Skip to main content

Full text of "Bibliorum sacrorum cum glossa ordinaria"

See other formats 


m 


f 

I 


►'"--•' 
.•*'■ 


.,..:% 


f^ 


OU 


.yj 


f 


%. 


7^- 


^ 


'4 


«»■  t.-Tt- 


/  ^ 


m- 


I 


^   ->^oy^./^-^.^„ 


S  A  C  R  O  R  V  M 

CVM   GLOSSA   ORDINARI 

lAM    ANTE    QVIDEM 
A   STRABO   FVLGENSI   COLLEGTA 

NVNC     AVTEM 

NOVIS,    eVM   GRAECORVM,  TVM  L  ATINORVM   PATRVM 

EXPOSITIONIBVS    LOCVPLETATA: 

Annotatis  cciam  ijs,  quae  confuse  antca  citabancur,  locis: 

Et  Poftilla  Nicolai  Lyrani :  AcWitionibus  Pauli  Burgenfis  ad  ipfum  Lyranumracad 

eafdcm  Matchia:  Toringi  Replicis : 

P€r  Fratr^m  FrAncifetim  Feuardentmm  Ordinis  Mmorum  ,  loannem  Dadr^um, 
^Iaco(nimCmlly,Dodores,l^eologosPari/tenfes: 

TOMVS  QVARTVS 

Hacfancquidcm  Vcncta  cditionc  a  quam  plurimarum  di(flionum  mcndis  expurgatus , 
multis  quoque  vcrbis,  6C  vcrfibus  aliasprietermidis  fuppletus . 


Tn^ 


tvV^^^ 


/y\  -^^^^ 


r 


o< 


»r*j> 


V    F    KI    P*    T    T    T    Q 


\\        T^     r>     1     T     T 


Jif 


-t 


/^ 


BRORVM  QVrQVARTO 

T  O  M  O    C  O  N  T  I  N  E  N  T  V  R, 

^'  A  V  T  H  O  R  V  M  Q_V  £    Q  V  I     I  N 

SINGVLOS  CltANTVR  SJBRIES. 


IS  A  I  AE. 

In  qucm  fcripfcrunt. 

^mbroftus .    ' 
»4ugu(iinus , 
^thanafiHS, 
JtquHa. 

B 
Bafilius, 
iernojfdus. 

t 
Chryfoftomust 
Ckmens  Mexandrims, 
Cyprianus . 
CyriUus  i^lexandrinfts , 

D 
Damafctnus. 

M 
SpiphaHius , 
Eufebius. 

G 
Cregoritts  Magnus. 
Cregorius  "Ha-^ani^tnus  . 

H 
HieronymHS. 
hilarius. 
Haymo. 

I 
Irenaus » 
Jfichius. 
luftinus  Martyr , 

L 
LaSantius  Firmianus. 
Leo  papa . 

O 
Origenes. 

y 

Trojper. 
Trocopius. 

^banus. 
^upenus . 

S 
Septuaginta  interpretes. 
Seutf^s  jiniiochenus . 
Symmachus. 

T 
TertuUianus. 
Theodoretus. 
Theodotion. 
TheuphylaHus. 

IN    I  EREM  lAM. 

jlmbroftus . 
i^quila. 
^ihanaftMS, 
^ugujiifius. 

C 
Chryjoflomus. 
Ckmens  ^Alexandrinus, 

E 
Eufebius . 

G 
Cilbertus. 
Cregorius,  ,\ 

H 
Hieronymus, 

O 
Origenes, 

Tafihafius, 


t(ahanus. 
Bjtperius, 

S 
Septuaginta  interprnts , 
Symmachus, 

T 
TertuUianus, 
Tbeodoretus. 
Theodotion. 
TheophylaSlus. 


IN    JJ  A  R  V~^li. 

r 

Theodoretus, 

IN    EZECHlELfili 
u 

t^mbroftus. 

,Anicetus, 

^uguftinus. 

S 
Beda  Fenerabilis, 

C 
Clemens  ^omanus. 
CyriUus  Mexandrinus. 
Chryjoflomus. 

Conftlium  quariu  Carthaginefe . 
Confsitim  quartum  Toletanum : 
Cyprianus. 

D 
Ditnyfius  ^reopagita. 

E 
Eufebius  Emifjenus, 

G 
Cregorius  magnus, 

H 
Hicronymus, 

I 

iftdotUS. 

o 

Origenes.  .; 

K 

S^abams. 
i{upertus, 
^ffinus. 

T 
TertuUianus. 
Theodoretus. 

IN    DANIELEM. 
u 

^mbroftus. 
.Aphricanus. 
.Aquila. 
,Augusiinus. 

B 
BaftUus. 

Beda  yenerabiUs, 
Bernardus. 

C 
Chryfoilomut , 
Clemens  l{omanhs. 
Clemens  Mejcandrinus . 
Cyprianus, 

£ 
Ephrem  Syrus. 
Eufebius  Emiffenus, 
Cathena  Crteca , 

G 
Crtgorius . 

H 
MierotiymuS, 
HipoUtus  , 


iofephus, 
Jrenaus. 

L 
LaHantiusfirmianus , 

0 
Crigencs, 

Tro^er, 

B^bbi  Saabdtas, 

S 
Septuaginta  interprttts, 
Symntachus. 

T 
Terf^lUanus . 
Theodoretus. 
The^dotio, 


IN    D V  ODECI 

ProphetasMinorcs. 

,4, 

jlmbroftus, 
,Ana(iafius. 
^thanaftus. 
jluguiiinus, 

B 

Beda, 
Bernardus. 

C 
Catena  Grttca. 
Chaldaus  Taraphraftes. 
Clemtns  T^manus. 
Clemens  ^ltxandrinus . 
Cyprianus. 
Cyrillus, 

D 
Damafcenus. 
Dionyfius  Ureopagita, 
Dorotheusmartyr, 

E 
Epipbanius. 
Eujebius, 

G 
Cregorius.  •'• 

H 
Haymo. 
HebrM . 
Bitronymus. 

I 
locacius, 
IrenxHS. 
Iftdorus. 

Julianus  Tomerius, 
lufiinus  Martyr. 

M 
MartiaUs , 

K 
T^uatimis. 

0 

Origenes. 

T 
Tafthafius. 
Tetrus  VenerabiUt, 

f^bbiionathan, 
B^abbifamud.  ,\ 

l^jibbi  jilfeci. 
I{abbi  Salomon 
B,abbi  Brachias, 
J{abbi  piuhas, 
J{abbi  Jochai. 
J{abbi  Cabana , 


J{abhi  Itdas  . 

^abbdnuHaccados. 

Bsmigius  Antiffiodmnfis , 

J{uffinus. 

Bjfpertus, 

5 
Septuaginta, 
Seuerus. 
Strabus, 

T 
TertulUanus, 
Theodoretus, 
Theophylalius. 

IN    L I B  RO^ 

Machabsorum. 

jl 
Umhtoftus, 

,4rnobius. 

M     \^thanaftus, 
jlHguftinus, 

S 
BaftUus, 
Beda, 
Bcmardus, 

C 
Canones  .Apofttkruia, 
Chryfofiomus. 
Clemens  E^manus, 
Conciltum  Carthagi.Terttum, 
Cyprianus, 

CyriUus  .Alexandrinus . 
Cyrillus  Hierojolymitanus, 

D 
Dafnajcenus, 
Dionyftus  ^reopagit*» 

E 
EphremSyrus, 
Epiphanius, 
Eujtbius  Cdftrmfts, 

C 
Cregorius  '^'i^tiaa^tnusm 

M 
Hebrici, 
HegefipHS. 
Hieronymus, 

J 
Jacobus  Frater  Domini, 
Innocentius.  Tapa. 
Jofephus, 

L 
LaBantius  Fimianus, 

M 
Mttrcus  EuangeUfta, 

0 
OptatHs  Mileuitanus, 
Origenes, 

T 
Tetrus  Comeflor, 

B^abbanusi 
B^bbi  ifaae. 
J\abbi  Simeon. 
l{abbi  Menachem . 
J{abbi  Ifaac.  jtbuhal, 
J{abbi  Ifaae  Haraurath, 
I{abbi  l{acanati . 
I{abbi  {{abueuachi , 
j{abbiDauidKimhi. 
J{upertus. 

S 
Seuerus  Su^itius, 
TertuUianus . 
ThcopbilaHHs, 


5 


P  R   O   L  O   G   V  S 

SANCTI  HIERONYMI 

IN  ISAIAM  PROPHETAM. 


E  M  O  cum  prophetas 
vcrfibus  videric  cfTe  de- 
fcriptos ,  mctro  eos  sefti- 
mctapud  Hcbrx'Os  liga- 

_   _        ri:6Caliquidfim]lehabe 

rcdePfalmisvelopcribusSalomonis.Scd 
quod  in  Ocmofthcnc  6C  Tullio  folet  fie- 
ri,vt  pcr  cola  fcribatur  dC  commata ,  qui 

fciipferot.  vtiquc  ptofa  6C  non  vcrfibus  t  cofcriplc- 
runt.Nos  quoque  vtihtati  legentium  pro 
uidcntes ,  interprctationcm  nouam ,  no- 
uo  fcribcndi  gcnere  diftinximus .  Ac  pri- 
mum  de  Ifaia  fcicndum,  quodin  fcrmo- 
ncfuodifcrtusfit  :quippc  vt  vir  nobihs, 

ioqta6i.  6C  vrbanc  t  cIcgantJ9,ncc  habcns  t  quid- 

'*"'^^'*^  quam  in  cloquio  rufticitatisadmixtuni^. 
Vnde  accidit ,  vt  prjccajtcris  florcm  fcr- 

pbfaMrt  monis  cius  translatio  non  potuerit  t  con- 
fcruare .  Ocindc  ctiam  hoc  adijcicndum, 
qubd  non  tam  prophcta  diccndus  {it^, 
quam  Euagclifta.  Ita  cnirn  vniucrfa  Chri 
fti  ccclcficquc  myftcria  ad  liquidum  pro- 
fcquutus  crt,vt  non  cum  putes  dc  futuro 
vaticmari,  fcd  dc  pra^tcritis  hiftoriam  tc- 
xsrc.Vndc  conijcio  noluiftc  tunc  tcmpo 
ris  fcptuaginta  mtcrprctcs  fidci  fux  (acra 
menta  pcrfpicuc  Ethnicis  prodcrcnc  fan 
^um  canibus  6C  Margaritas  porcis  da- 
rent,quxcum  hanc  cditioncm  Icgcritis, 
abilhsanimaducrtctisabfcoditam .  Ncc 
ignoro  quanti  laboris  fitprophctas  intel- 
ligcrc,ncc  fadlc  qucmpiam  poffc  iudica- 


rc  dc  interpretationc,  nifl  intellexcrit  an-< 
te  qux  legerit .  Nos  quoq^  paterc  morfi- 
bus  plurimorum  qui  ftimulante  inuidia, 
quod  confcquinonvalcnt ,  dcfpiciunf. 
Sciens  ergo  6C  prudens  in  fiamma  mitto 
manum,  6C  nihilominus  hoc  a  faftidiofis 
Icd:orib^precor,vcquomodoGra5Cipoft 
fcptuaginta  translatorcs  AquiIa,6C  Sym- 
machum,6C  Theodotioncmlegunt,  vel 
obftudium dodlrinas  fua: ,  vcl  vr  feprua- 
ginta  magiscxcollationccorum  intelli- 
gant:fic6CiftifaItem  vnum  poft  priores 
habere  digncntur  intcrpretcm; .  Lcgant 
prius,  6Cpoftcadefpiciant,  ne  videantur 
non  cxiudicio,  fed  ex  odij  pr^efumptio- 
ne  ignorata  damnare .  Prophetauitaute 
Jfaias  in  lcrufalcm  6Cin  ludasanccdum 
dccem  tribubus  in  captiuitatcm  dudtis, 
ac  dc  vtroque  regno ,  nunc  commixtim, 
nuncfcparatim  texitoraculum  Etcu  in- 
terdum  ad  prasfentem  rcfpiciathiftoria, 
6C  poft  Babyloniaj  captiuitatcm  rcditum 
popuh  fignificct  in  lud^am,  tamc  omnis 
cius  cura  de  vocationc  Gcntium,6C'dc  ad 
uetu  Chrifli  cft.Que  quanto  plus  amatis, 
6  Paula  6C  Euftochium ,  tanto  magisab 
eo  pctitc  ,  vt  pro  obtredatione  pra;(enti 
( qua  mc  indcfincntcr  ^muh  Ianiant,)ipfc 
mihimcrccdcrcftituat  infuturo,  quifcit 
ob  hoc  in  percgrina:  hnguae  cruditionc 
fudaftc,  nc  ludci  dc  falfitate  fcripturarum 
ccclcfijs  cius  diutius  infultarcnt. 
lom.4.  A     3 


8 


VI  T  A   I  S  A  I  AE 

EXEPIPHANIO. 


Epfph.inliS. 
^ritisprofhe 
taruhi. 


S  A I A  S  in  lerufalem  nobi- 
li  genere  ortus  eft,ibiq;  pro- 
phetauic :  fub  Manafleregc 
le6lus  in  duas  partes  occu- 
buit .  Sepultusque  eft  fub 
quercu  Rogel  iuxta  tranfi- 
rum  aquarum  ,  quas  olim  Ezcchias  rex  ia<flo 
obftruxcrat  puluere .  Fontem  quippe  Deus  Si- 
loam  caufa  Propheta:  cfficit:,quoniam  priuf- 
quam  morcretur,pufiIlumprecatus  eft,  vti  vn- 
das  illic  effingerc  dignaretur .  Et  confertim  de- 
mifit  illi  coelitus  aquam  viuentcm ,  vnde  (brti- 
tus  eft  locus  illc  appellationem  Siloam^quod  ii 
quis  intcrpretctur,  fbnatdemiflUm .  Sub  Eze- 
cnia  quoque  rege  antequam  ftagnum  pifci- 


nafque  fabricaflfet,  prccibus  Ifaia:  efFc<n:um,vt 
exigua  lympha  fcaturiret ,  quod  populus  in 
obfidionc  hoftium  tencrctur;,  &:neipfa  pcri- 
ret  vndis  deftituta  ciuitas .  In  cuius  rci  percn- 
nem  memoriam  ,  populus  accurate  prophe- 
tamifthicIoIocumgloria&Qhonorcreddidit, 
vt  per  eiufdem  interccftioncs  in  confumma- 
tioncm  vfque  f^culi ,  aqux  eiufmodi  frud:us 
impctrctur,  cui  fcilicct  vfumrefercbantaccc- 
ptum .  Extat  autcm  monumentum  lfaia:,fini- 
tmium  iepultura  principum  :,  poft  fepulchra 
facerdotum  vcrfiis  Nothum  partcmquc  Mcri- 
dionalcm .  Solomon  enim  Icrofolymam  con- 
ftrucns  rcgum  cxcitauit  Maufolea  ,  proutilla 
Dauid  deicripferat. 


GLOSSA    ORDINARIA. 

l,ib.t.m  Ifa-  ^  T}  Vpcrtus.Vt  materiam  huiuspropheti^quafi  bre 

iain.  XVuitabelladcpingamus.Chrirti  aduetum  tribusre 

capitulat  periochis,circa  quem  verfaturomnis  fpiritus 

prophetici  intentio .  Prima  cft  qucm  contra  interfefto- 

rcs 


rcs  eius  zelo  doloris  ime:hnur,dkcns:f^<e  gentipeccatrid, 
Secunda  ab  eo  quod  zit,Cantabo  dilecio  meo .  Tcrtia  ab  eo 
qd  ait,f«  anno  quo  moriuus  e§l  rex  Ofias.  Quarta  ab  eo  quod 
ait/Pfimo  tepore  alleuiata,&c.Qn\nt:iib  CO  qd  ait,  Egredie 
tur-pirga,&c.Scxtim  facit  recapitulationedicendo,Co/«r 
gf,confurge.Scptimi  fic  xncipit,  Surge  &  illuminare  lerufale. 


POSTILLA  NICOLAI  DE   LYRA 
SVPER   ISAIiAM  INCIPIT. 

Et  primo  eiu  fdem  Pra:fatio . 

ErufalemEuangeliftam.  ifa./\\.g.  Secmdum 
quod  dicit  beatus  HieronymusinepiftolaadTauli' 
num  de  omnibus  facrfi  fcrtpturx  libris,! {aias  no  vi- 
detur  prophetiam,fcd  magts  Euangclium  texerr.pro 
pter  quod  dicit  Hiero.  in  prologojuper  librum  Ifaift 
quod  non  tam  propbeta  dicendus  elt,qudm  Euangelifla.  Et  ideo  to' 
uenienter  dicitur  verbum  propofitum  de  ip/oilerufalem  , &C. Irt 
quo  tangmtur  quatuor  caufa  huius  libri  Ijaix ,  quemprx  manibus 
habeynus.f.efficiens,materialis,formalis,&  finalis.  Efficiens  autem 
caufa  dupUx  eft.  ^na  principalis.f.fpiritusfan£ius,  quo  infpirante 
loquuti  funt  propheta ,  fecundum  quod  dnitur  i.  Tet.  a.  Non 
enimvolutatehumana  allataeft  aliquandopropheria, 
fed  fpiritu  fando  inlpirati  loquuti  funt  fandi  Dci  homi 
ncs .  Ethetc  caufa  tangitur  cum  iicitur :  Dabo,  quiu  cogmtionem 
prophetita  dedit  Ifai<e,de  quo  potefl accipi  qnoi  dicitur  infra  4 2  b. 
Dedi  te  in  foedus  populi.iyaMf  enim inter  alios prophetas  cla- 
rius  defcripjit  myflerium  Chrifii.  per  quodgenus  humanum  eji  ipft 
Deofadcratum. 

.Alia  verb  caufa  efficiens  inftrumentalis  cftf.  Ifaias,  quifpiritu 
fanBo  diHante  hunc  librum  confcripfit,  qit.e  notaturcum  dicitur: 
Euangeliftam.  Et  cum  notaturetiam  caufa  materialis  &forma- 
lis.Ud  cuius  intelleBum  fciendum,  quod  Euangelinadicitur  abeo 
quodefibonum,&  angelusquodellnuncius.  Diciturautem  bonus 
nuncius  tripUci  ratione .  Vna  ratio  acdpitur  ex  parte  mittentis.f. 
quia  <J  bont  domino  mittitur.  Et  fecundum  hocfub  nomineEuan- 
gclifl^,  tangitur  caufa  tfficiens  inflrumentalis  hutus  libri.f  Ifaias 
d  fpiritu  fanSlo  deftinatus  ad  nunciadum  verbo  &  fcripto  tlta  qua 
eoncittentur  in  hoc  libro.De  quo  potefl  accipi  quod dkitur  infra  6l . 
Spiritus  diii  fupcr  mc,e6  quod  vnxerit,  me  ad  cuangeli- 
zandum  pauperibus  miiit  me.  H^c  efl  litera  lecundum tranf- 
lationem  Lxx.Eteademeftfeutentiaintranslationenofira^quxfic 
habet:S^[iit\\s  domini  fupcr  me.eo  quod  vnxcrit  me.ad 
annuncianduni  manfuctis  mifit  me.  Sccundomododicitur 
aliquis bon^s  nuncius,  feu  Euagelifta  ratione boni quod per  ipfum 
n.inciatur,  Eifectindum  hocfub  nomine^Euangelinte  ,materiahM- 


tus  librt  deftgnatur,!n  quo  myRerium  ipfius  Chrifti  quod  nonfolum  ^ 
eft  bonum,fed  etiam  optimum  defcribitur:quiaficut  di&um  efl^ma- 
gis  videtur  Euangelium  quam  prophetiam  texere .  vnde  potefl  di- 
cere  illud  Luc.i.h.EuzgcVuo  vobis  gaudium  magnum,  qd 
Cnt  omni  populo.7  wio  modo  dicitur  quis  Euangeliftafeu  bo^ 
nus  nunciusrationemodinuntiandi :  &  hoc  eii  quando  nonfolum 
tiunciat  bonum,[ed  etiam  bono  modo.vidtlicetlucidh&  ornati.  Et 
ftcfub  nomine  Euangeliftatangitur  forma  huius  libri. 

Sciendumtamen,quu(ldttpUxefiformalibri.f.formatraaandit 
^forma  traBatus.  Forma  tra£iandi  eft  modiis  agendifeu  loquen- 
di,quiin hocliho cft  valde lucidus & ornatus.  De claritate autem 
eius  dicit  Rierojn  prologo  Jupe<  librum  iHum  de  Jfaia .  Ita  enim 
vniuerfa  ChriHi  Eccleji^q;  mylkria  ad  liquidum  profequutus  esi, 
vt  non  putes  eum  defuturo  vaticinari ,  fed  depr^teritis  hiSioriam 
texere.  De  ornatu  verb  ipfius  dicit  in  eodem  prologo  de  Ifaia.  Scien 
dum,quod  infermonc  fuo  difertusfit,  quippe  vt  vir  nohilis  &  vr- 
ban£  eloquentitt ,  nec  habens  quicquam  in  eloquio  rufiicitatis  ad- 
mixtum.  vnde  accidit  vt  pracfteris fioremfermonis  cius  transla- 
tio  non  potuerit  conferuare .  Sic  igiturforma  traBati  di  huius  likri 
{qu£  eli  idem  quod  modus  loquendl )  dtftgnaturjub  nomine  Euan- 
gelifl^ ,  eb  quod  talis  modus  efl  optmus :  vtpote  lucidus  &  orna- 
tus,  proptcr  quod  dicitur  infrd  40.  b.  Exalta  VOCCm  tuam  qui 
cuangelizas  lerufalem .  Hle  enim  exaltat  vocemfuam  qut  or- 
n^t^  &  lucidh  annunciatfu&m  intentionem.  Ftrma  verb  tradatus 
efl  diuifio  libri.De  qua  dicetur  Ineramprojequendo. 

Caufaverb  finalishuius  libri  tangitur  fub  nomine  lerujalem. 
lerufalem  enim  in  fcriptura  aliquando  accipiturpro  ecclefia  mili- 
tante,^poc.ii. a.Yidi  ciuitatem  fandtam  lerufalem  noua 
defccndentem  dccc£\o,Si.c.yitiquu!ido  veropro  ecdefia  t.iu- 
phante.Gal.i.d.  iUaqu»  furfum  cft  lerufalem ,  libera  eft. 
finis  autem  buius  libri  di,plcx  efl .  Vnus  propinquus.f.infltudio„ 
fcuadificaiioecdcfie  militams  fub  nomine  lerufalem  defignat.e: 
propterqiioddiciturinfrd^O.a.SuTgciWuminziclcniizkm, 
q^uia  venitlumen  tUU,i.prophetia  Ijaijc  lUuminans  toiumlia- 
tu  ecdefi£.^lius  aUt  efifinis  vltimus  Cf  remotus,  vidditet  confe- 
quutiofupern<t  beatitudinis  in  ecclefia  triumphante  qi'^  per  Itruf.1 
Itm  tntdligitur,propter quod diatnrinfrd  s ^.d.  Oculi  tuividc 
but  lerufalem  ciuitatem  opulentam.  tabcrnaculu  quod 
nequaquam  vltra  transferri  potcrit .  Verpiopbetiam  enm 
Jfai£  videmus  nunc  perjpuulum  &  m  xnigmate:  jcdpcfiea  in  fu- 
turo  lucidi  videbimus  &  apertL  Qupd  nobis  CQnceda',^c. 

^  CAP. 


Ifaiac      CaD.L 


r      r-        C   A    P.      I. 

■  Ifio ifju, zsc.  Tria  runtgenera  vifionis .  Pri- 

mum  corporalcquovidemiis  ca.'lum,&  ter 

ram,&  huiufmodi.  Sccudum  rpirituale,  quo 

>va     videmusfTcut  in  fomnijs  imagines  holum 

&  huiulmodi.Tcrtium  in- 

tcllcduale,quod  eftrarione 

per  quod  creatorem  couno 

fcimus,  &  Spiritulando  re- 

uclate  intclligimus  quodli 

bet.  Vidcrequoq;  nrpc  pro 

intdligcreponitur.V^nde  lif 

pc  interrogamus  ,dicentes. 

Vidcs.i.intelligis  ?  Prophc- 

tsc  quoqjhmc  videntcsdi- 

cuiitur.i.intelligentcs.Hanc 

vilionem  vidit  ilaias  Spiri- 

tufando.i!intimante ,  quE 

i  propheta-  *"•  Vnde  m  pnncipio  non 

lerit Ifua*.   ponit viiiones  licut  Danicl, 

ncq;  dicit  quid  vidcrit :  fcd 

ftatim  dicit.  Auditc  cceU,3c 
i i.e.  Uai*  aupercipe terra. 

•J«   Ba(ilius.Intcrfcnfusno 
ftros,vi(useuidentilTimam 
B  obnnctcognitjoncm,  &  m 
tdligentiam.  Quz.n.formi 
dabUiaiunt,  ncquaquapo- 
tcftquisauditunolTepcrin- 
.  dc,ac  vifu .  Addc  quod  alia 
vis  nulla  ita  apprchendit 
quidexpcteredebcas,  vtvi- 
uo.  Hincfadum  cft,vtco- 
rum  qui  vcritatc  nituntur 
fpeculatio,vi(io  appcllata  fit 
ob  euidcntcm  ccrtitudinc . 
Ideovocatur  Prophcravidcns. 
*    Procop.Qiiod  autcm  vilionis  vocabulum  initiopo- 
luit,libri  argumcntum  indicauit.  Nequc.n.quam  audicn 
do  cxccpit,Icd  quam  mcnti  imprcflam  habct,fentcntiam 
dcnunciat. 

Hicronymus.Non  folum  Ifaias,fcd  ctiam  alij  qui  ha- 
bent  in  titu.  vmo  ^^.im  yiUt  die  vd-.Ue  non infcrunt  quid 
vidcnnt  ( verbigratia.)  i^idi  dominumjeienum.  fcd  ftatim 
narrant,qua: difta  lunt  ficut hic  ^uiiiecarli,&c. Et hax di 
cit  Dominus  Dcus  ad  Idumxam.Prophctx  n  iurcvidcn 
tes  dicuntur,quorum  oculi  lcmpcr  ad  Dominum,fccun 
dumiilad.  Adteleuani ocHios  meof,iuihabiJn  caUs.  Etalibi. 
C  LeuMc  oculos  veftrjs,&  videie  regio  -i  es  :  ijuia  dbtfunt^  &c.  Dc 
his  oculis  diciiur.  f.«rpr«j  cjr^jom  tui  efi  ocuLs  tuus.  Et.popn- 
lus  ndebat  voces.i.  intclligcbat .  Non  crgo  ignorabani  fc • 
cundum  Montanum  quific  videbant. 

Rabanus.iraiasintcrprctatur  SaluatorDiii.Iudas  con 
fcflio.Icrufaie.viriopads.  Ozias,fonitudo  Diii,Ioatha, 
pcrfcaio  Dai.Achas.tcncns  vcl  robuftus.Ezcchias  Impc 
num  Drii .  Qui  .n.  pra:fideDiio  faluatur ,  Sc  cft  Hlius  A- 
nios.i.fortisatq;  robufti.ccrnit  fpirituaiitcr  vifioncm  c6 
fcftioni5,dum  antiquapcccata  plangit,<5c  pacis.dum  poft 
p^nitcntiam  uanfuad  luccA  mactcrna  paccquiefcit,3c 


ap. 


lo 


Incipit  liber  Ifai^e  Prophet^e. 


a 
b 


tSpui- 


5  VcrecuiMl*  de  fe  (jnafi  de  »lio. 
tiuli».     fHzccl). 

a  fSf  liuiot  domini. 

b  *  Forti»  vel  roKulli. 


a  i,c.Ili. 


Keg.ax.e. 

Dcut./i.a. 

Abdix.a. 

»fjlitt.». 

^itt.e. 
ij(od.»o.c. 


cunaa 


Diuifio 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.      I. 

tlfio  Ifaiz.Nic  acctdendum  eil  adformam  traaatus,f]uf 
tft  diuifto  Ubri.  Hui  diuiditur  in  duas  partes :  quia  primd 
prtemittitur  <]uxd3m  breuis prxfatio  .  Secundo lubdiruf 
narratio,ibh  Auditc  C^li.  Circa  libri  huius  expojitioni 
intendo  quaniumpoieroprojequtfenfum  literaUm,vitando  multi- 
plicationem  panicularum  &  concordantiarum:  quiaper  talia  ma» 
git  imprditur  intclleilus  hominis  quim  iuuetur,  in  locis  vero  quO' 
Tum  mltlUHus  a Itd/tis deprauatur,intendo diutius immorari,ficut 
&fcci  cxponendo  libro  Vjalmorun.  I^^itiir  inprsfatione  hiiius  li- 
bri  quatuor  manifc/lantur.  Vrimum  eh  ordo  huius  libri  inter  alios 
libros  CanonicoSfCum  dicitur : 

I  Y\C\0.1dcH,prophetia,pcr  quod  patet,quod  liber  iiic  in  ordine 
librorum  prophetalium  camputatur.  sciendum  tamen  ,  quod  vifto 
proprih  dicia  eflcognitio  prophetica,quje  fit  in  vgilta  prout  diiium 
fult  dtfjufius  in  principio  libii  Vfalmorum,vt  ditiumfm  de  dwrfts 
gradihus 


cunfta  illius  tempora  fub  fortitudincDominitranfeunt  D 
&  perfeaionc &  robore.Etcum  omnia  fecerit,dicit.  Ser 
uusinunlisfumjquoddebuifacerefcci.  Lacir.e.. 

b    Fiiij  ytmos. Amos  pater  Ifaiae  non  duodecim  Prophc 
tarumtcrituseft.  Diucrfis  .n.  apud  Hebrzosfcribuntur 

literis.Ifte.n.primam,&  ex- 
trcmam  literam  habet  A- 
leph,&  Sade.  illeautcrAin: 
&  Samech.  Et  ifle  (vt  aiunt) 
interpretatur  fortitudo  vel 
robuftus.Ille,popiilusgra- 
uis  vel  durus .  Sed  iftcf.pa- 
ter  Amos  propheta  fuit  (fi 
Hcbrjeisconfentimus)qui 
patresauos  atauofquepro 
phetarum,quorum  nomi- 
na  in  principio  prophetiae 
corumponuntur.Prophe-  / 

tas  fuiflecontcndunt. 
•J«    Bafilius.Patris  nomen  vbi  fiipra. 
attexuit,  vtoftenderetdo- 
nuprophetalis  eratisEpatri 
prserogatum.ad  feet,  yelut 
pcr  manus  perueniflc. 
C     Super  ludam  &  lerufalem. 
Ifaias  principalitcr  de  dua- 
bus  tribubus .(.  luda  &  Be- 
niaminloquitur,  exceptiSp        „.^ 
dece  quae  Ifrad,&  Ephraim  ^        '  * 
vocantur:  quas  fub  Ozia 
RegeIuda,PhulRexAfly- 
riorum  vaftare  iam  coepc- 
rat.  Deniquequinquagefi-  , 

mofecudo  impcrijeiusan-  '" 

norcgnatc  iu  Samaria  Pha 
cex  rilio  Romdia^.Therral 
phalalar  Rcx  Aflvrionim 
coepitcum  multisaliisGalilcam,  5comnemterraNeph- 
thali,3c  tranftulit  cosin  Allyrios.F.xquooftcnditurvici 
nacucrfioneSamarix,adcorrcdionem  duarum  tribuii 
hxcpraKiiaacflfc. 

•J«  Eufcbius.  Magnushic&admirandusProphcta  to- 
tiusprophctiz argumentum  ob oculos poluit,cum  dicit, 
contra  IudaEam,(X  Icrufalcm. 

f^ifto  ifai.e,&i.Vto  luda  in  quofignantur  ductrib.Lxx. 
&  Theodotio  polucrunt  ludxam.qux  figniticat  i2.tri- 
buumtotamtcrram.EtquodcxHcbr^ovcrtimusfupcr 
Iudam,&  Icrufalcm.illi pofucrunt  contra lud^am, &  Ic 
rufalem.Symmachus.manifeftius  de  Iud3,&  lerufalcm, 
qui  nec  profpcra,nec  aduerfa  in  titulo  vult  dcmonftrari: 
fcd  quod  de  luda,  &  Icrufalcm  Prophetaprxdixerit. 

Hicro  Scioquoidam  Iudam,6c  lcrufalem  de  fupercc 
lcftib.intcrpretari,&  Ifaiam  prxfcrrc  perfonam  Dni,qui 
captiuitatem  illorum  in  tcrra  noflraprsnuntict:5c  rcdi 
tum  ad  montem  fandu  in  nouiflimis  diebus.Qux  nos  p 
traria  fidci  iudicantej,vniuerfa  dciJ3icimus,&  fcquentes 
hyflorixvcritatc,quidquidde  icrufalec^leftifomniant, 
ad  Chriflircferimus  Ecclefiam,&  ad  cos  q ui  vcl pp  pcc 
catum  abea  egrediuntur,vclpcr  p^nitcntiam  rcuertunf, 
dcqua.  >Mr^ei//Mm<n4re  Ierujalem:quia  vemtlumen  tuum. 
^  In 


ISIO   IfaixfilijAmo^s,  J 

1  tSp  riiuiluCT.    b  ^^AIij  co«a». 
fQiulipoadustiibulaiianis.  5 

clConlaaioacm. 

quam  uidit ,  fuper  Iif.  4 

a  f  ViliniMrai  p.icit       f  Bcni;iiniBin  ca- 
lustribuIcTurtlnn      fPopulura 

dam  ,    &  Icrufalem  , 


lib.i.deic- 
nionft.c./ff^. 

Vaiix  lefiio 
aes. 


gradibus  propbetitt,  9ecundum  eflfcriptor  minifierialis  huius  libri, 
qui  mamfcHatur  hic  ex  duobus,fcilicet  ex  nomincycum  dicitur. 
2     Ifaig.  Qui  inter  alios  Vrofhetas fuit  notabilis  & famofus.  Se» 
cundo  ex  <(cnerationc,curn  dicitur. 

i  Filij  Amos. £t  vtdicit  hic  l\ab.Sa .iHe  .Amos,  &  ..^mafias 
I{cx  ludafueru::tfratres,&ftc  Ifaias  fuit  dc  gcnere  Rjgio.i^nde 
&  dicit  Hie.inprologo  quoifuit  vir  nobilis  &  vrban^  eloqnentie, 
yt  fupra  aUcgatu7n  cfi.  Et  per  hoc  patct  quod  ille  .Amos  ejl  ali/is  ab 
itlo  quiinter  i  z.Vrvphetas  poiiitur  tertius.quia  ille  fuit pafior,  & 
rujiicanus,vt  habctur  in  principio  fut prophetix.  Hoc  etiampatet 
pnliteras  lhbraicasqu!b.ftribuntur,quiatVZH,  4mos  pater  Jfui* 
hihet  primam literam  .Aleph,  &rltimam  Sade ,  &ideo  robu- 
ilus  intcrpritatur .  .Alius  autem  Oioy  .Amos  hahet  pnmam  lite- 
r.im .Ain,&  vltimam  Sameih,propier  quod  auilfis inf  rprctatur, 
Tertium  quod in  hac pixfatwne manifcjiatur  eji populus  cui  Ifaias 
prnphiiauit,rum  duitur. 

4  Supcr  Iudam,&  Icrufalcm./w  qSper  lerujale,qtt<e  crat  ci- 

4<  H''tas 


t 


.  r,T  .r-  ci    ^  ^J^^x!'  '  "^  ^  ^'         ,.  arguur.     crqucpopulsChriftianus  gfialitcr  fignificaf. 

r  nfio  ifat^lil!f.Amos,&c.]n  hoc  c pcccata popuh  ludaici      Spcdali.cr  tfi  clcricalis flatus,^ut  fe cxtcdit  adprxlatos, 


Tom.4. 


A 


11 


Glof ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


12 


Vbi  fupr^ 


^a    In diebut 0^i<fi  Oziasipfc  cftqui  &  Azarias.Vno  tneo 
A  dcmq;  tpe Ifaiam,Hofcc,Iohcl,&  Amos,  prophctafle  ex 
regib.qui  m  titulo  ponuntur  promptum  eft  cognofccrc. 
Scd  principium  verbi  dni  fuit  in  Hofee  •  Quod  in  titulo 
fub  Ozia,Ioathan,Achaz,&  Ezcchia  prophetafredf ,  no 
ficut  in  alijs  prophetis  quid 
fpecialiter  fub  vno  quoq,-  ^ 
didlum  fit  nefcimus :  quia 
vfq;  ad  fine  voluminisple 
nediftinguitur.Sciendum  b 
quoq;Ezechiam,in  lerufa 
Romultis  igncj  i2.anno  Romuli  (qui 
^"^^^'"^''"nominisfui  in  Italiacondiditciuitatem)regnarec?piflc, 
vt  noftrx  hiftoria:  apparcanr  antiquiorcs  qua  Gcntiles. 
4«  Bafilius.Temporum  oblcruatio  non  mediocre  aftcrt 
leftoricommodum.Pcream.ndignofciturantequantu 
tcmporispoftquantum  tcmporisprxdida  euenerint . 
Et  quia  cum  abundaflet  morb.fupcrabundauit  Dci  pro- 
uidcntia.Nonnulli  tn  non  afcripfcrunt  fuis  prophetijs  te- 
pora.Ali;  autbarbarorumregnaobfignarunt,  tanquam 
c6pertiora,quod  eo  tempore  rerum  potirent^vt  Aggeus, 
Zacharias,Abdias,Naum,Abacub,Ionas,&Matachias. 
b  ^uctiie c^lij&c. Supra  quis propheta,cuius filius.quidp 
tra  ludam  &  Icrufalem,&  quo  tcmpor^j  viderittin  titulo 
p  demonftratum  eft.  Nunccoelum  &  terram  ad  audiendii 
prouocat.  Inuocauit.n.diisperMoyrencoelum&  terra: 
cum  populo  Ifracl  daret  legem  fuam.  -Ancnde  caelum  (S  h- 
quar,audiat  terra  verba  oris  mi.Poft  praeuaricationem  popil 
ii  cofdem  vocat  in  teftimoniu.vt  omnia  clementa  cogno 
fcant  iuftcDeum  in  vltioncmmadatorum  fuorumad 
iracu  ndiam  concitatum.  Vol  uit  aiit  pluralitcr  c?los  dici, 
&  fingulariter  intelligi ,  ficut  fingulas  ciuitates  Thebas 
vel  Athenas  dicimus  vel  vocamus.  Audite  coeli  &c.  Sa- 
maim  Hebreum.coelos  pluraliter  fignificat.ficutomnia 
qux  in  fyllaba,  im,  finiuntur  mafculina  funt  &  pluralia, 
vt  Cherubim,&  Seraphim  quac  in,Oth:foeminina  plura 
liajVtSabaoth.Auditcc^lij&c.Qaaeexcelfafuntmaiore 
habentinteiligentiam,quaEhumiUoraterrena,vii  (^«'  ha 
betaures  anteriora  aud^at.  Qui  ergo  celeftis  eft  audiat  allego 
ria,  qui  tcrrcnuscrt  hyftoriam  .  Quidam  c?lum  &  terra 
quafi  animantia  ad  audiendum  prouocaii  putant.  iuxta 


««Fottitudinisdomini.  b  TPcrfcftionisdomini.     cTTcnentij 
ve1tobu:l-  d  ^imperijHomini. 

in  dieb.Ozi'?,Ioarhan  Achaz&Ezechixregu  i 

TMyltice.   1  Attentos  facit.     b  tCcelates    c  THiftoiic--.  d  TTerieni.   iMcto 
noMiicos^cf.tinens  pro  contcnto,  tocli  i  cotlcftes.tertahabitatores  tctrT,      ^ 

luda.  Auditec?%&aurib.  percipeterra,C[m  5 


Deui.3i.>. 


Lnc.  tji. 
Plai.10/. 


NICOLAVS    DE    L  Y  R  A. 

j{  uitasmetropolisintelligiturrex&facerdos  fummus,  alijquefacer 
'    dotcs  notabiles  &  c^teri  ibidem  habitantes.  Ver  ludam  verb  reli- 

auuspopulus  de  regno  lud^-.quod  dicitur  regnum  duarum  tribuum. 

Quartum  autem  efi  huius  propheti^  tempus,cum  dicitur : 

1  In  diebus  Ozix ,  &c.  Tempore  enim  hums  regis  c^pit  pro- 
fheti^i^are :  licet  autem  tempore  CMunajfe  fili^  ET^echiit  Oropheta- 
uerit ,  tamen  de  tempore  eius  non  facit  mcntionem  :  ntm  qnia  ille 
peffimus  fuit  incultu  idolorum ,  &  in  occifione  &  perfecutione  in- 
nocentum,vt  habetur  .\.l{egum  z l.Tum (juia  rb eo  occifus  fuit,eo 
fcccata  ipfius  &  po^uli  arguebat ,  &  ad  colorandum  fuam  malitH 
fecit eumadduci  coramfe  vthabetur  in  quodam  libro  Hebraico , 
qui  vocatur  Uthamoth  &  dixt  ei.  Dommus  dixit  Moyft.  Non  vi- 
dcbit  me  homo  &  viuet. /^  jto.  ?  5. rf.  &  tu  dixiiii-Vidi  diim 
iedentcm  fuper  foliu  cxcclfum,^»  habeturinfrd  6.Moyff;sdi 
xit Dc<.4.  ,Non cft alia natio tam grandis q habeat Deos 
appropinquates  fibi:ficut  dtis  Dcus  nofter  adcft  omnib. 
ob'.ecrationib.noftris  &  tu  dixifti.Inuocatceum  dii  pro 
pt  eft. '«/>■'•'. 5  5 .h.pti  hoc  injinuans ^ parum  fit  nobis  propmqms 

Cau(a  mor-  ^  ftc  condemnauit  eum  ad  mortem :  &  tunc  prophetainuocauit 
m Ifai»,       clomiium,qui aperuit cedrum in loco  iUo exijlentcm,&  intrafe oc 
cultauitprophetam:fed  Manaffesboc  miraculonon  fuitrctratlustt 
tnalitiafua,frd  vnacum  arborefecit  eurtt  ficari  ferra. 

2  A\lditCC^\i.Hicconfequenterponiturnarratio.Circaquodfcie 
Intenti  If  -  '^'*^fS'  '"*« "^ '"^  huius  prophetia  efl  narrare  Chrifli  myflerium  ,  vt 
ije.               didTi  eflfuprL  Qjuod  quidcm  myfieriufuit  ad  deieBionem  fuperbo- 

vu &  exaltationtm  himiliu,ftcHt  dicitur  in  catico  B.  Viyginis  Luc 
i.e.  Dcpofuit  potcntes  de  fede,&  exaltauit  humiles.  Tro- 
fter  quod  S.Symeon  L uc.z.cdixit .  Ecec  pofitus  cft  hic  in  rui- 
nam,&  in  refurredioncm  multoru in  Ifracl .  Et ideo  ifa- 
ias denmtiando (^  firibotdo  tbrJli  myiitriu  fimul  denunciat & 
Jcribit  deieSiionempeccatoru  fuperbientiu  &  fe  exioUcntium ,  & 


illud  Qjdrefplcitterram&faciteiimtremerc.Qwmhoc^Otc  D 
ftatisDw-i  fit.necterrcnxintdligntia:. 

4«     Chryfoftomus.Cum  pra:mifcris6Ifaia .  Virio  quam  Ho.^.Jepji 
■p7<i»V,ert'.&expe<n:arcmus  vifioncm  dimittensrationa- 
les  homines,cum  irrationalibusdirputas?Ita,inquit,qrTi 

irrationaiibus  irrationabi 
liorcs  fafti  funt,deindcMo 
fes  volensillos  inducerc  in 
tc  ram  promiflionis.praBdi 
xitcosexpellcndoscx  lUa, 
fi  non  feruaffcnt  lcgem  la- 
tamaDeo,  &  teftatus  eft 

ccclum  &  terram. 

.54  Procop  Perterretauditores,tanquameaqua5fenfuca 
rent,Dei  voccs  audiant,quasqui  rationc  prsditi  funt  rc 
puleruntforfan  non  auditores  fide  dignos,  fed  corii  qiio 
rum  erat  populu  accufaturus,poftulans  quaj  in  c?lo  &  in  ^ 
tcrra  funt,virtutcs  ftatim  appellat,gentcs  obfcure  fignifi 
cando.qujcin  illorum  locu  vocat? :  eorum  peruicaciam 
condemnabut .  Vel  certc,cfi  corumqui  tuncaudicrant 
nullusfuperftes  eflct  futurus,  diuinas  virtutcs  fcmpiter- 
nafqj  mudi  partcs  in  teftimoniii  vocat.  Vel  certe  qm  pau 
cisexccptisoesreb.  terrcnis  addifti  erant.fic  vtrofq.-ap- 
pellauit.Preterca  qin  creatur^fcruicrut  potius  quacrea^ 
tori,  malitiam  cccli  &  manufafta  i^ola  adorantes ,  eorii    .^^ 
circa  h?c  impictatcm  mira  prudcntiapcr  inuocationem  ">«««••• 
fubiunxit.  idcoprophctaquedam ficalloquit  ,^»<r^c£^ 
contende iuditioaduerfus  montes,  montCS appcUans  impicta- 
tcm  quc in  montib.patrar. Ad  h?c memorie  aculcum  ip 
fipr^buit.Ccelumcnim&terraperpetuo,  fifpedentur, 
bencficiorum  acceptorum  obliuioncm  excutiunt.         j^j,,^^  f^^ 
it  Clemens.  Alexander  yiudt  calum  &  uuf  ulta  terra.  Au- 
ditum  appellat  inteUigetiam  &  c?lum  animam  eiusqui 
cftprgdituscognitione,  quic?U  &  rerum  diuinarum 
fufcepitcontemplationem . 

*  Rupertus  Auditcc^li.Qjafi  dicat,Magnioratoris&  Lib.i.  e«Bi 
cocionatoriscoqucftioifta  cft,cuius  oratio  verbii Deus  mentinlfa 
eft,cuiusc6cio  tota  in  ceUs  angelorit,  &  in  terra  hominu  ^^Pii- 
ccclefia  cft.Idci  rco  audite  c?Ii,  &  aurib-  pcrcipc  tcrra ,  vt 
cQ  audieritis,qddfislocutus,quiddfis  ?queftusfit,fitis  ad 
vindiaao  vos  c?U,defup  ferrei,fis  tu  o  tcrra  fubtcr  ^nea.  ^ 

Dmittus 


ereHionemhumiliu  &  iuJlorum.Et  fecundum hoc procefus  libri hu 
iusin  duaspartes  diuiditur:quia  primo  cum  Chrifli  myflerio  defcri  Diuifio 
bitur  peccatorum  dei  e8io,feiudQ  iufiorum  erediio  ,fecunda  incipit 
40.c.Confolamini,&C.7V/main  duas:quia  primocumpertine 
tib.ad  Chrijiimylierium defcribitur  punitio peccatorum quantum 
ad  diuerfos  populos  fpecialitertfecundG^quantum  ad  omnes  genera 
liter  i^.cap.Trima  in  duas:  quia  prmo  ponitur  punitio quantu  ai 
ludaos.fecundoqutntu  ad populos extraneos.cap.lO.ibt.Vc  Af- 
fur  virga ,  &C.  Vrima  adhuc  in  dms,  quiaprimb  cum  myfierio 
Chrifii  dtjcribiturpunitio  regni  ludte  ftue  duaru  tribuu.  ^ec  uio,ejus 
liberatio  a  pi'rfequutione  duorU  rcgu  ,  vt  pofl  vinu  monificatiuu  ap 
ponaturoleu  lenitiuu.Secundapars  incipit  7.'«/-.  Et  faclumeft. 
Tvjmain  duas,qaprim6poniturpropheti^denuciatio,feciidQ  eiuf- 
dem  corifirmatio.e.c.  Trima  adhuc  in  duas,  quia  primb  defcribitur 
regni  lud<epuniti0.feciidb,per  aduentu  ChriHi  ecclefti£,prornotio  c. 
feq.  Sciendum  tamen  j  hM  diuifto  non  efl  itapracifa^quin  membra 
diuiftonis  CQincidantfrequenter,ita  ^  in  vna  parte  dtdtunponttur 
etiam  in  alia.  licet  alijs  verbis  &  atio  modo :  &  idcm  efl  dicendu 
dealijs  fubdiuiftonib.quxfientpro  magnaparte.Vr^fcs  aut  capi- 
tulu  m  duas  partes  diuiditur  ,qa  primb  oft.  nditur  populus  puniendus 
pro  peccatis  in  Deum,fecundb  pro  peccatis  in  prox:mum,tbi.  Quo 
modo  fadta  Cft  mcrctrix  ciuitas.&C.  Trima  in  tres,quta  pri^ 
mb  o^enditur populi  ci4pa.fecudo,fubditur  paenaibi  .  Tcrravc- 
ftra  defcrta.teytio  confuliturmcdcla,ibi.  Auditc  verbum  do- 
miniprincipes  Sodomorum.  Circa pnmu declaratur pnmb 
peccati grauitas,fecundj  incorrigibilitas^ibi.  Superquo  percutiam 
vos vltra.Circa  pnmu  dicitpropheta.AuditCC<Kli.i.Angeli  qui 
funtciuescalefli. 

3  Et auribus  pcrcipc terra././jo>»i«M habitantes  in  ev.vtra- 
que  enim  naturam ./.  ./ingelicam  &  humanam  votuit  habere  in 
teflem.  ' 

4  Quoniam  dominus  loquutus  eft.  Cuitis  verbum  attenth 
(Ji  audiendum.Quiii  autem  dixttJubdttA. 

*  Filios  " 


M0\UL1TEI{. 


my fticum  arguuntur :  &  primo  contra  eorum  pcccata 
coelurn  &  terra  pro  tcftimonio  inuccantur ,  cum dici- 

•j-  clericos  &  religiofos ,  quorum  mala  hic  fccudu  fenfum      i\xujiuditu<xli,m'^t  fubduur  in  Deiperlbna. 

f  Filios 


5' 


Ifai 


3L]9t 


Cap.   I. 


^4 


^  a  Domrnus li>ifuT»tt,te/{.K6vob\s,{cd  mihi.vt  quod  in  fpiri 

A  fii  audiui  refcra  vobisqiii  ipkim  audire  no  mcremini. 

•5«  B3iiihas.iij'i.'donii>i.siotMt  » e/..Ncglcdmi  tranfmittcrc 

ncc  vclleaudircfcrmonesdni,  rtscllproriusplcnafor- 

inidinis  &  cxpaucfccnda- 


practcr  Caefarem ,  non  habcre  fe  rcgemqnodprteclcdto  D  - 
Barraba,crucifixerunt me .  Hoc attoniti  audite  coeli ,  & 
ftupefada  rcrra.rcuerendo  indignaminj.  lo.t.a. 

Co9imuic  bos,&c.  vnde.  l^on  auhn  in  v.tuloftmul  &afino!  Dcut.ix.b, 


b     f//wie  «»'"«/.  q.d.  Ej^o 

cos  adoptaui  in  fiiios,  &  ap 

pcllaui  prmiogenitos.  &  ip 

finccficut  brura  animaiia 

benefici^sfuntvidi,  vtin 

lelligercnt  nutricium  fuu. 

«lefccetunt  Ncccomparatcoscanifaga 

me  (vel  c6  Qjjjnio  animali ,  qui  pro 

auciniBe;  p2j.yQ  ^jj^  ^^^^  domino- 

rum  defcndit,  icd  ftolido 
lcnfui  bouis,<Sc  afinijquoru 
altcrtcrram  vertit,  altcr  ho 
mincs  lubuchit.  Vndc  &  m 
incntaappellatur,qiiiaho-  g 
mines  iuuant.  f.itos  enutnu;. 
Abhocloconarrant  quid  h 
dominus  loquutuscfladfi  i 
lios  Ilrael  quos  fcruoscom 


aiNoB  Tobiiqutindigniefiisiredmilii.  fScilicct  hoc  b  l^ludxiiquosfilios 
dignaniervocat,  cfs<''>  ^'''"'■(e^undumquorim  ^  n  natus  ell  cx  Dco, 
Doo  peccat.     *  Benchc  isiiuili  piruulos      dfMif.iulu. 

a  dominus  loquutus  cliPilios  enutiiui  &exalta  ^ 

b  a1  F.Jtccj.u  ...ea  abijciendo,  Sc  prophctas  contemncndo. 

TQu'  tintj  eis  feci.    ^Credendo.     b  «qui  de  ludx's  rredid*runt. 

c  uijipfiautemtfprcucruntme.Cognouitbos  ? 

alChj.ilum 

j  pofTcflorem  fuum ,  &afinuspra:rcpedomini 
fui,l  fracl  autcm  mc  non  cognou  ir,&  pdpulus 

f    alici.icet.     b  fCum  dolotc  pronuniiiodum      c  f  Erf;o      j^iciiia  d.mnjtio 
miDatat  zi-ioummtenuim,i)uianoluatcredcT;  aducnt.im  filii  Dei  nun 


ficut  Ebion  qui  confudit  Euangelium  &  vctus  teftamen  ^''  ** 

tu  m  :  Bt.at>ts  qui  lemin.it  jupcr 
omne  aquam  vbi  bos  cakat  & 
flf/B»r.idcft,in  eloqui  js  diui- 
nis  fc.licetlfandarum  fcri- 
pturarum  veteris,  fcilicet 
&  noui  teftamcini,6c  calcat 


etrnt  red.mptu- 


mcus  non  intcllcxit.  Yx' 


d  INon  Hiij» 


>.if.b. 


icntipeccatncijpo 

al^Voseipat  diabolocDis.EtGciimiiii  .ipc. 

^lm  nabi;i.  q  r^  vo'''^  ollendil  tj(;'-'e  .  vciitun  irai 

pulograui  iniquitate,  (emioi  ncqua  hlijs  fcc- 

a  f  iuda.>.,,u.  prius  Hlii  D..I  beneficic.Sc  filijs  ini>]uit.nis  luo  vicio. 

«Quia,     f  Ado'antrt  .dcila,fil"'m  Dfi  non  recipirmes 


[A\ 


3  mumlcgccondidit,fcdin  k  lcratis.DercIiquerutdnm,-  blafphemauerut 
nliosconucnit.diccns.f;  *  '  * 


>i44M. 


'.i.a. 
<uc.»t.b> 


I 

K 


Uus  mcus prioic^enitus  //r-jf/.Aponoli.squoq;  dicitur.Quia 
fifcccrint  voluntatcmdfii.non  dicaturicrui,  fcdamjci. 
Primoccnitus aOt  df  lfracl,ne  fupcrbiat : quia lunt  3c  fc - 
cundi  filijcx  Gentib.  &  tamcnf.ni  myderia  lcripturaru 
non  accipiunt  hxrcditatc  primogcniti.fcd  fccundi.  Non 
Cain  muncra,  fcd  Abcl  dno  placucrunt .  Ncc  IfmacLicd 
Kaacccpit  hxreditatcm.  Nx  Efau  primogcnitus:  lcd  la- 
cob  tKncdiclioncm  arripuit  .Rubcn  quoq;  poftpofito, 
bcncdidiofcministransfcrtur  ad  ludam.ludxi  crgo  iux 
ta  vocationisordincm  fucrunt  primi ,  ^  caputvocati. 
Nosfccundi,  &caudadicii  :  vcrfiliimusmcaput.  &fi- 
Uj  Dci  appclIamur,vnde.Df<<«  eis  pntrjtati*»  tiUos  Dn  Htn, 

*  BafiUus.Gcncrationis  du?  funt  nohis  fpccics.Vna.qua 
opcrib.conformamur  Dco.  Altcra  incroitus  ad  hanc  vi- 
tam,Vteft  lIlud.H-c  lihcr  tti  f^enrtationn  cai:  &  ttrrx.  Vtrain 
quc  obijcit  (Sccxprobrat.qdcx  nihiloc6diti,ad  imagine 

,  epift.  infupcr  Dci  fadi  fint .  Hoc  n.eft  gcnitos  ciTc  &  cxaltatos. 

n.  *  Thcophylaiflus.  Cur  ludxi  non  vocabant  patrc  Dcfi, 
cum  tcriptura  dicat.  Ipfc  cfl  patcr  tuus,  &,  Deum  qui  tc 
gcnuit.dcrdiquifli  Eifi  hzc  dicla  fint  dc  illis,ncmo  tamS 
inucntus  cfl ,  qui  m  orationibus  Dcum  vocarct  patrcm, 
vt  nosvoCamuspoflbaptifma. 

*  Rupcrtus.Quiddominusconqucfluscfl^Filiosenutri 
C  ui,3(C.Enutriui,inqua,in  Abraham,Ifaac,<Sc  lacob.  bene- 

diccdo&multiplicado.ExaltauiinMoylc,  lofuc.iScDa- 
uid.<.duccdoillosmirabilitcrdctCrraAcgypti,duiidcdo 
illis  tcrra  dccorado  illos  rcgalibus vidorijs  rcgia  ciititatc 
Dauid  &  teplo.Paru  cfl  aut  9  fprcuerunt  mc,9  dixcrunt 
prg- 


^  NICOLAVS  DE  LYRA. 

t  Filios  cnutriui./;  popuUan  lirailpafcenao  manna  in  deferto 
&  t^>ram  UBe  &  melU  fluentem  ei  conferendo. 

2  Etexaltaui.  f^egnum  jlmorrhtnrim  &  Chananxorumeit 
tribuei.do,  u  patet in  librit  'h{unerorum  ex  lofue, 

3  Ipfi  iUt,8iC.I dolis  fcrutendo ad  tjux  deilmaueriit  poH  mottem 
Jofue  vt  pa  itih  Lbfis  lud.^rg.C^  i  .Vara.Quorum  cgcitatearguit 
ronfequtnttr  comparando  rnf  ad  britta  antmalia  rudif[ima,dicens, 

4  Cognouitbospoflcflbrcmfuum.  Quiaferuiendotiin 
aratro rtcogn  fi  it  pjbult  fibt  rxh  bni  bentficium. 

5  Etafinusprifcpcdominifui.r»^«aiir//m/o'«/<rfowino ;» 
aeportandis  on  rihus  ptopjbu  0,  quod  recipit  in  prafcpio  juo. 

6  Ifracl  autcmmcnoncognouit.ftij/>j/fr«i«i<fo/)ro/ot  & 
tantis  bentficifs  a  mefibi  impenfis, 

M  0   \Ji"Tl  T  E   1{, 
+  T     Tilirstnutriui  fclcricosgcncraliterfumptos.  Ipfi  nam 
quc  prxcxfcris  carholicis  panc  Sacrx  Scriptutz  &  Eu- 
chariftixfacramcnto  ftint  nutriti. 

2  tttxaltaui.  AtcmporcConnantini  Impcr.qui  multfi 
honorauit  ftatum  clcricalem,&  dorauit  teporaiib  bonis 

3  ip[i  auitm  Ipreuerwt  mt.Mandata  mcatranfgrcdicndo 
manifcflc 

4  Co;inouit  bot poffeffortm  fuum.&  afinus .  PcrbouciSc  afinu 
intclligunt  fiinpliccsChrifliani.PcrII"racl(qiiiyidcs  T)c\\ 
intcrprctaf  clcrici,&  fpccialitcrthcologi  I^rcqucntcr  aut 
cotinc;it,qjChriflianifimpliccsd(:uoterccognofcutbcnc 
ficia  i)ci,(3c  dcrici.ac  pbcdati.tSc  clcuati  a  D-o.Mltingrati 
Proptcr  quod  Augu.  cuiulcijiiVct  vitam  PauU  fimplicis 


4  aquamoccidentisliterx.vt 

5  fru^ij  mcfatfpiritus  viui- 
ficantis.Bos.ad  Ifraclrefer- 

6  tur.quilcgisportauitiugii 

7  quafi  animal  mundum. 
Afinusjfignificat  Gontilem 

8  populumpcccatorumone- 

9  rc  grauatum ,  cui  dicitur : 
to  yeniteadme,qui  labtratis  & 
II   oneratirflis. 

t    *  Origcnes.Vcneruntpa  ^H^-^lt.in 
I2.  ltores,&inucncruntM.iria  'ucam. 
1 3  &  lofcph ,  &  pnerii  Icfum,  E 

iacentcm in prxl'cpio:illud  irritauerCc. 
erat,dc  quo  prophcta  vaticinatus  cft,C  >i;»/o:.;r  />o.  &c.       Vbi  fupra. 
■}«  Rupertus.Dicat  aliquis  filiorum  ciufmodi,Qijid  mi- 
rum  filpreuimus>Noncognouimiis.Vcn  flinimiumoc 
cultus.Adhxc,'>)j{  o«/r  bus,&c. 

d     >*/«"'j.Gcntilisvelconiierfuslarciuus,  anteimmun- 

dus.peccatisoncratu.s,  qui  incarnationcmChrinicrcdi- 

dit,  qui  natus  flatim  rcclinatus  cft in  prxlcpio ,  vt carnis 

fuz  frxno  rcficcrct  vniucrfos  . 

c     ifratl.  Scribx <5c  Pharilxi  clauem  fcientix  &  Icgis  ha- 

bcntes.Vnde  Ifracl.Dcum  vidcnfes,appelKiti  fiint.  lo.fi.%. 

f  ^oifojfw./t/rwif.Cuius.fdicmvidit  Abraha&Ixtatus'^'"*^* 

cfl.cuius aductii chorusproph  cxpe<flado  vaticinatus cft. 

g    ^.«o>«/;,^c.Inhoctitulopcrfonam,caufam,tem- 

pufq;  commcmorar.Sccundo.attcntos  fccit  .Tcrtio.nar- 

rat  quid  locutus  dt'is .  Quart6,quafi  cxccfllbus  Gentc  in- 

crcpat  pcccatriccm./^^:  Uentt,&c.  Aeternum minatur in- 

teritum:quia  rclpuunt  filium  qui  falutem  attulir. 

♦    Bafiiius.  Accrrima  c  fl  hxcobiurgatio.quod  tota  ges 

nuncupctur  pcccatrix,quafi  ne  vnusquidcm  in  totagcii 

tc  bonusfii.  Populusanfupcrplenuspcccatis,quafinul-_  ,       •   v* 

lum  nongcnus  iniquitatisabillocxerccatur.  pS'//** 

h      /"iiiuttate.vndclitjuitatjedttfuptrtatentumplumbi.vn- 

dc  ilibi.iiuafi  0'iusgraue  ^rauat^funt  fuprr  mr. 

i     A(f'/Miw,Alij,pcftimorum,vtnonfcminisfitvicium, 

fcd  malicix  corum  qui  voluntatc  propria  Dcum  dcreli 

qucrunt.Non.n.boni  &  mali  diucrfa  putandaeft  natura. 

k  BUfpljemauerunt.DiQcniCS.  Oamonium  habis.  Et.  Samjritc-  Fo.g.f, 

nut  et  iii£.t.}>(onbabemut  regem  nifi  Cttfarem.  Et.  \onnc  hic  cfl  F 

fiUutfabrii       ^  «^ba'ie. 

7  Et  pop.meus  i.populus  Ifrael  qui  a  Deo  recepit  hg-  ipecia'.e.i 

8  Non  i ntcllcxit .  v/m  btneficia  &pr,tccpta  intrafe  legendo, 
&  rec  lendOyidco  liibditur, 

p  Vx  genti  pcccatrici. l.  peccato  affuet*  ficut  dicitur  aittjuis 
artifex  ex  arte  lam  actjuijita  per  operis  extrcitium. 

10  Populograuiiniquitate.  Quiapeccatum  quod perpctniten 
tlam  nO'i  liUuitur ,viox lno pondtrt  ad  aliud  trabit, 

11  .Scmini  nequa  filijs fccleratis.i^«w/>fr  taUa  hnminrs ejfi~ 
ciunturf.mtiidiab(iii^eiusfilif,ficutp'.rcontrariabon.7opt>acffi 
ciunturfitf  Dtt.Etttla  prccaia  magis  explicatinfpeciaU,  dicens. 

1 4  Dcrcliqucrunt  dominum.£;My cuttum dibitu ne^Uieft. 

13  Blafphcmauciut,(Scc.£;«jto';/r<f/;rf«)'<j';t'rfr.f;rfc(;«>-/i;c 

janiius  ipacl  ipjc  Dcus,q  cftjandusfand  i.u.Et  dicebatnr  Jan^ius 

IfractfprciaU  modoieb  f  illum  pQpulum  tlrgi^rat  od  fun m  ciiUum . 

dixit.  Surgiintindofli  &  rapiiintcoclum,nosautcmc(j 
litcrisnollrismcrgimurin  infcrnum. 

9  /^rf  G'«/i;>«(flt..«/.f  inucrcaindxiproptcrquod  inuc- 
rccudamcrctrixpcccatrix  vocatur  :&  ficcfl  dcapollaiis 
rdigionis  &  dcalijscxponcntib.lciniicrcciindcpcccatis. 

10  i'</'</oj(rj/<;;«(/«'/a/r.Cuiufmodifuntmaliprxlati,& 
maliicIigiofi,qniaquato  (latusaitior.tatocaliisgrauior. 

1 1  w  w/.;//f<;^M./,i.pcccanfib.cx  ccrtamalicia,g;  niagiscO- 
tingit  hominib.  literatis :  &  fic  non  pcccant  cx  ignoratia. 
t  Hliis  ff/'/<w/;j.i.(cdcribusafl!iictis,q5  frcqiicntcr  cotia- 
git  ma'isclcricis,c6quod  nontimcntiudiciuiu  mortis. 
1 1   Ucrcttquirum  doniinutn.Pcr  pcccatumomiflionis. 

1  ?  Bt.tjpct>iautrunf.i.  Dcum  fandifitatcm populum  Chii 
ftianum  pcr  pcccata  commifiioius. 

Tom.4.  A    4 


»5 


Glof  ord.  &  NicGlai  de  Ly  ra 


16 


Mat.i»  g. 
Pfal.ir.g. 


a    ^halienatiJiint.Qai  diccbantur  pars  &  filij  Dci.  Dici- 
A  tur de eis,Fi!if  atieni  mentiti  funt  mhi. vndcXemo  mitiens  uia- 
numji<amaddratrum,&c.vadc  Apoflolus.  Adpmrafc  exteti- 
densjpofieriorum  oblitus. 

■je    Procopius.  IRx  calamitatcs  non  poflunt  nifi  ad  ca  ta 
tumrcfcrritempora,  qux 
falutarem  Chrifli  necem  fc 


firmitas.&  ficut fi  caput  dolet.oia  mcmbra  funt  debilia.  ^) 
Ita  fi piincipes &  dodorcs  iuftiriam  ferualTcnt , populus 
vtcunq;  medicinahabuilfet .  Sedquiaoesinfirmati  funt 
ablatacflniedicinaannnarum,vnde.  .yi  plmtapedis,&c. 
•5«    Procopius.Quidam(omnec3put  languidum)vnum 
.   ^       ^u  «     r     r.        j      r  /ic  quemque  fisjiUatim  homfc 

jirSanftorum  Chrmujn.Cqm  Deum  videnteslanftihcat.  i-         •         ii-^  j 

bfN-inomitiensmin;imfiiam»Jaratrum.  UCm  mteulgUnt,qUOmOdO 


tlS. 


t  vltraaddit  quoludxigrauius  pcccare 
potuerut,quamcumdixe-. 
runt,  Tolle,  toUe.crucifigc 
eum,&c. 

b  '^uper  cf40  percutia  vns,&r., 
QA.  Fruftra  percuffi  vos: 
difciplinam  no  rccepiftis : 
quare&  zelus  mcus  rece- 


Tral.7i.a. 

tintcgrutn 

Hierony. 


cutafunt,quibusgcntetra-  a  fandiim  irrael,abalienati  runcrecrorfuni.Su  i 

diCOnrigit.  NeqUe.n.in  ali-    b    fAlus.mquo.  aTWultplicantes      b^Priuaricatiojii.    2 

per  quopercutiavosfvItra,addentesprxua- 5 

a  f Mciaphori.     bnrrincipes  doftores.     cl^Confuetudinejpeccandi 

flmpietAte. 

c  ricationem?OiTinccaputlanguidu,6«:omne  4 

aTS.ipientia-.quiaperattcftjm  mcordc  ,5cfipientia.  in  qaia  intelliguni:&  fua     ^ 
Scaliotum  peccitapljnJiitit      b  TA  minimis  vfqur  ad  fumiiios  ^ 

cormcerens.  Aplantapcdisvfqueadverti- 

aHFopulo  vU  capitcvelcoipoic.     b«rMentis:quiamedicumocciderunt.        .    q 
.-.---         --  ccMalicix.         .  d  tlnui-^ix.    "       ,  , 

det ate.Tale eft  ilhxd.Hpefl  d  cem.,non eft  in  eo  t fanitas .  Vulnus,& liuor,  t    uenit,  cui nuUum remcdiu 

firmamei  tum  in  vUga  eorum.         ,  ^supabia  ludxorum.    b  f  Lxx.non  eft  malagma  imponere  neque  oleum  ne   9      cft  m  qua  implctUr  lllud  .  ^ 

SiEpepercutitDeus,vtCOr-  queaiUgatutas.j^  c  tF»fci)5orationum^        lo  Omnes dccUnaueyunt  fimul inu-       '^^^^ 

rigat.Hisautemquiincor-      &  plaga  t  tumens  j  non  eft  circuml i^ata,  ir  tiles faSiifunt.V vXwwshzcw-  * 

rigibilesfunt,dicit.  Super 

quo  percutiamfC^d.Non  inucnio  medicinam  quam  ad 
hibeam  vobis:omniamembra  vulneribus  plcna  funt.ad 
B  hibui  fiBpius  curationem.  raodo  nuliam  partem  corpo 


&  illud.Sumitcinitium  ab 
0'"nni  congrcgatione  Ifrael 
pcrcapitaiplbrum,tanqua 
nuUos  ,qui  minas  iftas  effa 
gere  poffit  reperiatur. 
d  yulnns,&Uuor,&c.(XAm 
Autvulneribus  hiantcor- 
pora,  autverberibusliuer: 
aut  plagis  tumet^quod  pro 
prie  exrremx  captiuitati  c6 


niora. 


Ezechiel 


risreperio.quccnofitiampercuflra.&plagisplena  VeU 
nuUasinuenioplagas  quibus  confringam  duriciam  ve- 
flram.  E6  n.crcfcitduricia,quomaioraadhibeoflagclla. 
Quod  autem  iam  non  fit  locus  medicinje  apius  otten- 
ditfic. 

^<  Bafilius.Hxc  vox  hominis cft  non  habcntisin  prom 
ptuquidftatuat,  acdefperantiscorrcdlionem,  quemad- 
modum  in  Ezechiele ,  :^i'«r  metis  eceditate,  non  t.bi  irafcar 
amplius.  Porro  afflidionum  quaedam  contingere  credun 
tur  fortuit6,nonnull:Epropterpeccata,qua;damadmo- 
rum  corredionem,alicB  pro  exterrendis  &  c  terra  dclen- 
dis  his,  quorum  fpescorrcdionisdeplorata  eft. 
4<  Rupertus.Ac  li  dicat,non  peccaftis pcr  in firmitate  m 
non  erraftis  per  ignorantiam .  Si  ita  cfter.fcire  vndc  vos 
percutere  dcberem ,  nuncautemvnde  vospcicutiam  vl- 
tra,addentes  pisuancationem,addcntes,inquam,pccca  • 
to,defenfionem  peccati? 
Iniuflida  ^  Omnecaput  lunguidum . Sicutlxtitia animi  aliqii  dolores 
prfeci  pQ  qd  corporis  mitigat,  etfi  accedat  iangor  mentis  duplicaf  in- 
opcratur.  ,  firmitas: 


Vbiru.c.4. 


12  lo,  liuorvirgis,  plagagla-£ 
dio,  plerunquc baculo .  Sciendum  haec  praedidla elTe  de 
domini  aduentu  &  vltima  captiuitate  Romanorum.f. 
quando  iam  nuUam  curationem  reccperunt,quia  veru, 
&  pium  medicum  ad  Ic  miffiam  occiderunt. 
4<  Procopius.VulnuseftcontinuitatisincorporefoIu 
tio,cum  partequadam  modica  connexio  fcinditur:  quo 
poffuntecclefiae  fignificari  diffidia  .  Liuor  autemplag» 
veftigium  fubcrucntum,cum  teli  quidcm  impctucontu 
diturcorpus,fed  coitpartealiqua,vndcfubdola  &  falla- 
cia  corda  innuntur.Plaga  denique  tumens  fcu  phlegmo 
ne ,  tumor  ingens ,  cum  indcbiliorem  partem  decombit 
humor,&  affeftam  caloreprjeter  naturam  accendit,  vn- 
deelatioaniminotatur  Vbifdpri. 

•it  Rupertus.Malum  cft  vulnus,pcius  Iiuor,peflimum 
plaga  tumens.Malum  eft  peccato laltem ad  horam  vul- 
nerari,peius  malo  huius  liuelcere  peffimum  cum  tumo 
re  fuperbiaE,culpam  defcndere.  Talis veftra  infaniacft . 
Non  eft  circuligata,&c.Voluicircumligare,&ad  poeni- 
tentia  aftringcrc,&  noluiftis  euangeli)  ligamenta  fufcipe 
re.Effudi  de  latere  meofanguinem,medicamentum  falu 
tis  JErernae,&  noIuiftisaccedcre.Dedi  olcum,i.Spirituf- 
landi  gratiam  crcdentibus ,  ita  vt  loquercntur  omnibus 
linguis  idiotae,&  noluiftis  audirc.  ^  ^ec 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  I    Abalienati  funt  retrorfum.^  Deo  recedentesy  &  honore 
fibi  debitum  dtjs  alients  tribuentes. 

■i  Super  quo  pcrcutiam.Hic  confequenter  tangitur  peccato- 
rum  mcomgtbiiitas,  cumdicitur.  Superquopercutiam  vos 
\hrz.,quafidicat,fruHra,quia  nonfequereturcorreciio  vejira,  idco 
fubditH'^ ' 

3  Addentes  prjeuaricationem .  q.d.  ex  percuffwnibus  meis 
non  efiis  emendati.fea  mugis  &  magis  pdorati ,  ftcut  Phatao  rex 
K^egypti.  <^od  ojienditur  confequeater  in  diuerjis  populi  Hatibus 
(um  diatur. 

4  Omne  caput,&c  Et  per  caput  intelU^itur  rex  &  principes 
quifint  capitapopulorumy&  dicit. 

5  Languidum.Qaia  Unguor  eH  infirmitas  incurabilisy&  per 
hoc  oliendiiur  eorum  vita  mala  incomgibilis. 

6  Et  omne  cor  moerens.Pe/  cor  intelUguntur  do&ores  &  fa 


cerdotes.-quia  ftcut  ex  corde  procedit  fcnfus  &  motus  ad  alias  par- 
tes  corporis ,  fic  per  doBorts  &  jacerdotes  dcbvntaiij  acciptrefen- 
fum  bon£  cognttionis,  &  ntotumfanfl^operationis ,  accipiendo  ab 
eis  do3rinam&  exemplum  vinutis,  Sed  contrariodiciturhic, 
Omnccor  mocrcns.  'Hon  marore  contritionis  depeccatistfei 
nto:rorc  qui  eji  defeSius  d^Hrinte  &  virtiitis. 

7  A  planta  pcdis  ,  &c.  Ver  hoc  intelligitur  reliquus  populus 
procedendo  a  minoribus  vfquead  maicres. 

8  Non  eft  in  co  fanitas./^»-<jfi<«  &  viriutis.  Et  per  hoc  intelli 
gitur^  ibi  fti  contrarium  .j.tnfirmitas  citip£  ad  moriem  geljennje 
deducentis.Et  hancinfirmitasem  fpecificat,dtcens. 

9  VulnuSjScci.peccatumpatetis. 

I  o  Et  VmOX. i.'nuidia  latens. 

II  Eip\3igAmmens.i.peccatumfuperbiainfians. 

1 2  Non  cft  circumligata.  £.?^(jf «r<i  legis  diuinx  apeccato  retra 
hentis. 

^  Nec 


M  0  B^^  L  I  T  E  !{, 

+ 1  ^halienatifuntretrorfum.Kf^O^SiiXXthgxonis. 
2  Super  qur,,&i.  Hic  confequcntcr  defcribitur  incorrigi 
biIitaspra:didorum  cumdjcitur.  suptrquoptrcuttam  voit 
yltra  aawi  tts  pyanartcati.Q.d.HoccGet  fruftra  quianonfe 
quitur  ex  hoc  cmendatio  poenitcntiaE,  fcd  magis  peiora  • 
tio  culpaE.Percuffaefl.n.ccclcIiainfchifmatc  Gr£ecix,& 
in  amiflione  terra: fan6lJE.&  noncftlequutahumiliatio 
poenitcntia;,fcd  augmentatio  poropas. 
4  Ortme  caput  .'a?;^«id«>».i.pra;lau  langucntes  ambitione ; 
quianihilcisffficit. 

6  Etomn<  cormonrens.  Pcrquod  fignificantur  dodores 
Thcologi  a  quibus  ficutcx  corde,debet  lenfus  bonje  co 
gnaionispcreorumdodtrinam  proccdere ,  fed  docent 


modovana&  curiofapromaioriparce. 
7     ^4  plauta  pedis  vlque  ad  vertictrn  .1.  a  minoribus  vfq;  ad 
maiores. 

8  2Vu«f/?/Meo.i.incorporcecclefix. 
t  5"««i/<Ji.Difpofitionisdebit?.Perhocautemg'dicitur 
omnecaput  &  omnecor,non  includunturboni  vtdice 
tur  infra:fed  eft  hyperbola,'  ad  defignandum  multitudi- 
nem  malelehabentium,vnde  fubditur. 
5?  ;^j<^B/<i.f  difcordix,co  qu6d  diuidit  mentcs  ficut  vul- 
tus  corporis  carnes. 

10  £f./»«o»-.InuidiJE. 

1 1  Etplaga  fHweKr,fuperbiae.H?c.n.peccataregnantin  clc 
ricis  praediflo  modo  lumptis. 

12  ^pn  eji  circumiigata .   Dei  timorc  a  peccato  rctra- 
hente. 

t  Kec 


i 


i; 


Ifaia:      Cap.I. 


18 


'f.<  i.a. 


Uv/o.a. 


^  nect  curata  medicamine,  neque  fota  olco. 

j  ^ldco.  b  ^Frit 

jj  Terra  veftra dcferta,  ciuitates  veflra^  fiiccenf^ 

f  Ban/loniorum  vel  Roinanorum.  a  f '•amatit^ini  »el  RoinTi. 

funtigni .  Regione  veftram  cora  vobis  alieni 

fReueca. 

deuorat,&  dcfolabitficut  in  vaftitate  hoftili, 

a  1  Ab  honiinibii-.ve  ■>  Ppj      b  TleruUlem,  wl  lempltim. 

f.  EtderclinqueturfiliaSiovtvmbraculiiin  vi- 

a  <  Vioca     iidemi  tJ  de  qiu:Viacain  de  AcgypiotiamiuliUi. 
b  'Q^od  ablatoftuAucaftodes  vacuum  teliquerunt. 
^CoIlcilis  tiugibus. 

nea,  &  ficut  tuguriil  in  cucumerario ,  &  ficut 

a  1Chiiltu>,dc  quo:  Doininus  viitutum  iplc  di  tcx  gloriz. 
«■Crgo. 

d  ciuitast  qua:  vaftatur.t  Nifi  ddmin*  cxercituu 


16.  i. 


^ a  Vft  cuTi .ntedictt.vnd^-.Curtuiinms  Babylontm  & non  efl  c «- 
A  rjM.vrbcm.f.confuGonis,&  viciorum.Lcgimusquoquc 
defccndentcma  krufalcm  in  krichoalatronibusvulne 
ratum:  a  Samaritano  curatum,  &  poft  aufteritatem  vini 
jofuram  oki  molliciem  .Etnotandum,  g^exquodkit: 
In  quo  percutiam  vos ,  &c. 
huaifque  nSeftcurata  me- 
dicamine  ncque  fota  olco, 
translarionem  feruauir:  & 
irrcmediabilem  ludeorum 
captiuirateni  cxpreflit. 

b      Ttrra  veflra  aejtrta  ,  c^f  • 

HJCcfubBabyloniispartim 

complera  funt  incenlls  cuxi 

tatibuilcrulakm  fubuerla, 

rcgionem  lud^rum  Sama 

ritanis  incokntibus,  Lconi 

busetiam  terram  vauanii- 

bus,fcd  omnino  iiib  Roma 

nis .  Omnipotcns  Deus  k- 

rufakm.dc  iemplum,&  po 

pulum  deferuit ,  cuiusipfc 

cuftos  fuit,  cu  affcrret  fru- 

dius  boni  opcris.  vndc:  \//i 
JB  ''jminits  iuliodurtt cmtitem  fruflra  vit^i.&c. 
■Mlog-         *     luftir.MS.  Terram  veiiram  alirni deuorant.  LetCC  Cautum 
n^uer.     crat  .ncquis  I-.idaeorum  prdcs  inferrct  in  vrbes  ludiac 
Kado^rro»  P®^ cruccra domini^joft  vaftatas vrbcs  Iud«x,& G quis 
iJ«o».        jntroiftct.pkdcbaiurcapitc. 

•J*    Tcrtullianus.Populus  ifraeirccundumfua  mcrira, 

in  fanftatti  ciuitatcm  mgredi  prohibebatur ,  fccunduni 

vcrba  prophetarum.  Vcftram  rcgionem  m  confpcOu  vc 

ftro  alieni  comcdcnt. 
h.t  fsp.  1«.  4«    Eufcbius.Lcgibus  impcrarorum,p6ft  vaftitatcm  in- 

PucOam  ab  Adriano  ludxa  ludxis  inacccffa. 
Allcg.  Quj  dc  fanitare  priitma  corrucrunt,  &  contra- 
rijspotcftatib.traditi funtomnia bonacorum  indcfer- 
tumvcniunt,&  priorisiuftitixDcusnorcCordabitur,  & 
ignc  diabolioia  fucccndcntur  &  fiuntpabulumbcftia- 
r um.dc  quib.dicitur :  >Vr  tradta  lnftifs  animas  conjitentn  tibi. 
c  z>mii«<j«fn.>.VndcSurgitccamu$hincEtaUbi:  ;f/'«- 
ijtiitwr  vobts  dorrtui  vciUa  dcjcrta  .  Et  alibj :  i^r/'^M  dvmum 
meamf&c. 

^    Procopius.  Eftucr6dcrcli£lionisabfolutc  fic^num  , 
dcfertum  vine^  tentonum .  Quamdiucnim  frudusha- 
bct  vinca  ,  acuftcdchabitaturkntorium,  ijfquc  collc- 
fiisdefcrtumrelinquitur.  "iic  gcns  vniucrlac^in  fru- 
(Xus  cdcbat.diuinum  conftabat  tcmplum.indcquc  velu- 
ti  dc  Ipccula ,  illius  nominc  cxcubias  agcbat  Dcus ,  qui 
b  7.JebcIIo  ait, 'xofro  ttmufusi^>,eus m  f»>c»«'Mtaquc  anyclicis  virtuti 
uAap.ii.   bysianquam  vailo  cingcbaiur.  Natrat  lolcphus  antc 
*-"  ceptam 

^  NICOL  AVS  DE  LYRA: 

I     Ncc  curata  mcdica./.vr  r6o  &  ixtmplojaccrdotkm  &  do- 

fiorHm. 

2.     Ncquc  fota  o\co.'. operibus  mif  ricordix,qujt  impetrant  re 

mijfionrm  cuipx  .han.^.e.Veccata  tua  tUimofyms.redirnf. 

3  TcmvcilTXHicconfeqiientir  fubditnrdebtta  peena.  Circa 
quod lciendum,f  ftikt  dicit  Kah.  sal.ljaiai  dixilifladabi/s  tribu 
ous  tepore  E\tii)ne  dectm  tribubus  iam  anti  captiuatis,^  dtterra 
fuatransUtisin  .Afiyrios,vt  hibttur.^.t{eg.iS.  Et  iaeo  prppheia 
frimb  rtducit  ad memoriam  iliam  deflrucitonem.feiundb cnmmina 
turre^no  ludxfimUeta^bi^tt  dcrehnqueiur .  Cncaprimumdici- 
|iir:Tcrra  vcttn.idefl  terra  decem  tribuum  quxdicitur  hic  pcrti 
nert  ^dregnum  ludx,quiafibi  dtbebatur  de  iure  eo  quod  fuit  ae  rr. 
gno  Uauii  &  Salomonis,jtd  timport  l{pboam  rtbeliauit,  vt  habe- 
tur.^.Hsg.\*' 

4  Dcferta..'</e^  dtrtUBa  ab  habitMorib.fuit  in  Jffyrios  tranf- 
lalis.  vl  ditium  est. 


ceptamvrbem  auditascfTefaccrdotibusangclorumvo-  D 
ces,qu^  ab  ea  difcedcndum  monerent.  I09.14.J. 

c  tilia  Stoa,(i^ . .  Affcdiu  piiffimi  patrisEt-,  Omnes  enim  nc  |-"^- '  Jg« 
turafiltf  D  ifmttsXcd  noftro  vitio  alieni  cfticimur.  Vnde  ^*'*'**  •*• 
Babylon  Ixpc  filia  nuncupatur. 

Hieor.  PcrSion(qux  cft 
fpcculatio  &  pomorum 
paradifus,dicitur  &  vinea) 


f  Bonorum  opetum.  b  TracDitentix,  vt  lachiyinis  compiinftionis 
coium  du.iiia  moKiretut. 

a       •  r  I  b 


anima  accipitur  quae  in 
contemplatione  debet  c6- 
fiftere,  &  frudus  accepta- 
bilesafferrecui  fi  mens.i. 
•-«V  prxfitjhabetDcum  cu- 
ftodcm  mentis .  Si  autem 
vitia  &  peccatatanquam 

8  beftiolx,virtutunigernii- 

9  na  depafta  fucrint,  illico  ' 
Dcum  cuftodeni  amittir. 

ymta  dumini  Sahaoth  dom^  //  rfi.y.l». 

10  racl  «//.Poftquam  ergo  va   Pfal.7^.  b. 

1 1  ftauitcam  apcr  de  lilua,&  1 R»'"-  '> 
vindemiaucrut  tranfeun    '  '"^pwft»"* 


12 


tcs  viam  derelifta  eft  a  do-  Ro,^a!y,f. 


raL7J.b. 


chir.t. 


JutiCo. 


mino.  Aa.ig. 

d    Ty//?  dominus .  Hoc  cx  pcrfona  prophctx,&  fidclium  E 
cxcadem  plchc.  T^iift  dominus .  H:coftendunrqua:contra 
ludam  &  Icrufaledifta  funt.adcaptiuitatem  Ron-;ano- 
rum  cfkrefcrenda.quando  in  apoftolis  reliquiae  ludaco 
rum  falux  fadlc  funt,  &  in  vna  diccrediderunt  tria  miU 
lin,'&  in  toto  orbc  Euangelium  fcminatum  eft .  Domi- 
nus  Sabaoth:quod.Lxx.pro  locoru  qualitatc,  vel  domi- 
num  virfutum ,  vel  dominum  omnipotcnrcm  transfc  j^^^y^  ^g  j 
runt.  Chriftuscnim  quidicit.  o<3tijf//wj*/'/t)r>/WKpo/ei<aj 
m  calo  ^  in  t  rra,  ficu t  Dcus  Dci ,  &  dominus  domini,  fic 
omnipotcns,filius  omnipotcnriscft. 
•J<     Procop.  Fortaflis  vcro  illud  cft ,  quojl  fe  Abrahamo 

6  fcminiciusdarurumpollicituscft.  Tanquam  enim 
dc  vnodixitChrifto  vidcliccr,  qui  ncSodomis&  Go- 
morrhxGmiliaparcrentur  prohibuit.Scmenautem  ct 
Apoftolorum  chorus  intclligenduscft.non  quidcm  tan 
quam  impiorum.kd  prophctarum  potius,qui  vniuerfc 
gcntis  (alurcdeplorara ,  a  Dcoconfolationcm  adcpti.ab 
cokmincquod  dckin  luccm  proditurum  crat,illumi- 
natifunt.  .^ 

•>«  Ruper.Non  dicatis,irah^grandisnimis,multitu  '  "Pf"» 
do  malorum  noftris  mcritis  maior,nam  nifi  dominus  rc 
liquifTct  nobisfemen  ,nifipra:dcftinaflct  ,vtreliquix*cx 
nobisfalu^ficrcnt,  non  gladij  Romanorum  intcrficere- 
mur,non  captiui  in  oes  gctcs  duccrcmur,  fed  ficut  fuper 
Sodomam  &  Gomorrha  pluit  fulphur,ita  iuftiflimc  (u 
per  nosin  vindicia  fui  ianguinispluilfctfulphur  &  ignis. 

^    .Audite       p 

7  Et  defolabirur  ficutin  vafti.  hoftili.  idefl  hcftcs  remane- 
bunt  tn  ea  :  (^  ttafaSium  eft :  quiafiltj  Ifrael  in.Affyrios  translati 
nunquam  poftearedierunt  ad  terram  illam :  vnde  titera  Hcbraica 
ftchabet:  Etdefolabitur  ficut  in  vcrfionccxtrancorum, 
quatllaterra  futt  ftmpliiiter  verjaadextraneos  .  qumon  erant  de 
Cente  ifrael. 

8  Et  dcrclinquc.  Hic  prophetd  conftmilem  panam  quantnm 
adaliijutd  lomniinjiwr  ngno  duarum  tribuum,dicens:  Et  dercli* 
quctur  filia  Si.  ideft  lerufalem  ,  metropolis  in  rcpw  ludxdvri- 
linquntur a  fuis  hjbttatoribus  transferendis  i/i  Uabylonem  fcr  h(a- 
buihudonojor  regem  ,&  per  confequens  atix  ttuttatcs  eiiifdtm  re- 
gni. 

9  Vt  vmbr.iculum  in  vinca.  dtrtlinquitur  a cufiode ipfius 
vii.dimij  collecia:riiiia  'wn  lubitat  ibi  vtira. 

10  Etficuttugurium  in  cucumcr.  Cucumenbus  tolUBis de 
relinc^H  luta  cnfludc.  tfl  auiem  cucumerarium  locus  vbi  crefcunt 
cucumeres. 


5  Ciuitatcsvcftrcfucccnf?igni.^6.^]^/^rrfrr2//rjt/rfp  n  Sicutciuitasqu^vaftatur.  Ciuibus  inde capttuatis .  Sed 
itruentious.ti  dicuniur  hic  ctuitutes  tUius  terrf  prrtinere ad  rcgnu  quia  ijia  capitui:as  reaucia  fttit  in  terram  ludx  per  Cyttm  tegtm 
Judx  rationedicia.   Eteodemmodotmelligiinr  quod  fubdttur.  qui  dedit  populo  ludt  lueniiam  redtundi  in  tetram  Juam .  idto 

6  V<C%iOTicmvc^r3im,ii.C.f.SamarttaniquitrantGcntdts,  fnbdiiuy.  , 
i//Mt  udMit ptr  regtm  A}jyriorum,vt  habetur  4.^/^.17.  u  NifidominuscxcrcitUum,»c/f/i  angelorum. 

7    Et  .    *  RcliquifTct 


M  0   F^  A   L   I   T   E   R. 

J  I     T^eccurata mtdicamim. i.zmorc  Dci  ad  Iionu  attrahctc. 
i    7^f^«c/bwo/co.  Mifericordi?  veniam  impctrantc. 
3     Tirraveftra  defcrta.  ideft  animarumcura  negkda. 

5  Ciuii.ts  vtftrefuc.!gni.(c'\\icci  luxuri5,auaritif,&  fupcr 
b'^propterd;fc^um  cuftodi^. 

6  i\e^n,ntm  vtlliam  loram  vo.aL.cui  dtuorant,  Idcft  dcmoncs 

aDco 


a  Dco  alienati  (ubditos  vcftros  fibi  incorporant. 

8  Et  derclinquetur  fiLia  Sion  .  ideft  CCClcfia. 

9  yt  vmbr,t.in  vinea.  qu^  derclinquuntur  a  cuftodibus 
fruiJibus  colIcdis,fic  rCftorcs  ccckfiarum  colkftis  pccu 
nijs  parum  aut  nihil  curant  de  animabus. 

1 1  hiifi  .lorninns  exercituum  .  idcft  aliquos  bonos  in  quoU- 
bctccdefic  ftatu  quorum  mcntis  alij  fupportantur. 


19 


Glof  ord,  &  Nicolai  de  Ly  ra 


20 


i  ReUquis  Ifrael  (aluse  fient. 
c   iiMoiiui  in  pcccstis  liniilitct. 
irterptctatur.G  imotrj  afpsfa 


^  a    ^!4dite  verhum.S3\uztis  rcliquijs  per apoftolos.ad  Scri 

A  bas&  Phariraeos&populumdamamcm.Crucifigecru 

cifis;e.rermoccnuertirur.>//«c//«e  vcrhum.  Hocad  ludjEos 

illius  tcporis,fpecialitcr  pertinet  ad  Scribas  &  Pharitasos 

'Lvt.xj.c      &  ad  populum  dsimiLnmw.Crucifige cruafige  e«»/.Sicur.n. 

Sodomitae  publice  pecca- 

bantcogitantes  confilium 

pcflimumcotravirum  iu- 

f  ruperftitej  ftumLothi&fineverccun 

Geij.°i9.b.      ^'^  dixerunt :  Educ  vims  qui 

ittgreH'1  lur/tadtP  ,vf  abutamur  a 

m .  Si  ifti  contraChriftum 

inuerecundedixerunt:  ^e- 

nite  co'^ucn,HS  cvnlra  n^ji  m  co 

}[itattoms.Et  rms  e(i  mortis  & 

huiufmodi.Vndcin  fcque 

Icre.18.  c      tibus:  Intquitaim  fuam  jtcut 

lfa.j.h.  Sodoma  pt  ddicauit ,  non  ab- 

.  l^  Ccondit.  ^uditeverbimdomi 

■   "■:       «/.TraduntHebrxi  Ifaiam,  b 


vtiudiccs?  Sic&  iunum  iUi  iudjccm  recufarunt,cum  di  D 
cerent  7  o//f,f.<//r,crucifige .  Praetcrea  in  cxtcrnos  illi  fucrc 
iniuri):hiver6in  cum  quiin  propria  vcncrat .  IUiitcni 
in  Angclosriftiin  Dcum  ipfum .  Ipfactia  Hicrofolyma, 
propter  impictatcm  euaferunt.  Nam  ficut  in  ipfisnede- 

ccm  quidcm  probos  repe- 


b  •'Apoftolos  &  fequaces  eoinra.vndealij. 
d  tMuti  a  laude  Uei.SoetoiDa  enim  muta 


reliauifletnobis  \  {emcn  quifi.SodomafuifTe 

a    ' /•  ■         enoini.tnc  I  e.at  riiu)      b  INeauctiii  p<-ii-ji!s. 

mus,&  quafi  Gomorra  fimiles  cflemus.Audi 

a  fNiCiic.  bli^CJ^  vos  uAatis  tilius  Abtah».    c^Cui  finiile:Pa- 
ter 'uiis  Amct  h*us  ,  8f  ni?'cr  tiia  Cethra. 

teverbum  domini  principcs  Sodomoium, 

•fAutihus  la'tcm  extcriotibus.  b   tiVos  cx  patie  (iiabo  efts 


rit  Dcus.fic  &  in  Hierolb- 
lymis  miracratintcgroru 

1  virorumpaucitas.  Porro 

2  principcs  tanquam  acutio 

3  resaudiendi  verbopraruo- 
cat,quodad  mentem  rcfcr 
tur  magis.  populusautcm 
craffiorcs,  attendcndi,aut 
vt  alij  reddidcrunt ,  aurib. 


percipite  auribus  legem  Dei  veftri  populus  4    percipicndi,  quod  tcnucm  £ 


a  <fAdquid? 


-  offettisi 


5 


fQ.fl  legem  non  feiuatis,.,a 

Gomorrie.Qii9  mihi  raultitudinem  vi^tima 

:■  ■«Non  incjium  quein  cfFcn.Hitis.   b  f  Qui  timcridiis  ell. 

rum  veftrnrLim , dicit  dominus .  Plenus  fum,  6 
quiahocdixeratoccifum,  c  holocauftaarieturn,8cadipem  pinguium,& 


vel  quia  dixcrat .  V\ii  dom 
««w,e>-(  .Cum  dixcrit  domi 

infra.(f.ak       «"s  ad  Moyfen:Non  vidc- 

Exod.iV<I-  bit  mc  homo  &  viuct :  &  non  poteris  vidcre  faciem 
meam.Necconfidcrant  quidcm  fac;cm  vcl  pcdcs  domi- 
ni  vel  fuos  .  In  Hcbrso  cnim  ambiguedicitur  Scraphim 
texucrunt :  &  mcdia  tamcn  cius  Iiaias  fc  vidifle  fcripfit. 
Angeli  tamcnetiam,minorum  in  ccclefia,fcmper  videt 
faciem  Dei:homo  autem  rcdirc  no  potcil.  fidrmtis cnmi 

X  Gor  ij.d.  "'""^  P"  jprculi4w  in  pnigmate,<rirc.Qu-in(Ao  vcrodehomini- 

'  '  businangelosproficimus,gloriamDcircuclarafacicfpe 

culamur,'licct  fccunduproprictatemn3tura:nullacrca- 

tura  poflit  videre  faciem  Dci :  &  nunc  mente  ccrnitur  ,• 

quando  inuifibiliscreditur. 

•jc  Procopius .  Scparato  quod  nobls  rcliaum  eft  fcmi- 
ne,  aptercliquisprincipibushuiufmodi  nominaattri- 
buit,Sodomorum.  quoniam  vterat  vrbs  illa  prxcipua  , 
itaquoqucncquitiapra:tcrcztcrosabundabat,ipfiufque 
principcs,fcclerc&  maleficiolongcpopulu  fupcrabant. 
Conucnicntcrautem  &populum  addidit  ,quod  qucm- 
C  admodumilliincorrupteiuradiccntcmLothumrcicce- 
runt,his  verbislaceflentcs,ingrcfluses  vt  aduenanfiquid 

vt 


fangulnem  vitulorum,  8ragnorum&  hlico 


ibnum  auribus  capcrc  & 
haurirc  fignificat.  Poflunt 
pra;tcrca  non  male  iftain 
infolcntcs  ccclefia;  pra:fe- 
dk)s ,  &  in  cx  Icgc  popu- 
lumtorqucri. 
b  'Pkhusjum.q.  d.  Putatis 
me  indigcrc  his  vcl  delc- 
ftari.Ego  autcm  plcnus  fum.i.nullo  indigeo.  Mca  cnim 
eft  terra  &  plenitudo  eius .  Vcl  :  plenus  ium,ideit  tadio  < 

aflFc£lus,quia  non  bcne  ofFcrtis. 

c    Hidocw.jia  arietttm,&c.  vfquc  Iudicarepupillo,&c.Sa-  pfjj^^  ^ 
crificia  ludaeorum  refpuit,obedicntiam  Euangclij  com-  prai.p^gj. 
mcndat.  Hdocauliaarittum,&c.  Vltimam  tcmpU  dcftru- 
dlionem  indicat,qua5  in  perpctuum  perfeuerar:Poft  Ba- 
bylonicam  enim  captiuitatem  a  Zorobabcl  templum 
scdificatum  eft.£t  in  eo  diu  facrificatum  eft. 
•siir     Procopius  .-Mcrito  in  principes  &  fubditos,  qui  ad- 
uerfus  Chriftum  taliaaufifunt,fcrmonem  inftituit.  Ita- 
que  non  ampliusaddit.rcmittampcccata vcftra.  Rcmi- 
(it  cnimhisquiin  Babyloniam  abrcpti  fucrant,  cura 
anni  fcptuaginta  pra!terijflent,at  his  qui  Chriftum  cruci- 
fixerunr,rcmiirurum  negat,  quanquam  vltimistempo- 
ribusfaluandasfint  reliqui^.  CaufamafFcrt,  cum  ma-  - 
nus  eorum  plcnas  cflfc  languine  Chrifti  c^deminnuens,  F 
adiungit. 

-    ^Allc. 


A 


NICOLAVS  DE  LY  RA. 

4e  I  Rcliquiflct  nobis  Ctm&n.ualiqmsderegno  litd^  redeuhtes 
fub  Zorobubel  dace  (S  lefu  facerdote ,  qui  regdificauerunt  templum 
&  poflca cuiitttem  tcmpnrr  t^exmie. 

z  Qaah  Sodomz  fmffcJ.deltruSi  irreparabiliter,ftcttt  SO' 
doma  &  Gomorra  ,  c?  alia  tres  ciuitates  fuerurtt  fubuerj^  ab- 
fque  reparanonc,Get7.:g, 

3    Auditc  verbum  domini  principcsSodomorum.  Hic 

confequenter  ponitur  mcdela  contra  pradiifa  mala.  Ei  primo  fa'fum 

remedium  excluditur,(ecundb  vertm  confulitur,ibi:Lauarnini.  i  ir 

ca  primum  fciendum  qtwd  habitatores  regni  lud^e ,  qui  pro  maiore 

parte  crant  ita  mali,vt  pridinum  efi .  Tamen  credcbant  malitiam 

fuam  expiari  facrificijs  &  alifs  buiufmodi  quiC  ftebant  in  temldo 

quod  erat  in  Inrufalem.Et  hoc  cfi  falfum,ftc'it  dicitur  Trok.\^  .t.  Vi 

Diuifio.    (ftirax  impiorum  abominabilcs  domino .  Et  h«c  efl  q^tod 

hic dh.:tpiophctajatis  diffusc.Et  primb exdndit  facrificia^jecnndb 

fclia  folcnnia,  ibi-,:  ^eomeniam.  tertib  orationumfuffragia,  tbi:  Et 

cum  extcnderitis .  Circa  primim  cxcitat  maiores popuii  ad  intel- 

ligcndum,  dicens:, hnd\it\cxb\xm  domini  principesSo- 

domorum.  ideli,fimilestUi-squta  publich & inuerecundh  facie- 

bant  mala jupradiHa ,  ficutSodomit<e,vt  habetur  Cene.  ig.  Et 

ideb 


ideb  dicitur  infra.^ .  b.  Peccatum  fuum  ficut  Sodoma  pr^- 

dicauerunt,  ncc  abfconderunt .  Confequenter  exiitai  mino- 

res  dicens. 

4     Percipi te  au ribus,  &C.  Et  vtitur  hoc  modo  loquendi:  qttia 

(icut  populiM  eratjubie^tis prmcipibns ,  ita  ciuitas  Gomurr^  erat 

ftdbieCia  Sodom<t,qute  crat  metropohs  in  quinque  ciuttatibtM  fub- 

uerfts.t^lteritis  propvnit  inter:tum,dicens. 

j     Qup  mihi multitudinem,  &c.?.  in  quo placent  mihi.q.d. 

nullo  tiiodOjideo  jitbditur. 

6  Plcnus  Ciim.i  talibns  non  indigeo,fed  magts  abhorreo,  ficut 
homo  plenus  cibo  abominaiur  ipfum.Ideo  fubditur. 

7  Holocaufta  arictum .  Deiftis  enim  fpeciebus  animalium   Sncr^ficjor 
fiebantfaciilicia  maiora.tt per reprobationem ijiorum  iniclligitur  reprobatio. 
etiam  reprobatio  minorum,  quaficbat  de  tutturibus  &  colurnbis. 
Dicchantur  autem  holocaulta ,  qua:  totaliter  incendebantur  ad  bo- 

nortm  diuinum .  De  facrificifs  autem  propcccaco  vna  pars  crat  in 
vfum  facerdotum  .  Et  ftmilitt  r  dejacrificijs  pacificvnm  vna  pars 
erat  in  vfumfacerdotum ,  &  alia  in  vfum  cfftrentium ,  fed  in  ortt- 
nibus  facrificifs  efus  adipis  &  /angutnis  erat  totaluer  prohibi- 
ttis  ,  qttia  adeps  cremabatur  in  altari  hclocaustorum  iS  fanguis 
effundebatur  ad  crepidinem  illitts  altaris  ,  vt  habctur  in  Leui- 
tico. 

^  Cumvc- 


fj\i  0  ^.A  L  1  T  E  B^. 
t2  J^rt/Z.fof^o7»a.  idcft  totaliterdcftrudli. 
5  .Audite.  Dcfcripta  cleri  malitia ,  hic  fubditur  medcla, 
primo  tamen  cxcluditur  falfa,qu?  confiftit  in  diuinis ob 
ii^quijspcrucrfc  fadlis  cum  dicitur :  .Andite  verhum  domini 
principes.EzCCh.  i  G.f.dicitUf.HM  fuit  iniquiias  Sodomie  fororis 
tUiCfaturitas  panis  &  ocium,&  manumpaupcri  non  porrigebant. 
Hxc  autem  vitia  in  clero  regnant ,  fcilicct  gaftrirnargia 
pcr  cxceflSua  &  dclicata  conuiuia,  quod  pcr  faturitatem 
panis  intelligitur,  eo  quod  in  lacra  fcriptura  nominc  pa- 

nis 


nisintelligitur  omnis  cibus ,  &  acidia  pcr  ocium  fignifi- 
cata  ,  &crudclitaserga  paupcrcsquorumiuntccclciias 
bona,prftcrconuenientcm  vidlum  &  vcftitumccdcfi? 
miniflrorum. 

5  Quo  mibi  nniltitudincm  viciima.  idcft  facri ficia  vcflra  in- 
quantum  funtex  vobis  mihi  non  acccpta. 
7  Holocaufia  aneiuM^^yi.  Pcr  omnia  lcgis  facrificia  figu- 
ratum  fuitEuchariftia:iacramcntum,licut  vnumpcrfc- 
£lum  pcr  multa  imperfcdta ;  quod  licct  i!toptimum,tii 
non  proficit,fcd  nocet  offerentib.  &'fumcntib.  indigne. 

■J  t^comtuium 


21 


m 


aiac 


Cap.I. 


22 


ncu. 


Ji       W\c%.Uolocau^aatirtum.  Pofcfl  &  dc  illissccipiquicQ 
A  Dciprx'cepradefpiciant,voliint  illum  mulfitudineracri 
ficioru placare,&  pcccandi  licenrjamemcre.Vtrl  qui  rapi 
nam  &  auaritiam  altari  oiTcrunr ,  &  paupcrib  tribuunt. 
a     .Vu/.< .  Pra:tcrito  vtcns,  oftcndit  fe  nunquam  ludxo- 
rum  facrificiaamaflTe,  lld 
propter  (igniticafum  ad  te 
pus  fuftinuiflc :  &  vcro  fa- 
criHcio  implcto.pronihilo 
rcputafTe. 

-Jc     Bafilius-Illudnolo^di- 
ciconucnit  in  eos  qui  ad 
infumcndas  impcnfaspro 
fufiorcs  quidcm  funr,non 
mw.fX   tatncn  ipfos  iniquc  gcfto- 
rum  pcnitcr.  Quamobrcm 
fcriptura  non  reprobat  vi- 
Aimas ,  fcd  cas  rcijcit  qux 
ludaico  ritu  oifcruntur. 
*    Rupcrtus.OUmnolui> 
B  fcd  tamcn  tuli. 
b    Cum  »r«jr«/j.HJtc  facri 
ficia  non  qunluit  Dcu? 
quafiindigcrct,fcd  ncdz 
monibus  immoiarcnt,  & 

rtpcrcamalia&typicaad  -      •,  h  .    c^        ,  . 

fprituaic&vcrumfacrifi-  h  ucitras,aucrtaocuIosmcosavobis:«cumulti 


•Je    Orig.Quon iam  in  loco  fanfbo,  in  die feniuitatis  oc-  D 

ciderunt  Dominu  meu  lefum  Chriftum.dicit  Ifaias.Nco  i"  «p.t». 

menias  &  iabbata  &  diesfeftos  vcllrosodiuitaia  mea.  Numcr. 

*     Idcm.  Iuda:orumcft,dicscertos&  ratosobferuare, .. 

-       —  -  -      -  '  Hoip.  10.  m 


\Kt,(X. 


a  rum  nolui  Cumtveniretisanteconipedum 

Jj  t<^'»  •«  fpuituilij  cft. 

c  meum,quis  qua:fiuit<demanibusveftrish^c, 

fS(.-  «Erpo. 

vt  ambularetisinatrijsmeis?tNe  offeratis 

a  »  nuiilc.  b  «Oria.    ^Veftiiim.  c  fQuianon  puiainirniione. 

vltra  faciificiufTu(tra.Incenfum  abomina'tio 
.  clt  mihi. t  Neomeniam  dc^iabbatum  6cjFefti- 

3  4Cnc.nM,iab>lcaili  b  <Noar  ftineboamplius.qaia  iniquifunt  cortus  vdtti. 

uitatcs  alias  non  fcram.  Iniquifuntcoctus  ve 

a  t^'""nt''«'»-     !>  'Non  mc«.  c  ^NoiimMi. 

itri.  Calcndasvcftras&  folennitates  veftras 
ddiuit  anlma  mca .  Fa«fla  funt  mihi  molcfta. 

a  5I'<^'i:c''>:'<<'*^'*'  bllxpcAans  vctttam conurtlioocm.  cf  (^'od 
S  faaicbaol  quali  imiiantcs Mo]rten,qtti  oiabai  conita  An.alech  eleuaiit 

■wnibus  , 

t  Laboraui  fuftincns:Etcu  cxtedcritis  manus 

A  fivf.^    'on    "iMcticorJi»,     b  l^ln.juis.  c  «EtlatD  vcl  ideo. 

rl 


&  ideodicitDcus,2^fo»je/«MJ,e^c.Chriftiani  omni  die  car  G°|^j;m.' 

nes  agni  comedent,  &  ver- 
bo  Dei  pafcentur. 

1  e     Ini(fuijuntcatuswflri,&c.  PCilio.i. 
Qliia  fpiritales  hoftias  non 

2  olicrunt.vndc:  Sacrificium  Hcre.6,e, 
Deofpiritus  coHtribuiatm . 

j  f  Odiuit  animamta.  Antro- 
4  polpatos :  Non  quod  ani- 
j    mam  habeat.  fcd  noftro  lo 

6  quitur  morcquafi  orani- 

7  no  odiui. 

8  g    Lakoraui,  &c.  Symma- 

9  chus.Dcfecimifcrans:qua- 

10  fidicat.Nonpotuivltra  mi 

1 1  fereri ,  quia  poft  fcruos  fi-  „  . 

12  lium  occidis  ficutilludHo  "°'«srj-  *- 
I  i   (cqiVerditio  tua  ifraet :  tantum  p 

in  me  efl auxilium  fuuf»:quod 
eft :  Pcrcas  Ifracl ,  qui  non 
14  tuomcrito,  fcd  mco  taa- 
tum  faluatis  auxilio. 
h 


cium  faciUus  pcrucnircnr. 
_  .  c    Qiii  qi4£fiuit.  Audiant 
^^^^"'''hoiEbionitx^qpoftChri-  i 
fti  paiTioncm  putSt  lcecm 
cflcfcruandam .  Audiant 
hoccorum  focii,qui  Ifrac- 
liticotantum  gcncri  cuftodicndam  dcccrnunt. 
d    7^'0»?f>iitf»»,c?"£.Fcftum  nou^Uinz.quodcclcbrabant 
in  principio  mcnfium  Ncos  nouum ,  mcnc  luna.  vndc: 
Buuinate  dumtno  m  T^omema  tuba. 

*  Orig. 


15  h     Mar.us  emm  ,  &c.    Pro-  ^,„fr,.  ^;.,. 
phctarum ,  randem  domi- 1  De  potn. 


Il.to.i. 


IQuaicquia.     » Oprta  

pIicaucritisoracione,n6cxaudiam.  t  Manus  16  ni  corum  .  vnde:  implete  dnii.chu* 

af  rcccato.rndr^LiberaiBedcfan.  DcutDcat  fal.mo.i  de  prccitis.  b^La-  IHenfuram  pattum    veflroyitm»  "^^^' 

eht,mi.p«nitcn,.e  tr.iv,,g.o,^ftu.iu,r,,n,,.„,..^  17  Illi  intcrfcccrunt  prophc 

cnimvcftripIcna:fangumclunt.tLauammi,  .g  tas.vosiugulatcfilium  pa- 

trisfamilias .  Vtendumeft 
hoctcftimoniocontracosqui  cum  quotidianis  opcri- 
bus  fanguincas  manus  habcant,  in  orationc  dics  nodcf-. 
quc  inuigilant. 

i    Laiummi,(Sc.  Q.d.  Hoc  odiui:  placet  veritas  EuangeU'/.  _ 

^^'Laua    ^ 


eomeau. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4e  I     Cum  venirctis  antcconfpcftum  mcum,&c./.a</««K« 

offerendum  faicrdotiiu4  tn  introitu  at> ij  jacerdotum  ,qHod  dictba- 
tur  tffe  in  confpeHu  domini^  quod  erat  ante  temptum,vbt  daban- 
tur  diuina  relptnfa. 

z  Quis  quzfiuit  haw:  dc  manibus  vcftris .  quaftdicat,  ego 
non  qojt/iui. 

3  Vt  ambularctis  in  atrijs  mcis .  Hoc  dicitur ,  ^uia  prper 
atrium  Jjcfdotum  in  cjuo  .fferebantur  facriftcia  ,  erant  duo  aUa» 
ynumjn  quo  oraham  munai,&  atuid,iH  quo  orabant  immundi. 

4  Ncoffcratis.&C.^Mj';  diCJt  talis  obtaiio  v<bi$  non  uaittjed 
magit  nocet:t6  quod  poUuti  ptccatit  ad  locafan£ia  accetlitis. 

3  Inccn  fu  m.  tdtst  oblatio  tljymiamatis  in  aitart  incenfi  intra 
ttmpium  :  q:iJt  obtatio  erat  facrificiorum  obtatorum  fnb  diuo  con- 
ftmmatio.fcundum  quoddicitur:  Heh.9.  In  priori  quidcm  ta- 
bcrnaculo  fcmpcr  introibant  faccrdotcs  faaificiorum 
officia  confummanrcs. 

6  Ncomcniam,  flcc  Hic  excluditfdenmtatts,  dicens :  Nco- 
mCTii3m,'deH  fftumquod  fiebat  inuouitunio  apud  ludxos  pro- 
pter  beneficium  diuin/t  gubernationn,e6  quod  in  nouitunio  frequea 
ter  appartt  mutatio  temporis  .  Et  dicitur  a  neos  quod  efl  nouum  , 
(f  mene  deftHus ,  t6  quod  nunc  renouatur  lumen  Iwnt ,  quod  defe- 
(trat. 

7  Et  fabbatum ,  8cc.  Quod  tfl  ftflum  apud  ludaos  in  memo- 
riam  ben^hitf  creatijnis,vi  hgbetur  Gtn.z. 

8  Et  fcftiuitates  alias ,  &c.  fcilicet  Vafcb* ,  Ventecofles ,  tu- 
barum,  expiauoii.s  &  tabanaculorum ,  dt  quibHs  diHum  fuit  ple- 

niiu 


nitts  Leuit.z^, 

9  Non  fcram,&C  loquitwr  fcriptura  de  Deo  ad  modum  homi 
His  aggrauati  onere.Et  ptr  hjcc  omnia  &  fimitia  ofttnditur  quod  ta- 
lia  non  crant  Deoplaciti,fed  magis  difpticcntia. 

10  Iniqui  funt  coetus  vcftri ,  &c.  /«  oHana  tnim  diefefli  ta^ 
bemaculorum  fiebatftflum  catusfiue  coUeHx. 

1 1  Calcndas  veftras,5cc.  idcflprincipia  menfium :  per  quodfl- 
gnaturiitm  quodfuprafignatum  efl  per  T^omeniam. 

1 2  Et  folcnnitatcs  vcftras.  omnes generaliter. 

1 5  Odiuitanima  mea.  Etpatet  ex  diHis  fententia. 

14  Etcumcxtcndcritis.Hicm/Mrfi.'orari(»»)i/m/K/rtf^»V,  di' 
cens:  Etcum  cxtcndcritis,  &C.  admedeprecandum. 

1 5  Aucrtam oculos  mcos a  vobis.  sicut  hcmo  aueuitfacii 
fuam  ab  eo  quem  non  -pnlt  exnudire.IileoJubdituriEt  cum  multi 

plicaucritis  orationcm  non  cxaudiam .  Et  Jubdit  ommum 
prddidorum  ratiunem. 

1 6  Man us  cni m  vc(\Tq.'.opera  reflra,quit  per  manus  deftgnan 
tur,e6  quod  manus  efl  organum  organornm  j  .de  anima. 

17  V\ci\X  (inguit)CUint.  IdeR  peccattstnormibus  ,  Erant 
enim  homicid^  iy  idololatr^,  &  pauperum  opprtfiores  .  Vr^diH* 
enim  facrificia  &  huiufmodi  non  habebant  tjjicaciam  ex  opereope 
rato  ,  ficitt  facrtficium  noi4ie  tegis  ,fed  tantum  exftde  &dtuvttone 
offtrentiuni.Fides  atitem  cratin  eis  amotapcr  idototatriam,&  de- 
uotio  pcr  mattttam  obliinalam, 

18  Lauamini.  Hic  confcquenter  vera  medeta  confuUtur  fcili' 
tet  per  veram  pmnitentiam  &  bonioperationem  .  Ei  hoc  tfl  qnod 
dicitur :  Lauamini.4  pcccatorum  maiulis  lacbrymis  contri' 
tionit, 

4*  X  Mundi 


M  0  t{,,A  L  I  T  E  I{f 

1 6  T^eonreniam. pcr  iftas  folcnnitatcs  vctcris lcgis  fignifica 
tafiicrunt  noui  tcftamcnti  fefta ,  quorum  tamen  obfcr- 
uatioper  vacationcm  atcrrenisopcribus  non  valcf,  nifi 
fiat  ccftatio  a  pcccatis,quz  tamcn  f  rcqucntcr  magis  fiunt 

tunc 


tunc  quam  in  dicbus  alijs. 

1 4  tt  cum  (iflcndericis.  in  orationc. 

1 5  .Awrtam  oculos  mtos.  quia  non  cft  fpcciofa  laus  in  orc 
pcccatoris. 

1«  z..ii«r«//,/.Exclufa  falfa  mcdcla  hicconfcqucntcr  poni- 
tur  vcra,cum  dicitur.  LaHamini.  pcr  vcrampocnitentiam. 

t  Mundt 


^ 


Glof.ord.&Nicolai(leLyra        24 


LauarTiiniranguineChrifti,aquabaptirmi.  Mudieftote, 

A  manemcs  in  innoccntia  vit^.Baptifmusenim  (olummo 

do  potcft  elle  in  remjflione  peccati,vnde:iy.//'  (\>i''S  rei,aim, 

Joa.j.i.         j^c.Et  zhbv.ltedoceti'  omnes  Gen.bapt.e.in  no.pa.&r. 

M«th.  »8.d.      Qj.Jq  prxcipuus.  Non  fufficit,lauamini,nifi  adiunga- 

tur,mundieftotc:vt  poft  la 

uacrum  aqus.  cordisha- 
M^th.  y.a.   beant  puritateni.  Beau  cnm 

japerum  vc-  ffn,ndo  rorde,  efuoniam  ipft  Deii 

roruia,  T,>.lia.hk^  autcm  cordis  pu- 
ritate,  de  mentibus  luisdc- 
bcntmalumauferre,  non 
fohim  in  confpedu  homi- 

i  87'  Jift-'-  """^'  fcdetiam  in  con 
4efenfionis.   ftu  Dci,  cui  nihil  poteft  cc-  c 
loM'C-        lari. 

•je    Procopius.Quarecum  d 

ea  a<kniffione  quse  mcdc- 
^T^Y^'  ^'  '^""  noferant.etiamfiora- 
'  "^""  tiones  fuas  multiplicarent,  c 
jg  eos  fe  rion  exauditurum  di 

xiteofdcm  iam  tanquam 

fanare  poflit,alloquitur.lSIi 

jnirum  quod  in  legc  defi' 


c    Qu^rhe  iudlcium,&c.  Vi fti m is  lu d xoru m  Eu angcl ica  D 
fucccdutmandata.  Pupillis  &  viduisprouidetur,vtfecu- 
ride  coniugibus  &lil3erismartyresadbcllaprocedant 
d     ludca-npiipillo.  -jiTcrtullianus.  Duoiftanominapu 
pillus&  vidua,  quomagis  habetur  defpedui  homini- 

bus,c6  magis  duiinx  mife 


Lit>.  I  ad  V 
rcm. 


ir  Netccidatis.        ^lnnoccntia  vitz     b  f  Hoc  modo  lauamini. 

fOpui.     dflriquatum.       ^Si  cogitaiis,  falt'mne  jei^ciatis. 

' —  1    c  I  a      .  •  '-' 


ricordiffuntcurg. 
e  Dcftnd  te  v.duarti,  &  veni 
ie,&c.  -1«  Ambrofius-  In 
nuUo  ludsi  grauiusdomi 
numljefiflTe  prodfuur  qua 
quod  viduegratiam  mmo 
rumque  iura  violarunt. 


UUISk 


mundi  eftote ,  aiiferte  malum  t  cogitationu 

n  «Nonmearum.     b  f  Q^  ^    bominatio  cft  milii.     c  ^Vos  bapiizati. 

vettrarum  ab  oculis  meis .  Quiefcite  agerc  ^ 

a  ^De.linaajnalo.    1"Ficbonum.     bfHocmodo.     c  f  A   fai>ienti- 
bus.quorurii  eil  iudicare  ,  vndeSalomon  fapientiam  poltulauit  ad  iu- 
,11,1-  Hicandum  populum  ^  c         .  .        |.  ..v.-.^ 

fpe-  b  peruerse,  difcitebeneracere.  tQuajrite  iudi-  5    Ha^ciola  cauraddidiinui 

t  fV.olcmer.    b  fldcll  iud.cto  fubuenite  ii  ems  caufa  bona  crt:    6       diam  mitigatura  memOCa 
quia  dlc.ur.Ne  patcas  pauperi  in  iud  ci».  c  fldeft  p.npH  ^^^     ^^  honOrClUr  vidua,  in 

cium ,  lubuenite  oppreflo;,  ludicate  pupillo  g    honoribus^quiiuftitia  m- 

'  J^'c;otr"a"me  i„  iM.i..U'."  e"t<i!u>.  ingratL^^^^fn^n  r^^inlbo'!  dicij  dcfcratUr  .  l.duatepu- 

defendite  viduam :  et  venite ,  *  &  t  arguite 

a  fQui  no.imeutitut.  b  ^Qjiali  h*c  fecetitis. 

me  dicit  dominus  .   Si  fuerint  peccata  ve- 


lib.  dc  bid 


a  fVnde:  Afperges  medominc  h^Ubpo.Et  alibi:Ve- 
itimenta  eius  .ilba  licui  nix. 


IJh.4.C.l8. 


ftra,  vtcoccinum,  quafi  nix  dealbabuntur j 

ciebat,aduentu  fuo fupple-  g  &  fi  fuerint  rubra  ficut  vermiculus,  veluc 
uit  Chnftus,  noncorpons, 
non  vcftium  imperata  lo- 

tione ,  fcd  animorum  per  baptifmum  purgatione ,  &  ad 
virtutum  fupcrftruftionem  adhortationc. 
4«  Laftantius.  EtdixitEfdrasadpopulum.HocT^a/cfcd 
Saluator  noiier  tfi  &  refughttn  noftriim,cop:aie,& afcendet  in  cor 
vefiruni,quoniam  habemjts  eum  humiliare  in  ligno,&pofi  hecfpe 
rabimus  m  eum,ne  deferatur  hic  locus  in  xterniim  tempus.  Dicit  do 
minmDem  virtutumft  non  credideritis  ei,neque  exatdiefitis  an- 
mntiationem  eius  eritis  derifio  in  gentibus .  Vnde  apparet,  lu- 
dzos  nullam  aliam  fpem  habere ,  nifi  feabluerint  a  fan- 
guine,&  fperauerint  in  eum  ipfum  quem  negauerunt. 
a  Q^iefcite agere peruerse.'\Vi\X^EmnZ,c\\\  (onat:  Eccejanus 
faBus  es,iam  amplius  nolipeccare  .  Recedens  ergo  a  viti js  di- 
fcat  bonum.qujerat  iadicium,oppre(ro  fubueniatrpupil- 
lum  viduamque  defendat.Si  autem  hxc  fcccrit,peccata 
quaepriusinmodutAcoccini  languinea  fuerant,  dimit- 
tcntur,&  opera  fanguinisin  veftes  domini  mutabuntur, 
ciuxde  agni  vellcrc  confedafunt;  qucm  fcquunturin 
Apocalypfi  qui  fplendentcandorc  virginitatis. 
b  Difaie  henefacerc.Non  confifi  naturae.virtus  cft  difcen 
da  &  imitanda.  vnde :  lefus  filiusSirach:/:jf//<^ej'j/^(/a/j/e«- 
tiam,feruu  mandata,  &  dominus  tributt  tibi  eam .  Et  Ifaias:Ow- 
nisqui  non didictriit  iuSlitiam  (uperteiram  ,  veritattm  ncn  fa~ 
fccfldmn  Ixx.  ^j^j  Difcenda  t^  crgo  iuftitia ,  &  magiftrorum  terenda 
funtlimina. 

C     Qu£rite 


Apoc.  i4Jt. 


EccLid. 
Ifa.^.b, 


9  p  iUo,iufiificate  viduam .  venite  g 

10  difputemus. 

1 1  ^  Gregorius .  Qui.d  eft  Lib.j.tno 
quoddominuscum  agere  op  jo. 
{indh  vfqs  pr£ECcperis,adiu 
uat,  venite&  arguite  me  ? 
nifi  quod  aperte  infinuat 
quantam  bonis  adibus  fi  - 
duciam  prxflet ,  ac  fi  planc 

dicat:Refta  agite,&  animaduerfionis  mex  motibus,  nd 
iam  per  dcprtcationis  meritum,(cd  per  fiduciam  autori- 
tatisobuiate. 

4«    Auguft.QuideftdifputatiohominisadDeum,nifi  j^pfj  ,g, 
confeflio  peccatorum?  confitere  quod  eft,&  difputafti  cii 
illo,  difputa  ergo  cum  Deo,  hocefl,  te  illi  iudica  fcienti, 
vt  illc  (c  tibi  iudicet  nefcicnti. 

*  Progopius .  Poftulat  pro  fua  clcmentia  coram  nobis 
argui,vt  quanta  ille  contulerit  quantaquoquc  ipfi  repo 
fuerimus  bcneficia  dcmonftret.  Multis  vero  infcriptura 
locis ,  Deum  habcmuspari  veluti  conditione  in  iudiciii 
cum  hominibus  defcendentem.  Ait  enim  prophcta  ipfc, 
dominus  venict  in  iudiaum  cum  facerdmbus ,  &c.  Scd  funt  ifta 
fcripturis  vfitataiperfonarumfidiones,  vt  dcf>nfionis  ^f»-J» 
eiusquscaboperibuseft,  nobis  curam  inijciant  .  Ne- 
queenim  quidquamtum  audiemus  vel  dicemus.  Erit 
autem  tunciudiciura  inter  fc  mmum  cogitatiohum  accufan- 
tmm,&c.  ^°"»-*' 

f  Ft  coccinum ,  &c.  Idem  eft  coccus  &  cocci  n  u  m  &  ver- 
miculus , grandc,  fcilicet pcccatum, & homicidium  & 
adulterium,&c.  Quod  autera  per  niuem,hocper  lanara 
fignificatur,purgatio,fcilicet,&  ablutio  peccatorum. 
g  Quaftnix.  Quiafrigidieruntcontrainccntiua  vitio- 
rum  .  Et  velut  lana,quia  veftiti  contra  frigus  perfidiJE. 

'^  Lana 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

j^  1     Mundi  cftote.  idefl  a  recidiuo  cauete. 
'    i    Auferte  malum  cogitationura,&c.f«<x  non fuffcit  mun 
ditia  exteriorftne  interiori. 

3  Ab  oculis  meis .  Homo  enim  videt  ea  quapatent  ,  fed  Deus 
intuetur  cor.\.l{eg.i6.b. 

4  Qu  iefcite  agere  pcruersc.  a  malo  dtclinando. 

5  'DKcM.thtVLC^z.QCtZ.inbonisoperihusvosexercendo  .  Ifi^e 
enimfunt du£partes  iuiiititcfcilicet  declinarea  malo,&  facere bo 
num. 

6  Quaerite  iudicium,&c.  idefi  executionum  debit^  iufiiti<e. 

7  Subuenire  oppreflb.  eum  reuelattdo. 

8    ludicate 


8  TudicatC  pupillo.  idefi  pro pupillo  in caufafua  iufla. 

9  Defendite  viduam.  contra  eam  calumniantem. ihas  autera 
perfonas  exprimit ,  quia  frequenter  iniu§le  patiuntur  calimniam<, 
eoquodnonpoffuntfe  defendere:(^  ideo  indigent  iudicum  &potea- 
tum  fuflentatione. 

10  Et  venite.  ideilfi  ita  feceritis,  tunc  poterltis  conquer!,nifi  4 
Deo  releucmim.-propter  quodfubdim  de  reuelatione  a  peccatis,cim. 
dicitur. 

11  Si  fuerint  pcccata,&c.  llii  duo  colores  hicpofitifunt  valde 
tenaces  &  manfiw,&ideo  pcr  hoc  intclligitur  c^od  peccata  quan- 
tuncunque  ftntgrauia  exgeHerc,&  habitata  ex  confuetudine,diuina 
gratia  purgabnntur.Secundbfitbditur  de  releuatione  a  corporalibus 
miferijs,cum  dicitur. 

■,  ^  SivoJue- 


M  0  ll^  L  I  T  E  !{. 
*  I     Muniiefiote.  idefl  a recidiuo cauete. 
2    ^uferte  malum.  Nam  exterior  munditia  fine  interiori 
non  cft  Deo  accepta. 

4    Quirjcite. c\mz  decUnarc  a  malo  &  facere  bonum,funt 
ouaspartesiuftiti^. 

6  Quxrite  iudicium.  luftitiam  exequendo. 

7  Suhuenite  opprtfjo .  fcilicet  peccatis  ipfum  dirigcndo 

vcl 


veliuiurijsipfum  adiuuando. 

8    ludicate  pupiUo.  ipfum  in  iure  fuo  fouendo. 

p     Defenaite  viduam.  abiniuriante  iptam. 

10  Etvenjte & arguite.fi vohisnonhtncfacism. 

1 1  Siftmint.pcr  ruborcm  coccini  &  vcimiculi,  fignifica 
turfanguiniseftufio .  Eft  igitur  lenfus :  fi  pcccata  vefli^ 
fic  horrida  fucrint,  ficutcffufio  fanguinis  innocentis,  ta- 
men  expiabuntur. 

f  SivolttC' 


^y 


Ifai 


aix 


Cap.   I. 


26 


^a  Lanaall>t.C^c.  Dcqua  fiatv?flisChrifti,vndc  Quotijuot 
A  haptn^ati  tJlis^CbrtJiitm  nidH.JiiS.  Et  alibi:  ytuit  iJom:nus,qiiia 


Ijts  ficut  vejUn:  ttto  induens 

*  Procopius  Aiimtquidamfacrofanftum  lauacrum  fa 
tis  cflc,vtqua(l  nix  dcalbcmur :  quomodo  nulia  adeo  ^- 
uicax  macula  cxiflit  ,  vt 

DcOmudatCcluindqUCar,  »»i>ci)liheniin  «bitiium.  TQii'fiin»»ftt2!TOluBMteeft.  KObfdieririi. 

Paulo  tcftcin  hax  vcrba .     a  la^a  alba  eriit.  Si  vo!ucritis&:  audieriris,me, 

fbi tJfundiluit  dtliH^flltftlpfra'    b  alViuentia'».  »cl  pcilVniisvtC.h-niluJii  prirei.iibus  mu  taii  obeJiant. 

hmdamt ,  &gratia.  alij  in  co  ^  bona  teiT?  comcdctis.  Quod fi  nolueritis,& 

purgandi  vim  admittunt  ,  ,1  indic>an..  «sic. 

fcd  lamcn  operibus  ad  tan-  j  ^-^^  ^d  iracundiam  ^uocaueritis,gladius  de 

tUm  iplCndOre,  quaiialunt         ilQjcveiitJteneJubiietis.  b«Ve:bunjp3tiis:T<:lpioi<bctapet  cju^riuDru 


■  Q^cveiitJienetlubiietis.  b*  Vetbuni  p]tiis:T(;lpioi>licta  pet  cju^riuDrus 
lov^uiiiurua  rrcmi ,  cu''ii«  ftnient  a  pdminenribns  pcccatisnon  inutaiui. 

u«^rabit  vos .  quia  os  domini  loquutum  cft. 

a<  A'^'!' rarme.  b^^Son  1  ifnopcrequamintntcrec^dcnJoi  Dco.  lOIim 


fcnfum.Sion  nwnseft  in quoleruralcm  conditaeft  Sed  D 
poftquam  a  Dauid  capta  eft  ciuitas',  appellata  cft  ciuitas  Sion  ctuitas 
Dauid,inquafandivirifueruntdumhabuittabcrnacu'^^""*" 
lum  domini.  EtpoftcatempIumquandoNathan&alij 
prophetaucrut:&  fuper  dioros,  Afaph  &  Idithun,  Etha, 

Eman,6cfilij  ChorcconftU 
tuti  funt:vt  paulatim  a  facri 

1  ficiis  vidimarum  ad  laudc 
Dci  tranfiret  rcligio. 

2  Moraliter.  Anima  fidclis 
5     &  plena  iudicij  du  Deo  obc 

4  dit,Deusincahabitat  :qui 

5  cftiuflificansiuftitia.Siau- 
tem  a  Deo  reccdit  non  loco: 
fed  mcrito  habitatur  a  mali 
gnis  fpiritibus  qui  funtho- 


pupillo  iudicarc  iScv..  opus 

cflcconrcndunr.  Eftporro 

purpurarubriuscoccinum  ^  h-     •  ...        r     r  <=■ "^ '^ 

vndciftudadniucm.ilbm  ^  Quomodo  faCta  efc  mcrctrix  ciuitas  ndclis  <5  micidzanimarum. 

aurcmadlanamrcmlit.ld-  ^        *   \'^'-'^\    .  a*Tjnqui.nin^domofua.  7  *    Bafilius.  Dcccclcfiaaii- 

coautemrubrocftloripcc-  -p!enaiudicij'lufutiahabitauitinea,nijcau  ^  quandodicitur,(abfitvtdc 

Cataainmilat,quOdsdani-  «^Q2i«prophci3»h<iommiinprophn«ruaioccide:unit*Vetevbiiu-    9      T\O^X^.)  QuomodO faHamert-i 

h  tcmhomicidx,  Argcntum  tuum  vcrfum  eft  ^°  ¥""'  ^'"^" '  c"> ab  exordio 

--  luxtapatrum  traditionem 


B  masnoftras  lcprx  iaflar  fc 

habcant,  ciufqucalia^qui- 

dcm  pcrtinaZ;  vcluti  in  co- 

loribusnunquam  depona- 

tur,  aliaiautcm  in  fummacotehacrcns  facil^cluatur : 

quomodo  promptc  vd  difficultcr  ab  animo.pro  corum 

rationc  (olcnt  pcccata  rcmoucri. 

b  Si  mlinnis  &  aHduritis^&c  Libcrum  arbitrium  rcfcr- 

uatur,vtnon  cx  prxiudicio  Dei.fcd  cx  ilngulorum  mc- 

ritispr«miavcl  pocnasfcquiprobaur. 

c    Terr^.  Cum cartcra  dcmcnta funt  in  motu.tcrra  im* 

mobilisftat.  Idcopcrcam  fignificaturfoliditaslxtcrnae 

bcatitudinis. 

d  C/4<<w.Babyloniorum  vcl  Romanorum.vcl  Dci:pc 

flilCtia  rmortaIitas:famcs,pacna  ztcrna:quidquid  cnim 

afiligitgladius  folct  dici. 

c  UmnHodo  fjcia  tjL  H.tc  ad  tcmpora  prophctar:fcd  fpccia 
..{,     litcr  ad  incarnationcm  Chrifti  rcfcruntur  quando  pcni- 

tus  rcccffcrunt  a  Dco  Barrabam  digcndo,filium  Dci  oc- 

cidendo.vndc  admirans  in.QHtmoaofMdj^Crc. 
C  f  Cwi;4r^(i<f .Lxjcuddidcrunt  Sio  proptcr  manifcftiorS 

fcnfum 


II 


fpofalirio  iurccopulata  cft,  ^ 
quicum  cxhibucrunt  vniviro  virgincmcaftam.  Multa 
admittit&  vcrfi  coloria  fcmina  verbi  ccclcfia.,  ab  illis  in- 
dufta , qui  puritatcm facramentorum  contaminant,  & 
dogmata  impietatis  difcminant,  ad  cxtrcmam  animaru 
pcrnicicm ,  homicidae  non  modo  corporum ,  fed  ani- 
marum . 

p  luiiitia.  luftitia.in  Hcbraco  fcdck, quod  magisiuftum 
ficnificat :  vt  intclligamus dominum  commoratum  m 
ca:dc  quo:7M^«x  aute  quidfeiit.ciuod  in  Ezcchiclc  per  Ooli 
ba  fignificatur,quod  intcrprctatur  tabcrnaculum,vclta 
bcmaculum  mcum  in  ca.  pf^j  ^^  ^ 

h  ^r^^nfMw.cJrt.CIarifcilicctSclucidiadvitiafuntreucr  Eiec.j;j 
fu  Argcntum  tuum,&c  vndc:  Etoquia  aomini,tto(}uiu  cajia, 
a  oininmydc. 

"it  Bafilius.  Hoccftfcrmofideiveftr.'E  quafimoncta 
adultcrina.rcprobuscfl,  ncc  rctinci cxadam figuram  rc-  F 
giximaginis. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Sivolucritis  8c  zudicTiUsmc.Trdceptis  meis  obe^iendo. 
»  Bona  tcrrx  commcdctis.Pcr  hoc  etiam  intrtlr^intur  alia 
boHa  fpirttualia^ifua  in  t^dibus  promijjis funt  priniipaltter  inieUe- 
(Uiquia  prpnium  non  dcbet  efje  miiius  honum  quam  meritum,  fed 
maius :  bona  autem  tempotalia  Junt  mtnora  bona  qudm  opcra  yir- 
tutum. 

3  Qiiod  fi  nolucritis.  Vrecepta  mea  tranfgrediendo. 

4  G[Adnis..Aduetfjtiorum  vefitorum. 

5  Dcuorabit  vos,&C.  Mortemtemporaleminferendo,&  ad 
morti  gehenna  drducendo  ,  qua  fub  morte  tcmporali  intelligttur, 
Centes  autcrudes  quales  erant  in  yeteri  teflamtnto,potiJfimt  non 
attendunt,niji  bona  &  maU  fenfibilia:  &  ideo  in  diuinisptomiffio 
nibus,  &  lomminationibus  propheta  mala  &  bona  fcnfibtlia  expti 
meban  Ji'b  illis,inteltigendo  fpiritualia  & aterna. 

6  Quomodo  fafta  cft.//'C  confequeiaer  oflendUtur  populus  iu 
fHpuiatuaus  yro  peccatif  iti  proximum.  Etprimodejcribitut  cul- 


pa,fecundopcenaJbi:VroptCt  hoc  ait  dominus.C;Vf 4  primum 
frmo  defcribitur /jominum  vulgarium  cidpa,cum  dicitur.Qno  fa 
&Z.  cd.idcflfplena  merttricio  perpeccatum  adntterij,  frcundnm  qi 
dicitur  lerem.^. c.Equi  amatorcs  in  fgminas &  cmiftarij  fa  '««>««"» 
&i  funtjVnufquifqucad  vxorcmproximi  fui  hinnicbat.  *^]^g"' ''" 
Et  hoc  efl  valde  graue  peccatum  contru  proximum.quiajit  fibi  in-  " 
iuria  in  refibi  chari(fima:fcilicet  in  vxore ,  quic  cii  vna  caro  cum 
ipfo,Genc.2.d.  Et  in  prole  quafubjlituiturfalja. 
7     Ciuit3sfidc\is.'.priusconferuaiisfideliratemmatrimonij, 
S     Plcna  iudif ij.  Tempore Dauid&  Salomonis.  idcofubditur. 

9  luftitia  habitauitin  CA.Iiunc  autem  homicid{,vt  expofitu 
ejl  fupra.Copfequenter  dcjctibttiir  culpa  doRorum  &factrdoium , 
ium  dicitur. 

1 0  Argcntum  t\i\im.ide(i,lingua  doBorum  &facerdotum,fe 
cutidi>ni  tltud  Vrour.r.  \  o x.^rgentum  eltfium  lingua  iujii. 

1 1  Vcrfu m  cft,&c./(ff/f,<i  veritate  in  fatfttatem per  malam  le 
gis  expofitioncm. 

*  Vinum 


kl  0  \jl  L  1  T  m^, 

1 1     Si  voluerhis,  &  audieritis  mejtona  terre  comedetis.  fcilicct 
terrx  viucntium  pcr  fruitioncm  bcatam. 

3  C<"'/"»<'''<f '"J-Scquitur. 

4  cladius  deuorabit.{ci\icct  fcntcntix  mcx.  Itc  malcdifli 
in  ignem  xtcr.&c.Mat.2  j  .d. 

«  ■^MomodofaHa  eli.  Hic  poft  pcccata  dcricorum  arguG- 
tur  pcccatalaicorum,cum  dicitur:i^t(mo(io/<jfl<j,idcft  in- 
uaecundcpcccaiu. 


7    Ciuitai  fideiis,idc(\ communita.spopuli  crcdcntis.  De 

cuiusfidclitatc  priftina  dicnni  ACt  ■^■{.Multnudims ireden 

lium  ttatCijt  vnumCi  anima  vna. 

9     lufiiiia  habitauit.  fcilicct  Icgalis  qux  continct  omncm 

virtutcm. 

f    ^uncautcm.  quiaChriftianiquxrunt  fc  mutuo  iu- 

gularc. 

I  o  ^rgentum  tuum.  idcft  vcritatis  cIoquium,Prou. t o.c 
.Argentum  eledum  tinsiua  iufii. 

I I  ytrfum  efi.  idcft  falfitatcm. 

f  yinum 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


t  SS.diR.c. 
ciiciens  in  fi. 
rial.ii.i. 


^7 

a  Tn/(;oy/<inj.Scoria,Hebraic^  figgimr quod  cft  rubigo  me 
tallorimvvcl  purgameta &  fordcsquac  igne excoquunt'. 
b  Vimimtmm,&L.  Ahj.  Caiiponesrui  mi(ccnt  vmum 
aqua.Svmmachus.Vinum  tuum  mixtumeftaqua. 

Moraliter.  Vinum  tuummixtumcft  aquaiquiaprae- 
ceptafandefcriptu  ...... 

^  •  -  aTAufteritatisIee;scummollieleph»r;ft!c«trad.tionisvelh«r«i«peruetfioni$. 

bTScrib»  .\  PhaMfti.     ^•.cn(i<n:squi*dehclMnt  iudicarcp_.pulum.  _      ^ 

in  rcoiiam ;  vinum  tuum  mixtum  elt  aqua.  t  Principes  tui 

a«InChiiftunin.>ncredcnieiiTbelicntss.  b^tScribar.Jin  S:  Phar.u-orura.     cfQu,ia 
df  Nonnin»' ici 


.8 


nC'  .iunt  inuneca.reddiliguiit-.peccatimcnrneftin  voliintjf.noninte. 
-K  „  c      II        A  ^ 


TX  quibus  corrige 

re  dcbetauditorcs. 

adillorum  volunta 

tem   emollit  fcnfu 

fuo  admixto  vinu 

corrumpit.  c-  ,,,.c,„on;hiirpct:,nt    bf  Ac.u.itiue.  c,cz,,..,^.er.„aa.  aiucag..antut^^^^^^^     ^  fic diccrc ponfumus 

Morahter.  Vinu  d  retribuciones.  I  PupiUo  non  ludicant,  &  caufa  vidua:  non         l  dj.nitarem  de- 

tUUm,&C.  H.^retlCi  ^  a1Qu,poiens&t;raendus.  ^    8       {l         nt  OD 'tib    Vcl 

quoque  EuangchQ     jncriedifad  eos.  Propter  hoc  ait ddminus  Deus  cxercituu       J^orlbus 

"''P^^"  ^i^^-r^'^"^?''^^^^''^!^!^-^:!"!':""!''^^^:':^';^^^^^!^  ro  *  Rafiiius.  vxDo- 


df  Non   nini.icr  >'<;.. 'uni  imi"<:'.'i'tu  ....6"'"r •, -  -  • 

infid^Jes  locij  furum.Cmnes  diliguntmunera,lequuntur  4 

aJiAqoo  n;hiirpet.nt      bf  A  cc,u:iitiue.     c^iQjise  ..-lerinda.  dlDcd  g-.antutaodire.       ^ 


in  culpa  fitqui  malumpromalocxigit,denteprodete,  T) 
oculi5pro*ocu!o,nonaudiensiUud:  w  reddidi  retrihuentib.  Piai  7-1» 
nuhimaluYdi\\i\±T'ercMtnntiledabitmaxillirn,&c.^nz.V\%C.^^^^^    ^ 
licoenimvirodicitur  .  Qui  te pcrcuiTerit  in dexteram,  ^l^^'^]^ 
prxbe  ci  &  aliam  maxillam.  ideft  patienter  tolera. 

e  tonis  Ijrael.  Lxx. 
Vx  fortcs  Ifrael.q.  Sap<f.fc 
d.potetes  poientertor 
menta  paticntur .  Cui 
plns  datur ,  pliis  exigi- 
turabeo.  Quod  coa 
traprincipes  eccle- 


lo^n.z-h 


COrrUmpUnc,  pcill-  ^  ji«Sp„„ualitetScribis5cWiaiila.is:<iaibus.licitur;  V^vobisScnb*        '  p-niJnc     Vi»  nrt 

miCaUDOnesde  vi-  &pharif*i.Eialibi;  Geneia.ioprui    fignumquiril.  birlde^V.     IC    *    13aUUUS.     \X]p^^ 

ro aquam facietes,  e  fortis Ifrael: Hcu ego  confolaborfuper  hollibusmeis.et  t    ;en"bu^"/cobe^^^^ 

CUm  aauam   in  Vi-    f  aT£xtendaroadpuBiendu.n     fScil.cet.    bfVindiaam.quam    »1    tlDUS ,   mnrmiUrilJ. 

^  .^    ,  •     ,  paiiendodiuquali  plicaiam  t..:nui.  12    eninl     DarablllS    elt 

numvertentdomig     ,     ,     ,     ..,._.._:.:„  J„:„     t:...'.,.... '. i  ?  vcma.  V^,quiacu 

14  prxualcantjfublcua 

15  re  inopiam  paupe- 
«6  rum,opibusabuta- 

tur.Vt  etiam  ei  qui  alterofolertior,  abutitur  natur.^  be- 


&  Pharjf^i,  Ei  alibi:  Gcnciaiio  ytm    iignum  quiril.  bfrldrjj. 

confblabor  fuper  hollibus  meis  ^  et 

u.>>  u    ..- -  aTExtcndaroadpuBienduin     fSciIiCct._    bfVindiftam.quam 

^u...  uvj..»—    ...    ■ -_    -  paiiendodiu  quall  plicaiam  t..:nui. 

Bus"\S miratuJ  ^'  vindicabordc inimicis mcis.  Etcdaertammanummci 

ArchitricUnUS        Et  ^r.uruenda.n      bnPursandoignetcibuIationi.:   cfSordesvitiorum.  d«,Tnnc. 

Kgina  Saba  in  con   h  ad  te,  6<f cxcoquam  ad  purum  fcdriam  tuam ,  er aufcram 
uiuio    Salomonis 


B 


Pfal.  4ftC 


coUaudans  pincernas  &  miniftros  vini. 
c  i'ocr//«r«w.Accipicntcsaicribi';  &  Pharifaeismunera, 
qax  pauperibus  auferebant.ln  pailionc  quoqucdcmini 
infiddes  fuerunt  nolentcscrcdcrc  in  Chriftum ,  &  focij 
furum  jfcribarum&  Pharificorum,  Sc  luda;  proditoris. 

Hicton.Socij  /io-^w^jert.Nosquoq;  debemus  cauerc  ne 
abiUis  accipiamus  muncra,qiii  dclachrymis  pauperu 
couregant diuitias,ne fimus focij  turum,&  ncdicaturde 
'nobis:Si  vidcbas  furem  currcbascum  co  &  cum  &t. 

■Xr  Bafilius.Fures cenlcndi lunt,quibusdaftandi circrci 
tus  dcmandata  cft prouincia ,  aut  ccnc  hi  qui  alTumpto 
principatu  ciuitatum  &  gentiuclanculumquidcm  (up- 
pilanr,quseauicmadicmpub.attmenr,extorqucutvi.Et 
qui  proefidct ccclcfijE munera  accipit,od  iiiam  oblcclatio 
ne  &  vfum  ,  obtento  interim  pra;tcxtu  honoris  iftius  fe 
contingentis.rationesprxfidcntia;,  aut  quodinirc  ratiO' 
ncm  dcbcat.concrcditJE  fibi  difpenfationisin  vfuspaupe 
rum  ecclefi£C,is  plane  furti  eft  particep.s. 
d  SeqmniHr  Yetribuiiones.Qyiiz  amicos  non  putant  nifi  qui 
donant,quorum  non  os,fed  manus  confiderant  Et  tan- 
tum  quorum  marfupiaexhauriunt  fanftos  iudicant.ll- 
lisdonanta  quibus  fperant  ,iliisfauent  jUosextollunt , 
vcl  laudant  eorum  caufam  . 

Summachus.Viciflitudines  vel  vltiones,  vtUlequoq; 

in 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
,    I     Vinum  tnnm.ideli  cjrridiopoputorum  per  docl^res  &fa- 
•    cerdoits ,  jecundum  quod  dicitur  Lnc.x.  in  parabcL-ijauciati  mftm- 

dcns  oleum  &  vinHtn,vbi  per  rinum  intdligitur  cot  rc8i0,e6  qwd 

eft  mortijicatiuum. 

a     Mixtum  eft,'rfe(?  relaxatum  a  corr(ll'one  dcbita,(juta  doclo 

res  cuipabiles  non  habent  frontem  corrigendi  peccato)  es.Confcque 

ter  delcribitur  culpa principumy  um  daitur. 

3  Principestui.iarcgj?B/nc /?«/'«/». 

4  Socij  furu m.  Suiteritantes  eos ,  eo  quod  communicantfurtis 
cornin. 

j     Omnesdnigunt.&c.Po-tfM^ntMm. 

6     Sequuntur  retributioncs,&c  Tiruertentcsiu^itia.idco 

fubdltur. 

rj     Pupillo  non  iudicant,&c.DWo  pro  eofententia  iniufla. 

8  Caufa  vidux  non ingreditur  ad  illos.  Quia  non  vidcnt 
inde  liicrim  ttmpoyale  tonfurgere  . 

9  Proptcr  hoc  ait  dominus  Dcus  exercituum.  Hic  confe 

queu- 


neficio,ad  indaginem  diuinorum  .  Va:  item  his  qui  oId- 
tentam  ccclefi«e  dignitatcm  non  adornarint  conuerla-  £ 

tione. 

f  neuego.  Affedu  pij  patris  cos(licetinimicos)plangit& 

percutit.quia  pereunt  &  pccnitcre  nolunt. 

■r  Bafilius.  VtiqueDcoluntinimici,quiiniquaper- 
petrant.  Inimicaeft  fumrao  bono  malignitas, iufto  il- 
h  iniuftUia  ,  fando  immunditia,  veritati  mcndaciura. 
Ob  h.xc  non  conquicfcet  furor  meus,  quandiu  fuerint 
inimici . 

g  Ccn/Waio), eJr-c.VItioneconfoIaturquippefupcr  hofti- 
bus  fuis.dum  qui  in  profperirate  beneficia  Dei  cognofce 
re  dcdignantur,  fupplicijs  &  affliftionibuscorrigunmr. 
h  Etexcoquam.  Quiafupranominauerat  argentum,l<er- 
uat  mctaphoram.£Aco^«aw,erc.  Igne  tribulationis  fordcs 
&  vitia  purgando,vtfeparato  ftanno,  purumrcmancat 
argentum,quod  abfque  igne  fieri  non  poteft.vnde:  Quaft 
ignis confians,&  quafi herbafuUonum.Et3.Ubi.Frumentutncon-  ^J^'-*''- 
gregabit  m  horrea,  paUas  autivn  comburet  igni  inextinguibili,  In        *^ ' 
quo  fignificat  eos  tormenta  paflnros. 
4«  BalJlius.  Vide  quam  foclicem  exitumfortiaturiuna 
iudicium,acfuppliciaad  rcilitudine  iudicij  inueda.No 
cdquiefcet furor  meus.  ludiciu facia.Inducamanu.lgne p 

''^  exami- 


quenter  defcribitur  pcena  debita,cum  diciturcTropler  hoc  ait  domi 
nus  Deus  excrcitnuni:ideH  ^ngelorum . 

I  o  Fortis  lCi.potcns  ad  puniendum  malos  de  ifr. 

I I  Heu.  Tro  malo  populi  mei, 

1 2  Ego  confo.fupcr  hoftibus  meis. Et  fubditur  modus  confo 
lationis  . 

I  j  Et  vindicabor  de  inimicis  mcis.  Et  accipitur  hic  & pro 
iiltfi.Vufjiones  enim  irajcibilii  tervnnaiitur  inpeffionibus  coiiCnpi- 
fcibiUs.lratus  cmm  deleB'itur  cumpunit  iniuriamfbi  illatami  & 
Jictra  tcrmir.atur  in  dtUSlationcw, 

14  Et  conuertam  manu  tncz.>potefiattm  meampunientem,. 

1 5  Ad  tcDtbiu punienduni.ideo [uhdnur. 

16  Etexcoquamadpurumfcoriatuam,&c.  loquiturde 
Deo  admodim  auiifal>ri,tjuiper  vinutem  ignis  conjumn  quicqmd 
cji  impuritalis  in  auro  vel  argei.to,&fic  purgatur.  Sic  inpropojito 
per  ignem  tribulcitiouis  immijfe  d  Deo  ludps  per  regern  Babylonis 
fuit purgatus populus  Judprum,  quapurgaiwne jaSiartduHus  tfi 
d  captiunaie  Babylonica.  ideo  fubditur. 

•J«  Ec 


M   0  B^^  L  1  T  E  E^. 

1  ritt«»»  t««»?.Debit2Corrc£Iionis.  • 

2  Mixtum  e/^.lndcbita:  rtmiflion  is. 

5     Trirtcipes  tui.Dati  fibi  poteftatc  abutcntcs. 

4  Soiij  fmim.  fuftinentes  vfurarios  &  alios  malos  pro- 
pter  temporalc  lucru  m. 

5  Omwejdi/i^anf.IuftitiJcperucrfiu^. 

6  Sequuntur  retributiones.peTUClsh  iudicantCS. 

7  Tupillo  mi  iiidicantS.pto  eo  in  iure  ruc 


8    Et  caufa  vidue.  Quia  non  vidcnt  ibi  lucrii  temporale. 

j)     Tropter  hoc  ait  Duminus  Dcus  tArfrc.'t/<'<»/.defcripta  mali- 

tia  hic  ponitur  dcbita  p9na,cum  fubditur. 

f    Heu fjjo.Faciedo  vindi<Sladecis.  Loquiturenim  Deus 

deipfoad  modum  hominis,qui  dclcctaturfe  vindicaus 

dcluisinimicis.  * 

14.  Et  co««mflm  wrjwMwwedw.puniendumfccundumor- 

dinem  iuftitixmcae. 

16  i:fe;rco(?«dw.HocmaximcfiettemporeAntichrifti,cu 
iusperfequutiofietad  purgationem  populiCiidfliani. 

t  £.ire 


^9 


Ifai 


aia! 


A,cxaminabo,\'tpurum  deniqucexhibcam.  Sicprccatori- 

^  busindignatiirDcusjVtccshcncficcntialuaalticiat.  Ne- 

quccnim  ad  cxtrcmaminanirioncmcosplcdir.fcdca- 

Ifioatadmorumcorrcdioncm.Infcrtamcm  ijrnchunc 


Cap.I 


30 


eratl{exin  Ifrael,fcdvnufquiffiecfuodplaceh4t^hncfatUhat.\\xt  '" 
ccrtc  ex  quo  opus  non  crat  Rcgu  m  fcric  poft  aduent trm  ^ 
vcriRcgis.quipollicitusert  fc  ludiccscxhibiturum  prio 
ribusnihilodifparcs.idqucproprcrdifcipulos ,  dequib. 


vtadnihilum  perducatquod  malum  pcr  ignitadiaboli      feJebuis.i^cindicuntes fuptt  duodecim tnbtt. 


Mat  ; 


iacula  mfcrtum  cft 

anim^nonhabcnti 

fidciclypcum. 

a    Siamitmtfitm.Vii 

famdoclrinamScri 

barum,(5c  Pharifaro 

ucrz.ucut  Oannum 
argcnto.Et  dabopu 
ram.&pcrfeclamlc 
gLs&  EuSgdii  fcicn 
uam. 

*  Sepruaginta.  Et 

aufcram  omncs  ioi 

quosatc.  Bafil.  In- 

gcns  bcncfkiu  con- 

-  fcrtur  animz,qu« 


C  Ciuitasihfii^-ohfi 
ilelis  Sion,Qrc.  Fcclc- 
fia  in  qua  reuocan- 
tur  adiufli  uiucn- 
dum.Ertenimciui 
tas  congrcgatio  ho 
minumadiuOeui 


liiiaK- 


a  T  Moyre',&  Airon,&  Gedeon,  tor.ie.St  filij . 

a  omncftannumtuumj&rcftitiiamiudiccstuos^vcfuerunt  j 

U  2   1  »^  ci  nulu  L)",&  f.-crsta  tibj  aperiant.  «  lllisreftitut.s 

piius,&  confiliarios  ciios iicut  t  antiquitus.Polt  harc  voca  j 

a  1  Non  puusl  (iuiijsablcadi  lufra  inoiir^.upoGti.      b  i  Chriili.  c  ^Iii  Chnftumcrrdcns. 
4  f  Non  omnislVJ  ia  difcieiione  crcdentmra,{(  non  credcnimm  reWquix  Jlrael  (lux  fieni.     ' 

,        (,^.  -,„       .A  e  Nai.gu.nchiii.  minumai 

c  bcrisciuitasiuIii,vrbsnaciis:Sioniniudiciorcdimetur,&  4  ucndum. 

■  f  Ad&4cin  Clintii  Afultoli.Scalit  pizd^nivreii.  ^Ab  inh'deliiatc     b  IQux  ahduOaeti  pei    J  *PrOCOpNoam 

miaititiami  1S*d.     «  ^n.~minu,.     ffer  Ronuno>,»el  in  inleino       d    «haUtos.  «.l:.._  __         ._;„     4    j 

.    «  1      _  •       hn.»  •         r  «      +  r  di  o  plius  mcrctrix,  icu 

t  rcduccnt  eam  m  lulbtiam.  tt  contercc  t  lccIcratos,& pec  e  reccnti  nominc,  iu 

a  ^Subicc^os.    «QjiinLhnlli  roorte  cpofenreiunt.iccicderenolueruni.    b  1Contiitis(<cvcato-    _  fti^irriliir-ls        nnn 

ribus.qu' Uoniaum  dereliqueiunt.    I.Ntcriio.  ^l^cimanenie^  iii  molitiafua.      i^Hic  &  in    '  lllll^tlUuaS  ,    IlOn 

fBfU'0.  *salujii|iboai$.     c  «Intus.ic  exteriu».      1  F.nibelcen-io.  homicidii  lcd  lufti 

clrorcsfimuljCtqui  dcrcIiquerutdnm,cofumetur.t  Con-  8  ti?  plcna.non  cmi- ;  pude 

a  ^Moreprnphenc^)  citomutatpeifonam.     b  vLoc  s  uolu,>iuol''<.  taS  tanlUm,(ed  Ciu  i  **;  ar 

fudcnf.nab Idolis g.b.racrificaucriit.Et crilbcfcctisiup hor  9  latum magiUra uo  h»^ t  •" 


fccicav 


d  ti$quoscleg'ratis,cumfucritisvcIut  quercusdcflucntib.  i 

•  i(^i  debuii.it  elTeboitiit  ionclufat,f..>ns  linaatn    b  ISa^icntiz.  flofruAaoG.  c  iTunc 
d  ^  ID  pcifeccooe.Jceaptinitate.  e  ^S-ipcrbia.     ^  m  oui  conii.  e^iii<  . 

foliis,  &  vclut  1  hortus abfq;  aqua,et  crit  forciiudo  vcftra  ^ 


k   mini 
iiiqiuab 


I  1  Uuurijc  ve<us. 

pcr  occaiioncm  jjcr 
ucrscprxfidentium 
dcfciuitaDco.qua- 
do  ab  ca  anfcrfitur 
i '  iniqui  pr«fidcs.  Ob 

\tniifus  hoc  &  figna  qu^di 

Lebjncur  circumEccicfiamftatuunturqu»  dcprchenfosinintcr- 
^*  diQispcccatis  arccnt  ab  ingrcuu  ,  &  fcgrcj;anta  rcliquo 
corporc  Eccicfi* .  Scd  h?c  iniqui  irridcnt  non  intclligeti- 
tcsquia  ifiz  dcclinationcs  fcparationis  ea  fiibindicant, 
qux  in  trcmcndo  Dci  iudicio  ficnt.  Porro  quantum  no- 
XX rcfiliat,cx eo  quod  non  tolluntur dc  mcdio  iniqui  do 
1'ohK.f.  cuit  Apoflolus.Corinthios  incrcpans,quod  luftum  non 
cmifiUcnt,  uttolicrctur  dc  mcdiocorumqui  ciufmodi 
malitiam  cflct  opcratus. 

b    EtreliitH.im  ifdi.es,&c.  Non  folum  poft  captiuitatcm, 
ut  Zorobabcl , Efdram,5c  alios,  qui  vliquc ad  Hircanum 
przfuerutit  populo,  (cd  <Sc  poft  aducntum  Domini  Apo 
;    flolostScaliosEcclcfizdodlorcs. 

■l<Bafihus.  CuromifiisRcgibus  meminitiudicum} 

AnquiaRcipublic^  adminiftratiopcriudiccs  fucrit  li- 

berior,  quod  populus  tunc  folum  Dcum  agnofccbat 

Rcgcm?  Tandcm  rc^ura  inflitutio  Ulorum  tcmcrita- 

C  tc  (ucccffit .  Quarc  non  Rcgcs ,  fed  iudiccs  pollicitus 

Idkp  cupicns  corun»  Ubcrtati  confulcre  .  'Ham  ron  erat 


b  1  Cum  dcfccetit  uobisaquafapieniix.cum  aiidi.SclU-nlcs  criiis. 

c  51n*'U<^u"l' 


cabitur,  critqucrc 
liquis  dux  ,  6c  au- 
dorfalutis,  qiiippc 
qu^dcfecoctusco- 
rum  ,  quifolitario 
uitx  gencrc  dclc- 
Aantur ,  tanquam 


£ 


a.«. 


colomasemittct. 

d  yeut tjuercus drfluen.  Sicut a  qucfcu  aridifatc concufr 
fa,dcfluunt  folia,  Sc  ficut hortus  non  valct profcrre  fru- 
Gus  hcrbarum  nifi  irrigctur  aqua.Ita  uos  nifi  habucritis 
folia  vcrborum  Dci,quxnon  marccfcunt,&  aquam  Ipi 
ritualisintclligcntiz.non  potcftisbonaopcrari,  fedom- 
ncs  laborcs  veftri  ariditatc  dcficicnt .  Vfquc hodic  ludsci  """•*' 
lcgcntcs  fcripturas  fandas  tcrcbinthus  funt,  ucl  qucrcus 
fccundumSymmachum,  uelficus  fccundum  Euangc 
lium  .  In  qua  Dominus  poma  quxfiuit,&  non  inucnit, 
Sc  ztcrna  ariditatc  damnauit.Ipfaquc  folia,&  pompacn 
uctborum  iamamiferunt,hortusquoq;  irriguus.f  (cicn 
tialcripcurarum,ucl  paradifus(alia  litcra)  diucrfarum  ar 
borum,quia  finegratia  fpiritaali  nccolcra  affcrunt.qu^ 
infirmus  manducer. 

♦  Bafil.Qui  gloriam  pcr  fuccum  aucupantur  ab  homi 
nibus.  poftoccultorum  manifcftationcm ,  cum  fucrint 
omnia  nuda,pr;bebunt  de  fc  talc  fpcdtaculii,  qualc  qucr 
cus,autthcrebinthusfpoliatafoliis. 


.b. 


M 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
*  I     Ft  rcftituam  iudic  tuos../!ZoroA<i6</.(^  lefum  filmm  /♦- 

fedech,MaLbubj!0Sf&  fimUes. 

a  El  confil  iarios  tuos./,  Efdram  &  Xeemiam :  Uggfum ,  (3 
Zachariam  prophetas. 

3  Poft  hzc  vo.ci.iufti./5ei. 

4  Vrbs  fidclis./n  diuino  cultu  . 

5  Sion  in  ludicio  rcdimctur.?'^'  Sion,vbi  erat  temptum  ai 
tjuod populus  tenebatui-  ter  m  amo  conucniie,  intcUigitur  ipfepo- 
puluSfifHi  redemptus  fuit  de  Babylone  per  uiam  iullttit,  innuatum 
pro  culpafuflinuit  poeiiamdebiiam  .  Et  quod  per  Siouinteuigatur 
poputi4S,ofienditur per  hoc  quod  fubditur: 

6  Et  rcduccnt  cam.Mo/jJ  inim  Sion/}M  efi  immobilit  no  fuit 

tr*ut' 


trantlatus  nec  reduclns,fed  poPulus. 

7     Et  contcr.^ttij  illi,q-ti  erjnt  in  peccatisjuii  ohflinati,fuerunt 

mortuipanm  incapiione  lerufalem  ,  &  terrdincircuitu,  or par- 

tim  i»  capiiuitate  Bahylonis. 

9     Confundcntu  r cni m  ab  ido.  Videntet per  experientiam, 

quod  non  poierant  eos  tuuu>e  contra  Babylonios, 

9  Eterubcfcctis{uperhortis.a<ico/c»«<i«7w;fci  idolainlocit 
amcenis  &  delitiolis,nbtetiamJuam  luxuriam  exercebant  in  veve  P"ap«««« 
ratione  idolorum,&  Triapi  maxim  i,  unde  &  dicebatur  Deus  bor  ■ 
torum. 

10  Cum  fucri.vclut  quercus  dcflu.'.»«orti  propinqui :  ficut 
folia  difluunt  a  qucrcu,cum  incipit  moitijicari. 

11  Vclut  horius  abfquc  aqua./n  quo  mortipcatiturfeminata 
&  piantaia. 

II     Et  cr  it  {ot.ijipplicata  iehit£  pxnd. 

«£t 


M  O  JV.^  L  l  T  E  f^ 


1  £f  rr.Quiatempuspznitcntixdabiturclcdlisab  Anti 
chriftodcccptis,idco  fubditur.- 

2  Tofl  hrti  vocaberit  ciuitat. 

5  sion  in  iudicio  redt.EcdcCii  militans  pcr  pocnam  dcbi- 
tam  cxpiabitur. 

6  £: itiu.f Enoch,& Elias pcr fuam  pr^dicationcm: <Jc 
hoc^uantum  adcleOus. 

Et 


7  Et  conff.  i.dzmoncs,  5c  peccatorcs  obftinatos ,  diccns 
illudMatt.XXV.d./<e  mdcdiiU  inignem  fCernu  ,  quiparutus  efl 
diaboL,  C^  angetis  eius. 

8  Cont'*'identurcnimabido.'ii\i.nx  idolumauari  cftpcCU- 
nia,&  luxuriofi  ribalda. 

9  £re««ic/cciK.Adcxcrccndumlafciuiam  &gulam. 

10  Cumfue.vcqucrcus.  i.propinqui  gchcnng  igni,  ficut 
qucrcusdcficcau  combuflioni. 

11  £iM<^^'/it.f.gratiz. 

1 2  Et  eritfcrtitii.i.non  potcns  rcfiftcrc. 

t  £t 


m 

31 


Glof  ordi.  &  Nicolai  de  Ly  ra        jz 


^a   rt  fauilla.  ^  Bafil. 
A Vel  h-inc liquct ,  fua 


a  T  Syn^aclii»  putgjmentum  ftupjt'.    T  Cito  conrumetut.     b  T  Fortitudinis.vel  ido- 
loUtiix.  5  Oitinia  inuniinin:(alias  mbliir.int.)        c  f  Seiluri. 

il    *  Vul'liis  rriomcnti. 
-s    .11      n  «  i    h        .        n    "  tr  r         ■wd 


.    ...   ,  cuiq.opcracamfup  a  vtfauillaftuppoji&topuSveftru  quaTifcintilljjScruccen  i 

Tqmacitcu,  pediratUracflemole  a  f  Ab  hofiioutae'»^^'""'"''-    b  ^Fottit  do,.^us.vd  .d.um,     c;  u-.ulalcminqua   * 

idolum.  i    CJ^oddom-nus  inccndit. 

d ctur  vnumquefimul,6i  non  eiit  qui extinguac.  ^ 


fliaru.q  in  fupplicio 
illoeiut.dumnosip 
fos  reddimus  fu  turc 
con- 


conflagrdtioni  ido^D 
ncos .  Allcg.vcl  Mo-. 
ral.Hsc  oia  dc  cotra 
riisdogmatib.pofsut 
accipi  qa&  magiftri 
&  dilcipuU  paritcr 
lunt  penturij  &  op'  Allcgor 
corunijCibusignis. 


Moraliter. 


NICOLAVSDE     LYRA.  tc}tcthocrjfernadi<^nm,qHol>^u-{^rdumincenditdomtmtt<> 

I  Et  optis,&C.  54 opusdemcritoriHgenerattribiilationisltccdiu.  ■niini,&  dvmtm  I{cgts,& dovtos  lcrnfalcmpcr  circuitim.  '\.^eg' 

i  Et  {iic.vtru.fi.?H  ignegehennx  quatum  ad obiiinatos  in  malis.  ylt.St  (ic  illc  ignis  nonftiit  cxtinQus  ab  homincfedfokm pcr  con 

S  Et  non  crit  qui  cxcinguat.  gitia  ille  igniseflperpetuns.To'      fimptionem  combuflibilis  materi^. _'  '  ■ '   ' 

MOB^L.     1 1-t opusycHrtm.\\mz\v[.  z st fcintiila&c.Vy,ncgchcnnx.  .7  Et nonerit (jui exiin.coqS cA durationis ztcrna- 

monitionfs *fcnti c.dcifiv.tlanttir  tanq proccdentia ad  executionem.    p 


A  D  D  I  T  I  O     1.     . 

In  cap.  i.  faix  vbi  dicitur  in  Toslilla.Tcrtiim  quod  in  hac  pr^ft 
tione  manifejlatur  efi papulus  cuilfaias  prophetauit. 
B  Qjtp-itur  hic  quare  no  fccit  metionc  in  hac  pfatione  de  I{egibus 
Ifraehvt de  erobodfilio loas,qfuit cotSporanc''  Hofe£.I{egi]udis, 
Jicut  Hofcas  fecit  infua  ffationc.Similiter  quare  Ifaias  no  facit  bic 
metione  de  Samaria,nec  de  Ifrachftcut  Hofcasfecitjicet  multa  Ifa 
ias  de  his  fphctaucrit,prout  patet  infr.vij.c.&  xvij.  &  in  aliis  lo 
cis..yid^folet  dici,^  Jfiiasprophetatntprincipalitcr  contra  duas 
tribus.&ideo  carit  I{cges,&fua  metropolim.f.  lerufalcm  tanttm 
intitiilobabet.-SedHofeas  cotravtrofq;prophctauit .  Sedvltcrius 
circa  hocpojfct  dici,^  c'u  Ifaiasprout  dicit  Uiero.inprologo  de  ad 
netu  Chrijii,&  vocatione  Gcntiu,&alijs  myUerij:  nou^  iegis,qua 
ft  htsiona  Eu.mgelicam  videatur  texercideo  de  luda ,  a  quo  Chri- 


I 


Cofeqneterfcctido  ojledif  brcttiterfuit  attcslationis  materia  di  Secundo 
cri^Filios  cnutriiii,&  cxalrauijpfi  aut fprcucrut  me.  n  q~  \ 
bus  vcrbis  epilogat  copendiosc  rntdu,qfusrTit  in',cariiiine  Mofaico  ■ 
fiipradiBctamlprjcambiilaaddcicfiioncm  populi  iliius  .Di£luefi 
.».?Z'?.Ni.inquid  non  ipic  cttpatcr  ruusqpoflcdit.fccit,& 
crcauit  tc.&c.  'n  quo  osienditu>  ipfos  fuiffejiiios Deiper  creati» 
nem,ftmiliter&peradoptioncm  ciidici[:Va.riaiit  Dni  populus 
ems.  Similiteribifacitmentionem  de  ediicatione,nutritione,&  e- ' 
xaltationeeoru,cudixit:C\rQM\x\itcu  &  cuflodiuit.&cCo 
flituescos  pcxcelfam  terra  Scc.ad qu.auerbaalludit Ifa.d.£i 
lios  enutriui  &  cxaltaui,ipfj  ucro  fprcuerunt  me. 

Confcquenter  tcrtio,quiafecundtm ^posiolum ^p.xi.c.Qxci-  Tertl©, 
tasexpartecontingitinlfraeUitplenitudo  Gentiumin 


Jius  dcfcendit fecundum  carnem,&  dc  ltid.ca,  in  qna mtus  esi,  paf      trAvcUdeo  osiendit  quodpr^diflu  peccatupertinetad  cacitatem. 


fus,&fepuitusj&c.de  quibus  pnncipaliter  intcndtt,tanttmmodo 
facit  mentionem  aiijs  dimiffis  quafi  incidetaiiter  ab  eo  introdu£iii, 
A  D  D  1  T  I  O    II. 
In  eodem  c.i.vbi  dicitur  in  Tosiilia.Circaprimum  dicitproplje 

^    ta:Au(Mx.ccx\\.i.^ngeli. 

Quod  in  hoc  capittdo  coiitinctuy  circa  deieflionem  populi  ludai 
ci^&  caufani  ipftus  &  eius  medeld:Tosliliator  cxpontt  dc  captiui 
tate  Babylonica,&  eitis  caufa fimiUter  in  remedio,  utpatet  m  To- 
siil.Qu^  qiiide  expofitio  videtur  apianojcnfu  litcr£  dcuiare,  nam 
caufapr£cipua'pdici:e captiuatis fuit peccatU  idoio!atri<e , utpatet 
jjij.l{eg.&  t;.Tara.tame  inffcnti  c.no  exprimitur hor  pcccatti  vt 
caufaffcd  vt  dcfcBus  diuinx  cognitionis,&  aiia  im  iufmodi :  Licet 
enim  infine  capitidi dicatur.-Confundcnmr.rx.ah  idolis  qui- 
busfacrificaueillt  imc nonponitur  vi  c'aufa,prout  ibidem  decla- 
rabitur.Item  quia  lud.ai  in  captiuitate  Bab .  ionica  fuerut  purgati 
apeccatispdi£lisfcSm  Tojitllatorem  antequam  reducerhur  ad  ter- 
ram promi/Jionrs:  qiiod eU  contra  lilud quod dicitur  :Supcrquo 
pcrcutia  vos ultra  addentes  prsuaricatione:^ao(/e.r/7on;i«r 

^  etiumj'ccundu  eu  de  incorrigibilttate  coru,vt patei  in  Tosiilla.  It? 
^uia  manifejium  eji,  quod  ludp  redeuntes  de  captiuitate  Babyloni- 
capro  maioriparte  nonfuerunt purgati,Jeu  mudati apeccatis  :fed 
erant  itupiicati  abominationibus  Chananieoru,~&  Jimorrl)£orim» 
vt habetur  exprcjfe  Sfdrx.ix.  quodnon  confonathuicquodin  loco 
dicitur:  Et ccce cxcoquam  ad  purfi  fcoria  tua  y6i  aufcrra 
omne  flannO  tuu.-  QuodcxponiturinToftdiafic,quodftctitper 
virtutem  ignis  cSfumitur  quicquidesi  impuritatis  inaiiro,&arge 
to,fic  per  ignt'  trtbuiationis  immiffx  a  Dco  ludais  pcr  I{cgcs  Bab^  io, 
nis,fuitpurgat'  populus  Iud.torH.quapurgationefaBa  reduSlus  csi 
a  captiuitate  Babyl.  Htec  in  Tofiii.Sx  quibus ,  &  aiijs  qux  patcbiit 
profequedo  veram  expofitioncm  vidctur  pr£fens  capitulu  exponcn 
dtm  de  Iuda,is  circafinem  templifeciidi  m  iud^,&  :erufalsm  reft 
dentib.quj  Clmflu  ncgates  dereiiquertint  Dominu,&blafphemaue 
riitfantlii  Ijrael,  &  aitcnatifunt  retrorfim ,prout  literafonat,  & 
l)iJiori<£  Euangeiiac  tesiantur,&  ctiam  expcrientia  ccrtijicat. , 

.Adctiiiis  cxpofitionis  ultcrioredcclarationE'  confideradumefl, 
quod  Ifaias  tanqudpropljcta  Suangeiicus  profcquitur  inprincipio 
fuapropheti£,vbi  intedit  agcre  dc  eteilionc  populi  Iiidaici,&  vo 
catione  Gcnttu,cunde  ordine  ,que  Chriflus  (nEHangelio  prongfiica- 
uit.f^  abicWio  Iud.eoru  ex  corU  dcmcritis  pr^cedercdcbebat  voca 
tioneGentiu.vndematth.xxi.d.Clmflus  loqucns  cum  doBoribus 


Ci^t/f ^occ/iVi^Cognouitbospofleflbrem fuum,&c.^.rf.c-  ■ 

tiamfi  non  haberentiumen  natu  ralis  rationis,fedfolim  J'enfualcm 
cognitionem,ficut  bruta ,  adlmc  debuiflent  cognofcere  ex  in^inBu 
naturaiibencfaBorefuum,&nutritorem,ctmbos&afinusronem^ 
non  imbentes Ijoc  cognofcant,&fic  manifefle  concluditurfdiflum 
peccatum  pertincre  ad  ciecitatem,nofoiii  mentis,fed  etiam  fcnfus. 
Cofequentcr  quarto  o^cndit  ex  qtiibus  caufis  deueneriitadtan 
ta  cMitatem. €t  de  iwcdicit.-V xCcnn  pcccamci.vbitriaajfi  Quarfi, 
gnat,ut  cauj'asfcu  occaffiones  incurrcndipdiBu  ccecitatispeccati. 
f.de  no  cognofcenlo  Cimflum.  Trima  eft,quia  Gens  iilapro  maiori  . 
farte  tantd  cofuetudinem  habebatpeccddi\(p  ia  incrut  eis  Ijabitus 
vitiofus,adpeccatii  inciindspe^  modu  natur£.Et  dc  hoc  dicit:  ViC 
Geti  pcccatrici.  vnde  no  dicit:Vx  Gcti  peccdti,fcd  peccatri- 
ci,Tf  (ignificet aBU  couerftm in  habitu.^^ccuda^qmautdicit  Gre- 
go.Tcccatagrauiafuopodcrei  aliatrahut.Stdchocdictt.-Topw 
lograuinniquitate.q.d.pcccata  huitispopidi  tdgraniafuerut,^  ex 
magno  podcre  ad  td  magnd  c§citatem  eos  deduxcrut.Tertia,quia  li 
cet  poptdus  ilie  afaneiis  T.rtriarchis  defccnderit ,  tamen  totafere 
vmltitudo  populi  dcfcendebatfecPJii  carnem  ab  illis  qHifrequenter 
&  enormiter  in  Deupeccauerut,ut  iili  quifeccrUt  vituiu  in  Oreb, 
Sxod.xxxtf.Similiter  infepiiichro  cocupifcenti^c&apudaquas  co 
tradiaionis,&  inplttribus  alijs,utpatet  iniibris  THofaice  legis» 
& ludicii,&  Kegii.St  de hoc  dicit :  Semini  nc^q  filtisfceleratis.q.d. 
no  immerit6\ad  tantd  c^citatem  dcuenit  lilepopidus ,  quia  quafi  a 
natura  fecundHfuam gcnerationem  inefi  eis  peccare  in  Deum. 

Cofcquentcr  quinto  dcclarat  iiludq,pmsdixerat.Spreueriit  me. 
EtdcijocprimodicttiDcrchciViCrunt  Dnm,quia dixerut  Joan.  ^      ' 
:tu-.f.No  habemus  Rege.nifi  CGefare.  Scio,  qaoiafpl^cmaue  ■ 
rutfoiUTu  Ifrael,qiiia  dixerunt  1  oanviij.f.Samantanus  es,  &  df- 
moma  h.tbcs.Tertio,quia  cu  ipfi  a  veris prophetis  etudtttfem^  ex      ' 
pcaabdt  Meffid  degenere  Dauid^cU  tamen  eis  adefict  pfentiaitter, 
dicent  s.Matt.xiij.g.mnc  hic  e  filius  hhri.de quo  diat: A\ic 
nati  sut  rctrorfum.-  quiafpreto  ucro  Chrino  .xdhfferut  cutdam 
pfeudo  ■Meffie  qui  dicebaturBcnco-^Witpatet  m  Thaimud.Veiait 
ur  in  quoddiibro  qui  dicittir  Cabrid.  sxquaadhafioncfueruntcx 
eis  midta  miiiia  intcrfcaa.  ut  ibidem  &fic alicnati  sut  retrovftm. 

Confcquenterfexto  oslcndifipfos  efi'e  incorrigibiies  pcr fiagcila  Sexto. 
G:titribidationcsJ!biaDcoinfliBas,fcuinflige)uias  de  qiiodicit  : 
Supcr  quopercutiam  uos,&c..Ad quodfcien.itm  quod in  tcmpon 
btis  q  ante  Chnsli  aducntumjcu pajjloncm  fcefi'crunt,cim  dlc po- 


&prindpibusfacerdotueispropofuitparaboladcpatre  famiitas,      u,,[,(sfreqiienterpeccafl'ct,Deusptm!ebat  eum  uartjs,&-  dtuerjis 


rrimo^ 


qm  pidtautt  uined,&Jepe  circudedit,&c.Sx  qiiaparahola,&'eiits 
expofitione  concludit ,ideo  dico  vobis,  ^  anferctur.a  uobis  rc<!rnm 
Dei,& dabitur  Giti  facieti  fruUus  eius,undc &  \fa'tasjequis  mo- 
dtm  Suangeiicu  de  Jimiii  parabola  vincte  ludxis  improperauii.inf. 
y.c.yt  ibtd.patebit.  Etideo  inhoc  loco^qttoddenUtiatiiocationem 
Centium,ut  patet  inprindptoJeqmMis  ca.prxmifit  exprejiam  re- 
frobationem  ludaorum  circa  quod  decemnouem  facit. 

Trimo.ji.tcnimoniainuocatcfiefltH,&terresiriu,dicens,  Au- 
ditc  Cflcli,&  auribus  percipc  tcm.Citius  ratiojecudu  glofidm 
taiis  efl.T-lamftcutpopuio  .fraeliperMo^Jen  diatmfmt.-^udite 
cfli,qufioquor,&audtattcrrauerbaortsmei.ficpoH  prmarua 
tionempopuli  i ofdem  uocatlfaias inteslimcnmm,itt  omnia  cvno 
fcdt  Deum  tn  ultinnem  mandatorumfitoram  adiracundtd  conctta- 
tthunde Mluert^ai  utruque  capitidu,f.iilud  Deut.x.xx:j.  &prim'ii. 
lfaix,Jatispatctj^  ea  q  in  illo  c.pronofHcaturf  modn  prophcticx 

moni- 


mo 


,..^dts,adfincm,ttt  adpc:nitcnti.tm  rcticrterentur .  tinde  Deut.vij^. 
Sicut  patcrcorrigit  filium  fufi.iic  Dominus  Deus  tuus 
corngit  ic.Tatcrcnimflagcliatfi'liun,utcomgatur,Jedm  hoc 
peccato.q  m  Cbrisio  cbm  ilcrut,^  cfl  /  i(m  m  u  peccafu  id  Dcus  non  ■ 
ptmit  illos  tan-^i  filios,vt conigantur.fcd tanq bosics  ,  iitpptapro 
pr^di£lo  pcccatofcim  ordinemfti.^  ,us'i!ti^patiantur..u.Maulud 
?Aatt.xxi.d.M;xlosnva\cp,dct,  &  mnch  lualocabitalijsa- 
gricolis,i</eo  dicit.-Supcr  quo  f?cutia  vos.q.d.qua  de  cauja  lix 
beo  vaspercutercquia  id  non  esi  caufa  correiiiouis,cim  ex  ^ctij- 
(ionibus  magis  dctcriorcs  csiis  cffe£it.Qiiiaomne  caput  Langiiidu, 
'&  cxponattirprout in Tosiiila  rfqueibi:Tcnz  vcltra  dcicita. 
Inquo confcqiicntcrfcptimo dehrtSionem  icriifaicm^Cr.templt,  Sc/.^ 
&  totitisre<i^ionii  itid.i.e  per  I{omanos  prvpricprenosmat ,ideo 
dicttt'.r.n  dcfoiabitur,ftciit  in  nasiitatc  bojtili  ,fcdicct  mcp.ir.t- 
bditcr  .   luxta  liiud  D.wtciis.ix.g.  'Et  iinis  cms   valtiias. 


imo 


•^ 


33 


Add 


ItlO; 


34 


A  ft/«Wtr.Etderelinqncnir  ^W^Sion.f.IcYnfalm.reltemplu, 
^M non  folunt  ab  bomniihtts  jfed d  Deofnit  dereliBa.  luxta  illtid 
a4i«fc.2?.rf.Relinqueturvobisdomusveftradcrerta. 

Confequaaer  odauo  vt  oslSderet  ,quod  licet  maiorpars  Crprin 
cipaltor  apudludfos  prfdiSafceUra  &  pxnas  incurriffent,mhilo 
jninus  oiiqHA  reliquifparufvt  feminaadfalutem  remanferunt. 
ideo  fubditur:  Nifi  dominus  reliquiflet  nobis  fcmen ,  &c 
Vbigloffa.Bu  ofienditur  tjuf  contra  luda  &  lernjakm  di£iafHnt» 
tdcaptiuttate^H  B^manorum  effet  referenda,  quajtdo  in  ^po^olis 
reliqui  e  faluffoRffunt,^  m  ma  die  crediderunt  tria  miUa,&in 
toto  orbe  Siiangeltum  feminattm  esi.hfc  tn  glofja. 

Confequeruer  nono  vt  ofiendat  quodprediHf  reliquiffemirules 
non  erant  de  matoribtis  feu  principalibns,  nec  tn  tanta  qiumtitate, 
ytdiceraitiirpopulHs.Ideofubditur:Au<iitc  verbum  domini 
principcs  Sodomorum,percipitc  lcgem  Dei  veftri  popu- 
JusGomorre  q  d.Licet  domirws  reliqneritfeme  ex  yobisjadhttc 
tamen  principes  Sodemorumfunt,crpopultts  commiaiitcr  popuUts 
Ccmorrf.  Vndegloffa .  In hocfaluatis  reUqHtjsper  aposlolos ,  ad 
Scribas  &  "Pljarifeos  &populum  c1aniaiitcm:Crucifigc:fermo  c3- 
uertiturjicens :  Audac  verbum  domini  principcs  Sodo- 
morum,&C.  SieutenmSodomitfpHbhcipeccabant  &ftneye- 
recundia dixeruntadLotb.  Adhuc  virosqui ingrcffi  funt ad 
tc,vt  abutamur  cis.  Gen.i^.b.Sic  tsti  inuerecunde  contra  Clrri- 
Hum dixerunt principes.Kcus eft  movtis.Et populMs.Cracifi- 
gccum.vndedeip^sdicitHr  infra.  Iniquitatcm  fuam  quafi 
Sodomam  przdicauerunt,  yt  m  tcrtio  capitulo.Hfc  mglof. 
B  Confeqnenter  ofiendit  decimo,  quod  nofolum  prfdiQi  principes 
populju erant  a  Deo  eieSi  ,fedettam  cercmoniaiia  &  obferuantte 
iegales  erant  cuacuadapofi  pi^onem  Cimsii^Quod  declarat  in  duo 
bus.  Trimo,  in  yiBimit  &  bolocausi  is  &  alus  facriftcifs  ,&hoc 
(um  dtcit :  Quo  mihi  m»ltitttd:nemfacrtfictornm ,  &  viBimariim 
reslrarum  &c.  Secundi ,  in  obferuanttts fcsiimtatum  vetcris  le- 
%is,tbi:  Ncomcniam&fabbatum  &c. 

Circaprimumfciendnm,  tpddlicet  in  diQis  quornndam  prophe 
tarum  inuentantur  altqua  diaa,quf  videntur  fonjre,quod  facrifi- 
cia  veteris  iegis  non  erant Deo  accepta,rt  in  TfaJ.  Non  in  facri-  ' 
ficijs  tuisarguam  tc,&c.vJr/fre.7uru/;c;rttr.Holocauftoma 
lavcftraadditc  fupcrlacrificia,&  comeditccarncs.  non 
tamen  expreffe  leguntur  huiufmodifacrifictaprohiberi  ,fic  vt  non 
9ferrentwr,prout  m  hoc  loco.  vbi  nonfolnm  Ifa.dixit ;  Quo  m  i  - 
himultitudincm  facrificiofum  &  vidimarum  vcftraru. 
Inquoosiendttur/juodDetu  eisttontjuiigerettfedetiamfuperad- 
dit  expreffamprohibitioncm,ne  vltra  talta  ojferrtt.vtuie  dicit:  Nc 
oifcratis  vltra  lacrificiumtVuftra.  Inquoofienditurmanifc- 
fii ,  quodpofi  tempus  isiud  de  qno  propheta  hic  loquitur,  twn  erat 
licitum  offerrefacrtficta  iegalia,&  huinfmodi:&  ftc  oportct  quod 
hoc  inteiitgatur  de  yltima  deslruQione  tempUper  {{omanos.quan- 
do  obferuatio  legalium  erat  mortiferafecutidum  doilores.-non  auti 
de  desiruQtone  Chaldaica.quaado  legalia  nonerant  euacuata.vnde 
gloffa  ;n  hoc  loco  vltimam  tempU  dejiruQioncm  indicat.Tofi  Baby 
lonicam  enim  captiuttatem  d  Zorobabei  templum  fdtficatum  efi,  et 
^  in  eo  diufacrificatum  efi  Deo.  hfcin  gioffa. 

Ctrcafecundum  dicitur:  Ncomcniam  &  fabbatum  &  fc- 
fliuitatcsvcftrasnon  fcraai,&c.  vfqutibi:  Labor.uii  fufti 
ncns.  m  quo  ofienditur  obferuantiarum  euacuattonem  circa  fefli- 
uitates  qu.ts  nonfoUm  dicitfore  ittutiLes,fed  &  nociu.ts.  vndc  de 
eii  </;c«t.-Odiuit  anima  mca,&c.  Stficpatet.quodtiia  intelii- 
gftaturpofi  paffionem  Chrtfli,  &  diuulgationem  euangelti,  qiiando 
bHiufmodiobferuantiffiint  mortiferf.  Confequenter  vndccimo di- 
(itur:  Cum cxtcndcritis  manus  vcftras,&c.  ybi  notandum, 
^nonprohtbuit  eis  orare  ficut  fecit  in  facrijicijStdiccns.-tidoffc- 
ratis  vltrx  7<iam  orare  Deum  non  pertinet  ad ceremonialia vcte- 
ris  Tefiam?tt  [euadeius  obfrruantias.  T^ecfuit  determinatus  cer 
tus  modusfeu  forma  orandi  in  vcteri  lcge :  vt  ftc  effct  cercmoiiiale 
feu  figHratiuum,fcdorarc  pertinct  adprfctptum  Charitatisifeu  rc- 
iigionts:&  ideo  nonfuit  euaciiatum  per  nouam  legem,ficittfacrifi- 
cia  &fefiiuuatcs.  vndc  non  prohibet  eorum  orationes :  fedfolum 
tommtttatur,^noneffeiutmpetratiuf.vndedicit :  Cum  multi- 
plicaucritis  orationcm  non  cxaiidiam.C«;«*rrf/o«m/«& 
dit i;ccw.Manus  vcftrae plcnac  (anguinc (nm.y biglofia:fan 
guine prophetarum tandcm  domini.vnde  :  Implcte  mcnluram 
patrum  rcftrorum.  hfc  tngiofi'a:0'  Tdjtth.i^.d.  Et  fuhditur: 
Vt  vcniat  fuper  vosomnis  fanguis  lurtus,  qui  cftulus  cft 
abAbcliufto,&c. 

ConfcqucrUcr  duodectmuponit  remedu<  adprediQa  dtcem:  La- 
uamini,&  mundi  efiote:Qiiod  inteliigttur  fr.i  nndugloffam  dc  lotio 
ne  bapttfmitper  quem  rtte Jufieptum  omnia pcccata mudantur:  l'.t 
qutapoH  bapttfmum  oportet faccre dignos  fruclu^  panitcntif  :  in 
tjuoprnno rcquiritur recedcre dmalottdeodtcit:  Aufcrtc  malu 
cogitationii  vcftratu  ab  oculis  meis,&c  Fbt  notandum fecii 
d"  ■■'■■"'  -  malumrton  folum  debet  auferri  d  conJpc£iu  hominum, 
I  .  onjpcUu  Dei  qucm  nibilpotefi  celaridn  quo  agitur  dc 

difeiln  (tmtra  fjypochrifim  TharifcQrum  &  S(/tbarum,qii9rH  nu- 


litia  tempore  pafjionis  ChriHi  maximi  vigebat.  de  quihus  ipfe  di-.  D 
cittAaith.^iui.  Omnia  operafuafaciunt,vt,videantiirab 
hominibus.  Ceteraexponanturprout  in  VoSiillavJque  ibi,quia 
os  domini  loquutum  efi. 

Confequetcrterdecimo  rfi«>.-Quomodo  fafta  cft  mcrctrix 
ciuitas  ndelis.  In  quofermonemfuum  dirigit ad ciuitatcm  lern- 
falem,ficut  direxeratfermonem  adludam,cum  dtxtt  ;Auditc  vcr 
bum  domini  principesSodomorum&  populusGomor       ^ 
rx,&ficvidetttrtenereordinemfuititidi.vbidicittir;Yi{iolfi-       ^ 
iae  qnam  vidit  fupcr  ludam  &  lcrufa.lcm.Etprocedit  admi 
ratiue,dicens.  Quomodo  fadaeft  mcrctrix.vbi  g[offa,no  ta 
corpore  quatn  mente  reccdendo  d  Deo  qtii quidem  receffns  licetp of 
ftt  inteiiigi perJdololatriam  vel altapeccata  quffepai\mt  homin? 
aDeo  que  contigerunt  ctiam  temporelfaif  tamenfccundum  glofil 
fpeciaUiis  adtempus  incarnationis  Chrifii  referti{r,quandopcmtns 
recefferunt  ab  ipfo  Chrifio  vcro  Deo ,  &  Barr.tbam  vt  liberaretur 
eligendoyfilium  Dei interfecerunt quodmaxma  admiratione  dt-* 
gnum  efi.&  ideo  dictt.Quomodo.Et  quia  ifludfcclus  prfcipuepro 
cefiitdfalfafHggesiioncSacerdotim,fcufcribarnm,veldo8ormn. 
/rfeo/;<W;r.Argcntutuu  vcrllimeftin  (coriMW, pcrfalfasie 
gis  interpretationes  &  traditiones  iniquas.vndc  cis  dicebat  Chri- 
ftusMatth.i<i.a.\rrix{x  feciftismandatum  Dei  proptcrtra- 
ditiones  vcftras.  Cftera  exporumtitrprout  in  pofiilla  vfqtie  ibi; 
Et  conuertam  manum  meam  &  cxcoquam  ad  puru  fco 
riam  tnam ,  quodnon  inteUigitur  implctum  fuiffe  in  captiiiitate 
Babyionica,qu  ta  ibi  poptitus  non  fuitpiirgatus,  vt  patet  exfuprar      1 
diQts  ,feddebet  intciitgi  depurgationefaQapot  pafiioncm  Cimfii 
fer  ignem  Spirituffanili^de  quo  proprie  pot  dici.  Exc»q  ua  m  ad 
purum  fcoriam  tuani.  quia tunc  difctpuU fucrunt  omnitio  pii-  E 
rificati  dfordepeccati ,  quod  per  Jcoriam  iraeUigitur,veiperfian' 
num  argento  mixtum. 

Confequenter  decimoquarto  dicit.  Et  rcftifuam  iudicesfuos 
vt  fuerut  prius.f.vt  THoyfcs  &  ^aron  &  lofiie ,  vt  inglofia.  Et 
confiliarios  tuos,  ftcut antiquitus .  €t  tntclUguntitrfeciindim 
gloffam,qui  confHta  Dei ,  &fecrctapopulo  aperiunt  quodproprii 
pertttict  ad  apoHolos  ,non  autem  adZorobabelnec  Sfdrani  &  huiuf 
modi.qui  nuliafecreta  confiUa  leguntitr aperiiiffe populo  ,fcdfolii 
iegem  Mofaicam  plene  legtjfc. 

Seqnitttr  decimoquinto.Pod  hoc  vocabcris  ciuitas  iufti,vr 
b«! fideli s ,  quia pofi prfdiOa ecclefta quc  intclligiturpcr leriifale 
voc.it  ur  citiitas  tufii.fciltcct  Chrifii,&  vrbsfidcUs,fciUcct  incim 
fide  fundat.t. 

Cnfequtlter  1  S.dicit.  Sio  in  iudicio  rcdimctnr,&  rcdncct 
cam  iniuftitiam.</;<f  qnidcrcdanptio nonpSt mtclUgi dcBaby- 
lomca^quia  nonfuitpcr  iufittiam  fa£ia,fed  pcr  Dci  mifericordiam. 
Vnde  Zach.  i  .d.de  rcfdificationc  tcwpUfccundi  dtcitur.  Hfc  dicit 
dominus.  Rcucrtar  ad  Icruliaiem  in  milcricordiis.domus 
mca  rca;dificabitur  in  c.Cuius  ratio  eii.nam  Sfdre  p.depoputo 
iam  reduQo  in  lerufaUm  lcgitur.No cft  fcparatus  popuUis  If- 
racl  &  faccrdotcs  &  Lcuitx  a  populistcrraru,  &  dc  abo- 
mtnationib.coru.C/7(OT,?/>/;j yidcttcet  &  Sthfis  &c.Et  tbidem 
rnfrd  Sfdras  c6fitedo  peccatapopuli  t^poreficrificij  vefpertini  Dei  ^ 
diccbat.A.<\icb.  patrunoftrorij&  nolipfipcccauimusgra- 
uitcr  vlq-,  ad  dic  hanc.  THilachias etid  quifuit  dc  rcdeuntibus 
d  captiuitate  Babylonica  in  primo  tempore  tenpU  fcciindi  de  mut- 
tisgratiibus  increp.ihat  poputum  dicais  tnprimo  capituiofacerdo- 
ttbus.O  (accrdotcsqui  dcfpicitis nomcn  dommi.  & infe- 
cuiido  ctpit.  Vos  autcm  rcccfTiftisdc  via  (candalizaftis  plu 
rimos  in  lcge.  Et  ibidem  argiicbat populum  dcpcccato  infidclitx 
tis  feu  blafphemif  diccns  cis  in  capitulo  tertio  in  co  qiiod  dicitis. 
Omnts  qmfacit  matum,bonus  cfi  tn  confpcQu  domini,&  talispla- 
cct  ei.  Quf  quidem  verba  manifefii  dcrogant  diuinf  bonitati  &  iu 
fiitif,quiafunt  btafphemif.Ex  qutb.  &attfs  fimiUb.fatispatct,rp 
popiilus  itie  nonfiut  rcdcmptus  d  captiuitate  Bahylonica  pcr  vtam 
iujlitiftfcdin  mifcrationibus  Dci,vt  dictum  cfi.]\cdemptio  antcm 
dc  quahic  agitiir,propric  mtclUgenia  cfl  ad  iitcram  dc  redcviptio- 
nc  eccteftfper  mortem  Chrifli.QHx  quidem  rcdcmptiofnit »;  ludi- 
cio  dinino.f.difcrctionis,quo  iiidicio  iiiflo  ticct  nobis  occulto,  qiios  . 
etegit  vocaHit,&c.fccundum  .Apofloliim  ad  t{om.^.f.  St  d:  hac p- 
prii  mtelligitur. Sion  in  uidicio rcdimctur.ff  quiahecrcdcm 
ptio  Sion.f.ccclcfifpcr  mortcm  Chriflifuit  fa6laper  iufiitiam,non 
p  cr  potentiam,vt  magificr  in  tcrtio  pcr  aiitoritatnn  Jiiigu.  dccia- 
rat.idcofubdi.  Et  reducct  eam  in  iufti  tia:  quodnonpot^fl lom 
petcrc  rcduQis  d  captiuitatc  Babylonica,vt  diiinm  efl.  yndc  &  ali 
qui  cxpofitorcs  Hcbrforiim  moderni ,  vt  tam  I{abbi  Daiiid  qnam 
Hug.  omnia  ifla  applicant  adtempus  McJJic,non  adredcmptionem 
Babylonice  captiuttatts. 

Cofcqucntcr  i  j.dicit.Et  cotcrct  fcclcftcs.;./t  c/fr^/^ov  &  pcc 
catorcs  fimul,  &  q dcrclinquutdfini  conlunKniur  :</kc 
verba  rcfcruntur  ad ca  quf  prtus  dixerat  circa principium  ca.  vbi 
dixit.Wx  Gcnti  pcccatrici,&c  Filijsfccicratis,&c.  dcrcli- 
qucrui  dommum.Scc.St  cfl  fcnfus,ficiit  iiidicio  difcretionis  di 
uinf  Sion  rcdmetnr,  vt  diilum  eft,  quod  intcUigitur  dc  clcQisjfic 
Tutn.  4.  ^ 


3S 


Add 


ICIO. 


i6 


eodemdicio  cotermturfcekrati ,  &  cojkmentur  qtii  ■dereliquerut 
A  dominu,(fuodimpletur  in  perfidis  ludm  &  dm  ChriHum  mditio 
se  negantibus,qui  quotidic  confumuntur,  vt  injra  dicetur. 

Confequenter  decimoo6lauo  dicitur:  Cofundentur.n.ab  ido 

lis,quib>facrifi.&c.  qnodprimafacie  yidetur  contrapmdi£lam 

expofitionem.  Tslam  vt  dtftum  efl  in  templofccundopro  maiori  & 

frincipaliparte  nvufuerunt  idololatrx..^dquoddicendug>hoc  in- 

telligiturfectindtmfalftm  ajfertionem  ludtsorum  y  qui  cu  interro- 

ganttir  de  caufa  huius  ditititrn^  captiuitatis  in  quafunt,  rcfpondet 

^caufaeflidololatria  qttam commiferimt patrcs eorim  intemplo 

frimoj,&  etiampeccatU  vituli  quodfeccrunt  in  Orekquodefl  ma- 

nifeflifalfim.T^lqn-enimpunit  Detis  filios  pro  patribtis  vltra  quar 

tamgenerationem  j  vtpatet  Exod.zo.  prefertim  cimfiiij  nonfunt 

imitatorespaternortimfcelertmM  efl  inpropoftto.  Ittdxi  enim  in 

hac  captiuitate  exiflentes  nonfunt  idololatm,fedproprie  imitattir 

fcelus  patrum  approbantes  occiftonem  Chrifli,  &  hoc  cfl  quod  dici- 

turhic:  Confundenturenim  abidolisquibusfacrificaue 

r un  t.  quafi  diceret :  hi  qtti  dereliquerunt  dominum  conftmentur, 

j)  non  confundentttr.ffgnitentcs  de  hoc  tp  Chrifltm  dercliqucrunt , 

fedpotius  conftmdtmtur  ab  idolis  qiiibus  facrificauertmt,  hoc  mali 

tiofe fingentes  ratione prncdiBa .  €t  eodem  modo  intelligendtm  efl 

quodfubditur :  Et  erubefcetis  fuper  hortis  quos  elegcratis. 

i  Confcquenter  decimonono  dicitttr.Cum  fueritis  velut quer 

"  cus  defluentibusfolijs,&  vclut  hortus  abfq;  aqua  :vbi  de 

clarat  illud  quod  dixerat  partm  fupra.Qui  dcreliqucrunt  do- 

minum  confumentur.  Qm  quidem  confmptto  jit  tribus  mo- 

dis,quorum  duofunt  in  hac  vita.  Conftmuntur  cnim  perfidi  ludtei 

infua  malitiaperfeuerateSiVelut  quercus  defluentihusfolijs,  quia 

fiatus  eorum  quafivetuflate  confumitur .  luxtailludHcbr.ii.D. 

Qupd  veterafcet  prope  interitu  m  cOi.ponfumutur  ctiam  alio 

modo  velut  hortus  abfque  aqua.f.fapicnti£feu  gratix.Tcrtio  modo 

cofumitur  ftatus  pradi^iorumfinaliter  in  ignegehenn^  inextingui 

bili.de  qu9  dicit.Et  erit  fortitudo  veftra  vt  fauilla,&c.£t  ex- 

fonatur  fecundumprimavi  expofitionem,  quxponitur  inpoflilla. 

P^plica.  Circa  Ifaiatn  prophctam  &primim  ctits  cap.CimVo- 
fiillatorcs  exponit  de  ludm  temporeprimi  templipeccantihus,  & 
ftmitis propeccatis fuis,  &  redu£iis  ad  captiuitatem  Babylonica. 
Qualiter  etiani  S.Tho.boc  capitulim  expotiit.Eurg.immemor  pro- 
iogifiii  valde  redarguit  Toflillatorem ,  quiafape  di£iafan6ii  Tho. 
dcclinat,  quie  tamen  vt  ipfe  dicit  funt  igne  charitatis  examinata, 
&naturalisrationisdi£iaminemtdtiplicitcrpurgata:ipfei}iceum 
&  Toflillatorem  redarguit ,  t.mquam  eos  qui  aplano  fenfu  liter^ 
deiiiarum  pro  eo,  quia  vt  dicit  culpa  deicBionis  hic  defcripta  fuit 
idololatria.qtiodinhoccapitulononaffignatur .  Hoc&qu£dam 
alia  motient  ipfum  adexponendumprxfens  capitultm  de  Itidm  cir 
cafinemtemplifecundiinludea,&  lerufalemreftdentibits  ,  qui 
Chrifltm  negantes  dereliquerunt  dominum :  blafphemauertmt  fan- 
lium  Ifrael,&c.frout  literafonat ,  &  euangelic^  hyflori^e  teflan- 
C  tur,  &  expcrientia  cettificat.  Sedhuic  expofttioni  ohuiant  multa, 
qu<e  primoponentur,de  hinc  refpondebitur  tpfius  motitiis. 

Quomodo  adprimum  primo  obuiat,  quia  dicitur  in  litera  de te~ 

fore  huiiM  deieiiionis ,  qubd  eo  tcvipore  oblattones ,  fcfliuitatcs  , 

fahhaia,&c.  enumeratafuerint  Deo  molefla ,  eie£ia  &  reprobata., 

Tempore  autemfecundi  templi  Deo  fucrint  accepta  tanquam  grata 

vtpatet  d  capitulo  i  o.TS{eemia,&  infra,&  Sfdr£  tertio  lihro  a  ca 

pititlo  oBatio  vfqiie  adfinem  libri.  £t  de  redeuntibus  a  captiuita- 

te  Babylonica  exponitur  ibidem  ad  literam  td  qiiod  in  hoc  capitulo 

j.Efd.s.f      contimtur,  videlicet:  Nifi  reliquiflct  nobis  dominus  le- 

raen,&c.  quia  dicitur  cap.Z.qubd  orauit  Efdras  dicens :  Et  ntmc 

quanta  mifericordiafaBa  eftfupcr  nos  abs  te  domine  Detis  vt  relin 

qneres  radicem  noflram,&c.  qu£  in  illo  capitulo  contincntur.  Si- 

militer  in  ifto  capitulo  continetur:  Conucrtam  manum  mea 

ad  te ,  &  excoquam  ad  plenum  fcoriam  tuam .  gfdras ad 

Ibja.p.g        literam  exponere  videtur  de  redetmtihus  a  Babylonica  captiuitate, 

yt  patet cap.vlt.^.Efdrje , vbi  cum Efdras nilnl irreprehenfibile in  ■ 

fopulo  reperiffet,nifi  quodhaherent  vxores  alienigenas,adeiusper 

fuaftonem  dimiferunt  ea4  cumprole .    Quibus  fa£iis  &  facrificijs 

confummatis  dixit Efdras.  Ite  manducatc nunc:Ian6tus em 

hic  dieseft  domino .  Nolite  contriftari ,  dominus  enim 

Clarificau i t  VOS.  Ex  quibus  patet  qubd deie£iio  de  qua  dicit  hoc 

cap.fuit  di£ia  de  captimtate  Babylonica ,  &  clarificatio  de  redttu 

ab  ipfa  captiuitate.  K{am  re  ye/a  deie£iio  &  facrificiortim  &fe- 

ftiuttatum  deteflatio  ,prout  hic  enumerantur  non  poffunt  intelligi 

de  temporefecundi  templi,  &  circa  eius  finem,prout  Burg.quiafta 

tim  ante  Chrifti  natiuitatem  ceremonialia  legis  erant  accepta  Deo, 

yt  patet  Luc.  i  .de  Zachariapatre  loannis  BaptiHd,  cuiiis  oratio  te 

fore  incenfifmt  exaudita,  quando  meruit  ctiam  angelum  videre, 

immo  &  dominus  nofter  lefm  Chriftus  tempore  tcmplifecundi  no 

yenit  foluere  lcgcm  ,fed  implere :  &  ipfe  lujfit  difcipuios  ad  diem 

feflum  afcendere,&  ipfe  afcendit,opera  legis  fecit,Tafcha  mandu- 

cauit ,  prout  in  hifloria  euangelica  clar^  continctur :  &  .Aposioli 

poflmortem  Chrifli multalegaliaferuaucrunt,vt patet ineptsiolis 

Tauh,  &  aciihus  apoflolorum.  l^am  &fi  m  morte  ChriHi  legalia 


fuerunt  mortita,antepuhUcationem  tamen  euangelij  non  erant  mor  B 
tiferaprout  haberi  potefl  ex  epifl.ad  Gal.&  alibt.  Legalia  enim  to- 
to  tempore  templi  &  vfque  ad  mortem  Chrisli  valuerti7it.afiisien- 
te  opere  operante ,  fcilicetfide  &  deuotione  ,quo  tempore  idolola- 
triapublica  nonpermittebatur.  Detesiatio  igitttr  legalium,de  qtta 
in  hoc  cap.  dicitur ,  tempore  fecundi  templi  non  habttit  loctm  ,fed 
tcmporcprimi  templi ,  quando  reges  &  populifuerunt  idololatris 
dediti,  tunc  deficientesfide. 

Seciindum  quod obuiat expofitioni  Burg.trahitur  exhoc  cap.in 
quo  dicititr:  Quomodo  fada es  .neretrix  ciuitas fidelis.5Mff 
retriciitm  aute&  adukerium  infcripturapro  idololatriaponitur  : 
quA  tcmporefectmdi  templi  locttm  non  habttit;immo  prccfides  illius 
temporiseam  excordeperfeqttebantur.  Quod atttem  Burg.  merc- 
tricittm  illud  exponit  de  Ittdms  negantibus  Chrislum  &petetibus 
Barrabam,non  vidctitr  rationabile :  quia  meretrix  &  adultera  di- 
miffio  verofponfo  adhxret  alieno .  ludxi  atttem  Chriflo  abieBo  cx 
malitia  petierunt  Barrabam,  no  vt  ei  cx  amore  adhfrerent,vt  adttl 
ter£  confiteitcrunt.  Et  hoc  innuitur  cum  dicititr:  Ciuitasfidelis. 
Ision  enimfidelitatem  quam  adDeum  habere  debtterunt,  ad  Barra-^ 
bam  contterterunt ,  cum  ettm  nonfidelitatefedmditiafaluarttnt  i 
morte.  Tempore  atitem  primi  templi  iilepaffus  locum  hahet ,  qtiia 
tempore  Datiid  fuit  ciuitas  fidelisper  culttm  vnitts  Dei  veri  ,fcd 
temporibus  mttltorum  aliorum  regumfa£ia  eTt  meretrix  &  infide 
lis  defluens  adidola,  ideo  affignatur  pro  Babyloniae  deie£lionis  cttl 
pa  &  caufa .  p 

Tertium  quodobuiat  cxpofitioni  Btirg.  dicitur  in  hoc  cap.  Et  re 
ftituam  iudices  tuos  ficutprius,&  confiliarios  tuos  ficut 
antiqui  tus,  quia  apostoli  de  quibits  Burg.exponit  non  erant  tales 
itidices  &populi  confiliarij  ,fedpotius  dpopulo  reputati  aduerfa-' 
rij  qtti  etiam  non  fuerunt  ficut prius  &  antiquitus :  qitiapoptdus 
antiquitus  confenfit  in  iudices ,  &ftetit  eoritmfententia  &  di£la- 
mini .  ./ipo£iolis  aittem  &  verbis  &fa£iis  manifefte  contradike.' 
riint.  Item  iudices  antiquittts  confiliarij  cumpopulo  remanferant, 
&propopu!o  qnantumcunque  pcruerfo  intercefferant,ficut  Moy- 
fes qui dixit domino:  Autdimittcnoxampopulo,  autdelc 
me,&c.  .yiposloU  atttcm  monitu  Spirituffan£iiab  eisrecefferunt 
dicentes:  Quia  indignos  vos  feciftis  rcgno  Dei,ecce  couer  Exod. 
timuradGcntcs..^(2.i5.^.Noncnim  eftbonumiudiciii. 
&  conftliariorum  bona  conditio,  cos  quibits  confulendtm  efl  reUn-^ 
qttercfed  vfqite  ad  mortem  confttlendo  non  dcficere  itafecit  &  do- 
cttit  apoflolorttm  magiflcr  domintts  leftis.Sxpqnitjixigitur  hic  paf- 
fus  dc  lerufalem  terresiri  &  iudicib.  Zorobabel,  TS^cemta  &  c<ete- 
ris.^am  exponcre  de  eccleftaprout  Burg.  &  Gl.ord.efl potius  Ute 
>  am  myflicare,quam  ad  literamfenftm  exponere,&c.    ■ 

Quo  adfecundum  videndum  de  viotittis.Burg.lSion  cnim  conclu 
ditprtmum eius  motiuum ,  cum  dicit cattfamhuius  deie£iionis fo- 
re.qtiianoncognouerunt  dominum,igitur  non  idololatria.lUa  cnim 
confeqtientia  non  vdet,quiapotius  ex  antecedente  infertur  oppofi 
tumquampropofitum.  CttmmimDeus  dviatore  cognofciturper 
fidem,&  in  Utera  affignatur  defe£ius  cognitionis,  igittir  &fidei.    F 
Defe£ius  autem  fidei  reducittirad  idololatriam :  qtiia  nemo  latrite 
colit  nifi  eum  quem  Deumfortefide  cognofcit.  nihii  enim  amatitm, 
nifi  cognititm.  Qttia  igitttr  verum  Deumfidenon  cognoiterunt  :fe- 
quitur  qubd  nec  verum  Deum  coltterunt ,  &per  confequens  idola, 
qitodefi  propqfitttm.Fcritas  httifts  confeqttentis patet  exiitcrafytt 
ius  ca.  vbidicitur.  Confundentur  ab  idolisquibusfacrifi- 
cau  eru  n  t,  &  c.Sed  Burg.huitts  di£ii  extqrtam  ponit  expofittonem 
dicens ,  quodludtei  confunduntur  ab  idolis  non  quibus  tpfi  fedpa- 
tres  eorimfacrificauerunt  temporeprimi  tempU.  Isiaautcm  expo 
fitio  Ixditfidem  noHram,quiafaitet  ludaifmo  moderno,  qtiifalfam  . 
excufattonem  huius  extremni  eie£iionis fttmunt  ab  idolis  patrum 
ftiorum.Vt  etiam  Burg.dicit:  Quando  enim  quxritur  d  Iiidxis  cau- 
fa  tam  extremai  &protenfe  capiiuitatis  eorit  refpondent,vt  Bttrg. 
qubdesl  culpapatrum  coicntium  idola:fic  autcni  fe  falfe  excufando 
non  eriibefcttnt  ,fedgloriantiir ,  qubd  nonfit  ex  demeritis  eorum 
ifla  captiuitas:&  per  hoc  perfuadent  fimplicibus  qttodperpatien 
tiamfttsiinent  hanc  captiuitatem  propeccatis  nonfuisjfedalioru: 
&fic  perfalfam  cxciifationemfibi  fofmant  vanamfpem:cui  Burg. 
Incferttit.  ISlon  igitur  confunduntur  &  erubcfcunt  ab  idolisfic  cx 
pofttis,fedpotitis  vt  di£litm  esifperant  &gloriantur. 

2S(ec  valet  Burg.fecundu  motiuu,quia  dicitur  in  lttera:Sxcoqtta 
adpurumfcoriam  tua  ex  quo  arguit,qitia  ludm  in  captittitate  Ba- 
byionica  nonfuerimt  emendati.fcd  manferunt  incorngibiles,,fptcr 
hoc quoddicitur  incodem  cap.  Super  quo percutia  vos  vltra 
^<idc.lcsysV3imTiczx[onc.Di£iaigitttrdepuratiofcoriiC7tonh.t- 
bct  locTi  in  Babylonica  captiuitate .  I{efpondeo  hic  ^  Burg.hic  ftcut 
multoties  factt  Utere  trdjpofitione.  T^a  illiidfuper  quopercutiam 
vos,pertinct  ad  luditorum  captiuandorum  incorrigibiiitatem.  Hoc 
aittemqtioddicitur  infinecapttuU.  Excoquam  ad  purum  fco 
ria  iuZyfccundum  Glof.nihdpertinet  ad  purificationem  rcduBorii 
de  captittitate ,  de  quapurificatione  allegatim  efl  ftipra  vltimum 
capit.gfdratertio.  TsQincautem nititurBurg.  improlpare cmend.t~ 
(ioncm  reduiiortm  d  captiuitate  per  incorrigibilitatem  nondiim    . 

c.iptiuo 


3x.e 


37 


Ifaix  Cao.  ll 


A  CJptiucrum.rideat  Buro.^randlpenjor  (juantii  raleat.Exmutatlo 
ne.r.temporunt^jufx'  um  <o-  circunftuntiatumf^pein  fcripturis  tali 
tti  in  confonataia  teptriuntur.ficutMatth.  26.d.flatitn  correpto  Te 
tro  &  difcipulis,quia  dormierunt.pcliea  feefuitur :  Dormite  iam 
&  Kquicicitc.ttfiatimfequitur:Su[gitc  camiis.  T^ec  valet  re 
fkca  Bi*rg.^popklMsreduHus  nonfuit  pMrgatusJidpotiusimpli- 
catus  abominationibus  Chan.xnxctu:quia  didum  eflfupra.quodad 
fetjuafiontm  Efdrx  dimiferuHt  vxores  cum  prole.  &fic  ilarificati 
fuerunt  prout  dicitur  /» loco  per  Burg.aUegato.f  2.  tfdrx  rl.c  Cu 
aiit  Burg.dicit  illam  purificarionem  ad  apoflclos  pertinere,nd  ride 
tur  vtru  ad  literam :  quia  litera  dicit  de  purificationc  ciuitatis  leru- 
talemjdeofubditurpofl  purtficationcm.Ciuitas  iufii,rrbsfidetis^cM 
lus  ciuitatis  adliteram  apofioli,  nec  erant  ciurs,  nec  parsprincipa- 
lii,na  fortafiis  iiuegtalis^ncc  quantitatiua.  Si  dixeris,^  ciuitas  ac- 
tipiiurproecclefta,  chins  ciues&principes  erantapojttli,  non  ne- 
gofecundumfenlum  allegoricum,fednon  ad  literan, .ifec  valetter 
tium  motiuum  Burg.  fumptu  ex  Ijoc  capituto.  cum  dicitur :  Uon  in 
iudicio  red.mttur,&  reduceteam  iniufluta.^rguendo  fic:Captiui- 
tas  B4bylonica  non  efl  reduCU  per  iuflitian:,  fedpotiusper  miferi- 
ccrdiam.l{eJpdd£0,^hcc  argumentnm  fu/idatur  /uper  falfa  imagi- 

uaiio 


38 


ap, 

natione.  Sonat.  n.qiiafi  mifericordia  &  iuRitia  in  omnibus  operib  E 
diuinis  non  concurrant.quodefl  contra  magifirum,in  ^  disiin  46 
y»dc  &fi  vna  videatur  redundare in  vno  efalu,  alia  'inalio  'ma- 
vent  tamenjcmper  infeparabiliafeci^diifanHos  do6iores:Mifericor     ' 
dia  exhtbcturfinemeritis ,  iuflitia  antpro  meritisaut  demeritis, 
'Hunc  igiturgenus  humanu  non  merun  redemptione  per  Chriaiim 
fadam.ideo  dicit  .Apoflolus  ad  r/ww.^  .fc.Secundu  mifcricor- 
diam  fuafaluos  nosfecit,noncxoperibusiuftitisqu« 
1  ccmius  nos.  Male  igitur nititur probaie  Burg.^fitfafia  p  Chri 
iti  lujiiiiAm  nobis  occultam,quia  ccntradicit.Apo§iolo  in  multis  lo- 
asdicenti,  ^folumfecundHmifericordiam.  Idigitur  quod  fjic  dici- 
tur  jccunduM  expoftiion  em  Toflillatoris  populu  de  Babylonica  ca»    ' 
ftiuitate  iudicio  &  iufiitia  redemptum,  efi  verum,  inquantum  pro 
fua  culpafufiinuitpanamdebitam^oncurrentetamen  mifericordia 
inpw.itionecitracondigni.  EtcH  Burg.inhacmateriavitinw  ad- 
ductt,  quod  v.deluetpopulus  reduaus  a captiuitate Babylonica  nS 
futt  mimunis  a  pcccato:  idem  potefiarguidcpopuloper  Clninn  re 
dempto  tn  tcckfia,(iuinoufmt  finepcccatis.ftcutpateideprimo  re 
dempto  latrone:&  hodie  infagena  ccclcfu  capiuntur  pifces,bo„i  cU 
natis  admi.xt!,qut  omnesfuntper  Cbriflumfufficienter  redcmpti. 


P.    I  L 

Erbumquodj&c. 
*  Chryfofto. 
Curtam  fscpc  a 
in^phciis  itc- 
ranturhcc  vcr 
b2'Dixitdor>>inus,fjciM(  ffljer 

mo  domini ,  Quoniani  Spirituflandus  dcfccndebat  qui- 
demin  prophctamTcd  rurfasrccedcbar.Quomododici 
turcrgOjfaauscft  fcrmodomini.oncnditurquia  Spiri- 
tuffan^Jusqui  rccc(Icrat,rurfum  vcnicliar.vndcloannis 
J  dicitur  dc  Chriflo./n^ «r  quem  vidtrts  Spiritumfandum  de- 
Jtendentem  c  tr.anenttm. 

*  Procopius.  Dc  ludxa  ifta  funt  infcripta :  quia  cum 
gcntibus  dcquibus  fcrmo  cft,  ludxos  ctiam  ad  vcritatis 
notitiam  vocat.hisvcrbisSr  nunc  dimus  laub,venite&am 
bultmus  in  Itif  doinini,  Vd  intclligitur  hoC  dc  Iud«  alia , 
&Icrufalcm  alia rcccnj;cm  cnimlcgcm,aliudqucvcrbi'i 
&montcm  nouum  alium,antcdq~uidcmobfcuru  nuc 
vcro  illuftrcm  ,  domumqi  Dci  gcntibus notam:non  lu- 
da:isinducit. 

♦  Bafilius.  Quid  eft  quod  alibi.verbo  adiicitur,il!ud  do- 
mini,alibi  vcrono.  vt  vcrbum domini quod  faQum  cft 
ad  Ofcc  Hic item,  vcrbum quod  fafium cft  ad  Ifaiam. 
HsEccaufacrt.  NamquandoconcioniEhabituricrantad 
populum  impcrfuafibilcm,coniradiccntcm,&  qui  pror 

fus 


C  A  P.     II. 


1  TVratnniiii  in  rarne  vifibile.  tSciKcet.  bflntellncit. 
(«•>i.-><atai]atuiadignuin  <}•  vMtiit  cui  oporirat  ctedi 

Li  bum  quod  vidu  liaias  /ilius 

a  f  Idell  de  luda  &  leturatem. 

A  mos  fuperludam  &lcrulalcm. 


fus  dcfciuerar  a  Dci  cultu , 
filcntio  pr£Emcbant  nomc 
domini  liium  fermonem 
hac  tempericmoderantes , 
vt  comodius  exciperetur. 
Quaproptcr  expfona  dni  g 
concionabantur  apud  eos. 
*  Hicronymus.  In  prima  vifioncpoftcomminatio- 
ncm  prolpcra  promjttuntur.  BsJIituam  iudices tuos,vtfue- 
tuntpiius  &c.  In  iftapoflprofpera  aduerfa  nunciantur. 
Ecce domtnator  dominus exercituum  auferet  d  lerujalem  ,  &  luda 
validum  &fortem,&c.  Ergo  iuxta  Hcbraicum.Sc in  illa  & 
m  ifta  no  contra  ludam  &  lerufalcm intclligendum  eft: 
vcl  pro  luda  &  Icrufalcm  vt  voluere.  Lxx.fcd  fccudum 
Symmachum  dcluda  &  Icrufalcm ,  in  qua  pofllint  Ix- 
tc  &  triftitia  contincri.  Et  notandum.quia  ibi  vifioncm 
vidit,  hic  vcrbumquod  crat  in  principioapud  Deum. 
EtinillaIudariscomminans,vcnitadfalutcmgcntium. 
In ifta  autcm  a  gcniium falutc  incipiens, punito Ifraelc 
ex  vtroqucparutccredcntc5 inccdcfia  coni>rcgat.Quan 
do  hsc  fiantjoflcndit :  cum  vcrbum  fict  caro  quod  vidic 
idcftintcllcxit  Ifaias.Caitcra  chim  vcrbaaudiuntur,nori 
vidcntur.dc  hoccnim di^um cft: S^prr  tctram  vifuseft,& 
cum  hvminibus  cvnHciJ.,tiis  ,fl.  &  dc  hoc  fubdif :  Et  irit in  nouif 
ftmisdie,&c. 


C 


a  7» 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.     II. 

VErbum  quod  vidit  Ifaias.  ToHquamprophetadefaipfit 
regni  lud*  d<.e£ltot,i,  hic  conlequrnterdcfiribit  tc^ni  Chri 
fli.J  i  ulejif  erefitonem.  Et diuiditnr in  duas partrt.quia  pnmo hfc 
eccle  "'^*^  defcribitur.  &JecHndo  prophcta  addefcrihmduwptxdtad 
dneciiontm  rtutrtitur.  tbi:  Proiccifti  c:mm.TiimapaTs  a  Chri. 
fliants  & lud^is  de  tempore  Chrifii exponit„r,cont>ario  lamen  mo 
do,quia  Cbrifliani  rUcunt  hanc  fcriptutam  fuif,e  impleiamtn  aiui- 
tu  Ujii^a:^areru,quem  confitentur cfje  Chniiumwlegt  &  prophe 
tispromijfum  .  luddi  vero  dicunt  ipjam  implendam  fore  tempore 
<^effi£,quem  expt£lant:quia  lefum  T^a-j^artnum  negant  rffe  Chri 
Jiuni.Elatguuntrx  titerahutuspmis.  Trimo:quia  dicitur  hfc  Et 
rumracriiin  nouiflimisdicb.pracparatusmosdomusdtii  &c. 
Ttt  flc  ^  ^" '"  '"""^"""  *'"*"'  ^^"■''  ^""♦^  P""'»  '/'  tmplenda.  Dits  an- 
w  im-  ^""7*^/"  ^''K!'^">t»onfueruntnouiffimi,quiapoflmottcm  etnsflu 
xtrutmutti  anni.fiic^i.trgo  ndfmtChiflus:jtd  alius expcfhtur 
quieritin  »o«#wif./<f/«iAd;r«r.Monsdomusdniin  vcrticc 
montiu,&  clcuabitur  fnpcr  collcs,  &fic  m  aduentu  ChnsH 
mons iivn eleuah:turin attum,quodnd cfi  adhucfaHum,cr^o,&c. 
Itemfequitur.  Et  flucntad  eumoes  gcmcs.f.ptr  crrduiitatim 
in  Chriflum.Hocaiitnon  eflfailum  de  hfu  ^a^^^artno^qtiia  Urace 
ni,tartari,&piures  Gentilcs  altj,  &ettam  Iiidjti  pro  maioripartt 
Kon  crtdideruntin lefum  Ha^^^arenumtergo^&c.lum  fequitxir:  Et 
coflabutgladios fuosin  vomcres, & laccisfuas in  falccs. 
1^6  lcuabit  Ges  cotra  gcntc  gladium,  &c.  Ex  quo  vidrtnr, 
fud  tn  aiuentu  Meffi*  debeat  tanta  pax  efic  in  mundo,qiiod  ceffct 

vfus 


rumra 
ikt.UeC- 
■  Tniflc 
Ipwiin- 


yfus  armoru,&  materia  corimt  in  inflrumenta  pro  agricultura  co- 
uertatiir.lfla  non folH poffunt folui ,fed etiam  in aduerfatios rctor- 
qnert,faltcni  pro  magnaparte.  ..^dprimum  diiendum,quod  iifluiffi  Nonifllini 
mum  vno  modo  accipitur  ftmplicittr  &  abfotutc,&fic  tempus  no-  jics!' 
uifftmumjeu  dies  notvfftmt  dicitur  tempus fiiturutn  prope  iudicium. 
.aUo  ttiodo  aiitpitut  rijprcliue ,  &ftc  tempns gratix  fiuaduentus 
Chrisii  dicitiirn9u!fiimum,quia legi  tuangelicxalianonfucccdct, 
proprcr  quod  argumentum  non  valet:  qiiiaiflud  tcmpus  nouiflimn 
hibet  longum  traClum.  Sicut  vttima  xtas Ijominis  aliquando  tantu 
durat  quantiim  omnes  alix  prxcedentrs. Itc  Cen.^g.a.dicitur.  Cq 
grcgamini  filij  Incob,vt  annuncic  qux  vcntura  funt  vo- 
bis  in  dicb.nouiflimis,&c.£roij///a  iam  diufuntatimplcta. 
etiam  fecundi-m  opimonem  luditnrtm.  ficut  ihidemfuit  expofitu. 
Tropttr  qucd ex illo  verbo.ln  notlifllmis dicb.Hon  hahentargu 
mentim.itimibid.fubdttur.Ko  aufcrctur  fccptrfi  dc  Iuda,5c 
dux  dc  fcmorccius,donccvcniatqui  mittcnduscft./f/c/?, 
Chnfius.  ynde  in  i ranslatiorv  C haldatca  qua  tanta:  auiotitatis  efl 
apiid  Hcbrfos  :  qi  nullus  vr.qna  fiiit  aufus  ci  (cntradicerc,  habetur 
Mrfs:as.i.Chrtfius,vbi  nos  h.dxmns quimittinius  rfi.  Ciim  igitur 
Jceptfum  &  dommatio  ftnt  totatiirr  aUata  a  Iudxis,&  iam  dtu  rfl, 
Jfquitur  qiiod  aduentus  Chtifli  traifit  in  ptxtctiiiim.  Et  cutnfucrit 
ahlainm  lempore  liervdis  ad  qncui  deuolutum  fuit  regnum  ludfo- 
rum,  ci  m  eJJct  aiitnigena ,  &  tcttipore  ipCius  natusfuit  lefns  T^a- 
^artnus :  frquitur  quodfatt  &  cft  vere  Chrtfius,  quia  ilio  tcmpoie 
hullusalius apparuit q.ii  cx dofiiina  &  operib.  dici pcfl^rt  Chrifius: 
&  fic  argumcntumrtduciturai propofltiirn  noflrum.  .Adfccundii 
diccndum , quod ratione itlius  dtcli uliqui doilores hebrxi  dixetHt, 

■}<  qubd 


A^^ogice. 


1    ir,  L  j  '^j^.i'^^^^  I  ^  ^-^  .  gogicc.vcropotcftcxponidcdilationetriuphantisChr' 

lirrr.i'.      '^  i"Vf'' P''"*^'?'"""  »^"»"5  capitu.  flo cum  dcdis ,  qui  a  prindpio  mundi  dctenti  fucrant 

i1tcral1tctexp.1l1turdcdilat10ncmUuantijccclcfi9.Ana  inlimloillucafccndcntc.&ficdicitur. 

gogice,  Tom.  +  B    2 


39 


Glororcl.&NicoIaideLyra        40 


Ioh.t.C 
Dan.>.g. 


f  Mie.4. 1 
Cant  x.b 
Pral.ta4.a 


^  a  /w nouiffimis.Bietony.Ve  quibus  lacob  dixit  filijs  fu is : 
A  Congregamini  vt  annuncim  vobis ,  quodfutummfit  m  nouijjmn 
diebus.  Et  paulo  poft.  lipn  deficietprinceps  de  luda.donfx  veniat 
cui  profsimum  eJiAndc  lohiLnnes-.HouiJsima  bora  c//,in  qua.f. 
lapisabfcifus  de  monteftne  manibus  creuit  in  montem  magnmi. 
b  Mo»x.Montes,angeli,pro- 
pheta:,  patnarchae,  apoftoli, 
niartyrcs,&  alij  qui  miracu 
liseffiilferunt.  Colles,mino 
res  a  maioribus  lumen  acci 


a  TVbi  venit  plenimdo  tcmporis.mifit  Deus  filiu  fuum.  bfln  vltima  itate. 
cTPr»dcft'na[usa  Deo  .ignus  occiftis  aborigine  mundi. 

tEt  eiitin  nduiflimis  diebus  pra^paratus 

a*Qnemqua(i  lapideui  vid.tDajiiclabfi:ifliim  demunteiinefflanibus, 
&c  eJf  f  in  nioniem  roagnum:  b^Ecclefiac 


aflncarnaium.   b  ^FIuicsde  gcntibus 

gentcs 


pientes.vnde:  Saliens  in  monti- 

buSftranfthenscolles ,  Etalibi:  b 
Ii.aduerfi»      Mo»tes  in  circumitu  eius,&c. 
ludzof.        *    Tertulianus.  Monshic  c 

Chriftuscft,  fine  manibus  d 

praecifus,implens  omnem 

terram:  apudDanielcmo- 

flenfus. 

*  Procopius.  Montemdi-.. 

xitecclefiam  Chriftijdequa 

quce  fupra  montem  eft,  ciui 

tatem  abfcondi  non  pofle  le  e 

gimus.Montiporro,  Chrifti 

comparatuseftmterramdcfcenfus.quiamonscftquoJ 

in  terramultum  eminet,  ipfaquediii  caro,terra  alioqui 

natu  rae  comunione  exiftens  per  ea  qua  habet  cii  Deo  affi 

nitatefurfura  aflfumptaeleuataqueeft,  quaqui  imitant 
B  montes  iUi ,  &  petrx  domum  Dei  fulcientes  vocantur. 

qualis  Petrus extititqualiseft  itequifqnis  tuper hxc  ca- 

ducaeuedusrerudiuinarucognitionc  |?fruitnr.  lidcni 

vero ipfi  montium  vertices,  in  quibus con ilrudta  cft  do 

xnusdomini  eleuata  luper  collcs ,  idcft ,  terrcK  cumulos, 

mo- 


nndns  domus  domini  in  verticemotium 

a  ^Defid-tio  fidei'  b  f  Citoabund^. 

&  eleuabitur  fupcr  colle.s.     Etfluent  ad 


c  f  Poftula  a  me,  &  dabo  tibi 
d  TPaffibus  fidci.ludai. 

ciim  omncs  gentes  :   &:    ibiint  populi 

atNon  omncs.quiapauciorcsdeludaEis.  b  TNon  contenti  piopna  lalute 
hoftabuniut  fcinuiccm.  vna:.  Venite  afccn  &c. 

itiiilti,  &  dicent :  Venite  ,  afcendamus 

^Chiillum.fDci.  a^Ecclefiam.  bf^Iunioris  poputi.i.Chriltiani  pet  lacob 
fit;nitic.ni. 

ad  montem  domini,  &c  ad  domum  Dei 


modicequidem  aterraelatos.  Chriftusverofuperom- 

nescoUeseleuatur. 

c  Et  tleuabitur.Supct  omnes  fandos,quia  de  plenitudine 

eius  omnes  accipiunt  (de  quibus :  Montes  in  circumitu 

eius)  qui  a  monte  Chrifto  montes  dicuntu  r. 

d  Etjiuent.  -itProcopius.Ve- 
nientenimfalutari  pradica 
tionevocati  quoniam  prx- 

1  dicabitur  euagclium  hoc  in 

2  vnmerfomundo,Caeterum 
quo  padlo  venturas  gentes 

t     omnes,deindemultasambu 

laturas  fignificat?Nimirum, 

^     vt  ad  fidcm ,  quod  prxcedit, 

4  quod  fequirur  autem  ad  vi- 
tiEgenus  rcferatur.Fidcm.n. 
nulli  non  profitemur,  cum 
tii  Qm  prsECcpta  non  omncs 

5  ambulemus.Atvero  vrgcn- 
tes  multas  dixit,cum  paucos 
cfte ,  qui  viam  inueniant,  tc- 
ftctur  Dominus?  Qiiia  aliud 
eft,getem  dicere  vniuerfam, 

aliud  fubiediam  genti  multitudinem.  Suntcrgogentes 
multae.  inter  quas  non  defunt ,  qui  redie  viuant ,  ex  iUis 
aut ,  qui  fingul arem  gentiu m  nomine c6tinentur,pauci. 
c  Oomum.  Quod  ideo  dicitur,vt  vetus  teftamentum  fu- 
fcipiamus,non  fecundum  Manicheum  aliam  quam  do- 
nium  Dei  lacob  qusramus . 

Fiasfuas.  quas  alij  triuerunt.Dominusquoquc  afcen- 
dens  in  montcm  docebat  difcipulos  fuos.  Prius  ergo  di- 
fccndx  vix.poft  arabulandum  in  femitis. 

^DeSion 


D 

Pral./t4. 
loh./.b    I 
Pfal.cod. 


Eterlt.  &c 
illud(et)  ac 
pi  debet  p 
cjiii  caufae 
additur  cu 
vattanda  et 
lerufaleni.i 
fcil.  crefcer 
ecdefia  Di 
&lexcuan| 
lica. 


Matt.^4^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  ^«od  in  aduentu  M.efiu  muns  iinai  ZP"  mons  Tbabor&mons  Car- 
mehquifuntprope  monte  Sion  fmt adducenii  diuina  vihute  &  fu 
per  illos  mons  Sicn  dtbet  ponr:vt  ftc  implcatur  quod  dtcitur :  Erit 
mons  domtis  dornirii  in  vertice  motium,&c.Sed  boc  dulii  reprobat 
J{a,Sa.fuper  locuifiu,dicens:Quodtalis  cleuatio  non  cji  mtc.ligin- 
dafecundum  loci  mutationem,Jedper  ftgnorum  operatiom  m,  ^a  ma 
iora  fignafiendajunt  tunc  in  monte  Sion,qua  in  alijs  iribus  Jmt  fa- 
Ba.Et  in  hoc  dicit  veritatem  :Jed  in  hcc dffitit,^  dicitfmurum  qi 
fer  Iffum  ^'i^renum fuit  fa^um,quod fic paut:  Maius ftgnti  fa- 
Bum  in  monie  Sinai,fuit  datio  legispcr  angtlum  loquertcm  in  per- 
fona  domini  ^61  j.maiusfignum  ftne  cornparaiione fuit,qubd  Chri 
ilus  verus  homOyVerus  Deus,in  templo  docuit  legem  cuangciica:  in 
quo  legitur plurics  docuijfe  .  Quod  quidem  templum  erat  in  monte 
Sion,vt  frtquenter  diclurneH,vbi  etiam  ctcos  &  claudos  curauir, 
&  multa  alia  miracuta  Jtcit :  Vbi  etia  ianuis  claufis  ad  difcipulos 

^  intrauit,fuam  refuri(e6iionemmatiiftsiando:  Etibi Juper  apoftolos, 
aliofque  difcipulos,fpiritumfan£ium  in  diepenttcojies  rniftt.  S^od 
fuit  maximu  miraculuj.^  homines  jimplices  C^ illiierati  cesjcii- 
pturas  intelligerent,&  linguis  omniugentiumloquerentur.  Etper 
hocpatet,  quodmaiorafecit  lejus  na^arenus  in  mvnte  Sion,  quam 
ynquam fuerunt  fa&a  in  tribus  montibus pr<tdictis.Ex  quib.  tddu 
ditur  ChriHum  veniffe in perfona  lefu  TSla'^ren!..Act  tenium  diie- 
dum.^  loocfignum  omncs,non  dijinbuitprofingulis generibus  ftn- 
gulorum ,  quia  de  omnibus  Gentibus  aliqui  conuerfi  funt  ad  fidc  m 
Chnfiij^etiam  d  tempore  apo(iotorum,ftcut  dijjufusdcclaratim  Juit 
Tfal.  1 8.a.  fuper  illud  verbum :  In  oninc  tcrram  exiuit  fonus 
eorum  :  Suut  htecpropofuio  vera  efi :  Omne  antmal Juu  in  arca 
7^oe,quia  aliqua  indiuidua  de  Jingulis  gcneribus  animuliurn  fuerut 
ibi,  ^dfidcm  verb  Cljrijli  nonfolu  aliqui  de gentibus finguUs  ,ftd 
muIr''funtcoueifi.  Etquiafecut,dum  expofitons  cathoticos & Hc- 
brtos  pi  icd.^a  diHributio  fic  eji  inteUigenda,ex  hoc  cocluditur  le- 
fum  T^a^^arenum  ejfe  vere  Chrifium .  .Ad  quartum  dicendu,^  per 
hcc  Oi^od  diciiur^^hjon  exercebutur  vltr»  adpr^lium,  non  habetur 
^  poH  aduentum  Chrijii  nullum  dcbeat  cfft  pra:lium,fed  g,  dcbetef 
je  magna pax  teporcfui  aduentus,&  itafuii:  quia  Chrijtus  fuit  na- 

tus 


tus tempore  Cafaris  .Augujli,fuhieclis omnibus gentibus  J{omano 
impnio  ($  paiatis  intantum,(pfub  eo  numcratus  fuit  totus  orbis,vt 
hahetur  Luc.z.Et  durauit i^ta pax per  magnum Jpatiiim  temporis, 
Klecplus  habetur  perillam  diBionem  vltra-.loco  cuius  ponitur  in 
Hibrto  ^iy  3d.&  ftmititer^.I{eg.6.e. habemus  :  Et  vltrd  non  ve^ 
ntrunt  lati ones  Syripn  terram  ifratl,  quia  cejfauerunt  venireper 
aliquod  tempus,tamen  pojieapturies  venerunt ,  vt  patct  cx^.1{ez. 
S  nutiterGenefi')  .b.dicitur  ad  lacob;  Non  VOCaberis  ultra la 
cob,fedIfracI.  &tamenpoftea  vocatus  eft  lacob  multoties.Ter 
bcc tonctuaitur  lefumT^aT^arenum  cfieverum  Cbriflum,  quia  na- 
tum  tpe  maxime  pacis,&  temponbus  d  prophetis prxiiuntiatis.Ex 
pr^cdi&is  patet fenter.tia  huius  partis .  Tamen  adhuc  ad  maiorem 
inteitt£iu  dijcurrenda  c§l  brtuiter  applicando  ad  propofitum,f.de 
ecttcjiicpromctione ,  &  prxmittitur  breuis  prttfatio ,  cum  dicitur: 
Ver.quod  vidit  Ifaias  filius  Amos  fuper  ludam  &  Icrufa 
lem.q.d.verbii  ep  Jubditur  efl  notabite,qma  de  maxima  re,  &ideo 
n.ax  mt  attchdcridum.Etquidfttitludo(tenditur,cum  dicitur. 

1  Et  crit.i.terr,pore  grati<t,quod  dicitur  nouiffmum,vtpr^d:8um 
ffi.tt  hoc  modo didtur.i .Icb.z.c.T^uiJfima  hora  eft.  p 

2  Prjeparatus  ai6s.i.eccte(ia,qux  dicitur  hic domus  dcmlni,  Tu 
quia  f-hdatajuit  perpr^dicatiomm  Chrifir,&  eius  miracula  in  mo 
te  Sion,vbi  erat  tcmptu  domini,vt pr^diHum  eft,  Th  qula  ecclejia 
qu£  e(t  domus  domini,dignitate  exctlUt  omnem  aliam  congregatio 
ntm  d  principio  mundi  ad  Dei  cultum  crdinatam. 

3  Et  eleuabitu  t.i.fuper  terra  principes,  quia  tempore  Confianti 
hi  I  fprruntfefupponere  iugo  Chrini. 

4  Etfiumt.i.aliquide  omnibus  gentib.vt prediBu  eH.  Felpotcfl 
dici  quod  h^c  eft  locutio  hyperbotica.ad  dejignddum  muttitudinem 
Geniilium,quc  fidem  Cimfiifufcepit,  ludeis  pro  maioriparte  excf' 
catis in  infidelitate  remanentibus.fecundum  iltud ad  B^m. 1 1  .c.C^. 
citas  exparte  contingit  in  Ifrael,  donec  plenitudo  gentium  intraret. 
ficut  dicitur.Omnes  de  ciuitate  currunt  ad tale  f^cBaculu  adJignS- 
du  multitudinem  currentiuni,licet  aliquando  maior  pars  remaneat. 

5  Et dicent:  Venite,afcendamus  ad  monte,  domini,&c. 
Quia  illi  qui  recipicbantfidem  Chrijii,hortabantur  atios  adfimili" 
ter  acendum,  ' 

*Etdo- 


M0II.ALITEI{. 
1 1    Eteritin  nouijfimis pr ^paratus  woK.r.idcft  Chriftus.de quo 
dicitur  Dan.2.e.Lapis  quipercuflctatftatuam,fadus  eft 
mons  magnus. 

2     Domus  t/owi«/.i.triumphantis  ecclefig. 
•j-     I»  vertice  montium,&c.\<ic^  angdorum.Pfal.i  24.a.M5 
tesincircumitueius,i.angcli,vtcxponitAuguftinus.Ho 
monaqueChriftuscftfuperomiKsangelosexaltatus.Et 
quia  triuphans  ccclefia  nofolu  eft  dilatata  per  fanftos 

arccn> 


afcendentescum  Chrifto ,  fed  ctia  per  illos  qui  poft  eius 

afccnfioncm  fufccperunt  ciusfidem,fubditur. 

4    Etfiuetit  adeumomnesgentes,&c.Credcndo.  nam  aliqui 

exomnibus  gentib.in  Chriftum  crcdiderunt  a  t£porc 

Apoflolorum,&  credentes  alios  exitauerunt  ad credcn- 

dum.In  quorum  perlbna  fubditur. 

f     ycnitc  aji  endarnus  ad  motitem ,  &c.  &  doccbit  nos  vias 

fuas ,  &  ambulabimusin  fcmitiseius.  pcr  Apoftolos  5c 

fucceflorescorura. 


4» 


Ifaia:  Cap.  iL 


42 


a    De  5"iti».Non de  Sina  perra,fed  de  monteSion  in quo 


cfS.g. 


tiftunjs. 


ligooes. 


^a    iJCiwff.xNonuc  j>inapcira,icu  uc  iinjiiiconjiiiiiijuu  Spiritualifcrgladi;  mutanturin  vomcfcs,  &  lancca:  D 

'^  Ierufalem,inqua  templuni&  religioDei.    Dominus       infalces,  cumfeditionesdifcordiarum  &ir3epelluntur, 

^  quoque  in  templodocuif,  quod  non  oportuitpropheta       &  duritiacordis  vomere ,  idefl  vcrbo  Dci  frangitur ,  & 
mori  cxtra  lerufalcm.  fpinx  vitiorum  cradicantur,  vt  femcn  fcrmonis  crcfcat, 

b    Z.^jrcrTfr^ttw.Sicutfupraverbum&lcgemfimulpo       & tandem labores  manuum  noftrarum  manducemus 
fuit ,  vt  principcs  audirent  ^ ^^^  ^,,^^,^^^ .„ ^^^^ ,,^^^    ^  .Faciiiora ma„d.« quib*.  i"  tempore  meffionis/ciU- 

vcrbu,le?empopulusau-  gT«d,amurad<rum.  cfpoft.  ^  cct  mottis. 

rcperciperet.Qui.n.fecerit  a  lacob,  crdocebitnos  viasfuas,  ctambiilabi-    i  c  i<ionleuabitgenscotra,&c. 

lcgCm,pemCniCtad  Verbu    b        aTArft.otibus.    htVcniteafccndajnus.     cTVetu$,rpiiitualircrintrllcaa.  ^      luftiuUS  .     OUm  antC  Apolog.S. 

Dci,cxibit  lcx  d vcrbo qua      mus  in  iemi tis  cius:quia  dc Sion  exibit  lcx,&^  2  Chrifti  tempora  ,  multis  pro  Ciuift, 

a TEuangelium.      b  TScilicet.      cffrimitiua  ecclefia  qux rll  fpeculatio fic  ^     .-    -.  ~ 

«iliopacis.  <  In  qua  teligio.  d  rSupet  percatls.-pro  diuerfiiate  ciiiiu 
mericotum,diuerGtaspaenatumerit.efGenul.-s  cicditurot.Qui  noncre 
ditijm  ludicjtus  di 

dc  Icruialem ,  quod  fic  fa-  c  vcrbu  domini  de  Icrufalem.  Et  iudicabit  gen 

^Um  C(Tc  VidemUS.  A  ICrU  a*Corrigendo,qiiiaDei6Uunnonreceperuriu  b  «fludxos    Cld-i , 

ialcm.n.viri  duodccim  nu  d  jcsA'  arguet  populos  multos.Et  coflabut  gla- 
S^Sl'&  VSed  n!     d^-  ^"-^  ^n  vomeres.6U£ccas  fuas  infalccs. 

B  XiOpcdiUina,COnUCrterUt    C    .,-  ,  »'^-<P"-^fi««™P'«J«PO«".n-quam'a„grauia. 

^  totum  orbem :  miffienim      ^^  leuabugcns  cotragentegladlu,nec  exer- 

1  Mccum. 

cebuturvltraadprsliu.DorausIacobvcnite, 

^Ds  vinjie  in  viriuirm. 

£<^ambulemus  in  lumineDci  noflriProiecifti 


fi  dc  fontc,  vtaliosirrigcr. 
olog  i.pro  ^    luftinus.  VcrbumdO' 


mini  ait  prophcta  cxijflc 


funt  a  Chrifto,  vt  doce-  f 

g 
h 


rcntomnes  gcntcsfcrmo-  g 


ncm  Dci. 

C    luduabit  irucr  ventfs 

*    Tcrtullianus .  ludica- 

.j.f ontri  bit  in ter  gentes  de  crrorc  earum  intcliigc ,  &  concidcnt 

rtj«»acin.  machoeras fuas in  aratra.animorum  noccntium,  &  lin- 
guarum  infcftarum,  &  omnismalitiaeingcnia  conuer- 
tent  in  ftudia  modcftiac  &  pacis. 
•Jt  .  Procopius./«diMA«/»<rr^MfM,fcccrncnsfibidignos, 
&eligcns  vocatos.rrrfor^jwt  popdum  niuUum,i.nb  crcdcntc, 

I  tanquamfuaipforumculpapcrcuntcm. 

:  yniafr.  jj  iiuoB//46tt/i/?/adioj//«oj.Omnc  ftudium bclUndi vcrtc 
turinpaccm,  quod  incarnato  domino  apcrtcfattum 
cll .  Tanta  cnim  antccum  in  orbc  difcordia  fuit  vfq;  ad 
vigefimu  annum  0£lauianiCa:faris,fubquonatuscft 
vt  non  cflict  dc  prouinda  in  prouinciam  tranfitus.Eo  au 
tcm  nato.qui  cft  pax  noftra.qui  fccit  vtraq;  vnum,in  cu- 
ius  natiuitatcangcii  cccincrunt;  Gbrijin  exctlfn  Deo,&in 
terrapax  bomimbus  bonx  roluntetis,  omnia  bclla  Ccflaucrut, 
&  agriculturx  cxcrcitati  funt. 

Spiri- 


8 


bcUis  fc  conficiebant  gen- 
tes.temporibus  Chrifti,n6 
folumnonbellabant  cuni 
inimicis ,  vcrum  libcntcr 
moricbantur,  &fubibanc 
omnc  cruciamentoru  ge- 
nus  nc  viderentur  mentiri 
aut  deciperc ,  in  his  qua:  de 
Chrifto  polliccretur ,  cuin 
de  Chriftianis  haberetur 
quaftio ,  aittcum  tormcn- 
tis  vcritas  fidci  qu^rcrctur. 
f     Domus  lacobf^i.PoRyo 


lt'uit. 

l.«.C. 

».b. 


cationcm  gcntium  &  ofte 
fioncm  montisDci ,  inui- 
tat  populum  fuum  qui  cft  dc  Iacob,vt  cxicns  de  tencbris 
infidelitatisfufcipiat  lumen  Chrifti. 

■J<     luftinus.  Ncccflceft  duashicintclligi  domus  lacob,  indwJogoca 
altcram  fccundum  carncm.altcramfccudum  fpiritum.  Tnphoac 
Neccnimpar  crat  candem  &  vnam  domum  lacobad 
promifla  admitti,&  ad  Dcihaercditatcm:&  rurfusrepu- 
diatam  dici  :  dereliquit  enim  populum  luum  domum  la-  loan.ia.f. 
cob.  ^f^li-^- 

g     /» lumint.  Dim  lucem  habetis,credite  in  lucem .  ^cccdite  ad  it,i^cm.  8.  b. 
eum,&  iU.'tminamim,&c.  Qiiafi  d.  qui  male  agit,odit  lucemifed 
yemteinecum,ambuUmus  in  luce  domini  qui  dicit :  Egofnm  lux 
munii,&c. 

h  Vroiccifli  enim. Vo^qw^m  cxhortatus  cft  vidit  in  fpiri- 
tu  duritiam  corum,5c  fubito  oculos  mcntis  ad  dominCi 
conucrtcns  ait:Pro/«///<  enm,&c.Qnz(\  dicat,&  ideo  hor 
tandifquiaProj«/;^/,Cirf. 

'0  Qnia 


NICOLAVS  DE  LYkA. 
4«  I  Etdoccbitnosviasfuas&ambulabimus  in  fcmitis 
cius .  Qifi^t  adklti  vententes  ad  fidem  Chriiii^tequam  bapvj^are 
tur,catecbi^abantur,&  inflruebantur  de  ois  qu*  pertinent  ad  fide 
1  Quia  de  Sion  cxibit  lcx,&c.  //yt  non  efl  refertnium  ad  cre 
dentef,quaft  fit  vabum  ipfotum:fed  efi  verbum  Ifaije  reddentis  ca» 
ftm  CS  modum  de  ditia  multiindine  gentium  adfiJem  Chnfli  con- 
Mcrtenda  :  quia  de  Itrufaltm  &  ludxa  exiernnt  ap'jfloli,altf(jue  di- 
fcipuli  ad  prxdicandum  gctthus  fidem  ChrifU,propter  qund  dicitur 
^^.l).g.yobis  oportebatprimum  loqui  verbum  Dei:  fed  ifuia rr- 
pellitis  ikud:&indi^nos  vos  iudicatis  stemji  vitjc,  eece  conuerti- 
muradfcntef.fic  tnim  pr^cepitnobis  dominus. 

3  Et  iudicabitgcntcs.///</ifro(^ycrf//o»/i,^MOprrpra'(/;c4«o- 
uem apofioloTum  alicjuos  degentibus  votauit  adfi'icm,aiift  in  infi- 
delttate  dimiffts .  Q^od  ftidem  iudtcium  iuflum  efl,^'uetnobis  oc- 
cuitum. 

4  Et  arguet  populos  muItOS .  de  infirmitate  &  alijs  malit 
piis jicuc patet  inaciibis  ^poflolorumC^ legendis  fanilorum. 

5  Et  coroflabunt  gladios  fuos  in  vomercs,&c.  Hoc  didtur 
addtftgnandum  diuturnitatem pacis,<fux  fuu  vbiq'te  tempore  na- 
tiuitatis  Cbrifli, vt prxdiHum  efl,&duramt  in  ludfa,  de  q'ta terra 
IJaias  principaliter  loquebatur  aio.  annis  &  plus  ante  natiuitate 
Chrifii  vff,poft  morte  eius  per  40.  annos  vel circitcr  fub  dominio 
1{omanorum,vt  potefl  colligi  ex dilHs  lofephi  &  aliorum  hiflorio- 
graphorum,Jed  ludft  flnakter  rebeiiatihus  ^mants,  .ieilruBi  funt 
& captiuati per Titum anno^zapalfione Chrifli .  f^erifimite au- 
tevteft  quod  inpace  tam  longa  ccffancibus  bellis  multa  arma&in 
firumita  bcllica  fuerlit  ioMrfa  in  infirumita  agruultur^  apca,ftcut 
fenfibilitrr  pidetur  in  terris,  vbipoii  betla  feqmtur  pax  diuturna. 


6  Non  lcuabit  gcns,&c.  Hypirbole  efl  ad  deftguadum  paus  ^ 
diuturiutJtcnhpront  tonnmter  dicitur  de  diquo  negotio,quodpro- 
trahitur  vltra  mQdum  confuetum.  iflui  negotium  nnnquam  termt- 
md)itur.,licet  atiquando  tcrniinetur  infra  annum  vel  infra  menfem 
feu  etiamin  minori  jpacio  ftcundum  conditionem  negotij.Etlfn:  mo 
dus  loquendi  liyperbolicus,freqHcns  efl  in  prophetis. 

7  Domus  lacob  vcn  itc./i/c  pofl  conuerfionem  Centilitm  po 
niiur  conuerfio  ludxorum ,  qui  circa  finem  mundi  recipient  fidcm 
Cimfligeneraliter :  &  a  tempore  Clmfli  vfqt,  nunc  recipiiint  ea  ali- 
quiparticuluriter.  Et  quia  ad  hoc  indudijunt  per  dotiorcs  couerfos 
adfiiem  dc  Gentitttate  vel  injc,  ficut  patet  de  .Augiiflino  &  .4m- 
brofio,  &  aliff  muUis,vel  in  parentibiis  fuis,Ctcut  efl  de  illis  dofiori 
bus,qui  natifunt  deparentibus  Chriflianis :  tamen  parcntes  eorum 
propinquifVel  longinqni  fuerunt  dc  Gentilibus  conuerfi  ad  fidem 
Chrifii,&  in  pcrfuna  latium  dicitur  hic  ludfis:  Domus  lacob.i. 
in  lummefidei  Chrifliane. 

8  Proiccifti.n.populum  fuum .  ^liqiii  doBores  noflrihanc 
Uterami^ feqnentem  vjqueadfcxcimcaputexponunt  conjequen- 
ter  adpr^cedenum,  referrendo  eam  ad  tempus  Chrifli,  dicentes  ^ 
inilUs  capitibus  del<ribitur  p^na  ludeorum  propter  ntortcm  Chri 
fli. Sedljoc  non  videtur  m:hi,quia  h:c  prj:miititHr  culpa  pcenf  :qtif     • 
defribitur  infeqiientibus.  Ciilpa  aucem  ifla  efi  principaltter  multi-       ^ 
plicatio  idototatrifyvndefubdiiur:Et  rcplcta  cft  tctra.  ui  t£pore         •'^- 
autcm  Chriili &  ante pcr loiigum  tempus  vfquead  defirUiliotJtm  IuJ«i  imagi- 
(iuitatis  lerufatemper  l{omanos,  qi^ffuitindutiapropter  mortcm  "'^f,"^^'"'^'J|^ 
Chrisii  vt  patct  Lu,  t  g.non  fuit  idolotatria  apud  ludeof.imo  etiam  ^^^  ^^j^-  g^   - 
mirabiiuer  horrucrunt,intantum  quod  ciim  Hcrodts  fub  quo  natus 

fuit  Chttflus,Jnpraportam  tcmpltpofuijjet  aqutlam  auream,  qnod 

^  efi 


IH   O   l\  .4.  L  l  T  t  l\. 
.  1     Qma  de  Shn  exibit  Ux  &  verbum  domini  de  lerufdem.i.  cc 
•  clcfia. 

3  tt  iudtcabU  gentesS.  iudicioidifcrctionis ,  quo  crcdcn- 
tes  a  non  crcdcntibus  difccrnuniur. 

4  Et argHu poputof  Mitltos.dcpccciiis  commiiiis  pct  prac 
«Ucatoresvcritatis. 

5  Et  lonft.ihunt  gladios  f-ns  in  vome.  &c.  ptopricdi^dc  do- 
<^orib  ad  tidcm  conucrfisdc  Gcntilib,&  Iuda:is,qui  gla- 
djjsfcripturarumfidcm  impui^iubant  antc  conucrlio- 
ncm  fuam ,  &  conucrfi  vfi  funi  lcriptmis  ad  agri  ccdc- 
f  fuftici 


fiaftici  culturam.  '  ■     /  _  ' 

6  7V».-J  lcuabit\[ins  contra  %cn.gladium,&c. Hoc  intcltfgitur 
dclud.ris&gcntibusin  vna  ccclcfia  charitatc  coniun- 
ftis,qui  prius  aducrfabantur  fibijpfis. 

7  Domuf  /flco^.i.fupplantatorcsvitiorum. 

■f  .AmbuUmufin  tumnc  Oci  nojtrt .  hic  pcr  fidcm,&  poftca 
pcrapcrtam  vifioncm. 

H  vroiecifU Mic  rcucrtit  prophcta  ad  fcribcndij  punitio- 
^iics  &  peccata  ludaxiru.pcr  qua:  fignificauc  punitioncs, 
&  culpa;  malorum Chriftianorum,cum df :  Vroiccijti.n, 
fQ.tuum.dc  tcrrafan(aa,&  dcAphricain  muUislocis. 
Tom.4.  ^    3 


43 


Glof  or3.&  Nicolai  de  Ly  ra 


44 


a  iluh  repletlfioityVt  r/2w,eJrc.Romanis.f.ei:cicntibus  Tu- 
dxos,  in  ludxa  habitauerunt  alienigenE,  vndccunq;  ad- 
^  d\xQ.i  aTito&yefpafiano.velciterisprincipibus.Vel, 
priufquam  a  Babylonijs  vaftarcntur,  haec  commifcrunt 
jiibimpijsregibus. 
4«  Procopius.Qiianta  ma 
}a  pariat  diuinatio  ( habet 
.n.  caufam  cur  a  Deo  relin 


fNatuiam. 


a  f Scilicet.    fQticndam.    fCui dcbetent  efTe  iimiles. 
b  uEt  merito  ptoieri(ti:quia. 

a  cnim  popiilum  taum  domum  lacob ,  quia 

j  ^lniquit.iie  8c  Uolis.    b  f  In  Af  jrptOjVel  in  teria  promi(Tioiiis  ,  temi.otibus 
.    iu-*icum.     c  fQuja  j:atntii  auium  futuraprsclirunt  veljpratfigiunt. 

treplcti  funt  vt  olfm,  dTaugurest  habue^ 

alLxx.Alienigens.vnde:  alienigenae  mihifubditi  lunt.  I^Vel  Palelimi.alia 

liteia:quihuic(uperftitioni  iiiaxSmeli^ruiunt.  b  «r\  Deo  teccdendo:vel 

ilibu 


qui  erantabipfonafcendiprincipioa  Dcoah'ei.ii,ah*cni-  D 
gena;  nuncupantur ,  &  ob  id  forfan  quod  aud  i  fornica- 
tione,demuUcribus  ahcnigcnisnati  cflent. 
d    AUegoricc  .  Tueris alienis,  vel  fateUitibus d^smonum.  If».i8.<f. 
Habent  enim  pucros ficut  &  Chriftus,qui  dici.t:P.:<eri mei 

Rotnani  8 


d.-Et  aiiari 
mi. 


Gentilibus  qnr<s  cmebani  ad  abutendum      cf  UiSiiinofe. 


quantur )  eorum  exemplo 

intucre,qui  fidcmprofefli 

eiufmodi  rebus  agitantur. 

Videtur  autem  Phililhno- 

ruminuentumeffediuina  ^ 

tio,vtCaldcBorumaftrolo  b  runcvtPhilillijm,  &  pueris  alienis  adha^fe- 

gia,  Aegyptiorum  incanta-    C  afQjrmnabundentd.uitijs.cupidifuntScauati.   b  «rTam-ti. 

t]o&veneficium,Creten    d  mnt.  Rcpleta  elt  tcrra  aigento  &auro,  ec 

a  f.S'-raperamtuseg-t.bfCuriditati5  thefaurum.Auarus  no  implebitur  dtuiiiis 

ndn  elt  finis  thefaurorum  eius .    Et  repieta 

a  f  Viftorum  vel  ludiorum.     b  f  Quia  non  eft  dignum  numcro  quod 
contra  Deum  eft.  c  ^  Hi  in  cutiibus,?{  hi  ineanis.  nos  &c. 

b 


quos  dcdit  mihidoininus 

e     B^epletaeftten-n.    EtRo 

manorum ,  &  fudceorum  Coila. 

ai^jiaritia  fuggiUatur.Grtccje 

.n.  &  Latinx  t(;flantur  hi-    fabutid 

floriasnihil  vtr.ique  gente  p'"'"'!"'"' 

auariusefle.Intcridor3aua  "''"""*  * 

ritia  condemn;itur  , 

Paiilus:  .Auaritia  qux  efl  ido 


vndeitt. 


iium.auguratio 
•Je  Bafilius.  Nequaefote 
dedashuiufmodi  diaboli- 
os  artib.  Diabolus.n.  mox, 
vt  animam  fic  dudiilem  ac 
B  ceperit  ad  perditionem,nil 
ilii  indulget,  nec  remittit 
impetum.  Tantaproindc 
eftinimiciaduerfushominemproteruia,  vt  in  fclisaut 
muftelaj  figura  fe  oftentet ,  nonnunquam  vt  canis  fe  di- 
lirerpens,  fub  hominis  etiam  forma  dihiculo  coipicitur, 
vt  is  fueritex  maxime  beneuolis. 
b  f^tvhiliflhtjm.  FhiMhijmqni  hodicPalcfthini,quia. 
p.literam  fermo  Heb.  non  habcr,  fcd  pro  ea  PliiUfthijm 
Gr£Eco  vtitur. 

c    Vueris,&c.  Vidorum  fignificat  libidinem  in hidKani 
gentem.  Grxci  .n.  &  Latini  diu  hoc vitio  laborauerunt 


f  eft  terra  eius  equis,  &;^innumerabiles  qua- 

a  «rNtmiam  abunaantiam  Oquitur  idol"latiia.   b  fTcireni. 

drigceeius.   Et  replctaefl  terra  eius  idolis: 


4  lorumferuitus. 

5  -5«    Procopius.Diuitiarum 
t  ftudiumqudm  graue  ma- 

6  lum  fit,ex  eo  oftedit,  quod 
intantorum  fcelcrumnu- 
mero  &  hocetiam  crimen 

t  haberivoIuit.Hftenimque 
iniufte  partis  opib.caret  ad 

7  pietatem  dux  &  magiftra 
paupertas,  diuitixver6c5« 

tumeli^  &  iniuriarum  adhortatrices. 
f .   E(j>*is  (jr  mmmerabiles .  Et  hoc  contra  dominum,  qui 
multiplicari currus  prohibuit &  equos .  HEcenira  ani- 
maliadatafuntad  adiuuandum,  nonadfuperbicndu, 
vnda  &  iumenta  dicuntur. 

AUegorice.Fj//a.r  equusadfalutem  Et  aIibi.E^«H»33  &  afcS' 
forem  cteiecit  in  mare.  ^ 

Opusmanuum  fuarum  ,&c.  AUegorice.  Omne  dogma 
contrarium  veritati  adoratopcra  manuumfuarum  :  & 


m 


fcdfubConftantino  Imperatore&corufcante  euangCh^      incuruarur  homocoUigatusadiaboIo  ,neccrigiturni- 
Iio,cumcxterisdeletaefttiirpitudo  hsec.  fiadomino.  Sicut  mulicr  euangelica ,  quam  aUigauit 

•jc    Procopius.Septuaginta.  Etfilij  alienigenKnat?  funt      fatanas. 

in  ipfa.Cu.n.  fceleratos  mores  femel  amplexa  eft"ei*i^tas,  «^  a  Jncur- 

ad  pofteros  tang[  in  lege.parentu  flagitia  tranfeuntificq; 

-  ' T 


l       *--  NICOLAVS  DE  LYRA.,, 

eftfigntm  I{omani  dominij,eo  quod  regnii  Inda  rcceperat  a  I{pma~ 
nis,non  ad  boc ip illa aqmla adoraretur  ,  fedfolumad  port£  deco- 
rem,&  imperatoris  bonortm,  (^  tamen  ludxi  :^elo  legisaccerf!,di 
cmtesnonejfe  licitum  aliqUam  imaginem  quaiunque  decaufaeffe 
in  templo  vei  circa  ternplum,Hlam  ad  terram  deiecerunt,fcientes  ta 
mert  qub  d  ex  hoc  immineb^t  eis  mortis  pericuUmficut  &  cotigit: 
quiapUiresrationeshuiusfatlifuemntabHerodeoccifi.liemtem- 
pore  Tyherif  fub  quo  paffks  eft  Chriflus ,  Titatus  ludxx  pr.efeSus 


l  imaginem  C^efaris  portarifecit  in  lerufalem.  Quod  cnm  cognitum 


lujxi  indi 

gnatione  im-  ^iVP;  "'l'  -"•'.-."  ^" '  "'.'."'  "'  "■>" ^T  'V, * " 

peratorQ  pro  /«'//^'  <*  Iudteis,in  magna  multitudine  veneruntad  Tnatumjrogan 

p  ter  repulfio  tes  vt  illam  auferret,afferentcs  non  ejje  eis  licitum  aliquam  imagi- 

nem  itnaginu  nem  effe  intra  ciuitatem.Et  Titatus  videns  multos  effe paratos  ma-  ■ 

jocurrermit ,  ^^^  j^^^j  quampermittereimagines  inciuitate,  fecit  illos  in  Cafa-^ 

ream  deportari  ad  pracauendutft  diffenftonem  poputi .Et  fimHe  fa-  - 

fiu  legitur  tp  Caij  quifuccefftt  Tyberio,eb  ^  Vetronius  Iud£<£  pr^'- 

feBus  volebat  imaginem  cifarts  ad  lerufalem  portare,vt  refen  /o  i 

fephus  libro  de  ludaico  bello,  Etideofaluo  mdiori'iudicic,mihi  vi- 

detur  ^  hiec  litera  &  fequens  vfqne  ad  -j.cap.  referenda  eft  ad  tem-  > 

pus  prpcedens  captiuitatem  Babylonicam;qu£fuitindu£iafuptr  In 

d£os  maxime propler  idololct(riafn,qUte  tunc  ineismuhum  viguit 

vtpatet  ex^.I{eg.&  z.Taralip.Igitur  fecundum  hanc  fententiam 

litera  ifla  in  qua  Ifaias  retiertiturad  defcribendam punitionem  rc-^ 

gni  ludxie  ,  quam  dcfcribere  fuprd  inceperat,  Vtfuprd  di3um  efh 

"Primb  in  duas partes diulditur,quia primo  e.xprimitur  culpa.Sccti. 

Q.  .-  dbfubditur  pcena  dcbita,ibi:7<[nn  ergo  dimitt4s.Circa  primum  di- 

cif  pro/^/^e/a.Proiecifti.ri.popuIutuum^domii  Izcob.i.proif 

(ies.  Loqiiitur  enim  de  futur&per  modum  prxteriti  propler  certitu- 

dinempropbeiiji,i!4^  fuit  iniplrta  quando  T^abucbodonofor  ludaos 

de  lcYufalem  &  de  ludtta  eiecit ;  &  captiuos  in  Babytonem  duxit, 

ConfequentcroftenditurratiodinJtcaptiuitatis,ciimdicitur.   ' 

I   Qitia  repletifunt,  ScCi-Infiebrieoliabetur.ficpletifuntab 

Orienfetdefi  magica  arteyjux  repertafuit  in  partc  Orientali  refpe 

B'  lud££,  vnde  &  Balaam  arioltis  &  magus  habitabatin  partib.. 


OrientiSyVthabctUi  T<{umeri  Z4^.Etcademfententia  eft  in  transla-  '" 

iione  communi,cum  dicitur.Qniz.  repleti  funt,Vtolim. quia  a 

tempore  iudicum  ludaii  ccepourit  magica  vti. 

2     Et  augures.i.^ittiwoj  diuinatione  fuperftitiofa:cum  augurium 

propprie  eit  diuinatio  per  ganituvi  C^  voiatum  auium. 

5     Habucrunt,vt  Philifthijm.  qui  talibus  intendebant.Scien  DiuinatiM 

dutamen^aliquadiuiaatio  per  garritum&  motum  autum  eft  li  per  augui 

cita,videltcet  inquantumfe  e.xtendit  cognitio  naturaHs.Aues.n.&  ^"  ""'*• 

bruta  animalia  citius  fentiunt  immutdtioncm  aeris,ed  qubd  non  ha 

bent  intelte&um  difirahentem  vim  fenfttiuam.Et fecundum  tatem 

immutationem  incipiuntgarrire,  vel  moueri  de  toco ad  locu  aiiter 

qudm  ante:  ad  hoc  quod fequitur pluuia  vet  ficcitas,vet  ventus,vel 

l}uiufmodi,fecundum  diuerfttatem  naturie auium  vel  brutorum.Et 

e«taliexperiemittcognofcunthomines,quodtalis  garritusfeuvo- 

latus  eftftgnum  eff^eBus  naturalis  fequentis.Et  hocmodo  etiam  nan 

t-c  pronofticant  defutura  tempfftateper  motum  detphinorum  infu- 

perficie maris .  Sedfi  diuinatiotalis extendaturada^us  humanos 

qtti  dcpendent  ex  libero  arbitrio ,  fuperftitiofa  efi  talis  diuinatio, 

qua  vtebantur  /udei  ficut  &  Vhitifth&i. 

4  Etpuerisalienisadheferunt.tJrcrcmw/^m-p/V/ajB  So- 
domittcum,vt  dicunt  commmiter  expojitores  noftri.I\ab.Sa.  vera 

cxponit  atiter  dic€ns,quod  ludp  acceperunt  vxores  alienigenas  ido  \ 

lorum cultrices,ficut  dicitur  de  Salomone  ^.^g. l.a.Et  fitifqui na 
fcthantur,cx  eis  fequebantur  idolotatriam  matrm,&ftc  dtulpfa- 
eiebantjiliosatienesacuttuDei.  .  s\x--"i  \ :  ,\\ufi\''-.  rv>^A..  ■ 

5  Replcta  eft  tcrra  argento  &  auro  &  non  ^  &c.  J»  boc 
tangitur  peccatum  auaritie  ad  quod  ludct Jtmper  fuerunt proni. 

a  Etrepletaeftterraeiusequis,&c.Z»/;o£fa«^;?«y.;)acar« 
diffidentie, cjtud  in  dejtnjione  per  taiia  contra  aduerfarios  magis  co 
fidebant,qudm  de  diuino  auxitio. 

7  Et  repleta  eft  terra  eius  idolis.  Hic  tangiturpeccatim  eo- 
rummultiplicis  idotolatri^&  quantumadidolorum  fabricatione^ 
&quantiim  ad  veAerationem,ideo  fubditur.  Opus  nianuiJ  fua- 
rlimadoraueriint.£;/«^c[/f/<i>'.  :,C,~Trr  ^  t  Et 


t 


''•^'■"J;       M   0   K^  .A   l  1  T  E  i^.'    ■    '         -      0 
1    S^k  rejilfti  funt  vtolim  .i.  ficut  olim  cie^i  fuerunt Iii- 
d^ide  terrafanaapropfereorum  peccata.fic  &  Chriftia 
ni  tempore  Cofdroe ,  &  poftea  tempore  Saladini. 
a     Ei  augures  habuerunt,&c.ytcndo  diuinationibusfuper 
ftitiofis,  .  , 

t    Etpuerts  alienis  ddkfferunt .  in  vitio  contra  naturam ; 
Hec  enim  vitia  dicantiiir  fuiflc  inilla  terra ,  antequam? 
Saracenis  caperetur.' •  •'  ' 

5     l\eptcta  eJlterra.f.cccicGc. 


yj  .i.;,iSis\»;>.l  .:■..  ,;>iiipv     ■■■  ..  :«  "t,  xji  ^:v  v  j;imZ'?^  v,v-^v'      .s  ^_ 
f     t^uro  &  argento  &non  efl  ftnis  thefaurorum .  quia  fatidif i  * 
ftOn  potefl;  cupiditas  mulDOratti. 

6  Et  reptcta  eft.  adhuc. 

-t     Terra  eius  e^«»f.multis  &  magnis  ad  pompam. 

t     Et  innumerabitrs  quadrig^  eius  .1.  fummanjs  propfer  f u • 

•pelledilis  abtindantiam. 

7  Et  repleta  eiltrrra  eius  idolis .  Idcft  paftoribus  fidis,  fc- 
cimdum  illud  Zachari.  1 1  .d.  O  paftor  &  idolum  dcrclin 
quensgregeni. 

t   OpMS 


^ 


4T 


liaix  Cap.  II. 


4^ 


"^  ibi  ftatua  Adriani  &  idolum  louis.vnde  :  Cum  videritis 


"*  **  'a  abominationem  defolationis  ilatem  in  loco  fando,  &c. 
^     Bafilius.  ExaggeratiocftmalitijE.quodvirquilon- 


^e  erat  princeps  dono  intelligcntia:  &  idem  prxualcbat 
in  digerendis  opcrib.  fuis , 
propris  dignitatisobliius. 


ie  eo  dciecerit,  vt  adoraret 
idola .  Is  inquam,  qui  ima- 
gocft  Sc  gloria  Dei ,  Chrii 
Hum  habens  fupra  fe  caput 
infra  idolum  fcfubftrauit. 
tNe  Hisadde,quiavir.Hocom 
nem  vinat  calamitatem. 
b    T^on  cgo .  Non  malcdi- 


f    Eta^loria  maieFijtis  etus .  Quia  vcnict  cuni  potcflatc  D 
magna,&  maicftatc  Luc.ii.c. 

Moratiter .  Abfcondercin  fofta  hu.  Utra  incubiculum,  Mat:h.*.a. 
& clxufo  oftioora  patrem,  <arc.  Vcl in  foffh  iiumo  abfcondi- 
tur,  quiintra  fpeluncamcarnis  malam  occultat  quxco 

gitat ,  ne  per  operationeni 
,  carnis  prodeant  foras. 

opusmanuumluarumacIorauerunt,quodfc    t  g    ocuU (ubiimis^&c.Nec di 

a1^Adignitatefui,vnde:Homocuminhonorcefletnonintdlexit.  bfTei-  Ultiaj.nCC  pOtCntia,nCC  UO- 

.cn«siidequarcuoa.o^bhumod.a.ur.     ,  „  ^  I  bilitas  gcncris  qucnquam 

ccrunt  digiti  eom .  Et  mcuruauit  lc  homo,8C       faluabi>,omnibus  fuperue 

alQ^i  v.rcuofu^ciVcvidebatoi.quia  vit  avittute.  btQuiauntacomnulciuiit.  niet  vm  r-irvriii  ii-ic       VnC 

cfAliisd.mittam.fecunduinLxx  rxpcfoniDfi.  niCC  Vna  CaptlUUaS  .     1  Ol- 

•*       -'•     •«     ••       t  funt,  &deiudicij  dichjec 


afEt.  YStatnas  8(  huiufmodi.  f  Admiiabilis  demeniia.  Quidmelius:quo4 
taSumelt.an  qui  tccit. 


3  f  Quaado  pci  Romanos  vcl  Chaldzus  fe  v.ndicabit.bTldeo  hzc  venient 
cfQujlupetbisieiiftit.humilibusautem  datgiatiam  vnde.Quia  omnis  qui  le 
cxaltai.humiliabitui. 

te  (olus  dominus  in  die  illa.  Quia  dies  ddmi- 


'egorice 
Co.ioi. 


humiliatus  cft  vir.t  Non  crgo  dimittas  cis.In 

ai^Q^ianon  visconuccti.bTTuncdiccntmonubus:Cadite  fupernos:  jc  col- 
^  •   libuvcoopeiiienos.c  llnfpelnncis  quod  &  fjftum  efl.ficut  hiftoricinairant 

dtlfaias,fcdbcncdicif.quia  c  gicJcrcin  pctra,&:  abfcdndciein  fdfla  humo 

imOrCCatUr  eiS  qUOO  lUllU    U  af  Baby!unio(umvelR.omanoraiii, perquot  Deus probauit le limen 

Cft,'&OemftumbonU   Cft.     -  dum^Sc  glonficaodum.      .  .  .    n       • 

ScddcRomanismcliusin  f  atacictimorisdomm!,&a  gloriamaieltatis 

tclli<^itur  nCPrOpheta  COn-  aTEttunc.fSuprrha  bfPotentis.  cTVaftaniibusRomanis.velBabyloniji. 

tra^pulum  fuum  imprc-  g  cius.Oculi  fublimis  hominis humiliati  sut,&: 

CSri  Vidcatur.    AbcolOCO  a  f  Sobilitas  generis   bfOjiia  nemoiiameiu*  effij|!'-t.  fMalishumiliatis. 

quo  di£tu  cft:Repleti  funt,  h  incuruabitur  altftudo  virorurexaltabitur  au- 

vt  olim  vfq,  ad  hunc  locu: 
B  quidam  tamad  ludasosrc- 

feruntvtdiximus:  quam 

ad  Romanos  ChaldatofqM 

qui  ludasis  captiuatis,tcrra 

eorum  incoluerunt,&re- 

plctifuntidol!S,&c. 

*    Hietonymus.Scpiua- 

ginta  vcrtcriit.  Non  dimit- 

tam  cis  .  Si  Deus  loquitur, 

ita  intdligcndum  cft,  quia 

tanta  feccrunt  non  parcam 

cis .   Si  propheta ,  fic  fcnticndum ,  nc  ergo  dimittas  cis 

quiatanta  lcclcra  pcrpctrarunt. 

c  /n^^rfrfm  in/^marw.AUcgon.Confugc  adChriftum.Dc 

quoalibi.Pctra  autcm  crat  Chriftus.Et  Pfal.  vetfartjuim 

hermaiifs. 

d    tyibfcondere  tn  foffx  humo .  AHcgo.  In  protcdionc  car- 

niscius  in  cruce  foflac  vndc  Fodtrunt  manus  me.&pe.crc. 

^c    Bafilius.  Ncmofcriptur.Tcalumniator,putcteahoc 

loco  confulcrc  incundam  fugam  a  facie  timoris  domini 

vt  fe  ab(condant  in  pctrarum  concauitatibus.Quo  ibo  a 
C  fpiritutuo>&c.  Meliusfortiinnuit  libcrationcm  malo- 

rumquxfupracnumcratafunt.vt  ingrcdiantur  in  tegu 

mentum  pctrx,hoccft,  fc  fubftcrnant  folido  fu  ndamcn- 

to fidci,qua  in  Chnftum  crcdimus.  Illis  ait  ingrcdcrc,& 

abfcondcrcin  tcrra,hoc  cft,vos  ipfos  fcpclitc  Cur  id?Vt 

conlepulti  per  baptifmum  &  commottui  in  nouitatc  vi 

tx  ambuletis,mortui  pcccato. 

e    ^facie  timoris  dont:ni.Ab  ira  iudici/. 

f    £t 
Nl COLAV  S 


2  accipi,  cumomniscrcatu- 
j  rainconfpeftuDcihumi- 
t  liabitur,&  nihil  le  efle  lcn- 

jiet  comparationc  eius . 

h     Exaltab  tur  aute,n  foius  in 

die  illa. 

•{<    Bafilius.Ad  dicmom- 

nium  vltimam,quam  ne- 

7  que  nox  intercidct,  non  ex  i-»l»  4-c.67. 

8  trudettempusautdcfiniet. 

9  Dicigitur  illa  cxalrabitur 
lo  Dominusfolus  quia  cclft- 

tudo  &  faftus  fupcrborum 

concidct. 

•Je    Ircnxus.   Significaturp 


4 

5 
6 


•  f  Sacerdotes.faibas  &  pharifsos  :  vcldies  iudicij  fupeidiabo 
lum  ic  mcmbia  e.us.  Qoi  recxaliai.humiliabitut.  _ 

nicxcrcituufupci  omncm{upcrbumt&cx-  n  his  verbis  quomam  poft' 

^Vcniet.  afCumexoieinianiium&Iaatnliumlau»  paffionem,&  afl^umptione 

ir  orr  P*tfici.u,.v..„.micusdclhuo.ur.  1 2    OmUCS  qui  COntta  Chriflu    ..!,„;..  ,„.„ 

cclfum:8^^fuperomncmarrogantcm,&thu  ,j  fi,crunt,  fubpedibuseius'''"'"'^'""" 

.,.  ,  .  p,  •*';^''';'"';''T'''*^  14  fubijcicnjiiraDco.&ipfc 

mihabitur  :  &  lupcr  omncs  cedros  Libani    ^  Chriftusfupcromncsexal 

tabitur. 
i    Dominiexertituum.  Vbicunq;devidoriavelvindiftapn,i8a. 
domini  loquitur,dominum  cxcrcituum  cum  comme-  ibid.j«r.g. 
inorat,nc  dubucmus  dccius  vidoria,  cuius  tanta  cft  po- 
tcntia. 

k     Cedros  libam.t^ox  Domini confrin^entis  cedros.Et.yidi  im-  J-p"""-*-^*  .. 
piumfuperexaliatum  &  eleuatum  fitut  cedros  Libani,&tranfiHi,  dmLKX^ 
&  ecce  non  erat .  Sunt  tamcn  ccdri  boni  odoris  ,qui  cum  Dcute.j.ai 
Apoftolo  diccrc  poft^unt:  ':hrisli  bonus  odor  fmnus, Vnde  cc  E 
dri  Libani  quasplanta.&c.Etalibi:Pon<jTO  in  terram  ahfque 
aquicedrum,&  t.«x«w.Libanus  mons  cft  Phocnicis  rcgio- 
nis,ccdros  habcnscxcclfas  fupcr  omnes  arbores .  Bafan, 
rcgioArabixjCuiRcxOgimpcrauit.Qucrcushabctglan 
diferas,quicibuscft  porcorum,non  hominum.  Pcr  ce- 
dros  Libani,dcnobilitatc  fupcrbi :  Libanus.n.candida- 
tio  PerquerciisBa(an(qu?ignominiaintcrprctatur)qui 
in  cocnolibidinisvolutantur,accipiuntur.  quorum  fru- 
dus  dxmonum  cibus  cft>non  hominum. 

^  Proco-        * 


D  E  LYRA. 
^  I  T.tinC\xtUiaitkhomo.IdoUstnclinaHdo.Omnli,n.islapec 
^  cita  muUipUcata  fuerunt  inter  ludjios  ante  captiuitatcm  Babyloni 
eamyVt  pJtit..t^.I{fgum.&  maxmi  tempore  Mana[fc,^yH^.z  t . 
a  Non  crgo  dimittas  cis.Vr^miJfa  culpj^hic  confequenter  de- 
fcribitur  pa:na,&  primi  in  ^enaaliyfecundo  magis  infpecijU,c.Jt- 
quenti.Vrima  in  duaf-quiaprimo  defcribit  pinam,fecundo  ojiendit 
tnedelam,ibLfluiefcite  Circa  primum  dicit  propheta.7^on  ergo  di' 
mittas  eis,qua(i  diceret:  Ex  quofaciunt  iflj  turpia,  vt  prxmiffim 
«/?,  non  elidimitiendum  tantum  dedecus  culpx  fme  decoreiufiuix. 
Confequenter  conuertit  fermoncm  fuum  adpoputum  dicens. 

3  Ingrcdcrc  in  pctram,&  abfcondcrc  in  foira&c  Quia 
multi  depopulotimore  regis  i^^abucljodonofor  &  excrcitus  eiusab 
fconderunt  fe  in  cauernis  petrarum,&  in  foffis  terrx. 

4  A  facic  timoris  domini.',  ipfmt  'Habuchodonnfnr  a  Deo 
miffiadpumedumpr£diHapeccata,quifuitin  ijoc  fijgellii  dotnmi, 

5  Et  a  gloria  maieftatis  cius./.  a  malefiate  eiusglonofj ,  quia 

fecit 


fecit  t^abucboionofor  vcnire  cum  raldemagna  &  excellcnii  potC" 
flate  cui nttUus  deregno  ludx potuit}eftflere,ideo  fubditur. 

6  Oculifuhlimis  hominis./.Jcrfw/*  regis,quieleuatiisinfu' 
perhiam  rtbtUaucrat  Cbaldxis. 

7  Hu miliati  funt .  Quia  fuit  captus  &  cxoculatus,rt  babetwr 

8  Et  incuruabitur  altitudo  virorum .  Quia  viri bcllatorcs 
fuerunt  occift  &  captiuati. 

9  Exaltabitur  autcm  folus  dominus  in  die  illa.'.(«»c  ap 
parebit  cius  potcntia  in puniendo  peccatores .  Ideo  fubditur. 

10  Qmadomini  cxcrcitnnm.r.tempus  vindi^i/e eius. 
ii  Supcromncm  fnpcthnm.t.corde  etatum. 

11  Et  exCcKum./icA-  ambitwne. 

1  j  Et  fupcr oem  arrogante  i.fuperbi  loquente  conira  D%um, 
!  4  Et  fupcr  omncs  ccdros  Libani  fubl i mcs  &  crcdas,& 
fupcr  oinncsquciciis  Ba(an,f.  machinjTuctJ  txtalibus  lignit 
non  potuerunt  eos  defendere. 

4<  I  Et 


t^OK^I-lTEIl. 
t     Oput  manuum  fuarimadorauerunt. SciVicct  illi  qui  COS  clc 
*  gcrunt. 
I     £t  incuruatntfe  homo.2  re^imdine  rationis. 
t     Et  humiiiatus  eft  v/r.i.dcicdus  a  ftatu  virtutis. 
%    7{j)nergo  dimttias  eis.finc  dcbitapunitionc. 
3    higreden .  Dcfctipta  culpa.hic  fubditur  mcdcla.dini 
dicitur:Ingrcdcrcinpctram.IdcflChtiftum,pcrp9niten 
tiam  recurrcndoadipfum, 

t    yi>liftwUre  mfofii  bum.uiti  carne  Chcifti confofta  cla 

uis 


uis&lancca. 

4     '^  facie  timoris  domini,&  a  gloria  maieftatis  eius.f.  in  iu- 
dicio  finali,in  quo  Chriftus  apparcbit  in  maicftarc. 
6     OcuU  fublimis  homtnis  htimiliati  funt,&  incuruabitur  altitw^ 
do  w>or«»w.i.fupcrbi  tunchumiUabuntur. 

I  o  Quia  dies  dumini  exertituum  fupcr  omnem  fuperbum.  fcil  icct 
cordc. 

II  £f c.vcc//«w.i.abutcntcm  potcftatem. 

1 3  Etfupcr  omnem  (jrrogdHifWJ.locutionc. 

14  £»y«pfro»»nc/ fcrfro^. i.principcs  fupcrbos, 

Tom.4,  B    4 


47 


Glof  orcJ.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


4B 


/iS  4c    Procopius .  Eos  per  Libanos  cedri  intelligit,  qui  fa- 

%  ftu  occecati  intumcfcunt.Na  &  ipfe  procera:  valdc  funt 

necvfibusidoneosfruaus  gerunt,vixquevelfcnefcunt 

vel  putrefcunt.  Erat  vcro  omni  idololatris  genere  reter 

tiffimuslibanus.  Hinc&quseineovagabantur,maias 


Ezech.Zt  b, 


,quib.  df:£^o  iniwm.  b  pei;  omncs colles  eleuatoSj5i  fuper omne  rur-     t  Heb.putant hngua  lua  ma 
Zoladmm^c       i-.ii   '^  ,r         ^  r  "         ^  ,  .       f  fc proprieTliarfisappeila- 

;St««m^^^^      rimexcelfam,  &fuperomnemmurumuni-    .\i  Sialiterdicitur,Syrueft. 


Allegotice, 


poteftates:credi  fignificant. 
a  Montes  excelfos.Vto  varic 
tatevirtutum.alij  bonorii 
inontes,aIij  colles  appellan 
tur.Pro  diuerfitate  vitioru, 
ali)  impiorum  montes,alij 
colles 
fuper  vos 
b     Et  ftipe 

Ad  literam .  Venientibus 
Romanis,  &  turres  &  mu-  c 
ri  funditus  euerfi  funt .     d 
Allego.Qiiia  qui  vita,&vir 
tutib.  eminebant,vel  pree-  e 
minere  debebat,  in  illadie 
fubuertantur .  Turris,  vcl 
ad  munitionem  vrbis  eft , 
vel  ad  fpeculum  fit .  Hanc 
computatis  fumptibus  de- 
5  bemus  jedificare  omnes . 
Sed  fi  fuperbierit,  cadet  fu- 
per  eum  a  quo  aidificata 
fuit:ficutillainSiloa  vel  le 
rufalem  qus  18.  homines 
interfecit.  Muri  ecclefia2,fa 
picntes  viri  &  omni  ratio- 
ne  firmati ,  ne  dogma  per- 
uerfum  praeualeat  veritati. 


aTScilicetTNobilltate: 


bfSupetbia. 
b 


c  f  Luxuriofos  qui  fruftificilit 
pords.i.iiamonibus  . 

fublimes  6^ered-as ,  ^  fuper  omnes  quercus 

csuperiores. 

Bafan.Etfuper  omnes  montes  excellos^&  lu- 

fSuperbos. 


naues  onercnimio  grauat?  facile  fubeuntnaufragium, 
ita  coipora  multa  aUmoniaobefa.per  voluptatemillcce 
brasjin  voragincm  perditionis  demerguntur. 
d    Tharfis .  Cuiuslibet  maris.  Heb.n.quodcunque  mare 
Tharfis  appellant ,  &  quafcunq,-  congregationes  aquaru 

maria.Iuxta  i\\a:Congregatio 


nes  aqnaru  appellauit  maria.  Si 
cut  narrat  lofephus ,  adue- 
nicntib.  Romanis,q  in  por 
tib.  erat  coprehenfi  funt,& 
naues  eorum  fuccenfx. 
t  Heb.putant  lingua  fua  ma 


D 

Bcn.i.b. 
lofephus 


a  TEos  qui  manibus  lucra  feftantur 

tum,  Scfuper  omncs  nauesTharfis, & fuper 

aTTemplur.i  quod  valde  pulchrum.virgines  &  iuuenesbf  Humana  tatione  con 
ftruari  erieens  fe  cotra  ratione  p-'.cTAlij  venudati,alij  occili.alij  fame  mottut 

omne  quod  vifu  pulchru  ell.  Et  incuruaoitur 

a  f  l^oientia,  nobilitas. 

omnis  fubh'mitas  hominu ,  &  humihabitur 

a  f  tdeft  altus  apparebit,  vel  in  iudicio. 

altitudo  yirorii,  &  eleuibitur  dominus  folus 

a  f  Cum  drderir  inimicos  fuosin  captiuitatem.    fldola.  fHoc  ad  vtrunque. 

f  in  die  illa.Et  idola  penitus  conterentur.Et  ia 

afldeft  l?tibulacordiuniinquibuscotidiialunt.     b  f  Vtabfccndanturprae 

cipiiikterrahiantis. 
n 


troibunt  in  fpelucas  petraru ,  &  in  voragines 

a  1  linmink  a  domino.bfOu.indo  apparrbit  glotiofus  qui  contemnebatur. 

terr^E  a  faciefbimidinis  diii ,  et  a  gloria  ma- 

sf  Q^^ii  videbaf  dormire  bfPer  Roinanos  vel  Chaldjfos  vel  i  luditiocfTerrenos 

ieftatis  eius:cum  {urrcxei  itpeicutcre  terram. 

fPromiffionis.    f  Captiuitatis. 
i.^.».     .w»»...v...  .    1....V.  ~  a  fFalfa  dogmaia  .     b  f Eloquentia;. 

i&,49.j.Tecu  vnde"'domrnus ad  icrufaia  S  tln  die  illa  proijciet  homo  t  idola  argenti  10  de  vtraq;  &  de  die  iudicij 

dumLXX.     loqxiitm.  Suptrmanusmeas                           a finquibu  confdebant.  bfssp^nta:.  t  ^um  dicat  lioc  fpcciaUter 

fui  &;^  limulacra  auri  fui,  qu^  fecerat  fibi,  ad  priorem  fenfum  rcfe- 

1  rendumeft. 


5  e  Incuruabit.  omnis .  AUeg. 
Humanus  fermorationa- 
bilis  videtur,  finon  fit  diui 

4  na:  fcientias  comparatus . 
Cum  autem  mendacium 
veritati,  quafi  ftipulaigni 
appropinquauerit,voratur 

5  &deperit:&dogmatafalG 
tatis  qu£e  idola  vocantur, 

6  ab  eo  quoqj  quoconfifta 

7  erant,  penituscoterentur. 
f  Etidolapenitus .  Hocm 
captiuitate  Chaldasorum, 
quando  ludsorum  idola 

8  comminutafunt,  &inBa» 
bylonem  afportata  metal- 

9  la.Invltima.n.captiuitatc 
non  leguntur  ludaei  idola 
coluifle.  Ideocommiftim 


AUegoricc. 


Ibidetn5>.e. 
-1-  infraji.d. 
I  Oginia. 


;.Reg.ii.a< 


Pfal.47.b. 
Pial.io<r.c. 


depinxi  muros  tuos . 
/J«    Procopius;  Muruseft 

ars  dilferendi,  eos  qui  dogmata  diripere,&  diflbluere  co 
nantur ,  propulfans .  Inde  &  vrbis  lerofolimitanx  muri 
in  Domini  manibus  defcripti  efle  dicuntur .  Hiericonti- 
nae  autem  fola  lofue  voce  oeiedi,proftratique.  Superius 
ergo  excelfa  quae  eflent  fola  reprehenfa  funt,  hcec  autem 
quae  robur  aliquod  celfitudmi  coniunctum  nada  funr, 
.i.qui  perfuadendi  facultate  potentes  attoUuntur,excelfi 
muri  nomine  a  propheta  figurate  defignati,in  die  Domi 
niperdendiveniunt.  .£-<•■ 

c  Vaues. W^hvxit  lofaphat  naues  quas  mittebat  in  Thar 
fi,fed  contritje  funt  in  Afiongaber .  Habuit  &  Salomon^ 
naues  quae  ibant  in  Tharfis,  &  reuertebantur,cum  arge 
to,&  auro,&  ebore,&  fimijs .  Sed  quia  vterqj  peccauit, 
alius  voluptate  Gentilium  ff  minarum,alius  regis  Sama 
ris  focietate ;  vterqj  ad  ethnicos  refertur  &  ha;reticos,in 
C  quibus  fulgor  tantum  eloquentias  &  fenfus  diabolica  ar 
te  conftruftus,  &  fermo  mortuus .-  quod  fignificatur  in 
cbore,&fimilitudo  humanxrationis,quam  veneramur 
in  fimijs,vnde:r«  fpiritu  vehementi  conterts  naues  Tharfts.Sut 
&  naues  bon»,de  quib.  dr:  Qui  defcendunt  marein  naui,&c. 
•5«  Bafilius.Per  naues  corpora  defignantur,per  quae  ia- 
aaturhoies,in  falfuginofa  huiusvit^fluduationc,vt.n. 


Beda.  Aedificauit  Salomon  rex  in  lerufalem  Aflaroth 
idolumSydoniorum,&c.vbi  (ni  fallor)  oftenditur,quia 
Salomonnunquamperfedepoenituit,  quiaidola  quas 
edificauerat,non  deleuit, 

•j:  Bafilius.Quandoquidem  fcriptura  multis  locisedif- 
ferit  de  Chrifti  in  carnem  aduentu,  &  deeo  quod  ad  iu- 
dicium  venturuseftnonnuquam  de  vtroqueenunciat. 
Quae  autem  nuc  occurrunt  deprimo  aduentu:  ftudium 
.n.  illud  ,quodnianufa<ais  idolisadhibebatur  innihilu 
abijt.Non  iam  fignifices&  ftatuarij,non  etiamquxcun 
que  olim  erant  venerationi,pari  ftudio  perfruuntur  fcd 
in  (pelxa  &  caucrnas  deieda  funt. 
g  in  dic  illa .  Allcgorice.  Argentum,eloquentia,aurum 
fapicntia,qu9  a  Dco  dantur  hominibus  vt  feruiant  Dco,, 
&  de  Dco  loquantur.  lUi  vero  abutuntur  in  idolorum  fi 
inulatione,vnde:  Dei  eis  argentum.&  aurum:ipfi  vcro  inde  ope 
ratifuvt  Bial .  Cum  ergo quis  perterritus  primum in  fpe- 
luncapeftorisfui  idola  condiderit,  &  in  voraginibus 
terreabfconderit,non  audeqs  proferrcquodmalcfin- 
xit ,  Yecundus  profedus  eft  vt  proijciat,  &  in  fe  effe  non 
patiatur, 

"  a  n 


5.Reg.ii.b, 


Salomon  ai 
pe  uituent. 


Allegorice 
Ofee.i.b. 

F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Et  fuper  omnes  montcs  excelfos,&  fupcr  omncs  col 
les  clcu^tOS, i.  fortalitia  in  rupibus,&  locis  quaft  inaccejfibilibus 
dejlruentur  per  regcm  Babylonis,  quantuncunque  ftntforua  in  mu- 
ris.ldeofubditur .  Et  fuper  omnem  turrim  excelfam,&  fu- 
peromnem  murum,&c. 

2  Et  fuper  omnes  na.  quia  Sedecia  &  popub  fuo  defecerunt 
omnino  viHualiajIer.j  i .  quafolebant  apportariin  copiaper  naues 
Tharfts. 

3  Et  fu per  omne  quod  vi.  &c.  quia  Chaldtei  abflulermt  de 
regno  luU  quicquid  erat  pretiofum  &  pulchrum. 

4  Et  incurua  om.  fub  ho.  /.  deijcietur  per  captiuitatem  & 
mortcm. 

5  ^t  dctmhiim  6iO.  exponatur  vt  fuprL 


6  Et  ido  .pe.con.  ^«m  ChaldM  confregerunt  ipfa,portantes  fe- 
cum  aurum  &  argentum  &  alia  metaila,Iere.  5  z.d. 

7  Et  introibunt  in  fpe.  pe.  ibifugientes  &  fe  abfcondentes  a 
Chald£is,vtpr£diBum  eH.  nam  &  ipfe  Sedecias  rexfugitper  via 
fub{erraneam,vt  didum  fuit  ^.  J\eg.  25. 

8  A  facie  formidinis  domini ,  jtc  eft  in  Hebrao,C^  expona- 
turvtfupra. 

c,  Cum  furrcxit  percuterc  tcrram./.  ludxx  perT^abucho- 
donofor,tanquam  perfuum  Hagellum.  '%  'i-  k.m';  h...^  . 

I o  In  die illa  proijciethomo id.ar. {ui.quiaplttreidepbpulo 
fugientes  portabant  fecum  talia.  Sed  quia  propter  pondus  impedie~ 
bantur  a  velocitatefug^jproiecerunt  ea  ne  caperemur  a  Chaldxisjfi 
cutproijciuntur  merces  in  mari,ne{}ominesfubmergantur. 

•J<  tVt 


MOI^.ALITEB^ 
t  f  Etfuper  omnes  quercus  Bafxn.i.  fuper  luxuriofos,  eo  9  Ba- 
fan  interpretatur  pinguedo. 

1  Etfuper  omnes  mortes excelfos  &fuper omnes colles.i. fuper 
pr^latos  maiores  &  minores  fuperbos. 

t  Etliiperomnemturrimexcelfani.i.do^orcn\(\iperhnta. 
t  £^/;'peroOT«e7ww«r«w.i.  congregationem  fuperborum. 

2  Etf'4prromnes  naues  Tharjis.i.  fuperbientes  de  fortitudi- 
ne  daftis. 

4  ^t 


4  Etimuruabituromniijublimttas.l  fuperbia  quocunquc 
modo  fafta. 

6  Et  irfo.pc.coBf c.i.paftores  fifti,  &  religiofi  falfi. 

7  Et  intro.infpe.&c.i.iattztent  fi  poflTent. 

10  /ndiei//ijj?»-o^"ciet.  i.  proijciendacognofcet. 
t  Idola  ar.fui,&c.i.  fiaionesfanftitatis  &  fapienti?,  quas 
faciunt  hypocrit^.vt  honorentur  ab  hominibus:parum, 
autnihUdecognitione  veritatis  hxbentibus :  pp  quod 
per  talpas&  vefpertilionesfignificantur&idco  cum  dc. 


49 


Ifaias  CaD.  II. 


A  a  rt  ador.  tal.  Non  i  n  te , 
^fcd  ficut  talpjE  fimulacra 
gcntiumoculoshabent  & 
non  vident.Et  ficut  velpcr 
tilioncs  quelucefugiunt, 
cecc.n.funt.Sicomniadog 


ap, 


w»xv- 


yo 


vt  adorarcc  talpas  &  ucfpertiliones .  Etingre- 
dietur  t  fifluras  petrarumA'  in  cauernas  Cixo- 
rum  a  facie  formidinis  domini,8^a  gloria  ma 
ieltatis  eius ,  cum furrcxerit  percuterc terram. 


1  tHicverfu-ia  I-XX.  non  habftur.  b  tCht.ftj. 


1  tem  pcrucnitur.  -  D 

2  b  QHJifcite  er.  Quia  h.TC 
cucnient  nifi  quiefcatis. 
Qmefcite  ergo  ne  fa:uiatis 
in  Chriftu ,  qui  purus  ho- 
mo  videtur:quia  fpiratna 
ribus,<5c  viuit  ficut  alij  ho 
mines. 


mataventaticotraria:qui  nni<?r/-if^  Arn-^  -,k  O.^;.,"  "  •  r--9-  x 
bus  proieftis  ingrcdiiitur:  b  ^"i^lcitc  ergo  abiiommccuiusfpiric^mna  l 
qui  preicccrantin  fiffuras  *  Ta--,.e,u..Bcu.  ^-^^^^^^-c^^  4    ^     ^^ 

pararum ,  &  m  caucrnos  c  ribus  cius cftiquia  t  cxcclfus,  reputatus  eft ipfe.  6    ocsgentes dominus.  Et ip. 
,uor.pufaxorumvtnonmpulue-  ,         \.  „,     ^  ^  fcfundauit  eaaltiffimur 

s eft ipfc.  rc &  vih luto ,  (ed in  hrma  rationc  vcrfcntur ,  &  inuc-      Hebraium  tamen  cxccUum  fignificat.non  excelfus.Ipfe 


Pfal.rii.«. 


c  _  £.vcW/-«y.Excclfusfupcr  ^^'^■^^'^ 


niant  fibi  diucrfa  virtutum  foramina,  quibusadvcrita-      eftcnimipfa  altitudo,  non  tantummodoaltus. 


NICOLAVS  D£  LYRA. 
♦  I    Vtadorarcttalpas5cvcfpcrtiliones./»w//^«i'fn»»»im4 
gtr.ibiis  prr  artem  negromantit  Jadn  dimones  aliquanJo  dabant 
refponfa. 

i  Et  ingicdic  fiC  pc.  Erponitur  vt  fupra  quia  efi  replicatio 
Wifdemfententtxad  rmiorem  ttrforem. 
3  Quicfcitc  ergo  ab  homincHic  confequenter  oft;ndit  me. 
delam  contraprxdicia  maUparnf.fccejfationem  a  prouocatione  irJi 
diMin^maximi per peccatitm idololatrix,  &hocejt  qnoi  dicitur: 
Quicfcitcergo  ab  homxncldeft  a  Deo^eiuroffenfm  cauenio. 
:>iripture  entm  veteris  teftamenti  faera  frequenter  lo-juitur  dc  Deo 
morehumano.  Etftmiliter  vocat  eum  jti-juMtio  hominem  vd  v'.- 
^  rtm,&  maximc,qma erat  hummanius.  vaie  dicitHr  Exjd.  i  j.a. 
Dominus  qua/i  vir pugnator.  Jn  Hebreo  hubetur,  Uominur  virpw 
pmorjiue  qHjfi .  Etticutibi  vecaur  vir  pugnxtor ,  itj  hic  homo 
iratMs,quafi  ad  vindicfam  parjtus^tdeo  fWdit  tr. 


4  Cuiusfpiritus.'.a«/.)e/<ft<f. 

5  In  m.SiCC.Homn.n.iratusemittitanhelitTtfumofimpernares. 

6  Quia  excelfus  reputatus  eft  ipfc.  ab  ^ngelisfanais,qui 
eumfumm^  reuercntur,  &  multo fortius  dehet  timeri  ^  reuereri 
abbominibiis  cauendo  ab  offenfa  ipfius.fecundum  Hcbrfos  litera 
eft  ifta.  Quicfciteabhominecuius  fpiritusin  narib.eius 
ci\.quiaittquoappretiatus'eftipfe,&fecundum  ipfos non intclli- 
giturde  Deo,fedde  homine moriali ,  &ideo  noneftponendafpcs 
in  eo,fed  in  Deo,&  hoc  eft  qwd  dicitur.-  QuicfcitC  erf^O  ab  ho- 
minccumsfpiritus  in  naribus  eft.'.'/«*  viuitpcriefpiratic- 
nem  aeris ,  &{ic  eftfragiUs  &  mortalis  ficut  alia  animalia  refpi- 
rantia:quia  in  quo  appretiatus  eft  ipfe  >  quafi  diceret,fn  nihilo  refpe  _ 
Bu  Dei.Etexbocfubintelligitur,quodadhttcidolaquiefuntabeofa 
Hi,funt  minus appretiania,  vtexponit  l{ab.  9al.  &  rationabiliter 
qujntum  ad  hoc :  quia  effc^us  non  exceditfuam  caufam  efficiente, 
fedmi^isdeficitabea. 


M  0   1{_.A  L  l   r  t  i{. 
^  I    Ftado.txponendum  efl.  idcft,  adorarc  faccrct.f.fcipfuni 
apr«di<ais , 

3     fliiefcite.  Hicponitur  mcdcUcontramalaprxdidla 
cum  dr:Qiiic(citc  &ci.Chnfto  cius  offcnlam  caucndo. 

C  A  P. 


III. 
Cce  entm.  Hucuf 

qucdciudicio 

diciputant,qd 

fcquiturdc  ca 

ptiuitatcvctu- 
ra:quam  alij  ad  Babvio- 
nios,  alij  ad  Romanos  rc- 
ferut.  Sed  mclius  cft  cuaa 
rcfcrri  ad  paflionc  Chn- 
flj,  poft  q  oes  gratiar  dona- 
tioncs  a  ludcis  ablata:  sut. 
i^^^  Tcrtullianus.Qiionia 
ad.huc  contendunt  ludii, 
rccognofcantcxitum  fuu, 
qucm  pracdiaum  crat  a 
CprophctiscospoftaducntumChrifti  cflc  rc!aturos,ob 
impictatcmquaipfumdcfpcxcrunt,5coccidcrunt.  Pri- 
mumcnimcxqua  dic  nationcs  fccundum  vaticinium 
iiaia:,in  finc  fccundi  capitis,  rcccpta  lucc cuangclij  abic- 
ccrcidola,  abHulit  dominus  a  ludora  intcr  ca:tera,fapien 
tcm  architcftumqui  cdificatccclcfiam  Dci,&  ciuitatcm 
lanaam,&  domumdbmini.Nam  ftatim  apudipfos  cra 
tiaDcidcfijtcflc.  r      r      & 

*  Procopius.AbfoIutode  vltionisdic  fcrmonc.aliura 
cxorditur  dc  p^nis  a  vctcrc  populo  aufcredis,  quod  ad- 
iicrfus  iuftum  confilmm  inierunt. 

Hicro- 


C  A  P.     III. 


4    Cutus  ipiritus.&c.i.icritcr  punicns  peccata.Talis  cnim 

puniens  fumum  dc  naribus  cmittit. 

6  iiHiaexcelfus,&c.{. a  Dco  patrc  qui  conftituit  cu  iudica 

oIum.Ioa.5.d.Patcrnoniudicatquenquam,fedomnciu 
diciudcdit  filio,  g  iudicabitin  formahumana gl or io fa 


1  »  Q^ii  ■ol<ii(li«  <fx,'nfttrf  *h  hoinine  ta- 
U,  ledraJiaU  Cuiguiuem  iaftum  lUco 
inoneu.     b  ^Cui  ■icmo  leCllit. 

Ccc  cnim  dominator  do- 
minus    cxcrcituum   aufc- 

a  YDuabut  iiibuUii.     ^AUcctdoti- 
bu»    b  f  A  pnncipibui. 

rct  a  Icrufalcm  &  a  luda 

•  f  Omniaeii  lan^uida  ,  omiiia  infirroa  quu 
Clififtum  occideruni   'nrjob  roloconfoiiiiio. 


validum  &  fortem :  omnc 

»  ""  P'"""  la-cquid  come  liiur  ,  hoc  ludii$  fic  abdulit  dominuf 
n  «c  filio» deuof»ient.Tqi»  de ci*lo 4efeendii,qai  coafirmat  coc  honMiiis.br Pet 
aquarn  ,juic<]uM  bioitut.  i  Quj  bibetii  ez  hic  aqua,  liiiei  it^jin. 

robur  panis,  &:omnc  robur  aqua:.  6c^for- 


I 

2 

3 

4 
5 

6 

7 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    III. 
Ccc  cnim  do.Hic  confequenterdefcribitur  prna  commi 
nata  magis  infpeciaii.Et  primoprophetaofcendit  propo 
fitum  ,Jecundo  aihoc  iniucit  exemplum  parabolicum 
cap.e.tertio  confirmat  diHumfuum,capit.6  .  Vrima  tn  duas,  quia 

frtmupanadefcribitur,ftcundoabeaparspopuliexcipitur,feq>*en- 
ti  ca.ibi:  Indic  illa  eritgermen  domini.  Trima  cli  huc  in  duas :  auia 
primj  de/cribiturpeenafexu  virili.fccunio  in  muliehri,  ibi.  Et  di- 
xit  domtnut  Deus  pro  eo.Vrima  ad  huc  in  duas:  quia  primo  iefcri^ 
bitur  poenj.fecundo  fuhiitur  caufa,ibi:  RuitCnim  lerufalcm. 
Circa  prtmH  premittitur paena  tranfmigrantiTi, &fecunio  fubditur 
— pcena 


*    Hicronymus  .   Ordo 
cft,  quoniam  noluiftis  ccf- 
farcab  homine,cuius  fpiri- 
tus  cft.in  naribus,  qu  i  cxcel 
fusrcputatiiscft.fed  e  con 
trario  fudiftis  cius  insagui 
nc,&  coeitaftis  in  cu  confi- 
Jium pcflimum  . Ideo fiu- 
£lum  adinuentioniim  vc- 
ftranimcomcdetis.  Nihil 
apud  ludxos  poft  pafllone 
dominiforte&  validum, 
fcdoiainfirma&  laguida. 
b     Omne  robur  pa.  AWcgO. 
Dluina  fcriptura ,  quando  ^^"^'  "-^' 
attritionc  cxpofitionis  in-  -'"*"•'•  ''• 
digct,cibuscft,quandofacilc&  finc  laborcfumitur.po- 
tus.  HancabftulitDcusIuda:is,(5cdcdi6gcntibus.  vndc: 
^fereiura  vobit  regnum  Dei,  &c.  Et  alibi  .•  Mitiamfamem  in 
terram,  nonfamempanis,  ncqueficim aqu£,jed auiicndi  vnbum 
z>fi  Habcntludxi  pancm.habent&aquas^fcd  fincforti- 
tudincvclroborc.Lc^untfcripturas,&nonintclligunt: 
tcncnt  mcmbranas,  lcd  Chriflum  ibi  fcriptum  fugiunt: 
&  laftc  aluntur  quafi  paruuIi,non  folido  cibo.quia  forti 
tudincm  pcrdidcrunt ,  infirmi  funt,  &  olcrx  comedunr. 
Athcltarumfoliduscibuscft  ,  qui  vitam  fufteniat,  cor 
confirmat. 

t0  a  f^irtim 


pana  remanencium,ibi:Et  dabo  pucros,&C.Ora  primu  dicitur. 

1  Ecccct\imdomit\itor.quantumadaiiumgubernandi. 

2  Domi.  qua>itum  ad poiejtatem. 

3  Excrcituum./<fc/f  Angelorum  quifuntcxecutores  diuinc  v9 
luntatit. 

4  Au fcrct.  pfr  Ch  ildcos  in  hnc  fihi  miniftros. 

5  A  Icrulalem  &  a  luda  validum.  quantum  ad agilitatem 
mcmbrorum. 

6  Et  tortcm.  quantum  ai  robur. 

7  Omncroburpanis  &omnc  robur aqua:, &c.  Quiain 
lerufalem  obJe[fa  a  Chatdas  defecit  omnino  cibus  &potus  vnde  de 
bem  robur  beUatorum  fuftentari. 

*i  Etiudi- 


r.iu 


M0I{.ALITEJ{^. 


1 1    tcce  Oow.Hic  prophcta  dcfcribit  macis  in  fpcciali  poc 
nammalorum  Iuda:orum,pcrquam  fignificaturpuni- 


tiomalorum  Chriftianorum,  cumdicitur. 
2    Ou.ex.au.  idcft  aufcrri  pctoiiuct. 


5  oilerH- 


5    .A  lerufalcm.  idcft  abccclcfia  mctropoli  &  circunftaii 
tc  dia-ccfi. 

t    (^alidum.  ad  fuftincndum  pro  iuftitia  laborcm. 
7    Owne r«/;«)'^4m.i.fpiritualisnutrimenti,c6qdin  fcri- 
ptura  pcr  pancm  &  aquamjois  cibus &  potus  fignatur. 

j  1  Etvirum 


J» 


GIofyrd.&NicolaideLyra        52 


Num.  14.  c. 
I.  Reg.  i.a. 


l>roue.xc.i 
Eccle.  2^.a. 


Firti  bellatorm. J^OR  cft  apud  ludfos  qui  pro  lcge  bcl- 
^  let  qui  f m  eam  iudicet:cmnesenim  vani  &  flulti  (unr. 
.    b    Et ariolum .  Qma  ahqii  vera ariolantur  vt  Balaam,& 

diuini  quinquevrbiumPalaEfthinorum.quoru  confilio 

arca  domini  remifla  eft.q.d.Et  veri  propiieta;  &  falfi  aufe 

renturaludaeis. 

c    Senem.  Quem  LXX^re 

sbyteru  tranftulerunt.  Glo 

riafeniscanicies.i.  fapien-  a 

tia,de  qua.-  Canicics  homi  b 

numprudentiaeft.  Solus  c 

Abraham  presbyter.i.  fe-  d 


nex  appeHatus  eft,quia  pau 
cioribus  annis  quam  mul- 

I.Reg.u.b.  tiquiab  Adam  vfque  ad 
Sem  vixit.Roboam  perdi- 
dit  regnum  quia  prcsbyte-  e 
ros  audire  noluit.  f 

d  Trincipemfuper  cfuinqua- 
gintay&c.  Aliego.  Princeps  g 
poenitentiae,  &  eorum  qui 
faluantur  per  p^nitetiam  h 
Chriftus  eft .  vnde  dicitur: 
Quod  fi  quinqnaginta  viriiujli 
inueniantur  in  «'«jVarCjfaluan 
B  da  fit.Iubileii  quoq;quin-  i 

terigetfe  in  quagenariusfignificat,  cu 


Allcgorice. 


Ccne  i8.d. 

t  pueri. 


£blcfcet, 
Match.  i2,i. 


Et  dabo  pueros.Cxxm  Cffitcra  in  pcrfona  f  fua  dixiflet.fu 
bito  inducit dominum  loquentem  pro  maiori authori- 
tatc,  oabcy&c.  Talis  fuit  Roboam  qui  fecutus  eft  confilia 
iuucnum,cum  quadraginraduorum  annorum  rcgnum 
ccpiflet.Salomon  aiit.i  2.  annorii ,  nec  tamen  iuuenis  di- 
.    .^L,-,_       ■  r    ,.  ftuseft,quiafapies.Daniel 

»  TVtnemopomtrefifterchoftibus  vinbilibus  l!Ueinuifibilibus,quiirrqueho-  '        :,,J;^;,-   „,,„,. 

die iicuiunt.  b  fQuia  Romanosiudicespoa  taptiuititem  habueiunt.  c  fliam  qUOq,  aniC  lUaiLlU  pUCl  , 

nontltprophcta:;6£nosnoncog.ampliis.  ^  ^  poftq  iudiCauit,feneX  ptC- 

tem  5^irum  bellatorcm ,  &  luaiccm  &  pro  |    sbyter  diftuseft ,  quia  fa- 
TMotibus.  ^  I    picnslndcprohibet  Apo- 

2    ftolusepifcopu  ehgi  neo- 

j    phytum,ne  fuperbiat  ficut 

diabolus.vnde:  Fidebamfa- 

tanam  ficut  fulgur  de  coslo  ca- 

dentem. 

h  Ejfar.LXX.illufores.Qiia 
leSji.illufcrunt  concubina: 
Leuit£e  in  Gabaad  effoemi 
nati  dcliciofi  fafti  in  foe- 
minas  Allcg.Magiftri  quo 

^  ^  »rc  ji^-L"  c.f  que  populorum  illufores 

rum,&  t  ciioEmmati  dommabutui  eis.Et  f  cor  ^    n,nt,qui  deuorant  populu 
.      Tcontta  f^     .r       aV^""""-  10  Deificutefcam  panis,  & 

ruetpopuIus,uiradvir:vnuIquilqucadpro-  „  peruerse fcripturas  inter- 

a  fQiyru,dci.ctd,ligc,eficutf.meiij|unbTSinerat.one.c1Aetateveh  j^    prctant  .    SiC  &  iu  CCClcfia 

ximumluum:t  tumultLiabiturpuercontrale-  \^  pppeccatapopuliaufcru- 

t    tur  boni  principes,  religio 


D 

t  popuC 
Dan.  ij< 


phctam  8^ariolum  &  fenemrPrincipem  fuper 

a  l^Qujnquagefimum  caputaccipiuntLaeuitsianitores.  b  f  Qu^i  {ola  vultus  reue 
rentiarolt;thonor.in.  c  fVf  inconfulr-oainiapricipitcnt. 

quinquaginta'  &  honorabile  vultu,&  confilia  ^ 


\ 


a  TPrin"<;ipcm  artificiim,  fuit  Befeleel.  b  5r  Qnjbus  petditis  omnis  aEdificandi 
■  '        '      Sicutfapic 


gtatiaad  eccUliam  ttanilata  eil  vnde  .  SicutTapicDsarchitedlus  fundamen-  T 

tuuipofui.  c  ,5  Qui  fcilicercxertit.itusfitin  lege&  euangclio.  4. 

rium,6?rapicntem  de  architedis,  S^prudcnte  6 

fHisablatisqiios  dederam.     b  TMotibus  non  Ktatc.     c  ^Vi  cmitati ,  cu-  -j 


ius  princeps  iuuenis  ell,8c  princeps mane  comedit. 


eloquij  myllici .  Et  dlbo  pueros  principes  eo-  g 

a  «tLalciuifluxi  imbeHes.b  fTunc.cfvbi  non  eftgubcrnaicr,  coiruitpopulus, 

-    h  "     ^ 


r.Tim.j.Si 
Luc.  lo.c. 

ludic.  tf. 


AUegorice. 

t  vi  facict » 
affliget. 


3  .^Gt^iicre  vd  viia. 


b  f  Alij  alios  non  communiter  eligunt. 
b 


lUS 


Chriftuscftprinceps,fi-  k  nem,&ignobiIiscotranobilem.Apprehcndet  14  fi,doaores,confiIiarij,& 


cutfabbathi  &  aliarum  fo 

lemnitatU .  vnde  :  Dominus  cji  filu!  homiiis  etiam  Sabbathi, 

Poenitentialis  Pfal.quinquagcfimus  ponitur:  Mrferen  mti 

De«j,  Perquinquagenariu   apartctotumintcllige.  Pcr 

hos  omncs  principcs  intellige  ablatos,&  idco  no  eft  mi- 

rum,fi  apiid  cos  omnis  digmtas  perit ,  quib.  ncxi  conce- 

ditur  bellandi  potcftas.  'J,::' 

c    PrMrfewfew.Doaorcm  velauditorem.  Primus.n.bea- 

ruseft,qui  fapiens  eft.Sccundus  qui  fapietcm  audit.Pru 

dentem  LXX.auditorem:qui  in  ecclefia  neceflarius.Vn- 

de  facerdotes  olim  conftituti  funt,quidiiccrnerentquo 

fpiritu  prophetx  loquercntur. 

Mattb.  ij. g.  f    De  archittdis.  Ipfc  Chriftus  f abjri  filiu9dr-.&  in  Parali- 

Aiicgorice.    pomenon  vallem  artificum  legimus.Ibi  quippeerant  ar 

I*  Co7!''i  jtb!  tificesquos  non  inflabat  fcientia ,  fed  humilcm  Chrinci 

j.Regii.b.*  fequebantur.vndc:Ego  fum  minimus  Apoftolorum. 

•J«   Amhx. .Ab§iulttluct(eis.nob'\s  dedit.inuenimus,Iud3EO- 
C  lu  fpolia  multa,pentatcuchu  Mofis,RegnorQ  Iibros,pro- 

f»Jietas,pfalmos,proucrbia,  inuenimus  admirabile  confi 
iariiiChriftQ,PauIiiprudent€architedi3,fapienteaudito 
re  populii  Chriftianu,  qui  nouit  ea  qu^  leguntur  audire, 
lud^ushetlibros^fenfum  librorunon  habet,  het  prophc 
tas,  non  habet  quem  illi  prophctaiut  lefum  Dominum. 

g  £t 


prudentes.Confiirgitpuec 
contra  fenem,nullufq;  ordo  honoratur.  Sanftus  eccle* 
fiaeftatus  confunditur. 

i  ■  Ttter  cotrajenenu  Bafil.  Mctuo.ne  mala  hn»c  ad  nos  vfq; 
pcrueniant,  vel  et  adfint  nunc  teporis.quo  pucri  quidem 
a:tatc  adolcfcetes,  morib.  aut  iuniores,presby  teros  offbn 
dant  ecclcfix,  minimeagnofcentescoru  fadta,necobfer- 
uantcs  decorum  ordinem  ecclefijc:  cumq,-  ipfi  flagitiosi 
vixcrint  etiam  bellum  inferant  hisqui  probe  vixerint. 
k  .Appnhetidet.  Ad  littcram.  Dum  lud.Ti  Romanorum 
obfidione  clauderentur, in  trespartes  diuifi  erant .  Alij 
tcmplumarccmquetenebant,aIiJfuperiorempartemci 
uitatis,alij  inferiore,&  quos  volcbanr,  fibi  prjeficicbant, 
ctiam  vcrnaculos  patrum  fuorum  diccntes.Veftimen.i. 
cftprinno.&crui.autemh^cfub  ma.tua.Hoceft  vidlii 
habcs&  vcftimentum,princcpsefto  noftcr  ,dfimodo  a 
famecruasnos,&  ruinanoftra  tuofuftentcturauxilio. 
4«  Bafilius.  Vcrusprincepsnonperhecexternainfignia 
dignofcitur,  cuiufmodi  funt  purpura,'torques,  fed  quia 
virtuteobtinet  principe digna .  Praifenti  quide  loco  ar- 
gumcntiiquodpoflitgcrereprincipatu,  fumitur  non  cx 
co  quod  aiam  expoIiuerit,fcd  ab  ambitu  &  cultu  vcfti- 
metofii.Oremus  &nos,vt  qui  prxfunt  ecclefijs,autqui 

^  duces 


OiuifTo    I 
dxorum. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Et iudicem,  tdefi  iudices  ad  quos  referebamur  cafus  var^  in 
Jerufalem  de  alijs  ciuitatibus, 

i  Et  prQphctzm.ideflprophetasfa!fos  qui  decipiebant  Sedecia 
regem  &  populum,afferentes  quod  non  traderentur  in  manu  regis 
Babylonis,vt  habctur  lerem.^  7, 

3  Et  arioIu./.<Jtt'o/of ,^«i  immolando  dtemonib.in  aris  diuinahat. 

4  Etfe.^KW  Chald^ino  deferebnt gtati aut  dignitati.io  fubditur. 
5Principcfupquinqua.&hon.vul.&pfi./<i^J/'<//^.(i«%r. 

6  Et  fapicntem  de  archi.  ide/i  principaUs  in  mecanicis. 

7  Et  prudcn.elo.  my.i.doftores  magnos  qui  intelligcbant  legem 
etprophetasinotantumfecHndufenfusUteralesfed  etiammyliicos. 
Quod  autem  de  omnib.^latibus  pradidis  multi  fuerunt  duhiin  Ba 
bylonecum  loacim  l{ege  luda.patet ^.^eg.Zj^.Et diciturillacapti 
uitas  proprihrafmigratio,quia  loacim  reddiditfe  regi  Babylonis. 

5  Et  dabo  pueros  principes  eoriJ.Hic  cofequenter poniturpf 
tia  remanttium.  Et  primo  a  tranjmigratione  loacim  vjq^  ad  defiru^ 


3icnem  ciuitatis fub  Sedecid.fecundo  pofi  deJiruBioncy  ibi:  ^pprc- 
hendet.  Circa  primo  fcicndum,quod  tunc  populus  rtmanens  fuit  pc-f' 
ftmh  gubernatusipropter  quod  inpopulo  fnrrcxerunt  contttiones  & 
diuiftones  &  alix  miferi^yita  quodilli  qui  duBifuerant  in  Babylaiie 
iudicabantur  melioris  conditionis  quam  illi  qui  remanJcrant,S  hoc 
efl  quod  dicitur:  Et  dabo  pueros  principes  eorum  quia  pofi  loacim 
prtedicim  regnauit  filius  eins  iS.annorum.  &poflillu  Sedecias. 
zi.annorum,  & ftc  fuerunt iuuencs ^tate,  &  iuniorcs  moribus,  & 
per  confequensfueruntpe/fimi. 

9  EtcSo.do.cis.qa fuerHtignorates,et  mutabiles  sutficut  fnulte 
rcs:Vterq;  .n.rebellauit  regi  Babylonis  in  malTtjuu  et  totuts  populi. 

10  Et  cor.  po.i»  peccataet  miferias  ff  defeclu  regiminis,fecundu 
quoi  diciiur  Trou.  i  .b.t^bi  nonefl gubtrmtor,populus  corruet. 

11  Vir  ad  virum.  Idefl  contra  virum.idco  jubditur. 

12  TumuI.puer.con.fe.&c./Ji/i/i-fJt^^i  oi  rtucrentia  & honore. 
1  j  Et  ignobilis  cotra  nohWc.fubiraHo  timore  ex  defeciu  regctiU 
14  Apprehcndct.n.  vir  fratrem  tuu.  Hic  defcribitm  miferia 


CMO^^LITEl^, 
t     Et  virumbellatorem. contn  vitia. 
I     £ri«dicm.fcilicetiuftum. 

X  Etprophetam.  ideft  prasdicatorem  dcuotum  pro  falu- 
te  animaram,&  non  proptcr  quaeflum. 

3  £f  a/io/«. i.diuinatorefuperftitiosu,i«quoc6fidi5t  ma- 
li  Chriftiani.  ppquod  in  poenam  eorum  df  hicauferri. 

4  Etfenem.  moribus  &  astatc.  nam  in  ccclefia  praeficiun 
tur  iuuenes,quantum  ad  vtrunque. 

5  vrineipem  fuper  quin.i.  dominantc  quinq;  fenfib. cii  ob- 
leruationedecalogi:quinquics.n.  dcce  facifuquinquag. 
t  Et  honorabilcm  v<i/rM.i.vcrum  religiofum. 

t  Et  co«y»/wri«»;.i.confcflbremdifcrctum. 

6  Et 


6  EtfapientemdcarcbittBis .  Illceft  qui  difponit  opus,  & 
alij  excquuntur  .  ideo  per  ipfum  fignificatur  dodor  fcri- 
bendo,  cuius  fcriptura  alij exequuntur  legcndo  vel  prae- 
dicando.  7  Et prudentemtloquijmyjiici.i. cxTponcrzicitntQ 
fcripturaliteraliter  &  myftice.Di^aenamq5perfon?  pro 
magnaparte  defeceruntpropeccatisccclefix.  SEtdabo. 
Hic  ponitur  mutatio  q  no  eft  dextcra;  cxcclfi  ,  cum  df; 
£tda/;optte>-oj.fmoribus,gtate,&fcicntia.  9  Etejfcminati. 
delicijs  &Iafciuia.  ic  ptcorruetpopulusvirad,&c.Pi-o^ 
Uerbiorum  lt,b.ybi  non  eftgubernator,populuS  corruct. 
1 2  Tumttltuabitur puer  cotrafene.qS  frcquSter  fit  in  rcllgio- 
ne.  X  5  Et  ignobilis. motib-  f  Cotra  nobile.ihcnc  morigeraiij. 
14  ^pprebendet.n,virfratrernfuum,&c.  Scquitur:  Et  dicet  v(> 

t  fiimmion 


53 


ralher. 


i.4.<L 


^duces  funtpopuli,non  quidcm  tcnificationcm  reportet 
A  abcxternocultu  authabitu  feciab  ipfavcntate 

a    l{ejpondebit.  Hoc  in  Hebrx-o  non  eft,  fed  de  LXX.  hoc 

additur.  SccJm  Hebreum.n.itaiungitur;  In  diciiladicet. 

b    J^onfumtne.  Non  ftatim  muUitudinis  mdicio  acquie- 

fcamus,fed  eledi  ad  princi 

patum ,  menfuram  noftra 

nouerimus ,  quia  DeuslU- 

pcrbis  refiftitjhumilib.  aut 

dat  gratiam.Multicfurien 

tes  &  nudi ,  cum  nec  Ipiri- 


Ifaias  Cap.  III. 


T4 


rabit. 


medicos  iadant.non  timc 
leC/j,     tcs  quod  dicitur:  T^equxias 
iMde.xjiiri^forti'  nonfoJftsaH 
fetre  iniquitates. 
C     I{uitenim  lerufjtfm  .  Ex 
pcrfonaprophetcQuafidi  c 
car.  Ideon6inucnient,qui  d 
B  vcliteis  fubuenirc.quia  do 
mmum  blafphemaucrut, 
diccntcs;  Dtmoniinn  babts , 
&  huiufmodi. 
^^     d    i^utatiugua.  Quamuis 
-^  j^.  RomaniquantG  adfcpro 
•coiraTOi  "'t)uto  quod  ncgabatur  ,  c 


f  Eram.  fVfrnaculum. 

viifratrem  (uumjdomcfticum  patris  fuij&  di- 

Tldco. 

cet:  Vcftimcntum  tibieft,  princepsefto  no- 

b  r>efenli'^ne.  c  •'l.lc.lusin  frincifcni. 


f  ^cmjiia. 


Dixeruntenim  ad Lotii :  rbi  fmt  ytriquitn^rcffifufitadtc?  D 
4<    Greg.  Nazian.  vtSodomitx  quorumfcelcra  vulca-  ini.ii.deni 
tiflimafunt  toto  orbe,  poena  tamen  multo  nobiiitntior,  Athanafij. 
igne  &  fulphureconfumpti  iunr,  italuda:i  ,quoru  faci- 
nus  illud  immane  crucis  domini,toto  orbc  nobilitatu  m 

cft.«5cpcnamccndijvu!ga 
tifllma,  ferro,  famc  &  in- 

ccndio  l'untconfumpti,3c 
Sodomitisfimiles  eftcihi. 
f  i^tpeccatHw.MorzVncT. 
Peccatum  fuum  quafi  So 


corrumpit. 

g  y4;a)!im.€enrum.UXX. 
Vx  aiae  corum ,  quoniani 
cooitauerunt    confilium 


a  fQuilutficiat  mihi  &:  vobis. 

in  domo  mca  non  eft panis ,  neque  uelhmea-  x 

tum.NoIiteconrtitueremeprincipcmpopuli.  t    p?§lmumcontrafemetip 

R  MTr'."^r^\?r'rr"'''    iTi^^y'"'""^"'-?  •     7     fos,dicentes:.^//:?.7««n«-,     _ 

Ruitcmmlcruralem,  &Iudasconcidit.  quia  g    (hm,quoaiaminutitisefl  -  ^'^•'■'' 

a  'Ciuciiigeaucitigeiun.  San^iisciuslup:inos2(fupcrfil.nolt.  /... 

d  f  roljuindefltueietemplara  hocmanufailum. 

lingu.i  cof um  &  adinuentiones  eorum  contra 

f  ^ljntutfu-n.  i  '\diiain.  b  *T^efpe<lum  mifericordii. 

dominum  ut  prouocarcnt  oculos  maicrtatis  | 

a  «  V^uf»    *QjiaCh.irtu.-iiin  tafne  iriJeatetcicderenoluerunt.  bfQjjndo 
»  poliiiinii.ir-nt.agnofcrnirepropieineccin  fil.j  Dcihccl'ui\inere.  ,  

cius.  Agnitio  vultuscoiutrefi^ondcbiccis,  &:  "»  incorpusfolidum,ncccc- 


^    Bafiiirs.C6fili3.n.ad- 
9     ucrfusinita,incapitamaliE 

t    gneconfultantium  rctor- 
o  quetur ,  quemadmodum 
telaquaifemel  inciderinc 


-                   _  aft>olluii^uvA>.iiit:<:o  vitiovc|.^fino.  bfClainanics.Crucil-rrriu.f  lauerecOdc. 

I^m.nni^fo'!!/!..!.";;''  ^  pcccatumliiumqihG  Sodoma  nr.-e^dicaueriit 

tamcn  praxipuc  mors  do-  *^,       j     .     .^,.,».              * 

'     f    y.  »  1  ^ccuodapoitnaulrij;  uni  (ahulaelt,inipictatemal.uondeie.     b  f  Ergo. 

minl  CaUia  lUlt.  c  fNunrt.Ii.nicofpoii.  d«t(tuali,Mctitofi<opuniCDtac. 

C     ^gnitio 
proptcr  pcccata 


t    densifcdrepercuffiuujin 
12  luos  iaculatores  refiliunt. 

h  fru8i<  adini<entionum,&c. 

•5«    Bafilius.Illorumopc- 


i\ 


contigiflc 
mcntis  fupc 

habcbunt.  a^Mrrr-lcni.    b  IQinctcmin-uetjt  homo,  iia;c&  tnetct.  . 

iRfvei^  septHaginta.CofaCioCiac  h  nc,quonia  fruflum  adinucntionum  fuarum 

'*»""  pador  VUltUSCOrUm  rcfti-  *  lul»-oene,quiiiinpio¥«mali»oii)ui».nquov«lcmpcrdutat.  blTeodeuii. 

r»«'-   ..«1A«.-._       »  e  fCiMi»pnBcipcmfumnRoman«poicnittiiadidit:flt  ipfclubiaccbiiei. 

titcis,  vclltctitcontracos,  nmpnM. 

*    Bafilius.Hoccftnulla     comcdct.  Vs  impio  t  in  malumrRctributio 
illisrclinquif  fiduciaocu-  ^" 

losfuftullcndioculosadDcum,9pcccatnm  coru  non 
qualccunquc,  fed  talc,  vt  merito  comparctur  Sodo- 
mitis ,  quod  quidcm  non  clam  aut  fuppudclcentcs 
(^  commiferunt ,  immo  ca  pal.im  omnibus  prodidcrunt. 

Dixc- 


t    non  finens  tollcrc  ad  Dcu 

i<5  acicm  mentis.  E<  ''''«  '«ge 

70.  vCoi  teiii 

t,       TT-  T  /■     monium  Hir 

*    Hicronymus.Iuxta  fe-  piciicn. 

17  ptuaginta  intcrpretes,  qui 

dixcrunt: 


(^<e  animiecorum, 
quoniam  cogitauerunt  confilium  piffimum  dicentcs:  Altiitmiis  iu~ 
jium  quia  contrarius  efi  nobis:  itaqnc  friHis  oprrum  fiiorum  CO' 
medam ,  pcrfpicucdicitur  dcChrifti  paftlonc  ,  quod  inie- 
rint  confiUum  pcflimum. 

Vopulum 


NICOLAVS  DE  LYRA.  ^^ 
"^  remancntium  pofi  ciuitatis  de/irudUonem,quia  lUi  qui  euaferant  pa 
diuerfasfocietates,fugiebant  ad  loca  deferta,iterant  pofitiin  tatJ  ti 
mote  &  miferia,^  nuUus  volebat  recipere  curd  re^minis  aliiuius 
turm^Jeufocietatis.&  hoce/i  quod dicitur:ApptchQndci  cnini 
Vir  fra.fuum.w//;/j<i  cura  &  protcclionettusjdeo  Jubduur. 
1  Et  dicct:vcftimcntum,(5{C.prin.cfto.no.i:^//«»»«f  cww 
bus  dcnudati,  in  ciuitate  enim  cccorum  moaofulus  eft  ie.x. 

Ruina  autcm  hxc.  sdlicet  popuii  nofiti. 

Sub  manu .  idcH,l»b  cura  tua  ftt. 

Rclpondcbit.  lUc  renuendo,diccrs. 

Non  fum  mc.'.  non  habeopo{e(late nec  fcientia  vos  faluadi. 

Et  in  do. mca  non  eft  pa.idefl,in  tama panpertatejHm  ficut 

6  vot,ideo  noto  vnbis  prxejjc. 

7  Ruit  cn  im  Ic.  Hic  conjequenter  ponitur  caufa  panx  prtcii- 
Hx.Licet  enimfn  fiiperius  pofka  caufa,tamcn  l)ic  replicatiir  &  ad- 
ducitur  alia  .  Caufa  autem  i/iafuit  nulttplicatio  pcccatorum ,  intcr 
tjuaprimhponuntur  peccata  contra Dtum  .fccundo  contraproxi- 
mum:ibi.Topulum  meum.Circa  primnm  rf/cJmj-.Ruit  cnim  leril 
falcm.  quantum  aiciuitatem  &  populum. 
8     Et  ludas  COncidit.f.  rcgnum  ludxtcuius  mctropoHs  erat  /f- 

rufalem 


M  0  /^^  L  J  r  E  ^. 
I  fiimenium  cfi  tibi:princeps  nofler  ello.  Siccligutur  modo  pra: 
fidcntcs  in ccdcfijs  communitcr.f  ratior^e propinquiia- 
tis,fanguincvclnationc.Quodnot.itiiraimdi'citur.v/ff- 
frehendetvirfratemfuumy&c.Vclrauonc  lucri  tcmporalis: 
qupd  notatur  cum  dicinir-.^e/imentum  tibt  tfi. 
^    K^Jpondebitque.  Idcft,dcbct  refpondcrc- 
i    'hion  fummedicus.i.  habcns  fcicntiam  alas  mcdicandi. 
6    Etin  dovio  mca  non  cjt  ;?a«u.Scilicct  facra;  fcriptur^.quo 
poficm  ftibditos  pafccrc. 
t     titaueveiimentum.  Scilicctvirtutum, 
t     HfHnr  conliiturrfmf.\oh\>^  p<iftorcm.,Scdocsqnantun- 
cunqucdcfccluofircfpondcnt  ficutrhamnus,  ludic.p.b. 

si 


rufalem,&  fubditur  caufa,cum  dicitur. 

9    Quialingua  corum,&c.  Ver  hocquod  dicitur:  Lingua. 

cfiaidtmr  quod  erant  blajpljcmi.Ver  lioc  autem  quodfubditur. 

I  o  Et  3Ai{i\itm\oncso/iendJtur,quld  nonpcccabant  ex  paffm 
ticvel  ignoraiitia,fedJiudiosi,&  e.x  certafcienuafiue  malitia,quod 
exttt  grauiffimum. 

II  Agnitio  Vultus  cor  u  m.  Ide/l,  ita  erunt  excxcati  in  malit 
qudd  malitia  relucebit  in  vuttibusfnis,ficut  luxuria  mereiricis  relu 
cttinfaiie  cius.  Et  nonfvtummodo  in  eorum  vultibus,fcd  etiam  in 
rei  bis,&  geJlibus,idco  Jubditur. 

1 1    Et  pcccatum  fuum  quafi  Sodoma  prardjicaucruntf 

inuerecunde  &pi,blicipeccando. 

I  i     Vx  ani mx  cor u  m .  Vropter  culpam ,  &  ctim  penam /e- 

qiientcm.ideofiibditur. 

1 4  Quoniam  rcddita.5'ci7/fef  malapanapro  malisculpc.ve 
rui:t4ucn,quia,  quifucruiit  iuUi  iiueurrunt  tiinc  Habytunios  propi 
tioSfVi  patet  drlrrcmia,Icrem..^o.  ideofubditur. 

15  DiCilc  iiifto  quoni.im  bcne.  Scilictt/ibi erit. 

1 6  Qni  frudum  adinucntionum,  &c.'.  retributioncm  ho- 
tiorum  JuoTumpercipiet.tt  contranJi  dicitur  de  impio  cum  dicitur, 

17  Va;  impio  in  malum.  Cf /'a/er/twrfnrw. 

•a  Topulum 


St  fotmeytgcm  confUtuitis,vcmtc,&  fub  vnibra  mcarufuiejcite. 
7  liuitenim  jcrujakm.  Mic  confcquentcrponiiiir  caufa 
dia.-epunitionis,  quae  fuitpcccatum  contiu  doinmum, 
idcofubditur. 

t     Li/igua  corum,&c.ccntra  do.  Blafphcmando. 
10  £t<jiJn/m»/on«for«>w.  Adnouitatcmalorfi  ftudcndo. 
'I»  .Agnitio  vuitus eo.i  con\  malitia apcita  in  mo &  vcrbo. 
t  !{p/poncicbitcis :  Pa-na dcbiia fuftincndo.idco  fubditur. 
1  j  yit  uUeorum.  Quod  cft  comminatio  ctcrna:  ptjcna;. 
ly  Z5/mc/«/?o,eirc.Supplccntfibiin  rctributione. 
t     FruHum  adinucntionum.  Qnx  funt  in  bono. 
t    Comedct.  In  beata  fruitionc. 
1 7  f^.t  impio  in  matum.  Scilicct  in  pocna  gehcnnx. 

t  Vopttltm 


55 


GlGf.ord.  &:NicoIai  de  Lyra 


5^ 


^  a    Topulum  mtum.^  Hierony.Loquitur  fermo  propheti- 

A  cus  contraScribas&  Piiarif£Os,quiturpislucri  gratia, 

vt  accipcrent  decimas  &  primitias  filin  Dei  negauerunt. 

Caueamusnefimuscxaftoresin  populo,ae  iuxtaim 

pium  Porphirium  matronae&  muliere*  fintnofter lena 

Porphifijfiul  tus,quxdominentur  in  ec 

titia.  clcfijs  :  &  de  facerdotali 


•j«    Bafilius .  Perfpicuum  eft in  nos  intendi  fermonem  D 
hanc,qui  quidcm  in  presbyterijordinecooptatifumus. 
Veftr.x  fidei  concredidi  vineam  iftam,  vtqam  excolerc- 
tis,vos  autin  veprcs  rcdadam  abfumpfiftis.  Fitaut  hoc, 
dum  docemus  qua;  non  conueniunt ,  dum  palmites  ari- 

dos,&  frudu  vacuos  exhi 


ffllTugradufauoriudicct  foemi  a 

crifunt.       narum. 

b  Toptle  nieuf.-^  Bafilius. 
Qai  adolefcentulis  fubij- 
ciuntur,quiiugo  premun 

tduftore.     ^"'^il^. 
uu.  nb.ad 

mumexii 

ria  rerunii 

debita,m  feruitute  fcdadi 

funt,  iibertateinfuper  per 

immodica  feruitute  perdi 

dere,digniores  funt  quorii 

mirereantur     exaftorcs  , 

quam  vt  eos  beatificent. 

C     Et  ■ptam  gre(p4um,Scc.  In- 


b  ^AHomino.  f  Vcrba  domini.  c  BenequJa. 
~  b  ■ 


a  fOpCTationum. 

enim  manum  eius  ficcei :  t  populum  meam 

a  f  Non  doftores.  5^Sciibx&  Pharifaeiexhibentesiidniitias  &  decimas.qui  doce 
ledebuerant.  b  «rEoium,vel  ipii  elfTminaii. 

cxadldresfui  {poliauerunt,&  mulieres  domi- 

a  fQiyfi:Sedne  treda.eis,qui3  Popu.m:;.  b  5^01eumautem  peccaiorisnonim- 
pinguet  capuc  raeum. 


ISaceiloiesadulantcs  eis  ;  quibusaccipiunt. 


ulbru,  &abcxaao-  b  natasfunt  eis.PdpuIemeust  qiiibeatum  tedi-  + 

1  Vltimum  ViqUe  CUl  ,  ftlandisverliis.  b*^Ne  laudeshominemin  vinlua.  ^Rcftirudineiu  operum. 

guntur,qui  pcnu     cunt,  ipfi te  decipiunt :  dc  viam  crcfTuum  tuo-  t 

nqUib.  eXOluant    C  ^  :  f  Malelaudandr. 

rum  diflipant.Stat  ad  iudicadum  dominus,&  ^ 

f  Tandem.   ^Ariernum. 

flat  ad  iudicandos  popuIos.Dominus  adjudi 

a  tProphciis  &  patnnchis   vnoe.  Quandoledeiit  cumfenatotibusterix. 

ciumvenietcum  scnibus  populifui  &:piinci 


Iere.(f.cl. 
]|zech.ri. 

|oa.i4.a. 


a  f  Apoftolis  Dcquibus.Conftitucseos  prin  f  o.t.     o  fO  Phar  fzi  &  ictibi. 

c  ^VioIenier  exigendodecimas,&  huiufmodi. 

tsnogate qu^  fit  via  hona ,  &  e  pjbus  cius. Vos  eiiim  dcpafli  eftis  vineam  mea. 


■"  ambuUte  inea.Std  fi  erraui- 


f  Innocentis. 


mus^audiamus  dnm  in 
Ezechieledicentem:  D<iio 
els  viam  altera .  De  qua:  Ego 
fum  via,reritas  &  vita. 

*  Procopius.  Viascon- 
fundebant,qui  vmbris  ac- 

teonfunditis  quiefcere  doccbat.  Nequc 
vero  paru  nocet,  qui  adu- 
latoriebeatos  dicit,  cum 
*  adempto  fcelerum  fenfu  , 
quaead  pocnitentiam  du- 
cit,  viam  claudat .  Parit.n. 
affliftiohumilitatera,  ti- 

t&llacib.ocu  niorcm  autem  &  fuperbia 
foelicitatis  prxdicatio. 
d  stat  ad  ludicandum. \zm  quafi  iratus.  Non  fedet  paratus 
vnicuique  reddere  iecundum  opera  fua .  Vcl,Non  fedet 
adhuc  vt  in  pra:fenti  iudicet,  fed  ftat ,  confiderans  &  di- 
fcernens  omnium  opera  ,quafiadhucpoenitenti^locus 

ji  eft,&  fpatium  referuat.  Populusquipropterimperitiai 

&  fimplicitate  deceptus  eft ,  ad  huc  vocatur,  vt  faluetur. 
Nonfedetdominusquafiiudicas ,  fed  ftat  ad  iudicandii, 
volens  populum  ftare,cuius  via  diflSpata  eft.Cotra  prin- 
cipes  &  presbyteros  venit,  vt  indicet,  dans  eis  locum  de- 
C  fenfionis.vnde:^<i«/^j^'cfm  injermomljustuis. 

*  Tertullianus.Sgnificatiudiciumquoconftitutuseft 
iral.  yo.i.  dominus  in  iudicid,  atquc  ex  inde  omne  fcriptum  pro- 
Martionem"  phctarum  paflionisfuaj  impleuit. 

Tertuil.fumit  ^  luftinus.  Stat  ad  iudicandos  populos,ideft,propedie 
adiudican-   fcniores  &  Scribas  &  Pharifxosad  iudicium  vocabit, 

mum)paffiue.  immiflb  Romanorum  exercitu. 

Tr^^hon™  ^  yosenim  depalit.  Hieron.Rcor  hoc  fuifle inter  fenes  & 
W  on-  principes  veteris  populi,  quod  inter  praesby teros  &  epif- 
copos  noftri  temporis. 


Domum  Ifrael.  b  Senfu  vel  (piriiu,  qui  folueie  fi  poteiat  nec  Ce  dcfwnderc. 

c  Elt.    d  fQuaii.Ideodamnabit  ves  in  iudicia.      Nanque 

o  pniicpcs. 


S  &iapinanLi  paupcris  inddmo  veitra.   Quare 

3  f  Vel  affligitis  alialitcra.  b  TOrphanotum,  viduj^rum.  ^ 

atteritis  populum  meum,  &:  facies  pauperum  " 

a  ^Faine  aitenuatis.vnde.  Demoliuntur  enim  facies  Uas.Scc. 
h  «■  Quem  timere  debetis. 

•f  commdlitiSjdicitdominusexercituum?  Et  9 

3  *^Inlufeibiam. 


dixit  dominus  Deus:Pro  eo  quod  eleuat^  funt 


lO 


a  TM'noiesjciuitates,vicl,  oppida.ijua:  inlibiu  Icfu  filiarnominantur. 

[-•  Devitio  in  viiium.  c  «iln  «^iio  notaiur  fupeibii. 


fili^  Sion,  &c  ambulauerunt  collo  c'xtento, 

a  5^Signi'.  lafcmtx.  b  Tt.udendo. 

&;t  nuabus  oculorum  ibant,  &plaudebant. 


II 

12 

13 


buerimus,dum  populi  vi- 
tia  non  extinxerimus ,  dfi 
exemplo  vitaenoftrafolu- 
aoris,  finimus  permulta 
admitti  praeter  decorum. 
f    yineam  meam .  Vineam  ^^^^- ' 
de  Aegypto  tranftulifti.^i-  '^"''" ' 
neadumihi  Sabaoth  domus  if- 
raelefi. 

g  Quare  atteritis  pop.meum. 
Noftri  quoque  principcs 
cum  pauperes  dclinqucn- 
tespublicearguant&  con 
fundant,  diuitibus  pciora 
peccantibusnec  nutumfa 
ciufit.  hi  quorum  domib. 
rapina  pauperum,du  ecclc 
fixopesfibi  thefaurizanr, 
&  in  delicijs  abutuntur. 
Qiise  ad  (uftentationem  E 
pauperumdantur ,  &  fibl 
referuar,  vel  propinquis  dt 
ftribuunt,  &  aliorum  ino- 
^iam ,  fuas  vel  fuorum  di- 
uitiaseflcfaciunt. 
h  Vroeoefwdeleua.HoCzd 
vxorcsScribarum,  &  Pha- 
rifa:orum  praicipue:  &  ad 
aliasquoque  poteftrefer- 
ri  ,obquarudelicias  &Iu- 
xu ,  viri  caru  pauperes  cx- 
poliabant .  Ne  fe  ergo  im- 
munesexiftimarenta  pcc- 


cato.dicit  dns:P/-o  eoy&c. 

*  Bafilius.Quamuis  (ermo  pracedens  acrioraquedani 
infinuct,continet  tame  quiddam  per  utile  onerofae  mul- 
titudini.  Vitam.n.mulierum  procaciumad  moderatio- 
nemreuocant,queipfohabituafpcdu ,  inceflli,  ftolaque 
adtalosdemiflafuamoftentantprocliuitatem  ad  libidi- 
nem  explendam .  Colh  exttntc. 

•^  Idem.Nam  qux pudica  eft  mulier,prs  pudorc  ince- 
dit  oculis  in  terram  dcmiflis,  \uubus  oculorum .  Probatio 
redditurmulierisfornicariceadopera  ipfa  anhclantis  fa 
fcino  ac  noxio  afpedu .  Ipfo  enim  contuitu  obfcoenam  P 
denuntiatimpuritatem.  laftu  enim  oculorum  fagittam 
plane  exitiale  emittit ,  vt  bafilifcus  qui  afpedu  folo  fuos 
corrumpit  ipeftatores.  An  non  etiam  filia:  ecclefijcob 
eadem  in  ius  vocata:  funt? 

*  TertuUianus.  Caput  maritis fubijcite,&  fatis  ornata: 
eritis,  Manus  Ianisoccupatc,pedesdomifigite,&pluf- 
quam  in  auro  placcbunt .  Veftitevosfericoprobitatis , 
by  ftuno  (an£l:itatis,purpura  pudicitia:,talitcr  pigmentar^ 
Deumhabebitisamatorem.  ^'  mol\^. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
•J«  I     Vo^\^\lva.\yM:\xmHiccoifeqi*enterponunturpeccatacontra 
proximum  cum  dicitur^Vopv.lum  mcum  exafto^rcs  fui.  idcftt 
fuperiorcs  qui erant  tyranmnonprincipes, 
a    Spoliauerunt.  Bonisfuis. 

3  Et  mulieres  dominats  funt  cis.  Quiapertrahehant  viros 
Jiios  ad  idololatriam. 

4  Popule  mcus,&c.  tfli  crant  fa'ff  prophet^ promittentes  eis 
projpera,cx  quorumpromil]ione  populus  rebellauit  regi  BabyloniSy 
Cjr  jic  cum  ciuitate  perijt .  Et  quia  hoc  fa^umfuit  iudicio  diuino. 
ideo  fubditur. 

5  StZiSLAindic^mAnm.i.adpunitionemmalorumparatus.Et 
tjuia  ijia  mala  erant  principaliter  infnperioribus,  rt  diBum  efl,fe- 
^«ir«>-.Dominus  ad iudicium./.  vtiudiceteos  defuis  tyranni- 
dibus,ideo  fubditur  verbum  ipfius  Dei  ad  eos  dicentis. 


Al  O   K..A  L  1  T  E  B,. 
t  I     Topulum  meum.  fcilicet  principcs  &  pr^lati  tyranidem 
exercentes. 

}    Et  wrt.i.principes  &  prelati  per  moIUticm  carnis  efFoe 
jninati. 

4  Toputc  meus.  Adulanda 

•{■    jpje  tc  dcci.in  malis  nutriendo,&  a  bonis  pcruerteriido. 

5  stat  ad  iudicandm.i.  ad  pumcndum  pr^ diitos  malos. 


6  Vos cnim,SiCC.i.populum  ljrael,qui  dicitur  vinea  domtni in- 
Jra  cap.  y  .b.  cuius  bona  dcuorabantpriiicipcs,  &  populus  rcmave- 
bat  pauper  &  nudus.  ideofubditur :  Etrapina  paupcris  in  dO'« 
moveftra. 

7  Quare  2ttcritis.6cc..AngaTijs,&  iniurijs. 

8  Et  facies  paupc.^ wawe attenuatis,quia  in  tantum  rapichant 
bonapopuli,qu6d  hon  rcmanebat  ci  fufficientia  vicins. 

p     Et  dixit  do.Hic  conjequenter  defcribitur  pava  in  fexu  mtilie 

bri .  Et  primo  quantumad fubtradionem  ornamentorum,  lecundd 

quantum  ad  mortern  virorum,ibi:Tutchcrrimi quoque  viri .  Circa 

primum  pr^mittiftr  infolentia  mulierum,cum  diciiur. 

lo     Pro  eo  quod eleua. Elationementis. 

I  r     Et  ambul.exten.  col.  Quodefi indiciuinterioris elationis. 

1 2  Et  nutibus  oculorum  ibant.  Impudicd refpiciendo. 

13  Etplaudebant.  DiJJolute  ludenio. 

^diudi.ve.i.cnm  Apoftolis,&eorum  imitatoribus. 
6    ^oycw^«.i.popuiumChriftianu  vos  tyrannides. 

9  Etdixit  dominus.Hic  confequcnter  ponitur  lualitia  6c 
punitio  mulierum,cum  dicitur. 

» o     Tro  eo  qubd.i.  male  Chnftiane  fuperbiendo. 
n    ftami.Superbiamcordisexteriusoftendendo. 
J  2     Et  nutibus  oculorum ibant .  Impudice inipicicndo, 
I  i    Utplauiebant.  Diflblutc  ludendo. 

\  Tedibm 


( 


57 


Ifaia!  Cap.  111. 

a  T  Vt  ctJam  IncrfTu  videntcs  aHicfrent. 


58 


dcbaCj&ambulabam^rpcdibusluis.&com-  f    ad  militiam  Chrini,queEzech.8.c. 


a  f  Oriute  rapini  paupeniin. 


b1  v'!  pro  {^matu  Ct  Jgronnnia. 
^  bl        ' 


^Moralitcr.  Pro  et*,/fttoJ fleua 
A  ujimr.  Corripiuturanima: 
inp«dib.  quxinrupcrbiacriguntur  ,^        •    i"    •-         1  1  -       "    bi     .     -  , 

^?^'"«  &non  virilcmduritia,iccl  a  politogradumccdebat:Decaluabitdominus 

,^^"'  d;fl"olutione  feminca  le£ta  .     a  »  QHopeccafadetcgumut. 

tur,  &  pcrdui'  ornamenta     verticcm  hliarum  Sion,&  dominus  t  crincm  ^ 

VirtUtU,qUetOrgbUS,  mO-  a  «r  B.omsnisirruent.bus. 

nilibus,armillis,&huiuf-  b  canimnudabit..lndieil]a  aufcret  dominus  4 

niOdidcfcributUr.COntra  »  f  LiinnIxEcrlcfixoinamcnta,  quialole  iulliti^iHuminantur.         J        _^ 

quoquc  foeminas  harcdi-  c  ornamentu  calccamcntorum,  &  Itanulas,  6<;,  6    caput  Dequo.  Sicktvnguen  t Nate». 

CUntUr,qUZambulantCX-  a  *'Oin3mentumcollivf'^ueadpcc1usdcpenden$,inquoiniclligentia,ir!ftii  tum  tn  Capite,^UOd  defcendlt  m  „.  , 

tCniOCOUO  nUtUjllgniiq,  ^^^     KcKcca.nronfalibus.     dTCapiti..nauoeftomn.sfcr.fus'^  barOambar.  ^aron,&C. 

locjuuntur. 
tl>.io.e.  a  Df «/«j/^tf.Qiiod  occuUu 
cftpafcbir,  &foedacalui- 
cicsapp.ircbit.  Nihil  enim 
B  opcrtucft,quodnonreuc- 
iciur. 

!t.x».a.   b  /B<^»e/7/rf.  fcilicetEaby- 
i"fc    lonicxcaptiuitatisLVclvc-  d  olfacloralia,  &inaurcs,&anulos,6^gemmas  13  h  77.eWf?rtf.Veftis  mulie 
'^     rius  quando  capti  funta  e  a^  Dequ.buj:ibunidc»irtut.-invittuicm.  b  1  Qu;  u* hnraeti ,  ac  M  bris tcnuiflima ,  &  vifui  p 

Romanis,& omnia orna-       .    ^  ...w.s^usop.^.stp^winqu.husf.nrns  p,otcgj.nM,r        i^  uia  xftati  idonea,  &indc  E 

inrrontcpcndcntes,&:  muratoria,&  palliola 

a  ^  Quiuu,  f  ncepiocum  omnium  rc^la  llringiiur.     b<r  Vidcmut 
tnim  quifi  pci  fj^cculum.^c.       c  ^  5ub'il.i  vel.im.na. 

&  Iintcamina,&  acus,  &  Ipccula ,  &  finddncs 

a  ^Q^bus  opciiuatci  bumu.  .    f  Q.^bu>  iei;imurconira  itdotem  v.tioiii. 
^  1   libi.         !><i'''u<um      »  *utru'-rtiot,at  cotiupfjt 'iint  cicatrice»    Stc. 

nafiis,  &inraocn;buspu-     &vitta';,&  theriftra.  Etcrit  profuauiodorc 
bliCiS.Moralitcr ,quoquc  l  '--        •^    -..  -- 


a  ♦'Oinamentum  colli  vtque  ad  pcclus  dependens,iii  quo  iniclligentia.inctii 
b  f  Q^atlibetoinamcnia.  cT  Bracbiorum.lcilicct  bonaopcia.Hisacccpit 
KcKcca.nf  onfalibus.     dV  Capitit  .n  quoeiiomn.sfcr.fus. 

torqucs,&  monilia,&:armillas,&  mitras^  6< 

a  l^  Ciiia,uiu.i)ux  jcfcriooncsdicuntux    f  In  qu'bus  uiHretiono.  b5^  Taloiii,    ^ 
limilcs  .itmillis.vndciFcs  non  offrnd;t.  Et,  E  i!a'int  pcdcs  meos  i  Lipfa.  8 

c  rCo'l.  .)u«8t  .'•i.-i.&.-argentitexuntHr  viioulis,  fcilicctlenfu  ,&fcrmone.       _ 

dilcriminalia,&  pcrifcelidcs,&  murcnulas,&:  ,o 

a  <|  In  (;uibw>mulcnmpoitjb3nt,&al.aodoramenta  vtiiinusbunus 

f  Ncaudiamuk  .udiciumfangui- 


o4oi  CbiilU 


I  poit. 
^bau 


b  t  Ab  aunbus. 
nit,  fcd  <)u>  habct  aiircs ,  audiendia.idiat. 

b  ~  ' 


11 
12 


pater  fignauit.vnde.-rtt/i.  i-uc-«s.c. 

gi.acuUmlitHilitudinis.  Yilius 

quoquc  prodigus  cum  fto 

la  anulum  rccepit,  &  cal- 

ccamenta . 

e  Cininiasinfronte.Quihus  E«ch.  ij.a. 

oranoftradecorantur,  & 


f  Urteamiha.  Hicronymus 

vt  latis  in  dfio  perfrua  pfai.,.  j,, 

mur  deliciis.Vnde.ro>-re«- 

tt  voluptatis  tn<£  fotabis  eos. 

g  Fittas.  Qus  animu  huc, 

illucquefluentem  coftrin- 

gunt. 


t'  .•ra&  "^^"''*  pcrdidcrunt.  Siuc 
< .   .lum  mctaphoricc  mulicrum , 

tiioooe   idcft  vrbium  ornamenta 
licalui-  dcftruftafunt.qujcinpla- 
teis,porticib'  foro  &  gvm 


_    1 


adanima  ha:c  rcferimus. 
C  Cali  eamenioium .  Qux  in 
lolitudinc  nofuntattrita, 
fcd  ita,vt  cxtraxcruntdc 
Accypto,  pcr  quadraginta 
anuos  in  dclcrto  habucrut 
Hiscalccaturqui  a<jnicar 
ncs  funt  comciiuri.Calcca 
ti  pcdcs  in  pra:parattoncm 
tuangf  hi  pacis.  CaUeamen-  j^ 
icr«fw.Hxcdurarcnonpof  j 
funt.li  cxtento  collo  am- 
bulatur.  Si  pcdib'  veftimc 


s  ^  viito.-uni,  J<  peccatorun 
cin^b  lumtx  s  .cilitis  in  Minitc. 

1    Mcndaci.  d  ^  T->iia>  *(  icflcso 


b  *  Auica.  T^Vciit-tis.     ^Slatcac- 

cf  recoiorumquoqu.fque  conltiiDgi. 

^  l^iovrtuic  viiium 


i6  nominatur:  f  iheriaenim  t  Thcros. 
17  sftas  dicitur:'  a.Cor.ti.44' 

iS  i  Fjfiiape^oraliciliciH.Qua. 

19  caftigaturvbcra,neexube 

20  rcnt.  Dtfpondienimvos  ,&c. 

21  Et  al ibi:  In  ^egypto  mammte 
li   tujtconfraSi.tfuni. 
2j   k   Etmcerebuntatque.Qaicvi 

quelocum  fuum  diabolo 


foctor,&prozonatfumculus,  fi^^crifpinti  *J  dedcr°t?&corfuumomni 

•  f  Cj^iis  dciuipatio    b  «r  Qnscum  locum  tcnn  in  facmu.is  quem        >-  n      j-  r  ■^t 

latiooalcincp.fcopir'  tPior-ttiMteamiQa.  ^  26    Cuftodia  nOU  fcrUaUCnt,lU 

ciinccaluitium,cVprofafcici  pcc^orali t cili-  *7  gcbuntportxcius,  &ab- 


a  '  i"a:nile»'i  '.k>' 

cium.Pulch 


bTIuucor»  ,  iiiU.tiaiuftincni  tviabiteom.«rRomano.    28    k'ntCfpOnlO  lcmpcrinlu- 

icrrimiquoqucvirituidadioca-  ^9  aucrit,&corrucnsinpul 
f  Miiatoic,  ^  io  iicrcm  (cdcbit. 

dent,&:foitcstuiinprxlio.Etmcrcbuntatq;  ^'  ^  Lugebuntportxeiusy&de.iCin^Mr.c 

.1Qu5,<ioc«l»cc.n.u.u..    ,V.U^u-di.u.eueHacit.vcl,lcbsomn,mo     ^      3*    /o/-/^  l'l  tma /erfffczt .   MctO-  "  j.duft,o    » 

d.iefla  j3  nomicos,  iudiccs,  regcs, P""^"'^!'"'*'" 

lugebut porta: cius,& dclbla ta in  tcrra fcdebit.  34  principcs,  qui  folcbant  fc-  i4J.68.c. 

dcrc  in  porta,vndc:  .Aduer 
ta  trahuntiir,  vt  pro  munditia  matronali  tcrrx fpurcitia      fum  tne  loq^ebantur,  quifidcbantin porta. 
vcrtatur.  d  ^nu 


C  NICOLAVS  DE  LYRA. 

«  I  Etzmbuhbant. curiosi,&Ulttuci"cedendoperqu.tprouo- 
cabuniur  homlnes  ad  luxiiriii,ideo  fubditur  pana  dtbua  t«  dicitur 
a  Dccaluabit  Dominus:  auferendo  naturale  ornamenium. 
^juUiriius  a  naiura  datijunt  multeti in  ornatum . 

3  Crincm  earum.  decUrando  falfitatem  capillorum  extraneo 
tum ad  compufttionim  capitis  addidorum. 

4  It}  diciWi- fcilicetdiuin£  punitionir. 

5  Aufcrct  dfis.  quiamuUeres fotulartbus airiofis  rtehantur. 

6  Et  l unul:  idefl  incifiones ad  mod-4m  lun^faHa f  in  fotulat ibut, 
yt  dtcunt  alnjui.  .Alif  verb  dicunt,  tjitod  lnnuUt  eraut  t^UAdum  par- 
uc  bulle  auref  dependentcs  circa  collim. 

7  Et  torqucs.  idesi  ornamcnta  in  fuperiori  parte  veflimentorum 
faiiacircacoUum,  &  dejcendentia  vfque  adpeHts,  ficut,  c^dtui- 
fio  vefiium  erat  tn  fuperiori,  parte  pefiorit. 

8  Etmonilia.a(/(o«(Mn^en(/«mi//4m  diuifionem. 

*/  Et  armillas  quejunl omamenta braibioru  circa  fapulas,tdeo 
duunturabarmo.     lo  Et  mitras.  idefi  cw.ufas. 
11  Etdifcriminalia.»</c/?/»cci"i".    li  Etpcrifcclidcs.  ^n* 
funt  oriiamtnta  brachiorum  ,  vtl  proprit  manuiim. 

13  Et  murcnulas.7M.r^fi(inf  infinibus  vefiimentorum  contcxtf 
ex  diuerfis  colorihus:  ideo  vocabantur  mureniiLe. 

14  Et  olfadioriola.  idefl  vafa  parua  arginua,velaurea,vbire' 
ponthantur  redoUntiaad  magis  bomiucs  prouocandum. 

15  Et  in  aurcs.  idnji  omamenta  aurium . 

16  Et  anulos.  idefi  omamenta  digitorum. 

1 7  Er gemas in  frontc  pcndcntcs.lnbihstenim fcrta in  qui- 

.  M   O    l{    .yi    L   I    r   t   t(.  ~ 

•  Tedibus,&c.  ad  luxuria  homincs  ,puocado,Scqr  pocna 
a  Dfc<j/«at/r,i.  manifcftabitcaru  vilitatc  latentc,  fcilicct 
earu  adultcriu,&  fornicatione.&ficquicquidboni  vidc 
batur  in  cis,amoucbitur  pcr carum  infamia,idco  fubdit 
4  <n  die  ilij.  Pcr  iftaornamcnta  fignificaiitur ocs  condi- 
tioocs, quae vsdcbantur  in cisbon»,&  aufcrunturpcr 

ad~d1  t  I  o. 

In  cap.ybi  diciiur  i«  poliil.Et  prophcta.i.  ^phctas  falfos. 
Hoc  quod  diiitur  W'i  :Etprophrta  ircunaH^lo.  ihicUriintr  de  ve 
)phita,prout  plani  Uttrafonat/i  lia  cxpuiuturfiHndim  iLlud 

quoi 


roiro. 


#Cap. 

bus  etatgemcpofitf  pmderttsinfionte.  i8  Etmutatoria. /V- 
tji  diurrfa  ve/iiii  paria.  19  Et  pall iola.i.cttf riora  vijiimcnta. 

20  Etlintcamina,/j/f//  intinoia luxta  carmm .  ^ 

21  Etacus,&  fpccula.  inlirumentc  funt ,  ctmquibus  muticres 
fiptal<ant  ornumenta  corporibus fuis. 

2i  Etfyndoncs./rf'".^  fnbtiliavclamina,tiuibusoperiunturhu- 

tiiert  in  iei  ra  ilta.     2  J  Et  v  ittas.  idcfl  pepla. 

24  Etthcriftra.E'//tf»<if»7/y;e'r//?r»«w  vifiislinea,quavtuturmu 

lierrs  m  {fiatc.&  diatur  d  tero  ttris.nuiu  unmiir,  vt  ibi  fiat  ruge 

tnulie, &  tenues  ad  curiofitatc.   2  j  Et  cri t.  mulieribus  prfdifiis. 

1 6  Pro  fliaui.f Jr  infirrnitate,cir  mijeria.Lt  quia  multiifuerunt  tn 

carccrate in  locis  fatidis.      27  Et  pro  zon^.(\uoligabatur ,vt  ca 

pttujr.     28  Et  pro  crifpanti.  quta  tral^ebaniur  per  capitlos,  ex 

infi>mitatibus,&  mijcrtfsjiuebatit  capilli  aecapitibpsfuis. 

2  9  Et  pro  fafcia  £//  amemfafcia  ptHoralis  vtta  tenuis,  C?  ddi 

catOj-iu  qua  flringiitur  mamillx,nc  ex  fua  gro(/itie  tu-pitiidn.c  ipge 

rant.Ola  tntm  ijia  infiiiiafunt  mutieribiis  tcpore  captiuitatis  Baby 

lonicf.     jo  PuIchcrrimc./7/c  covf  quemer  dejcribitur  earutn 

pcena  tx  norte  virotu.Etprimo  circa  hoc  oflcnditur  propnfnum  Je 

cumio  mfertur  quodda  corretartu,ibi:Et  apprehendcnf.rirca  primu 

(/it//«r.Pukhcrrimi  quoq;  viri  twi.idefl  iuucncs  cu  qitibus  mu 

lieresimpudicfdtiiciabaf^tnr:  ji  Gladiocadcnt./^p/r»'  Chatd. 

3  1  Et  fortes  tui  in  prelio.  non  pvttnusje defcndere. 

J3   Et  mocrcbunt./c///tf//pr/</j/cw,eJr  aliurumiiuitatum.Qjie 

dicuntur  lugere  mttaphorici  propter populi  dcjtruiiioncm ,  ficut 

praium  ridcre  diiitur,  quaidvfluret. 

3 4  Ft  dcfolata.  C^</a  muri per  Cl)aldfns  fuerant ad terra  deicHi, 

malum  infamia:,  idco  lequiturT 
2 j  U  citt  prnjuaui.  fcilicct  fama* pra:ccdcntis. 
/»ior.fcilicct  infamix,    27  /ii/>r«.  1^"««.  Namomnia 

Sua:  vidcbanturincisbonaproptcrinfamiam  fcqucntc 
dta  fuiftc  iudicantur,  &  falfa. 
'Pulchcrrimivtfi  tui.  fcilicctlingux:namproptcradulte 
riumvxorum  fuarum  vitupcrantur. 

quod  dicitur in  Vjat.  la  no  cft.pphcta ,  &  nos  no cognoicct 
zmp\ius:vndefecundumhoc,lMi.prophetia,qtticipitabiUotoco: 
Ecccn.  dominator  dns.  nvn  pcrtinetad  Hatum  Babytonice  ca- 
l'iiuitatiSfin  qua  mHltiJuerunt  prophctgfVt  hrem'  Et^cIj.  Dan, 

&hniuf- 


\ 


^9 


Glof  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


60 


A  &  hulufmodi  vnde  ajpiclenti  beneftngula  que  de  hac  materia  con 
tinentur  in  boc  ca.  magis  videntur  pertinere  adftatnm  huim  cupti 
uitatisyin  qua  nullum  robur  habentyfeu  valetudiiiem  ,  necprophe' 
tar»,  ncc ariolum,&  fic  deftngulis  bic  contentis.  Qux  inglo.^  pro- 
pib  appUcantur  huic  ilatui  eorum  bodierrio,&  fpecialiter  cu  red- 
ditur  caufa  buiufmodi  panarum,  cum  dicitur.  Rjdit  lerufilem ,  & 
concidit  ludas,  quia  lingua  eorum ,  &  adimuntiones  eorum  contra 
Deum,proprit  videtur  competere  ludxis  modernis,  qui  quotidie  in 
fuis  expofftioniJM<j  &  fcripturis  conantur  admuenire  aliqua  falfa 
contra Chriftum.  Similiter quod fequitur:PccCitlim  fiium  qua 
iiSodoma  praedicauerunt ,  non  nifi  eis  pioprit  compau ,  qui 

I  publice  approbarit  quantum  in  eis  eji  occiftonem  Chriil  ,-:on  abfi  0 
dentes  atiquid  de  maliciaibidemperpetrata .  ^nde  exp'tia  mifena 
eorum,  tam  infexu  virili,  quam  inftemineofiat^m  pri.pbttat  de  fiC 
licitate eorum^  quifaluatifunt  de Ijrael , abieiiis  non credinubns 

&  hoc 


&hoccum  dicitin  cap.  feq.  f.  4.  In  die  illa  eritgermen  domlniin  D 
magnificentia,  &gloria,&c.  exponatur  prout  inpoJHlla. 

t{ET>LIC^.  Inc.  i.poHil-&Burg.  differuntin  appUcationc: 
quia  pofiill.  applicat  aU  capciuitatem  B  <bylonica,  fimilitcr,  &  S, 
Tiiom.  Burg.  autemapplicat  ad  csptiuitatem  ludxorum  hodiernd. 
Sed  cum  VoltiUator  exponit  primam  partem  huius  cap.  Quod  Dcus 
auferet d lerulakm foriem,vaitdum ,  & prophetum,  fcilicetfal- 
fim,inqito  confidcre folebant,&  fuerunt  decepli.  Bur.  di.fecundu 
gl.  intelligi  debere  de  vero prophcta.Et ex  hoc  arguit,quod  hoc  ca. 
in  captiuitatc  Bibytonica  lociim  no.t  habuit,in  qua  quum  plures  sa- 
cii  prophcta:  fuerunt,fcilicet  lerem.  Baruch,E7^echiel,  Daniet,&c. 
Svlnai  lyocargumenturnThomifiaf  qui expomt  de  captiuitate  Ba- 
bytonica,  &  cim  lioc  de prophetadeinfiin^u  diitino.Voflil.  auttm 
cxponit  depropbctafalfo :  ideo  argumentum  eficontrueum,  nifi 
qitantnm  efi  degl. per  Burg.  allegata,  quam,  &  Burg.& pofiil.  no 
reputant  authenticurn. 


in 


Cap.    XV. 

T  apprehendentfept^. 
Cu  Nabuchodo  j 
2  JJI^S^  nofor  Sedecia  re- 
ge,o^  principesIud?oru,& 
^  tribu  Iud^,&  Beniamin  ca 
ptiuauitfalieenim  10.  iam 
abdndae  erant  vltramon- 
tes  Mfdoru,&i'erfaru  nec 
poftea  reucrfsE  funt)potuit 
fieri ,  vt  multoplures  mu- 
Iieresremanferint,&  fcpte  b 
vnu  apprehenderint,  dice- 
tes:Pane,&  veftimentum  c 
habemus,  nefine  femine 
jiioriamur,  &  hoc  malcdi 
^am  legis  mcurramus.fci 
liccw^uLediSialieitliStqn^nd 
di  mijerit  leme  fuper  tfrram-.zxx 
fer  opprobriia  fterilitatis  d 
nobis,  Inuocetur  nomen  tuumfupernos,  vtvirdica- 
Q  ris  nofter.Septenarius,&  dcnarius  numerusproptcrSnb 
batum,&  decalogum  Iuda;isfamiliarisert.lamcniuxta 
ambiguitatem  Hebraei  fcrmonisquo  vcrbufabbanunc 
feptcm,  nuncplures,  nunciuramentuminterpretatur, 
hociocoplurespoflumns  intelligcre. 
4e  Cyrillus:Cum  finiflet  dfis  minas  aduerfum  ludxos 
quiChriftum  inluceiuftuUflcnt,  &aducrfus  fceminas 
ludsas  qus  vtla(ciuarentluxu,gemis,acmargaritisnite 
rent,  non  induere  Chriftum,  &  iuis  viris  caula  fuerc,'vt 
plebem.  a  Chrifto  auerterent.  Subiungit  Propheta  tanta 
vaftitate  per  Rom.  futura,vt  viroru  mira  paucitas  fit. 
Tnfraii.  9.  ii/'«tw?w«//tm.SeptedonaSpirituslancti. Spirituifapie. 
tig,&  intette5lus,fpiiiius  confitij,&-  fortitudmis,fpiritusfii'.ntiie, 
&  pirtatis,&  replebit  eu  fpiriius  timoris  dmini.QnxmvxXicrts 
dicuntur.quia  ncmo  generaturDeo,nifi  per  fpiritum.Et 
pluraliter,quiaplurafuntdona,  cumlpiritusvnus 

Allegor,  Septe dona  Spintusfandi  fcpte  mulicrcs sut. 
Vnde.-  l^tonHiLct  juper eu fpirnuf  doniim,  fpintus fapicnti^,  &c. 
vir  aute  Chriftus diciiur,vnde  Zachar.  Ecce vir orus eft  no 
rnen  cius.ln  die  illa,ideft,dominice  incarnafionis  apphcn 
dcnt  fepte  dona  Spirituslandi  viru  vnu  lcilicet  Chriflfi, 
quianulliialiumucnerunt,in  quorequiefccrcnt.  vnde: 
i«  r)  (jt4im  videris fpirituni  delcendente,& manentt,  &c.  Hi  siit 
fcpte  oculi,de  quibus  Zachar.  ^uper  lupide  vaufuntfep.eo^  u 
li,  &  in  vno  aurco  cadtlabro  lucern^  feptc,  fuffuforia  /fp/e.NeC 
tuncprimu  fpirituseurepleuit,quandofupcrcu  baptiza 
tu  mcolCiba  apparuit  fed  in  teporeconceptionis. 

Moral.  Apphedent,vt  firmiter  teneat,  &  no  dimittat. 


C  A  P.     IV. 

T  apprehendent  feptem 

a  ^  Chc  Itum  folum  ,  qu!  fine  peccato. 

mulieres   virum   vnum 


f  Cum  incuiuabitur  altitudo 
vrotum. 

dic  iila  dicentes:  Pa- 

a  f  N  'li  indigcniustuo  vel  vcfte. 
f  Noflct  cibusellpanis,  qui  de  cilo  dc- 
icendit:  rermo  Dei  mulietum  panis. 
&  patT. 

nem  noilrum  comede- 

3  ^SiriTion-  Pti  qio  om.iniur  firgu!ac  hr.rum  mulicrum. 

mus  ,  &  veitimcntis  noitris  operiemur :  tan- 

a  t  Vt  oinncs  dicsmut  nominetuo.idelt  cimnes  voccmur  lefus,  vt 
omniain  omnibusnoinm  tuura  fiat.     b  1   Vtimperfectio  legisin 

euangclio  coiHjileatu.-  ^   lclus 

tummodo  inuocctiir  nomcn  tuum  fuper  nos 

a  t  Capi  uit.itis. 

aufer  oppiobrium  noftrum.  In  d!e  illa  erit 


Omnes  viros  tranfeunt» 
vfquead  Chriftum  nullu  ^'^'^■^•* 
apprehendunt.TV(p«  f/?e«r>» 
homo,  qui  nopeccet.ln  homi-  „ 
nibus  alijs  hofpitium  ha-  ^ 
bet  fpiritus  tribulationis, 
non  manfionem  quictis. 
Fuit  cnim  in  prophetis,  & 
inalijsiuftis:  fedquiaho- 
mines ,  &  ideo  peccatorcs, 
in  eisfuit,  fed  non  manfir. 
vndcdefolo  Chrifto.SM- 
perquem  videris  Jpiritum  de-  , 

fcenderitem,&  manentem,  hic 
eflqnibaptiXat.  ^""•'•* 

Auguft.Septe  muUeres,  q^^q.  ^^ 
fepte  Ecclcfis  sut  gbus  fcri  ex  vet.  tcft, 
bit  loan.in  Apoc.per quas  Apoc.  i.  c. 
cesdcfignantur.Hx  appre- 
hcnderunt  Chnftum  per 
fidem  poftaf  ccnfionem,pcr  Apoftolorum  pdicationcm. 
b  Vanc  Mj/ii^/l.Panis  noftcr Xpseft, virgaderadicelefle,& 
flos  mulicru  panis  pater  eft,ficut,&  Chrifti,g ait:  Meus  ci' 
hns  efl,vt  faiia  voluntate patris  mei.Taninofiru  cvrnedemus.Cot 
pi^sXpi.  C  ye(lirnetisrioflrisoperiemur.OTm\r\C[\s\\xt\xlvt. 
d  luuuceturrMnctuu.  AChrifto  dicamurChriftiani.       I^an.^.e. 
e  .yf</eroppro/>ri».quodpatimuraIudjEistaquafincDco  ^ 


fine  lege.vnde:  'a  non  cflis  hojpi!es,& aduen^,&c .  Vane  noftru 


Ephcf. 


2.i 


Znch,(?.c. 


loan.  Xt  c. 


.^jch.j.  i. 


^ 


NICOLAVS  DE  LYRA.  Cap,  .v. 

j{  in'  T  apprchcndet.WJc  ex  didis  concluditur  correlarium.Cir- 
j  X2i  ca  quodfcicndu,tjUjd  in  hebrp  non  incipit  bic  caput.  Sed  iiie 
r.i  ifia  :  Et  apprehendent,&c.  immediatt  coniungitur  curn  pr^- 
cedenti  abjquc  aliofpatio  vacuo  inttrmedio,  qtiod  eji  fignum  atte- 
rius  fententie ,  ftu  capitis  apud  Htbr^os:  ideo  efl  conclufio  fc 
quens  ex  pr^diHis .  Ex  hot  enim  quod  ditium  eH ,  qubd  viri  in- 
ttrficercntur  inpr^lio  ,  fequiturqubd  mutt£  remanerent  mulieres 
finevins  :  quia  mulieres  non  /ic  interficiuntur  inprftijs.  Ethoc 


cowe«/e»^«f,c?<".QiiodeftSpiritufandlii,  cumpatre,&  filio 
equaliterpoflidcrcomnia,&  nihilo  indigere.Inuocctur 
nomen  tuum  fuper  nos,hoc  cft  a  te  diciuur  Chriftiani, 
q  noftra  habitatione  cupiut  perfrui: Aufer  op^briu  no- 
lku,ncampliusfoetore  vitiorucxpulfi.acordibushomi 
nu  larpe  cogamur  muiare  hofpitium. 

^«/er.Qiiiacofurgetcotra  lapientia  falfae  dodrin9,& 
cotracxtcrasmulieres  ideft,v/rtutcs.Vnicuiq;luuinfur 
gitc6trariu,cum  nomecaru  falfx  virtutcs  luunpiunt.  | 

f  /n  die  illa  eritgcrmen.  ^  Auguft.  In  illo  die  in  quo  pro-      . .       ' 
miffum  Dci  adimplctum  cli ,  &  fidci  facramcntum  de-     '  "^'^' 
claratu  hominibus  illuminati  funthomincs  fupcr  tcrra, 
vt  pcrcognitionccrcatoris  punficati,qui  rci  fuctat  mor 
tis,lficret  ancrna;  vitc  ha:rcdcs. 

4«  Eufcb.  In  dicilla  in  qua  predicla  c6plcbuntur,de  vo-  Lib.t.det 
cationcgcntium.de ruina  Iudcoru,fplendcbit  Dcus  lup  monitr.  c 
terra.ad  cxaltandum,&  glorificandum  rcliduumquod  37' 
fucritinSion,&quodfucritreIiduii  in  lerulalem. 
•J<  Grcgor.  Pronobis  incarnatuscft,frudustcira:fadus  f^'''"!''^' 
eft  nobis,fcd  ia  fruc\us  tcriJB  lublimis  ,  qui  liomo  natus    ^''^  ' 
in  terrafupcr  Angelos  ivgnat  in  coelo.        ^  In  fpi  ■ 


cft  qitoU  diatur.Ei apprehendct  Icpte  &c.  qujcremes  tiibuiere 
fponfum.Et quiu  fponjtr,! pcrcii.et  Pn.Uiidcrt  v.xoribi4S ,  ($ filijs de 
ntceffarjjs,  quodeji  cHjjiulepro  tut  vxoriLus:& fic  vnus  vtrnnue 
i et  cont^^gi  tot  vxoribiis,idco  hoc >emouct!ir,ciim  fubdi-.iir, 

2  V M\C no?i:.v\.  .nrouidtbiihus nobis,& fj.tjs  de rifiu,&  Vf§i. 

3  Tantumodo  wMiOCetuv.  fcilicetqudajitnns  "vxorestu^ . 

4  Aufer  opprobriu./i:i/'ttf  Jteril,tatis,&  iiibilpluspetirrJ'  d  te 

5  Indieilia.  Hicincipit  capHtinHebreo  :  quiaibiprmittitur. 

ii  fpatium 


M  0   K^  .A   L  l  T  E  K^. 

I  Et  apprehendent.  Aliquado  c6tingit,quod  meretricesad 
Chriftu  dcuotiflimereueriutjficutpatetdcMariaMag. 
&  dcMaria  Acgypt,&alijsplurib.&detalib,p6texponi 
gj  dicit.Et  apphedet  fepte  mulieres  viru.fecundu  fp  dicit 
B.Greg.hom.25,quiafeptediebusomnetepusc6prchea 
ditur.refteleptenario  numero  vniuerfitas  figurat,  Gre- 
gor.Pcrfcpte  mulicres,  vniuerfuasmerctricu  adChri- 

Hum 


ftu reuertetiu  defignat:ideo  dicif, gi  apphedct  viru  vnu> 
ideft  Chriftum  Dequo  dicit  2.Cor.  1 1.  a.  Defpondt  vos  v,.i 
viro  virgine  cafia  exhibere  Chrifio.Licct  cnim  virginitas  qua- 
tu  ad  id  cp eft  corporis  rccupcrari n6  pollit,  tamcn  quau 
lu  ad  id,  quod  eft  ex  parte  mentis,  p6t  rcparari,diccntcs. 
X  Tanem  nofirum comedemui.  ideft  nolumus  amplius  otio- 
se  viuercfed  dc  laboribus  noftris. 
3  TMtnmmodo  inhoistnr  ticmn  tuum  fupernos .  Ideft  mbis 


^l 


Ifaia^  Cap.  1 V- 


upra. 


a  Eterit.  •jcEufcbius.IlIifuntquosappcIIorcfiduum, 
A  quicxVaftitateludxi.inuidaaRomanis  rclidi  fuerint 
in  populum  Dei,  Apoftoli difcipuli omncs & fideles,  re 
liqui  autcm  fame,  aut incendio,  aut pcfie,  aut  fcrro  ab- 
fumpti  funt.autpulfibonisomnibuspcr  totum  orbem 
funt  difpcrfi ,  foli  Apo- 


JC)9» 


ftoli,  ^  fidclcs  fcruatiex  il 
la  cladc,pcr  omnes  terras  il 
luftrcs,&inclitifuntfadi, 
inidificatis  ccclcfijs. 
b  Qjafcripmefi.  -jeBafil: 
In  fupcrna  Icrufalcm  crcdi 
i>iIccftc<TcIibrum  viucn- 
tinm,in  quoconlcriptisut 
Chrifti  difcipuli .  Caudctec- 
nim,zit,quia  nomaa  vefirafcTi 
pufunt  m  ccclis. 
C  Siabluerit.^  Ircn.Cuvc 
nitplenitudo  teporis  ipsu 
VCTbu  p  icipfum  abluitfor 

"*»"*"  dcsfiIioriiSion,culauitpe 

iuando.  des,difcipuIorum,vtglcr 
5  uieramus  mortis,  ablatis 
quxfuntmortis»  invitam 
vcnircmus  Dci ,  qui  cnim 
pcdcs  lauit  dilcipulorum, 
toium  fanftificauit  cor- 
pus,&  tunc  miniftrauitc- 
fcam.ideft.vitam. 

'  <i«re-  Jfi  Clcm.  Alcxandr.Opti- 

''■"•^'mnmlauacru 

Hfordcsanimx 
talc.dcquodic 
phcria.  ^bluit 


a  T  Apfriatur  ttrra,  &  germinct  Sal.  rilius.     f  Reliquif  Ifrael  fal.  fi, 
b  1~ln  Hocquod  Deus:  Dominedominusnofler,  quam  admiiabile  cfi 
nomeniuuniin  vniueifa  trria 
h 


des  filiorunj,  &  fillarum  ifrael,  &  mundabhpingulnem  ex  medie  D 
ipfoTum,fanguinem  inicfuitatis,  &janguineni  Trophctarum.  Pur- 
g^tionis  autem  modum  fubiunxit  dominus  dicens :  In 
fpiritu  iudicif,  &  infpiritu  vfiionis . 

d    Infpiritu  iudictj,(^c.  fcilicet  tribulationis ,  &  paflionis, 

quibus  purgantur  eleclij. 


germ  cn  domini  in  magnificetia,  &  gloriaj  & 

»^  FiliusMati».  f  Peftuftu  vcnlris  lui  ponam  fu.  fe.  t.  ^  meo  qnod  ho- 
mo,&c.  b  Y  Super  omnes  Angelos,  &  homines.  cf  Abco.  dfQincie- 
dideiuni  in  eum,  ahts  ttH-^tia  vt  faibis,  &  phatifxis. 

fruclus  izux  fublimis ,  &  t  exultatio  his,  qui 

a  <^  Abco.       b  ^  Hoc  fcilicct.  cf  Non  omnes,  led  rel'qurx. 

jj  faluaci fucrint  de Ifrael.  Et  ent : omnis  qui  rc- 

a  S  AaoocrcdeniibusabicAus.  bf  Ecclelia,  quz  Dcttm  cuntempU- 
tui.  &  pacis  vi(ionc  peifruitur. 

licliis  fuerit  in  Sion ,  &:  rcfiduus  in  lerufa- 

»f  A  ChiilioChtiftianus.  bf  Scilicet  Aportoli,Scali|s  fideles,dequibus. 
Nifidominiiscxeicituuniieli.no,  fe.qua  <o.  fu.     c  f  Ptzdelhnatus. 

b  lcm,r3ndu>vocabitur,omnisquifcriptuseft  f 

af  lo  lihro  viix.     f  Gaudete.  quianomim  vcttta  fciipialunt  in  coel.        (5 
bfQiiP''""-    vexleai.     cf  Quia  alfirmitiuum  . 

Q__VereabIurtin  baptifmo. 

c  tin  viu  in  Icrufalem.  f  Sf  ablueric  domi-  7 

a  f  vitiofum    bfAninuaium      c^Ecelcfii.     d  f  Fiophetaium  quem 
fiuideruntipfi.Sc  pitrescoium.  £t  liturode  quodixeiunij  Sanguis 
eios  fnpeinr».  Srfupej  filio*  nofttos. 

nus  fordcm  filiarum  Sio'n ,  &:  fanj^uincm  le- 


'  f  rcr  txrniifntiam  ,  vn.lr:  Lauamini  mucidi   ciiuie.     b»  l.cuiora. 

rufale  laucritdc  mcdio  cius,  in  fpiritu  iudicij 

a  c  Giauioia.    f  Fcrucntis  charitatis,  qua  ranguinein  fudic 
b  f  Veiera  iiinGcrunt  in  Chnrto  e!l  noua  crcaliira. 


8 


Vnde  .•  i^afa  nguli  probat  for- 
nax.  Vnde  Ioannes:£go  ba- 
ptiTlo  vos  in  aqui ,  iofe  in  fpiri 
tufahBo,  &  ii^ne  Homo  eih 
aqua  tth  tribuit,  Deus  Spi- 
ritumfan6tu,qui  fordes  ab 
luir,  &  pcccata  fanguinis. 
Spjritus  ardoris.q  datur 
inbaptifmo.Extucn.  ap-  tGlona. 
paret,quibuspoena  fit  pde 
ftinata.quibus  corona. 
e  Etcreubit :  Septujginta .  Et 
veniety&  erit  omnis  locus  mon 
tis  sion.^  Hyppolitus  Chri 
flusaProplietis  diftuseft 
veniens ,  6c  quoties  vcniec 
abfoIuteIegimus,dc  Chri- 
flointclligidcbet. 
^«  Bafilius.  Poftexpiatio- 
ncm  in  qu^Iauacrum  rege 
nerationis  fit.  veniet  tepiis  E 
quandoomnis  locuscon- 
ucnictur  monti  Sion . 
f  7^«/;^  ideftobumbratio- 


icunque 

congre- 

gatiooc«  tiu(. 


Uho. 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

"*  fpacium  vacuum.  Superius  cnim  defcripta  eii  punitio  malorum,& 
h:c  confequent-rponitur  confolatio  bonorum  ftenda  pcr  Chrifium: 
Ouiafickt  diHum  eflfupra  modus  Ifai^tefi  cum  altis,  qui  tradatfi 
mut  defcriberc  myflerium  Chrifli  quod  mtendit  principaliter .  tt 

C  i^iebrdireftduumhuius  capilis  refcruntad  tcmpus  Mcl]ix  ,  Fnde 
quod dictiur  hii:  In dic illa critgcrmcn  domini,&c.!n  tran- 
fljtione  Chatdaica  ({ui  apud  Hcbrtos  dtcitur  Thargum  ,&efiau- 
theniica,  apud  Ikbrxos  dicitm :  In  tcmpore  illo  crit  Mefiias  domi- 
'ni,&t.  &  iieo  expofitores  Lattni  boc  exponcnies  de  profperitate 
redeuntium  decapituitate  Babylonica  magis  ludaij^ant ,  tfuantum 
ad  hocqudm  Hebrx'.  Igitur  fecundum  hinc  fententiam  hxc  litera 
in  duas  partes  diuidiz,<juia  primb  ponitur  diHa  confolatio  bonorum 
ijuantTiadcorTt  exdtationt,  fecTido  (juantu  addiuina proti8ione, 
iti.Et  crcauit.C jrcd  primu  dicitur:  In  dic  illa crit  gcrmc.&c. 
idefi  tempore  gratitctfux  dicitur  dies  propter  claritattm  noiitix  ad 
]{pm.i  j.  d.  Noxprxceffit,diesautcmappropinquauit. 

1  Gcrmcn  dommi.Ideft  Chrifius ,  ^«i  dicitur  germcn  domini 
cfuia  non fuit  conceptus  virili  femine,  fed  virtute  Spiritusfanfli. 

2  In  magnificcntia,&  gloria.  in  miraculorum  operationejin 
fua  rcfuTTcctione,  &  afcenfione. 

3  Et  ftuftus  tcrrJB  fublimis.  idcH virginit,de  qua  dicitur  in 
fra,  45.f».  Apcriaturterra^&gcrminct  Saluatorcm. 

4  EtcxuItatiohis,gfaluatifucrintdcIfrael. idcfl  ^po- 
Jtolis,  (J  alifsfidelibus ,  ifuiposi  Chrisii  refutredionim  vifo  dorr.i' 
»0  gauifi  fuerunt,  loan.  lo.  t,  Et  in  die  Tembccofics  recepto  Spi^ 
ritufjncio.  .Att.z.  a. 

5  Omnis.qui  rcliftus  fucrit  in  Sion,&c.  idcfiin  Ecctefij^ 
vt  dtcium  eitfupra  2 .  cap.  Sed  hoc  cfi  intelligendum  de  iilis,^ui  m 
Ecclefia  funt  numero,&  merito,&  idcofequitur. 

6  Omnis,qui  fcriptus  cft  in  vita.  idefi  in  libro  vite.propter 
quod  f\ah.  Sal.  jicgtoffut,  omnis  firiptus,  fciliccl  fxculi  vcniuri. 

7  Si  ablucritdominus.W/f  aLcipitur fi,pro  quia. 

8  Sordcm 


8     Sordcm  filiarum  Sion.ideSl ecclefiam  fpiiitu iudicifiquia 
Cbriituf  per  viam  iHtinix  pro  nobis  fatisfecit. 
p    Et  fpiritu  ardoris.  (luia  bocfccit  ex  maximoferuorecharit. 
10    £tcrcauit,Nicco///t-^Nfnrer  ponitur confolatio  bonorum,  ^ 
quantumaddiuinamprote£iioncm.Circaquod  Jiiendum,  quodin 
exitu  de  ^egypto  dominus pTotexit  plios  Ifiael pcr  colTina  ignis 
^n«/'/V.£jro(<.i?.ToUenfqueAngclus  dominiqui  prx- 
ccdcbatcaflrafiliorum  Ifrael,  abijt  poftcos,  &cumco 
paritcrcolumnanubis.'ic<7<«/ttt):  Etcratnubcs  tcncbro- 
fa,  &  illuminansnodcm,  ita  quod  ad  fe  inuicem  toto 
nodlistcmporeacccdcre  non  valercnt.  Fuitetiampojiea. 
cotutnna  nubis  in  protetiiontm  lontra  fHum  folis  de  die,&  cotum 
na  ignis  contra  tenebras  de  noiie:&  boc  fuit  infiguragrutitt  Spi' 
rituffanliidandc Cljr.fio difcipulis  in figno  viftbili.  ^fl.  3.  qu4$ 
pTOtegit  ardortm  contra  concupijcentiam ,  C?  iUuminatcotitra  ff- 
nebras  ignoratif.  que  tanto  meliorefi  ijta  columna  ignis  &  tiubis 
quanto  veritasefi  mclior  vmbra.Et  ad  titeram:  fignum  itludgra- 
tif  ^pofiolis  datc  habuit fpfiicm  ignis  lucentis,non  comburentis. 
Totefi  etiam  probabititer  dici,  quodapparuit  ibi  nebulalucidain 
fignum  diuinx  prxfentif  fpecialis  ptr  gratiam,  ficut  in  dtdicatio. 
ne  tcmpti  Salamonis  2 . 1{cg.  8.  (^  in  crctiione  tabernaculi,Ex .^0 
de  quopotefl  exponi  quoddicitur  ^8.  2.  Et  implcuit  tota  do- 
m  u  m,vbi  crant  fcdcntcs,/ccMn</«i»  hoc  iguur  du  itur:Et  crea 
hit  dominus,idefi  crtauit,loquendo  de futuTo pcr  modum  prete 
ritipropter  cettiiudinem  prophetix . 

1 1  Supcr  omncm  locum  mortis  Sion.  idtfi  ecdefix  mi- 
lilatii  qux  Sion  dicitur,vt  ofienfum  ejt  fupra  tap. 2 .&  quia  adlite 
ramin  monte  Sionfuitmiffus  Spirituffaniius  in  figno  vifibiti^fu- 
p(  r  u^pofiolos  in  die  Tentecofles ,  vt  dicit  Hieron.  in  epifiola  ai 
Tautmum  de  omnibus  facrx  fcriptura  itbris . 

1 2  Et  vbi  inuocatus  cft.  C^/ro  idefl  vbiinuocatus  efifideli~ 
bus,  quiaejt  totus  oraiionis. 

13  Nubcm  pcrdicm,&  {iimum.ideft gratiam  SPlrituffan 
fiimodopredido  prote^entem.  *  Supcr 


hl  0  V^.A  L  1  T  E  ^. 


t 


admittitur,  fcquitur.  ,^ 

7     .3';  ablutru  aomiuns  fordem  filiarum  sion,  &  fanguinem  lerif 

fufflcittibipcrpocnitcntiam  rcconciliari.  Et  quoniam      yj/f»»/d«fmdcwif.Scilicctinfcrioris.  Etfubditurmodus 


plurima:  talcs  Chrifto  rcconciliatae,  fcccrunt  frudum 

bonorum  opcrum  multipliccm  cx  dono  gratix  dium^, 

ideo  (ubditur. 

I      Cetinen  dumini in  ma^nificcntia (S gloria ,  &c.  &  exultat':o 

ltts,q'4ifatuatifufrint.  Idcfl  fanclisquigaudcntcum  Angc 

li$ dc bonis opcribus  pocnitcntium,  Luc.  1 5  •  b.  Gaudiu 

cnt  Ant^tlis  Dv.i,  fupcr  vnopcccatorcpocnitcntiii  agen- 

te.  Ltqiiiatalcspocnitcntcs,  cum  ciuibus  coclcftibus 

alcribuntur,  fcquitur. 

t   Sniiciin  voc>ibituT  vnnif  qui  fcriptuf  eft  in  vtta  in  Icrufalem, 

Et  quonianihil  coinqumatum  m  lcrufalcm  fupcrnam 

admitti- 


ablutionis  cum  dicitur. 

i^//p/m;4<«(/<c^.  Idcflpcrfc£la:  contritionis,  &fatisfa- 
ftionis . 

9  ttfpiritti  ardoris.  Ideft  fcrucntis  amoris,  Luc.  j.g.  /^r- 
mittuntur  ci  pettata  niutia,  quoniam  ditexit. 

10  £f  o-cdim. Poflpocnitcntiumconucrfioncm  hicpo 
nit  Prophcta  bonorum  confolationctii  diccns :  Etcrea- 
uit  dominus,<Ti.  Idcfl  ccclcfia:  tntlitantis. 

12  fbi  inuocatus  tft.  Nomcn  cius  pcr  officium  fo- 
lcmnci 

»3  2v(_m/'cw/»c»'(//cw.  idcftEucharifli^  facramcntii  cpdici- 

t  turnubcs 


<jj 


Gloford.&NicolaideLyra        64 


A 

Cxod.rj.d. 

Ifai.«.d. 

PfaLjoj.b. 


t  T  Perdiem  foi  non  vret  te,  nequelunapetnoflrcni.  b  5"  Compunflionisvn 
delachryni?.  c  5^  Ad  illuminationem  ni  viam  fcrdant  .  d^Dv:u»noUet 
ignis  ronfumens  eft. 

pei  die,&fumiim:&lpIendore  ignis  fiamaii- 

a  T  Aduerfitate  ,  ne  frangantur .  1  lcclefia:. 


tTcgme*. 


a  Ef/«w«w,  ^.".vnderDr- 
»M«y  mpleca  ift  fumo .  Et  ali- 
bi :  Qiii  tangit  montes ,  &  fu- 
migant.  a 

b    super  omnpm  enim .  Plu-     tis  iii  ndcle.Siip  omne  enim  gloriaprotedtio. 

rinii  lud^OrUm.- &  heC,  &    b    ^chrifti.    TEcclefia.   *    ubproreaioneDci.  ^  ttit.     a  f  .erf-n.iionu. 

quibus  funt fociata  de  Ba-      £t  tabernaculu  i  vmbracuJu  diei  ab  eflu,&  in 

bvloniCaCaptlUltate,  OC  de  j^ocus  meusadlutor.&c  bf  Protegat  in  velair.enroil.iam  tuaium, 

reditU    in     lerufalem     fub  ^flmpemperfecutotum.   dTMinojiperiecutio„,.  v       ,H      • 

Zorobabel ,  &  Efdra ,  &      tiecuritate  &  abicolione  a  turbine  &  a  p Ju  ui  a 

NICOLAVS    DE    LYRA. 
Superoem  enitn.columnie  ighii,&  nubis  dau  filijs  ifratl. 
?iote€tio.f.Spirituf[anBi,qt4ia exceditea  vt  veritas vmbra 
Et  tabernaculum.7"«c«  Spiritujfatt^u 
In  vmbraculum.  contra  concupiJcenti.t  eftum. 
Etinfecuritatem,&  abfconfionem.  y«fcrW4?. 
Et  a  pluuia.  carnalis  lafciuig  .  yelaturbinepe.fecutioms  g 

M  0  B^  J  L  I  T  E  l{. 
tur  nubes  refrigerans  concupifcentias  jeflum,  &  ignis  fla 
mans  propter  charitatis  incendiu:idco  dicitur  amoris  fa 
cramentum.  Dicitur  etiam  fumus,  fcihcetincenforum 
quia  celebratur  cum  orationibus  fanctorum  Apoc.  8.a. 
Et  afcendit  fumum  incenjorium  de  orationibus  janH-.  rum. 

l   Super 


Nchemia  intellignnt.^wc^r  D 
omnim  tnim ,  &c.  Hunc  lo  • 

1  cum  ludxi  ad  Antichriflu 

2  referuntquem  turbinem, 
^  &  tempeftatcm  fignificari 

4  conijciunt ,  feque  virtutc 
diuina  ab  eo  defendi  con- 

5  fidunt.  Nosautemadpri- 
nium  Chrifti  aducntum. 

6 


>wn  timebunt  SpnitufanHo  roborati .  Et  a  pluuia.  profperitatis 
temporalis,  neper  cam  mollificetur  homo  ad  vitia  I{a.Sal.dicit  hic 
quodper  ti.rbinem,&  ignem,  &  huiufmodi  intelliguntur gehen- 
ng panf, ii  duens  ad hoc iftud Vfal.  io.b.  Vluet fuper pecccatores 
laciuco  ignis,fulphur  &  fpiritus  procellarum,  &c.  &  quantum  ad 
hocconuenit  mecun::  quiagratia  Spiritujfan^iprotegit  abillapoe 
na,&  maximcgyg^ia  confummata,  quf  ejtipfagloria. 

1  Snper  vmnem  gbriam.  idcft  fuper  locum  ad  Dei  gloria 
confecratum,  cuiufmodi  eft  ecclefia  materialis . 

2  Troteaio.idcik  Xps  in  facrameto  g  protcgit  a  d?monc 

3  EttabernaLuluYn.Sci\\Q.e.t  cupidiratis.   .    _ 
5   Eri«/ec«nfate,€^r.tribiilationispervirtutepatientia;.    g 

6    Etd  pbiuia.  fciliCet  caiHalis  concupifcentiae,per  victu 

temcontincntisB.    .. 


Liic.i.?.g« 


tlerem.i.d. 
t  Platisvitis 
«pUinz. 


C  A  P.    V. 

^ntabo  dikiJo,  (^c. 

Canticii  aliquado 

in  laEtitia,aliquado 
in  triflitia ,  vthoc ,  fcilicet 
quod  ille  copofuit,  qui  vi  - 
dens  ciuitatc  fleuit,dicens: 
Quia  ft  cognouijfes ,&  tu,  &c. 
4«  Theodoret.Cantatetia 
homines  Threnos ,  &  ver- 
fus  lugub  res,  &  elegias,  q- 
bus  deploratur  calamitas 
eorum  quos  diligunt . 
Tatruelismei.  «jsRupertus. 
Patruclis  prophetx  eft  or- 
do  leuiticus ,  &  facerdota- 
lis.lple  etia  propheta  de  tri 
bu  fuit  ludapatruelis  eius 
quodammodofuit  Leui. 
*    Hieronymus.  Cantaboomnipotenti  Deopatrica 
ticum  Chrifti  qui  eft  patruelis  meus. 
b    incornu,  •$«  Bafiliuseximialauspaucis  cSprehen- 
faverbis.  Cornu  reliquaparte  corporis  eft  eminen- 
tius,  acfolidius ,  fimul  ornamentum  affertcapiti,  fi- 


V. 


Vinca  fa- 


aa. 


cx  ca,  Z 


Ec  fepiu/t 

t&plantauit  t  vineam  ele6tam.  Et  iedifi 


mul  vero  armatura  efl  ad 
repellendas  iniurias .  Qu  in  ,^^^^ 
etiam  fua  ficcitate  eft  torri-  de  vine» 
du,quiaomni  humoreca- 
ret:coqj  cornigera  anima- 
lia  noadcornu  matrisim-  f  Amid 
pctu  feriuntur,fednullo  li 
,cet  docete  matris  mama  re 
qriit,locu  humidu ,  &  pin- 
gue .  Declarat  hic  fermo  g> 
ludEoru  regio  eflttex  fc  ad 
vtraq;  fufficies,  qu^eos  ^- 
tcgeret  ab  hofte ,  fimul,& 
capax  efltt  eorCi  qaea  inco 
lcrevellenthuicconiunxit  t"^-.''»" 
vtraq^particulam  in  cornu  *^^P"*o" 
&inlocofertih. 

yintd  eUfld  .  Aliaeditio, 
vinea  Sorcth,quod  eft  gen* 
vltisoptim:e,&  vberrimaeperpetuis  frudibus.  Ci5£Iaq 
de  vinea  diciitur:  ad  ftatu  animae  referuntur,qu:E a  Deo 
plantatanonattulitvuasfed  labrufcas:&traditaeft  be- 
ftiis  conculcanda,necimbrem  dodlrinjefufcepit.qui  do  „ 
naprxteritacontempfir.  >0  Bafi-     ^ 


a  f  Populo  Iad;orum  ,  vel  Deo  patti. 

Anrabo   *  diledio   meo 

a  T  Carmen  lngubre.       b  1  Fi)ii  patrui. 
T  Chrifti  exeadcm  gentc  qua  cgo   gcnerati 
quod  canricum  ipii:  compofuit  vineae 
fuat. 

canricum  t  patruelis  mei 

a  «r  Vinea  dora  n:  Sabaoth  domus  Iftael  eft. 

vine^   fux . 

a  1' HiccftfiUusmeus   dileiius. 
,b  i  In  potentia  in  lobore.         c  T  Vnxit 
te  Deus  olco 'a'titix  prx    fon. 

eft  diledo  meo  in  f  cornu  filio  olei 

a   T  Cuftcdia  Angdorum.  b  T  Idolalapidea,  &  omnia  diuinii 
cultum  impedient'-!.  c^   Abitcn. 

eam  ,  &  lapides  elcgit 

a  f  Lege  inftruenay.     b  l^  Ej;  ouinibus  grtitibLis 
T'Non  ex  quolibet  gctmine,  vel  penete. 


9 
10 


& 


DiuiCo. 


Vinea  dAi. 


NICO  LAVS  DE  LYRA. 

Cap.  V. 
I  Antabo.  Voflqua  propheta  defcripfit  punitionert' 
gni  pcr  verbu  narratiuum,hic  confequenter  hoc  ide 
facit  per  exemplumparabolicu,  Et  diuiditur  in  duas 
partes,quiaprimd ponitnr parabola ,  fecundo argui- 
tur  multiplex populi culpa  ibi :  Yx  qui  coniugi. 
Trima  in  duas,  quia  primofubparibola  vine^  defcnbitur  ingrati- 
tudo  populi,  &  fecundoreBitudo  diuini  iudicij,ibi:ltXn\xnco^Q 
dAtn.Circaprimum,fcieudumquodparabolaifia  eH  devineacu 
magnofumptu,&diligentiaexcuita,qu£  tamenfru£lum  nonfecit 
&Jic  d  domino  vine^  contempta  fuit,&  dereliBa :  &  per  vineam 
intelligitur populus  lfrael,vt  habeturinfra  eod.  cap.  Vinea  aute 
dominiexercituudomus  lfraeleft,?«3w  'pineam  Deus  exco 
luitfuis  beneficifs,&tamen  adidololatriam  declmauit,  &fic  eam 

eontempfit  fubtrahendo  fuum  auxilium,&  pcr  confequens  tradidit 

in  manibus  aduerfariorum,  dicit  i^ritur. 

I     Cantabo.  idefil  alte  pronunciabo. 

a     Diledlo  meo.  ideji  pro  diledo  meo,in  perfona  eius  loquens, 

ficut  apparebit  infra,  &  ijie  dikaus  intelligitur  Deus,  quiftc  voca 

turin  libro  Canticorum  quafiper  totum. 

3     Canticu  patruelis,&C.i<ie/Z  quod  cantauit  de  vincafua.ln 

^^_________ fcriptu- 


fcriptura  aliquando  accipiuntur  parabole,  feu fimilitudines  ex  re- 
busgeflis,&  ideo  dicunt  atiqui,  &  fatis probabiliter,  quidam  pa- 
truelis  lfai^,idefl  filiuspatris  fui  habuerat  vineam  cum  magno  sri 
ptu,  &  tabore  exculta,&  acquiJitam,C^  tamenfuit  fterilis,propter 
quod  de  ipfa  ficut  de  re  infolitafecit  diBamen,quod  vocatur  hic  ca. 
Ucum,&  quia  Ifaias  fimiliter  locutus  efl  hic  de  populo  Ifracl  Jiih 
nominevine^,  ideo  fubditur. 

4  Vinea  f3.dz,Scc.iiesiDeo,qui  dicitur  dile8us  ratione  di&a. 

5  In  corn li.  ideft  in  loco  excetfo  ,  &  eminenti,  quia  Icrufalem 
metropMsin  ludjea  erat  in  alto  toco  refpedu  terrf  adiaccntis,fat 
tcm  quantum  ad  illampartem  in  qua  erat  templum ,  &  domus  rc 
gia  in  monte  Sion. 

6  Filio  olei.iden  in  locopleno  oliuis,ex  quorum  fruBn  eXpri' 
matur  oleum.^nde  &  iuxta  lerufalem  eft  mons  Oliueti  fic  nomi- 
natus  d  fertilitatc  oie!,&  tali  modo  loquendi  dicitur  atiquis  fitius 
mortis,  quia  plenus  eflfcelere,  pro  quo  dignus  efl  morte. 

7  Et  fepiuit  czm.mandatis  legis,&  fua  &  angelica proteBione 

8  Et  lapides. Chananeos  cultorcs  lapidum  de  terra  itta  cijcien- 
do,vt  hahetur  lib  lafue. 

9  Et  plantauit  vincz.idefl  populu  ifrael,quem  ad  cultttm  fuum 
pr^  cfteris populis  elegit,&  in  terra  promifjionis plantauit. 

1  o  Et  gdificauit  turrim  in  vncdio.idefi  teplH  ad  modu  turris 

•ii  faclum 


MOE^^LITEB^. 

I  Cd«fafeo.  hicarguiturecclefi£malitiafubvine2B  para- 
bola.cujdicitur  Cantabo  d.  ideft  pro  Chrifto ,  qui  diledus 
in  canticis  nominatur. 

3  c<jn«cMw,fcilicetlugubrede  ecclefis  fterilitate. 

t  Tatruetis  mei.  ideft  Xpi,  g  cft  naturalis  filius  Dei  patris. 
t  yinesfua.  idcihde  vineafua.quaEeftecclefia.Etlubdic 
c  antici  forma  cudicitur: 

4  ^i«w/(jflaf/id;fcffojMco.ideaChrifto. 

5   InCQT* 


5  in  cornu.i.in  charitate,&  pietate  poteti,ficut  dicic  Adl. 
4.  f.  Multkudinis  credentium  erat  cor  vnum,&  anima  vna. 

7  Etfepiuit eaw.Cuftodia  angelica,vnde  ecclefia primiti- 
ua  antcfubuerfionem  ludeaz  per  Roman.  angclico  mo 
nitu  tranfiit  in  regnumAgripp?,&  ibi  fuit  faluata. 

8  Et  lapides  elegit  ex  ea.ideft  malos  amouit ,  fcilicet  Ana- 
niam.&  Saphyram,vt  habetur  Aft.  5.  &  alios  fimiles . 
10  Et sdificauit^&c.iAc&^EMzn^.  &doftrinam  Apoftolo- 
rum,  QU»  funi  turris  contra  infuUus  hareticoru m. 

- t^OKo^'    J 


«T 


Kaix  Cao.  V.  *^ 


66 


-  .05. 


ttftBaait. 


^  •}«     Bafilitij.  No  ccfTaf  vbiquc  fcripturae  vitibusnortras 

A  animascompararc.EascircundcditlcptOjtum  eakcu- 

e«-  ritaccquz cx pra:ccptisrclultat,tum ipiaangelorum cu 

Hodia-  Immittet  enimfeautmedmui /t  conjiiiuti  an^tlus  Domi- 

ni  in  tncnin  timnjiumium.  Dcindc  quafi  valla,  fjue  perti 

cas  nobis  dcfixit,  pofitis  in 

ccclclia  primum  Apoilo- 

lis,  fccund6,prophcris,ter- 

tibdodoribus.  Ejtcmplis 

vetcrum  renfus  noftros  m 

fublime  crexit,ncquc  pcr  a 

mifit  nos  in  humu  cflc  de- 

icftos.  Vult  ctianosquafi 

clauiculis,amplexibuscha  b 

ritatisproximis  inniti. 

Qiiin&  anobis  dcpofcir, 

vtdumdcfodimur,  lufli- 

ncamus.Dcfoditurautcin 

anima.dumfccxuitmun-  c 
di  curis.  Opus  eft  caam,  vt 
ncvitcmhanc  noftramfi   d 
namus  farmcris  noxiis  fyl 
ucfccre,  &  luxuriari.oftcn 
tationcm ,  &  laudcm  fu- 
E  gicntcs. 
hcb.  4«  Idcm.  Turrisinmcdio 
ition.  zdifkata  .  templum  eftin 
^F'  mcdio  ludxx.  Torcular 
ipfe  (ynago^a ,  vcl  prxpa- 
ratio  p  legis  obfcruationc. 
^*  Ambrof.  Torcular  fic 
didum  cA,  vtpial.  dc  tor- 
cularibusr  co  quod  in  his 
myncnjsdominica:  pafilo 
nsfint.modo  mufti  fan- 
^o  ipiritu  fcf  uctc  prophc 


»  T  Teni[.lum.  T  In  quj  ffuge»  rtmnirttmiSi  inCdantcs  benias  profplcetfra 
b  «.Alt»ie  vh^  fundebatur  fannuis  hoOiMu.  c  »Vt  :n  cojem  loco  vu»  prxmer. 

cauic  ruriim  mcdio  ei',&  torcular  exmixitin 

a  «  Fruc^us  bonorum  uperum.     b  n  Ubrulc»  drftx  ,  quia  in  labris  viarum 
n^lcjntur      •  Ainaritudin<rra  vitiorum. 

ca.Ettcxpc(n:auit  vcfaceret  vua'.s&fecitlabru 

a  «   Quia  fcci  qiir  d  debui. 

fcai-Nunc  ergo  habitirorcs  lerufalem,  6c  viri 

a  f  AuJita  rationemca,  cui  oon  contiadicit  viiica.     b  5  Cieationis  beneliMo. 

f  Vliia 


ap.  V .  »^iiT  ) 

rcfpondcboprovobis,  i^ 

c  .Ai.tnam,&c.  VtfciHcctqui  Dcum  non  fcnfcrunt 
pcr  bcneficia  lcnriat  per  fupplicia.-  &  idco  minatur  poc- 
nafur,vrconuertaturadpcenitcntiam.  ^ 

*    Bafilius.  Clcmcniia: diuin.t  crga  homines,  pcculia-  Matth.ii. 

rc  hoceft.nocla  aut  file- 
ter  ingcrit  fupplicia.  fcd  in 
tcndcnscominationes ,  ca 
pdicit  aftorc ,  pcr  hoc  pcc- 
catores  inuitans  ad  pocni- 
tcntiam. 

*  Chryfofiomus  Cu  tan- 
tacdcrcntura  Chriftomi  "°"-  "i^ 
racula,  cum  vox  patris  de  ^*'«'«""' 


Iudaitiaicateinterme,6cvVnSme^am.Quid  f   tXtll^''''-' ''"" '"^ 


Supraairti.   a  f  Q,  Hi.c  v.d  or  fcciflVfottevltra  debitum 

clt  quod  debui  vltra  facerc  vinc?  mc9,&  non 

~      ,      ,  *  t   ^'necolendo. 

fcci  ei?An  quod  expcdauivt  facerct  vuas,&  fc 

•!''""''"*''""'", '»^"iS!»P«<>l>on.smalaieddt,hoc  i«»d.eium  lubiicit. 

citIabru{cus?£tnuncoflendam  vobis,  quid 

C    ,  r  SOD  tUos.Cti  nnno  telillit.  b  iTranleam-.s  abhis  leJibus  cf  AuxiL  ang 

cgo  hciam  vine?  me^ .  Aufciam  icpem  cius, 

*^ '•♦"••'•"«•     bi  Iderj^eil,  fedrepctitiu.tonfirmatioelK 

5c  eritintdircptioncm:diruam  macciia  cius, 

»  T  R.elin4uetut  domus  »eftia  delcita. 

&  crit  in  conculcaiioncm,  &  ponam  cam  de 

«f  FalceiTtbi  Des.ac  cum  peccaueni,  non  cuuirietni.  b<|  AdmoBiiio- 
nc  timoris  non  hitiuiliabitur  . 

/ertam.Non  putabitur,  &  non  fodictur,  &  a- 

•  "    Opi»tini'iBr  .i.uituua  ne  peccjtorum. 


8 
9 

10 

1 1 
iz 


jCurludfeinocrc 
d  derfu^Nccirasqtiomodo 
crcdiderunt ,  fcd  an  ola  fa- 
fta  fint,quac illis  fidcm  fa^ 
ceredcbuerint.  Vnde  pro- 
phcta.  iluid  debuijaierey&na.  9«Reg-i8-«. 
feci . 

f  Etnubibia.QnxCllbEMa 
(quiaoesidololatra;  crat)  p 
tribusannis,  &  fex  mcnfi-  \;^^.^  ^^ 
busnonplucrunt,  ncpro  Dcui.*z8.£ 
vuis  affcrrcnt  fpinas:  fcd  p 
ariditate  rogarentcum,g 
dat  imbrcs  virtutum  ,  vn- 
dc .  Tonam  vobts  caelum  ftr- 
reum,&  terram,(neam:Et  ali- 


fcendcn,fupcrcamvcprcs,&rpin«.& nubi-  l^  '^irr^t^TI.X'"" 

*C    fiXdlCltOr.DlU  OUt  Dluiinr  tfMK^.    r^. ..!'.■>-.     ..:..^.i:.      r.i -    -  _  *      ^^  '       ^ 

rea.Etnu.manus .  Hoc  poft 
afccnfioncm  domini,qii 


ista. 


»t 


•  f  r»dicaior.c>us()uipluunt  iretbis.coiulcaai.uiiaculit,  fijlMnt 
^  TiftutAus         b  T  Oonrini  guttas. 

f  busmandaboncpluantfupcrcam  imbrcm. 
xarum,  rcdundantiuszftuaucrint. 
•J<    Procopius.  Quoniam  viticolc  hic nulla  mcntio  ha 
bcturobidChriftusipfc  apponit  parabolam   vbiaddit 
quod  dccfic  vidcbatur.dum  populi  prmcipibus  vincain 
fuam  Ic  localfc  fignificauit. 
a    la/^-a/.HcbraiccbcuiTim  0'»»«3 
b    ^^{'«'«tfci^o/^fl^.e^t.SimilitcrNathan  Dauid  intcrro- 
gat.  vt  dc  fc  tanquam  dcaUo  fcntcntiam  profcrat.vndc 
^.'/of  male perdityir  vineamfnam  loiabitaltjt  agrtcolis.  Agn- 
colxApoftoIifunr. 

c    ^m  quod  expca.JUi,&cHoc  fccudQ  quofda  fuprd  apud 
li:  dixjt,  hic  vcro  quod  cogitaucrat,alios  intcrrogat. 
d    £f"*"»co/?fr.vo,j/^Quianonvultisrcfpondcr'c,  cgo 
^TCO  L  AVS 


»5 


nccprophetashabuerunr, .  ^    ,, 


w 


.^      ^  DE  LYRA. 

^faHum,ltcuidtclumfm.  3.  f\tg.  6.  quodjuittdificaiumper  Salo 
monrm  lu  Icrujalem  in  medio  ludxx  cxinentt  taquam  mttropoli, 
I  Et  torcular  Cxtr  in  czi.altare  holocauflorum,quod  dicitur 
Lic  tuniUjr,tj  quouib,  (fundcbaturjanguis  vidimai  uniJicut  in 
torcularijangutf  rujrum. 

1     Et  cxpc^a.vt  fi.vu3s.i.operabona  Dtum  colendo. 

i     El  fccjt  labrulcas.ii<<y/  opera  inuiilia,e  nonua  udidohla- 

trtam  deUnundo. 

4  Nunccrgohabi.rcrufaIcm.&c//ocJi'«/Wttf««/opo. 

fulum  ad  con.deratwnem  prxdiHorum  bentjHciorum. 

5  Quid  cft  quod  vl.dc.fa.vi.mcx.l^.rf.wj7)/7  defuit  expar. 
te  meayijuin  deberetfacere  optima  opera,&fccit  pejfima. 

6  Elnuncoftcndam.  Hicconjequenier  defcribitur  reclitudo 
diktni  iudu  tf,qu!a  propttr  iiigratitudinem  debct  contemni,&  in  ma 
tiu  aducrjartorum  dimitii,ideo  fubditur. 

7  Aufcram  fcpcm  ciUS.;.  verum  legis  intelleBum ,  non  quia 
DeMsinJuiataliqutmaderronmfeu  faljum  Aflimaudi,fn,fidquia 
hcados (S U^fperiudecUnaneruntadv  tii  ,  propter qd  Deut  iu- 


&  apoftolosrcpulcrimf,dc  quibusdicitur :  (^,ijunt  ijti, 
qui  vr  nubfs  volant. 

•Jc    Thcodorct.  Nubcs  appcllat  prophetas ,&  Apofto- 

os.quia  ficutnubcsbaiulant  pluuias&cftunduntcas 

aipcrtcrra«r,  ficprophctx&Apofloliaccipiuntverbaa 

Spiritulanao&cftunduntcafupcr  rationale  crcatura. 

*    T^tuU. madarum  cft  nubib  ncpluercntimbrcuvi. 

coclcftibus  bcncficijs  ncproucnirentdomui  Ifracl,  fc- 

ccratenim  (pinas.ex  quibus  Chrinumcoronaucrar,  6c 

ita  lubtraais  pnoribus   charifmatis,  lcx  &  propheta: 

vlqufead  loanncm  fucrunt,&  pifcina  Bctfaida  vfquc  ad 

aducntum  Chriftj,  curadoinualctudincsab  Ilracldcfiit 

A^ncficijS-  ^   00.  IJrael.       p 


Jiiraraxttab cis  lumenfujigrati^: &fice.xjua dcfemilitatcce- 
ctderunt  in  trrorum  cfiiiatim. 

8  Et  crit  in  di.Quu  d^mones  ex  Ix.c  babuerunt  fuper  eos  potefin 
te  dirtpitndofptrttualia  bona,  &  dijpofitiones  adipfa  fcilictt  bona, 

9  Diruam.ma.cius.  Utiiiei  Tncampr(,tiiiioncTn,&aupelicam 
(uflodamfubtriiljendo. 

I  o  Et  crit  in  com.  iden in  deprefionem  ab  aduerjarijs,&  ma- 
xtmi  dDabyLt,ijs  qniterramdcjiruxcrunr^^-jfpopulitmpariimocci 
dcrunt  &  partirn  cap:iuauerunt. 

I I  Et  ponam  cam  defer.  a  Vroteaione  mea. 

12  Nonputabitur.  L>uia  ad  verba profhetarum  noluerunt  fe 
lotrijitrcauferendomala  vit.elua: 

1 3  Et  noti  fo.  i>uia  fojforiodiuini  timoris  nonftieruut  retraHi 
ab  Dmuitaiibus  (i^ts. 

14  Et  afccndcntfu  ideflcalamitatespungcntes,&miftria:-  et 
^utaad  liuram  populo  dutio  ni  capiiuitanm  vepres,ctfpine  crcue 
runt  tn  tcrra  p>  0  Ucft  8u  culture. 

1 5  Et  nubi  ma.&C  Quia  inttrra  illafetuta  eJlftcciMs  magna. 

*  Vinca 


MOll^LITEI{. 
1 1    £t  tor.extruxittn  ta.i.  conftantiam  martyrum ,  proptcr 
quam  exprcflTus  cftfanguiscorum. 

2  tt,xptcia.vtfa.vu.  jdcft,opcra  bonapcr imitationcra 
prjtdittorum. 

3  htfccuia.  Nam  multi  qui  funt  dcccclcfianumcro, 
icdnon  mcnto  carcnt  fruaibusbonorum  opcrum. 

4  'Ht"i  ■r.ha.LruJalem.lMQ^ angclj  & lancti qm habjtatii 
.  *n  icrulalcm  fupcriori. 

t    Ua.cateintcr  me.j-  w.wMw.AngcIi  namq,  &  fan^i  iu- 
aicant  cumDco  dcagcdis  in  mundo,ficut  dicitur  Dan. 
A'^*nJ  utt.tita  vigilum  tUcfrtum efi  lcrmo Ja*iciorum: 
I..  ^"'f-Vo^  W.e»rr.q.d.nihil  omifidcpcrtinentibusad 
■cjus  truaificattonc,fcd  ipfa  dcfccit  pct  lciplam  Olc?.  r  ^. 

Ttrdtiio 


Et 


Terditio  tua  exte  IJrael ,  lauiummodo  ex  tneau.xtlium  tuum 
fubditurpunitiocum  dicitur 
7     -^i^fcramltpir/i  t/<4Ki.angclorum  cuftodiam.qui  aliqil 
ab  hac  cuftodiafcrctrahut  diuino  iudicio  proptcrhomi 
num  malitia.  Vndc  in  pcrfona  coru  dicitur,  Icrcm.  j  i.a. 
Cur^iitmus Babyloneni ,&  nonefijanata,  dertlin  qunmus  eam. 
%     Et  eritin  di.Vci  dxmoncs  &  malos  homincs. 

Diruam  ntaceriam  t/wi.i.dirui  pcrmitfS  virtutudaufiira. 

Et  erit  in  com.f.dxmonum  Sx.  infidclium. 

"hlonpKtabitur.  falcccorrcilionis. 

Etnonjtdictur.  foITorio  diuini  timoris. 

Etafcendenthrfipeream  vcpres,& Jpinx.i.  multiplicium 
pcccatorum. 

I ;     Et  nubib.ntatne plnantfuper  imbrcm.  fubtrahcdo  frudti- 

Tom.4,  C 


9 
10 

iz 

13 

«4 


^7 


Glof.ord.&NicolaideLyra 


6E 


S  a    Do.  iftitl  &c. Ex  quo  diuifum  ctt  rcgnu , dece  tribus 
A  Ifracl  diai  funt.  dux  aute  Iuda,in  c]uibus  reges de  luda 

rc"nauerunt.  Cuius  virigcrmcndclcaabileDco,quia 

apud  cos  erant  facerdotcs  Lcuitx  viri  rehg.oli ,  quonia 

hxc  ifaias loqucbatur.vcl  quia  Chnaus  ex cisnatus  cft. 
Genef.4.b.   b  £(Cf  c/a.  Vd  clamorem 

pro  iuftitia  fccerunt,  quia 

Chriftu  mtcrfeccrunt ,  cu- 

iusfanguis  clamat  addo- 

minu:  t^cx  fiingmnis  fratris 

tui  ylbel  dam.  ad  nie  de  terra. 
♦  Vir  C  r*(?MiconH(nlHocfpccia- 

literadludxosqui  auarif- 

fimi ;  Gencraliter  ad  oes 

auaros.  qui  aliorum  neccf 
t  Donec  non  fitatcm ,  fuam  faciunt  vo 
iiclocus. 


&vuaeorumVua  felUs.  .,,    . 

*  Bafilius.  pierumqueDeiuiftitiafuturnmiUudan- 
ticipatiudicium  ,&:aEdespriiisnumerofa  hominu  tur- 
ba  cultas , fucccdcnte iicct  luculento  annonx  prouentu 
c6  ramcti  adducit,vt  deftituathabitatoribus.quod^difi 

ficat?  fint  fumptibus  pcc 


D 


*  f  Metaphor»m  eTDOnit.  f  Hoc  fieiam  vinc*  me;:Vinei  enira. 
i^Metapnor.n.     )/       ^  ^  Decemtr.bus,  vel  lotus  populu5    ^ 

cxercituum  domus 


cl^Com 
d  T  Dci. 


Vinca  cnim  domini  t 

.  C  Dux  tfbu..  b  <r  Qn.,1  repar.nis  aliis  trib..bus  poftea  pullulau.t 
^    p  rat.one  Ifrae^ni  vitulos  cnlebat:  vnde  pnuj!  «pr.uatus.     d  f  Des 

Ifrael  eft,  &  t  viiiludagermedeledabileeius: 

T  Vu.15. 

Expcaaui  vc  faccrct  iudiciu ,  &  cccz  t  iniqui-  ^ 

a  C  Lrbrufc,  b  ,  Sufcipcret.  c  T  Chr.llum  fufcipiendo. d  ,  Tolle  cruc.hge  eu.    ^ 

tas:  ec  iufticiam,  &  ecce clamor.  Vx  qui  con-  ^ 
^-  ^  iun2itisdomumaddomum,6iagiumagro  7 

hiptatCm.r.C<7«' f "«'"»•  »-0    C  ,    t>  ,  c  Etdeficlen.e  !«,>,&  nonimpletuiauariri.r 

tra  hxreticos  hxc  dicutur,  -  -  .      .  ^ . 


iniuftitiam  comparatis. 
f  DecemenmiugeYa.StcxA\-  tSabahot 
tasterrx,  quxcaptiuitate 
fecuturaeft,  oftcnditur.  ^     ^ 

g  i^a  (jui  confurgitis.q.d.Ca.- 
ptiuitas  imminet,  vosta- 
menUixuri.^B  vacatis.vndc  tPlaga, 
v£vobis.  Noftrisquoque 
prxlatis  hxc  dicuntur,Qui 
de  mane  bibunt  vfquead 
vefperam,qui  delicijs  oc- 
cupati,  cx  creaturis  non  in 


B 


qui  domos  domibus  idcft 
dogmata  dogmatibus  con 

MaKfa.7.  i.   iungun  t ,  firhiles  viro  ftul-  d 
to,  qui  xdificat  domu  fua 
fupcr  arcnam.Coniungut 
autcmnouavcteribus,do  c 
ncc  deficiat  tcrra.fcnfus  fci 
licct  &  fcrmo  humanus. 
t  Domlni  *  Crcgor.  Nazianz.  Non 

ciercitttttin.  cumuiabif  domos  fupra  f 
domos ,  ncquc  agris  agros 
adiungcs,neque  opprimes 
paupcres.  Nobis  plura  im- 
perat  Chriftus,  vt  nos  pro 


•    -  ,  5^  Etdefac.enteterra,Ocnonimpiciuiduai....^  tupaui,  CX  (-tcaiurii  IIUH  IH 

copulacistvfqucadcerminumloci.Nuquid  8    telligunt  creatorcm ,  nec 


tBathnin* 


a  1  A n  rtoptet  vos folos  tanta  terra  creata  eft.  T  Aliis  excloiis .  if  Si-atiof* 

habitabicis  vos  foliin  medio  terr.x  ?  In  aurib. 

a  CAdliuc  fonant.a.  ^  Apofiopelis.  q^no.i  rcquicfcet  ira  mea:Nil:,&c. 

f  Qn.Tfunt.      1  icihcct.  xT./* 

meisfunch.aec,  t  dicit  dns  exercituum  .Nili 

a  f  rortc.iptl.iitatcm.  bf  Inquibus  dj-Vftamini. 

domus  mult?  dcferte  fuerinc  grandes,  5c  pul 

.    a  T  Quifacra^us  numcrus  eft.  b  f  Centum  vig.nti  pcdum  in  lo..gum. 

lusera  vbi  «.  iug.i  boum  rperabantut.  ^ 

chr?,&  abfq;habitatore.Deccm  .n.  iugeravi 

al  iJoaplu».  finqLiobjptizatur^ominus.b^Coruslcilicet.qui  rtcbi.gomet 
'  iiQjjifolebant   multiplicari  decrefccnt.  ^ 

neai^  faciuctlagucu  la  vnam,  &  trigi  nta  mo- 

aCNimiaOctiHtate.  .,  f  Aliaseph  .o..ieft  menfura  ar.a..iim    ^  Studiofe 


10 


SSS^r^P  S  dijlSs&S&tmodi<5stre,.V,atc5argi 

pcribus,  fic  cxpediti  magis 
baiulabimus  cruccm . 
d  viauribus.  (^afidicerct 
propheta ,  Wxc  vcrba  intc- 
rioribusaunbus  audiui.q 
funtdomini  cxercituum 


U 


12 


confiderant  opcra  eius.v»  Pfa!.j.?.  b. 
de:  l^erbo  dommi  Ccsli  firrnad 
funt,&c.  ye  tjtii  fnrg,  ma.  ad 
cbriet.Scc.  Omnis  perturba 
tio  animi,  ebrietas  cft.qu? 
conficitur  devinofuroris  ■' 
draconum,&  venenoafpi 
dum.  Hocmulti  bibunr, 
de  mane  vlquc  ad  vefpera  E 
ideft  ab  adolctccntia ,  vfqv 
adfencdutem.  Alijhora 
tcrtia,  fexta,  nona,  vel  vn- 
decima  fufcitantur  ab  hoc^ 
vino .  Et  dicitur  eis  illud: 
Expergijcimini  quiebrij  efiis  dlocl  i.h. 


—  7  -| • j    —    — C/ 

i         „      *  '         o      1  •      fi,    ;.,„«,;„   ^^  eobiberitcomburetur.va 

&lyra,&tympanum,  &tibia,&vmumm 


ELech.4.  b. 
Luc.j.  e. 
Deut.  ^.t.e. 


17  dc:(^i"um&ficeramnonbibe 

c    tJShm*^^ d^^.^Ponlpa  fcilicet,  &  ftruaura  hxreti-  tis,  quado  in^rediminiin  tabemaculum:  Rcquirunt  citharam 

corumverborum,  &diarcaica  argumenta.  Agricul-  &pfaItcnum,cuiusrepertorTubaldeftirpeCaingenc 

turaquoq«c,&^dificatioh2reticorumeradicab.tur.Ec  ratus.Hxcmufica  mftrumcnta  rex  Babylonis  habuit,  [5««^  - 

dedenario  &triccnario  numcro  (inquoprophctauit  quibus  populi  proftratunterram,  adorabant  Itatuam  -.r^ftmi. 

Ezechiel  icdominus  baptizatus  cftrtdigentur  adephi  aurcam.Infoelicifllmicnim  fimtquiad  feneautemgu  Dan.j.a. 

qui  adcomparat.onem  multiplicis  numcri  vnione  con  la,&  ebrietatc.  &  duicrfis  voluptatibusoccupati,non  m  F 

Srin^^itur.quiadcvineaSodomorum.vinumeorum,  tcUiguot in lc opera  domini.  _ 

°  &  vua  '      '    '  -^  Etopus 


C 


NICOLAVS   DE    LYRA. 
I     Vinca  enim  domi  &C. «»  Im  oilenditur ,  quod  parabok 
prifiiBainteUigitur  de  populo  Ifrad,  &fic  e(l  expoftta. 
X    Et  viri  luda.  hoc  potiffimb  diciturpro  Chriflo ,  quia  erat  de 
tnbu  illa/ecundum  carnem  nafcitnrus. 
^         j    Expeaauj  vt  facerct  iudicium.  iullam  fententiam  profc 
rendn.  quod  peainet  ad  iudices,  quorum  eji  iudicare, 

4  Et  cccc  iniquitas. ideSliuflitiiein.tqualit.is :  quiaperuerte- 
bant  14  Hcia  infamrem  patris,&  propter  munera. 

5  Et  iufti.  ideji  optra  iujiiiix  inpopulo  comuniviuendo  iuflh  ad 
inii  (em . 

6  Et  CCCe  damor.  dc  iniurijs  vnius  contra  alterum . 

7  Vx  qui  coniungitis.Hic  confequeter  arguitur  popuU  mul- 
tiphx  lulpa  Etpnmd  pr.pbcca  arguit  culpam  .  &  comminatur 
fanam  (onvintim,f<.cund6  profeqmtur pena.m  feparatim,ibt:Ueo 
irutus  efi.  Pnmain  trn :  qda  primo arguit  populum  de cupidita- 

Diuifio .  te .  lecuiido  de  (.arnjlit.  te,ibi:  ya  qui  confurgitis^tertio  defiper- 
bi£  vanhate,ibi.  y^qui  traintis,&  in  qualibet  parte comminatur 
pa;(im.  CiccJpWw/iv;  f/i.  t.  Vaequiconiungitis,  &C.  ludp 

ladzi  auari-  enimfemper  fucrunt  ad  a;uritiam  proni,&  ideo  in  illo  popido  mul 
ti  per  pc.eiitiam  cuf  rebant  poffffmes  aliorum,&  aliqni  perfrau 
Uulenfas. 

S  Nunquid  !'abitabitis,&C.  q.  d.  videmini  hoc  quxrm,  & 
tamen  tcrra  fuil  autu  d  De .  Iil:;s  Ifael  communiter  pro  babitatio- 
ne  pauperum  ficuth  &  dUitum.  Etf  bditur  comminatio  pa;na,cU 
dicitur: 

9  In 


^  Jn  auribus  meis  funr,&c.  Quia  exaudiuit  iniuHi  oppref- 
fcs  ad  vmdicanduni:ideo  fubditur,  clamorem  inittfih  «pprcfforum. 

10  Nifi  domus  mult?  defcrt» ,  &c.  idefificutfuerantmalh 
acqtiifttit ,  &  hoc  impletum  eft  quando  poputus  du£lus  fuit  ca- 
pttuiis. 

11  Deccmcnim  iugera  vinearum  faciunt,  Snc-ideSl 
ftcut  vins^,  '^  agnfteruht  male  acquifiti ,  ita  efficientur  fieriles 
in pcen.mt.  Efi  autem  iugcrum  fpatium  terra ,  quod  par  boum  in 
dce  arareconfuenit. 

1 1     Vx  qui  confurgitis  manc.  Hic  confequentcr  arguit  po- 
pulumde  carnalitate  duetis  :  Vx  qui  COnfurgitiS  manc,  &C. 
Sic  enim  folcntfacere  illi,  qui  fuerunt  ebrijprmdenU  vejpert ,  eo 
qtiodin  manefunt  fitibundi. 
1}     Ad  cbrictarem  feaandam  .  Sicut  prxcedenti.  Ided 

fubditiir . 

14  Etpotandumvfqucadvefperam.  Et  quia  ex  taii  pota-' 
tione  calefit  caro,  &inducitur  ad  luxuriam,  &  ad  alia  maia,fcili- 
cet  ad  rixas,  &  ai  homicidi.i,  &  confimilia,  ideo  fnbiitur. 

1 5  Vt  vinosftuctis.  Etpotefi  teneri  hic  ly,  vt  vno  modo  caufa 
liter ,  quantum  ud  iUos ,  qui  fic  vacabant  potationi,  vt  ad  maiafe 
quentiaeffentmagisapti,  cr  proni.  Miomodo  confecutiu^ ,quia 
talia  mala  natafuni  [cqui  ex  ebrietate:etiamfi  inebriansfe  iiiebria 
renonintcndat. 

x6     Cithara,&lyra.  .Adexdtandumiuxuriam  perdiffolu' 

tionem  . 

17     Etvimm\.fcilicftfortei&ele&um. 

4?  t  Etopus 


M  0   II  .A  L  I  T  E  Hj, 
4  feram  doarinam  ,  quodiampromagna  partcfaaum 
cft,quia  multi  doaores  catholici ,  &  prjcdicatores  Deo 
pcrmittentc,  &  diaboloprocurante,magis  ftudcnccu- 
riofitati,quam  vtilicati. 

7  l^jeqti  i  niurgitis  don  u  n  addomum,&  a{nt  agri cnpulatis. 
Hicarguut  aliquama'a  nfpccialiEtprimomala  cupi- 
diiai  poilcflionu,&  dum  ji;u,cum  dicit.>^^  quiioiiiu  -^itis 


&c.  quod  frequenter  contingit  in  Chriftianis  principi- 
hus  pra:latis&  religiofis.Et  fubdif  debitapoena,cudicit. 
1  o  A(;//  domus  r».iU f  tuerint  deftrt£  grandcs,&  puUh>  f,csfc. 
Hoc  enim  videmusfrequenter  accidcre ,  quod  xdificia 
magna  iniquc  conftruaa  propter  ruinam  funt  dereliaa 
&  pofleffiones  magnae  dclerte. 
iz  y^ quiconjw^gitis.Hic arguit  vitiu  carnalitatis ,  &  ine- 
pt?  l?titi?,  &  patet  fententia.Et  fubditur  poena  cii  dicit. 

i  t  Tro^te- 


6^ 


Ifaia;  Cap.  V- 


70 


lap, 

rcntia,  &  ruperbia  miferabiliter  humiliati.  ,  n 

*    Procop.us.  Quodinfernumanimamdilataflc  air 
id  vt  eorum.  qu.  perierunt,  cruciatus  expnmerS  addt 
dit .  Neque  enim  huncanimal  quod  in  monuoVHui 
tur  cxiatmaadum  eft.Demde  cn  os  ei  alS^buk,  £m 


-A  Va-^  A  ^TA*^^^'Qi'3'n-femporispartepofrent 

A  &'fti.gdu.sdeDeoedocen?mane.Scdc6feftimns6no 

y^ fupr..     afecxcuflb lurrexerunt  confe<flantur  Gcera.  Med  a d^^ 

Sed  tunc  augdcu  hbido  bibend.. Vefpercne?  Sed  &  tum 

^^JJ^J^Etq"'demillosdeftim,tdies,  noncos  defcruit 

nidilucuh, quofiat  "^^^^  ^   ^  ^P"^  d°^/ni  non  rdpicitiS,  ncc  .  nlaim,peccati a5- 

cxplanatuis  fciedu  b  opera  manuum  eius  confldcratis'  t  Pronrrrr.,r.^^-.        '  tO'Cs  defcendentes 

quia  a  tenebns  rc  ^   .  f  a  ao™an.s.,c]  di,boio  b  i  o  "„  .   'k l    ^^Pf^^ca  CaptiUUS  cxcipientem  fiani- 

greffioeft,fiuceius        ,.  "■         ' '  ^''"trp';:?;»'^. '^^"'"-°'-  ^  ficat.  ""' 

auctus  clt  populus  mcus,  quianon  ha^buit  fcientiam  *^  ^texMmr,&c,Uu<i-,.c.y>i. 

aTGchem,,.        T  KmH  vel  vcrl i  Dei.   Non  m  folo  '  *   Idc.  ExaltatUr  in  '1""=^  **»"«*• 

cxaruit.Prop.erea  dilfuuit  infernus  anima^m  fuam.S:  aoe  ' 

f  .   /.     ■  *  "nr.MJbilitcr.  '  r 

't,t!^"!?,U^'^Tl",^'"fj;''°Adcfcendentesforres 
cius  &  fublimes  cius,glorio%'i  eius  ad  eu^Et  inc  Jmabi 

mcntur.Etcxalfabiturdominuscxercituuminiddicio  &  , 

T  III..S  remou..         «  ^  ocrtrina  patri.  '^     ""'' 

:entur 


gvitioadolefccti^ 
priuatvfurationis 
autccrte'^;'»'**  dici 
turcius  qaabigno 
rationc  Dei  reuo- 
catur,  inditurpri- 
marius  aditus  ad 
cognitioncmvcri- 
rem"'' ""  tatis .  Hzccoliafcs 
"  cxprophctis:£m/r- 

tc  mani:  pfopbetus :  Et 
iilud :  Mane  exaudtes 
>oc«w  mtaMine  alia 
bo  tibi,&  videbo.  Dt* 
Heus  meus  ai  te  de  Itt 
et  vigUo  ,  in  matutino 
intcrficiebiim  oespec 
ettores  terr*.  jtd  ve- 
fperurs    demorabitur 
fiet6t,&  ad  tnatMCinH 


fin^ulis 


rem 

PCA  <. 
n. 
-..  5». 
•fal.ioo. 


B 


Iktitia, 
b  Vropt(rea,^J(Mo 
ralitcr.  Quicquid 
dcpopulo  ludzo- 


Dcus  lanaus  fanaifiabitur  in   iufticia.    EtVafce* 
'^"'^.^T^fn.^.'^'"'"'  ^"""^»  ^'^^^'''^  in  vbcrtircm  vcr 


pr^terca 

rebus  bene  geftis 
exaltamus. 
d  Et  palcentur  agni. 
luxta  hiftoria  ide 
eftquodfupra,re- 
gionem  veftram 
alieni  dcuorant  co 
ram  vobis.  E 

C  ^dume  .  ^ufere- 
iuri  -pobis  regtiuDei 
&da.fa.  fru.  eius. 
f  y^   qui  trahitis  . 
H-EC  ad  principes  W«tfi.ir.«r. 


[defipcrgi  rum  diximus,*ad  ^^  ^*  ^^^<^^x  comcdcnt.  Vx  qui  t  trahitis   iniquitatcm 

ia  ioiquj- cos,quidciici(s  (a:-  ^     . 


t 


ludxorum,  qui  Va  '""^SHualiter 

ticinia  prophctaru  %SZor^ 


K. 


qulioccupantur  rcfcramus .  Qui  non  rcfpicientcs  ope- 

raDcMnpcccatumducunturcaptuii.ncchabcntfcicn- 
ham  Dci,  &  pcrcuntcsIamcA  htiopcifi.ac  virtutu  dc- 
irahuniur  in  gcbcnnam  m  pcrpetuu  cr  ucundi,  pro  po- 
^ tcntia 


ncgligcntes,pecca  vocabuiur.. 
le  tispcccata  anncda  anaihcmadz. 
II    bint.l'f,qnitrahiti{. 

Dicuntliecadprin 
C,thTfl  "„0™^"°'""  »"'"'en,a.iza„.  voLbi 


^,  r,„       NICOLAVSDELYRa. 

'  ^'"'"".''"■"""'•onrdpici.is  HM„gv,d>«d ««*. 

UmpcriliHm .. 

3  Ncc  opera  manuum  cius confidcrabis./c;//«/  qualiter 

f««««-cr«,r  >;,«,;„  carnainatispropter  ip/im  mundumdUu^ 
u^ojub,teriend.,G,n.^,^^  ^un,^,,„„,^,,Z«,  ^T/W/./,«rc>« 
"ndenu.,Gen.t9.Confe,]uenierJubdituriu 

Lur!f2T''  ?P"?"'  ^"'^"^  *^"  f^P"i"^  mcus./V.,1  du- 
tetur./fatas  emm  iof.eOaiur  de  futuro  vJmodum  orMerM  »f«- 
pter  urtituditrm  {ueHOtt.  ""aum  pr^KrtU  prih. 

4  Qi^ii^non  habuit fcicnfiim  >«/,/;,  j  •  '  •  /■- 
^  Aa,,u^^i.  '«-«cntiam .  ^ppltcando  ingemumftiu 

Lt;  '""'f-»nie.&c.ai«>/i»d^Mortf(/jr/w, 

f«/i;a^'^  !;«.;"*.?/""  '"^"""*  *""^^  foi.6cc:,dejrcapl 

??/  0  «.2  .  '"''^'P''^'''^^'  Ponuntur  mortuorum  cadaucra. 
"fulT^rl"'''  "^'  '^'^""'^'"'  ""'"'^  damnaforuadpur.a. 

^niatuc  nullusadeam  admtttebatur,quantumcunque  iujius  idco 
t^  omues  mortui ,  ^uantum  ad  antml  ad  infernZ iTenierZ 

»aa,aputrefatia:^f„  .nfernus  vtroque  \nodo  bic  accipttir. 

Cfttra 


>0  a  Infunj. 


t  i  Tropurea  captium  dua^s  efl  populus  wf «x.Dicitu r  cn i m  n, 
antecaptioncm  Achon  talia  vitia  vigcbat  ib  &  in  ahX 
lociv  pluribus  captis  a  Saraccnis.  '  ^' 

4  il^'^'"^'^/>-^«'^/</*«//i.ltihcctpra<aicabcnc  opcrandi. 

5  ti  ^•■'>i>.terte,utjumc.  in  carccribus rcclufi 

durL  .  c, ., :  ""^Z"' '""-•"•  propicr  Jaborcs magnos,  & 
«u'Oi.»i»aiattni«fibiimpo(itos. 

Rnifiandr!  1 -"''■!'"  -'^""r  "'■'"''"''  ^'""»-  ^oc  dicitur  ad  fi 
f  ^  Jr?"  ^•^"atoru  multitudincm.Matth. 


P", 


>^fp<u.oJa  na,qufuucuadptrd,umm,  &  Lht  Jim qu, 

intrant 


Ceterapatent  vfqueibi. 

7  Et  incuruabitur  homo,&  h  u miliabiturr&c/t/f/?  dtii 

cientur  totaliter  djua  Juperbta.  ^ 

8  Et  cxultabiturdominus  cxcrcituum  in  iudicio./rff/Z 

P':^'^J'^od'ud.ctumpr^dtaumfactetdepucatoribus,mamJeJia 
Ottur  cHlttudo  ipjius .  '        t  ' 

9  Et  pafcentur  agni.  ide/l,comedentur  agnifiliorum  ifraelab 
hottibus  ,  VI  panunt  do^ores  nodri. 

10  Et  dcfcrta  in  vbcrtatcm  vcrfa  aducnx  comcdet.'Ao- 
JtesfcUuet,quia  nonjolum  comederunt  Babylontf  animalia  luJ^o. 
rum,fed  ettam  terrf  uafcentia.  R^ab.Sai.  ad  comrarmm  Jenfum  ex. 
ponttiJiamUteramJic:Etpafcenturagni,,dtfi  ,u{i.,qu,a  Jilif  IJrael 
duaiin  Babylonemhabebant  viaumjujjicientem  fecundum  ordi- 
nemfuum^idesijecundumfuifiatn^decentiam.Hoc  de  Danide  pa 
tet,<crfoc,fseius  Dantel  i  &  de  loacim  rege  4.  i^e^um  vtt.  Et 
tdemeji  dicendum  de  al,fs  iuJiisfatiempromaioriparte.Et  de- 
fertatnptnguedtnem  verfa.ideji.  domos peccatorum  pin^uibus  ple 
nas.  ^duent  comedent.idefi  iujii  de  Ifraelinter  Centtles  vt  adue 
njhabttantes.  Sedmelius  vtdctur  imelligi  de  Jilijs  Ijrael  reuerfis 
dccaptiuitateBabylon,ca,vtJitfenJus,  Deferiain  ftnguedtnem 
verla,,defi,fruausterre  Ifrael.quf  fuit  dc(ertatempore\aptmta 
tyuia  manfit inculta.  Cs  tdco quando  incepit coli  dreuerteniibus 
de  capttuitate.  protultt  Jrudus  vberious,  &  meliorcs.  Aducna: 
COmcdcnt.  ideji  J,itf  Ijrael  de  captiuiiate  reuerft,  quifucrant  ad- 
uene  tn  [iabylone.  ' 

II  Vc  qui, trahitis  iniquitatan.«/c  confequenterpropheta  ar 

— . •"  ''•■•         •  -   ^■jt guit 

intrantper  Mw.Ht  quia  ficut  mali  puniuntur,  ita  iufti  prc- 
miantur.ldcolubditur.  ^^ 

9  i://)a;u/;t«,  «^„,.  idcftinnoccntcs  in  pafcua  cxlcfti 

..  t  /«^'jf^^^iwf/w/i.idcftrccunduqualitatcm  mcritorum". 

10  Et  d(ferta  tn  vbcrtatem  Vi  rjaaduen}  cumcdcnt.idcli  fcriptu 
ramvctcnstcftamcntialudais  quantumad  intcllcari 
lanumdclcrtam,  Gcntilcscomcdcntpcrlpiritualcm  in- 
tc  [igcntiam.,ConlcqucntcnaTguitur  fupcrbia  maloru 
Chnllianorum,  cum  dicitur. 

11  l^xqitnruh,tisini<iuttau.m,n  funiculis  vanitatis.  Supcrbia 
namquctr.ihitpoftfcmulta  pcccata:  proptcrquoddici 
lur  inmuai  oranispcccati.vt  diciiiir  tcclcf..o.  b. 

Tom.  ^,  C    a 


y^ 


7» 


GloCord&NicoIaideLyra        72 


a  n  Vinculum  peccati. 


^  a    Infumculus  Samtath.  In  quibus  erant.quibus  dixit  do 
A  minus :  Exitc .  Vacca  quoque  rufa ,  nec  iugum  traxit, 

nec  funiculis  fuit  aliigata.  Achitofel  quoque ,  &  ludas, 
Joan.z.e.  quoruhi  alter  Dauid,  alter  Chriftum  prodidit,  longo  fu 
rReg7/f.  "^ trahentes  peccata,  fufpendio  perire ,  tanquara  malu 
Matthi^/.a.  confcientixpolTent  prcsfen 
'  *  ti  morte  finire,putatcspoft 
Pfal.  1 1 8.       morte  nihil  cflc  Funes  pecca 

toru  circupkxi  Junt  me.Etfuni  a 
Pfoucri>.j.d.  buspeccatoru  fuoru  ejuifquecon 

ftringitur .  Merito.iniquitas 

infuniculisvanitatistrahi-  b 

tur.quia  peccata  peccatis  c6 

neduntur,&  inaniafuntjVt 

fila  aranearum.  Sed  fi  exire 

voluerimus,  tanqua  fohdif 

fimis  vinculis  tenemur. 

4«  Bafiiius.Exeplahuiusse 

tcntias.Sitaliquispropefus  c 

ladiubricitatem  expledam. 

Obieruaperquotfibi  alci- 

fcit  peccatii  luxuri2B,primii 

corpusfufi  coponit.  Crines 

hocmodoei  circutonden 


Barrabam  elegerunt,Chriftii  condemnauerutGencrali  D 
ter  adoes,qui  iniuftuiuftificant,iuftu  condemnant.Ma 
lu,  tenebras  amaru,  in  fimili  fignificatione,&  figura  po« 
nuhtur.In  Barraba  diabolum  intelligimus,  de  quol;6e* 
ranos  dmalo. 


^  Cortiglam  fecundum.Lxx. 
b  ir  Peecatis  onerati. 

in  funiculis  vanitatis,6cquafi  vinculum  plau  ^ 

a  f  Vatvobis.  bf  iMonputattsiiamDciVentuiam, 

fedpoplietias  firaftraminari  ,  '  2 

ftrijpcccatum.Qui  dicitis:Feftinet:&  cito  ve- 

al^Captiuitasiruamptatdicit^vos  Ptophetac.    b  ^  Si  verum  fit.  3 

niat  opus  eiuS:,Vt  Videb amus:  6^ applOpiet &  4     reHa>,&nouifftma eorn in  infer 

a  Quod  vos  (oli  contemplamini.        b  ^  Qui  modo  non  ctedimus.  nn  .V(\  iiifl-nc  .  nm  nf  i-if  in 

veniat  confiirum  fan^ti  Ifrael ,  6^  fcicmus  il- 


Allegor.  Vxqui  dicitis,  M«th.54i 
&c.Omniadogmataveri 
tati  contraria,amara  funt, 
veritas  dulci.  Cauendu  eft 
ergo  ne  pro  veritate  fequa 
mur  mendaciii  pro  luce, 
tenebras.M«/f^  -vig  videntur 


S 


aTConfltium.     b1  MotCiticantanimas,quzmoiiuntui,Scviuificantquznon 
viuunc.    cflniuftum.     I^Barrabam.     f  Diabolum.     dl^Iultum.  ? 

T  Chriftum:  Ego  fum  paftor  bonus.  ^ 

lud.  t  Vae  quidicitis  malum  bonum  &  bo-  ^ 

a  f  DiaDolum,  qui  eft  nox,  &  tenebrz,  transfiguiat  fe  in  Angelii    o 
tucis,  vnde:  Qua:.fociccaslucis  ad  teneoras?  " 

num  malum,  ponentes  tenebras  lucem  &  ^    potentiam,  &  bonos  de 

aTChtiftmnjEgofumluxmundi.    b.flFalfitatem.  lOfpiCiamUS     ptOptCr     mO- t 

luc5mtenebras;  poncntcs  amarum  in  dul-  '^  piam.vnde:  AauilafigniM«th.i;., 
t     .  12  ficatms:Va5,quidicitisma 


no .  Eft  iuftus, qui peritin  Ecclefy.c 
iuftitia  fua,cuidicitur.-We  ^lT' 
\is  nmis  tuftKf,vnac:2^n  de- 
clinabimus  ad  dextera,ncq;  ad 
fmiflrai  DiflScilecnim  vita  ^,  j,  „^^ 
mus  hocmale  di£bu,  cum  qui  dicids. 
malis  adulemur  propter 


a  "T  Veiitatem. 


tur,taliterver6vefteamici  d  ^^     ^  ^^^^^  -^^-  amamm.  V?  qui  fapicn-  '^  lo,bonuses:&bono,ma. 
tur.Perhxcoftentatambi  ;^  af  s«petbicordis.     bTNotletreptuLte.     »4  luses.  Scnb?quoque,& 


IaPraI,iof. 


Amos.^. 
M4tth.27> 


tiofam,&  fuperflua  curam 

ac  ftudiu  fux  honeftatis.De 

xnde  fuppeditat  pccunias, 

Vtredimat  fruitionempul 

chritudinis  fcorti.  Vcrba 

adornat,compotationes,& 

conuiuia.  Hisomnibusfibi  accerfit  flagitiii  proftituta: 

pudicitia:.Hiccft,qui  attrahitpeccatu  in  funiculologo. 

■J«    Auguftinus.Inmodumfunisquiexpluribus  mini 

mis  creicit  in  multum ,  peccata  femper  tanquam  longo 

funetenduntur. 

b  ff/?'«rt,C^c.^«Procopius.  Diuinamiram  prouocabat 

his  vcrbis,  prophetaru  minas ,  &  Saluatoris  ipfius  eafde 

inculcantismagnaperfidiaicontumaciain  fuam  perni 

ciem  inuocantes.  inde  quidam  propheta  imprecatur  his 

verbis.  i>"<e  defideramibus  diem  domini. 

c    y^  qui  dicitis,  &c.  Hocfpecialiter  contra  ludxos  ,qui 


apud  vofmetipfos. 


I J  Pharifsi  verba  Saluatoris 


tcs  cftis  in  oculis  veftiis  ,  6(;coram  vobiC  i6  nonrecipieriics,  fcdtradi- 

a  T  VndefupraiVsquifonfurgitismaneadfeftandam  ebrieta-  Ij   tiOUCS  homiuum,  &  fabu 

tem    bflPo.enti<jriudicaturmagisebtiofu..  i8  lasaniles,feceruntbonuni 

mctiplis  prudentcs .  Vae,  qui  potcntes  cltis  ,9  malum,  &  malubonum. 


20  d  ye  quifapientes  esiis  .  Dc- 
fpeda  Dei  fapientia,  dc  vcftra  apud  vos  extolliminf. 
Sapientiacftdiuinara  hamanarumq,-  cognitio  rcrum. 
Prudentia  tantiim  cft  humanarum  fecundum  Stoicos. 
Hxc  contraScribas,  &  Pharifaeos ,  qui  habent  clauem  I-HC.n.|w 
fcienti£E,nccintrant  ad  Chriftii,nec  permittuntintrarc. 
^  Bafilius .  Sapiensapudfemetipfumeft^quicunque 
proprio  fenfu  vtitur,&  non  fccundum  fidcm  verba  Dei 
loquitur.  Faquifapierts. 

^    Rupertus.  Sexicshoccapitulo  vasSpirituflrana:.per 
propheta  clamat.A'/  qui  cogiugitis  domu^y^  j  cofw^gitismane 

yaqui 


-J. 


NICOLAVS   DE   LYRA. 
C 

*  guit  populum  depeccatofuperhi<e,qu£  trahit  hominem  ad  alia  pec 
cata,fecuttdum  quod  dicitur  Ecci,io.b.  Initium  bmnis  pccca- 
ti  fiiperbia.  Et  hoc  e(i,  quod  dicitur.Vx  qui  trahitis  iniquita 
tem,  vobis  aggregando  eam . 

1  In  funiculis  vanitatis.  ideflfupcrbia,  qua eSl  occafio  om- 
nium  aliorum  pecca:orum,rt  diBum  ei}. 
X  Et  quafi  vinculum  plauftri  peccatum .  idesl  proceden- 
do  vlterius  adpeccatagrauiora .  Vinculum  enimptauflri  eSigrof- 
fus  quam  funiculus ,  &fic  per  hanc  fmilitudinem  defignatur,quod 
fuperbia,  primo  efi  occafto  peccatorum  minorum ,  &poflea  maio- 
rum ,  &  ftc  erat  inpopulo  regni  Iud££ ,  ir.tantum  quod  incide- 
rat  in  erroretjt  circadiuinam  prouidentiam ,  tenendo  quod  Deus 
tion  haberet  prouidentiam  de  iflis  inferionbus ,  necper  confeques 
inferrepropterea,qugfiunthicaliqu>.mpainam,ideo{ubditur, 

3  Quidicitis.  diuiiamiuiiitiam  deridendo. 

4  Feftinet,  &  cito  veniat,  SccTropheta  cnim  comminaba 
tur  eis  panam  dD/oinft  rendam  pro  malis  fuis :  Et  ipft  dertden- 
do  rejfondebant.  Feftinet ,  &  cito  veniat  opus  eius.  ideflpce. 
na,  qmm  comminamini  nobis,  quafi  dicant  non  timemus  cam,vti- 
de  de  ipfis  dicitur  ETiech.  i  g.d.  Dixcrunt :  dereliquet  Domi- 
nus  terram,  &  non  videt  nos.  Et  ex  hoc  errore  cecideruut  vl 
terius  in  aliud  malum ,  dicentes  quodcultus  diuinus  non  eratali- 
cuius  valoris  howinibus.  Hoc  enim  fequebatur  ex  eo ,  quodpone- 
bant  Deum  non  habereprouidentiam  de  humanis  a£iibus,&  Hon 
trariocultumidolorumdicebanteffebonum,  quia  in  illisdaban- 
tur  aliquando  refponfa  hominibus  de  agibilibus,  &  tanquam  effet 
ibi  aliquid  numinis  habem  prouidentiam  de  aHibus  humanis ,  & 

hoc 


hoc  e!i  quod  dicitur. 

5  VsE  qui  dicitis  malum.  idefi  cultumidolorum. 

6  Bonum.  >dtli  vtilem  hominibus. 

7  Et  bonu m.  fciiicet  diuinum  cultum ,  qui  efl  bonus  fecundU 
veriatem. 

g    Malum.  idefl  effe  nuUius  vtilitatis. 
9    Ponentes  tenebras.  errorw. 

I  o   i  ucem  fciluet  veritatis . 

I I  Et  lucem.'/ci/j(rt'^rff/. 

12  Tzncbxzs- effeignorantice. 

1 3  Ponen tes  amarum.  idefl  idololatriam,  qua  ducit  adgehi- 
ne  amatitud  utm.  . 

14  In  dulce.  7««g«4W  per  eam  hmoconfequatur  optatum 
finem. 

i  j  Et  dulce.  idefl,fpfm  latriam,qua  coniungit fummo  bono. 

1 6  In  amarum.  quodfn  ibi  labor  inutilis^  expenf£,(^  ex  hoc 
fequtbatur,  quodiflificerrantesfuamfcientiampraferebant  noti 

tia  prcphetarum  contrarium  afJerentium,ideofubditur. 

17  ViE,quifapientcscftis.?^c/?  cognofcentes  diuina ,  nonfe- 
cundum  veritatem,  fed  tantumfecundum  opinionem  veflram,ideo 
fuhditur. 

1 8  In  oculis  vcftris .  fcilicet,  &ftcutfe  aflimabatfcientes  cir- 
ca  diuina.  ita  &  circa  humana  falfo  tamen ,  ideo  fubditur. 

1 9  Et  coram  vobifmctipfis  prudentes .  Trudentia  enim  efl 
froprtecircaagibilia,humana.  Ex  pradiBis  autem  erroribusfe- 
qucbatur,quod  abfque  vth  timore  implicarent  fepeccatis  carnali- 
bus,  ideofubditur. 

20  VaEquipotentes  eftisad  bibendum  vinum.  Dehoc 
enimiaSiabantfe,  quodi>nus pote^at  tantum  bibere,quantumplM 
res  alii:  &  ftc  poterant  eos  inebriare. 


M  0  B^.A  L  1  T  E  t{, 

j    Qui  dicitis:  dcridendo  pccnas  fcriptas ,  &  praedicatas 
pro  peccatis  reddendas. 

4     F(  flinet ,  &  cito  veniat  opus  eius,  vt  videamus,&  appropiet* 
Peccatorcs  enim  obftinati  non  timent  alia. 
j    y£  qui  dititis  bonum  malum,(^c.  Hoc  cnim  faciunt  Ad- 

uocati 


uocati  mali ,  falfas  caufas  fcienter  fuftinendo,  &  legiti- 

masimpugnando., 

17     y^  qmfapientes  eflis  in  ocuUs  veflris ,  ^  coram  vobtfmet- 

ipfis  prudentes.  Ifti  fnnt  vani  doftorcs  rclinqucntes  v  tilia 

&curiofadocentcs. 

20    ra  quipctentes  eftis.  Ifti  f unt  ebriou. 


73 


Ifaice  Cap.  V. 


74 


^ 


^e  V£qmtrMtU.V<eqiii  dicltis  mjlM^&c.yf  qul ftplentet^&c. 
yf  (jmpotentes,(fc.Duo  \'x  prjetcrca  fiint  fubaudicnda.in 
^  hisduibu$ircCcnKmi]Sy'^i diittis,fentnet,&:QHi iuiiiHu- 
tis  impiumtirc. P\inc  hiicomnia  de  can  tico  funt.quod  di- 
lcito  fuo  cantare  propofuit.qui  &  malis  decantac  agri- 

colis,i.  intcrfeaonbusciiif  ,  .P„^^„i,    ^, ^,„  ,,^ f^,;^..  „„„  „«,,„  ^a.u,. 

demd.lcaiScnbis&Pha-  a  ^abibendumvmumj&^viriforccsadmifccn 

I  a  •"luimiam  liabeiednMis. 

j.  dam  ebrictacem  Qui  iulbficatis  impium  prb 

a  ^Non  caufam  penlime»)  fcj  niuneta-     f  Quod  iurtr  e\  iud  ci  riur 

b  f  Ptopief  pridii!>as  in  iiuit  "» 

munerib.&iuilitiaiufti  aufcrtisab  eo.Propicr 
hocficutdcuoratftipulatlinguaignis,o:tca- 


Exabudantia"panis3c  vini  pcccatumSodomotii  creuit.  D 
C     Littitujtificitts  itnptum  pro  m-*'  enb  -s  .-  Supradiilum  cil,  fupr.co.b. 
quiaprovuisattulcruntfpinas,&  fa;nuni,&ligaa,&  fli  , 
pulas,  &  vcprcs  arfuros .-  quia  non  tantum  ifta  feccrunr, 
fed&lcgcm  abiccerunt,&cloquium  Dci  blafphcmauc 

runt.Dcquibus.Of  Sion 


rifa:is.Tcftificatur  ipfcdile 
€tus  qui  catata  (ibi  ab  ipfo 
prophcra  totidcm  vx.i. 
o^o,  rccantat,  cum  dicit 
poft  paraboiam  dc  vinea . 
y {  rtbts  Scribe  &  Tbartfet, 
tjui  claitditis  regiiMC4lcru,&c. 


ijMCMitiuiisre^nMc^uiru,K:rc.  ^         ■       a        o       ^    , 

E--r.    yfvobis  bypocrittquicomrdi  d  lot  flammx  cxurit,iic  radixcorum  quafi  t  fa 


i 


iii<{mliK  tis domos  viduarum  ,  &c.yA 

%mx.        yobis  qui  circuitis  mare  &  ari- 

►  redo.      fiam,rtfaciatisvnumprofely' 

tum,  &c.  yfvobisduces  cano- 

tum  quidicitis.  Quicuii^e  iura 

ueiit  per  templwn,  &c,  l'f  vo- 

bishypocnte,  qui  deciniaits  rne 

tharr.,  (^c.  yg  vobis hypocritf^ 

qui  mundatis  quod  deforit  eli 

n  calicist&c.  f^f  vobis  hypocntf,  c 

quijmiles  efltsfepuUhris  deai-  f 

P,ulu fuO. ^'"'  ^^'  "J  vobishypocriit, 

qui  £<iificatis  jepulchra  mottuo  ^ 
runi. 

a  .ytd  hibendum  vimtm,  &c. 
AUcgoricc.  Vinfi  quod- 
libct  vitium  Ipfi  .n.cbrij 
incbriant  populos ,  vt  bac- 
chantescontra  dominum 


aflgnis  xtcioi. 


b  vJfinmaluai. 
h 


1. 


f  .Von  lic  impii  non  li-  ,led  t  n  ^uam 
puluis  quem  utoijcit.  ^-r 

uilla  crit,  &gcrmcn  corum  vtpuluis  afceJet.    4 

r£tmriiio.  a  * Souam.l  cuaiigeiii.  5 

Abicccrunt  cnimlcgcm  domini  cxcrcituij,    ^ 

afliieo.  bflxlem.        Q^ii  Sa:nariianiiscs  t^,8t 

ixrr-  n  um  habes 

cc  cloquium  fandli  Ifiaclt  blalphcmaucrunt.    7 

afrioptriffccaia  principam       bfVmdiAi       ^  Oomine  non  in  turoic      o 
luoatguas  mc.Ei  Ieremiat:Cocripeme  dneiniuJicio,^  non  infucore. 
<  *  '  Btei"  patiibus.      5^UtobfunicuIu^hTtediiaiiseius 

Idco'  irams  cft  furor  diii  in  f  pdpulo  (uo ,  &f  ^ 

afreicufluius.     bf  Filium,Tnde,  Brachiu...  >ioiuini  cuireuclatum  elt. 
Eiaii^i.Manusdotnini  tetigit  me.         cTropulim. 

cxtcndit  rnanum  (ua  fiipcr  cum ,  8^percuflic 

9  «ropulum.     flnde.     tHypeib,-«li-i  pix  manniiudnie  in-^iiurn. 

cum.Ecconturbati  (iint  montcS;,&  facla  funt 


iXl 

bu  le.x,&  verbum  dominide  le 

rufalern. 

•J«    Ircn^us.  V^vobisScri^''''»''^- 

hx  &  i^harifsi ,  qui  coepi- 

llisa  tcmporclcgiscotcm- 

ncre  Dcum,diligerc  mune 

ra ,  abfolucre  nocciitcs,  in-    ■ 

noccntcs opprimcic,  vnde 

nunc  in  maximo  omniu 
cnmine  ,  vcftra  non  trcpi- 
dauitaudacia,  cum  Chri- 
num  dominum  mortcfjc- 
nilinvia  multanis,  noccnic 
liairabamlibcraftis.  _ 

d    f^.«/'.veftm/-.Prauacogi  ^"l'^*'- 
ratiOjCX  quaproccditopns  . 
tanqnam  gcrmcn.   Vndef,^(,,jj 
Apof\o[lls:  \e  quaradix  arna  p    ' 
riiudinis futfum  germinavs,&c.  icontempfc- 
C     Ideo  irains.  Notandum,  ruiit. 

9  noncxprobrat  idolola-   Biafphcmb 
triam,&c.pcccara,fcd  cp  ab  ^;;J,t'f„ 
icccrunt  Icgcm  cuangclij.  pfoperatur. 
&blafphcmaucrunt  fandii 
fcrmoncdomini .  Qui  ira- 
tusfucraccontra  principes  jficutexciilo 


Ii  a  9.C.& 


clamcnt.Saccrdotcsingrcl 


a  'Pio<'caia  a  {Loinauis. 

mdrticina  corumt  quafi  llcrcus  in  mcdio  pla 

V'r"     ,  .  "''^' '"'  T ^"'" """"""     n  ,     tcs fibi  &  muncra  fcqucn- " 'X 

tcarum.  t  In  his  omnibus  non  elt  aucr-  u  tcs.quosdcuorauitlineuaCT 


&  potentcs,quicrant  fapie  »«  fofcicuius., 


»  *roientia  peicutiendi. 


luritabcrnaculum  non  dc 
bcnt  vinum  biLxrrc  &  ficc- 
ram ,  ncc  Nazarci ,  quibus 

necvuapafla,nccacctum  cx  vinodatur.  Vndc :  T^i// W- 
num  dare refibut .  ncf.obliuifcanttir  fapicntiam ,  nequi 
pUis  ponuntactcris  viti)s ,  &  ira  prxcipuc  (ubicdlis  ,  no- 
ceant.  Mifcctautcm  ficeram.quicum  cbricratc  plcnus 
lit.vmbrasquafdam  &  imacincs  virtutum  mcntitur. 
b  Ebrtetatem.\l\nyx  cotinct  vnu vitium.  Ebrictas  (quj  Hc 
bcaice  ficcra;ikni6catomniaqux  natu  mctiscucrtunt. 

E.X 


b  vraoquam  «dhuc  pcrcallijra. 


ad  inccdium 
s 
;-  .-i o-Sap6.a 

c     c  r  I      II      ■      »      ■         ^  ,/■  ignis,vtporcntcspotcntcr 

ius  ruror  cius,  lcd  adriuc  manus  extenta.  ^^  tormcntapatiantur. 

f    /  ratHs  eii.  Non  fp  hu  ma- 
nis  fubiaccat  paflionibus :  fcd  qui  dclinquimus,  nifi  do-  ^°^-^'' 
minum  irafccntcmaiidicrimus,  nontimcmus.  Vndc: 
Tatientia  Dei  ad panitcnttam  teadducit-.iuautan  fecundurtt  duri 
ttam tuam & impcenitent cor the.tibi iram  in  dieirit.  rfal.i^Sa 

g  Et  percuJfit,&c.Taiun  quafiprancritadicitprophctali 
CCttitudinc,vndc :  Dedemin  tn  ejiam  nitamjel ,  <iir  inftti  mea 
fo.&c, 

<0>  Etff 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I     Qui  iuftificatis  impium.  i-indo  lt:'itc>iii.tT»  tniquam  p-o  eo 

contra  lufium  pauperem  .  Conjequenter  p.opter  prxdiUafubditur 

dedita  pcena,citm  dicitur. 

1    Sicutdcuoratftipulamlinguaignis/n//r/»rj")  ($•/«// 

britcorrefitshabetHr:  Proptcr  hoc  ficutdcuorat  flipulam 

lingua  ignis. Quando  enim  ignis  modicum  tangit  fiipulam ,  quafi 

lambendojiaum  exuritur .  Etftc  dicit proplxU,qu6d pama ptddi- 

Borum  pcccantium  cito  veniet  a  Deo,ideo  (ubditur. 

)     Sic  radix  corum  quafi  fauilla  crit./.totd/;<<r  exterttum" 

titwr  Ocut  arbor,cuius  radix  efl  totaliter  tncinerata. 

4  Etgcrmcncorum.;.;)ro/trcor*w. 

5  V  t  puluis  afccndct .  quia  ftcut  piiluis  eUuatus  in  aere  pfr 
vtntum  ad  alium  locum  difpergnurjic  fiiif  eorum  exira  terram  fua 
fuerunt  duBi  in captiuitatem.Cuius  cattfa  adhuc  repetitur  in  geuc- 
raliyCum  dicitur. 

6  Abicccruni  enim  l^em  domini.«<im  abfq;  titnore  traf- 
grediendo. 

7  Et  cloquium  fanfti  Ifracl.i.»py/«r  Dei:  quodper  prophetas 
eit  mandabat. 

8  Blafphcmaucrunt.  verba  eorum  deridendo,fecundum  quod 
babetur.i.Varaltp.^^. 

9  Idco  iratus  cft./Zit  onfequenter  propheta  comminatur  pena 
popuUfcparattm  .  Etprimi)  pcenam  qu£  prxcefftt  captiuitatem  Bd- 

bylonis 


hylonis.Secundhpctnam  huius  captiuitatis,ihi:\n  hisomilibus.  Diuifio. 
Circaprimimdicitur:  Idco  iratuscft  furor  domini .  proptcr 
pfccatapyfdin^.ln  popuUun  fuum.. contra  rcgnurt;  ludcyvlii 
trat  temptum  dottnni. 

1 0  Et cxtcndit  manum  fuam fupcr cu m. multiplicitcr afjti- 
gendo  populum  &  principet  per  regcs  .dffyriotum  &  Babylonis 
ante capttuitatem  B  ibylon!cam,vt patct  .^.I{eg.&  z.Varalip. 

1 1  Et  pcrcuffit  cnm.fpopulum. 

12  Etconturbati  funt  niontcs  .i.principt s .  nam  &  Ma^affes 
rtx  Ittdatunc  fuiicaptus  &  catenalus  dutlus  extra  terram  fuam 
perrrgem  .Affyriorum,vt habetur  z.Taralip.^^.  Etfimiiitcr  Joa- 
tban  filtus  O^aperregem  ^e^yptt.^.l\eg.z^. 

1 5  Et  fa£la  funt  morticina  coru  quafi  ftcrcus  in  mcdio 

platcarum.  quia  lcclwmas  rcx  luda  fuit  uaijus,  (^  cadauercius 

(Xira  tnuros  lcrufalem proirclum ficut  dixerat  lcrem.de co.zi.c.e. 

Scpu\tUTi3.CmiCcpdictur.&  ita  fuit  de  pttiribus  alijs. 

14  In  his  omnibus. Hic  conlequentfr  defiribitur panaBabyloni 

cxcaptiuitatiS,ci4mdicitU(:lahisomnihus.i.cxpa.nispriedi8is 

a  Deo  illatis. 

I  s  Non  cft  aucr fus  furor  cius.7M/d  expcnis  illis  popnhs  non 

fuit  emcndatus:fed  magis  ubfitnatus inmalu,vtpatet  ex ^'l{fg'(^ 

Z.Varalip.ideo  fiibditur. 

1 6  Scd  adhuc  manus  cius  cxtcnta.  ad  punicndimpopidi  cb' 
Uinaitoncm  pcrexvrcittitnitgis  Babylonts,idcoJi:bditttr. 

•3«  I  Et  cle- 


M01{^.4LITEB^. 

A  1     Quiiuflificatisfmpium,&c.\(\i  funt  iudiccs  iniqui. 
t    Tiopter  hoc.  Hic ponitur  pcEna  pro  pracdi£lis,cum  di  - 
0.tXU:Vropter  hoi  firut  deuorat  Itipularn,&c.qui3.  prxdidi  ma 
lefa£lorcs  funt  digni  pcna  infcrnali,  &  ctiam  imitatorcs 
corum.idco  fubditur.' 

4    Et  germen  eorum  f  &c.  Etfubditur  caufa  cum  dici* 

tuc 


tur. 

6  .Abiecerunt  cntm  Irptm  </t.w/w/.f.cuangcIicam,qu:c  tradi, 
tacflimmcdiateadominoIcfuChriQo  ,  propK  r  quoJ 
multiChriQi.ini  ab  infidcUbus  grauitcr  (iint  aftlidi  in 
terra fandta  &  ali;s  locis  pluribus,  prout  frcqucntcr  fu  • 
Pcriuscxprcflumcft.Scdquoniam  adhuc  rcltat  niaioi: 
tribulatio  Anticluini  tcmporc  futuro,  (cquitur. 
I  j  In  hit  omnibut  non  rfi  amrfus,furor  einsfcd  adhuc,  &c. 
'Jom.4.  C    5 


7J 


Gloford.&NicoIaideLyra        ■   76 


#. 


aEleuabitfignum. 
•J5     Baniius.  Pr.-e- 
^  dicit    Romanum 
cxcrcitu,  incxtre- 
niaiUa  obfidione. 
Ineoenimprocin 
&a  bellico.formu 
\x  militares&de- 
ledus    legionum 
■  complcbantur  cx 
gentibustumelo- 
emquoaccitis,  tu 
cvicino.Porrohoc 
fignum  eft  crucis 
fignii  eius  qui  per 
camdilatatuseft. 
Et  quidem  gentes 
adfideaccitaefunt, 
^  Icrufalem  vcrofo 
lo  adxquata .  Sane 
illitam  citovcnie- 
bantadbellum,  vt 
eis  in  obliuionem 
vcniretratiopara- 
di  commeatus. 
b     Etftbiiabitaieu 
de  finihus  terr^,&c. 
Hebr.-Eihunc  locij 
t  Tribulatio.  de 


»fQuii«loquiumdon)inifcJ»fph«mioeiUdt.    b^^Vocitionis,   quo  congrfpabit  Romanosconiri 
ludios.  c  «Hom^potum.  df  Hoccft  (ignum.  <■  TliiOiTabit. 

Et  eleuabit  fignum  iii  nationibus  procul ,  et  fibilabit  ad   ^ 


a  tB.oinanuiii  excii,auin  coiig(?gaQdum. 


b  ^^'cicepio  figno. 


,  «T1W......U...V...W .«..8.-e - ^. --„.-.  cilNonlu3,l(d 

0                                                                                                                                               Dfitliluspotcntia.  * 

cum  de  finibus  terra:  :  S^^ccc  fcftinus  veniet  velocitcr.  5 

a  f  Hypcrbolice.         bf  rantoitmCK  aliquis.                            c  1  Vi  videiui  pro  Jelidcriocfticiendi.  4 

d  TExerr  tu.             <■  ^"Ardoreprxliandi.  . 

No*n  efl:  dcficicns  nequc  laborans  in  eo  :   ndn  dormita-  6 

a  T^Noftc,  VI  <'niper  pJiati  fint  y 

bit,  nequc  dormiet,  ncquc  (okictur  cingulum  rerum  8 

aT^Vetultate  Plusluiitodur.-ibunt  omnia.  b  liQoal:tas  atmorum 

dcrcribil'!r. 


eius,  nequerumpctur  corrigia  calceamcntieius.  Sagitta^ 

a  INon  rrmiin. 

cius  acuta?,  6c  omnes  arcus  eius  extcnd.  Vngula:equorum 


a  1  lnlaii[!,alnl 


bfrCurr\iutn. 
n 


cius  ut  filex ,  &  rora:  ems  quafi  impctiis  tempeftatis  .  Rugi-  j^ 

a  «iMetapharaiNon  ain  ail  i>iigiundum  quam  ad  piaidanililni.  &deuoranduni  licut  Itro  vciet. 

tus  cius  vt  leonis,  rugict  vt  catuli  leonum.  Etfrcndet  j^ 

13 


^  Tindros  6;  lua. 


bl^Cupide. 


&  tcnebit  prasMam ,  &:  amplexabitur,  5cnon  crit  qui  eruat: 


a  f  Sttepitus  victoruni 

&fonabfclupcreum  indie  illaficut  (onitus  maris.  Afpi- 14 

a  TTupc.    TCompaiicndoadiuni;it  lc  populo  iuo  pio^heta.     f  Qm  moJo  fuperbi.  j^ 

bf  Dcfjieraiio.  c  «jSpei  quam  in  do-     ^ 

C  minohabuimus. 

cicmus  in  terram,  &  ecce  tenebra:  f  tribulationis ,  &  liix  x(J 

a  TTi^lnilaiionis. 

obtenebraca  d\  t  in  caliginc  eius. 


de  Babyloniis  in-  D, 
tcl!igunt:Nosaute  " 
confequentia  atte- 
dcntcs  Romanos 
inrelligimus,  qui 
infimb.tcrrjecom 
morantur.  Vndc 
Italiaeogjibi  Hc- 
fperusoccidat ,  o- 
limdidlaeft  Hcfpe 
ria.Si.n.dcBabylo 
nijs  fermo  eflct, 
prophetali  confue 
tudincdixiftet:  Vo 
cabo  eum  qui  cft; 
ab,aquilone,c6c|> 
iuxtaludxx  fitumE 
Alfyrij  atq;  Chal- 
da:i  in  Septcntrio- 
nali  plaga  finr. 
Vcl  apertius  Baby 
lonios  Aflyriofq; 
demonftraflet. 
C  ^fptciemus.t^otx 
aufi  refpicere  c^lu, 
cuiushabitatorcra 
DeuofFendimus. 

#CAP. 

tincxlMi 


NICOLAV  S   DE    LYRA. 


C 

z 
3 


Et  clcviabit.t.fadet  eleuari. 
Signum.f.  w.vi//«»j,  adcongfegationem  bdlatorum. 
In  nationibus  procul.^«w  ex  longinq-m partibut  venitil 
leexercitus  contra  lerufulem. 

4  Et  fibilabit  ad  eum  de  finibus  terrx .?.  faciet  eum  ve- 
nire. 

5  Et  eccc  velociter,&C.(7«M  ille  exercitusquamuisfuerit  val 
de  magmsytamen  fuit  in  brcui  tempore  congregatus:  &  cito  venlt 
ad  lerufalem,qitia  nonfuit  impedimentum  m  via  .  Quod  declarat 
confequenter,di. 

6  Nou  eft  deficiens  neque  laborans  in  eo.Ex  tanta.n.vo- 
luntate  veniebant  contra  lerHfalem,qu6d  quafi  non  fentiebant  tabo 
rem,&  ftc  tolUtur  impedimentum  laffttudinis. 

7  Non  dormitabit.'.c«»w  magna  folicitudine  fefiitMtionis  ve 
niet,&  ftc  tollitur  impedimentum  pigriti<t. 

8  Neq;  foluetur  cingulum  rcnum  eius.&fic  tolliturirr,- 
pedimentum,quod  aliqudoUo  prouenit  in  excrcitu  ex  diffipatione  ar 
tnorum  ad  fujlinendum.  Simititer  &  impedimentum  armoru  ad  in- 
uadendum,cumJubditur:Szgittx  eius  acutas .  Similiter  toUitur 
impedimentum,quod  atiquando  prouenit  ex  defeEiu  equorum,  cum 
dicitur:Yngu.\x  equoriun  eius,vt  Gicx.q.dJn  via  non  Ixden- 

tur 


tur  quamttis  cumfefiinatione  veniant.  ^ 

9  Et  rota:  eins.ucurrHseius,in  quibuspugnabant  antiquitus. 

10  Quafi  impetus  tepcftatis./.  ternbiiesad  modum  tempefla- 
tis,cui  non  poteii  refifti  humana  virtute. 

1 1  Rugitus  eius.^.rf.no«  Heiietur  mifericordia,  vnde &  rex  Bi 
bylonisplios  Sedecia  regis  occidi  fecit  in  eius  oculis,&  pofleaocu. 
los  eius  eruit,&  nobiles  de  regno  luda  captos  occidit.^.l\cg,vtt.Sc 
deciam  autem  exoculatum  duxit  ligatumin  Babylonem,  &populi 
terr£  captiuum,vnde  fubditur. 

1  z  Et  frendet./5er  iracundiam. 

I j  Et  tenebit  praidam .  quia  nec  a  Deo  nec  ab  homine  fuerunt 

de  manibus  eius  faluati. 

14  Et  fonabitfuper  eum  in  die  illa  ficut  fonitus  maris: 
qma  in  tanta  dtfiru^ionc  fuit  magnus  ctamor  &  terribilis  tam  ex 
parte  Babytoniorum  fe  ad  cxdem  poputiexlmtatium,  quam  expar 
te  morientium  &  aliorum  in  captiuitatcm  duHorum,ideo  fubditur. 

1 5  Afpiciemus  in  terram,&  ccccpra  confuftonenonpoten  - 
teyocuLos furjum  leuare,  &  afijciat  ftpropt^eta  cum  eis,  eb  ^  erat 
pars  iltius  poputi,quamuis  mortuus  fuerit  diu  anteiftam  captiuiia. 
tem,fcilicet  tempore  Manaffe  rcgis,rt  diHum  eft  fuprd,cap.\. 

16  Etlux obtcnebrataeft  in caligineeius.  quia  tributatio il 
lius  captiuitatis fuit  tanta ,  quodtota  gloria  qux  fuerat  ia poputo 
Jfrael  videbatur  fimpticiter  extinUa. 

♦  In 


(M0II.AL1TEI{^. 
t  1   E<  eleuabit  ftgnum  in  nationibus  procul,&c.f.e\enzri  permit 
tetjf.  ad  congregandura  exercitura  Antichrifti  de  diuer- 
fis  partibus  mundi. 

5  « 


5  Et  ecce  feftinus  veniet  velociter.nzm  in  breui  temporc  vl 
trahumanam  aeftimationem  aggrcgabirur  fibi  multitu- 
do  magna  &  ad  bcllum  cxpcdita,idcofubditur. 

6  T^on  eil  deficiens  neque  laborans,C^c. 

\  Inanf 


v 


Ifaias  Cap.  VI. 


78 


C  A  P.    VI. 

Wj>/ne,tf"f.Oziasipfceft  Azarias,qui  cum  tetnc 

re  facrificium  ofFerrcr,lepra  percuflus  eft.Eo  re- 

l^t^:^  gnantepra:didavifalUnt,|quo  mortuo  Ifaias 

Vidit  dominum  fedentem  fuper  foliumcxcclfum.Mora 

li.  Dumn.  Rex  leprofus.i. 


diabolus  regnatin  nobis, 
necdominumin  fua  ma- 
icflate viderc,  nec  myfteria  a 
Trinitat^poflTumus  agno- 
(cereifK  filij  lerufalcmor- 
tuoPhiaraone  ad  dominii 
potuerutdamarcEzechiel  b 
mortuo  Phacca  peflimo  c 
principc.cadensin  facic  cx 
celia  voceclamatad  dnm. 
;! JTill'1"  -J*  Origencs.  In  dieb.  Re • 
gis  iniqui  &  pcflimi  non 
potuit  Ifaias  vidcrc  vifum, 
ron  poturt  viderc  Dfim  fe 
dcntem  fuper  thronum  ex 


d    I^^^^^S     ™^"""^  fcdentcm  fuper 

1P  "^  ■•"'  *—  a  f  Angelo»  in  qaibas  redet ,  «c  pet  quos 


iilu<licun). 


iolium  cxcelfum  &  clcuatum ,  &  plena  crat  5 

a  fEcclelli.  tQuilurf:im  non  quzdeoifuin,quamlapicnsinulierzdificat,inli 
pten»  difliptt      b  TR.es"^'"-'e.  f  Maieftas  tuperiora,angeIi  inferioia  lepleni 
tf  Agniin'  An^eloiuin  r-l  miuaila.     d  Infeiioia  Deo 

cclfum .  Sed  exquomor-  c  aomus  a  maicftatc  cius  :  8^t  ea,  qu^e  fub  ^ 

tUUSCftrCX  nCqUam,tUnC         aTMimlleiiofuo.  fr»iuei»isdonis.     b^ldeft  .Eccleilaquzdeorfuin.  ^Mo-    7 
pOtuit  VidercPrOphCta  Vi-  MUtet  Faft.templjvnviimpieaiis.    c  f  Duofcilicct  vel  duofunt  teiUintnta, 

V;  pj    •  qaodmeiiuscft  Ardentes,  »el  incendentesamoieDd.  ^Vnde:  Et  miniliros 

lIOneiTi  L^CI.  f„^^  isncMi  vienifm. 

n 


ft»''^  igncii»  vreniom. 

mucc.       tcRcgeimpioDaim  non 

B  vidcbant.quia  nobis crat  iratus,  vcnit mors  impij  &  fol- 
uit  iram.  Vidc  Domini  benignitatcm,non  crant  hxc  be- 
ncfafta ,  alia  mala  non  irrogabat ,  tanrum  expcclaiut,  vt 
cxirctimpurus.  Scdvidc  Dciclcm.;ntiam  non  irrogat 

f)^am  vrbi,  qaam qu? Iblct  irroa;ari  intcr  amicos  cqua 
cs  cum  incidit  aliqua  ofFcnfio,abftincnteconuidu  &  c6 
fuctudine,Uiblatacaufa  umultatis.rcditur  in  gratiam. 
b  y^e.rO^»4r.Rcx,f lcprol"u$,qui  faccrdonum.vfurpauit. 
c  i^iii  «foTWinfcm.Chriftum.f.vndeloa.Hj-ctiijr/t  ifjus,fjita 
t»  viduglouam  tiHs .  Et  Paulus  in  Aiflibus  Apoftolorum. 
Brne  tocutuf  efi  ipiritiilfaniiui  per  Ijatam  :  jture  andittis  &mn 
i>nelliietis/<  videntef,viJebitis,&non  perfpi.&c.  Vifuscft  fi- 
husin  habitu  rcgnantis.  Locutus  cftSpiritufTjaclos  j^g 

confor- 


confortium  maicflatis.vnltatcmqj  fubftantis.  Deunemo  D 
w<<«rn^«aOT,f.oculuscarnis.P6tautquiseumvidcreccu '"=">•»•'»• 
lis  COrdis,ficut  vidit  lfaias,vnde:Be4«  mundo  corde,quomam  Wa«-5-»"'. 
ipfiDeum  videbmt.  Vel  certe  non  in  natura  fua,fed  in  fub- 
iedta  crcatura  vifus  eft  a  Prophetis. 

*  Eufebius.  Hoc  caput  fi  ...  ,  , 
milumus  cft  initio  Euange  monftr.  cx. 
lij  loannis.  Inprincipir  erut 
rerbum.  Nam  ficut  poftqua 
dcmonftrauit  Deum  rerii 
omnium  eff"c£torem  &  au 
torem,  fubiecit .  Et  verbum 
carofaBum  efl ,  ita  Ifaias,  vbi 
defcribit  Deum  fede.ntetn 
fuperfoliumexcelfum,di- 
citcap.^.il/a  vcrba.^a^M?» 
carofa&um  f^.Quid.n.aliud 
fonat.  Eice  yirgo  concipiet  & 
parietfiUum ,  &•  vocabittirno- 
men  eius  Emmanuel  i  Quid 
aliud  fonar.  £mmanuel,qaz, 
rerbum  caro  fadtm  efi,  p 

d  S-iper  fnlium  excelfum,  &c,  ^  g^i,jj,  ^,^ 
Qui  videt  Dominum  re- 
gnantcmin  coeieftibus  vir 


A  P.    VI. 

TExtat  libei  Hieio.dehac  vifione. 

N   anno  quo  mortuus 

»TB.«Snampeccati.  b  I^Sub  quo  pizce- 
dentia  lunivifa.  c^Regnantefilio 
loaihan  qui  fecit  leftum  in  coofpc- 
Aii  Domini. 

cftRex  Ozias,  uidi  Do- 

a  f  Filium.    b  fQuafi  legnantem. 
c  *^ln  habituirenantis. 


qaiDUS  leaet ,  <v  pet  quos 
fua  iu Jicia  deceinit.   b  ^Non  modo 
in  hominibus  re«n»ntem. 
b 


it.e. 


4e    Chryioflomus.Rcgna  f  ipfocrant ,  rcplcbant  templum.  Scraphim  ^    tutibus,  vidct  eum  lupcr 
ppeimnioDeiimnon       r  x  r  r  foliumexcelfum -Sc  clcua 

tum.quac  funt  throni  &  domi  .&c.  Dm.t-c 

Moralitcr.  Danicl  viditDominum  fcdentcm,fed  non  I«elj«c. 
fupcr  folium  cxccIfnm.Et  alibi  dicitur.  Sedebo,&  iudicabo 
poptilumin  valle  /o/lrpW.Quipcccator  eft.vidct  Dominum 
fcdentcm  in  vallc  lofaphat.i.iudicij .  luftus  vt Ifaias  lu- 
pcrloliumexcclfum.Dumconfiderasquomodo  huma 
na  difpenlat,  &  pro  noftra  falutedefcendit  ad  terras ,  vi- 
des  humilem  &  proximum  tcrrx  thronum  cius. 
c   Do'nus  a  maiefiate  «j<r.Superna  Ecclcfia  plcn^  cognofcit 
maieftatem  cius,idcft,quantusipfe  cft,quod  non  facitea  ,         . 
quidcorfum.  \S\l!i 

f  icj-j/j/^.TM.Scraphim  intcrpretat  inccndiii.De  quo:  Ign^  pfai.xV!'b.* 
ytni mittcrc in ierram,&c.  Et:  ?{pnne  cornofirum  arrlcns  erat  in 

<^  nobis. 


NICOLAVS 
C  A  P. 


DE    LYRA. 

vr. 


Difig 


■  1  N  Mno.Utc  confequentcr  Ifaias  conftrmat  di8nmfitf<m.\am 
X  poffet  diqitis  dictrr,ip  verbum  eius  non  «(fetatitenticum  ,  c6  3» 
frxdiiU  non  dixiffet  Spiritufan3o:yropttr  quod  in  hoc  capite  ofien 
dit  ft locMum f  14  ffcfpiritu diuino. Et diuiiitHr in dujs  partestquia 
frimoponhur  diuina  apparitio.  Secundo  Ifai^  legatio,ibi:Et  dixi. 

^  ^dintclligtntlam  primf  partis  fciendi4m,q'i6d  Ifaias  vifimt  ima- 
ginarta  vidit  Domintim  in  fpecie  cuiuflam  magni  virifcdtntis,  cu 
iusfeiile  erat  in  c>^o,&  fcabcllum  pedum  tius  in  ttmplo,  fecundu 
ijuod  diciiur  infj  66.a.  Coclum  mihi  fcdcs cft,&  fcrra  fca- 
bellum  pcdum  mcorum:  &  duos  ^ngtlos  tlantesin  vtroq; 
l«iereeius,&  intelle.xit  fignificationem  vifi(mis:aliter  non  tffet  vi- 
fo prophe(ica,fuut  Tharaoq<ti  vidit  fpiias ,Gtntf,^\ .  &  Baltha- 
far,qui  vidit  manum  fc-ibentem  in  pariete,  Dan.  5 .  b.  yifione  ima- 
ginariaille  dormtenf^ifle  vigilans:nautertamenfuitTropheta:fed 
Iofeph,&  Daniel  qui  viftoncs  inttUe.xernnt,vnd'"  dicitur  Dan.  i o 
«■Infclligcntia  opus  cft  in  vifionc .  ftcut  diifuftus  dtdum  fuit 
inprinctpio  libri  Vfalmorum .  ybi  diiium  fuit  dt  modis  (igradi- 
ius  propheti£  txnquam  pr^ambulum  ad  omnes  libros  Vropheta- 
rum  .  Igitur  circa iliam  vfioncm  Ifane  qu£  fuit  intdUdualis  & 
imaginaria.Vrtm6poniturapparitiodiuina.Secund6^ngelica,ibi 
Scraphim.C/rcd  primum  primn  notatur  tempus,cum  dicitur. 
I  In  anno  quo  mortuus  eft,&c.y««nd5  quod  dicit  {{a-Sa. 
IHe  nonfutt  annns  mortit  Oi^ix  !{^gis,accipiendo  Mortem  profepa 
tatione  animf  a  corpore,fed annus  quofuita  Deopercuffus  lepra,e6 
^  voluitftbt  offiiiufacerdotale  vfurparf,vthahttur  Z.Para  Z6.c. 
^uia  ex  tunc  mnndo  reputatus  fuit  mortuus:quia  tx  tunc  habitauit 


1  Vidi  Dominum..$'t;c««  /«»1  Dionyfnm  in  j  .c.  cceleflis  Hte 
rarchif,angelus  fuit,tamen  Dominus  nominatur,  to ^  ad  reprefen 
tand-tm  perfona  Domini  apparebat,  jr in  eiusperfona  loquebaturp 
ficut  &  ^ngelus  loques  Moyfl  in  monte  Sinai,  Dominns  nomina- 
tur,vi  patet  in  Exodo  in plurib.locis. Quod  autem  fuerit  .A ngelus 
habetur  .AH.j.e.vbidicjturde  Moyfe:Hic  cft  qui  fuit  in  Ecdc  « 
fia  in  folitudinc  cum  Angclo,  qui  loqucDatur  in  monte 
Smai.iSc  cum  patribus  noi\ns.quia  pracepta  decdogi  dedit  m 
diente pnpuh,vt  habetur  Exod.io. 

i  Scdcntcm.Sedereaiitproprii  eji  iudicantis:  ilta  autem  appit 
ritio  fiebat  ad  proferendum  fententiam  contra  O^iam  I{egemthuri 
ficare  volcntem  de  prxfentiiquia  tunc  leprafuit percuj}us,vt  diSii* 
efi-.&contra  populum  de  regna  ludf  de  futuro,vt  videbitur  infri: 
&  ideo  illa  apparitio  fuit  in  effigie  hominis  fedentis  .  Ver  illam  cC 
apptritionem  in  effiiie  Ijominisfedentis  fignificabatur  Deus  humtt 
nandusin  perfonafitif.Ethoccfl  quoddiciturlo.  12.  vbialle^atur 
fcriptura,quje ponitur^infra  in  hoc  capite.ExcqCi  cor  populi  hil 
hn,Scc.Et  fnbdit  Euangetiflj.Hocdixit  Ifaias.quando  vidit 
gloriamcius.&Iocutuseftdc  co. 

4  Supcr  folium  cxcclfum. Hoc eiifupri  txpofttum. 

5  Ft  plcna  erat  domus./.fe/wp/«w  a  Salomone  <edificatum,ibi 
enim  fttbat  itla  vi(io. 

6  A  maieftatc cius.  i^<w  ah  illa  tffi^ie  videbatur  fntgor  mira 
bitis  proiedere.  suendum  iy«oJ/y?«(/.Etplcnacratdomus  a  ma 
icftate.no»!  cfl  in  H-b.nec m  itbr<s  corrcHts. 

7  Etea.qujE fubipfoerant,&c.f«Hf/».feji««<^Etor.'ccius 
rcplcbaiur  tcmplum.KMcc  piturjjic  or£,pro  Hmh.veUmrnto 
ru  feu  veflimentifui. Hta.n.ejfigiis  apparebat  quafi  ir,d/ita ad Ime 


m  domofeq'4e(irata,Cf  lonathanfilius  citts  regebatpatatium,&  itt      flatem:  &  finis  veflimcntt  dcjctndebut  vfii  ad  tcmpli  pauimrntH, 
dicabatpoputum terrt,vt habetur  ^.^eg.  iy&  i,Varali.i6.Huic       fuut communiterfit  de oris  vcfiimtntorum  horninum  fedentium. 
Mutcm  diHo  I{ah.  Sa. confonalltterafequtns tn  hoc  cap.  vt  vtdebi-       g  Scraphim.>//cfon/c<7«c«/<rr defcribiiurapparitio  ^ngeticacu 
tur.  Conftquenterpon<tur  tpfa  apparttto  Dn,cum  dicitur. rf»at«r.Scraphim  ftabant./iC".  apparebant  tanquam  paratiai 


OW  O  H^^   L  t  T  E  R^. 

I  in  anno,&c.Pcr  Oziam  Rcgcm  &  Icprofum,fignatur 
diabolus,  de quo  dicitur  lob  4 1 .  d.  g>  ipfc  cfl  i^exfilper  o:n- 
nts  filtos fuptrbia.  Ipfeetiamcft  lcprolus.inquantum  pcc- 
catu  ciuscft  incurabilc  .  Ipfc  vcro  fuit  mortuus  in  Chri- 
flipaftionc,  inquantum  eius  potcftas  fuir  notabilitcr  di- 
mmuta  ficut  dc  hominc  multuin  dcicdo  dicitur,9  ipfc 
eft  mortuus  f.t  in  iilo  anno homo  Chriftus fuit  ad dex- 
tcram  patris  m  cjlcftibus  aflrumptus,&  fic  vifus  a  crcdc» 

tibus 


tibus  per  fidcm , &  a  bcatispcr  apcrtam  vifioncm ,  ideo 

fubditur. 

2  ^''idi  Dominum fedcntem fuper  foliHm,&c.Cc(x\c({is. 

6  .A  maiffiate  e/wx.Nam  ciucs  cclcflcs  rcficiunf  intcrius  iii 
afpcclufuxdcitatis.exterius  in  afpedufux  humanitatis. 

7  Et  ea  qtif  (ub  ipfo  (rant,&c.\.  Spirituffandus  ab  iplo  pro- 
ccdcns  infigno  vifibili  rcplcuitcollcgium  Apoftoloru, 
A6I.1  2.Etreplrtifunt  omnct  Spiritufanlio,&c. 

8  Seraphimflabm  jupcritlud ,  <Jrc.f.tcmplum.  Naman- 

Tom''  C    4 


l^ 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra         80 


nobis,cum  apemet,&c.Et,elo(]'*ta  Domini  argetum  igne  examma 
tumM  crgo  falutare  incendium  in  facris  Scripturis.qui- 
bus peccata  purgantur.  Vcl initium oris,quod  fignificat 
linguam  Hebrseam ,  qua  vctusTeftamcntum  fcnptucn 
cft.Incendiumcrgo.&initiumcrisduofuntteftameta, 

quscircaDeum  ftant,  & 


a 
b 
c 


«f  AngelifuperEcclefiam  tanquam  cuftoJes 


•ffuos 


•f  ieRgaire. 
■\  Apuc.^.e. 


fCal7fJt' 


B 


Exod.39>b 


lafta^l.f. 


pcreacognofcitur. 

Allegorice.  Duo  fera- 
phim.duo  funt  teflamenta 
muice  fe  afpicietia,per  om 
nia.f  conucnientia,  quibus 
media  tantii  cognofcimus. 
Origenes.Duo  feraphim 
Dfis  mcuslefus  &Spirituf- 
fandus.Ne  putes  Trinitatis 
t  difcindcrc  naruram ,  fed 
nominu  feruantur  officia. 
Quod  Hier.  impiumdicit. 

Quidamdicuntferaphimvirtutesin  coeloDeo  affifte 
tes,  &  laudantes,  qua: in  minifteria  mittuntur ,  maxime 
ad  eos  qui  purgatione  indigent,&propter  peccata  aliqua 
expartefupplicijs. 

Hicro.  Cherubim,multitudo  fcientix,fupcr  quosDo 
minus  in  modum  aurigx  federe 
oftenditur,  vnde .  Quifedes/iiper  che- 
rubimma.co.eif.be.&  ma.  Seraphim  au 
tcniprxter  hunclocum  in  (criptu- 
ris  Canonicis  melegifTe  non  memi- 
ni.Errant  ergoqui  in  prccibus  folet 
fcribere.Qui  fedes  fuper  Cherubim 
&  Seraphim. 

a  i^ra^-int.i.ftantafliftentiaDeOjVO 
lant  demonflrantiaDeum ,  nudant 
quafi  mcdictate:  non  manifcftantq 
Velata  funt  ,n6  velat  qua:  nota  funt. 
b  Sex  al<e  v»?.Hiero. Viflorinus duo 
decim  Apoftolos  intelligit  Nos  aut 
duodecim  lapides  altaris  quos  fcrru 
non  tctigit 
cerdotis. 

Alas  haberc  dicuntur  angeH:quia  in  fuperiorib.com 
morantur,veI  propter  velocem  in  omnibus  difcurfum, 
ficut  &  venti  alati  dicuntur. 

C  Duabui  velabant  faciem  eius  .  AntC  h  aec  q  UX  fucru  nt  nc- 
fcio,cxhisqua:funt,Deumintelligo,vndeIfaias :  Vriora 
annuntiate  mihi,&  nouiffima  quxerunt,&  dicam  qwd  dij  efiis . 
Seraphim,i.prsdifta  teftameta  duab.alis  fuis(do«arina,n 
fua,qu£ habetalas.quialeuatadc^lii,& duas  .quia duo 
funt  teflamenta.  Vcl  duas  alas.quia  docent  dileftionem 
Dei  &  proximi)veIabant  facicm  Dci,i.nihU  docetquod 

antc 


_    b  irTempIuiii. 

ftabant  fuper  illud :  fex  al^e  vni ,  &ricx  ala?  al- 

a  fQuia  quxantemiindum  fueruntne('-imus.     b  f  Dci,  non  tuatn. 

teri .  Duabus  velabant  t  facicm  eiuS:,  6l  dua- 


ante  mundumfuerit.Angeli  quoquc&  prxdicatorcs  ni 
hil  inde  docent,fimiliter  velant  pedes. 
d    reUbantpedes.  Quidpoft huncmundum  futurum 
fit,ignoramus :  media  tamen  qus  fex  diebus,vel  cetatib. 
faftafunt,vel  fiuntjCognofcimus  tzx\i\xi\\.Duabus  vetabat, 

1  quia  de  praefcnti  tantum- 


D 


a  TPoft  hac  quac  futura  funt  quis  pronuntiabit.    b  TMedia  apeiiendo.  TQuii. 
pei  duo  teftamenta  femper  ad  fupcrna  piouehimur. 

bus  velabant  pedes  f  eius  ,  S^duabus  vola- 

a  Tlnuicem  ftad  laudem  Dei  cohortantes.     b  sVctus  teftamentum  comi- 
netur  in  noua.eccconuerfo. 

bant .  Et  cllmabant  alter  ad  alterum,  Sciice- 

aTPater.    b  fFilius.    c  TSpitituflTanaus.     d  5^Non  Domini  vnusin 
fubftantia.     tDominus  virtii'um  ipfe  eft  Rex  glorii. 

bant :  t  Sandus  Sandus  Sandus ,  Dominus 


3 

5 
6 


modonotitiam  habcmus. 
Hieron.  Hebrxus  meus 
longealiavia  ingrefluseft.  tf«icmnni 
Ait  .n.  nullum  prophetaru 
extra  Ifaiam  vidifle  fera- 
phim  circa  Deum  ftantia , 
&  nec  ipfa  quide  feraphim 
alibi  leditari.De  hinc  con- 
fummationis  &  captiuita- 
tis  leru  falem,  qua:  fub  Na- 
buchodonofor  fada  cft  fi- 
gnumefle  prsmiflum .  Ab 


Et  duodecim  gemmas  in  diadcmate  fa- 


Ozia  quippe  fub  quo  prophetare  orfus  eft  vfq;  ad  Sede- 
ciam,qui  extremus  rcgnauit :  &  quica:cusin  Babylonia 
duauseft  fuiffcReges  vndecim,&  duodecimum  Godo 
liam ,  quem  conftituerat  Rex  Babylonis  fupcr  tcrram, 
qucminterfecitlfmahcl  fiUus  Nathanacl  intcr  medias 
cpulasreliquiarum  patrixparrici- 
da.Ethaseflre12.alasexquib.qua- 
tuor  facicm  velent,ficut  in  quibuf ' 
dam  exemplanbus  inuenitur,  qua 
tuor  pedcs  contegant .  Ex  his  quip- 
peduodecim  Rcgibusquatuor  iu- 
ftostantiim  fuifleconftat:  Oziam, 
Ioathan,&  Ezechiam,  &  lofia,  qui 
fublimesper  fingulas  captiuitatcs 
glorificarc  audent  Dominum.yflw- 
dus  Sancius  San&us  Dominus  Deus  Sa" 
baoth. KcViquos  vero  propter  pecca 
ta  faciem  velarc,&  alios  quia  in  ca 
ptiuitatem  dufti  funt,  pcdum  vela 
reveftigia.Superliminarc  vero  fub 
latum,&  domum  implctam  fumo(ficutfupradiximus) 
euerfionem  Icrufalcm ,  &  inccndium  tcmpli  expofuiti 
Forcipende  qua  altaris  carbo  comprehenfus  eft,  &  labia 
purgata,propriam  Ifaix  aflTerit  pallioncm.quia  fub  Ma- 
naffe  intcrfcdus  eft ,  &  tunc  vere  purgatus  labijsdixi  ad 
Dominum.£tcce^o,»wmf  »ip. 

e  Et  clamaba  nj.Non  lcuitcr  dicuntjfcd  falutarem  omni 
bus  confefl[ionem  clamore  pronuntiant ;  Sanftus  San- 
ausSanftns,quia  &ipfa  f  Seraphim  fandla:  San(flius  .n. 
his  nihil  eft .  Mirantur  aut,quod  de  filius  tantum  fehu- 
miliauerit,&cruccm  fubierit,&  terrenis  innotuerit. 
f  SanRus  Sanausy&cMy^cxm  Trinitatis.In  vtroq;  tefta- 

^  mento 


^  NICOLAVS    DELYRA. 

miniflt*ndum  De0y&  exequendum  eius  imperium.Sciendum  tame 
quod  non  erant  ie  fuperiori  ordinc,qui  dicitur  ordo  feraphirn :  fed 
erant  de  ^ngelis  qui  mittuntur  in  minifierium  ad  exteriora^nomi- 
nanturtamen  feraphimah  effcBu  propter  purgationem  lahiorum 
Jfaix  perincendium,ficutdidum  efldealio.Angelo,qiiod  nomina- 
batur  Daminus.eo  qiiod  loquebatur  inperfona  eius, 
i  Super  iWud.f.fuper  templum,vt  dicunt  expofttores  noflritta. 
tnenin  Hebrx.habeturydefuper  ei.i.Domino-.quiafiabant  fuper  tem 
plum  parati  ei  objequi,ideo  fic  apparebant,qudd  vnus  erat  ad  dex- 
teram  Dei,alius  adftniflram. 

2  Sex  alas  vni.Pei'  alam  contemplatio  deftgnatuTyVt  dicit  Greg. 
fuper  ET^ech.  Igitur  per  duas  alas  fuperius  ere&as  intelligitm  con 
templatio  diuinorum,qu£  funt  fnpra  naturam  ^ngelica.  Ver  duas 
protenfas  inferius  ad  cooperiendum  corpus,&  pedes  ipforumfera- 
phim,cognitio  eorum  qutgfuntinferiora  .Angelis  defignatur,^  duas 
medias  ad  volandu  extenfas,cognitio  angelicje  natur^,ideo  fubditur 

3  Duabus  velabant./«  Hebraio  habetur :  Facicm  fuam.f. 
ipforum  Straphimfecundum  Hebraos,  non  quod  effcnt  extenf^  ante 
faciern  corum,fed  fuper  capita,quafi  tranfuerfaliter,&  ftc  velabant 
caputfuperius:  &per  confequcns  faciem,qu£  e(i  pars  capitis. 

4     Et 
t 

M01{.ALJTEB^. 
gclorum  cuftodia  ftabat  fupcr  Apoftolorum  collcgia. 
Vel  pcr  tcmplum  intcUigitur  Ecclefia.Pcr  Seraphim  Vrq 
lati,  qui  fuper  curam  Ecclefis  debent  ftare,  &  non  exte- 
rius  euagare. 

a     Sex  alx  vni,&c.  Per  quas  defignantur  corum  motus 
ad  bonum .  Nam  per  duas  alas  fuper  caput  ereftas  (i- 

gni- 


4  Et  duabus  velabant./»  Hebrao  habetur.Vedcs  fa05.tdefi, 
ipforum  ferapbim :  quia  tranfuerfaliter  verfus  inferiora  protende- 
bantur:&ficcorporaferaphim,&pedes  velabant.Et  hoc  adquan 
dam  decentiam  &  honefiatem .  Apparebat .n.  in  ftgurahumanay 
qu<e  honeflior  apparet  operta  quim  nuda, 

5  Dnsbus.Scilicetalijsmcdijs. 

6  Volabant.>/i<i  dcfignandum,^  .Angelifemperfuntparati  ai 
diuina  afcendercy  &  ad  inferiura  defcendere  fecundum  Domini  vo- 
luntatem:ideo  volatus inmedio  loco  difponituryquafi  advtrumque 
paratus.Etadmelius  capiendumpofuihicfiguramfecundum  inten 
tionem  Hebrteorum. 

7  Et clamabant  alter,  &c.i.  fimtd concorditer,vel  quia  vnus 
primo  dicebat,&  poflea  idem  alius  repetebat,ficut  duo  chori  in  Ec 
clefia  aliquando  idem  dicunt  alternatim, 

8  Sandus  Sandus  S3iaikiis.Secundum  Hebr^os  diciturterfan 
Hus  ad  maiore  diuin^  fan£lnatis  expreffionem,ftcut  lere.z  z.g.dici- 
tur.Tetti.  terra  rerra,audi  verbu  Dni.ad  excitandum  maiore 
attentionem.Secundu  vero  Dodores  Catholicos  hic  dicitur  terfan- 
£ius,ad  deftgnandum  in  Deo  perfonarum  trinitatem,&  fubditur. 

9  Dominus  Dcus  excrcituum .  e^^d  deftgnandum  effcntig 
vnitatem» 

^  Plena 


gnificaturmotuscontempIationis'in  Deum.  Pcrduas 
protenfas  verfus  pcdes,  motus  compaflSonis  adproxi- 
mum.Et  per  duas  medias,motus  debitie  confideration  is 
circa  feipfum. 

7  Et:clamabantaltcradalterum,(^dicebant.  Namexcitarc 
mutuo  fc  debent  ad  laudandum  Deum  trinum  &  vnu, 
idco  dicitur  ter  SanciuS;&  femel  Dominus. 

t  Etcom- 


8i 


§ 


.    mcntotrinitaspraidicatur  ,drisChrinus,  f.  qui  hicqua- 
A  tuor  literarum  cft:quod  proprie  de  Deo  ponitur.Iod  Hc: 
lod  Hei.duo  ia.q  duplicataincffabilc  nome  Dci  faciunt. 
in  .ncoratu.  ^    Epiphanius-iieraphim  cum  tcrclamant  SandusTri 
nitatcm  declarant,  non  enim  pcr  duas  voccs ,  ncqucpcr 
quatuor  Dcum  glorificat, 


IfaicC  Cap.Vl. 


82 


ncquc  pcr  vnam  fola  fed 
per  tres,&  finguhs  vocibus 
numerofingularivmntur,  a 
non  cnim  dicitur ,  fandi, 
fanftj.fandi,  vt  multas  per 
fonasfingularinumcrodc 
fignent,patrem  &fihum  b 
&  fpiritumfan(fhim .  Etin 
claufula  orationis ,  domi- 
nusDcusSabaoth.vttrini 
tas  pcrfonarum,  &  deitatis 
vnitasdeclarctur. 
jij.c.19.  *    Damafccnus.  Teftatur 
(.  <j.  j.c.  totus  diuinonumine  affla- 
'**  *  ■  tus  patrii  chorus,quod  fan 
P  ftailiaSeraphim  pcrtripli 
ccm  fan£htafcm,ircs  fupcr 
cifcntialjs  diuinitatispcrfo  c 
nas  nobis  fubindicent ,  pcr 
vrxam  autcm  dominatio 


a  ^Olim  noras  in  Indjta  Deus.In  teinporc  gratix,  plena  eft  omnii  «erra. 
TOde;DomiBe  dom.noftci  quim  admii  eit  noraen  tuum  in  vniu.terra. 

,      b  f  Non  tancum  ludza, 


l 


w 


_-  k  '  tantum  Uii 

Dcus  cxcrcituum  : plcna  cft  omnis  terra  glo-  i 

a  T.Chiiiti.  b  T  Sciffo  velo.  f  Vicina  templi  pcr  Romanos  cuerfio 
lignatur  mde:  Rehnqucliu  vo.dom.  vcftjj  dder.  c  ^Vi  fint  alt.ota 
vjide:  TolU-epoitjrr.cp.  veftias.        d  TDuoiumicftsmenton.m! 

ria  eius.Et  commota  funtfuperliminiria  car-  ^ 

a  fChiiltl  8c  SpiiiiafTanAi.!     T  Multitudlnis.     f  Tranlcjmus 
■       ex  hisledibos.    b  fTemplum.  <r  Aeni^atica.    fla'-..b. 

dinumauoceclamantis,  &ciomusimpIeta  ? 

a  Mgnoanti«at  intidelitJtis,  vclpeifumuminccndiunitciuplipix    4 
diciiuc.     lEm  llioDcignis,  tumuscnim  vaporigms  ell. 
«MortuaOzia   b  fCiuia  Oziam  Scalioslibcienon  rcprehendi ,  iJeo 
tum  angehs  Oeum  )audaienamcrui,&  timeo  ne  diuiur  mihi.qu.iie 
tu  enjpas  lurtiiias  mcas.  c  fA  laude  Dei.vide  quantum  fe  huiuilui, 
agnifcii  peccati.ideo  mundat  ir. 

cftfumd .  Etdixi:  t  V^^raihi^quiatacui.-quia  \ 

a  f  Indignus  laudare  Oeum  vi<lete  1  Non  eft  fpcciofa  Uus  in 
<  re  fe  cuoris.  b  fSicut  apofteli  pollurispedibus,  quos 
dorr^nuslauit. 

uir  poliutus  labijs  cgo  fum  ,   &  in  mc-  7 

a  IQuibusiJolalauaauit.     TNon  plus  qujmle  vel  miaus    a 
acculaiporutuio.  f  ropulasimpocnitcns  ,  immunditiani 
,  ..  __>w...  ...w..iiiaii  V  '«biorum  lucium  ncltiens.  non  fiicreiui  purgaiionein 

ncm,vnamdiuina:Tr»ni.  d  dio  populi  polluta  iabia  habcntis  Ciio  ha- 

tatlS/UOllantia  impcrmm.  \  .^a.c.   ^  t,  cCum  ponde,cpion?n,iandum. 

qucdcclarcnr.Qmn  ctiam  c  bito  :  ct  rcgcm  dominum  cxercituum  Ui-  o 

narrat    CCClc  lait.Ca    hlflO-  ,  ,ramen.^b  .dcftm.„..terium.omp,em..     t  Spont.,  quia  hulc    ^ 

ria  ,  CUm  plcbS  Conflantl-  .  <ninopatui  offi.io.  c  ffotiiPUm.  d  f  Chii  lus  a  patte  mifli.s 

nopohtana,obminasquaf     di  oculis  mcis 
damdiuinitus  intcntatas, 

fupplcx  Dco  prcccsadhibcrct ,  pucrum  qucndam  cplfr 
bc  in  iubhmc  raptum  fuiflc.atque  angcUsquibufda  ma- 
giftris  tcr  fandum  hunchymnum  didici(Ie,  idJK^/itf  i)fw, 
^MiHits  fortis,Sunci>ts  immonaUs^mijerere  nubts. 
a  vUna  eft  omms  lerrj.Et  implcbiiur  cum  hoc  implctum 
( I,.  fucrunt.F/j/  volmtas tua,&c. Adhuc voluntas patris  in c^ 
lo cft.qua:  in  terra nondum  implcta crt.vt crcdatur,  (cili 
cct  in  tcrra,qu6d  nondum  in omni  tcrra habuit .  Primo 
in  omni  tcrra  gloriadomini  prardicat  ur ,  &  poftca  tcm- 
plumfumorcplctur,  quiaprius  cuangdium  totoorbc 
praedicatum  cft,  &  tunc  tcmpium  a  Romanisinccnfum 
eft,poft  42  .annos  a  paflionc  domini. 
b  SuperUminaria.  In  vctcri  tcftamcnto  locutus  cft  domi- 
nus  ad  oftium  tabcrnacuh ,  quia  nondum  introduxcrat 
in  fanfta  fanclorum,  i.  in  coclum  ,  fcd  Chrifto  ad  tcrras 

dcfccndcntcfupcrliminarcquafiobftaciilumquoddam 
fublatum  cft,(5c  totus  mundus  implctus  cft,  fumo.L  glo- 
Q  ruDci.DeusnoJierr^wsconfumensi/l.Scdq[ii3.  totafubftail- 
tiam  cius  capcrc  non  pofIumus,lcuior  quzdam  &  quafi 
rarior  naturain  mundodifpcrgiturquafi  fumus,quc  ca 
pictes  dicima5.Lx parie  cogno/itmus,&cxpartcprophetamus. 
»  Cyril- 


M-b. 


w*.t}.C 


I 


NICOLAVS  DELYRA. 

♦  I     I  lcna cft  omnis  tcrra,  Sccquia  tn omrus creaturis relucet 
virtus  &  bonttas  tpjtus. 

2  Er commota  funt,&c</itM  hxc viCtofaHa efl  die percuffio 
nis  0\iJi,r>t  dtiHum  eflfupra,&  tuncfuit  tcrremotusttrriOtlis,  fe- 
lundum  r,uodhabetur  Zach.^.a.Et  fugictis  ficut  fugifti  a  facic 
tcrrzmotus  m  dicb.  Ozia:  rcgis  luda :  qui  terramotus  faHus 
futt  ad  oflendendum  indignationern  domini  contra  pr^fumptioncm 
0-{i*.  Ex  tUoautcmternemotu,  mottfuerunt parietes tcmpli,& 
fcr  confequens fuperliminaria  &  cardmes  ofiiorum. 
Z      A  VOCC  climzntis.qnia  talia  fiunt in  inferiorib.rcr anoflot. 

4  Et  domus.  ad  defignaiidim  ii^endium  Juturuia  domutdomi 
mper  Chald£os,vt  habctur.^.f{eg.  vit. 

5  Et  dixi. Uic  confequcnter  dejcribitur  Ifai^e  legaiio  .  Et  primb 
defcrtbitur  difpofitio  debita,fecu»dd,legatiofil>iimunaa,ibi;Et  au- 
diui. Dtfpofttio  autem  ifiafaaa eji primdper  Ifai*  coniritiomm  de 
to  quod  pcccauerat  per  omtffionem,  ideo  dicit. 


•5«    CynIlus.Ante cruccm dominipcrcclcbreillud fcm- D 
plum  fuitxstcrum  poft  ci  uccm.poftquam  ludxi  Euan- 
gcli)  lucemrecipcrcnolucrunt,  dcreliquitdominusdo^ 
mum  fuam  &  tranfiuit a J genies ,  &  ois  tcrra  rcpleta eft 
gloriadomini,omnisIuda:a  vaftata  eft,  &  tcmplum  ince 

fum,  quodfignificatvcrba 
i\\a,Superliminjre  tcmpli  cunci 
dit,fum$que  impUtum  efl. 

*  Procopius.  Talibus* 
afyli  fiduciam,  tcmplo  vide 
licct  fpoliato ,  adcmpta  iri, 
&  domum  conflagratura , 
cum  gentibus  innotuilTet 
Chriftus.fignificabaf.  Qiio 
temporc,non  vna  amplius, 
fed  plurib.&  pr^eftantiorib. 
pcrorbem  vniucrfum  con 
ftrudlis  domibus,  diuinita- 
tisipfiusglorijcapparuit. 
c  Vollutus. \\oc  dicit  pro  fo 
cietate  populi,  cum  quo  co 
gcbaturloqui.  Noxium  cft 
cum  pcccatoribus  viuerc.  E 
Oiii  tangit  picem,  coi>,qttinabi-  Eccl.  15.3. 
turabea. 

*  Grcgorius.  Nazianzc- •"  ^poW^" 
nus.  Ifaiasantcquam  vide-  '"• 
rctgloriam  domini,Iudeos 
rcprchcndcrat,  (e  non  Vc- 
prchcnderat,  vt  vcro  vidit, 

,         ,. ,...,  coepitdiccrc ,  6  mifcr  cgo, 

htuolauit  ad  mc  unus  J^  VaTmihiquiatacui.      ^ 

*  Procopius.Comoarata 
hominum  natura  cum  eaquam  vidcrat,  mifcrum  fccx- 
clamat.non  animi,noncorporisvniucrfi,  fedlabioruni 
impuritatcmconfcftlis  ,nifiquiscxparte  totamintclli- 
gat.ConlcicntixfpicuIofc  iamcompuns;i,aif  prophcta, 
qui  hymnum  duo  diccnribus  potcftatibuVadem  ip(c  cu 
illispcrfonarc  non  \  alcat.qui  ingratam  Dco  in  ore  pccca 
torum laudem cdc non  ignorarct .  Sed  pr.-Etcr cas ratio- 
ncs,modcftixcaufaprophctafcfepopuIo  admifcct.  For- 
taffe  vcrohumanxnaturx  morbum  c6fitctur,iuxta  Da- 
uidicum  illu'i,0»»«»  homomrudax. 

*    Origcncs. Apparet  vcrbo  tcnus  pcccaftc  prophctam,  Hom!  V^ ia 
alioqui  dixidct.quiaimmundi^m  corpus  habco  vcl  im-  Lcuiticum. 
mundos  oculos, fi pccca^Tetin  concupilcentia,  vel  im- 
mundas  manus.fi  in  rapicndo. 

d    Ego  habito.  N6ta  cum  pcccatoribus  non  e(Tc  moran- 
dam. 

C     Et  regem  dominum  exercituum  vtii  oculis  meis .  Et  volauit  ^«°*  *••<•• 
admevnus.  Sic  Abraham  poftquam  viditdominum,&  ^ 
voccm  cius  audiuit,fc  cincrcm  &  pulucrcm  eftc  confitc 
tur  :quia  quantacunqucfithominum  dignitas,  vilcfcit 
in  comparatione  cius. 

^  Defera- 


gis  defuaprffumptione.  erat  entm  Ifaias  degenere  regio  vt  diHum 
eiifupra  \.cap.& propter  hoc  magispoteratad  regem  accedcrc,  & 
defulus  fuos  ftbi  oflendercquam  alius  dcpopulv:ideo  peccauit  hoc 
omittrndo,ideo  fubditur. 

7  Quia  vir  polIutu$,&C.  Sicut  cnim  polluuntutlabia  loqueti- 
do  quod  non  dec et  ila  etiam  taccndo quod dici  debet. 

8  Etjin  mcdio  popiiVi, Scc.non  folum per  omi/Jionem,fedetta 
per  iun,mtJJionern,quia  multi  dcpopulo  tflo  erant  bbfpherni,  vl  di- 
Hum  cfifupra. 

9  Et  r^cm  dominum  cxcrcituum.frff^  angclorum. 

10  Vidi  oculis  mcis.^.(/.f.v </«o/ww pfccafor,/fl<i  wy/fl  no(^ 
nuhiadprofeduni,fedadint::rnim.  Et  fic  etiarn  dixerat  Munuc  ad 
fxoremfua>,i,iud.i^.d.Monc  moricmur,quia  vidimus  do 
minum .  Sicundoifi  Ijaue  dilpQJuioperavgdumpurgantemcuf 
pectata  ,  hoc  tamt n  fuit  folum  tnflrument.ilttcr ,  quia  folins  Dei  e(i 
purgare  peccata  piiniipjiltto.  Dicit  igitur. 
i«     Et  VoIaait,6cc  Ver iflurn  volatum  intelligitur  vclocitas  an- 


Vtmihiniiiararn.J ,/.«,«;     r  1    ^  rr  *       SL[.\ij\Mn,ot.c  fertitutn  voiatuminteUtgiturvcloci 

V l  mihl  quia  tacui.  d  rcprehenf.one  velrepreffionc  O^u re      geltca ad  excquendum  don.tni mandatum  feu  bcneptacituw. 

&"  *  Etin 


M01{.4LJTEII. 

I  »     £f  commota  funt  (uperliminaria,  &c.  Pcr  fiipcrliminaria 

fi;?nificantur  intcllcaus  &  voiutasfupcriorcsanimx  po- 

tcntix.!>cr  cardincs,elcaio  boni  &  dctcftatio  mali .  pcr 

voccm  damantis.voxprxdicatoris.pcr  qu.im  intcllcau.s 

«voluntaja-iditorummoncridcbcntadcli^cndumbo 
f  ;jm,Cc  dctcftandum  malum. 

4  Et 


4  Lt  dnrnus  irnpieta  efi  fumo.  quia  domus  confcientix  dc- 
bct  impicri  fumo  pa-nitcntix. 

5  tt  dtxi.y.e  mihi.  Pcr  Kaiarrt  qui  tacuit,donec  purgatii 
fc cognouit,  fignificatur  prxdicator,  qui  confcius  fibi  dc 
pcccato  mortaii  dcbct  a  prxdicationc  ceflarc.  doncc  pur- 
gatus  (it  vcra  confcflionc  vcl  faltcm  contritionc,  alitcr 
vcrbum  Dci  traftarct  indignc,  P(al.  49.C.  Teccatori autent 
dixit  Deustquaretu  cnarras  iujlitias  meas,&c» 

•f  Excaca 


3^7 


w 

Glof.ord.  &  Nicolai  dc  Ly  ra 


328 


t  earbo 


Luc.xi.a. 
Mattb.  n,i. 


Aa.8.f. 

Apoc.j.c. 
P£>l.t/.b. 


6 


De  feraphir» .  Seraphim  per,m,  in  mafculino  genere. 
^  per,n,in  neutro  genere  plurali  dicimus.Scraphim  tameii 
^  fingulariter  dici  poteft,ficut  cherubim  &  cherub. 

b     fctm  waw|f/«j.i.operarioneeius,i.Chrifti.  Calculus,i, 

charitas,  qucm  forcipe,!.  doftrina  duorum  teftamento- 

rum,de  altari  tulerat,&  Ifa 

iasin  excmplum  pofuerat. 

c    c<j/c«/«J.LXXcarbuncu  a 

lus,lapisignitus,quipro.  b 

pter  flammeum  colorem  c 

igncus  dicitur.  d 

d    forcipf. Haec  eft  fcala  la-  e 

cobgladius  bis  acutus.H^c 

funt  duo  minuta,  qusc  mit  f 

tit  paupercula  in  Dei  do-  g 

na.  Hiceftftater  duorum 

denariorum,  qui  in  ore  pi- 

fcis  repertus  pro  domino, 

&  Petro  redditur.  Nouum 
.    teftamentum  habens  vtra- 
fJpluV^''"  que,mandata,rfua  &  vete  h 
-      *       ris  teftamenti ,  Dei  fermo 

nem  duplici  acie  praecepto  i 

rum  comprehendcns. 

e     De  altari.  Quod  loannes 

vidit  in  Apocaiypfi ,  quod 

eftplenum  calculis  igniris, 

quibus|pofluntpcccata  pur 

gari ,  vnde:  Catbones  fuccenfi 

junt  ab  eo.Et  alibi:/^wcw  veni  l 

mittereinter. 

f     Ecce  tetigi  labia  tua.vndc.  Qi^id  d^tur  tibi,aut  quid  adijciatur 

tibi  ad  lin^uam  dolofam  f'  Sagitt£potentii  acutx  cwn  carbombus 

defolatorijs.Hic  eft  fermo  Dei.de  quo  dicitur:Habes  carbo 

nes  ignis:fedebis  fupcr  e05,  hi  erunt  tibi  in  adiutoriu  m.  ^ 

g     Et  auftretur  inlcju.t  r.Ieremias  qui  puer  erar  ideo  pene 

immunisapeccatofolius  manusattaftu  purgatur.  Ad 

Ifaiam  vero  qui  dicit.vir  poUutus  labijscgo  fum : ange- 

lus  cum  calculo  mittitur. 

h    Quemmittam .  Non cogit,  fed  voluntatcm  quarit:vo- 

luntas  enim  fola  prxmium  mcretur .  Ifaias  autem  tan- 

quam  purgatus,  offcrt  fe  fpontaneus. 

*  Procopius.H?c  vox  probantiseft,  &alacritatemiUius 

prouocatis,  boniq;  inftituti  tan|mercedempollicentis. 
Orige.  Nota  filius  a  patre  mifliis.folus  hic  dimittit  pec 

cata qu?  dimittit  tota  trinitas.Qui.n.in  vno credit in orn 
nibus  credit.-  ne  putes  filium  quafi  minorcm  apatre  mif 
{um.Similc  didum-.Faciamus  homnemadimaginem&  fmili 

tudinem  noBram.Ego  &  pater  T?«»7w/«ww.Vnum,propter  na 
C  turamfumus,proptcr  diuerfitatem  perfonarum.Siciu- 
bentedominotrinitas  imperat. 
i  Mitte  me .  Putat  fe  bonum  nuntiaturum,  &  ideo  di- 
cit:  Mitteme.  &  ideo  fe vltro  offcrt .  Sedquiaaudiiut; 
I)icpopulo  huic:  ^uribusaudietis,&nonintclligeiis,  &c.  cum 
poi^ea  dicatur  fibi;  clama:  non  ftatim  clamat,fed  interro 
gat,  quidclamabo?  lercmias  quoque  cui  diftumeft: 

^ccipe 


^ccine  calicem,&lpropinabis  omnes  genteSt&c  libenter  acci-  D 
pit.Cumvcroaudit.primopropinabis  lerufalem.refpo-  iere-»j.i 
dit;  Decepiiii  me  domi'ie,&c. ]<ios  autcm  dicimus  non  tcme- 
ritatis  efle,fcd  obedientia;,  quod  fe  obtulcrit. 
*    Procopius.  Cum  duo  diftinfl:e,  quem  mitta,5c,quis 

ibit,  eflentpoftulata,  vnica 


t  Similiiudinem  homtn;»  vidit  ne  timertt    b  T  l»itut  fermo Dei. 


a  ^f  Similiiuainemnominis  viuii  iiv  i.i...v.^.     ~  1  ■, 

dc  rcraphim,&  in  manu  cius  t  calculu.s,  quem  i 

a  iDuobustcfta.nentis  quat  Spitituflinft»  vnione  loc.aniui.  ,;  Q»o  a 
vitijscircunddit.neampliusimmundus  fetnio  exuet.  b  Ty.od 
j.rP""'""'"*''''^"*-     tl'nealt3rispurg.-.ntut  lab.a.  c  ^Calculo. 

forcipetulcrataealtaii,  &  tccigit  os  meum  ,  ^ 

«  TQuan  iNetimeatis.    b  f  Igno  i.ibulation.s.fcilicet  vel    i 
tharitatis  ardore  =  ' ^"^-        ^ 

ec^dixit:  Ecce  tctigi  hoc  labia  tua ,  &^auk- 

a  Cin  alios.  b  n\n  nos. 

retur  iniqiiitas  tua ,  S^peccatum  tuum  r 

3  1N:  nlpopulo.ndign.  .fc.licetqu.non  confitentut  fic.t  tu.b^Spi.i 


Cn  alios. 

mun- 

IpopuloTndign. ,  fc.licet  qu.  non  contitentur  iirni  lu.  u.ioi.iMtunan4ti. 

dabitur .   Et  audiui  vocem  domini  diccn- 

a  ^Subftantis  vn.tas.         b  lAd  prid.candum  populomeo. 
UAcquifitiuf 


5 


ambobus  rcfponfionc  fatit 
fccit ,  cii  ecce  ego  dominc 
mittemc,  nonautcmam- 
plius  iterum  fc,  adiecit.  Eft 
.n.innoftra  fitumpotcfta- 
te,Apoftolati3  admittcre. 
Vircsautcm  adobeudum 
fufficere,Dei  vniusqui  ifta 
gratiamlargitur.HumanJE 
itaque  imbecillitatis  con- 
fcius,  nihil  ad  id  refpon- 
dens,  Ibli  Dco  rcliquit,  6c 
quod  fibi  no  arrogauit,do 
minolargicnteacccpit.  rum 
k  .yitidice.Auditntes.huCiS 
fccundum  LXX.  in  AGtib. 


Luc.  u.f. 


t  impingua 


Xere.itb. 


f  Perfonaru.n  plutaUtas 

tis:  t  Qucmmittam  &:  quis  ibit  nobis  ?  &c 

V-v.ilum.    IQMia  purgaius.  ,       a  »Ergo.  itv.ujiumii  j_,v».a.  ju  ii.i/iii^. 

dixi :  Ecce  ego  lum,  mittc  me.  EtdixitrVade,  5    apoi\olomm: .dureaudieris, 

a  iChriltum  p.i>(icantem.     C  Permim»e,non  imperatlue.  ^       eiTnOn  intclllgettS,  Sc  CnwWli.  ^ 

k  &dices  populohuic:  t  Audite  audientes,  &  g    In  quo  facilis  interprcta- 

a  10uafi;.^ianonvultis.noninteUisi!is.     b  T  Deum  in  homine.  g      tiO,  qUX  dicit  quid  pOpulo 

^^        '  c  <Hom.nem    f  Chtillum  corporalitet.  ^        -    -^         .,     „    ^         .f     ' 

ndlite intellic^cre :  &  videte  vifidncm ,  8c  no- 


Mat  /j 


a  fDcum.  b  10"i(i :  Si  vis  mui.du.n  faluati.quod  volo  ^  ego.TQ:i.od 
iuftum  clfprec"ur/non  i.j,precatur.     c  «ram  i. -quam. 

lite  cdc^nofcere.tExcaecacor  populi  huius. 


Genef.  i.b« 
Xoa.  xo.f. 


^ 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Et  in  manu  eius  calculus./.  carbo  igniius .  CaUulus  enim 
plwrafingni^ica!.  riw  enm  modojigvilicat  lapidemparuulum.Mio 
modo  [ignliicat  numerattonem .  quiaantiquitus  folebavt  homines^ 
cum  Idpillis  numerare.Significat  etiam  carbonem  ardenterHy&  etia 
qu<edam  alia  vnde  verfus :  Calculus  eft  ratio,  numerus.fen- 
tentia,carbo .  Calculus  cft  pondus,  minimus  lapis,enfis 
tiCatus.Ver  calculum  autem  ifitim  fi^nificabatHrprophetiie  donum 
tunc  IfaiA  datum. 

2  Quem  forcipe  tulerat  de  3Xt^r'uf.holocauflorur»,vbi  erat 
ignis continuus  vt  babetur  Leuit.6.  Sciendum  tamen,qu6d  non  ac- 
cipitur  hic  altarefeu  carbo  ,mai(rialiter ,  quia  ifla  ficbant  vifione 
imaginaria,ftcut  diHum  ejl,qua  videbatur  angelus  accipere  carbO' 
nem  de  altari  holocauflorum. 

2  •  Et  tetigit  os  mcum.  ad  deftgnandum  purgaiionem  peccati 
fui  per  taciturnitatem  prddi8am,ideofubditur :Et  aufcrctur  ini 
quitastua,&pecc'atum  tuum,&c. 
4  Et  audiui  VOCem .  Hic  confequenter  defcribitur  legatio  in- 
iunHa  Ifaia  a  domino .  Trimo  quantum  ad  illHd  quodperttnet  ad 
affliBionem  malorttm.fecmdb  ad  confolationem  bonorum ,  ibi.  Et 
multiplicabitur . Trimum  defcribitur  cum  dicitur :  Et  audiui 
voccm  domini.<i/)/>dre«//5  in  effigie  pnediHa. 

,  5  Dicentis 


fa£turus  fii.Quam  intcrpre 

10  tationem  Paulusquoq^  in  f 
epiftola  adt  Hebrxos  po.T^*"  " 

11  fuit.Vndeeicontradicitur, 
quia  HebrsEis  tcftimonijs 

non  vtatur.Ncc  ludxi  antcfcripturamf  alfaucrant.  Do-  col<»r4.( 
minus  enim  &  Apoftoli  hoc  non  tacuifl^entmccapoftoli 
vel  cuangclifta:  ita  protulcrunt ,  vt  ludsei  falfaturi  erant. 
Tradunt^^autem  Lucam  medicum  fuifle,  &  magis  Grai- 
cas  literas  quam  Hebrxas  nouiflle .  vndc  in  vtroque  vo- 
lumine  fecularem  redolet  eloquentiam,  &  magisGrx- 
cis'qiiam  Hebraicis  vtitur  teftimonijs. 
*  '  Origenes .  Prophetizat  hoc  loco  de  his,  quai  in  ad- 
uentu  Chrifti erant  futura, audituros ludaeos Chriftura 
corporaliter,non  audituros  fpiritualiter.  Siquidem  cuni 
audirent  dominum  meum  lefum  Chriftum,vocem  taii 
tum  audierunt  non  fenfum .  Et  hsecde  aduentu  domini 
efle  dida  ipfe  faluatoroftendit,cum  ziuBene  propbetauit  de 
vobis  lfaias,aureaudtetts. 

4c    Procopius .  Chriftus  fiquidem  quia  luxerat,ita  ani- 
misomniumillucebat,  vt  cxcis  vifum  etiam  rcftitue- 
ret.  At  qui  oculos  claudcre  volucrunt,videntesipfi 
jionviderunt,  ideft,cum  vidcrepoflent,  noluerunt.  Ef-  F 
ficitur  autemiftud  vel  cumemsquodcernitur  contem 
ptu,oculos  auertimus,vel  cumeaquaevidemus,  non  vi 
dcre  fimulamus. 
l     Excaca,&c.C\li  fimile:  Sufcitmi  te:vt  oflendam  in  te  virtu  Exod.y. 
temmeam.Etdedieisoculos,vtnonvideant:  &aurts,vt  honau-  lerera.f. 
diant.  ExcgcacorpopuU,  &c.  PrjeuidensProphctac£Ecita- 
tcm  fuperuenturam  in  Ifrael ,  ut  plenitudo  gentiu  m  m- 

traret  ad  fidem.dicit. «^  _£'^.'"."^_, 

"j  Diccntis.Quem  mittam,&  c.Hoc  non  quafiuit  ex  ignoran 
tia,fed  ad  conuementius  iniungendum  negotium  Ifai<efe  ofjereti  ad 
obediendHtftcut  Cen.s.b.dicit^Dominus  Mam:  Vbi  cs?  Pt  ex  eius 
refponfione  conuententius  arguereteum  de  tranfgrcljtont. 

6  Et  dhit,&CC.paratus  adobediendum. 

7  Mittc mc.necfeofferendopeccauit,quiaante  difpofitumfe 
vidit  per  purgrtioKcm  pr^diiiam. 

8  Et  dixi. Vade  ad  arguendum  peccata  regum  lud^f. Ex  hoc  di' 
cut  Heb.&  rationabilitcr,vt  videtur,  quod  ijtud  qS  diciturin  hoc. 
c.prccefftt  tepore  ea  qujefcripta  funtfupra  a  principio  huius  iibri,in 
qmbus  Ifaias  arguit  multipliciter  peccata  eius  populi  ad  ea  qutc  ar 
guendamiffus  fuit a  Deo,fict4t  alij propheta.Et  inhoc  cap.ponttur 
prima  eius  milJio,ut  videtur.T^ec  obfiat  qu  od  vlttm6fcribitur,quia 
frequenterinfairafcnpturafcribunturpofierius  prius  fa£la,  (^ 
econuerfo.vt  frequenter  diBum  efifupra  in  alijs  libris  canonicis. 

9  Etdicespopulo,&C.a«n/;«xtor/50w.  ^ 

10  Etnolite  intelligere.'£ic/2,»o/e/«.  tipn  enim  incitauit  eos 
Tropheta  adnoninteiUgendum,  &nonobediendum  fed  pradixit 
hocfuturum,  prjenuntiando  ,fcilicetpopuli  obflinattonem  in  malo. 
ideo  fuhditur. 

1 1  Excsca cor  populi. idefi denunlia  ad  excacandum pcr  er- 

.roreminintelk^u. 

*  Etaurcs 


tMOR^.ALITEB^. 
1 1  Exc<6ca  cor  populi  Imus,  &  aures  eiits  aggraua,idcA  CXC»- 


t  candum 


% 


Ifai 


aiae 


Cao.  VI. 


xj  Domin'  cxcxra rnr  populi  'mus.QaiCi  dicat: Si  totii m  mun- 

■^  dumfaluarcdcfideras,cxcseCdCorpopulihiiiiis.  Si  cnim 

ii.d.    populushiccxca:catusfucrir^cntcsilluminabi;nir.  Ncc 

eft  Dci  crudclitas,fcdmili:ricordia,infiddibuscxc.xca- 

tishumiles  illuminarc.  vndc:  Qiwties  volm  congre^are  JtUos 

tf.os,&(.f.t,  Condxjit  Deuson 


ip, 


u 


eem. 


MJg 


Mufnb  ptccato,  vt  omnium  mi 
/frMtwr.Erpaulo  poft.O;>ro 
fundum  diu  lurum  jafitmuit 
C^fcientui'  Dti. 
a  EtconuertatUT.Ouzmms 
crauc  pctcatum  fit,fi  con- 
ucrtatur  quiSjpotcii  filua- 
ri:Scd  hi  pro  m.ignitudinc 
li-clcris,  poenircntia  funt 
indignl  vndc  :  f^vUa  ton^ri  - 
}^jrt  filios  tw  s,  &  r.->le^f. 
b  Etgdhm.ctpto.i.adhnc 
cxgcntc  ciccimafio,quafi 
adhuc  cfr-cima  par»  illius 
gcntisrcrmanebit. 
a  Tiicodorctus .  Dcfcri- 
bit  prophcta  mala  quse  pa- 


»  f  Cordis.  b  Pcccaio. 


c     Et  ent.  Sub  AdrfMioTiidrra  t.tcrnm  vanat.-'  cft  1  vero  D 

annopo(lcaptiuitatcmKoinanorum.  Pirohibiticnim 

funt  pubhcislcgibus  Iiid  cam  intrarc. 

*    Eufcbius .  Poftcladem  inucOain  ludv.-ra  Vcfpafia 

no,reliduum  foredccimam  parrcm  Iuda;orum  invrbi-  Lib.dcdcm^ 

bushid.x-a;,  6c  poOcarur-  '^faccap.i». 

fum  futura  Ibb  Adriano 


2 

3 


c  f  Intf rlore».    d  f  Oflio  peccatorum, 

&  auies cius  aggraua,  &  oculos cius claudc: ne 
forte  vidcat  otuJisfuis,  &auribusruisaudiar 
&  cordc  1  uo  intclligat,  &  coucrtarur,  &  fanem 

s^^Conueilo"    b  C^iid|^,lcna..  tnpulo  inco.  c   1  EiCicahKui 

ciim,  Et  dixi;  V(qucquo  domine?  Sc  dixit:  Do- 

»  •    .A  R,.injn  - '..Ixfijnt     .  f  h.>Ctft  jblquf  liibitj.  &C  fSint. 

ncc  deloicntur  ciuitatcs  ab{c|uc  habitarorc ,  Sc 
dom  us  finc  hominc^dcjerra  rehnquctur  dcler 

'*'"»'"''»    l   "'*'"*      Tlmerra.licnjDarceiKlo  .nf  u.iuicn. 

ta,6clongcfacictdominushomines,&rmulti 

f  Alut,;^„,„*  >   1  AOro    b    l'^.  1"«    CfVbici.tiualcncbi.ur 

piicabitur  (]u?  dcreli^a  fucrac  in  mcdjo  terrc. 

a^Tamc..    b  f  Vuinea  d  eiinaj>ars  icmmcbit.wel  in  tot.)  orl-e, 

Bt..murIudc.,vtvolnntans  b  Er  ■idhucln7-,\WiZT^^^^^^^^  c 

®  rebellespoen^sluant.qua      ^  •»dliucm  cadecimatlo  :&  conucrtetur,  &  l 

dominumaudirerwlncrc, 
Sc  ipfosaitfibifururoscaii 

-    ■    ,-    -    "-r— -■  "— iu..cir,.Fnoc  ts.iiaom.nussjba.ihtelino.  leflcc.  »»l^*  O^CUpCnt,  OC  lOlltO  na 

(jucrcus  ^uxtxpanditramos  fuos.Scmcn  lan  s    ^i^^cf^rdincfruaus  ed.it , 
_  .  ^' '«THdcm.oe.-jdjtpcriotiJcJititein.  '"'s cotra.fua  ct  nihil  illis 

ctum  critid  quod  ftcrcrit  m  ca. 


famtaniorum  malornm, 
vt  inccndio,i;fadto,  famc, 
pdkabfumantur. 

c  Et 


crit  in  ollcnfionem,  ficut  tcrcbinthusi  6?ficuc 

a  TAri4i    b  lA|>'>i»oli«caUifirtcI«.»ndeNilidom.nusSjba...htelino.  feflcc. 


6 

7 


in  pabulum  ignis,vrquer 
CUS&:  tcrcbinthus,qn  ca- 
dunt  dc  loco  fuo  auulfa;. 
*  Procopius.Noniam 
amplius  cos  vincam  do- 
mini  Sabaoth.non  vt  Dei 
paradifum.non  vt  oliuam 
pulchram,n6vtpaJmam, 
aut  cicurararu  arborum 
aliquam,  (cdvehitiglan- 
dcm,  noneanTquidem  .'i. 
bi  confhntcm  amplius, 
(cd  dcciduam,  rciidtaquc 
ilicca .  Hiimi  iacercm,vcl 
tanq  tcrcbinrhu  amaros 
frudns  cdcnrcm,picdicir. 
Ncc  hisabfinijle  ibre  hi" 
dcorrigcnrem , imo dcte-  E 
rioi  c,  cfi  (.'^  fuas  ifti  regio- 
ncs  occupcnr,  &  folito  na 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

*  I  Et  au rcs  ClliS.  Idfji,  a^gta»andss  dfnuntia  in  affecJn  per  oh- 
Jimatwntm.  Cina (fuodfciendum^quod talis e.vcacatio Cr  obdura- 
tio  non  ijl a  Dea  direfii,Jed  tx  libert  arbitrij  defcHibilvate.  Homo 
enim  aueruus  le  a  Oeo,meretur  vt  iufi^  Dr.s  retrahat  ^riUamJua 
abeoiuius<ti'ilustniUuminare  inteUedum,  & moUi^eare affis 
{iuni ,  &  ideo  ipfafubtracia  horr.o extJtcatur  &  obduraiur  ix  fka 

maliiia.Hoc  a(iiitcramfi,ic  implttum^ijuandoad  pr.edicatiot'e  Chri 
fii  ludJi  pro  mjgna  parie  fuerunt  obduraii,fetundum  tpiod  dicitur 
txprcffe,  loa.  1 1,  Proptcrca  non  poterant crcdcre.qui.i  di- 
xit  Ifaias.Excaccauit  oculos  corum:  <5c  indurauit  cor  co- 
rum,i(.c.ufcquiiur .  Hoc dixit  Iiaias.quando  vidit  ffloria 

CiUS.  nilUetCbriJii&.  loCUtUScndc  DcO.Ci,g.ww  tumtunc 
^  Trinitatem  perJinarMm,&  fil.um  im ari,adum, vi  pr£hiium  cji,ct 
fic  tunc  viditgioriam  Chrifii,idefi,  eius  diuinitatem. 

2  Et  dixi.  Vfqucquo  dominc.Scilicet,diirgbit  bxc  cvcccatio 

&  obdutatio. 

3  Etdixit:Donccdcfolentur,&c.  Quodimpletumfuittfm 
poreTiti,qut  deitruxit ctuiutcmCr lemptnm  ©•  icrram  IuIa^xT' 
&  duxttpopulum  captiuum,  &  difpcrfit  pn  o,brm,vi  rm,.  h  :h,ta 
retamplius  m  ludxa.idcojubditur  :  Et  long^  facictdominus 
"Omincs. 

4  Et  multiplicabitur,&  C.  Hicconfcquenter  Trophcta  denun- 
ftat  in  confoUtionem  credaium,  quod  frcquentcr fit  in  hoc  Vropl>e 
ta  &  aii4s,f.  denuntiatio  lonlolauonis  bonorum  i^xta  drniintiati'^ 
ntm  defolationis  malorum,  vt  oppofita  iuxta  fe  pofiia  ma9i>  iluce- 

/(""(,&  hoceJiquoddicitur.Etmu\tipncabitUr,SccrKiaante 
aduentum  exercttus  P^-manorum  contra  ludxum  ,  Chnfl^ani  nui 
erani  ibiper  admonitionem  angeli  tranfierunt  in  regnum  .Avrip. 
p^,  qui  erat  conforderatus  f{nmanis,et  ficfucrmt  dcreliai  alus  par 
tm  captiuatis,&  partim  trucid.ms.quipoHeamuiiipUcati/im  per 
orbem  vniuerlum,rtpatetadfenfum. 

5  Etadhucdccimatio  in  ca.  Quia decimx dantur  afidctibus 
ectlefu. 

6  Et  con  uertctur.  ^b  abir[iione,  &  paucitate,&  perfecutir- 
ne,quam  pajja  ejt  tcciefia.Vrimo  a  principibus  ludforum,^:  patet 
.ylil.S.-J  in pluribus  locis  altfs  tiufdcm  (ib>i:&poslea  ab  tn.pcra- 
to.  thus  f{omanis,&  eorum pr^eOis^vt  in  JanHorum  lc^CHdis,  & 
tn  (hronicis  habetur. 

7  Et  crit  in  oflcnfionc  ficut  tcrcbinthus .  Quad  impleium 

vide- 


talcproducetccxcidctinr. 
#  Cap. 


ydemus  maximi  a  tempore  Conflantini,  in  quo  incepit  eccUfia  no- 

tabtliter  &  mnahiiiter  ixaltari  (Vf  dtlatari. 

8    Scmcn  fanflum  erit  id quod  flc.  'ouiafideles  nou  multi- 

f"(*ntHrpcrgencrationcmcarnalcm:fedpergratiamfanaifitanie 
I"  bapnfmo.vcruntamen  quiaexcxcationis  &  cbdurationis  ludco 
rtm  tcmporeprxdicatiows Cijriflt & .Apof^olorum eius  figmafuit 
cbdurjtto  prxdecefforumjuorum  tcmpore  prxdicationis  leremie  et 
rdiorum  prop\>ctarum,q»ifuermm  inueuti  tcmpore  defi  riHliomi'fa. 
firtpcr  Xabutliodonofor  regem  Bjbylonis.  idco  litera  ifla  p,tcfl 
expoui  pro  illo  tempore ,  licet  principalis  intcntio  propbetx  feralur 
ad  obitinattonem  I<idxor,m  temporc  prxdicationis  Chrift,  &  ^po 
JtolnrHm.Etfe(undumifl.imfentainaM,,licitur:  Et  dixi;  Vfque- 
quo dominc./«op/f  durabit  ijlj  excjcjtio  &  obdurutio<Et  di-  I 
xit:Donccdcfolatifintciuitatesabfquchabi.LJ/Wae/»»- 
plctum  fut  temjiore  Cedecix,ffuando  rex  Babyionis  desiruxit  ciui- 
tates  rrrnilud£,  &populum  duxitcaptiuum  in  Babylonem,idro 
fubditur  :Etlongc  facictdominus  homincs,(5c  multipli- 
CabitU  r.    Htc  conjcqutnter  proptnta  denumiat  corijolatiuncrn  Ifo^ 
norum  ,Ci  iflud  fit  frequcnter  iithoc  tibro  &  in  alifs  Ubris  prophc- 
tatibus  inxta  conjolationem  malorum ,  denutuiando  con/olauonem 
bonnrum,vt  oppofttaiuxtafepoflta  magis  elu.^  hoc  cfl  quod  dici- 
tur.tt  m ul.  idcli,  terra  luda,  quai  dcrtliflaf,>eiat  afuis  habitato- 
ttbus  m  captiuitatcm  diiflis :  multtplicabitur  adhnc  nihominibus 
aiiimalibus,  &  alifs  bonis,  quodinipletum  fuitpi.fl  captiuitatis  re- 
dituni  fub  7.0)olmh,l,&  \ehcmia,&  Maciiab.vis.ln  rncdio  tene, 
hoc  dicitur,  quia  Udcj  ifl  in  quarto  climaie  terr^e  habitabiUs .   k  *t 
adljuc  in  ea  decimatio ,  idcfi ,  adhuc  dabuntur  ihi dn imx bovorum 
Sacirdotibus & Leuitis Deo  minijlranttbus ,  ficut  hjbetur  7^-Im - 
mu  lo.  Et  conucitetura  captiuitatein  profperitatcm .   Et  ent  irt 
oflenilo,iem{icut  terebintbus,&c.  quia  pnjpcritas  eorum  p,  Htan^ 
t.-!m  c.iptiuitaicm  fuit  magis  admirabilis:  &  hoctempore  Macha- 
bfo>ui,^,(juando  rccuperaueruitciuitaiem  &  tcmpi.m ronha .Jn 
tiochumrrj^cmtuni  valde pottntfm .  Scmen  fanftum  crit,  id 

quod  fle.in  ca.  Q^uiapofl  rrditum  captiwtatis  Bjbytonuetidlivi 
tur  ludcoumpoputus  adidololatriam  dicH^ajfe  ,mfi  alumi  pauct 
ex  Ytolintia  regis  uiniiocbi,  vt  haietur  i. Machab. &z.&  tuiw 
eiiam  atiqui tuet  pauci comparatiut njpcau totius poputi acceie • 
runt  at:quas  conditioncs  Ccntitmn,,facicndofibi  prcputi.i,pateii,a, 
&  rphibiam,vthabciur  t.Maihab.l.T^ontameu  'aicitur ibi.qubd 
deciinaicruntadidolvlatriam. 

*  Cap. 


tJ^{O^^LlTEI{^. 

t  S^'^"'"  dcnuntia ,  fi  pcrfcucrct  in  malitia ,  proptcr  qua 
Dcusrctrahitgratiam  fuam  ,&  ficcxcarcatur  mcnspcc- 
catoris&  obainaiur,quoddcbct  pracdic.itordcnuniiarc 
populout  caucata  malo.Etconfcquentcr  lubditurrcmc 
aium.cum  dicitur. 

J      Donec  dtjolcntur  ctuitatis/ibfque.\^t^,\\om\ncSftCCJitQ. 

rcs 


rcs  per  amaritudincm  pccnitcntiac .  Et 

hoc  bonorum  opcrum  trudiificatio,  fu 

4      lii  multiptujbitur  qux  dirciiCiu  Juerat 

pcccatum. 

7      Et  erit  in  oftrnCiorem  ficut  tcrrhinthiis . 

dificatio  peccatorispcr  pornitcntiam 


.-...^.v      p -o^va  1.7  f^Vl        p\;CII  1  IV  J  I  i  lai 

niturali;s  in  cxcmplum  pa*ni;cndi  j 


lcna. 


quiafcquiturad 
bdini'-. 
A  Dco  proptcr 

Nam  bona  fru- 
conucrfi  prt  po- 
tpatctdcMjgda- 


8; 


AdJ 


ino. 


88 


talitercontrad,ceretfH^propheti^:qnamqmnegarctM'l'tcrpor      qtamalue-rahienfufu^iptaaUegat. 
rctnc?arepr£rentcmviftonem,&ideonooportctdicerc,quodh€C  ^"^  ^;  i^ 


fctnsgareprxfentcmrifto _  ,  , 

Ti/;'j  /Jcnzrwr  a^  confirmationem  prxdi£lorum,fcd  ejt  vifio  perfe  re 
ltelataprophct:c.  ,  ^      ,  , 

ADDITIOII. 
/» co.c.6.Hbi  dicitur  inpofi.Sicttt  ler.ii.dr.-Terraterra  tcrra. 
Qtiodlegitu^inlere.Tcnz.tcnn,  rerra,aucli  verbum  dni. 
T^onoportetvtintelligatur  adexcitandam  maiorem  attentionem 
(fcut  ludfi  dicuntjSedad  dcnotandam  terra  cui  loqucbatur,cxpref- 
fam  difiinQioncm.Erat  enim  terra  cui  loquebatur  tripartita,cuius 
vnapars  dicebatur  tcrra  Iudief,alia  Galtlff,alia  vero  trans  lorda- 
nem ,  vtpatct  in  libro  qtii  dicitur  Canhcdrin.  Vndc  ad  denotandam 
talem  diuifionem  ter  nominat  terram,&  ideo  in  hoc  loco  cimfera- 
phin  terfan£i!ts  clamabant,ad  literam  pland  intelUgendum  efl  ad  de 
fignmdam  trinam  diflinclioncm  in  diumis  perfonis,  prontfides  ca- 
tholica  tradit .  Vnde  &  qitodlibet  ifloritm  trium  nominum  in  con- 
creto  fignificat  fan5iitatem,  vt  denotetur plurditas  fuppofitorivm. 


III. 


lneo.c.vhidiciturpoflil.Etdixit,Yz<ic  ad  arg.pcccata re.&c. 

Licct  Ifaias  inprecedentibus  a^gueret  multipliciter  poptdum  de 
peccatis  eoritiit,nunq  tamcn eorum  obflinationem prfnutiaitit,que 
obflmatio  in  hac  viftonefuit  primofibi  reuelata,citm  dicitur:  Au- 
dite.&nolitc  intelligiAc.exc^cacor  populihuius.  We 
mn  efl  necefe  dicendiim,  quodhec  vifioprpcedat  alias  prophetias 
predi5las,ftcut  Hebrp  minits  rattonabiliter  dicunt.na  inprfceden 
tih.  arguebat  peccata,etfcelerapopuli  de  mandato  Dci,vt  diSiit  efi. 
In  hac  aittevi  vijionefibi  iniuntium  efl,vt  exc^cationcm  &  indura 
tionem  eorum  fiituram,tempore  dduentits  Chrifti  eisprpinntiaret» 

A  D  D  I  T  I  O.   IIII. 
In  eod.cap.vbi  dicitur  in  poflil.Et  adhuc  dccimatio  in  ea,&c. 

vbi  nos  habe7nus:Et  adhuc  decimatio  in  ca.inHcbreobabs 
tur  qufdam di8io  qu^  licct  deriuetur d  dccem,tamcnno  fignificat 
decimationem,fedfignificat  denm.i.numeru  denariit  ingencrcfa- 


cretovinincat  anctitatem,vt  aenoietftryuirM.n.a5  Ki^l^uiuuiniit,       ii^^„„....,.^„^.,.,j~.-j.^-j--  -  i    ■        r     -^i 

PoicLimtelUgunutr.Verbumautm^^^^^  mnino^&eflfe-nfusfcimHcbrfos^^atemporeht^^^^^^  , 


^  intelle£ium,infinguLiri  numeroponitur,vt  ejfcntiis,  vnitas  intelli- 
gatur.Et  notandum  g»  quidam  expofitores  Hchr^orum  attedcntes, 
q,  in  vnitate  diitina  quffumma  efl,  periculum  ejfet  iterare  nomina 
m§  omninofimiiia  effent,  ex  qiio  necejfe  erat  vt  intelligeretur  ali- 
quaplurditas ,  ideo  diter  interpretati  fiint  hgc  di£ia,fcilicet ,  vt 
fantius  qui  inprimo  loco  dicitur  :  &  etiamfan£iits  qui  infecitndo 
loco  dicitur ,  intelligantur  in  vocatiuo  caju,fic  ^  rterqnc  jeraphm 
damabat  adalterum,dicens:0  fancle  ianftusdiis  Deus  excr 
citimm,  Sic.  &  Ijoc  audent  dicere,  eo  qttodinlinguaHcbraicain 
his  nominibus  non  ejl  differcntia  cafudis  .Sed  hoc  no  valet  afpicien 
tiproprietatcm  harum  di£lionu,proiit  hocponuntur.  vndc  trunsla- 

~cTP.    VII  ^ 

^i^  '-^^^2^   bus  ^chaT^.  &c. 
49*   QS  ^  ^"  pra  fcri 


buc  rcmanehant  decem  rsges  in luda  vfq; ad trunfmigrationcm  Ba-  ^ 
hylonis  inchifiuc.qui  qnidem  reges  apudeosftmt  loiiatha,  ^cba:^, 
ST^echiaSiTvianafl^cs^^mon^lofias^Ioacim^lechonias^Sedecias.To- 
teftetia  aliter  mtelligi  iflc  numerus  denaritis,  vt  referatur  ad  illud 
quodleqiturGcn.^.vbi  Deiis  coccffit.Abrahf,quodfi  innenirentnr 
inSodmis  deccm  iufli  ,parceret  toti  ciuitatiproeis  .  vnde  inhoc 
loco  dominus  dicebat  Ifaix  quod  licctpopulus  effet  ita  mdus.-ficiit 
popHliis  Sodomorum,proutfupra  dixerat  i  .cap.  Audite  vcrbu a\ 
domini principes  Sodomorum . tamenadhuc remanebat in 
ea.jcilicct  ludisa  &  tertifalem  dcna  videlicct  luflorum  ,  qua  vok' 
but  cosjhflincre  &  tolerare  doncc  conttcrterentur. 


^^^  ptafuntvfq-.ad 
*  locum  fub  O- 
zia  &  loathan  fiho  eius,  vi 
fa  funt  quxlequuntur  fub 
Achaz  rcge  impijflimo ,  g 
a  Deo  dereliftus  ab  inimi- 
cisexpugnatur. 
b  .^tyw:^.Quiclaufitianuas 
C  tSpli,  &  Baalim  adorauit,fi 
lium  fuu  idolo  cofecrauit. 


C  A  P.     VII. 

T  facSlum  ell  in  diebus 
Achaz  filij  loathan  ,  filij 
Ozia;  rcgis  luda  ,  afcendic 

a  Idrft,  rex  Aran.-  b  TQuj  ante  cxx.  milia  bella- 
totum  pciculTerat  dc  iudsta,Sc  ducenta  milia 
mulierum  ,  puetomm  &  imcllarum.cum  in- 
'^nita  {irxda  in  Samar^am  du.-ceiat. 

Rifin  lex  Syria: ,  &  Phacee 
fihus  Romeha:  rexlfi-aelin 
lcrufalem  ad  prxliandum  contra  eam ,  dc  non 


altarea^neum  abftulu,&  al 
tarc  idolorum  in  tcmplo 
pofuit .  lure  ergo  a  domi- 
no  dercliaus  eft,  &j'itirrxe 
runt  aduerfus  eum  inimtci.  a.Par.*l 
c  ^/cenrfit.fecundo.Primo 
.n.Aflyrij  tribu  ludx  mul- 
toslterfeccrat,  &  captiuos 
i  Damafcuduxcrat;  &  hac 
fiducia  reucrtunt  tpc  A- 
chaz  fed  no  pualet  auxiiia 
te  Deo,no  meritis  Achaz, 
fed  fola  mifcricordia  Dci.  B 


.Ajcendit. 


<^ 


\\alm 


tue.io.f. 
Diuifio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.  VII. 
5  T  faaum  eCt.VoJiquam  Ifaias  dmuntiauit  regni  lud^  pu 
nitionern,hic  denuntiat  eius  liberation^S  a  perfecuiione  dua 
rum  regum,vt  tanqua  bonus  Samaritanus po(l  vinu  mor^^ 
tificatiunm  infundat  oleum  lenitimm.  Sciendum  tame,quod  princi 
palis  intentio  prophet^  efi  denmtiare  CbriJiiadHentu  qui  interponi 


'nisbeneficiim,ibi:  Et  dixit  dus.  tcrtio datur  iMusliberauonis (i- 
gnum,ibi.Et  adiccit.OVffl  primum  pYtcmittitur  timpnstii  dicitur. 

1  Et  fadum  eft.  Quia  qttarto  anno  regni  fui  fadttm  eft  iliui 
qwd  (equitur. 

2  Filij  Ioathan,filij  Ozi?.  Secundu  quod  dicit  I\a. Sa.hic  ex- 
primuntur  pater  &  aitus  ip/ius  ^cloa"^,  ad  oftendendtim  quod bcne 
ficiKm\diuinumfa£lum  ipji  Jicha-^^proutin  hoc  c.defcribitur,iion 


tur.vnde  dicit  \a.Sa.fuper  g.ca.Zach.Quhd  vniuerfi prophetg  non       fuitfacium  propttr  bonitatem  tpfius  .4clm-^ ,  cum  cjjet  idololatra 
r  ... ;.....;  ..-.r.  fi./,.„  .„„/,,  v.<,y;«#,v,«;,  (/n-  ^ii  dif<  Mp.fHp.auod  eli  in       veffimus.vt  hahetur  4..Rc'.i6.  &  per  conjequcs  indi"nus  diutno  be 


funt  locuii,nififuper  annos  redeptionis,&  ctd  dies  MefJie,qtiod  eft  m 
telligendum  de  principali  intento.  Et  ideopars  iiia  in  trts  dimditur. 
quia  primbinfignumdia^  liberationis  denuntiatur  Chrifli  incarna 
tio.Jecundb eius refur\e8io,fe.ca.tertio  eius afcenfto,ca.g.^ciendtm 
tamen  g»  h^c  diuifto  non  eft pricifa,quia infecunda  et  tertia parte  fit 
mcntio  de  contentts  inprima  quantum  ad  aliquid,quia  propijctf  fre 
quenter  repUcant  idem,alio  tamen  modo:qui(t  thodo  exhortatiito  lo- 
tjuuntur.Trafens  autem  ca.in  trespartes  diuiditur:quiaprimb  poni' 
tur  rcgni  luda  imminens  periculum.fecundo  promittitur  liberatio- 

nis 


peJfmusyVt  habetur  ^.I\cg. \6.  & per  conjeques indignus  diuino  be 
neficio.fed  fada  csi  propicr  meritumpatrisjui  loathan,  qiiiftm  bo 
ms  &  iuftus,n  habctur  ^.\eg. i  J.  E<  0"^*  auijui,  qui  didfs e^ 
etiam  .yi^arias,quifuit  etiam  bonus  &  iufius,  vthabctur  4.  l^g. 
1 5 .  t^eruntamen  pojiea  anno  2  2 .  regnijui  juperbiuit,&  ojficiumj.i- 
cerdotale  fibi  vfurparc  voliiit :  prupter  qmd  a  Dco  lepra  ptrcujjus 
fuit ,  quam patienter  portauit  habitans  in  domojequcfirata  ,  &  jic 
peccatum  eius  purgattim  fuit  per  panitentiam  &ppiam  illatam. 
$  Afcedit  Rafin  rex  Syne  &  Phacee  fi.Ro.&c.//?j  duo  reges 

^  non 


M  0  B^  U  L  1  T  E  ^» 

♦  I  Et  faBum  eft.  Per lerufalem  fignificatur  anima  fidelis 
fecundum  fenfum  moralem,in  qua  ciuitatc  dcbetChri 
flus  rcgnare  ,contra  eam  venit  Rafin,  qui  interprctatur 
iniquus.i.  nonKquus,&fignatfupcrbiam.  Namfupcr- 
busvultahosexccdere,  &fic  refugit  a:qualitatem ,  & 
Phacee  qui  mterpretatur  oris  apertio ,  &  fignat  auaritia. 
vndc  auarus  diciturquafi  asris  auidus :  &  ficosapcrtum 
habcredic!tur:quia  nunquampecunijs  fatiatur  .  Et  hxc 
duo  vitia  dicuntur  hic  titiones  fumigantes  &  caudas  ha- 
bentes:titiones  .quiaconcupifccntiaminflammanr,  fu- 
iriigantcs  ,quia  mentis  qculos  tanquam  fumusexcaEcat: 
&  caudas  iiabentes ,  quia'  poft  fe  alia  vitia  trahunt .  De 

fupecbia 


fuperbia  namque  diciturTccl.  10  h.Iniiium  omnlspeccatifit 
pe»/;;a.Deauaritia. i.ad  T\m.h.l\adix ornpiHmrnalorum^efl ai 
pi.Vct  Ifaiam  verodiclam  ciuitatem  afllxuraotcm.prcdi 
cator  fignificaturvcritatis,danspro  figno  libcrationis 
conceptionem&natiuitatem  fpiritualem  Chrifti  in  ho 
minibus  bonx  voluntatis .  Per  Achaz  vcro  recufantcni 
fignum,fignificamr  peccator  obflinatus in  malo.  Dc  bel 
lo  verovitiorum  contialerufalem  moralcm  dicit  Bcrn. 
fuper  Mifluseft,';  Vcnitauaritia,&  vcndicat  in  mc  fibi  fc- 
dem,  iaaantiacupitdominari,  fuperbia  vultmihicne. 
rex.luxuria  dicit:cgoregnabo,ambiiio,inuidia,&  iracfi- 
dia  certam  in  mcmct!pib,cuius  potiflimum  eftc  videar, 
egoquantum  valeo  refifto,renitorquatum  iuuor,dnm 
mcu  Iefumreclamo,&  dico,nonhabcorcgcnifilcfum. 

■\  Indie 


So 


Ifaia  CaD.VlL 


90 


a  TQaia  dominus  aaxiliatus  eft,  vt  filium  raara  de  viigine 
n-rrtiutumhacoccalioaenuntiuet. 


potucrunt  debclLire  eam 

aTRegix.C    >-----      ■■       


fctnuntiaucrunt 


0     \4tnrcx.  Hic cft rex  Ara qui interpretatnr exceirus,fa      tici non crcdunt: fic idco no intelli«unt iuxta ScDtuaam  n 
^  pictia,Uccuiari tumidus^  Et  Pha^cec  fiii' RomcUef rex.f.      ta  qu* d.cuntur.qui dicunt.TaS       ^'P^"'°"'-  ^ 

*  Procopius.  Non  defuerunt  qui  typum  baptifmatis  pi 

icinam  habere  docueru  n  t. 

b  Dertliansea.  A  fratre  f uo  Rabface,  qui  ad  Anyrios  tra 

fierat,vt  tradunt  Hebrai. 
c  J^fubfilius tuns.Qaiimcr- 
pretatur  rcliquus  comcs  & 
conuertens,  quiapopulus 
luda  demanibusduorum 
Tcgum  liberandus  erat. 
d  jnvta.  Ibi  Rabfaces, 
poftea  cx  prarcepro  Senna- 
cheribDcipopulu  blafphc 
mauic. 

fentnSm?am^S     afacic;enti.Etixitd"n7a7l/aiam7Egrcdere  «    da.  Sum^Rafm  r?x1y: 
Aio,nonmprinapioaqux     ,  .        ..  .        .  .      .5         _„    ria;, & Phaccc filius Romc 

liaeiquiainillisfinitumcft 


dccem  tribuum  f m  prophctam  Ofce  )  rcx  hsereticoru. 

Hi.f.vtcxpugnentecclefiam.conrentiunt.  Quod  audies 

domus  Dauid.i.fimplcx  populus  Chrifti  pcrtimefcit ,  ga 

ro  arboribus  frugiferis,fed 

infruc}uolo  coparatur  fal- 

tui.  Hxrctici.n.&Gcntilcs 

argumentorum  gladijspu- 

gnantcontradomu  Dauid, 

cu  difentiant  fibi.vndc:Fa- 

&i  funt  amici  Hcrodcs,  & 

Pilatus  m  paiTionc  Chrifti. 

a  £^rf</CTf.  Tropo.Confidc 

randumcft,quod  impiorc 

gi  Iiaias  iubetur  occurrcre. 


b  f  Idcrt  in  Vice.ii  amicitit  vnitaeft  cura  x.tribubu». 
cuirum  tfx  eiat  PhaccetiliusRoni<-li«. 

n 


domui  Dauidjdicentes  cRccjuieuitSyriaru- 

a  «Ideti.x.uibubus  «ju»  adtizferunt  Roboam,  cjui  fijit  de  uibu  £ph'  tim. 
j  btProptcrhuncnuntinm.         CfRfgis. 

perEphraim,  &commotum  eftcorcius,& 

IDomus  uiuid,  «»Fo!ia  arbori.iti.  Tlnfruftiiola. 

cor  populi  eius,  ficut  mouctur  ifgna  fyluanl 

fuo,noninprincipioaqux      .  ,-  ,  o 

"  "    '-■  lextrcmisfini-a  moccurlum  Achaztut  &quidereliausen: 


2 
i 

4 

6 

7 
8 

9 


«/.?Sef',bf  '»'"'' filiustuu.adcxtrcmum  aqux  duftus  .o  i^lSS" ,.,»,.. 
eraiiagroFuIIonis.vbilor        .Tsoiicer.  i;ideft.qu,e,traciui„.cmet„.,.r.nfon,2e,.i,tio«ontani..        Nam   TKcelathphamafar  fub 
Qu^mS&rtna''  P'^'^^^  ^^P^^OTV;  m  via  agri  Fullonis  ,  6^  H  interfccii  r! fin.rofecin'. 
\^amiuis.n.Acfta2rcgna-  ideft.pauo«^co°isneprodas.  12  tcrfccitPhaccc&Droeore 

^rs^c^^finclTm^rfiX     di^^^deum:  Videvtfileas.  NoIitimere,&  13  gnauitnoucmS,&obE 
SnTmor?h,f.       K.  r       '  ^^."'o-i- p«T- «.T.^n,  finiendi.  fcfllis  d  Salmanafar  tribus 

^^onoraciusm^^^^^  cortuumncfformidctaduabuscaudis  titio-  H  annis,captuscft:&duaus 

«„,mn,^J.,f  r  ^     5     •-  ^  fsc.-ic«ne,imc,..  ij  cum dccettibubus iu moQ 

tlZrfSmlgandrvi^     """^  ^^niigantm  iftoru  mitafuroris  Rafin  i^  tcs  Mccdorum.,  &Pcrfa- 
fapict.amfccularcm,ach?-     regis  Syria:,&fihj  Romclix^c^  quodconfi-  I?  l"%Vocopius    Fum.Van  t"»»"»^"'' 
Srufti^TqSffi     ^^^™"^°""^5.^y"^^^-^^""^     &^       testitionc^^sregcsvocluit. 


'^ 


.fSubdiii. 


-     .  ----^-.  ..~...«  --lo-™!.,.  D  »''tl«'<«.  cTQu.aludiamoniola. 

'^.1"?'-'°"?  ^"-T'^^""    Ephraim,&filius  RoWlie,diccntes:Afcc'nda 

dcrcn t  COtra  luda  &  ponc-  '^  .  ,Q..cfcc„.cm.dctm.ent.n,.  b  TTtabara^  1«  potefta.cm  no.ri 

rcnt  lupcrcum  filmmTa-  ,  » veiaueiv.mus. 

becl.ibonu  Dcum.  Vtcrq;     niusadludam,&uifcitemus  cum,&cuella- 

rpirml^WD^fuSamc    ""'"'"n ^d "o^ ^ & ponamus regem  inmc 

non  ftabitconfiliumcorfi. 

Quandiu  autcm  ftabit  mundus  &  quac  funt  cius,in  fini- 
busfuisdominantur.  Cumautem  finis  mundi  aduenc- 
rit.hoccft  <Sy.annis,(5ctammundircx,qua:tf.  dicbusfa- 
««lunt:quamomniaquxad  ^.fcnfuspcrtincnt,  finem 
acccpcrunt.vnmcrfafolucntur.  QuodGcntilcs,&  hxrc- 
^  tici 


NICOLAVS  DE  LYRX 

^  non  T>tnerut  tunc  ftmiliter  contra  regem  ^cha^,  fed  quiltbet  per  fe 
<T  (ticceffiut,  &  licet  noexpugnauetint  Jerufatem  ciuitatem  reciS, 
tamen  de  regno  .Acha^  duxerunt  magnam  prxdam^quia  non  pote- 
rateis  reftHetetn  campo,fccunduquoddiciturA.TaraU%  a.Trz 
diduquccumdominusDcusinmanurcgisSvriar.qui 
pcrcuffit  cum,magnamqucpra:dam  cccpit  dccius  impc 
rio.  f^AA^^f-r/^rf^w.ManibusquoqucrcgisIfracl  tradi 
tus  cft,&  pcrcufruscft  plaga  grandi . 

I     Et  rx\iMizucTum,&!.c.idcfi^cha7,qmdefcenierat  de  iomo 
Lauid  &  pnpulo  eius. 

«     Diccntcs.r^/4  exercitus  duorum  regum  non  poffuntftc  cor. 
grrjjar,  ,«,.,  lurrat  rumor,& potiffmUd illot  contraquos  inten- 
dunt  bcUiic.  Et  quttfucr:t  ilU  rumor^fubditur. 
3     RcquicuitSyria./!/f/?,rf;f5mrf. 


tanquam  qui  luce  ipfa,iam 

19  vrcndi  facultate  extincta, 

20  priucntur.  Pcrhocautcm 

21  titioncs,nccpIaufibilcsge- 

22  tiumnugasvcrcriamplius 

23  nccmalefcntictiumhomi 
num  blafphcmias  metuc- 
rc  moncmur.Priuaricnini 

titioncs  non  communi  modo  plantarum  vita  dcftituti, 
fcd  ligni  ctiam  roborc,  iplo  dcnique qui  folct in  ignc  rc 
luccrciplcndorc,  hoc  folum  habcnt  virium.vt  a  q^^uibus 
prxhcnfi fucrint,  cofdcm  qucant  denigrarc  tantu,  &  in- 
lucntium  oculis  lacrymasprouocarc 

^  Tahecl     c 


^     <ii.nArPnhr-,.-r^     r«      ,     .^  *  i    ^^^^ ^•^^^'-■'^iJfypcr quam itur uu  agrum iUi4m ,-pbi  f 

^  ;  ^^P^i^P^^^""-  fP^regnim  Ifrael,  fv^e  decem  tribuum,      pannos  ab  eisfctos  inpifcna  cxtendebantad  deficcandum. 
q*iaIeroboapTimusrexfuttdetriJiuPt,l,T^i^^.i..l _  -  n..  ..   r.A:^^  ..j  ^..L'       .     .  u,.ji,.,.unu»m. 


&  qui  derelifHts  eft  lafub  afratrefuo  ad  alienigenas  tranfeunte.  Et 
dicuntibi  expofitores  hoc  dia>4m  H^bjicishai>eriabHebr.tis,fei 
rbi  habeatur  nefcio.  -pnde  &  F^.  U.aliter  exponit  fccundum  inter- 
prelatiotttm  huius  nominis  Jajub,qui  interpretatur  reuerfut,  &  ftc 
dixit  dominus:tu  &qui  dereliaus  efl  lafub  filius  tuus,quaft  dicat 
dominus  :pjuci  depopulo  ludx  quireuertenturadmeperpa^niten- 
tiamM  dtaum  tuum  rrunt  tibi ficut  filius  tuus  lafub.  Jnfcriptura 
enim  ficra  iUe  quiper  d(,arinam  juamatiquos  conuertitad  Deum, 
dicittir  patereorum ,  Cjr  ipfi  eius  filif.  fecundum  huncmodum  dirit 
.Apofiolus  i.Corint.4^.d.  In  Chrifto  cnim  Icfu  pcr  cuangeliu 
cgovosgcnui, 

10  Adcxttcmum,Scc.€rantettmibidu^pifcin^,  vbicolligc- 
banturaqu* ,  Cr  vnaerat fuperior  aliera , ita  qudd  de  ipfafiuebat 
aqua  inaliam,ficut  fitfrtquenter  infiagnis. 

1 1  In  vi3,&CC.idcfi,per  quam  iturad  agrumillum,vbiFuUones 


qnaleroboa^mus  rex  fuit de tribu  Ephraim,rt habetur  ^.f{eg. 
f  I.&  alu  pofi  eu  comunuer.Ver hoc aut  quodfiibdiiur :  Rcquic- 
Uit  Sym,&:cinteUigiturconfederatio  duori  regum  ad  vemendH 
(imul  iontra  regnum  luda,  ex  hoc  enim  quod quilibet  eorum  per  fe 
yiaoriamhabuerat  contra  ^cha^,cogitauerunt  quod  ambo  fimul 
fojrer,t  dtflruerr  regnum  &  transferre  ad alium,  vt  habetur infra. 

5  Etcommotumcftcorcius.S-fi//c«i^ea«^(/jrtr 

6  Etcorpopulieius.Pr«w»,/or/worr. 

7  Sicut  moucntur  ligna.E<J  enim  q,fuerm  deheUati  d  quoU 
bet  regeperfe,vt  dia,m  iji^n  campo,fuaimt  valde territi,crrdcn 

tesquod  non  poffent  refificreambobusfimul.etiaminciuitatibus 
rnii>iiiii  &ff)ralit'is. 

8  EtdiXirdominUS.  Hk corfequenter  promittitur  Lbrratio' 
itubemhctum,cum  dtcitur:  Etdixitdominus  adlfaiam.  pro 
Ufolatione  regts  &  pnpuli,Ucn  mn  meruifftt^vt  pradtaum  efl 

9  Egrfdcrcinoccurfum,&c.O/c««M%«/e;r;.o/i/or„'„o- 
ttrt,qHoa  i{abiui ei  eratfitius  tfa$4,  qui  nSfuit  honoratus  tt  reze  Ju 
'i^Jccundudecenliamfui  flatus,cum  effet  dtgenere  regio,ficut  & 
P»tetfuus,  vtlxpraatciumtfi  ,propttrquodindignatustranfiuUt 
/f  "d  rtg^m  .AJiyriorum,  qui  pofuit  eum  interprtnctpts  fui  exerci- 
tus,jecundum  qued habetur .^.f^egum  ii.& ideofubditur hic:  Tu 

&qui 


1 2  Ef  diccs  ad  cum.  Exparte  mca. 

I  i  Vidc  vt  filcas.  idefi,fism bonapace & qtdetejideo fubditw. 

Noli  timcrc,&c.5'f<7«/7/«r. 

14  A  duabus  C3udis.idcfl,exercitibus  reges  fequentibus. 

ij  Titionum  fumigantium,&c.  Titioncsfumigant,quan' 

do  exnnguitur  fiamma.  &  quiaglorta  tegis  Syri^e,  &  regis  Ifrael 

crat  extinguenda,  ficut  denuntiat  propl;eia  in  /joc  cap.idto  aquipa- 

rat  eos  tiiionibut  fumigantibus. 

16  In  irafuroris  Rafin  regis  Syrix.idefl,regnieius. 

1 7  Et  filij  RQmc.idefi,regis  &  r<gni  Ifrad.fupple  in  ira  inoru 
contra  te.^oU  timire  ,  eo  quod con/tUum inierit contra  te Syriain 
malum.Et  Ephraim,idtf},rcgnum  ifrael. 

1 8  Et  filius  Romclix.  idcfl.rtx  eius. 

1 9  Diccntcs:  Alccndauius ad Iudam.S^/»;///tfr  &concordi 
ter,&diiit: 

20  Afccndamus.£o^,rcgn/<»iZ«</4c.^ ineminentiorilocoqui 
regna  iyna  er  Jfrael. 

2 1  Et  fufcitcmus  cu m .  ./f /«a  quicte  ipfum  impugnando. 

21  Et  cucllamus,&c./.rt»</f)V7WKJ'  &  ditioni  nolirttfiibijciam*. 
23  Etponamus  rc^cm.ideft,l<^m<U<t,quivocaturhic  Jabeilt 
ridicnhicJ[a.ia, 

*  Hxc 


91 


Glof.ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


92 


15.7  deraon- 
flrac  cap.i. 
t.Iacelligetis. 


B 


mortisfaucibuslibcratus,  fignuinferni&accepit&de-  D 
dit .  Quia  prioribus propliets  non  credidit  verbis,iuber 
fi^^num  petere.cuius  autoritate  cogat  credere.  q.d.  Vis  yt 
fcmdatur  terra,&  p3teantinferi,quicorde  terrxeffc  dnr 
an  aperiantur  coeliiad  quod  vtrunque  mortem  domini, 

&  afcenGoncm  refpicit,vn- 
de :  Qui  enim  defte>idit,ipfeeji, 
(ircjuiaafcendir.vndc-.^edi- 
xerisin  cordetno,  eju:s  afcendit  g^^^j^" 
in  ccelumA\OCc(\,ChriHum  de- 
duc(re,aut  cjuis  defcendit  in  abyf 
fum,  hoc  efl  Chriflum  de  mortnis 
ducerc. 

f  7VoM/5«4.Nonhumiliter, 
fcd  fuperbe.  Miilti  enim  le- 

futur.icrcdiiit.vndeaaaif.Mr.on  creaiac.    T>jviniuja.  guntUT  3  dllO  ilgUa  pCtlUlIiC 

put  Samarix  filius  Romelis.Si  non  crcdideri  9    &  acccpiife :  icd  Achaz  ita 

*  a  tm  terra  veftta.fcd  &  voscaptiusbimini.  rcfpOndit  taUquam  aUtOri-  Verior 

tis^no  t  permanebitis.Et  adiecit  dominus  lo-       tatem  habens.  npn  tentabis  t.a  de  1 

a  TLibfrationis  vel  viftoris.     bfCLuiauxiliumpolUcetur.     IQ    domtnnm  Dcumtuum.  Ydtl- ^^^'^- 

quiadAchaz,dices:Petctibi%numadomi-  n  muit  9  in  figno  Deus  glori    "=•* 

a«rNonabi<iolisqua:adotas.  Tlnoptionetuaponitur.    blAblnferis. 

c  <[Dec?lo,velvtElias(f'coelo,Moyfesveniatabinferi$. 

no  Deo  tuo  in  jpfundum  inferni ,  fiuein  ex- 

fCumdebuitobedire.  a  TAltas  exaltabo.Hebraium  enim 
vttunqucfignificat.Uaias. 

ceirum  fupra.Et  dixit  Achaz:  Non  petam ,  & 

a  TQ^ia  Acliaz  non  vult  audite: 


a  Tabeeh  Tabeel  bcnusDeus.q.d.Ibiponamusidolum 
Dei  noftri.Vel  ad  literam,filium  hominis,fic  vocat. 
b  .A.hi4Cjexta,^c.c\A.  Interim cotentierunt  finibus fuis, 
&  Damafco  tanquun  metropoli  Syriae  imperabit  Rafin 
&  caput ciuitatuEphraim Samaria  erit,  &  in  ea  intenm 

regnabit  filius  Romelix.  -,.^_,      ,,,      j--j       •        r^  9    z 

c    sexagintaquinqueami.  Aa  dio  cius  filiu  Tabeel.HaJcdicit  dommusDc  :  I 

vigefimofextoanno  rcgni  tQupdminatur.      ,  .    ^  ,  . 

Ozije  quando  lepra  percuf-     Non  crit iftud,  6c  non  Itabit:led  caput  Syri^  ^ 

fuseft,  ex  tiicloathanfilius  b  «Erunt.  i 

eius  rcgnauit  xxvij.  annis, 

patre  adhuc  viucnte :  Poft  c 

mortem  eius  xv).  poftque 

Achazalijs  xvj.  Pofteare- 

gnantcEzechia  fex  annnis. 

Ephraim,ideftx.tribusin  ca  d 

ptiuitatem  duftse,  ceflarunt 

efle  populus. 

d    Smoncredideritis.  -JeEufe 

bius,  Valde  neceflario  pro-  e 

phetavirginispartui&nati 

uitatiEmmanuelisDei,  in- 

terhominesprxtulit.  Tijft 

credidtritis  nun  inttU'getis. 

*    Idem.Vnde  funt  qut  cx  f 

circiuicifionCjCum  Chriftu 


Damarcus,&  caput Damafci Rafin.Et  adhuc  ^ 
fexaginta  &  quinqj  anni,&definetEphraim  6 
cflfc populas:&  capuc  Ephraim Samaria,&  ca  7 

*■       ^   --.^ r 1--..,.«  k«/- nf*H  r*.ntr.  Afh.iz  &  noDulus'nQn 


a  f  Domino  per  propiictam  ha:c  prxd  cente,Achaz  &  populus.non 
futur.icrcdidit.vndeaddit.^iir.oncredidf.    fOviriluJa. 


8 


la 


ficaretur 
rentur. 


"S        — " 

&  idola  viUfica- 


*  Auguftinus.Achazapudp 


13  Ifaiam  tiniet  fignum  pcte 

14  re,  neDeumtcntarevidira 
tur  i  cu  hocciiim  dominus 


nonacdant,hxcnonintcl-g  ,'            .           ^'^^V^^^^^^A^y^"''"'""     i5  adm'oneatper  prophetam^ 

hgunt, quemhicprophcta  ^^ tentabo  dommum.Etdlxlc :  Audice ergo  ^^  ^^^j^  exiftimans.cp abipfo 

VaticinetUr,  aVndeChnllusnafciti.tus.     bl-Quafi.  Nonfolum  prophetatum  difta 

C       VetetihifirnumNtC\W\p  comemniiis.^a^iia -.^iubentidominoco^nradic.t.S. 

phetx  non  credidit,domini  domus  Dauid.  Nunquid  paru  vobis  elt  mole 

^,',t,^^,tr„at,.rrp-,ttyr  n  rl  flif.  ,  PrnDhciis.ouorum  vertacomemmtis.  b  Tlnuidentescius  figivs  &  glotiat. 


pr.ii.ij4«.b 

Ibid.  104.3 


m.?8.b 
loflie.  lo.e. 

i.Reg.jS.b 
lonr  i,  a 


a  Piophetis.quoruin  vertacomemmtis.  b  1"Inuidentescius  figivs  &  gloiis. 

f  Onerofi.  v   deiLaboraui  fuft  ncns. 

ftos  efle  hdminibus,quia  molelli  ettis,&  Deo 

f  Scllicct  nffcitis  molefti. 

mco?  Proptcr  hoc  dabit  dominus  iple  vo- 


autoritate  terreatur.q.d.dif 
ficile  videtur  tibi ,  quod  re- 
gna  potentiftJima  breui  fi- 
niantur,&  tu  libereris  &  po 
pul  us  tuus :  fed  pete  tibi  fi- 

gnum,  .         '    '  j 

Tcte  tit;//gnw»7.'Mov(esacccpit  fignum  aetcrra.  vnde: 
Mifit  fi%ya& p'odiiiain  mediotui^fgypt.  Ranas,locuftas, 
cynifes,&  cynomiam:de  coelo  grandincm,ignem,&  te- 
nebras  triii  dierum.Ezechias  quoque  acccpit  fignfi  de  c? 
lo,quando  Ibl  x.lineisrcgreflus  eft.Et  lofue  in  Gabao  5c 
Hailon  ftanribuslble  &  luna.  Pleriq;  putantSaulem  fi- 
gnu  acccpifle  de  terra  &  de  ^fundo  inferni,  qn  peif  inca- 
tationem  vifuseftSamuclelufcitafle.  IonasdcabYflb& 

m^tis 


16  credo  exiftimans^q^abipfo 
^pheta  exploraretur  vtrii 
praecepti  mcmor  cflet,  quo 

17  rentareDeum  prohibetur.j^  ^^^. 

it  4«  Epyphanius.  QdAchaz  perGcj 
per  humihtatemrcfpondit.  tfj. 

19  N.on  pef a?w.hanc  rcgis humi- 

20  litateduobus  fignis  remu- 
-     nerat  dominus,  qui  prius 

vntim tantum  erat  poliicims .  Largitur  enim  dommus 
duoab  exceIfo,verbum  fuuquod  mifit  a  profurido,car- 
nemquampropriavoluntatc;verbum  afliimpfit. 
g  ,At'.diteergodomus  DMid.,  *Procopius.Achaz  vcluticol  In  ano 
loquio  indignum  dcdignatus^  qui fuam  alioqui  contu- 
niaciam  pictatis  fuco  prxtexerat ,  ad  domum  Dauidex 
quo  fecundum  carnem  Chriftus  oriturus,  ad  ipfam  pri- 
nnimperuenturus  erat,fcrmonem  conuertit. 


c  ;.v''rl  bi'.  !/.«■' 


■V 


i^VV 


.;?..■>" 


I 

2 

5 


NICOLAVSDELYRA. 

HxcdicitdominusDeus.  Cuius  verbHndpotejJefalfum. 
Non  erit  iftud,  icdtcet  g,  transferatur  ad  eos  regnum  tuum.' 
Non ftabit./^e/i  confilium eorum  non habebiteffeBum. 
SedcaputSyrixbamafcus.£t«o»icr«/fi/m.  ^  '  - 
Et  caput  Damafci  Rafin.  q.d.  non  erit  capttt,fiu  dotniiiiH 
Jerufatem.vnde  luijditur.  ''  '^    '  ;  '■^■•i^ 

6  Et  adhuc  fexaginta  &  quinque  annis.  ide^iregnuin  de^ 
cem  tribuum. 

7  EflepopuIus&  caputEphraimSamaria.iffe/^.i-awtit-w 
deftnet  efj^e  mnropolis  inre^no  Eobraim  F   ..';•''-■."•  '  > 

8  Et  caput Samariae filius Romeli ae.  Idefi ^fiUus  i{pmelU 

deftnet  cfje  caput  tn  regno  Ephraim:  quia  in  fine  6f.anncrum  Ofee 

rex  Jfraeljatis  cttb  fuit  captus,&  in  captiuitatcm  duSius  cum  po- 

pulo  fuo  per  Salmanafar  rcgem  .Afjyriorum,vt  habetur.^,l{eg.l «. 

Sciendum  tamen,qu6d  ifli 6$,anni  nonfmt  numeradiab  illoanno, 

quo  ifaias  loquebaturifla:  qmaaprincipio  regni  .AchA^j^cui  loque^ 

batur,fiuxerunt tantum  zz.anni.  ^AchaT^emmregnauit  i6.annis 

tantum  ,  yt  habetur  ^.I{eg. 1 6.cmfHccejiit  E^s^echias^in  cuius  an- 

m  Z.CaptusfuiiOfee,  vt  habetur ^.l\eg.iS.  &  ideo  dicitI{a,Sa.^ 

numerandi  funt  a  tempore  quo  .Amos  c^pit  prophetare,qui  prophc- 

tic^auit  contra  regntm  Syri<e,&contra  regnu  ffratl,  &c^pit  fphe 

tare  per  duos  annos  ante  terramoiii,  quado  O^T^ias  voluit  thuriftca- 

re,vt  di^veflfupra  ,  &  fic propheti^auit  duobus  annis  antequam 

O^ias  percuteretur  lepra.  yixitaut  leprofui  %  S.annis ,  cuifuccefjit 

Joathanfilius  eiusin  regno  i4.annis,&pcifi  ipfum  .AchaT^id.  & 

E^^echias  6.annis  ante  captionem  Samarix  ,qui  fmuliunHifaciut 

hyann.Mvj  vero  dicut  ,^iflianni  funtnumerandi  a  tempore  quo 

Oi;iasfuit  kprapercuffm,e6  ^  ex  titc  reges  Ifrael  &  SyritC  acccpc- 

rujitfrontem  infflandi  regnu  luda ,  c6qu6d  rex  erat  percuffusk' 

pra-.fed  dicunt  eum  vixiffe  leprofum  27.  annis,&ftc  in  idem  rcdit 

J]mntitm  adnumerum  annorum,&  antefilius  I{pmeHxfuerat  occi 
its  ab  OJce,&fic  dcficrat  ejje  caput  SmariiX . 

$  Si 


j)  Si  non  credideritis.  Scilicet  in  veritate.hoc  dicit  Jfaias-,  q<t 
Jciebat  A.cha7;^idololatram pej]imum,verbis fuis  non  credlturum,- 
Quod  patet  ex  hoc^quiade  diuino  auxilio  diffifus,refugit ad  auxi- 
liHm  regis  .Aflyriorum,vt  bixhetur  4. i{eg.i6.  /   '■'';* 

10  Etadiecitdomi.Hic  didxltberationis ponitur  ftgnum''&di-f 
ittdiiur  in  duas partes,quiaprimopcnilur  fignum  liberationis  ab  bo 
flihus  tcmpore  .AchaT^jfecundo  temporefitijfui  E-^ecbix,ibi:j9ddu 
cet  dominus.Vrimain  duas,quiaprim6promittitur  fignunuftcm-i 
d6dacur,ibi:Ecce  virgo.Circapnmum  dicitimEt  adiecit.domi- 
nuslocoad  Achaz,/'f>-7/a«^m.  ^ 

1 1  Dicens:Pete  tibi  fignum,  Liberationis  tu£&  populi  tut, 

vtpr<tdixi.      ■ 

12  Adomino  Deotuo.Etwa«(i&irfo/;V,  ^«.cr«co/«i-. 

1 5  In  profundum  inferni.  Secundu  I{a.Sa.hic accipitur  infer 
nusprofoffaftueJcpul:hro,ide(i,VetetibtfignumperreJujciiatio- 
ttem  alicuiusmortui.  'x^, •>■.'.      ^ 

14  Siue  in  excelfum  [apn.Slcutfiiduntfm  temportlofuc 
per  flationemfalis, loCucio.C^  •:'''■  ^--  ■'  ./  ■  '  -f ',/  '"'^ 
I  j  Et  dixit  Achaz:Non  petam*  Etfecundu  quod'cticit'R^h, 
Sa.cum  efJetidotolattapeffimus,ftgnum  rtnuit,noletiS  quod  aliquii 
adDeigloridm  monfiraretur,idetfubd'itut. 

16  Etnontentabodominum.  Fuit excufatio  fiiia  ad  coope- 
riendum  malimfuum:propter  quod  Ifaias  intulit,dicens. 

17  '^anquidp^iLamvohis,8cc.ideft,prophetis,quosfxpe  mo 

lefiabm  deridendo,affligcndo,&  uHquando  occidendo,vt pdtet  4. 

Rjsg.&i.Varal.inpluribitslocis.' 

i8  QuiamoIcftieftiSj&Deomco.S/gmoB^i&fooWrffMffj  re 

nuendo,ne  nomeneius  glorificetur.  ... 

19  Propter  hoc.  idefl,ai  dedaratione  nominis  fui  principalitcr. 
ZO  Dabit  dominus  ipfe  vobis. "icilicet  Liberationis  vefire  co- 
'Jequentcrquamuis  fttis  ingrati,  quia  Deus  multa  bom  facit  mgra^ 
tis  & inuitis.l^-nde  dicitur  Matth.') .  Pater  vcftct  cslcftisfolc 

fuuni  oriri  facit  fuper  bonos  &  malos. 

*Eccc 


I 


9^ 


Ifai^e  Cap.  Vll 


nant. 


e 


^  a    Ecceyirgo  conctpiet.  Hcbraice alma,  Larine quoquc al- 
A  madf  lancta.Omnium  penelinguarum  verbisvtuntur 

Hebrxi.  Vndein  c|pticis  de  Grxco  f^Mv  ideft  ferculu  fc 

CirrexSalomon.SicenimHebrirolegiraus:  Alioquinq 

nouitas  c(i  miracuU,  fi  iuucncula  conceperir,vt  metiuat 

Hcbrari?  Alma  rii  vii^ineni 

nubilcm  &  adclclcetulam 

figniticat.  Nonampiiuslo- 

quctur  vobis  pcra:nigma- 

ta  :  Ecce  virgo  concipiet,  hoc 

critnouum  &  mirabilclu- 

dximentiuntur  adolclccn- 

f ulam  concipcre ,  fcd  alma 
B  quodinHcbrxofaiptumcft.Iingua  Punicavirgincm  fo 

nar.  Alma  apudHebracosadoIelccntuIa  dicitur.  vcl  ab- 

kondita,idcllapocrypha  quxnunquam  virorum  patct 

alpcchbus.fifc  yirgo  fo«<:.Hebra;i  dc  Ezcchia  hoc  dici  pu- 

taiu 


loirJ 


P4 


'  fSaluti]  !c  libcrationis.    THocfcilicct. 

bisfignum.  t  Ecce  virgo  f  concipiet&  pa- 

»fDci;uu;Orculetu'm«Qfculoctti$lui.  Ctdnt  virtutum  iprecilrcx  glo.ii. 
b'Oludi.  f  In  periculis.  f  ^lUsbif  virgo.fecunduHebratMn  n.vuuiaque.» 

iignficit.  vocabiiutautem.quod  inMaiihcocft,  in  Hebizo  noahabetur. 

fed  MatihTus  lenfuin  non  veiba  feqiiiiut 

riec  filiuin  :  &:  t  vocabimr  nomen  eius 


tat.quiaeo  rcgnantcSamariacapta  fir.;ScdAchaz  filins  D 
loathan  rcgnauit  annis  i6.  cui  tucceflitEzcchias  filius,      ' 
&  rcgnauit  annis  29  qui  crat  25.  annorum  cum  rcgnarc 
coepinct.QiiomodoergoprimoannoAchazdiaaeftad 
cum  ^phetiadcEzcchianafcituro.qui iam cratnoucm 

annorum,nififortefc'xtuni 
r^ni  Ezcchia;  ann  um,quo 
capta  eft  Samar  ia ,  infanria 
eiusapplicaridicant:  Noa 
aetatis.fedimpcrij :  Quod 
violetereflc  cxtortumctia 
ftultispatct. 
*  Tcrtulianus.  Signuma 
Dco,  nifi  nouiras  aliqua  monftrofa  tam  djgnum  no  fuif  E 
fct.  Dcniqueludxi  hicrcuincunturquodnihilfignivi- 
dcri  poflit  rcs  quotidiana  ,iuuencule,fcilicctprcegnatus 
&partus. 

^  2i  SviVMnnel 


i 


i 


NICOLAVS  DE^f-^RA. 

*  T  Eccc  rirgo.WjV  confe<]Henter poniturJtgnum,&  quiafcriptu^ 
ra  isia mitltipluiter  peruertititr  d ludxis,  intcndo  hic aliquMUulli 
,  imm«rtri,&  fic  prt^cedjm :  Quiaprimo  ponam  obiediones  tjuikus 
■  nituntur oflcndrre.ip nonpolfitintelHgi de Cbrislo ad literam.  Se- 
imdip9n.m  ftlpts  exporniona  eorum,(jr  eas  exclud.t;n .  Tertio 
fmtm  expofittonenicjthtlicjm  &  vcram.  Quartd  obicCnones  lu- 
ieorumfoUam. 

Ctrcaprimum arguunt  exhoe  auoddtcitHrhic :  Dabit  domi- 
na$  ip(c.  vobis  fignHm,fctlicet  Itbcrauonis  .AchoT^  &  populifui 
k  duobug  regibm  regmm  eins  deflruere  voientibHs,  vt  diOum  esi. 
Jefu4  aiitem  f^^a^arcnus  natus  fuit  poli  tempus  ^chx^er  quingH 
tos  anuos  &  emplius,  vt  po/fet  defactU  oilendi  pcr  tempora  regno 
mm:fei  dmitto propter proltxitjteiu  vttandam,  & quiaho^ con- 
teditur  ah  omntbiu  Chrijli.tms  :  ergo  conceptio,feu  natiuitas  lcfu 
T^ts^reni  nftllo  modofuttjignum  dtile  ItbcrJXwnis .  Itcm  ex  hoc 
quoddtcitur : Eccc  virgo concipict,&  parict filium.&car- 
guunt ,  quu  1«  Hebrfo  habetur :  Eccc  al ma concipict, Sc  pa- 
rict  Sccqnodnomenftgnificat  virgtnem,fedadolefccntu[am:quod 
nomen  indifferenter  dicitur,de  virgine&  corrupt.t.  Quod  Cimfita- 
ni  negM  de  Mxria.quam  dicunt  virginem  conceptlfe.  hcm  ex  boc 
quodfequitur :  Et  vocabitur  nomcn cius Emmanucl, & in 
Hebreohabctur:  Et  vocabil  ipfa.fcilicct  alma,  nomcn  ciu? 
Emmanucl.  lefus autemT^ip^jrenMa non  futt vocjtua d matre 
fua,  nec  etiam  ab  alus  £m%muel  ,fedlef»s,  vcpatet  exeuangcltjs 
eorum:  ergo  hfc  litcra  nonpoteji  tntelltgt  de  ipfo.ltem  arguuntex 
hocqtiodfubditunnhoc  f.ipjrc.Antcquam  lciat pucr  vocarc 
patrcm  &  matrcm  &c  ex  quo  patet,quodin pucro  de qmfit 
htcfermo ,  fuit  ignorantia  qttod Chrifltitni  nc%MU  de lefu  \jc^are- 
no,  dtcetues  eum  hjbuiffe  plenttudinan  f  lentu  ab  tnfljnti  conce- 
ptionifinqHantumbomo:  &  tnquantum  Dcus  ab  £temo. 

Circafccundum  fiicndum  quod  proptcr  isiaqux  diBafunt,  ali.r 
qui  Hcbrei  exponiintfcriptura  iflam  de  ET^cchiafilto  rc^ts  .Acha^ 
quipoH  dinumprophctf  natuafuit.vt  dicunt  tnftgnum  liberatto- 
nu  regnt  ludx  a  prfdiais  regtbus.  ¥x  ad  hoc  inducut  quod  habetur 
Dtfrd  fequenti  cjp.  EteritextcnfioalarumeiHsimpsn:  Lauudt- 
nemterrftufoimmanuel.  E-^^chiass  autcm  ftiit  dominus  terre 
foft  ^cha^jjotremfnum.  Scdhocdiaum  rcprobat  l{aa.  Sj.per 
hoc,quiaE:^chtas  crat  z^uutnorum  quaio  cfpit  regnarcposl .A- 
cha(j)atremfuum  tmmediat^,vt  habetur  ^.\egum  i  'i..Acha^v2- 
ro  regnauit  i6.annis  tantum  vt  habetur  .^.l{eg.  1 6.  ergo  in princi- 
pto  regnt  .Acba^  antequam  diceretur  tsiapropi)etia,S-^chi.ts  lam 
erat  natus  &  erat  ^.annorum  &  flc  nonpotefl  hfc  fcriptura  intel- 
ligi  de  ST^echtaJt  adhuc  addiRum  f{ab.Sa.potefl  aidi.qitiafciun- 
dum  ipfum  &fecundum  doSorcs  catholicos  prophetij  ifljfuu  di- 
Rj  quarto  anno  regni  .Achtn^&flc  S^chtas  tunc  nofolnm  babuit 
nouem  annos,fcd  ettam  tredectm,ergo  nopotefl  intcUtgi  dc  co.Tro- 
fter  quod  l{a.Sa.dicit ,  quod  hfc  prophctia  tntelltgcndj  est  dejilto 
If  jta.  DicH  entm  quoilfaiasacceperatm  vxorcm  quaniam  ime- 
(Htam,&  quod  tam  conccperat  de  eo.viiie  iuu.quoitalts  eli  Itte- 
ra:  Eccc  adolcfccntula  conccpii,&  parict  filium,  &  dcnun 
tiatio  huius  partHs fmt  fignum  ab  copreitclum  quij  dcpucro  exi- 
ilcntc  tn  matris  vtcro  nejcttur,anfit  mafciilus  vclfoemtna:&  tdco 
^uanio  catttudinaliterprfdicttur,figmm  c(l  credibilc,  qund  illud 
quodpromittitt<rjdt.tle  figmim  (itjuturum  ,  vt  fit  fenfus  verbi 
lfau:Eccc  adolcftcntula  conccpit&  pariet  i\imtn!,&  qud 
do  m natiuttate  eins  videbis  verbum  mcum  vcriftcatum,fctas  tc  d 
d^obusregtbustetnuaderedtfponcntiljuscitolibcrauium  .  itita 
ti*it vt iiie /{ab.  al.profequuur.qiuj citopofl aipctittonS^iha^ 
rcx  .Afjytiorum  vnvt  in  Datnafi  um  c  ontra  l{afin  rcgcvi  Syrif ,  & 
rum  imtrftut^  &populHrn  tiHS  transfulit  tnC)rcncn ,  vt  habctitr 


qitarti  I{cgum,decimofexto,  &  eodetn  amio  vt  dicit  Ofeefiliits  Ela 
coniiiraujt  contra  ThaceefiiHtm  l^fnehf  rcgemt  Ifracl ,  &  cm  in- 
terfecityVt  babctiir  qttarti  I{egitm  1,6.  .Adfuum  autem  fropofitu 
confirmandum  adducit  illud  quoifi.ribitur  cap.feq.  Et  acccfiS  ad  F 
prophctiflam,&  conccpit&  pepcrit  filium .  Sxquopatet^ 
fuod  isla  adolcfcentuU  de  cuius  conceptu ,  & partufit  bicfenno  , 
fuit  vxorIfaie,adqu.tm  acceffit  maritaii  affcilu.Et  puer  coceptiis,^ 
&  natus  de  eafuitfilius  eius.  Std  ifla  expofttio  non  potesl  Rare  ,. 
quiacap.fequentidicitur  depHcro  /f4to.  et  erit  extenfio  alarum. 
eius,idcsi  exercitusrcgis  .Ajfyriori{itt  implois  Lttitudinem  terrf 
tuf  6  Smmaiiucl.  &  loquitur  ibi  dc  terra  rcgni  Iudf,ini;ts  nunqua. 
fuu  domimti  Ifaiaa  nccfilius  eiua  :.&fic  Emw.mHel  d§cnius  con- 
cepttonc ,  &  natiuitjtcfit  hicfermo ,  rm  fuit  filius  Ifiif  .  Itcm 
quodduttdcnuntijtionemnjtiuitatitpueriinfcxum.ifciilino  ejfe     * 
ftgnum  d  domino  promijfum  videtur  falju;;},  quia  de  mandato  do- 
mini  dixit  ifji.u  i^  Pcte  tibi  fignum  d  domino  Dco  tiio  in 
profundum  infcrni,  &c  pcr rcfurfcRione  mortui velperaUq 
nutattonem  notabilem  &fHpiemrtHralem  in  curfu  celesii ,  vt  di- 
Hnm  esifHpra.€t  idem  dictt  t{ab.Sa.  &fH  illudfignim  debnit  ejfe 
aliqutd  v.tlie  m.tgmim ,  &  cvcedcns  totam  cre.iture  facult.ttem  , 
cuiiifmodtnonesi  talts  dcHunt^uioUfUoniam  aliqiiando  medici  e.r- 
perti  ptValiqua  fignj  &  experienti.xs  precognofcunt  fcxum  pucri 
nafcituri.  FJ  fi  dicatur.quod  non  cognofcunt  prr  ccrtitndincm:ta  ■ 
mcn  negart  ncmpotefl ,  qatn  dcmonesprfcognofcant  ccrtitudtnati- 
ter,  ciimai  bocfe  txtendat  eotrmp  notttia  mturjlis ,  que  rem.mlit 
integra  in  eis :  &per  confequens talc  figniim  ptcsi  certitudinaii^ 
terprfdictddiabolo.  Item  quartkm /{egurn  dccimofeptimo,dtci- 
tur,  qu6d  Ofeefiluts  fla  rcgnjre  cfpit  aime  1 2 .  ^ch.r^.  &  fecun- 
dum  hoc  ThaceefiliHS  /{omcltf  vixtt  vfque ad  i  z..mnHm  Jyicba^. 
Etficfalfum  vtietur,quoi  dtcu  I{a.Sa.  ififum  interfcEium  ab  Ofcc 
eoicm anno , qKonatHsfuit  emmatutel,qut  feinnium  eum n.uus 
futt  anno  ^clu7iitu.velv.ai  t.trdius.  Item  ctp.a.dicuur:  Antc- 
qua  fciar  puer  vocarcpatrcm  &  niarrcm.  iufcrcrur  for^ 
titudo  Damafciy&  ipolia  SaourioBcoram  rege  Aflyrio- 
ru m.  Scd  non  legitur  Samanjfpoltatad  rcgc  .AJJyriorum,ante  no 
num  annum  rcgni  Ofee ,  m  qiio  fuit  capta  d  SalmanafOr  regc  .Afiy^ 
rtorum,vt  habetur..^.f{cg.  i  ;<.  licct  Ofcc  anti}fueru  tributarins  re- 
gis  .Aflyriorum.&Jic  a  njtiuu.ttcpHcri  de  qiio  efl  bic  fermo,qu<,d 
fiiufiliHs  IJaifJccundum  diOiim  l{a.Sal.vJ  quc  ad  captioncm  s  ama 
rtffluxcrunt  anni  t ■j.faluct  a.de rcgno  .Acl)j::i^:  &  9.  dc  Ofcc,vt 
patctperprfdiilj,  quij  pitcr  fuicnatus  .^.anno .Acb.i:^  vcl  <y.ai 
plus  :&Ojcc  ccepu  rcgnarc  i  i.anno  .Acha^:  vt  diBiim  csi.  ante 
vero  1 7.  annospiicrfat  vorarcpafircm  &  m.urem.St  auccm  dica- 
tur  qitodOfie  cfptt  rcgnare  .yumno  .Acb.T7,vt  dicittU  aliqui  adimc 
fcqiiitur  qdpHcr  infpolt.uion- Samarif  hahiiU  9.  aniios  ante qiios 
pitcfcu yocarc patrcm & matn-m ad t.irdiHs.  Itcm qiiod .tflumit 
aiconfirm,ttionefHtpropofiti,cudicitHr.Et  acccfli  ad  ^phctil- 
lam  accmagts  cit  .rJ  oppofitum,vt  oitciidctur  ca.fcqiicnti. 

Circa tcrtiH atiiptcndu csi,quod dicitur  Mjtth. i .t/. H oc  au tc 
totii  facluca,vtadimplcrcturquod  diaum  c(t  a  diiopcr 
prophctam  diccntcm;cccc  virgo habcDit  in  vteio  &  pa- 
rictiiliu  &  vocabitur  uomecius  V.mmzn\ic\.£x lioc patett 
5,  iHa  Jcriptura  Ifaif  loquitur  de  domino  lefu  Clmsio,  cu  Mattb. 
.ApoHntus  &  eitmgettsi.t,  SpirituJfjn6loplrnus  magis  quafneriit 
prophc,  fvetcrit'ti^.dir.n  cjfuijjc  rmptetam  tn  natiuttJte  Chrtjii. 
Etjecitniumhoc Jiccxponitur dilolioribus cjthottcis.  Eccevir- 
goconci}ilct&  panct  filium,  idcsibcatavirgomjriadpro- 
fhetis  iienmtt.ita,quc  coiuepu  & pcpcrit  vutncns  virgo. 
i  Et  vocabiturnomcn  cius  fcmmanucl,  qi^j^vocatus  esl 
ChriHus,  quodesinomcnjignificans  dupttcem  njturam  in  vnojiip 
polito,dtiitn.vn,faltcct  &  humiWam,&  hoc  tdemfigmficat  Emma 
niici,qitoi  cst  mtcrprctatitm  nobijcum  Dcits. 

*  Buty- 


.■j:  \ 


[S»  f  «liJ 


95 


Gloford.  &  Nicolai  Je  Ly  ra 


6 


^a  F.mmmul.  Quldam  Ifaiani  diios  filioshabiiiflc  diciint, 

A  lafiib  &  Fmmanuel.Hmmanucl  dc  vxorcprophetifTagc 

ncratum  in  typnm  faliiatoris.  Et  lafiibqui  intcrprctatiir 

rcliflis  vcl  conucrtcnsin  typum  ludaici  populi  qui  rcli- 

6luscft,&  poQca  rcucrfuriis  Emmanucl^idcftnobifcum 


Deus )  gcntium  vocatione 


«CNobifcum  Deuj.quod  in  deftruAione  duoru  regn  patfbit.  bf  Aparteto- 
tfiideftomncnicibuinhqminiidoneum,  in  quo  veruihomo  monfti3tur. 

c  1  F.t  etiam  ncus  ecit.vi  Trilicet. 


vcritas  humani  corporis  probaretur.Itifantia  enim  non  D 
praciudicabatdiuinx  fapicntis. 

*    Ircnxus.  Dii  igcnter  fi<z;niticat  S||^ituflanftus.  hunc  ^ 
natum  c  virginc  Deum  cflc ,  cum  dixit.  yocabnur  Emma^ 
iiud,  ideft,Dcus  intcr  homincs,&  declarat  hominem  ef- 

lc,  appellatcniminfantcm 


fignificat  ,proptcrquavcr- 

bumcarofaaumcft.         ■  ^        t  .„  s      ^  «         i  j  r-e 

in>.  ieTrini  *  Tertulianus.Quomodo  a  Emmanucl  Butyiu  &  mel  comcdet  ^,  vtlciac 

inquit  IfaiaS  5  VOCabiS   nO-  atHeiodem,  fcribas&Vhariltos.lNunquamviti>rum  patet  sffrftibus 


tite. 


c  1  Benedico:  auditcdomus  Dauid  I 
b 


gnum  vellrz 


menciusfimmanucUidcft,  "^]^^;^^ 

nobifcu  Deus,ficChriftus  b  i-epj-obaremalum,  &  elii^erebonum:  Quia 

ipfedicit.EgOVObifcu(um         ,,L,^„,,fi„  oeushomo. 

antcquam  (ciat  puer  reprobarc  malum  &  eli- 

i^Annofexio  reg.  i  tze.hiz  ab  Anytijsc.ipta  elt  Saniaria. 

crerebonii^clcrelinquetur terra  quam tu de- 

aTQl!?''  Hi  nonfunt  tibi  metiieiidi,fed  AiTyrius.  bfVenieiite  Aliyrioillis 
lup?tJtis,in  Einiiianuelis  liberabeiis  pra:letitia,  1  Vndedeiclinqueiuitet- 


rt  abhisret'ibus, 


Ln>'4.cap.» 


Luc.  g. 


vfque  ad  cofummationcm 

fcculi .  Eft  ergo  nobifcum 

Deus,  &  quoniam  nobilcfi  c 

cftChriftus.eft  nobifcum 

is,cui  nomcn  eft,nobifcum 

Deus. 

*  Ladantius.  Emmanuel 

nunquam  eft  vocitatus,fed 

Icfus.qui  Latine  dicitur  fa- 

lutaris  fiuc  faluator,  quia 
BcuClisgcntibusfalutifer  vc 

nit.Sed  propheta  dcclarauit 

hocnomineqdDeusadho 

mines  i  carnc  vgturuscflet 

b  l\eprobdremalum.  q  d.in  panis  infantiaj  pofitus  habcbit 

bonimahq.-difcretionem.Hisverbispercipimus  lalua- 

torisinfantiadiuinam  ineo  non  minuiftc  fapientiam  . 
'    Quailis  dicatur:  Vuer  autem  proficicbat  <xtaie^  fipitntio,  vt 

'  •       vcritas 


cum  dicit,6«i}'>t»»2  & meL co 
mtdet,  &  cum  dicit,  priufqua 
co^riofcat  bonim  aut  tnalum  . 
HcEC  enim  omnia  funtin- 
fantis . 

-c  L)eyeim(^uftur.^c.c\u:iC\(ii- 
catTerra  Syrie  &  Samari^ 
ab  iniiocatione  nomims 
eius  vaftabitur,  &  domus 
luda  a  duobus  rcgibiis  libc 
rabitur. 

*    Eufcbius.  En  deletum  Lib.7 
cftregnumSamarix,  &re-  moni 


teftaiis,a  facic  duorum  rcgu  fuorum.  Addu-  4    gnum  Damafci,  hoc  figou 

j       •        /:,..«.-,-    Sr /,',.,«,- «^i-iii fnm  rnri  %     datum  crat  aducntus  Cliri 
cet dommus  fupcr  sc ,  & lupei  populum  tuu  5    ^.  ^  ^^^, ^^^^^^  ^^^^^^^^. 


a  f Tiibul.i  ionis  &  captuittatis.    >^  lam  m 


5 

Cr   6 


&  {iiper  domu  patris  tui  dies,  c]ui  no  vencrilt  ^ 

aTNabiirhodonolot  cum  i|UO  v-neiunt  Mndi  &  Perfi.&.Aegyptij  St^Chaldsfi,    ' 

adieb.  feparationis  Ephraim  aludaciirege  g 


C  NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  But'V.&  mc.CO./;oc  dicttur  ad  denotandum  reram  eius  buma- 
M^  nitatem  qM  talibus  uutritur  maximc  mpueritta. 

2  ytfcl.i:c.mi.livt,nonteneturibicaiifaliter,fed(onfecutiui, 
(iuia  abinfa'U!afua  habuit  plenitudinim  fcientite  adreprobad  *rn 
malum,&  eUgendumhonum^loijuendo de  jcimtlalmHana.Ei  quict 
islam  habait  ab  inflanti  conceptionis  &  non  ante  ideo  fubditur. 

3  Quiaan.pu.fci.re.ma.&c.  dere.ter.&c. /d(y?orf/o/w^« 
tauquam  tibi  noiinamjcilicet  terram  Ifracl  &  tcrram  Syria. 

4  A  fa.du .  reg.  fu.  (juia  rex  ^Jfyrivrum  regem  Syri<e  interfe- 
cit,&  populum  eiiis  transiulit  in  Cyrcneny  vt  dthum  eHfupra,  & 
pojiea  Ofeertgem  lfraelcepit,&  populum  eius  tranjluiu  in  ^jfy- 
rioSfVt  habetur  /\..P^gum  1 8. 

-.         ,  circaqtiart^m  dicendum.  xAdprimum  quodinfacrafcriptura 

ri  cueotus.    ponitur  dupUxfignum  alicuius  euentus.  Vnum  pronofiicum,  quod 

eH  indicatiuum  effeiius  futurij  ficM  ludic.6.  datum  fuil  fignum 

Gedeoni  in  vtllere  indicatiuiem  fux  vi^ioriicfutttrx:^  talefignum 

frequentius  datur  infcriptura,.Aliudtfifignurememoratiu'tm  ef- 

feHus  pretcriti,ficut  Exo.^.c.dixit  domifius Moyft :  Hoc  habc- 

bitis  fignum  quod  mifcrim  te ,  cum  cduxcris  popuUnn 

meu  m  de  Aegypto,immolabis  Deo  lupcr  montcm  iflu. 

ide^t  immolabis  Deo  de  ifta  miffione,qu£  tibi  tniponitur  ad  Ubera" 

tionem  populi  reddendo  gratias  Dco.Etficpatel  qucdiflud  fttit  fi- 

gnum  rcmemoratiuum  mifUonts  pr£terit<t,*iec  obsiai  magm  diflan 

tia  temporis,  quiafignum  rem^moratiuum  ita  refpicit  prxteritum 

in  magna  di!iantia,ficur  in  parua,ficut'&  fignum  prononicumre- 

fpcciu  futuxi.  Siiendum  etiam  quod  iiberatio  regni  ludtx  a  perfecii- 

toribus  fuitfignum  figuratiuum  faluationis  mundi  fiendx  per  Chri 

flum.&  quia  .Acha-^  erat  incrtdulus  verboprophetx ,  vt  difiu  eii 

Jupra,conuemeatiusfuit,  vtfibi  daretur  fignum  rememcraiiuufu' 

turum  in  longinquum ,  vt  ipfe  in  propria  perfona  non  videretficut 

in  mente  non  crcdebat:  illi  tamcn  qui  defcenderunt  de  eo  viderunt, 

yt  Maria  ,  &  Jofeph.idcofiimnter  propbeta  non  direxit  vnbu7/t 

ad  .Acha-z^4icens.  Audi  Achaz:  fcd  ad  domum  Dauid  di.  Audi- 

tC  crgo  domus  Dauid.  de  qua  domo  fuerunt  loJcph&Maria, 

non  tamen  ad  eos  refertur  quod  ibi  dicitur :  Nunquid  parG  vo- 

bis  &C.  '>ed  illud  quodfubditur:  Dabit  dominus  vobis  fignu. 

Ad  fecundum  dicendum,qubd  almuth  in  Hebt  eo  fignificat  abfco 

ftonem,&  inde  dicitur  alma,<ibfcondita,  quod  ftgnificat  iuueculam 

afpeBihus  hominum  abfconditum,ita  qubd  de  eius  pudicitia  (^  inte 

gritate  non  dubitatur,maximh  quando  preponitur  Utera  He,tucfic 

fonat  haalma.1{ec  inueniuntur  in  tctafacrafcriptura  aliquxficfcri 

ptis,nift  tantum  tres.l{ebecca,Gen.2^.b.vbi  dicitur  deea ,  PucUa 

dec'oranirais,virgo  pulcherrima&  incognita  viro.£r/e- 

^K»«r  i/>i</e»» ;  Puelia  quae  cgredictur,  ad  haurienda  aqua. 

in  Hebrao  i^etur :  Haalma  quae  egrcdictur,&c    EtMuria 

fifrjr  Moyfi,Exoi.2.b.vbi  dicitur  de  ea.Et  fuit  puclla,&  VOCa- 

uit  matrem  pucri.  inHtbrp  habttur  t  Iuithaalma,&c.  & 

ift*  'i«/  JcribituT  in  hoc  eapite ;  ideo.cum  dmprimafuerint  virgi- 


vides6Iudaje,aduenitergo 

Chriftus.  Vides  hicomnia 

completa ,  pucrum  e  virgi-  E 

ncnatum,quimelle&  bu- 

tyro  paftus,  qui  infantiajie 

pus  exceflfit,  vt  reliqui  infantes,in  quo  dolus  non  fit  inuc 

tus.videsduo  rcgna  dcleta  Si  videsha:c  duoregna  ftarc, 

cxpeda  adhucdum  vcniat  Meffias,fin  vidcs hsc  ia olim 


diruta,  venit  ergo  Meffias. 


S^^fii 


nes purjlfimx,  quando  nominatx fuerunt  nomine  haalma.  idcm  te~ 
ncndum  efl  de  tfia. 

{^dtertiumdicendum,qubd  duplexefl  nomen  alicuius,fciiicet  i".' 
impofitionis,&  natur^ficut  fortes  tsi  nomen  impofitionis ,  ho»io  u,ojo 
yel  bocmmen  homo  nomen  natur^.  lefusfuit  nomen  impcfiium  ip 
fi  Chrifto,vtpatet  Lucz.  Emmamel  auttm  csi  nomen  naturp.,feu 
proprietatiSfSignificat  enimnobftum  Deus,vt  di£ium  tflfupray& 
hoc  esi  proprium  nomin  ipfius  Chrifti,in  qito  diutna  natura  (^  hu-. 
manafunt  coniunii^  in  eodemjuppofito .  Et  l)oc  modo  vocatus  efi 
pUribus  alijs  nominibus  proprictates  eius  fignificantibus,licut  vom 
catus  ijt  lapis,Daniei  z.&  Danid  Ofee.^.  &  nvmine  dcmini  tetra- 
grammaton.  hrem.ii.b.  Et hoceftnomcn quod vocabuat 
cum  dominus  i\xi\\XSnof\zx.  vbi l^emus^dvminusyin Hihrto 
habetur  nomen  dominitctragrammaton,  &  pluribus  alijs  riomitii- 
bus  confimiltter  nominatur  in  fcriptura, 

vAi  quaitum,iam  folutttm  eft  exhis  qmedi^iafmt,  quia  Lcetin 
Chrifto  nonfucrit  aliqua  ignorantia,  tamenficius  eft  hvmo  in  tcm- 
pore,&  fic habuit  fcientiam  infufam  in  tempore,  &  antcquam  iila 
haberet,liberatio  populi  per  Ifaiam  dcnuntiatafmt  impleta. 
5'  hAiiucZt  don\mns.  Sciendum,quodparsiiiaad finem  capi 
tis  muitiplicitcr  exponitur  a  diuofts:  Sed  vnam  tantiiih  expofiuc- 
nt m  intendo  proJcqHi,qu^  rationabilior  miln  videtur,  &  eam  p)  0- 
feq'itur  I{a,  Sa.vidclicet  quod  in  hac  parte  defcribiturfignum  Ibc- 
rationisa  Dcofa3.ctcrnpore  E^i^cln^filij  .Acha':^,quianx.Afiyrio 
rum  cum  magno exercitu  venil  coutra  cum,  lui  t^^^tchias rcfifttrr 
non potttit  viithttrnana ,  & ideo  conttatitfe  ad  diuinum  auXiltum 
implorauditm:&  idco  mijit  dominus  angelum  fnuryi,qni  vna  noUe 
percufjit  in  exercitu  regis  .Afiyriorum  centu  ociogintaqtunque  mil- 
lia  bellatorum.  Quud  videns  rcx  mane  territus  &  confufus fugjt 
ad  icrramfuam  cumpaucis,  &  ibi tnterfe£lus fnit  afilijsfuis.^.t\e 
gum  1 9.  ^gitutfetUitdtim  hoc  refiduum  huius  capitis  in  duas partts 
diniditnr ,  quiaprimo  tangitur  hvc  fi^UYfi  tn  generab.f.cundOjCX- 
plicando  partes  clus  iiifp(C!ali,ibi:Et  trit.Cina  primum  diciinr  ip 
fi  Acha\ :  Adducct  dominus  llipcr  tc.quia  Thvglathphalna' 
jar  rtx  .^fiyriorum  vaftauit  lerram  eius  nuUo  nfiftchte ,  &  tum 
(iffiixit,vt  habctur.  t.VaraLp.z 8. 

6  Et  fuper  do  ]>.lui.ideHfupcr  E-^chiani  fiiittm  tuum  &  ezus 
populum.E%ccbias  tnimfuit  iuHus  &  bonus :  &  ideo  magis  dtfi- 
gnatur hic ptr auum  fuum  loathan,quifuil  ii-Jius,  qnaptr  .Achn-^r^ 
patremfiutm,qui  fuit  pejftmus,cum  dicttur.Supcr  do  patris  tui. 
fcilicet  loathatr.de  q^ta  domo  exiet  E^echias  fiiius  tuus. 

7  Dies  qui  non  vcnc.d  dicbus  fcparationis.//?a/f/5^rj«a 
fuit  facia ternpore l{obxian,vt habetur.  ^.P^eguta  12.  a tempore il- 
lo  vfque  ad  tcmpus  E^^^cchix  non  venciunt  Uics  ita  tembiiis  &  co 
folabiks  diutrfis  rtfpicttbus,  ftcutvnicnitn  itthpore  E.^uhije , 
quanio  Sennacherib  venitvltimb  ad  dciiruendur/t  tius  tegutirtj, 
ideoftibditur. 

8  Cum  rcge  Anyriorum.?«o«M»J  in  aduentu  eius  adlertifalS 
fiteruttt  illi  aics  ratione  eius  &formidit,is  cxercitus  ,&pro  J{ab- 

*  fan 


97 


Ifaix  Cap.  VII. 


a«rrnfpirabit. 

Afryrioru.Etcnt  in  dieillarfibilabitdnsmu 


a  'Nili 


^a    A:fffrf^.i'.Aegyptijspopuloimbclli  &idoloIatriaror- 

A  dcnti.  Lc^imusab  AegyptijsIofiamoccilum,&  populo 

'.     rum  Ifraei  (ubiugatum,  ne  multo  poft  tpeNabuchodo 

■^      noforcuir.  innumcrabili  cxcrcituccpitlerulalcm,  tem- 

plum  rucccndit,  &  habitatores  Anyriosin  ludxapoluit. 

•}«  Procopius.    Muicarum 

nomine,militaresA^yp-  a 

tiorum  copiasintelligir,vcl 

quod  idolorum  cultui  intc 

ti ,  fanie&  cruorcgauden- 

tes  mufcas  imitantur,vcl 

quod  eorum  ita  multitudi 

ncm,  vocirquccxilitatede- 

nionftrat.  Oftcndit  autem 

Dei  nutu,  tanquam  fibilo, 

non  ab  omni  quidem  Ac- 

f;ypto,  fed  ab  iplius  partc  a- 
iqua,  vtludxaminuade- 

rCnt,CXCitOS  AeSjyptlOS.  Ve  o  ^.■Musconauaa  iii.mtera.  c  ilEujihratrn, 

Bturos  ctiam  Aflyrios  ait,  b  nus  in  nduacula  acuta  in  his  quitrans  flu 

qUOS  apum  nomine  fignifi  «TVt  mhtl  fone.  iiihil  pulcfanjm  remaneat.fed  efeu.inatis  hominibu»  iino 

Hlineti     Q^f   VCl /PPtCr  militarisaCU  ig^cminiotisinuliedbuscompaiemur. 

lei  vfum ,  &  imperium  in 
gcntcs  reliquasjvcl  propter 


98 


t 


peresrdiquit.quivincas&agroscolerent.  VndeGodo-  D 

has  dercgiogcncrcqtii  cis  pripofitus  crat ,  dicit :  Scrme  4.Rcg..j.f 

rejitBabyto>,Lt,&beneerii  vobis.  quo  tcmporctanta  folitu- 

do  m  ludia  fuit,  vt  necgrcgcs  ouium  habercnr,ncc  ar- 

mentaboum. 

•ii  Procopius.  PoftChrifti 
natalcs  hoftilis  cxcrcitus 
omnibus  viribusfradis5c 
difljparis.in  fpontc  fadtis  re 
ccptaculis  colJigcntur  Ifrae 
iis  filih  tumq;  captiuitateli 
bcrati.magno  infidiantis  rc 
gis  dcdccorercquielcent. 
Qio  tcmpore  tanta  anno-  ]^.«'«"oruBi 
na:  fcracitas  futura  cft,  vt  q  '  ^""'' 
vaccam  vnam  &oucsduas 
poirodcrit.ei  in  alimoniam 
fitfatis.Deindcvt  ludiosfi 

8  gnificct,fcrmoncm  dc  mil- 

9  lc  vitibus  inftituit.Vincam  £ 
de  Aegypto  tranftiilit.Htcc 

10  enim  bcneculta  multos  & 

11  fuaucs  frudlus  cdebat,  fcd 
-,.-.,        .  .  ■    _                                   T  rrm?oregra:.t.                                  "  neglcdla  tandcm  in  amato 

&  nThnri".'rS'  c  P^J^m  &Lbarbamt  vniuc^rfam.  Et  crit in  die  ' »  ^^•'?  ^^^'-  ^  Lib.x.d.*-- 

&pulchritudmcm,quali-  c  r  *"  '^  14  *  EuJebius.Diesillaaduec' moua.ca.3;. 


fcx  qu^eftin  extrcmofluminum  Aegypti,&  2 

a  f  Aii,ti|s  »el  Chaldatis  nimiuiB  fetocibus  ic  iaculis  poteniibus.  ^  Ale  auho    i 
ra:r  ptofe^n  tur.m  hu^ulniodicnim  locis  tnulct -ifesquecongtegani  ur. 

ap/quxeft  in  terra  Aftur,&  veniet  6(^reauier  "* 

fln  icrr.i  tua.  J 

cent  omnes  in  torrcntibust  vallium,&  ih  ca-  1 
uerni-s  petrarum,&  in  omnibustfrutctis,& in  t 
vniuerfis  foraminibus.In  die  illa  radct  domi-  ^ 

a  ■Q_^ii<iataeftei  Aegypiusprolaborequo  retaiuit  domino  apudTyrum.    ^ 


b  ^.Alias  conduda  aii.ilitcra. 


ig:icniiaioiis  inuiicriDUs  cumpaicniur. 

mcn  luntjinregeAflyriorum  caput&pilos 

a  TDecof  .-m  &  triitutcm.  bi  ideft  cum  omnia  translita  tuciwt  in  Chaidzam. 


bus  vcftiri  folcnt  AflTvrii 
quos  facla  in  ludxam  imprcflTonc,in  vctita  abfcondita- 
quclocapcnetraturos,  ncduni  ab  vrbibus cftc tcmpcra- 
turos  dicit,idcft,omncm  regioncm  ita  pcrlcrutaturos,vt 
nihilcoslatcatquodoccultum  fir. 
b  \oujcula.  Rcx  Afl"yriorumfqui  in  Icrcmia,columba 
Dci  vocatur)in  co,&in  hisqui  trans  flumcn  fcilicct  Af- 
fyrijsfunt.radcrdominus,  in  ludaeacaput&pilos  pc 
lcilicctomncm  fortituduicmrcgum,  &  principum,  5c 
fubiedorum. 

c    Et etit  in  dieilla.  Poft  fubucrfioncm  vrbis  Nabuzarda 
princcpsmiJitix,qucm  Lxx.  Aichimarum  vocant:  piu- 

pcres 


Saluatorisnoftrieft.  Inilla 
cnim  dicqui  rcliiftus  fuerit  de  totius  gcntis  interitu,hoc 
cft  ,quicunque  cx  his  in  Chriftumcrcdiderit,nutriturfi 
iuucncSbou&duas  ouesprcdicit.&cx  ijsbutyru  &  mcl 
comedurum.  Ha:c  fi  myfticecontcplabcris,  intellit^es  ia 
Apoftolisfuum  finem  acccpiffc.Quorum  finguliin  fuis 
ccclcfijs  binasoues,  hoccft  binos  ordincs  inftarouiu  ad 
grcgem  Chrifticonuenientes,  alteru  quidc  in  primiscle 
mcntisvcrfantcm,  altcrum  quiiamper  lauacrum  fitil- 
luftratus:acpracterca  iuucncam  vnam,idcft,ecclefiafiicu 
principatum:  diuinisfic  rationalibuscibis  nutrieurcs,fce 
cundum  cx  illis  lac  5c  racl  perccperunt . 

Tropolo. 


NICOLAVS    DE    LYRA 

j^  facii  blafphemattonibks  fHtrunt  terrihtUs  &  trijlaOiUs  .  Sed  rt^ 
^  tione  miraculofdUberationitfucruntctnjdabilts, 

I  Et  cr it.  Uic  defi  Tibitur  facium  pcr  parics  infpecialt.  Et  primo 
ifuantumadadttntum  exercitus  .fecundo  tjuantum  ad penu//ione 
ipftus « ibi.  In  dic  illa  radct.  tertio  quantum  prouifiouem  vHUu 
l.'^chis.,t!r  populi  aus,ibt.  Et  cri  t.CjcM  primim  dititur. 
1  In  d  I  c  i  1 1  a .  ide(l  in  tempore  tUo,qMa  congregati  o  tanti  exer- 
titus  non  potutt  ftert  vno  die. 

3  Sibilabit  domi.  idefl  infpirabit  voluntatem  ireniendi  contra 
M^echiam . 

4  Mufcx  qua:  cft  in  cxtrcmo.  Ver  mufcam  intelltgitur  bic 
populus  ^egyptif^ut  cum  magna  turba  vcnit  cum  Scnnachenb  co- 
tra  E-^cchiamyVt  dicunt  aiiqui.  Sed  hoc  videtiirfalfnm,quia  l{abfa 
ces  tunc  volens  terrere  ET^chia  &  populu  eks  dixit  8.  Kjg.  i  ^e. 
In_quoconfidis,vt  audcas  rcbcllarc?  an  fpcras  inbaculo 
ariidinco  atq;c6fra6to  Ac^-pto}Hocarftnondtxiflet,!i  popu 
lus  .Aegypti  ejjet  in  exercitu  cS  iennachcrib  conira  ETiechiam,  & 
ideoalij  exponunt  de  rege  .Aegypu  qui  aUc  tepore  vmtt  contra  lu- 
d4amJ'.tcmpore  loacha^^filif  lofiM,quem  vinxit&impofnit  terrx 
tentum  taUnta argenti,&  taUntum  auri  ^.{{eoum  jj.Scd  videtur 
mhiquod  meUus  petefl  exponi  depopulo  L)bi.t,qiti  erat fubiecUts 
*'g^  -Affyriorum,  &  ideo  vcnit  ad  eius  exerciium.  vnde  nb  diiitur 
hic:Sibitabit  dominus  mufcjequje  ejl  in  .Aegypto:fed,qux  efl  in  ex- 
tremofiuminum  .Aegypti.  Et  vocatur  ilU poputus  mufca,  ad  dcfi- 
gnandum  quod  venit  cum  magna  turbaftcut  mufcx.  Dicitur  autem 
hic  fkminum  .Aegypti,quia  in  .Atgypto  raro  pluit,fcd  terra  irriga 
turper  irrigationem  J^ili,qui  adhocabiniolis  per  muttos  diuiditur 
riuostvt  habctur  Deu.tl. 

5  Et  api  quz  cft  in  tcrra  AflUr.  Focatur  ilU  populus  jtffy- 
riorum  apis,non  a  dutccdine  mtllis,fed  ab  aculeo:quia  illepoputus 
fupugitaUas  nationes i  dnuitu,  eas  ffcquJJdo,vt  hahctur.^.Keg.8 

6  Et 


6  Et  vcnicnt  Sc  rcquicfccnt  oes  in  torrcntibus  &c.  Ter 
hoc  deftgnatur  quod  ejfent  occupaturi  ^  dcuaft^turi  cmiiiu  toca  re- 
gni  luda.ficutfaciuntfuit  tempore  E7iec/ji/e,excepta  lerujall  qtta 
Sentiacherib  non  cepit  Deo  exetcitum  eius  penutiente. 

7  Indic illa. Htc confequentcr defiribitur ifia percuffio,qu}a do  p 
mtnus  mifit  angelum,&percujfitincaflris  .Affyriorum  1 8  <i.mtlia 
ita  quodcorpora  redafiafucruntin  cineres,  mtalUs  vtfiibus  &  ar- 
rms:  quo  vtforex  Sennacljeribfugit,  &diuino iudicio  in  tetraJUa 
gladio  fiUorum  fuorum  interfecius  fuit  4.  f\egum  \  9.  &  /joc efi  qt 
dtcititrhic:  Jn  dic  illa.  idefiin  ttmpore  quo  Sennac/jerib  venict 
contra  Ierujaitm,vt  dejiruateam. 

a  &adct  do.ideJi  acuta;  quia  lUud  qucd  acmtur,fuper  cotem,de 
ducitur.  Ver  nouatulam  acutam  qu.t  veloctter  fcindit  mtiltitudine 
filorum.intelltgitur  diuina potentia,per  quam  vclociier  ceciJit  rex 
Senaachirib  &  exercitus  eius. 

9  In  his qui  Scc.fciUcet  Euphraten  vltra  quod  erat  terra  ^fiy 
riorum  rejpedu  lerufatem. 

10  In  rcge  Affyriorum.  hoc  dicitur  adexcipiendm  aliospo- 
pHtos,qui  habitant  vltra  Euphtatcn,qui  non  veneruta  cum  Seuna- 
cherib  ad  defiruendum  lud^am. 

1 1  Caput.  idcft  regcm  ,  qui  afilijs  fuis  intcrfeaus  fuit ,  vt  di- 
cium  eji. 

1 2  Et  pilos  pcdum.  ided pedltes  defuo  exerciiu, 

i  s  Et  barbam  vniucrfam.jd^fl  equites,qui  crant  citca  regcm 
adiurentes  ei,ftiutbarba  capiti. 

14  Etcritindicilla.  Hic  confequenter  dcfcribitur prouifio  vi- 
liuscirca  ET^eihium  &populum  ciustquia  licet  exercirus  Sema- 
cherib  terram  ludx^  in  circumiiu  lerufalcm  defiruxcrit ,  &  bona 
paitim  vjjiauertt,&  partim  rapicritjamer.  dimtnus  de  vidu  fze 
ch'X  & poputofuo  futdtt,vt  dtiiu  fuit  j\..l\eg.i9.expotiedu  iiluri: 
Hoc  crit  fignum  comcdc  hoc  anno  quod  rcpcris.&c.  & 
quantum au  hoc dtctlurlm : Etcr.in  dic l\.:ernpjiepofi  dcuafia- 
ti^nempcrSennacherib.  4«   t  T^utriet 


M  0  I{,.A  L  J  T  E  B^. 
t     In  die  illafihila  dominus  mujcx  &c.VcT  mufcas  5c  apcs  pii 
gcntcsfignificantur  contcntiofi  &dctraclorcs,qui  dicun 
tur  hic  rcquiclccrc. 

t    ^»  toritiit.vai. quoniamfunt impctuofi.proptcr  quod 
i'3oantdomuspotcntum. 
t    ^'«/ic^wcr.idcnin  domibusdauftralium. 
t    Etin  omnibksJtutct:s.q\xx  funt  paruancmora:  proptcr 

quod 


quodfignificanthabitationesvulgarium.Inomnibus.n. 

illislocis  vigcnt  uitiacontcntioni.s,  &  dctraftionis.  Et 

fubditur  diclorum  uitiorum  punitio,cum  dicitur. 

■7  ;/)!i/c//.'j.rfo.idcftgrauiterpunictpridida uiiiain  ma 

loribusqui  pcrcaputfignificantiir,&in  mcdiocribus  q 

pcrbarba,i5c  in  minonb.q  ppilospcdum  intclliguntur. 

j4//jt//cii/tf.HicdcSi;ribiturmodus  viucndi  bonoru,  cu 

dicitut:  i»(<{ci//(iffM^ic//7.}mo.idcftrationabilitct  uiuwns. 

Tom.  4.  D 


99 


GlGford.  &Nicolai  de  Lyra 


lOO 


\0  Tropolo.Nutriet 
Ahomovix  vnavac- 
cam ,  &  duas  oues , 
lcilicet  ,munda  ani 
malia  habent  lu- 
daei,  vt  ladte  nutrian 
tur  infantijcnon  fo 
lidocibOjVtcome- 
dat  verborummel- 
ladclabiismeretri- 
cis,  ideftdoftoribus 
prauis,  nec  habeant 
vinum  quod  letifi- 
catcorhominis.Sed 
operaeorum  verta 
tur  in  fpinas,  &  vul 
nerenturabeis,  qui 
fagittantinobfcuro 
red.  cor.  fi  voluerit 
altiusfapere,quam 


PiaI.lo. 


4 
5 


•  «rRarushaWtator.  b^Vnamtanmm.qnUpauptr.  TCarnem  Robuflam  vnitatem.  + 

cnVndepafcaturSi  VfftiatiT.  fRuoslinip!ices.-iffeftus,ad  dominum.fcilicet  &  proximum. 

illa:  nutriet  homovaccam  boum,  &duas  oues,  &pr«  ^ 

afQuiamultar'f<-i'a8c  paucaanimali.i  bfDoftrfni  euangelic.  cfAgrefte. 

vbertateladiscomedctbutyrum.  Butyrumenim&mel 

a  f  Fracinopia  panis. 

manducabit  omnishomo,  ^  reHdtusfueritinmedio  tcr 

afDeficientC¥ino,dcfertisvineisfingu'a:vitesiingulisementutar(;tnteis.       ^ 

rx.Eteritin  dieilla:  omnis  locusvbifuenntmille  vites^ 

p«[Ememur.  bfVinea:.       ^  ^  c  fTimorelatropum. 

mille  argcnteis:&  in  fpinas,vV  in  vepres  erut.Cum  fagittis  ^ 

a  1 1n  agtos  vifcendos.  ,  y 

&  arcu ingredientur  illuc.  Vepres  enim  &:  fpinx  erunt  in 

a^  Frunttalcs. 

vniucrla  terra.Et  omnes  montes  qui  in  larculo  iarientur,  9   multis  confeftioni 
non  veniet  illuc  tcrror /pinarum ,  &  veprium,  6c, eritin  10  busefficitur. 

»  «lCatteratrrta.fAliasam.  b  fTanlum:nonir  habitationemhominis.  II   D     tLt  Om.mon 


tur  ,  &  fpinis  qujc  D 
oriunturin  mani- 
bus  ebrii :  nec  terra 
eorumveidoftrina 
arationabilianima 
te,  fedabobus,quo- 
rum  curam  non  ha 
betDeus,  &  a  bru^ 
tisanimahbuscon- 
culcetur. 

a   Comedet  butyrum, 
Delc£tabitur  in  paf" 
fioneChriftijVi' fua. 
Butyrum  enim  ex 


pafcua  bouis ,  &  in  conculca  tionem  pecoris. 


qui  tn 
far.far.  reUdiscam- 
peftribusmetu  ho- 
ftium  ad  montana 


j,  deberent ,  vt  laborantesin  fcripturis  myfticum  pofllnt      confugient,afperamontium  manu  propria excolentcs, 
inuenire.  Non  fruges  afFerant,  ied  vcpnbus  complcan-      vitam  miferam  fubflentabunt.  Caetera  erunt  in  pafcua.  c 

fnr  '  CAl. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I     Nut.ho.».T<jcww  vnicamfibi  remmentm  de  magno  armcn 
to  boum  deteris  raptis  &  covfumptis  ab  exercitibus  Sennacherib. 
.    2     Et  du.  oues.  ftbi  remamntes  de  magnogrege  ouium,  c£teris 
confumptis  ab  ^jfyrijs. 

3  Et  prJB  vber.  Quia  domlnus  dablt  benediBionem  fuam:&  fic 
habebunt  tantH  de  lacle,  quodfufficiet  ei  ad  fuUentationem  domns 
fu£  in  tantim ,  quodnonjolum  comedet  lac,fedetiam  pingutdinem 
laHis,qUie  colligitur  in  butyro.  .Aliqui  autcm  exponunt  hoc  ad  of- 
pofttum  dicentes,quodper  hoc  exprimitur  defedus  vi3us  illo  tepC' 
re  propter  vajiatione  ten  a,fic  exponentes;Comcdct  butyrum. 
propter  panis  defeSlum :  Sed  litera  precedens  videtur  reptignare 
vbi  dicitur. Etpxx  vbertate.  &fimiliterfubfeque«sycumdicitur. 

4  Butyrum  enim  &  mel  co.vel  maducabit.  Fbicunq;  enim 
iiladuo  iunguntur  in  fcriptura,ftgnificant  abundantiam  bonorum 
terr^:vnde  &  terrapromiffionis  adjui  commendatiotiem  frequen- 

'  ter  dicitur  in  veteri  tefiamentofiuens  laBe  &  melle. 
$    Om.ho.qui  relidius  fue.  in  me.ter.?./;o»j/n«  iufii  viuen 
tes  vita  humana  ,  &  non  befiiali.  ifti  fuerunt  reli£ii  in  medio  ter- 
ra  ludte£  euadentes gladium  Sennacherib :  /edmaliqui  erayitin 
Q  peccatis 


M  0  B^.A  L  l  T  E  I^ 


X t  Faccamboum. ideftcorpusfuum nonadluxuriandum, 
fed  ad  feruiendum  domino  fecundum  ftatum  luura. 
z    Et  duas oues.  fcilicet  intelic£lum  pabulo  facrse  fcriptu- 

rse,& 


gnu 


A  D  D  I  T  I  O.    I. 

Incap.j.vbi dicitur  in  potiitla:&  dixit./{cba7^]^Onpetam. 
Jnhac reffonfione .Acha^i^re^ymtelleBa  nonrccufauit  petere 
ftgnum,timens  nealiquid  ad  Deigloriam  monfiraretur,vt  I{ab.Sa. 
dicit.Totuiffet  enim  Ifaias  virtute  diuina  ofiendere  aliquod  ftgnum 
etiam  ^cha'^  nolente.Sed  hxc  refponfto  aliter  exponi  potefi,&pla 
7iius,Tro  q^^o  jciendum,  quod  aliqui  qu<trunt  d  Deoftgna  non  tenla 
doquaft  dubitantes  de  diuinapotentiajed  vtfirmius  verbis  diuinis 
adhareant ,  vt  patet  de  Cedeone,  Iudic.6.cap.  &  de  E:^chia,infra 
Qyiiere  fi-  ^-^^tirdemultisiuSiis.xAlij  verofignaqutsrunt,quafi  volentes  e.x- 
gnu  a  eo.  pgfientiam  fumere  dediuinapotenlia,de  qua  dubitant:&  /joc  efi  f- 
prie  tentare  Deum,ftcutlegitur  de  IJraelitis,J^um.  i^.d.  Tcnta- 
ucrunt  mcdccies.^lij  verb  in  tanta  infidehtate  funt  exc^cati,^ 
nolunttentare  Deum:  fed  quafi  ccrtificati  de  impotentia  feuimpro- 
uidentia  Dei,credunt  quod  de  hoc  non  re^uiritur  tentatio,  ftcut  nul 
lus  fcnfatus  tentat,an  ignis  calefaciat,cum  fit  certus  de  l:oc.  Et  ifio 
modo  ^cha^pcffimustanquam  nonfolum  dubius  defide,fedtaqua 
certus  de  oppofto  dicit,non  petam,&  non  tentabodominum,  quafi 
diceret.  Kljcprimo  modo  quodeftpetere  fignum,nec fecundo  modo 
quoi  tfl  tentare,  cgo  volofigna.In  quo  manifeftd  ofiendcbat  nullam 
habere  fidem  nec  confidcntiam  de  Deo.Fnde  notandum,^  cu  Ifaias 
dixeratfibiiVctc  tibi  figna  a  domino  Deo  tuo, corrcfponde- 
ter  debuifjet  dicere :  T^onpetam ,  &  non  tentabo  dominum  Deum 
meum,fed  iufua  refponftone  pefjima  refcindit  Deum  meum,meum, 
vt  manifeHe  ofienderet,  q,  Dominus  de  quo  Ifaias  loquebatur,  non 
'  erat  Deus  fuus,fcilicet  .Achax.  Ex  quo  Ifaias  confequcnter  intulit  :• 
Nunquid  parum  vobis eft  &c.  infidelitas  enim  quam  Mba':^ 
ofiendebat  in  prediHa  nfponftone,maxime  c§enfa  Dei  erat. 


peccaiis  obfiinati,fuerunt  per  eum  extcrminati:  &  ifiis  iuftisremtt 
nentibus  fuit  fuffuienter  prouijum  de  viBu. 

6  Et  erit  in  die  &c.mil.vi.'>'tf/e«rej  mille  argenteos. 

7  Et  in  fpinas  &c.  propter  defe8um  colentium,quia  ficut  diSlti 
efi  multi ptrierant  per  exercitum  ^ffiyriorum  I{ab.Sa.aliter  expo- 
nit  dicens  quod  tempore  E^s^echi^  poit  mirabilem  liberationem  ab 
excrcitu  Stnnacherib,vt  pradi8um  e[},E-!^echias  induxit  populum 
ad  legis  iiudium,&  vt  magis  poffent  in  Ijocproficere,  abstraxerut 
fe  d  vino,itaquodparum  aut  nihilbibebant,&fic  remanferunt  vi- 
neje  incultje. 

8  Cu m  fag Ittrs  &  arcu  m^xcdicn.W.propter  feras  &  ferpt- 
tes  ibi  latentes  interfruteta  ibiae  crefcentia.ideo  fubditur.VcpccS 
cnim  &  fpinjE. 

9  Et  omnes  montes  qui  farculo  farientur.  ideflfpinis  & 
vepribus  purgabuntur;ad  hoc  quod  poffst  ibi  bladum  feminari, 

10  Non  veniet  illucterror  fpinarum  &  veprium .  Quia 
Deo  faciente  jeruabitur  tena  in  puritatefua,  vtfic  faciat  fruHum 
bonutn  &  muttum.  ideo  fubditur. 

1 1  Et  crit  in  pafcua  bouis  &  in  coculcationem  pecoris. 
idefl,ita  erit  fertilis  in  fruHu ,  quod  non  folumfufficiet  adjufienta' 
tionem  l}ominum,fed  etiam  animatium  domefiicoruw.  B 

4«CAP. 


rje,&  voluntatem  c£Eleftiumdeguftatione,quantunapcr 
tinet  ad  ftatum  prafentis  vitae. 

3  Etpravber.la£iis.\dc^  diuinx  COnfolationls. 

4  Comedet  butyrum.  ideft  fentiet  excellentem  fuauitatcm. 
coeleftium . 


A  D  D  I  T  I  O.    II. 

In  eodec.j.vbidiciturinp(fiil.'^tCl6\C3.t\i\:C\^nbco%n.O'^C.  ^^^ 

Tofito  quod  d,imones  pracognofcunt  certitudinaliter  dealiqua  ^^^^^^^^^^ 
muliere  prxgnantc,an  ftt  paritura  mafculum  velfaminam,  ex  co-  ^^^^ 
7u  notitia  mturali  qua  intcgra  in  eis  remanfit,vtpo^iltator  dicit: 
adhticpotefi  negari  quod  de  muliere  qug  nodum  concepit,  dxmones 
exfua  notitia  naturali  precognofcant  an  concepturaftt  &  paritu- 
ra  :  c«  d^monum  cognitio  naturalis  nofe  extendit  ad  futura  meri 
contingentia.&  ideo  cum  iifipropoftio  Ifaias  loqucbatur  de  virgine 
qu£  ngndum  conceperat,fed  concepturaerat.l^onenim  dixitiEccQ 
virgo  concipit,ftu  concepit,fed  concipiet.  2V(p»  obftantc  ratione 
pofiillatoris ,  adhuc  vidctur  cauitlatio  ludteorum  infuo  vigore :  ai 
quam  euacuandam  videtur  alitcY  dicendum,  Tro  quo  attendendum 
efl,  quod  ex  contingentibus  quee  equaiiter  ad  vtrumtibet  confuette- 
rmt  fe  iiabere  non  potefi  fumi  rationabilitcr  certificatio  aticuius 
propoftti  dubif:  etiam  ft  ab  aliquo  antequam  contingat  prano§lice- 
tur,  v.g.  Si  aliquis  dicat  alicui  de  aliqua  re  dubitanti .  Crede  miln 
hanc  rem  tibi  dubiam:  in  cuius  Cignum  do  tibi  quodjemetproijciar 
taxitlos  ,&  in  ilta  eieSiionc  vnica  tuapun6ia  eruntparia,  manifc- 
Slum  efiquodpefito  quodpariaeijciantur,  dubitans  ft  ftt  difcretus, 
mncertificabitur  de  dubio  fuo:quia  ad  tatem  prxnofticatiuticm  no 
requiritur  atiqua  fupernaturalis  cognitio ,  fedpotefl  rationabititcr 
txflimariquodfuit  cafuditcrfaBa.  vnde  inpropoftto  quodmuliercs 
comunitcrpariunt  mafcutos  vetfceminas,cafuatiter  pojfet  quis  vera 
fartem  pnedicere ftne  hoc  quodfibi  credatur  inatijs  dicendis.  Vr.- 
de  ridiculum  vidctur ,  quod  in  materia  tam  ardua  &  dubia  tale  fi- 
gnum  offertur  adcertificationem, 

ADDI- 


101 


A  D  D  I  T  I  O    III. 

A  In  todcm  cj.yii  dicttur  in  pofliUa:  Ftfcijt  rcprobare  malim. 
f    'iiotjndkm,qu6dinhocquoddtcitur :  Vt  (ciat  reprobarc 
ina.&c  vidcturprophetaaUndereadkoc quoddicituy Genef.:;.a. 
Erilis  ficut  dii,lcientcs  tx)num  &  ma.  Trimum  enim  Udam 
fcientiam  boni  &  mali  illiati  appetiuit  fcilicet  vt  efe  flcut  Dcus. 
ynde  ibidem  dicitur :  Erilis  ficu t  di],(cien tcs  bonii m  5c  ma- 
lum.  C>jiclapfus  eflinpeccatum  fnpcrbi.t ,volci:s feadttquare 
Decfedfecundus  ^dam  fcilicet  Emvunuelde  quo  hic  a^itnr,  non 
habuit  fcientiam  boni  &  malt ,  nifi  vt  Jciret  rcprobare  vialnm  (jr 
eligerc  bonum  quaft  dicat  iicet  ifle  vtrgtms  flius  de  quo  loquor,bu 
t)ru7n  <y-  mel comedet  tattqitam  verus  homo,in hoc  tamen  di§'ert  d 
frimo  homine :  quia  tlle  bonum  <ir  rnalumfcireappetiuit,vt  tequa 
rctur  pco  :  ifte  vero  vt  fciret  reprobare  malum  O"  eligcre  bonum, 
quod  iiitc-Utgitur  dc  malo  culpx.quodedftvipUciter  &  veri  malii. 
•"^-      \7il^mve^6paen*,efimalumfecuniiimquidtantum.  stnotan- 
d:tm  quodftfcire  intelligaturbicde  fcicniia  experimaitali  ,pc  tn 
prxdiifJs  vo-bis  inucnitur  tmpcccabilitas  Chnfli,  ttiam  fecuniuvi 
hurr.jn^m  naturam.lftocntm  modofair.tChriflus  malumMiiapec 
€aznm  non  fccit,  ncc  inueutns  efl  dolus  in  orc  etus.  infra  5  ^r .  Scd 
tantumfciuit  rcprobarc  meium  culpxfcilicct.  Item  mtiium,qu6i 
vainoshabemus.  Vtfciatre.ma.&c.  Heb. literahahet :  c\im 
fcit  vclco  quod  fcit.  fecundumquoi  ttmaiitur  quodfcientiti 
g  eligcrJihcmimt&rcprobandimalumfiitiHipfo  EmmanuelMUe- 
qk.att  but)r:t:y,  &  melconederet,fciLicet  ante  natiuitatemfuamfi 
c-c  caufiprxcedit efcdum.  Stfic  virtute huius  liters  habetur,<f, 
tnte  njtuutatemfuam  bahuit  fciaiticm  reprobandi  malum,0'  eU- 
gendi  honum:  quoimn  covpctit  altcri  puro  boriini. 
ADDITIOIIII. 
t»  laii'  ^"  '■osf'»  '^J-yhi  dtcittr  inpofliua:Circa  quartum  dicendum .  o€i 
!■»  «3« primum quodinfacrafcriptT^jponitHrduplexftgnnm. 

Stgraim  indtcatiuum  alicums  efc[lus  dupliciter  datur  in  fcri- 
ftura.  Vho  modo  cumftgnum  dattir  inprxfenti  vt aliquid crcda- 
tur.  &  boc  vdficnium  tn  fucuro.  vt  de  (igno  dato  Gedeoni  &fimi 
libus .   y<l  iamfaflum  in  prxteritoficuiapcrtio  terrs  dtgkticnt 
Datham&,y{h:r6/uitftgnum  vtpopuUts  crederet,  quidDeusmi 
fcrat  Moyfai  adproboHium  &  gubcmandumpopulum,  Ts^ttm.i  6.  - 
^lio  modo  cumfigiium  lUtttr  infuturo,  quid  infuturo  cum  vent- 
r:tcred.uur.vH{elobi^^.d.  Et  tuncdixi  vobisanrtxiua  fiat, 
vt  cum  taclum  tucritcrcdatis.  £t  iflofecundomodo  intclligi- 
turhocquoddtcttur  hu:  Ecccdabiidominus  ipfc  (li^num. 
I^enentm  iftudfignHm  dahatur  inpTxfenti,n<cpr*fentitJus,f<dfu 
twris  de  domo  Dauid/{uibiis  hoc  ftgnum  innotutt  fcJtcct  htatx  ^tr 
giiu  &  Iofepb,iirfic  non  r<qutritHr,vt  hocfignum  dicatur  memo  - 
ratiuum,fcdv:reprMofticum.  Sea contrahoc  direntludiu :  qu6d 
iwcfignum  impcrtinenter  feu  iHutiliur  pomtur  inhocloco,cumfo 
Um  M  futuro  m  magna  diflantta  temporis  crat  dMuiMm,ncc  cft  re- 
nemaratiuwn  prxtentorumfecundum  hanc  pofitionem.  ^d  quod 
dtcadum ,  quUhoc  interpoHitur  htc ad  cxprobationcm  niatortm 
C  incrtduUtatis tpfius ^choT^,  quiomnipotcrtiamdtuitum<jreius 
■  j         prouidcntiam  tntantum  contanpfic ,vt  figiium peterct  a  Dco,&  et 
||         teiUare  dcdignurctur:  vtfupra  inprima  addittone  tftius  ca.vnde. 
' ;         i^ta  oppofua  iuxtafe  poftta clartns  eliicefcunt propheta  introdu- 
xtthocftgnum  q.d.  O  domus  Dauid  quxnunc  ta  inrrcduUes, 
<bdcdigiiartspc:creftgnum  m  Dco,&c.  adhuc  ertt  tipiis  m  qno  d^- 
bitur  domui  Dauidfigium  alttjfimum  dr  prufunduvt.f  Eccc  vit- 
gocot\Q\.Oi.c.^figiuinftmplicttcrab  angclopropofitum,tam  mi 
riffimi &j upermturale  itU virgo  dc  radtcc  Icjfe  ekayfima  p  fidc 
purtjima  naxm,}  meritorieatccftabu.vndtdetl]adtcttar,Luc.i. 
Bcataqi.xcrcdidifti,&C  &fic  indomoD.vit<i  mcredulitjs 
Jeu  infidelit.ts  tpftw  Mha^  iKXtafideUtatcmfyncenffimam  virti 
msgloriofxpoftta,clariusilLucefctt.IteprfdttUprs>toflicattoIja' 
w  &finoneftet  vttlis.ipfi^cbaT^&etiafuis  c6tcn:pora>ieis,fuit 
tamen  maxune  vtUttatisfiguns,prxfertimht!  quifucrunt  coutem 
porane:  Chnfti  &  pofterts  ,quibus  ab  ipfo  Chrtflo  dtcttur:  Scruia- 
«nni  (cripturas,  in  quib.  putatis  vo$  vitaa^tcrna  hfc&c. 
lob.^.f.  Huiufmodt.u.fcrutantcs cum  tmentuut concoYdantt.t hu- 
tus  dtaiprophcttci:  Eccc  virgo  concipici.  cum  dUlo  eu.nfcln: 

t£Ccconapicsin\tctoAc.advcrafidaHattrah-utur,velinip 
faforttut  cbfirmatur:&  ideo  notater  dixi  THat.in  hoc  loco.  Vl  i m 
HiA     plctur  qd  ditlu  crt  pcr  prophcia.  quaft  dtcat.  .Attcndite  con- 
(ordoiUiamprophctici  vattctnij  cum  cuungclico  tcflmonio. 

♦  A  D  D  I  T  I  O.    V. 

In  eodem  cap.vbidiittnr  mpoftiUa:^dfccundum  dicendum .-  ^l- 
mafignificat  abjconfionem. 

Circa hoc  <p dtcttur  in Heb.hj.tlma..Attcndcndu efto,dvu  rtmi 
ficat  virgine  abfi  bdttxm:v:  dicttur  inpofti.  \cd  hoc  3,  additu^r  'iia, 
eft  quoddajync.tthegorema  connotans  3,  virgo  ilU  de  qua  agitur  ali 
ina  rone  efl  notior  cxtensproptcr  jtiquaprfcmiiwnttam.  Vcl  auij 
de  ea  lafaiU  efi  mciuio.proutfupcr  Vjalterium  m  adduiontbui.fu 
praVfaUaJargiAs  cfl  oppojttum.  tx  qno  altqua difficultas  tnpro- 
)  poj  ito  videtur  cmcrgere  circajignificjtioncproprta  huius  dtilionis 
ha.;lma.  Dtcitt.n.jducrfarif,<pi^e  lfai(  nw  trat  noU  bcjta  vir/fi» 

(HVl 


o, 


102 


eu noitdZ  eifct  m  /erH  natiira,nec  de  ea  iam  effct  fatU  aliqua  rrttio  D 

wfcrtpt»risfacrts.vnieHodt:Uapropriepotintelli^ilyhaalvia, 
JeddeahatSporelfaixapudeos  quihus  loqticbaturnotjjeu  cete- 
rts  notior.  ./</ «  refpondendufecundii  I{ay.Mart:nu  in  pitgione,  i« 
tertiapane  dtfl.^.ca.%.  j,  iam  longe  ante  Ifaiam  Salomon  de  cuius 
fttrpenajcttura  erat exprcfa,de ipfafecit  mliionan.f.TroHcr.yo. 
cap.vbt  dicttur:  Tria  luiit  niihi  difficilia,&  quartum  peni- 
tus  ignoro.  Vi3  aquilx  in  car.&c. <?c  viam  viri  m  alma.i. 
I n  virginc  abfcondita  fcu  fccreta:  vbiprxdi&us  aiitorprxdi- 
lUsquatuor  vijs  applicat,  quatuor  vtjs  Chrifli.fafcaiftoni  viam 
aqni.e.Vtam  quoque  Chrifli  de  cmce  adfcpuUhrim^quoderiit  ex- 
ctfum  tHpttra.de  qito  tcrtio  die  rcfurrcxit  vtx  colubrtfuprapctrk 
apphcat.  Fia  ettam  Chriflipar  tanpeflates  & fhtffitationes  htiiut 
^"'^;*^tr^feiintis,vix njuis in medio maris applicat .  yiarriva-» 
Chrifli.m  vtero  virgini,  incamjti,vix  vin  in  alma  applicjt :  0/<<l 
vtam.ipje  Salomon  dtcitfe paiitus  ig}iorare.f.quomodo  abfqtA 
manofemtn:  virgopoffet  concipcrepcrfcaim  Detm  &hominm. 
vndelfatasnondixn:  Eccc  alma  cotlcipict  fedbja\mat.tnc,uA 
de  nota,de  qua  tam  Sdomon  longe  aniefeccrat  mcntione ,  loq:ierc-     . 
tur.SedexhacexpoJition:  licet  vera  &  rjtion.Mi  Ind.ti  Jiimunt 
occaftonem  fubfannandifcu  bUjphemanii  purit.ttem  &f.vi6l'!tAte 
■9trgtmsglortofx.Dicunt.n.fic  legatur  feries  te.xtus  prout  iacet  m  ii 
tera,Trou.^o.&  ibi  iniienttur.quoicHm  dixifJttfapiais.Via  v^ri     , 
tHalma.flatimfequitur :  Siccft  via  mulieris  adultcrx ,  qux 
comcdit &  tcrgit  os  fuum ,  & an :  Non  fecit  iniquitatc.  c 
Zcce  mquium,  oflauittur  nanifefli,  quodalma  in  hoc  loco  mnpSt  ^ 
efle  nijt  corruptj,eo  quoi  muUeri  adulterx  comp.Trjtur.  .Xd  quavt 
obieaionan  prrJiHus  autor  refpondct:q:iodvcrba  Salomonis  in  di 
.  So  Ubropar.taoUcc  intelligi  dcbent  ,ficut  ipf:  lib:r  paraholx  Salo- 
monts  tntituUtur.vndefrequaucr  vnumprxteniitur,&.iUud  in- 
tcnittnr.ut  pertinct  ji paraboUctm  locutionem:und:  via  muUcris 
adult£rx.intcUigt  dehct  hic  nonfemtn.iaiu:terarts,fcdplehs  lud.v- 
cijdc qua tnfrulfaJvi}.a.  Acccditc huc  (ilij  augniiatricis,(c- 
men  adultcri  ^c  fornicariac.  Sxquo  &alijsfmiltbiisp.ttct,cp 
muUeradultcra  infacrafartpturafxpe  accipitur  pro  fyn.^o9a  lu- 
datca :  Quodex  muttts  rmibusprediaus  aiitor  ihidem  cor.firm.it. 
ynif  quanadmodum  via  aquitx  in  celo,  &  viafcrpentts  in  petra, 
&  via  nauis  tn  aquis ,  &  via  vtn  in  alm.t,  mirahilesfcn  dtfticiles 
fnerunt  SalomoHi,jtque  difl.vit:s  ab  intetkOu  eius.ftcfmt  apudeJi 
MtrabtU.C^  yalde  diflans  a  ration:  vta  iftius  adiiltax  n:quijftmf 
fcuteetfynagoge.  '\on:n.Salomonis  ratio  dehut:  autpotu-.t  capere 
maUttf  tmmenjitatl,  impietatisprofuni{itatem,&perfidixpnti' 
nacttatl.  qu.thfc  aiultera  v.rum  7,l:fftam  Chrtflim  dommu  inno- 
cememcoHdemnarct.cr  Bar,:tbamfcditiofnm  &  homicidcrm  pcte- 
r.t.i^ia  cttamfatuitatefeu  tnjania ,  velqiij  inuidia  dtaboUcafli- 
muUtapotun  7HcJfiarcpcilcrc,ct:os  iltimtn.vUem,cUudos  curan- 
te,mortuos  rjfufcnanteM,&  innumera  mir.icntafacicntem^Bnrra^' 
bam  vero  qui  nihtl  tale  vnquamfecit,pro  THeJftafufcipere.Baie  igi     . 
tur  Salomon  celfitudme  faiiaitjtis  fupradiOorum  qtuitiior  &pro-  „ 
fundttatem  &  immaifitate,  fatuitatis  Imius  aditlterx  confideran-  ^ 
tutvehematter  admtratus  fubtunxit:  Sic  efl  via  multeris  adulter» 
fic.fadmiranda  ad  intelLigendum  difficiUs,  &  vltra  modumflupen 
da,quxpanem  iot  mend.tciontm  comedtt :  & comeda-e  tam  auidt^ 
non  dejitiit,  &  tamcn  quafi  tergats  osfiim»  ac  fi  nihtt  tnfantx  pel 
ini''uttatisjua-tt  opcrata,crubcfcere  ncfcit.vnde  Icran.^  .b.ei  dici 
t:*r:  Frons mulicris  mcrctricis facUcft  tibi.rcnuilUcru- 
bc(ccrc.  qux  &  alU  adltxcpcrtinauia  targiiu ponuntur  d  prfdi 
£io  autore  Lib.z.vbi  J'upr.t. 

A  D  D  I  T  I  O    V  I. 

lncodancapttcvbidicitiirinpofliU.t:  Eteritin  dic  illa  omnis 
iociis  vbi  fucruntmillc  vitcs. 

^iintcttgcnti.tmhmiis  quoudicitur :  Etcrit  in  dic  illa  ols 
locus  vbi  fucmi.vi.mi  Ar.Sic.^ttcndaidH.q,  m  v.tjiationcfa       ' 
itjper exercttu Scnnacljcnb  ftierit vincx dccijx  intantTi.ih ,',c npo-. 

tcranti:xc!stncoUhabcrefrHeiuvfq;adton'iutcmpus,ortdeodi- 
mittcbjiuur  inctdtx:&  fic  crcjcebaiu  m  cisjpinx  &  veprcs  &fe 
rfj'ytujriim.quf  m  eis degcbj»t.et hoc rfl  q,  </ic/>.OTs lociis  vbi 
lucrint  mjllc  ntcs ,  milic  :itgcntc'ii.i'.djtoq,ritcsfu:ri>u  ita 
bonc,a, ati.is  valcrcnt  mitlc  jrgcntcos,t.ivicn  cx  dcfcau  iulturf. ;» 
fpin.is  &  in  vcprcs  eruru:quj  ratione  cumjagittis  &  jrcubu^s  tn- 
grcdicjitur  dtuc,J.timoYC  fcraru.St  quia  hnc  non  taiuim  crat  in  vi- 
neis,fcdctiam  m  ommbus  tocis  pUnis  tarcMco  </»f.V.- Vtpres.n. 
&  (pin.xcrunt  in  vniucr(a  \ctti.f.pt.mc.  Scdqutjv.ultitem- 
pore  brUi  rcliais  caviprflribus  mctu  bojiium  admotUana  confuge 
riint ,  &  jjpcra  montiiipropria  manu  excotchantjdeo  in  hisloct^ 
mbtofi.  inpnmis  rcfugium  habucrunt  faninandii  bladis  &propa 
fcuis  anmjiium  :  c6  e^  ilU  lodi  alta  erant  cidta  etia  tempore  belti, 
jic  j,  non  crantfpinp  ibi  &  vepres:&  boc  efi  qiiod  dicit.-ft  ocs  m  0 
tcs  cjui inf.trcuto  J'.trtentur,tion  vcntct  lUnc tcfiorfpinjrum  &ye 
prtum  rjtionc  tcim  diaj.&  erit  it>p.tfcuabouis,&c. 

K^ptua.  Inc.'j.cumpoflil.iUitmpjjfim:i^d  pctam,5c  no  te- 
tabo  dominurii.&c.  cxpovit  ftmt  comniuniter e.xponit  llur^. 
tanquarn  Ifmahc'.  contrj  omncs  cxponit  tqu6d.Acha7^  ideopttere 
Tom.  4.  D     2         n'>h-t. 


103        Glorord.&NicolaicieLyra        104 


A  nohut.quiaf  ccrto  tcmit  Dcim  IfYaelnihilfoffi.Se^  iUa  exfofttio 
no  videi  yerifmilis:na  aniis  ct  fatcp,Acha'^,07^ias  &Ioatba  fHe- 
rat  boni  ctiltores  DeiM  habetur  ^-l{eg.  i  ^,EtiAtha7^T>iginti  annp 
¥U  crat,anteqtiamfater  citts  mortrcturj&^fom/fis  viuebat  adhuc 
0:^wi  auus  ^chai^  qiiifiiit  a  dominp^leprapercnffns ,  qnod  ctiam 
ulcha':^  latere  nopoTuit.St  quarto  mio  regni  .y4cha:i;  hd,c  recuf(}tio  ' 
ftgni  obiatifaSla  cfl>rt patet,non  efi  igitiir  vcrifimite,  q,  infra  tam 
breue  tempus  de  notitia  Dei,&  eius  potentiaperpatrem  d  procttl^ 
duhio  trtflmBus,quia  dicitur  bouHs.^.B^g.  1 5  .popuent  tranjire  ad 
iiiam  certitudini:  impotentix  Dei,  quam  Bu,j^.  defcribit  m  .Acha':^ 
fttiffcSut  enim  idololatrui  deditos  de  Dei  boiiitatCjpotentia  &  au 
xilio  diffidere,im6& defpctare fne  tali ceHitudinc. Klon.n.potefi 
in  intelkRu  quantumcunqi  dcprauato  talisponi  iertititdo  fine  r6~ 

ne 


ne  manifcfla,vel  aitthoritatcqux  inpropofltb  affignari  nopoffuntfT^ 
certum  enim  efl,^  .AchaT^idololatrando  kibuit  effcBtim  dcpraud- 
tHm,fcdn»n  intcllc£ium:  quianttUa ratio eum ad idololatriam mo- 
iiitifedfola malitia  qux ejt prattitas  voluntatis contradi£laincnre 
ihe  ronts:idco  dicitttr  de  ipfo  '^.l\cg.  1 6.^ambulauit  in  vijs  regum 
Ifraehqtii  qti,rmttis  effent  idololatr.^,  hoc  non  proccjfit  ex  ronispra 
uitate:fed  aifcEltonis:  quiafcceritt  vitulos  coledos,ncpopuhis  iret 
lerttfatem  ad  cttltum  veri  Dci ,  &  rcdtret  ftc  per  ajfuefaiiioncm  ad 
regnitm  donius  rcgis  Dauid,  prout  habetur,^.l{eg.i  2.  imo  &  lora 
filius  .'4chab,cum  cffct  cultor  id^Aorttm,  fciuit  tameti  dominitm  d" 
eius  potentiam,qtiem  tamen  no  coluit.vnde  dixit  :Hcu,hcu,hcUi 
Congrcgauitnosdominustrcs  rcgcs,  vttraderctinma-* 
nu  Moab  ,protit  dicitHr.4.f{cg.^.b.  Modicum  valet  qttodBurg.- 
hic  exponit.  Sed  nihilprobat. 


CAP.VIII. 
T7  T  dixit  dominus. 


'^  l^  T  dixit  diis  ad  mc :  Sume  tibi  librum  grandcm^ 


C  A  P.     V  I  II. 

ll^^J  Li?r5^      fSubsliafiguta  partusviigiiialisdcfcribitur.  fO  Ifaia. 

JOj  admecSumetibi. 
Primu  prophctap- 
dicitAchazfutura: 
jg  poftjipfe  dnsprajcipitvtfignii  pctat.inde  ad  domum  Da 
uid  verba  coucrtuntur,  &  virco  pariturafiiium  promit 
titur.&filiUsnafciturus.Qnp  filioinuocafo  lubucrtatur 
Samaria,  &  Syria  a  regc  Anyriorum , qui  po(ka  capiat 
Iuda:am ,  &  in  fblitudinem vcrtat.  vnde  rurfum partus 
virginalis  defcribitur. 

*  CyriUus.Nouusiiber&  magnu.s.hicdr  nouumtcfta- 
mentum  ,'non.n.ad  inftar  vcrcus  nouu  cftconfciiptum. 

*  Procopius.  Quoniam  omnium  aurcsca  fcne  non 
poterantj  prophctx  librumipfum,  fiuc  codia-m  fiuc 

dicir, 


mcmbranam  ,  fiue' 
volumen,  vtreliqui 
tranftulerunt,  fumc' 
repraecipit.  Quem' 
nouum  &magnum 
dicit,  vtrecentis  magnique  tcftamenti  tanquam  priorc 
antiquato,figui-a  adumbret .  Tibi,addidit,  vtcredentcs, 
abinfidclibus  diftingucret.  Dicitur  verohiclibcrtna- 1 
gnus ,  quodlcgalishiftoria;humilitatemnniriimecom-  • 
pleftitur.  Rurfusftylo  hominis  dixii.quodhiiittanadfa ' 
iedio  vulgoquc  intcUigibilieuaingelij  verbaconfcriban- 
tur.  Fortafle,  tamen  de  vnigeniti  diuinitate,  vtdeeiu(^ 
dcm  incarnationcfcribcre,humariiftyli  opushoii  fnc- 
rit .  Nouit  enim  filium  nuUus,nifi  patcr  &  cui  Deus rc- 
uelarc  volucrit. 

^  Velocite^- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    V  I  I  I. 

ETdixitdominus,&c..  ^ntequam deftcndam  addinifione' 
huius  capitis  &  eius  expofttionem pcr  partes.  Vrimo  viden- 
ditm  efl,qiiidfit  tenmdtm  depuero,de  qiio  fit  lemb  in  hoc  ca.rtm 
dicitur :  Et  acceffi  ad  prophetinam  &  concepit  fiiiu.&c 
<&  dixcrunt  aliqui,qu6d  ifle  fuit  fiiius  Ifai.a  defua  vxorc  qiiiZ  voca 
tur  htcprophetifi'a,&  hoc  diBumvidetitrfeqtti  Thomas  de .Aqni- 
no  in  quadam  poflilla ,  qu^fibi  attribuitur  tanqittm  ex  eiiis  d>Bis 
\  reportata ,  vbifohiuntttr  argumenta  quffolcntfieri  ad  cotrarinm. 

.Ad  quodprimo  argiiitur  pev  iliud  qitod  dicitur  Inc :  Dicitur.n. 

Adhibui  mihi  teftcs,&  accefli  ad  prophetiflam  &c  Ifiias 

autcm  ciim  effet  homflus  &Jan&us ,  nuUo  modo  mduxifiet  teflcs 

fui  concubitus  cum  vxore.  Item  pc?  hoc  qiioi dicititr:  Adhibni 

raihi  rcftesfides  Vriam  facerdorem ,  &c.   iftcemm  vrias ' 

fuit  idololatra:q:iiafecit  altare  .zdfimilitudincm  altaris  qiiod  crat 

in  Damdfco  ad  cultum  idoli:  &fnper  iflud  offerthat  holocaitfla  & 

vi6limas,vt  hahetur.^.^egtim  1 6.c.  &fic  non'pot:fl  adlitcram  di 

ci  teflis  fidelis.  Item  quiafuhditur :  Et  Zachariam  filittm  Barachia 

qtiifu  it  in  duodccim  prophetis  vndecimus,&  ncndtim  erat  natus : 

qtiiaprophetauit  temporc  Darrij  rcgis  pcrfarum,cnius  tcmporcton 

fumatum  fiiit  templum  vt  hahetur.i.Sfdrx  6.Ji  qu.vrto  aiitcm  an- 

no  ^•egni  ^ch.r^in  qito  diciumfuit  iflaprophctia vcl citopoflvfq; 

adiliudtempiis  fhixeriint anni  z6'j.&ficniillo  modotcmporclft- 

i£potuit  in.iuci  teflts:&  ajfumptum  declaratur  (ic:quia  .Athai^  rc 

gnattit  1 6. annis -{ . \egum  i6.&(ic d tcmporc httius propjcti.-e dc 

regno  cius  remaneb.int  1  z.anni.    Cui  fuccejfit  Ei^chias  rcgnans. 

^().ann.4;.l\egHm  i i.pofl qttcm Trl.inaffes rcgnattit.')'y.ann..\.I{cgu 

1 1 . Toft..jUcm .Amon duobus  .\.T\cgum  2 1  .d.pofl  quem lofius.^  i . 

:^.F^gum  2z.a.  Tofl qitem loacim.  1 1 .4.^^^^«??;  25 .  Tofl  quem Se- 

dechias  ic.^.^cg:irnz.\.  Toflea  fccutum cfi  tempus  captiuitatis 

Babylonica  70.  annoritm  fecundum  communem  comput.xtione  vf- 

que  ad  anniim  primtim  Cyri,  d  qito  ctiam  vfqite  ad  confummatione 

tcmplipofi  re<'.itum  captiuitatts  Babylomcx  fiuertint  anni  .^6.Iob. 

2.d.  QiKidraginta  &  fexannis  aedificatumefttemplum 

hoc,&c.  qitiaannifimuliunBtfaciitnt7iumcrumpr.-cdiBttm.  Sx 

qno  arguitur,qtiodnonpotuit  Ifaias  ipfum  aiduccre  intcflimoniu. 

iccttndnm  atttan  cbmptttationem  Hebrxorum,  quam  freqttcntcrfe 

aitusjum  ,fiii.xcrunt  pauciorcs  anni  ,■  fcdper  hoc  rion  infringitiir 

argitmcntitm :  qitiafecundtim  breiiiorem  comptit.itioncm  dtempo- 

rc  quo 


reqHolfaias  dixit.  Et  adhibui'mihi  teftes,&c  vfqtie adZacha.  , ' 
rianifiltiivi  B.trachi£  flttxeritnt  200.  &plus  .  TS^ec potefl dicere,  ■ 
^itod  Z.tcharias  Jilitis  Io:ad£ ,  qui  l^latth.  25  .rf.  diciturfilMS'Bata-  ■ 
chi^t  ,fucrit  illc  tcflis :  quia  antc  mortuits  eratper  1 00.  annos  & ' 
ariiplius :  Qttod  patctfic  quiapoflloas  qui  inteirfectt hunC Zacha- 
riavi  rcgnaniti^maflas  Jiliuseius  z<),annis.  .^.I{egim  i^.-  Stpoji 
citmO^^^tas.fz.ann.  .^.T\egum  i6.-Tofl ctim loathan  i6.ann.^.I{e~ 
gum  1 6.  Tofl  ciim  ,Acha'^.^.annis,anteqit,im  Ifaias  diceretprophe 
ttatK  iftam,vt  di£iitm  eflfupra,  qiti  annijimul  iuntli  facittnt  annos 
I  o  I .  Item  argttitur  per  hoc  qiiodfubdttiir  antequ.tm  fciat  puer  vo 
c.tre  patrcm  &  matrem  &  aiifcrcturfortitudo  Damafci  &fpolia 
SamariiCj&c.  qux.  fpoliatio faSlaftiit  6.anno  S7;ecbii.t ,  vt  di&um  p 
cfl  ca.pr£cep.  Stfic  ptier  natus  titnc  h,tbuit  i  p.annos  ad  minus  12. 
de  rcgilo  .Acha"^,  vtpnediBum  cf  ,&  6.dc  rc^no  S^^^chim.  Ttier  ait     ' 
tcmfcit  vocarc  p,itrem  &  matrem  antequam  habeat  tot  annos,  & 
ftc nonejfet verum  quoddicitur :  Antequam  Iciat  puer  voca- 
rc  patrem  &  matrem  &c."  Igiturpropter  iflatenent  dodorcs. 
cathoUci  ' communiter ,  qu6d  illud  qnod  dtcitur  in  hoc  ca.de pucro 
pr^diCto  nonfit  intelligendum  ad  iitcram  defiliolfaiec.  Sedhocfol- 
uit  Tbomasjic.  •     • 

.Adprimitm dicit , quod iniiiUio  tefliitm  tion  fuit  aividendiim, 
concttbititm  If,iiie,JfdfcriptuKrrn  eius :  quia  diCiiivi  fiiit fihi  d  do-^ 
mino:Sume  tibi  Ul)rum  gr,videm,&  fcribc  in  eo,&c.' 

.Aifectindum  dicit,qii6dVriasfxcerdosfuit  tcflisfidelis  non  ra 
tione  viticfed  ojfictj  dignitate:&  quia  a  rege  .Acha^Tjidelis  repitta 
batur,quiafimiliter  erat  idoloLttra . 

.Adtertium  dicit ,  quodifle  Zacharias  ncuter  fiiit  illorum ,  qui 
aUigatifunt,fedalius  tllius  tcmporis  quific  nomin.thatur .'  Ciiitis 
ratio potuit  ejfe  dtiplcx.vt  dicit.  Vna  qttiaftiit  dcgcncre  Zacharif 
prophet£ ,  qitemintcrfccit  loas  rex  luda,  vt  habcttir  z.Taral.z.^. 
qui  dicittir filius Barachia ,  M.ttth.i ^ .  & fic ifle qui  ftiit tcmpore 
.AchoT^  fuit  nomin.ttus  eodem  nomine :  quia  confuetudo  fuit  apui 
Hehr.tos  nominibus  eorum,  qitifuer.xnt  aittentici  in  illogencrcpue 
ros  nominare.  .Alia,quiaiflc Zacharias  fmt fimilisinf,vi£iitate & 
authoritate  illi  qtiem  interfecit  loas  :  &fic .tppellattts  efl  nomine 
illius  quamttis  habuerit ahud nomcn proprittm  ,ficiit  in  cuangelio 
lohannes  Baptifia  vocatnr  Elias  propterjimilttitdincm  ojficif,  qui.t 
lohannes  prxuenit  Clmfliprimum  aduentum,ficut  slias  pr,meniet 
fccitnium . 

^d  qu,trtu,  ^  iflafpoliatio  Samari<e,  de  qitahic  agitur,nmfitit 
illa  qii£fa6iaftttt.p.an.0fee.  &  ^.E^^l^echi.cfedifia  qfa£iafuitpcr 
Theglttphaln.tf,tr  quxpriCcefiit  rram,  quiafuit  faUa  in  diebiis  Tba 
ce£,Jccunduqtioddicitnrj^.l{eg.i').f.   In  diebus Piiaccx*rcgis 

*Ifracl 


M  0  B^^  L  }  T  I{: 

I  £t  dicit  admc:Smnetibi  libruvigrandem .  Hoc  dicitiir  dofto- 

ri  thco- 


ri  theologia:  &  auditori,  qui  dcbcnt  accipere  Biblii  qux 
grandis  eit  libcr  nuiltirudine  verborum:&  grandior  pro 
tunditate  fentcntiarum. 

■\Etfcri- 


loy 


Ifaiac  Cap.  VlL 


io6 


rio  Emmanuclls  opera,r 


a      rct'«/eryJWHJ .  HOC  nO*  ,^epablJeepr»dico«e«nomnoiMcnatiuItati$.  bTMorehominunvcjuod  . 

xncn pue?i.q.d.  Ne  patiaris  rcUuet  iBteiiigipoffit.  c »v>rba  pamiad  fiiium.  qucm  in  pugna  Iuda:os  in 
^  vltradiaboUim  regnarcEt  ,  r  l^*-  /1,1  fc^;^<='f«''».'" '.'«'« «?f ""'.'"»  7'""i"«-  i  uocare  iuffit ,  iOa  pati  dc- 
non  angelosnon  prophc-  a  & lcribe m eo Ilylo homuustvelociccr Ipolia  ,  ccat.  Ipfodcindeaduentii 
ras  mitte:red  ipfe  dercende.  velox  quidam  &  conifca  - 
•jc  Procopius.  Scribitvrcitofpoliorum  direptionera  tioneceleriorperorbcmvniuerfum  faeculi  huius  5c  te- 
faciat .  Inftare.n.tcmpus,quo  r^cm  vtrunque  ab  Afly-  ncbrarum  principcm  fpolians,  cuangclicx  dot^rinx  fplc 
rio          dorilhixit. ^  rriam 

"~"  NICOLAVS  DE  LYRA:  _ 

IfradvcnitTcglathphalnafarrcx  A(rur,&  cepitAhion, 
&C.  &  hocfuit  antequam  puer  narusfciret  vocare  patrem  &  ma 
trem.Hoc  diffnm  videtur  nimisfauereerrori  Hebrxorum,  qui  di- 
€mft  quoi  in  iSiis  trib.cafibus.f.j.S.&  g.nonfit  mttio  de  Chrifto. 


iquu. 


^  ^iexcludendum  veri  hanc  falfitatm ,  &  tiiecUrandum  ve- 
ritatem,frim6ponenia  efi  hic  translatio  Chalitttca,  qux  apui  He- 
br^os  itcitur  Thargum  ,cresl  tant.t  autoritatis  apitd  eos  ,  quod 
MuUusfuttau/us  contradtcere.  Ssi  etiam  mpajfibus  obfcuris ,qua- 
lis  eil  ifie  ieclaratiua  veritatis  Hebraicx. 

Scienium  igitur,^  vbi  nos  habemus  hic:  Et  adhibui  mihi  teHes 
fideUs  Vriam  facerdotem,cr  Zachariam  filtum  Biirachi£,&  accef- 
fi  adprophettjfam,&c.lUa  translatto  fic  habet.^onteHatus  fum 
expartc  mea  teSlificattones  mala^,  quas  dixi  vif^of  in  prophetia 
Vnsfaceriotis.  Sccefuturum  esi  quoa;  fic  omnem  confoLaionem 
«  quam  iixi  venturam  tn  prophetia  Zacnari*  filtf  Barachix  e-jp  ai- 
iuUurus  fum^zj-  accefft  adprophetiflam  &  conccpit,  &c.  Ex  isla 
traaslatianepatet , quoinon esl  verbum IfMX ,  cum  inpropbetijs 
iHorum  duorum  tesiium  nthU  itrerit  vclfccerit,nec  impictione  ea 
mm.-fed  ipfe  Deus  aui  iUusbrando  mcntes ,propl>etas  cosiituit:& 
fvadiQa  ab  eis  implertfectt ,  &  per  confcqucns  tUud  quoiloco  tl- 
Im  habemus.Et  adhibui  raihi  tcftcs  fidclcs,V'riam,&  c7\(5 
tsi  verbum  lfai.t  tesies  aifcrtpturamfuam  feu  concubitum  iniu- 
tentis,  feimagts  ipfius  Dct  tntroiucentts  iiilosprophetas  aiprx- 
Tumttandum  tsiui  quoiprxoriinauit  futu  rum:  &  per  confequens 
tlluiiqiiodfubittur  in  eademferie.  Et  acccfli  ad  prophctillam 
tion  esi  verbum  Ijai*  adfuam  vxorem  camaliter  accedentis,fed  ip 
fius  Dei ,  qui ficut prophetas  tllusirando  tesiesfuos  consitcutt,tta 
fuagratia  virginem  fcecundauit  ,vt  patet  Lhc.  1 .  Secundo,ex  thar' 
gu  pradiiiopatet  ^  f^rias  qut  htc  tesits  inducitur  non  efl  ille  l^rias 
facerios  qui futt tcpore  .Acha-:^  :qutaipfefintpeffimus  tdololatra. 


ncdomini  VriasriliusSemei,  &  prophctauit  aduerfus 
ciuitatcm  iftam,  &  aducrfusterram  hanciuxra  vniucrla 
Verba  leremiai.f at  quo  habctur  quodprophetauit  desiruHionem 
ciuitatis  lerufakm  &Iudc£  perChaldxos  ftituram  ficut  &  lere. 
Et  hoc  eii  qiiod  dicitur  in  translatione  Chaliaica  fuprapofita,  & 
contcRatusfum.ex  parte  mea  tcsiificationes  malas^quas  dixi  vcn 
turas  inprophetiaFrisfaceriotis.  Trophetiam  autem  Zacharixfi 
lif  Barachis  habrmus  dttodecim  prophetarum  in  quo  Zacharix  9. 
M.<f/"nf«r-.Exulta  fatis  filia  Sion,tubila  filia  Iciufalem:  Ec- 
ccrcxtuusvcnittibi  iuftus&  faluaror,  ipfc  pauper  & 
alcendcns  fupcr  afinam,&c.  riuoiintelligiruric  Cbrihoevia 
fccunium  Hebrxos,vtpicnius  oslcndctttr,  quando  adlocum  illum 
ieuenerimus  iomino  concedente:&hoc  cH  quod  dtcititr  in  translci 
tione  Chaldaica  fuprd  aUegata.€cce  futuruvi  cTt  quoq;  omncm  con 
folationem  quam  dixi  vcnttiram,  inprophetia  Zacharixfilij  Bar.t- 
chix  ego  aiiu(lurusfum:qux  confolatio  implenia  dicitur  in  aditen 
tu  Mrffix  ab  ipfo  Zach.Tria,vt  iifitm  efi :  idco  fiatimfubditur  dc  j 
aduentu  eius  in  mundum.Et  acceffi  ad  prophctiGim.i.beatam 
yirginem:Scconcc[>itScpcpcntfi\ium.Etcxdiilispatctqi 
impletio  prophetix  Vrix  ie  iesiru6lione  ciuitatis  fuit  certumfi- 
gnu  m  de  impletioHc  prophetix  Zacharixfittm  a  pro  Chriiii  aiuen- 
tu.  His  igiturprxdifiispatet,  q,folutiones  Thomx  adrationesfu- 
pra  indu&as  adprobandum,q,  litcra  htiius  ca.nonpofict  nifi  defilio 
Ifaix  intelligi  non  valent.-quiafalfum  afiiimtint  .DifcHrrendum  ta-. 
menesipcrfinguias  ad  maiorem  declarationem  veritatis.Ciim.n.ii 
citur  in  prima ,  ^  tcsies  fucrunt  indufli  ad  vidcndumfcriptiiram, 
paftfalfum ,  quta  nondum  er.xnt  rutti,nec  fucrunt  vfq;  adtempns 
pofi,valdclogHm.Item  fi  fitifient prxfentes ^adhnc  no  valerct.quia 
posiquam  di.xerat :  Adhibui  niihi  tcftcs,  Vriam  &c.  non  di- 
xit :  &  fcripfi  ,  fcd  acccfti  ad  prophetiffam  &c.  sivnltter 
cum  iicitur  infecunia ,  g,  Vriasfuit  tcflts  fiielis  ratione  offictj  &. 
rcputationts  regis :  quia  iUe  Vrias  nonponititr  bic  tefiis,rt  patct 
per  prxiiflj,&  ficfalfum  aJTumit .  Tslcc fidclitas  qiiam  aUegat,eH 


Isleaiabic iititur iommi propheta:& hoc concedit  f{a. Sa.fuper      fecundum  veritatem ,fedj'ecu»dnvi  f^fam  hominum  xfiimatione. 


II 


ioatm  isiu,dicens,  j,  tfie  Vrus  qui  hic  teiiis  iniucitur.fuit  Vfi.is 
fUius  Semet  qut  prophetautt  m  nomine  iomini  tempore  loacimfilif 
lojid,vt  habetur  Iere.^6.Dicit  it  5»  Zachartas  qui  tniucitwr  hic  te 
siis  fecundus  ,fuit  iUe  qui  in  duoiecim  prophetis  esi  vndccimu  uie 
djuorutn  tesimonijs  pollca  dicetur.Seiex  iiflisfcquttur,f  isla  tn 
duSio  tditum  nonesi  corporalis,nec  inprtfnaifaSa  fcifpiritut 
C  Us  &  iefuturo  m  longmquum,  quia  quarto  anno  rcgnt  ^chai^,  in 
quo  Ifaias  itxtt  illa  qux  ponuntur  m  hoc  c.i.&  prsced  .vt  fupra  ii 
Sum  esl,vfq;  adprmcipium  rtgni  loactmfub  quo  Vrtasfropheta 
uit,vt pr/dtiium  esi,ftuxerunt  anni  i  ig.  vt  pot  videri  per  tempo 
ra  regumfuprapofitortm  in  hoc  c.  &  multoplures  flitxcrunt  vjq; 
*itempusfecundi  tefiis.f.ZacharixfiLij  Barachi4t.f.anni  i6-j.fecii 
dum  omnem  computationem,&fecunditm  breuiorcm  aoc.  attni  ct 
flus^Crfupra  declaratumcsl.&per  confequent  cu  teUes  dcbcant 
refpondere  rei  tesitficat£,acceffus  ai propljetijfam  nonfuit  corpo- 
raiis  nec  deprx}eiut,feijpirttualis  &  defuturo  m  longinqitum ,fe 
cunium quoihabcturLuc.i.i.  Spirituslandus fupcrucniet 
in  te,&  virtus  altiftimi  obumbrabittibi.jQworf^wtm  beata 
•Utrgo  M»taprophetiJ]afucr't,patet  Lu.  i  .vht  prophctauit  icfua 
yeverationefutura^ii.  Bcatam  mc  diccntomncs  gcncratio 
ncsquia  ie  omnib.genttb.funt  aliqui  Clrriliiani  iicentes  eam  bea- 
tam,&  nonfolum  a  Chrtsiianis  iicitur  beatj,fcd  etiam  a  Sarrace- 
nis  eiijt.in  .Auhorano  7Hahumeti:Dixerunt  angeli.O  Dlaria  vtiq; 
Deus  elegtt  te  vtpurificaret  te,&  elegit  te  i  laramfupcr  mnlieres 
feculoruyn.Item  ibiicm:Dixe>unt  angeli:  0  THaria  Detts  anniintiet 
ttbi  verbum  ex  ipfo,nomen  etus  lefusfilius  THaria  &  ertt  honora- 
bilis in  hocfxcHlo,& tnfutttro.Ite  ibiic.Dixit  tpfa:  Dcus  mcuf 
quo  crit  mihi  fiUus  &  non  tctigit  mc  homo  >  Dtxit:ftcuc 
t>€us  creat  quoivult,cum  iecreuit  vtiq;  acquiratur  itcit.n.  tiio, 
t&erit:Et  hoc  modo  dtxtt Cabrtel M.irix,Lu. i .i.  Non  crit  im- 
poflibilcapud  Dcumomncvcrbuin  /rewhKrot/CT/f.tnrjco 
t^opltetoHit  Mariaie  futurareprobatione  Iudteorum,&vocattO' 
uegnttium  itcens .  Depofuit  potcntcs  dc  fedc,  &  cxaUauit 
\\\ii\ii\cs,&  fic  patct  eamfutjfe  prophetiffam.Klunc  vtdcndafuut 
ttiimontatesiium  fuprd  tnduUoru .  Stqutaperprophetiam  ^ri* 
'^habemusfcript.tm  expltcitiKfuut  tiecde  multis  alijsprophctis 
ytpatet  ex  dccurfu  librt  Hfgum  ,  idco  recurrendu  ril  ad  tUud  qitod 
deeo  duitur  lere.iO.f.  Fuit  quoq?  vir  prophctans  m  nomi- 


ne 


qux  aprophetisfanflis  non  rcputatur.  S^iod  fimilner  iu  terr,;  dici 
turtempore  .Acha-:^  fuiffc  quendain  prophetam  nomiw Zachariam 
filium  Barachidt,  yidetur  ftflitium,quia  dejcripturis  non babet  au- 
torititem :&  ideo eadem  faciiitatc  coiitetr,nttttr,quaprobaCHr.  it 
datoftalis  tuncfuijfctttamen  nonfuit  lUe  qui  hic  tesiis  iiiducitur 
ytpatetpcrprttdicia.Similiter  q4  in  quarta  dtcitur  Thcglathphal- 
nafarfpolia  S.mjriam,ai  quoiprobanittm  aUcgatur  i  S-'"-!'  Kli,- 
ex  eoieloco  apparet  faljitas  huius  dtcli:quta  ibidem  dtcitttr,  qitoi  F  -• '  ^-S 
cepit  ahqttas  ciu  itates  m  extremitatibus  regni  Ifrael  exisiStes,fcd 
ai  Samariam  qux  e  rat  mctropolts  non  acccjfit  ncc  per  confeqHcns 
fpoltautt .  His  prf  libatis  adcxpofitionem  hiiius  ca.acccdanius  in 
quo  (  TtfMpri  4'iiumeii )  dcnuntiaturChrisiireJiirrcSiofutura  Diuii7«. 
adfpoliationcm  tnfemi principaliter  &  per  confcqucns  ad  ftgnifi- 
ctndim  tanquam pcr (vitmmremcmoratiuiivi fpol iationis  duorH 
regum  ,fcilicet  Ifrael  &Syrie  .£tdiuiditurinduasp.irtcs,qttia 
prim6dcnuntiatiofigni,fecund6  occultatio  mysicr:^,ibi:  LigatC- 
ftimoniiim./'r/»wa(//.;«c  in  duas^quiaprimo  pomtitr  figni  dcnnn 
tiatio.Secutui6  adpropofitum  applicttio.ibi:  £t  dix  it .  Circaprl- 
mum  dicit  Ifaias :  Et  dixit  dns,&C  /«  Hebreohabctur.rotitlum 
^randein,qui  dicititr grandis ,quia  ibi  fcribcndumcrat  niy.leriu  m 
Chnfii  refurgentis,qHod  csl  maximttm.   • 

I  Et  fcri. in  CO./.  clarc  &  plani,  ita  3. quilibet  horJio  etp.mivi 
litcratHs  poffit  legere  &  intcUtgere,mde  &  in  traslationc  Chaldai 
ca  habctur:Scribe  in  eo  cxpofiic.Si  ictidinu  tavien,(p  hoc  tinn  inteUi 
gitur  quantum  ai  mysicrium  rcfurrcfHonis  Chrisii :  quia  quantu 
aihocponiturhic:Rrettitcr&  ceiati-:fednou  quauttini  nd  ctpttua 
ttoncni  &  fpoliationem  rcguvi  Ifr.tet  &  Syrie:qiie  clarc  &  lucidd 
pontmtitr  infra  eodem  cap.S  icut.v.ditium  eii  c.prfced.  hoc  iiccm 
fuittVt  regi  xAchay^  tncreilulo  darctur  figvuvi,  cutus  non  intcUige- 
rcr  princtpaic  intcntum:&  t.%tncn  citin  hoc  ex  Dei  liberaittateper- 
{\peret  dcpropinquo  Itberationts  fue  ejfe£iuvi:qu  la  fecretafidei  in 
(rcdtilts  funt  ccla,ida,vndc  d^ctt  Saluator,  THatth.j.  Nolitclan- 
ftumdarccanibus. 

a  Vclocitcr  IpoUa  de.  liiuiconuenit  Chrislo  refurgenti,qui 
tunc  celerttcr  fpoluvttt  tnfcrnuin:&  in  hoc  futt  fignttm  rctnctnota 
tiuumfpoliattutiis  Juoriim  regum,&  cconiierfo.Hec  fpoltatto  futt 
ftgnum  pronoiiii  um  fpotiationis  fieiiif  per  Chriilum. 

•K  lEtad- 


Stfcribe  in  co  flylo  bomi.eKponcado  lucidc  &  d  ati 


D    3 


t  ^cJ: 


107        Gloford.&NicoIaldeLyra 


io8 


Luc..*4.b. 


a  yriam,&c.Vms,\ax  domini.Zacharias,mcmoria  do 
mini.Barachias bcnedifkio  domini:  his  teftibiis  naciuita 
tis  domini  comprobaturj.  Vndc  duobus  tcftibus  cimrib. 
in  Emaus  incipiensaMoyfe,&prophctis,qux  defcdi» 
ftacrant,difleruit. 


4»  Procopius .Eranttunc 
temporibus  hiftoria  tctte, 
Vrias  quide  facerdos ,  pro- 
phetaauteraZacharias.Vi 
xit  cnim  Ezcchias  xtate.vt 
in  Paralipomcnonishabe- 
tur.Hosautcm  non  fincar 
cano  fcnfu  tcftcs  appcUat. 
Lex  enim  VrijE  nomine, 
quampontifex  ipfe  doce 


«  «rDiaboTo.    b  ^Wpti  eft.        efEgo  ifaias.Huiusrei. 

de  tiahe,cito  pr^darcEt  addhibui  mihi  tcftcs 

afLux  doraini.bTPiopterdoftrinam  legis-fQuj  vere  fuit  faccrdos.legem  do 
cens  &  cultodiens.fLabiafacerdoiis  cultodiunt  fcientiam.  cfMemoriam  do 
mini  fQuempropheiamfuifrcconftat.  d  fBcnediiftio  domini. 

fidclcsVrramfacerdote&Zacharia  filiu  Ba- 

aTDignum  accedendi  me  fecit.  b«Qujtprophetauit,dicensMagni- 

ficatanima  mea  dominum.  c  Tldelt  concipe- 

refec"-.vndeSpiritu(ran<>us  fuperueniet  i n  te,&  virtus,&c. 

rachia:  Et  acccflit  adprophetifsa,&  concepit 

a  fQuod  concepitrfe  Spiritufanfto. 
«  a  •     /-!•  -'     T-.     1  • 


•J«    Eufcbius.  SpoliahisverbisappdIatomneseosquii-ii>,7.ci 
abdudi  ab  errore  dsGmonumadhaEfereChrifto.  D 

e    Tuer.  Augaftinus^  de  quo  dicitur ,  priufquam  fciat  ^'•'•^-  f 
puer  bonum  aut  malum  contemnet  malitiam.Hxc  duo  "'^*  *** 
alitcrfciuntur:  perprudentiamboni,&aliterperexpc-''  ^' 

rientiam  maii,  Perprudeti 

1  tiambonimalumfcitur,& 
nonfentitur.  Tenetenim 
bonum,nc  fentiatur  malii. 
Percxpcrientiam  mali  fci- 
turbonum.  Qui.n.amifc- 
ritfcntit,  cui  amiflb  bono 
male  fucrit.  Puer  ergo  an- 

2  tcquamfciretperexpericn 
b  ?o  iTaia.         riam  bonum  quo  careret, 


bat,fignificatur,ficutperZa  c  Q^  pepcric  fihii .  Et  dixit  dominus  ad  mc:  Vo-    3  ^ut  malu  quod  amiflb  bo- 


Libr.de  tri« 

B 


haerefis  con- 
tra  Collyri- 
Aitaos. 


Tropolog. 


-x.Reg.ix.(I. 


Ltb.j.c.it. 


chariam.proplietaj. 
b     sy4d  prophetiffam.  Ad  Spi 
ritumfandlum,  aquoom-  <^ 
nis  proplietia ,  qux  Gr^^ce 
neutri  generis  pneuma.Hc 
braicefcmininiRuha,La-  e 
tine  mafculini  generis  eft, 
&  ideo  diuerfis  pofitioni- 
busfortitur,  nulliuseft.n. 
Vel  ad  Mariam  quam  pro 
pheciffam  fuiflTe  nemodu- 
bitat. 

•J«    Tertulianus,Efaias  fu- 
turum  non  quafi  futura  f 
praidicit,  fedquafiiamfa- 
cl:a.Nam  cum  nondum  acceflUmefletad  Maria^Accefllt, 
inquit,ad  prophetifl^am. 

^1«  Epyphanius.  Ha:cEfaiasfuturaprjedicit,qua:com- 
plenda  erant  dc  filio  Dei ,  inquicns ,  Eccc  virgo  in  vtero 
habebit.  Et  quoniamvirgo  eratqu3epeperit,&  Deus  in- 
ter  hominesquinatus  eft,nedubitaretprophctademo- 
dohuiusnatiuitatiSjCamvidctinvifione,  &narrat  de 
Spiritufando futuram  .  Ingreflusinquit.adpropherif- 
fam .  Quibus  verbis  praenunciat  ingreflTum  Gabrielis  ad 
Mariam. 

*  Procopius .  ItaqucChrifti  matrem,  tanquam  fpirl- 
tuflan(fli  participcm ,  nominat,  iuxta  illud,  spmtt4jfan£iui 
defcendet  in  W,e^c. 

C  Et  concepit,&c.Ttor>o\og\ch  in  anima  virg{ne(ncc  pol 
luta  fordc)dc  Spiritufando  fcrmo  Dci  conceptus,djcmo 
nes  fpoliat,&  fibi  facit  fcruire  vniuerfa .  Et  cum  ex  parte 
videat  &  prophetet ,  antcquam  fit  perfcftus ,  &  merito 
Deum  patrcm ,  &  matrem  fuam  vocat  lcrufalem  caile- 
ftem,quafi  infantia  vincit  Damafci  fortitudinem.ideft, 
fapientiamfecularcm  &aufertfpolia  Samarix,  quibus 
hxretici  eccfcfiamfpoliant,  dicentes;  Vovednobisparsin 
Dauid ,  &c.  PraEfentcrcgc  Aflyriorum  diabolo,  qui  non 
poteft  eisauxiliari,  talesfiUos&vjrgoMaria  &  C^ndx 
mulieres  generant.Sara.i.ptincipcs,&  Rebecca.i.patien- 
tia,vxores  patriarcharum. 

d  spoUa  detrahe.  -{c  Ircneus.  In  ipfo  fuo  ortu  fpoliabit 
homines,auferetignorantiaipforum,fuicognitionepr5 
bcbit,quod  verba  illa  Ggniiiczt\t,yeloctterfpolia  detrahe. 

Eufe- 


4  no  fentiret,  cotempfit  ma 
ca  nome  eius,  accclcra  fpoha  detrahe,  fcftina    t  !"P »  yt cligcret  bonum 


afPueti."!  Qji  conceptuseft  deSpiritufanfto.h«rA(cedensin  altum  capti.du.ca, 


a  f  Infernum.  bvNediuH  natus populam  fuum  fola  inuocatione  faluabit.f^Erat 
homo.  cfSecundumhumanitaiem.dfDeum. 

T  Vel  loleph  putatiue. 

pdlri,  quia  antequa  fciatpuer  vocarc  patrem 

alMariam.  b  Ta  Theglathphs'nafar. 

fuum  Sc  matiefuam,aufcreturfortitudoDa 

a  fPer  regem  Aflynorum  Salmanafar.  b  f  Afljrrius  dirigens  vl  ehtus. 

ma(ci,5cipdha  Samaria?,coram  rcge  Aflyrio- 
rum .  Et  adiccit  diis  loqui  ad  me  adhuc  dices: 

fTianslatiue. 

af Decem  trtbus.    f Qujc  per  hoia»  ebulliunt. 

Pro  co  quod  abiccit  populus  iite  aquas  Siloc, 


7 
8 
9 


10 

II 


idenoluitamitere  cp  habc 
bat,  necfentiriamittendo 
cp  amitterc  non  debebat. 

4<    Idem.Priufquamfciat  Serman 
vocarc  patrem  &  matre ,  jn  fcfto 
ideft,  antequamper  huma  phanir. 
nam  carncmverDaprofer- 
rethumana,accepitvirtu- 
tcm  Damafci,illam.f.vndc 
Damafcus   praefumebat , 
pra:fumebat  auro ,  aurum 
acccpita  Magis,&  fpoliaSa 
marii ,  ijde  ipfi  magi  crat. 
Samaria  pro  idololatia  pofita  cft,  vna  vrbs  idolis  feruies 
proomnibus.Dcbcllaturus  igiturChriftusgladiofpirita  _ 
li  vniucrfum  orbem,hfcprimafpolia  abftulitin  hac  tcc  ^ 
ra,  nondum  loquensperlinguam,locutuscftpcr  ftcU 
lam.  „ .  _ 

^  Eufcbius  .  Pucr  Chriftus  tradidit  virtutcm  Dama-  J^  j^„"J 
fci  Romanis,&  deleuit  duo  rcgna. 
^  Epiphanius.  Cur  Chriftus  qui  fapientia  patris  eft.cf- 
fet,qui  homines  loqui  docuit ,  ncfciuit  vocarc  patrS  aut 
matrem.Si  natus  locutus  eflct,pha{ma  vidcretur,&  fitfia 
eiusnatiuitasnonvera.-  &idc6ordincm  natursinhis 
extcris  fequi  voluit,  vtverum  fc  cflTc  hominem  proba- 
ret, 

All^orice.  Aquas  Siloe.  In  quib.  cxcus  fc  lauit  &  vi- 
dit .  Qmz  alitcr,non  fanatur  czcitas  ludceorura.nifi  do-  Allegori 
ftrinaChriftiquaefincftrcpitu  &clamorelcnitcrfiuit.  io.f.a. 
Anagogi .  Hsreticusqui  iungitfibi  auxilium  fapientiac  Anagog" 
f9cularis,&  Ierufalcm,i.ccclefiam  vultoppugnare,relin 
quit aquas  Siloe,qui  intcrpretatur  miflus,  &  qui  falitin 
vitama3tcrnam,&traditur  principi  Aflyriorum,i.diabo 
lo  duccndus  in  profundum  pcccatorurii.Hic.n.aufus  cft  w  ^    j 
dicercillud.H4!t  omnia  tibi  dabo,U  procidens  adoraueris  me.la  p 
dam  quoquci.domum  confeffionis  conatur  intrarc:  & 
pcr  ncgligcntes  vfq;  ad  collum  venit,  credentes  in  Chri 
fto  cupicns  fufFocare,fed  non  poteft,quia  ludas  habetfc 
cum  prxfentemEmmanuel. 

f    .Aqvas  siloe.    •$«  Procopius .  Aqu£E  SilocqujECum 

i^filen- 


NIC  OLAV  S   DE    LYRA. 
I     Et  adhibui  mihi  teftes  fideles .  f^erbum  efl  ipftus  Dci,vt 
pradiHum  eli  f  &  de  jidelitate  cr  ttjiimonifs  ipforum  teflium  di' 
Him  efl. 

1    Et  acccfl[i  ad  prophetifrara.».r/»x/»e»»  CMariam,vt  prx- 
diilum  eji. 

3     £t  dixit  dominus,&c.  Hic  confequenter  ponitur  figni  ada- 
ptatio  &fecundbfubditur  ratio  diBi,ibi :  Etzdiccit.Circaprimii 
dicitur. 
^    Voca  nomcn  cwxs.f.pueri  nati.  Loquitur  tamen  hicfcriptu- 

ra  de  futuropermodum  pr£teriti,propter  certitudinemprophetiat 
ytfrequenterfnprd  di8um  eji. 

5  Accclera  fpolia  detrahc .  Qum  hxc  proprietas  competit 
ChrifioyVt  diHum  efl. 

6  Quia  antcquam  fciat  puer  vocare,  Sccffcientiacreata 
vt  diHum  eft  cap.  pracedentiy  vnde  idem  efi  ac  /t  diceret :  An  tc- 

quam 


quamfiathomo. 

7  Auferctur  fortitudo  Damafci.^«<c  efi  ciuitai  metropolis 
in  re^no  Syria. 

8  V  EtfpohaSamariajcoramr^e  Aflyriorum.  qui  cito 
po[l  tnterfecit  [{afin  regem  Syrie,&  pofiea  cepit  Ofee  regem  Ifrael 
&  Samariam ,  vt  di&um  eft  capite  prtecedenti. 

9  Etadiecit  dominusloquiadme  adhuc  dicens.  llic 
tonfequenter  ponitur  ratio  diiliyvidclicet  quare  regnum  Ifraelfuit 
ita  vaflatum.Etprimd  ponitur  deflruSionis  ratio,fecundb  regni  Iit 
d£  affii£iio,quafi  per  quandam  redundantiam:  quia  erat  immedia- 
th  coniun^um  regno  lfrael,ibi :  Et  ibi :  Tertib,vtilis monitiOfibiz 
Bacn.Rjitioverd  vahationis  regni  lfraelfuit,quia  recefferatare- 
gno  lud£y(§  a  Dei  cultu  colendo  vitulos  aureos,  &  confitendo  in  re 
gibus  idololat>is,Jcilicet  Syri^  &  hoc  eSl  quod  dicitur. 

i  o  Pro  eo  quod  abiecit populus  ifte.i./Jop«/«f  ifrael. 
11  Aqua  Siloe,&C  tegimen  regni  luda,  &  Deicultum  quierat 

4«  magis 


LM  0  li^  L  1  T  E  B^. 

f  t  ./^fcp/r./j[7o.afcfy<i.Studium.n.facr^fcripturf  adhocordi 
nari  dcbct,vf  diabolus  fpolietur  animabus  quas  decepit, 

Scd 


Sedquia  multirecufant  huncmodum  docendi ,  rccur- 

rendo  ad  dodorcs  curiofbs  &  inutilcs.  Scquitur. 

1  o  Tro  eo  qubd  ab  podHe  a.  Silce.qu^  vadunt  cum^  &c  ,1.  modil 

docendi  moralcm  &  fine  oftentatione. 


109  liaix  Cap.  IX. 

xrGlcntiofllUinr,   Chriftum  >ifRce«dMuda<,a;on;jt,&legi,;m*regn.b,nf.  b  TRegem  Syr •- 

'^  innuuntqui  tbns  eft  aqua:  qux  vadunt  culiietio,  &c  aUumplit magis  Ra 
falicntisinvitam,  quinon  ^       aTPhar^crgcmiutad 

dum  in  luccm  cditus ,  ncc  iin  &  filium  Romelix :  proptcr  hoc  ccce  ad- 

gCntibusadhuCpr^diCatUS  .  aTEx"ciiuinSennachMib.bfAn>rii 

cumpopulo  tamcn  laten-  a  ducct  dominuslupereosaquasflummisfor 


IIO 


B 


terucrlari  cotumque  ani 
inasirngare&  pafccre  foli 
tuscflct.  Extititptcreaquic 
tus  eius  5c  finc  arepitu  ad- 
ucntus. 

•?  Eulcbius.MinaturDcus 
interitum  his  qui  non  re- 
cepcrunt  Siloam.i.miflum 
Emmanuclcm  illumpro- 
phctilla  Maria  prognatu  m, 
aquasillas  potabiics&  foc 
cundifllmasEuagehorum, 
&.  minatur  intcritumiliis 
qui  pncoptarunt  regcm  gc 
tium  idololatrarum  Cxla- 
rcm  potius  quam  ChnnQ. 
a  ^t^Mai  fiu  uii.  is.  Excrci  tu 
.  .  Scnnacherib,  cuiuspotcn- 
"f^'"  tiaoccupans  tcrramSama 

1  vincc-  •  j      ■        ■    a 

I  nz  inundationi  numinis 

ii.;i.3  comparatur. 

b     Congrcga.popul.Qaafl  c6 

traEmmanucinihil  potc- 
flis.Hocctiam  omnis  tcrra 
procul  CO^nofcit.Congrr.po 
puLHoc  tcftimonio  contra 
fupcriorcs  vtimur.Quam- 
'^  3P-  uis.n.  foncs  dfc  &  nosin 
^  lapfis  fupcrarc  vidcantur , 
vincunturtamcin  hisqui 
pro  Chrifto  fanguincm  fu 
ocrunt,<5c  poft  bella  pax  cc- 
clcfi)s  rcddiiur,  &  omnia 
confilia  contra  Emmanucl 
diflipantur.  Coniradiccn-  d 


aT'i^P^tuon  5£  diuturni. 

clejjfunt.ffi  feiuiunt  Afjyrio 


b  f  Scilicct. 


^  Q^onleruiencregibusquos 

tcs6<fmultas,rcg(:m  Aflyriorum,  Scomncm 

aTFrincipes  qui  hollibusrcliltcrp  debueruni: 

gloriam  cius .  Et  afccndet  fupcr  omnes  riuos 

>  'suniniarix.  TA''*s  omnesTeiras. 

eiusj&  fluct  fupcr  vniucrias  ripas  eius:  &  ibit 

a  I^Quianon  tuiic  cjpiet  eura,     TVicin.im  l7»nificat  capiiuitatein. 

perludam  inundans,  &c  tranfiens  vfquc  ad 

j  «■"^ufFocationem.     b«"vrque  ader>  feexrendit.     CfPrincipum. 

collumvcnict.  Etericcxtenfio  alarum  cius 

a  f  udi.t 

impicns latitudincm  tcrrs tus  6  Emmanuel. 

a  «rSaici  finot,hoHilis  iirifio  ^iirifoiie.  b  fSyriai  8c  Samaiiz.c  TTamea  •dfCo 
jnolcitr.     »Hon  modo  Syiii  ^Sammaiia 

Congrcgamini  populi^et  vinccmini:&  audi- 

j  '  Nun  folum  viciiiar. 

tcvniuafiprocultcrra:.  t  Confortamini  & 

t^Quirauis  mu'ii,   uimuisfoites.qiiasiuisaccin^i  tamcn  rincemini.bfVnde 
lupn  Afcmlamus  au  lunjin.Stc. 


in  mcndacio  vinccre,  quia  D 

1  pcruerfita.s  non  potcU  rc- 
^um  fupcrarc. 

2  *  Bafiiius  Voccmhanc 
j  crcdidcrintprofilijfle&  cf 
t  rerelaram  cx  prxgefticnti 

ac  profiifiore  gaudio  co- 
rum,  quiChriftiquidcm 

f  aduentumagnouifTenr.in- 
tcllexiircnt  vcroquam  fit 

4  gentibus   formidabilis  & 
expauenda  \  irtus  fandoj 
crucis.Idco  ait.Scitotcgcn 
tes  &  vincimini,  vt  fuc- 
cumbcntes  gloriofx  8c  vo- 
bisvtilividoric.abducami  E 
niincaptiuitatcm  adobe- 
dicntiam  Chrifli. 
c     7\(crf,'Ci!hf  .q.d.Nonti- 
mcatisdiiorum  regumad 
uerfusludam  coniuratio- 
nem.  Coniuratiocrtcon- 
fcnfus  multorum  in  ma- 
lum. 
d     T^!  tinuath  neque  pauec-  p|-jj  j  ^^  j^ 


5 

6 


7 
8 


10 

II 
1» 


t  «  •  t  Emxinuel  ftfPona 


vilitet  reg-m  fitium  Tabeel. 
b' 


i5 
6 


U 


vinccmini:accin^itcvos&:vinccmini.Initc  '+  '"•  Tu  &qui  tecumfimt  ib.d./,7.b. 

popuh ,  quia  videntur  ti- 
mendi  :  quia  principium 
fapientia:  timor  domini. 
•je  Bafilius,  Locushicbi- 
fariam  intcHigitur.  Aut.n. 
gcntibusloquitur  diccns . 
t^e  tmortm  viu:  timu.rnts ., 
quo  nunc  vobis  timetis  im 
peritc,nc  vos  dcdatur  pr^e- 
ftantiori  vitx.Aut  ccrtcfcr 
monc  in  populum  dcflcxo 
iuuchitur  ,   &  coarguit , 

loquiturpopulusillc,  coniuratiocfl.  Etti-  \\  quodilliquidcm  dc  vobis 
^         ^\,^,\u  ^  talialufpicatifunt.Vos  vc- 


confilium,  cc  difllpabitur :  loquimini  ucrbu,  '** 

a  5  Inif  ipr  fitio  Einmaiiuel    •■  'Contiaqjemn  ni;  poteltis      Tl^ix-iifta.        ' 

&nonfictquia  nobilcum  Dcus.  Hzccnim  is 

a^OprreJc  viitute.  ip 

aitdominus  ad  mc  f  Sicut  in  minu  forti  c- 

afiraiani.  l>f  Aa  hocfcilirct  rrudiuii  me      Bcatus  vii  «jui  ncnabijtin  co.&c. 


c^^Praui.  dTS-''inin   rcD  minus 'i^-a.dicens.ijnihi  A(  aliis  piophctis. 


rudiuit  mc,ncircin  uiapopuli  huiusdicens. 

■  fAliat.Non    b  t  Ei»  tim-nda    cfSed  hoc  ni  ,,.i  cun'iderate  :  Omniaenim. 

c  Ne  dicatis ,  coniuracio.  omnn  cnim  qua: 


af    iJa 


b  ^Contra  me. 


ao 

21 
22 

23 


»5 


ouupuuiur.v-oniraaccn-  a  ^Qj.^   CJUS  nc   timcatlS   ncquc  paUCatis.   ,;  roconcinnatasagcntiDus 
tcsquoq;  vcritati  vtilitcr  *      '  aducrlum  vos  infidias  nc  c 

audiunt,  quiatandcmrationcfupcrantur  :  &ncvclint      mctuatis. 


in 


/« 


NICOLAVS  DE  LYrA. 

tnagis  in  tfuiete  &  manjueindint  y  maxim^  timport  rtgum  bono- 
riim,yt  Uauid  ialo'monis,&  fimiliim. 

2  Et  alTumpfit  ma^is  KiCia.rtgem  Syri^. 

»     ElfiUum  Romctix.  ileprottilioiie tormmmagit confiden- 
doquamde  Ocp. 

3  Proptcr hoc eccc  adducct  dominuj  .»'•  iduerf^rios  cum 
fortitndtne  i^  impetu  venientesipropter  hocfubditur  e.xpontndo. 
i    Regcm  AfTyrioru  m./.;>orf /Jtiam  cxereituum  eius. 

4  Et  afccndci  fupcr  omncs  riuos  citx%.i.deflruct  totum  re- 
gnum  Ifrael.jicut  inundjntia  aquarum  dcjiruit  omnia  qut  inuenit. 

5  Et  ibit .  llic  confequenter ponicur  regni  luijc  affiUUo  per  re- 
dundantiam,  cum  diciiur.-Et  ibit per  ludam  inundans ^quia  exerci 


U  Confortamini.Con^rffnr«w  virtute  velira.i.confortabinii.. 
m,quia  propheta  non  induxit  eos  adprjefumptiontm  de  fua  virtute 
fed  eam  prttdivit  futuram. 
i^  Etvinccmini.wrrHrff<i/«w<T. 

14  Accingitc  vos .  advincendum  ftcHndum  xfiimtitionemye' 
firam. 

1  j  Et  vinccmini./ff«w</«mwiVtffm. 
16  ImtCCOnCihnm.de captione  lerufalem. 
»7  Et  difiipabitur./ico»///<«  veflrum  a  Deo,cutut caufafuhditur 

1 8  Quia  nobifcum  Dcus.i»  adimorium  noflrum  vos  debcUas 
per  awi^elumfuum, 

19  HlC.n.  Uic  confequenter  ponitur  vtilis  monitio  viielicet, 
quod  poputus  iudx  nontimeatab  humana  perfecutione  y  fed  [oli^m 


tus. {^fjyriorum  tjui  defhuxit  Sarnariam  in  regrio  ludx,  mulla  v^      Deifm,&  hoc rR  quod dicitur •.Hf^C.n  ait dominus  ad  mc,5cc 


flauit  quaft  per  quandam  redundantiam. 

6  Et tranficns  vfquc.'.  intantum  affiiget  regmm  luda,^  v/jf 
foterii  fujiinere:quod fj^um  fuit  tempore  ET^chix,  vtdicium  efi 
ca.prjtcedenti. 

7  Et  crit.i.  exercituum  eius,  quia  ad iiteram  cohortes  pitgnata- 
tum  vocantur  aU. 

t    Implcns  latituditKm  lcrrx  tuaw.  Iiid^^,quam  ^^ffyrij 

yaflauerunt. 

9     O  Emmanucl./.C/;r//2f,W  difium  efi  c.pnece.cuius  dicitur 

iUaterraJpecialiter,quia  ibifuit  natus,conuerfaius,&  pajfus .  Sed 

iptia  Sennacherih  rtx  .Affyriorum  cwmjua  txercitu  fuit  diuiititus 

kthtUatus,vt  diSum  eli,tdto(mbditur. 


.f.oftendit  mihi  fortitudinemJu»m,qua  potefi  protegcrc  omnem  ho 

minem  in  fe  confidentem, 

20  Nc  ircm  in  via,&C.f.r/wM</o  adnmtum  duorum  regum,ftc 

populus  regni  ludx  ttmuit  valde,ficut  di&im  efi  c. pr.ir.de  Acba':^ 

&  popuia  cius .  Et  commotu m  cft  cor  cius,  &  cor  popuU 

cius,ficut  moucntur  ligna  a  facic  vcnti. 

2t   DiccnS./.£JOOT/nMJ. 

12  Ne dicati.s'coniuratio.ft»o»t/wMr/j-acon/«rar/o«crcg«»» 

Jfrael  &  Syri^  contra  vos. 

aj  Omn\diCn\m.i.populus  ludx, 

24  Coniuratio  cft .». muliHmhquitur  de  cppiurationeduorum 

regum  contrafe.  ficut  homines  mtdtum  timtntcs  depoicnlo  aliquo 


10  Congrcgamini  populi .  quia  Sennacberib  populus  multos  fnpcrfe  vcntuio  quaft continui loquuntur  dc ipfo, ht  quiaifle  timor 
addu  xitfecum  quifuerunt  deuidit  fer  angelum.  trat  maiusMcoJubdttur. 

1 1  Et  audttc  Vniuctfx.lflud.n.faQian  tanquam  valde  mirabi-  a  5   Et  ti morcm  cius  i.iUius  coniitrationis. 

lefutt  diuulgatum  valdi  longl,  26  Nc  tX-Jcd  quidjit  tmcndum  oflenditur  cumfubditur, 

12  Con-  .  ...  -J*  Do- 


MOl{^LITEf{. 
j  i    Et  afiumpftt  magis  l^aftf  •  qui  intcrprctatur vatians  co.<5, 
.Ldodlorcs pcr  varias  &  dubias  doarinasdifcipulos  va- 
tiantcs. 

5  «< ^Uum  ^melifx\m  intcrprctat  magifter  fragcs labora 
tcs,f.verborri  cxtrancotri  multitudinc^  fua  oftetationc. 
i     ^dducet<kmmus.i.z^<\\XQi  pcrmutct. 

\jtq»di 


t  ^<j«4r/<«»i/»MV/brfff.i.do(flrinascrrone3sadiaboloexci 
tatas.qui  pcr  rc^e  AflTyriorii  defignantur ,  idco  (ubditur. 
f  H^gem  .yfffyriorum.Scd  qm  vcritas  pr^ualct^idco  ficut  vc 
ritasfidcipratualuittpcArri)  &  aliorumhaircticoram, 
itaprxualcbitin  fufuro  pct  Dci  gratiam,  idco  fubditur. 
I  o  Cogregamini,(;<:c.i.vos  dodorcs  pcrucrfi  pcr  Dci  gratia 
ctitisc6fufi.ScdquiaDcuscxhocdcbctlaudari,(cquit.- 

Tom.4.  D    4 


111 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra* 


112 


^g-a    In  lapidem. Qacmrcpvo 

•^  baucrunt?dificantes,hicfa 

dus,&c.  Et  iioc  ioco  (iimit 

Apofiolus  teftimonium,  . 

t  palatium  rc  q^od  Chriflusfaausfit  ludps 

fugii.  jcandaLum^Gentibus  amemjtut 

titia.  a 

b  Duabus  domibus .  Vclin  b 
duabus  famiUjs,Samai.f.& 
Helles,  ex  quibuslcribs  & 
Pharifsi.  Hi  duo  non  mul 
topriusquam  dominusna 
tifunt  inludaia.  Horum 
fcholam  fufcepit  Achiba, 
quem  magiftrum  Aquilx 
profelyti  autumant.deindc 
fMachir.  t  Achircuifucceflit  loan- 
na  filiusZachcei,  &poftcu 
Eliezer,&perordinemTel  c 
phor,&  lofeph  GaUl?us,& 
vfque  ad  captiuitatem  leru 
falem  lofue.  Samai,diffipa 
tor .  Helles,  prophanus,ga 
per  traditiones  fuas  iegis 
pra^cepta  diflipauerunt  & 
maculauerunt. 
c  Sigiia  /e^ew.q.d.  Aperi  ea 
B  domine  difcipulis  meis.i. 
ApoftoIis,&  apoftolicis vi»  e 
ris.Vel,lex  &  prophetae  vf- 
que  ad  loanem  ligati  funt, 
Vt  non  intclUgant .  Prodi-; 
fcipuUs  .n.  iuxta  Hebraici 


fScdrimrtedominumex.  a  f  Et.  bTInvoWs. 

Dominum  cxercituum  ipliUTi  ranc2:ificatc,& 

a  f  Dominus.  fSit.  b  TCotpote.  TBcatus  viiqui  tiinetdominum.  c  TMente. 

dTIta. 

ipfepauorvcftcr  &  ipfeterrdrvefter:  eterit 

afFidehbus.  fScdciit. 

vobis  in  t  fandificationem :  in  lapidem  aute 

a  fln  fidelibus  de  duabui'  -k  dcceui  iiibubus. 

oileniionisj&^pccram  fcandali  duabus  domi- 

a  f  Qui  Chtiftum  non  reccpciunr. 

bus  lirad5&  inlaqueum  6ci.n  ruinam  habita 

a  TP«ecipiia.  b  f  In  laptdem.  Ttei  infidelitatc.n.  £  fNon  omnes:quia  rcliquiac 
faluz  ftcnt. 


tibus  lerufalcm .  Et  offendcntcxeisplurimi, 

a  f  B.uina  iteina.  b  frGMdio  &  faue    c  TPeccati  lum  funibus.  a*\  R.oraan  s. 

6cj:adenr,&  contercntur,  &  irretientur,&ca- 

a  T£'go.  TDeus  adpiophetam.  TNe  videant.  TQ^'»  Chiiftumnolunt 
fufcipere.  TEa«lu»''''i  teftoi.  bTViiionem.  cTldcft  alJfconde.QuodeiMm  ii- 
gna'urabfconditur.  TFigutis.  dTV^terem. 

pienturI.igateftimonium,fignaIegemindif  ^  credulis,  loquiturDeusin 

aTVel  indo<fl;rinisineis:alia  liteia.bTPtopheta.O  ( ''■ :  •- ->  •  .-  _        .. 

fcondi  ludziseifoexpe.do.  cTlefumEmmanucTi 


in  vobis .  Alij  prophetje,  &  D 

1  eorumdifcipuU.   Legunt 

2  hoc  quidam  deduobusfi- 
lijs  Ifai»,  quos  gcnuit  dc 

^  prophetiila:  fed  faKb .  Pau- 

4  lus  in  epiftola  ad  Hcbraros 

5  ( licct  cam  inter  canonicas 
fcripturas  non  recipiatLa- 
tina  confuetudo)hoc  tefti- 
monium  ex  perfona  falua  • 

(5  toris  ponit:  Ecce  ego  &  fueri  ^^-^ 
mei.i.  Apoftoli  qui  in  portc 

7  tum  fecularis  fapientia:,  & 
fuperbizE  ludseoriim  fuc- 
runt.  Stultci.n.&  infirma  elegit 
DensyVt  fortia,&Japientia  con- 
funderet. 

s  ^    Bafilius.Conuiftisin- 


i.Cori 


it  nobis  tn  fanftifi.cationeni. 
bl 


c|uia  pizcjpis  Hgnati  Sc  ab- 
rquem  piomittic  vencutum: 


cipulis  meis:  expedabo  ddminum  qui  abfco- 

a  «rrqgnitionem.    b  Tlutf.^tis  non  ciedentibus. 

dit  faciem  fuam  a  ddmo  lacob ,  &  prxftola- 


t 
lo 
II 

12 


propria  perfona.  Equidcm 
inquit,  ilU  recefl^erunt  in 
manu  forti  a  via  popuH 
eius,aflimulantes  fe  opcri- 
ri,  vellc  dominu,  qui  ancr- 
tit  faciem  fuam  a  domo  la 
cob.  Ego  autecomplexos  E 
fidem  erqa  me  &  recens  rc 


MatMi.b. 
tHcb.i.c. 


a  tfHocrepctitvt  addat  de  ptopheiispracftolantibus  .bTPi» 
ftolabotdonunuiTi.  c  «rPiiftoIabuntui. 

d  bor  cum .  t  Ecce  cgo  &  pucri  mei,c]uos  milii  1 3 

iTSociosTAtl  quid:«fProphet«:  m  iignam  futuri  pcecefteiunt.  «rldeft  vt  figoa    1 4   gencratOS  COS  afcifcam  mi 

&j>«Ktent^ci^.    .    r-  o/^i.,  «.rv,...^..,,.^  ir        Hi quos vifccrib.mifcricor 

dedit  dominus  m  lignum  6c  m  portetum  11-  1 5  ^j^  ^^^^^^ 

TEcdcCa. 


CjyafihocfiM. 


fa.t.b. 
Gji.4.C. 


excalefacicns  ofFeram 

racladnoexercituum  quihabitatin  monte  J^  ^   infignum&portentum. 

'  •}«    Idem.   Signa  &  por- 

fermonis  ambiguitate  poflUmiiset  do^rinas  intclUgerc  tenta  fuerc  miracula  quscunque  palam  ab  Apoftolis 
d  Tueri  mei  vhde.  Qui  non  ex  volimtate  carnis,jed  cx  Dio  nati  edita ,  ad  manifeftandum  omnibus  diuinam  vnigeniti 
fmt.  Et.  TilioU  mei  q-tos  iterum  panuriotdonec  formtur  Chrifiut       maieftatcm, 

...  »■»  ,S  Vro 

_ , .    ,i:--;'"^iii' ^ ■ ' ' »    ■•  ■     ■'■ -^- 


Diuifio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Dominumcxercitunnl./.a«gc/oK«w. 

5_  Tpfum  fanftificate.w /em/ew<io. 

3  Iple  pauor  vcfter,&c.  Offmfam  illius  (olicitk  cauendo, 

4  Et  erit Jl[obis,&C.  vos  coufinnando  in bono^i  ei  credetts. 

5  In  lapidem  autem,&c.  Quas  iufto  iudidofecit  ruere.Etifi^ 
du£  domus  fuerant  domus  Phaceefilifi^pmelia  ,  quam  fecitruerc 
per  Ofee  filium  Ela.^.t{eg.i$.  &  domus  Ofee  filij  Ela,quam  cum  to 
to  regno  ifraelfecit  ruerepcr  Salmanafar  rege  .Affynorum.^!^g. 
1 8.Ef  quiain  regno Iud£  erant  aliqui  maU&  increduli  qui  ruerut 
gladio  Semacheribex  diuino  indiciojdeofibditur, 

6  Et  in  laqueum  &  ruinam  habitantibus  lerufalem . 
Huia  tamen  bum  rernanferunt  falni  tempore  E^^echia^ideo  fubdittir 

^  7  Et  offendentjCX  eis  plurimi,  non  dicit  omnes ,  quiaficui  di- 
Hum  eft  bonipmjaluati. 

8  Liga teftimonium . hicponitur occultatiomyflerij Chrifiiin 
principio  huius  cap.pofiti.  Et primo  pfoicipitur  illa  occultatio,fe- 
cundo  prohibeturfupcr(litiofn^iiifitio,ib!:Et  cum  dixerint.C/> 
ca primum  dicitur lfai<e a rfor/jwno.-Liga  teftimonium.«. J««o/«e 
prophetam  obfcuritatibus  propter  incredulos,quibus  taliafunt  cc- 
landa,  vt  diBum  eflfuprd. 

<>  Signa  legem  , &c./.  defignalegem euangelicam  daadam di- 
fcipulis  meis,i.apo(iolis  alijfque  Cbrifii  difcipulis,  qui  prjedicanio 
legem  euangelicam  obfcuritates  prqphetiarum  aperuerunt  &  decU 
nauerunt,oflendentes  eas  in  Chrifio  impletas ,  vt  patet  in  ^'iBibus 
apoflolorum,ficut fuerat  a  Deo  pr£ordinatum,&  boc  tnodofm  di 
^»,D<i.u.c.Vade  Daniel,quia  claufi  funt  flgnatiqi  fermo 

nes   . 


IL 


•iXL 


nesvfq;  ad  jjraifinitum  tempus. 

lo  Expe^labo  dominum ,  &c,  yerbum  efl  Ifaiie refponden* 

fts,  fxpeciabo.domiitum ,  fciUcet  lefum  Chriflum  in  carne  ventu- 

rum. 

i  I  Qiu  abfcondit,&c.a  domo  Isicob, '.apopulo  iudaico  do 

fcendentea  lacubi^uia  m  aducntu  cius  populus  illepromaioripar- 

tefuit  aecatus  perinfidelitatem,fecmdum  quod  dicitur  I{om.ii.  c. 

C£citasexparte'cont'igitinlfrael,&c. 

12  Ei^rx&o.mm,i.patienterexpeHaboeiusaduentumy  licet 

differatur  in  tempuslongum, 

ly  Ecce  ego^dcc^^liqui  exponttnt  hoc  de  duobus filijs  Ifaite.f.  ^ 

de  iajub ,  &-deeo  qui  vocatus  ifl  accelera  fpolia  detrahe ,  i« 

principio  hdus  cap.quem  dicunt  fuilje  filium  ljai^:Sed  i^iud  oflen 

fum  efl  effefaljum .  Itcm  iflimagis  ludai^^ntin  hoc  quam  I{a.Sa, 

Hxbreus  qni  dicit  hoc  efje intelligendum  de  difcipulis propbetaru, 

qui  dicuntur  eorum  pucri  feu  filij:quiafunt  ab  eis  in  lege  diuina  in- 

flrtiSii.Et  pcrtalem  modum  dicit  ^poflqlus  i.  Cor.^.d.\\x  Chri- 

flo  lefu  per  euangcl  iu  m  ego  vos  genui,  &fecundim  boc  di 

cit  Ifaias:Eccc  cgo  &  pucri  mc'l.i.difcipuli ,  quorum  aliqui  ba- 

bHeruHtfpirituniprophtitandi.ideoftbditur. 

1 4  Qaos  dedit  mihi  dominus.i  quo  efl propheti£ fpiritus. 

» 5  In  lignum  &  portentum.  Fuerunt.n.prophet£ contmpti, 

&  viiipenfi ,  &  mdti  eorum  occifi.  de quorum  numerofuitlfaias 

infigmtm  Chrifii  0afluri,cuit4S  erant  nuntij. 

16  A  domino  exercituum./.a»^c/o»'«w. 

1 7  Qui  habitat^&c.j/»;  enim  tanc  erat propitiatorium,quod fe- 
des  Dei  dicebaiur  vt  diBumfuit  Exod.2  ^^&  inde  diuina  refponfx 
dabantur. 

,,  4«  Etctiq;! 


M  0  B^\4Ll'l^il^ 

1     DominumexercituumA.Mi^domm. 

i     Ipfumfan8ificate,&c.i.h\idate  &  timete. 

4  Et  erit  vobis,&c.i.vos  confirmans  in  fanftitate. 

5  1«  lapidem,&c.duabus  do.Jfrael  habi.  lerufalem .  Per  duas 
domos  poflunt  inteUigi  clerici  &  laici,  per  inhabitantes 
]erufalem,religiofi.  Deftatibusenim  iftis  plurescarcnt 
erroribus  decepti,maxime  tempore  Antichrifti^non  ta- 
men  omnes,ideo  fubditur. 

7  Et  ojjendt7tt  ex  eis  plurimi.liga.tefli.Qnomitm  c6tra  ma 
la  futura  maxime  temporc  Antichrifti,pcr  pradicatorcs 
muniendi  funt  fimplicesChriftianji :  ideo  dicitur cuiU- 
bet  pr£edicatori;L;g<i»ey/jwjo.fcilica  apoftolorum,qui  per 

orbem 


Grbemfafti  funtteftes  Chrifti ,  Adt  i.  a.  Eritis  mihi  tefies 
in  lerufakm ,  (3  in  ludxa  cf  Samana ,  &  vfqtte  ad  vltimum 
ierrte. 

9  Signa  /cgew.euangelicam, 

t-  Indifcipulis ww.i.in veris Chriftianis . Et fubditur eo - 
rumrefponfio. 

10  £jf/>e^d^orfoww«w.adiudiciumventurum, 

1 1  Qui  abfcondiifaciemfuam  a  /«co&.i  popUlO  ludaico".  Et 
.fubditurin  pcrfona  praedicatoris. 

.» }.  Eece.ego,&pueri  »j«,i.fideles  a  me  edodi. 
\  %  lnfignum,&c.[.ChnlM  ad  iudicium  venturi ,  Et  quo- 
niam  circatempus  Antichrifti  furgentmukipropneias 
f  alfi,vt  babctur  Mar.i+Ideo  fcquitur.  . , .  ..^.^ . 


"3 


Ifai 


ai^ 


Cao.  Vlll 


^  a    Tro  vms,&  mor 

A  /M/V,€J"f.-J<Origcnes 

Mortui  funt  dx- 


ip, 


jr. 


«  1Tiopfeen,6dil'cipuli.bl>,ophew,  vel  Chtiftuiaddircipulo!.    TSyii  vel  Arcem  tribw. 

Sion.  ht  aim dixerinc  ad vos : Qua:riteapythonibus,8^a 

*■  Infinienres,  *  «■  n    i         j  I 

j....  'A-l  •  .  .1  ^  1  Relpondcte. 

diuinis,TqiUltridentincantationibusfuis.  Nunquidnon  "* 

a  f  Vno  &  veto  cutn  voj  »  multis  &  fallis  tequitjiis.    b  TOuali:cum  vo»  de  viul  au«rii.^  «n      ^ 
tit.ara  3  limubrhris  Crailibusmortais:  ivy^^-iumvwacvmis.quarius  ijo- 

popuIusaDedfuo  requiretvifionempro  viuis  acmortuis» 

-^'jSSa:::;:^^  it^V;;::^:^,^  TSc.tpturx,u,  „onfali.t.    c  TGenres.u- 

ad  Icgem  magis.&Tad  tellimonium.  Quodfi  ndn  dixerinc 
luxtaverbumhoc,  noneric  eismatutinalux,&tranfibif 

a  fCoDgreiitiorem  vcl  tcrtam.  b  fln  damnationem.    c  W  Panem  vetbi  Dei     d  T  Famc 
^       «<"rO"'ivelfpmtuMi.   Tsi»erononfiieriB«  faturari.mutmu.  a  i  tamc 

peream,  t  &  corruct,  &efurict:&  cum  efuricrit  irafce- 

a  TBUlpl.emaWt.     b  f  Piincipem  populi  tui  non  maledice».  c  <Si  vndecuoque  veniat 

SSmZ"  c  t"fA'"^l^ic«Rcgifuo&Dcofuo:  EtfitTpicietfurrum, 

VCrtnC.    attendltC.  --        >-  a  « .„  tt.bubt.on^.  _b  ^Vndique  ma.un, . 


ir4 


moncs  pnuau  vc- 

ra  vita.Nolitc  er- 

'gomortuos  lciici 

tare  de  viuis  n^o- 

^.  tijs.  Lcgcmenim  a 
fufccpinis.  O  vos 
quibus  perfuadere 
nonpotuif,  vtquc 
rerctutinadcvcn- 
triloquiSj&detcr-  b 
raclamantis  vanis 

'*•*•  fermonibus ,  fcr- 
moncm  &  icgem. 


'em   a    Domino  D 

quarrerc,  non  ha- 

bcbit    Chriftiim, 

icilicet  lumen  vc- 

ritatis,  quam  nc* 

gl'git. 

c    /(fs;i/«o.Diabo- 

lo ,  Sc  patcrnis  tra- 

ditionibus,  idcft, 

antiquis    crrori  - 

bus. 

^  Procopius.Qinf 

quiscnim  Dci  le- 

gcdcfpcda,  dsmo 

9  num  fraudc   clu- 

10  fus,fcandalizatur, 

11  verbiillcfamc,  cc- 

12  ftafi   pra:rerea    & 


j  a  ^  m  itiDuiJtionc.  b  «rVndique  maiuni .  li    Uall     pra^rCrCa      6C 

In  Ic?e  vcftra  fcribi  ^  ^^  terram  intucbitur:  &fccce  tribulatio ,  8^tcnebrx,t  d^T'  ^  exacerbationc   co  l*  °''<'"'r 

tur-^Nonfequars  J-/T' i'»"^-^""'*''         n              *•  TCTci.asinduraticordis.                              14  vlquc    laborabit,        "^  "' 

idoia.iuxtalc-cfa  ^"^°'""o>&  angii"^a,&caIigo  t  perfequens:  &nonpote-  ^^  vt  Regcm  fnum, 

cicntcs,n6attcnda  v       S?^-"  T/'o»-\.nu„t>tur                                                      ^          i6  vcl  vt  habent  70. 

iisventriloquis,nc  "tauo'arcdcangulhafua.                                                          17  interprctes.  Prin- 

gquchisquideterraclamant.  triaseonuitiisinfcaarinondubitabit''''™'''^''^"'''' E 

b    2^M  mten.  Hoccftfi  populas  iftc  noluerit  vcrita- 

•  ^^"^  #Cap. 


NlCOLAVii  DE  LYRA. 
*r     Etcumdixerint.    Huconfeqiutiter  fHp^fiuicfa  inquifttio 
frohU>etur,CMm  duitur:  Etcum  dixcrintad  vos.  Sciticnhomi- 
ntsidoUUtr^  &  fupniiitiojr. 

2  Quxritc  a  pyiho.i{efpcsfim  deoccuItis&fMttmt.  DiiStnr 
mem  pytbones.tjui  diMtnnt  quodam  modo  (pecalij^  ilicet  per  ap. 
paremrm/itfatattonemalicMiMt  mortm,ftcut  diHiun  fuit  diffofms. 
I.  B^egitm  zS.b.  Dicuhtur  auum  dtuini generoLter  diuinatorts  fu- 
perHitiofi. 

3  Qii  ftridcnt ,  3cc.  Quia  ■ptuntur  t^il>ufdam  nominibttt ,  & 
yerbis  ignotit,&  (ubdttur  refponfio  populifideiit. 

4  Nunquid,  3cc  'J.d.  Sic  refpondebnis talihus  malit ptrfuafo- 
nbus .  Nu  nqu id  non ,  &c.  t{.d.  Sic  tfuia  infide/es  rctjuirunt  hoc 
M  Deofuofal/t,,  &Jicdebent/idetes^H4irerea  Deofuo  vero  ,  ideo 
fubditkr. 

5  Ad  lcgem  magis.  Idtfl,adlegfm  diuimtus datam,  &  ad  te- 
ftimoniim  prophttarnm  tt  De»  mfpiratorum  magts  tjt  recurren. 
dum,quam  adpythones  &  diuinot. 

6  Quod  fi  non  dixcrint.  Idfji/ecerint. 

7  lu xta  vcrbum  hoc  Sdticet  adpythones,  &  diumos  cotitra 
C  verbumhoc, 

8  Non 


M  0   l{_ot   L   I  T  E  II. 
t  r     Etcnm  dixerint  ad  wf ,«jrf ,Nol itc  crcdcrc,fcd  vcrbis  Do 
minific  Apoflolorum,  idco  (ubditur. 

5  ^dlegem  mjgit,&c.  Siipplc  cftrecurrcndum, 

6  Qiipdfiiondixcfirr.1d<:l\,fcccTint. 

7  luxta  verbum  hoc.  ScUicct  rccurrcndo  ad  vctbi  Chrifti 
oc  Apoftolorum.  ' 

8  3V0II 

~, ■  ^:^  ^     -       ■■ 

A  D  D  t  T  I  O    L 


8  Noncriteismatutina  lux.  Idefi,veraDeicognitio,&di- 
uina  fonjolatioftcut  aciidit  ttmpore  l{egis  Sedethif,tdeofkbditur. 

9  Et  cum  cfu.irafcf>«M  tuncpropter  obftdiomm  longam  2^9 
buchodontfor,prxualuit farnes in  cimtate.^.  Keg.z^.a. 

10  Ei  malcdicct  rcgi  fuo,&c.(>«w  viulti  valde  depopuh  1u 
da  duai  impatientia  matedicebat  Sedecijia,  fub  (juo  venerat  eis  ifla 
miferra,  &  etiam  Deo,  dimittendo  legemehts  ,  &  ad  ritum  Cenii-' 
lium  tianfrundo. 

11  Et  fu  fpicict  fu  r.  Quafi  tfujtrens  a  Deo  auxiliHm  necfffuate 
u>mpu!fks,cr  hoc  dicitur  pro  populo  qid  cum  Sedtchia  rtmalit  in  ci 
uitatc  &  in  Ugr. 

12  El  ad  ter.Pr^  confufionc  &  dcfperatione,ideo  fubdifur, 

I  ?     Et  cccc  tribulatio.  ilkgntim  cd  nfti  ^ionem  coporum. 

14  F^  tcncbr.T.  i>iianium  ad  deieiiiontm  mentium. 

15  Etdiflblufio.i^iViwmfx/iiBflrf. 

16  Et  anguftia.  Scilicet  mentis,eb  tmbd  non  apparebat  vta  eua~ 
ponis. 

17  Et  caligo  pcrfcquens.  Qmm  Sedechias,&  viri  btllatores  dt 
ttofie  f.*'^e>untrT  ChM.iir<  s  inftcutifunt. 

18  Et  non  potcrit  auolarc,&c.jQffM  Sedecfnam  conprclyende  n 
rwwr.4Afg.2  5.  ^ 

"Jt  Cap. 

8  V.on  erU  in  tit  narutina  /«.v.  Scilicct  gratia:  pcr  quam  itt 
nobisoriturfo!  iuftitiar. 

9  ttcumejuririt,&c.  ScilicctcrcdcsfalfisProphctispro- 
ptcrdcfcdlum  vcridodrinaB. 

10  £/i»ia/frfifef/(p^/7j/o.ChriftumbIarphemando, 

I I  Etfufpicietjurfum.  Idcft ,  cx  niilla  parte  habcbit  auxi- 
liumifcd  incuitabilc  tormcntum. 

t  MOl\yi- 


Incapi.ybi  dicitur  in  pcfiilla.Hoc  diaum  videtur  fauere  nimis 
trrori  Hebrjtorum. 

£a  ijit^contjneruur  inpofiil.fanai  Tho.  velqutt  ei  attribmntur 
non  videntur  fauere  errori  Hebr^orum  in  aliquo.^am  in  hoclocl 
pollquam  pofut  expofttionem  Hrhraorim  ,  intelligentium  quod  ifle 
fuer  qut  t-o^/wr.  Accdcra.fpolia  dciI3i,UcinieUmturfuif}efi 
lius IfM^e.Confequenter  pomt  contra  eos  obicHiones nu^  in  hac  po- 

fttt-contir,entur,pofleaponitexpofitionemziof}^communis,fcilic(ft 

quodhec  inleUrgaturde  Chriflo ,  tjua  pofTta  fubiitn^n  hxc  vcrba 

H4cautemexpofitto  non  efl  tantttauthoritatitficMtfuperinr ,  tiua 

futtfupra  cap.y.dt  atio  figno:  quia  magis  extorta  efl,&  e r  /Ir/pw 

rtsnon habet autontaiem.rnde quidam diiuntnon  effe  incoueniens 

ji  hoc  tnteUigatur  ad  Uteram  de  fiUo  Ifaia  .-  ita  tamen  auod  pner  lUe 

fitfigura  Chrifii.lUciUe.  Ex^uibus  verbit patetmar„fcft,\ouodip 

fe  non  mprobat  lUam  expofttionem,  tjute  dictt  ifla  tntcUigi  de  Chri 

fioad  Uteram,fed  dicit  quod  non  eH  tantf  autoritatisficutfuperior  • 

Cutusraiionem  reddit  manifefiam  .  T^am  prnna  habet  autorita- 

tentxEuangeUo  MatthAiprimod.hocloturnfatium  ef?  vtimph 

tetur  q„od  dicium  tfl  pcr  Vrophetam  :  EcCe  virgo  Contipict 

^Jjitxpofitiohuius  no  habet  tantam  autoruattm,cuminfacraScri 

ft'*-'anonionttncatur,  quodboc  quodduitn  hic .-  Aiceljitad  pro- 

phctiffam. 


phetiffom,  inteUigatur  deBeata  rirgine ,  &  fir.  maPififiumcH^ 
quod  non  cfl  tanu  autorilatis  ficut  pr^cedevs.  Item  principale  fun- 
dameutum,quod ponitpofiit.  ad  firmandum  hanc  expofitionem,  e/l 
illud  qicontinetur  in  translanone  Cljatdaica  :  rx  qua  concludit  & 
beve,qudd  hoc  qi  diciturhu:  Accefli  ad  prophctiflam:  non  efi 
veibtim  Ifaia,fed  ipfius  Dei .  Et  quia  hoc fundamentum,  licet  ftt 
verum.non  tamen  eft  tantx autoritatis/tait  fi  in  Utera cotincrctiir. 
Ideovcrba  fanai  Tljom.  pr.tdiaa  vct  eidcm  attributa  funt  manife 
flh  raiiormbrUa,  uec  tn  hoc  fauetur  errori  licb.  T>lam  ilta  qu^  cow 
tmetmrin  7&  g.cap.neceJfeeR,  vtintdUgamur  deChriUo  adlite 
ram,fcdra  qu£  wriUnentur  in  haccap.  8.  non  habrntur  cxncceffi- 
tate  Uter<f,vt  intetligaruur  de  Chriflo  ad  iaeram:fed  autoriiate  Chal 
daicx  transtatwMs,  vt  diaum  efi. 

m 

A  D  D  I  T  I  O     I  L 

.1  *.  i.  'v-  VA 
in  eod.c.vbi  dicititr  in  poflit. ^Unkittr tjuod  In  4. 1\fg.dicitw  The 
glathphalmjar  fpotiajfc Samariam,vtin .^.l{rg.dicitur.  Licet  The- 
glathphal.  non  expoUajJet  iamariam,  quia  tamen  aUquas  cimtates 
regni  Ifracl  cuius  Samaria  cft  MetropoUs  cepit:  fatis  verb  pofietdi. 
ci,qu'rdc.vpoUamt  Samariam  :  Ucet  non  totam  nec  totum  regnum 
expoUaJJetjfiiut  qui  expoliat  aliquem  de aUquibus bonisfuis,dici~ 
tur  tpfum  cxpoUaJJie,quamuisnon  extoto. 

ADDI- 


"y 


Add 


ino. 


ii6 


A  A  D  D  I  T  r  O    III. 

In  eodem  cap.  vbi  dicitur  inpojiil.  In  quo  vtfupra  Mntn  cfi,  de- 
nunciaturChriflirefurre£liofHtura. 

Ea  qu£  continetur  in  boc  cap.non  vidcnturpertinere  adfi^nnm 
indicatiuum nec rememoratiHum.-nonenim  inhoc  cap.dicitur:  Da 
bit  vobis  fis,nam,ficut  inprxcedenti ,  vtp.itctdifcimenti  lite- 
ram,&  ideo  licet  expoliatio  duorum  ^egum  fuitf.gura  cxpoliatio- 
nis  inferni  per  Chrifium  fiend£ ,  ftcut  hifiorix  vcteris  Tefiamenti 
fueruntfigurA  eorum  qu£  contigernnt  in  nouo,non  tamen  ex  hoc  di 
cuntur  fuiBc  data  tanqu.m  ft-itia  indicatiuafcu  rememoratiua. 

A  D  D  I  T  I  o   nir. 

Jneod.  cap.  vbi  dicitur  inpoflil.  St  erit  vobis  infanBificationem. 
Hoc  quoddicitur  hic:  Et  crit  vobis  in  fanftifi.  &  in  la.&c, 
Troprie  videtur  referendim  adtempus  aduetus  Chrifli  in  carncm, 
in  quo  tempore  fuit  Chrifius,  in  fan8ificationem  credentihus , 
&  in  lapidem  ojfenfionis  &  petram  Jcandali  dnah.domibus  Ifrael, 
fcilicet  regali  &facerdotali  quaspropter  fuam  incredulitatcm  iu- 
fto  iudicio  fecit  ruere.£t  vtraque  earum  confueuit  dicidomustn 
fcriptura,vnde  inprxcedenti  cap.<>iudite  nunc  domus  Dauid,quod 
inteUigitur  de domo regali,  &  in  Tfalm.Domus  .Aaron  benedicite 
Dominorintelligitur  de  dpmo facerdotali .  Dicerc  .lUtem  quod  ifia 
duie  domus  intelligantnr  de  domo  ThaceefiHj  I{gmeli£ ,  &de  Ofea 

p  fiho  £2a,quifuerimt  ^eges  Ifrael,  non  videtur  coucnienter  di£ium. 

^  "Klamficut  in  regno  luda  licetfuerint  multi  l\egesfuccelfme,non  ta 
menpropter hoc  dicuntur mult£  domus,  fed  domus  Dauidtanttm. 
SicdicendumefldeI{egibusIfrad.Sequitur:  Et  in  laqueum,  & 
in  ruinam  habitantibus  lerufalem:  quia  in  ciuitate  leru- 
falem  vbi  Chrifiuspaffus  fuit,multi  rueruntper  iiifidclitatem,  non 
tamen  omnes,&  ideo  feqiiitur.-Et  ojfendcnt  ex  isplurimi,  idefl,no 
emnes.  Secundum  iflam  expofitiommpropriefcquitur  immediate: 
tiga  tefli,  &c.  quod  inteliigitur  de  occultatione  myfiertj  Clmfli , 
de  quoflatim  inprxcedentibus  agitur,&  exponatur  ficut  inpoflil. 

A  D  D  I  T  I  O    V. 

In  eod.cap.2.  vbidicitur  inpoflil.  Non  erit  eis  matutina  lux. 
Secundumglofiam  quoddicit  hic :  Matutina  lux,  intcUigitur 
ipfe  Ci]riflusj&  hoc  eflproprie  di£ium.T<(am  Chriflus  efl  lux  vcra, 
^u£  illuminat  omnem  hominem ,  loan.  i  .a.  Et  dicitur  matutina, 
i^uia  ante  omncm  liicem  creM,ta.Vnde  hic  Tropheta  reuertitur  ad  de 
clarationemeorum,qu£fupradixerat:  Erit  in  fanftificationc, 

*  fcilicet  credentibus. Et  in  lapidem  ofFcnfionis,  fcilicet  non  cre- 
dentibus.Et  primo  agit  defecundo  vfque  adfinem.Secundo  vero  de 
■primo  aprincipiofequenti  cap.vfque  ibi :  Zelus  Domini  faciet 
hocynde  circaprimum  ciim  dixifiet^^on  cntci,fcilicet  popuio 
non  n-crfcntJ.Matutina  [\xx,ideli  Chriflus,nefortc  qui  xflimaret 

Q  quodhoc  contingeret  illi popuio  increduio ,  eo  quodnonhabuifient 
pr.tfentiampr£di£i£ iucis,ideo  dicit :  Tranfibit  per  czm.vnde 
Luc.^.e.  lelus  tranficns per  medium  illorum  ibat .  Et  hoc 
quoddicitur,per  eam,inteUigitur  Iud£am,veilerufalem,  de  qiia  di 
cit:  Et  corruet  &  ei\mct,quodpotefl  inteiiigi  adlitcram  detem 
pore  obfidionis  lerufaiem  I{gmanos,&fequitur:Et  cum  e(  uriet, 
iralcetur  &  maledicet  Rcgi  fuo  &  Dco  fiio,  quodproprid 
inteiiigitur  de  Cljrifio  cui  maiedicebant  ficut  &  hodie,&  feqiiitnr: 
Mpicict  C\xtiiim,idefi,proauxiiiodiuinofeucceiefii.  Et  adtcr- 

ram 


ram  intucbitur.  VrofuhfiJio  tcrrcno.Et  quiancutrum inucnic-  D 
bant,idcofequit tir:  Et  eccc  trihnhtio  Sc  tcncbrx  fciiicct  igno  ' 
ranti£  &  infideiitatis.St  diffoiutio  ,fcilicet  viriumfen  virtutum. 
Et  angufiia  pr.tcipitationis  fcn  pcrplcxitatis.Et  caiigo  perfcquens, 
fcilicet  c£citas  indnran  cordls .  Et  nonpoterit  anolare  de  angufiia: 
quocunque  remedio,&  fic  Trophcta  deciurat  iiiiid  qttod  dixe-f.it  de 
Cimfio.  Qurain  lapidcm  oifcnfionis,5c  in  petram  fcanda 
li  habitantibus  lerufalcm,  vtfnpra.€tfequitur  infequeti  cap. 
Primo  tempore  alleuiata  eftj&c.  In  quo  dcciarat  primu  qmd 
dixerat,fcilicet:  Etcritin  (zn0.i^cz.tionc  fciHcet  credentibus, 
de quibusper  oppofitum dicit :  Viderct hice  magnam,&  lu x 
orta  efteis:  &  incipit  d  temporcpr^dtcationis  Chrifii,&  ab  ini- 
tio  miraculorum  eius,de  quo  dicit :  Primo  tempore  allcuiata 
Ci\,SiC.&  exponatur  ficut  in  pofiil.&c. 

REPL I  C  A.  Incap.S.cumpofiillatoramorevcritatisfidci 
Chnflian£  permotus  diceret  fanEiim  Thom.  niviis  fiuere  errori  lu 
d£orim,exponendoprincipinm  huins  cap.  defilio  lfai£  qucmadmo 
dum  Iud.iii  faciunt.-qHod  tamen  vcre  cxponi  dcl'Ct  dc  Chrifiofi)oUa- 
te  infernum,&c.BHrg.afiumit  ccrtamenprofim&o  Thom.ajferens 
quod  in  nuilofauet  Ind£orum  falfs  cxpofitioni.  Qnod  quam  verum 
fit,patet  exlwcprinio :  quiafriiioiis  &falfis  affertionihus  nititur 
foiuere  argumenta  Cathoiicorum  qn^fieri  confueiterunt  contra  il- 
lim  ludaornm  errorem  .  Secnndo,  qiiia  non  roborauit  argnmcnta 
Cathoiicortm,  nec aliquidfacit provcra Chrifitanorum expofitio- 
ncfed iiteram  pr£fentcm  diuidit ,exponit ,  concordat  quantnmpo- 
tefipro  pcrfidia  Iud.vorum.Tertio,quia  dicit  Catholictm  expofitio 
nem  extortam.Demtm  quia  dicit  eam  non  effe  tant£  autoritatis,fi-  '^ 
cut  ilidfupra  cap.  'j.vbt  iiiepafius  .-Ecce  virgo  COncipiet,«/;o 
nitiir  de  Chriflo  autoritate  Suagciifl^ .  Scd  qufro.-lfla  autoritas  ^ 
pr£fett,anfit  apud  ludxos  autentica  magisanapud  Chrifiianos? 
Sed  certum  efl  quod  apud  Iiid£os,  quia  tranjiatio  Chaldaica  cui  in- 
nititur  expofitio  huius  liter£ ,  efl  apud ludxos  maxim£  autorita- 
tis.Sxevipiim  autem  cui  innititur  -j.cap.expofttio  nnllius  autorita 
tts  efl  apud  Hebr£os:igitur  maioris  antoritatis  efl  apudludxos  ex 
pofttiohuius  ioci  quam  j.cap.  ^df.iciendum  enimfidcm  infideiih. 
pcr  EHangeiium,qu6dnon  recipiunt  nihii  cociudi-mns,nifi  cum  hoc 
innitamur  eortmfnndamentis,qu£  negare  confneue-rirnt .  T^c  va- 
let  quodBurg.ponit  contrareplicam  poflil.  defpoiiofa£loper  The- 
giathphalnafar :  qiiia  per  hoc  fpoiium  nonefi  ablatafortitndo  Da- 
mafci  &  Samari£,prQut  innititur  in  litera,Jedfuit  particularis  in- 
uafto  fa£la  tempore  0:i^£  &  loatham .  Qnid  autem  hoc pertinet  ad 
fiiium  Ifai£  de  quo  ludxtfaise  exponunt,&fan£ius  Tho.approbat. 
Sed  quiapofiii.hic expofitionem J'an£ii  Tho.  Burg.  oppido  ofienfits 
nefcit  in  hoc  cap. pacifice  ioqui :  quia  nefcit  tolerare  Theoiogicum 
modumioquendipofi.qiio dicit  defiru£iioncm  duorum regnorumfo  F 
refignum  pr^nofiicum  defiruBionis Jpolia£tionis  tnferni.Spoiiatio 
nem  autem  inferni  fore  fignum  rememoratinumfpoii.ttionis,de  qui 
bus  hic  dicitur  adlitetam,qnod  .-egre  fcrens  Bnrg.facit  argimetum 
fiium  confuetum  a  modcrnis  h£reticis  receptim :  Ho:  nonponitnr 
in  tcxtu,igitur  non  efl,&c.  quia,  vt  inqmt,  defigno  nullafit  men- 
tio.Quamuis  autcm  in  litera  etiam  nonfit  mentio  de  figura,dicit  ta 
menBur.  quod  vnafpoiiatio  eflfignraaiterius .  'hfunc  autemfigu- 
ra  efifignificatiiiatigurati.SignificatiuHm  autem,&  fignmu  qnan- 
tim  diflant,dicat  Burg.grandt  penjor. 


C  A  P.    IX. 

l{imo  tempore, 

Hx  dux  tri- 

bus  ab  Afly 

rijsin  capti 

uitatemdu- 

dsfunt,  & 

lictcrra  pondere  peccatorum  releuata:  poncareliquae, 
qua:habitabanttransIordanem&  inSamaria.  Rcgioer 
go  popuU  prius  in  captiuitatcni  dudi,  &  qua»  cran  t  in  te- 
nebris  anguftiac ,  vidit  prius  luccm  prsdicantis  Chrifti. 
4^  Septua 


C  A  P.     IX 


a  5^Dominicaeincatnationis. 
rcleuata. 
a 


^  Scptuagin.  Hoc  prima 
bibe  velociter  fac.  Regio  Za 
bulon&terra  Ncphthalim. 
^  Eufebius.  Tuprimabi- 
be  poculum  Euangclij,  &: 
crede  citootcrra  Znbulon. 
Suntverohiqui  inhisver- 
bis  fignificantur,&  qui  crcgentib.in  Chriltu  Dci  credidc 
runt,  &  Sakiatoris  nr-i  DitcipuU  atqj  Apoftoli,  quosde 
terraZabulon  &  NcphthaUm.pconis  fui  EuageUj  elcgir. 
b  Tcrra Zabulon.ln qua ChrsprimCi pdicauir,&  miracula 

S  fccit: 


•r  Oncre  peccati 

Rimo  tcmpoie  alleuiata  eft  ter-  ^ 
raZabulonj&  terra  Nephthalim,  + 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  V.    IX. 

*  T)  RimotpeallcuiataeftterraZabulon,&c.  .Antequm 
I  X    dejcedam  ad  diuifionem  huius  cap.  Sciendu  quod  ludai  &  ali 

qui 


qui  expoftiores  Catholici  in  l.m  eos  iiinusjecjitenits  exponuntprin- 
cipium  buius  cap.id Liieram  ds  captiuitate  duplici  filiorum  ifrail. 
TiimaaHtfuit  faci-ipei^Th  giuthphainafar  l{egem  .AUyriqrum, 
qui captiuauit  duas  tribus  vll:  a  Iord.inem  ,& tranftens  lordancnt 

*  captiuauit 


w 


MOIlULITEI{. 
Krimotempore.  Hoclitcraliter  expofui  de  credenti- 
bus  ad  prEEdicationem  Chrifti,quorum  aliqui  in  fi- 
dc  fteterunt,&  aliqui  ab  ea  receflerunt.Moraliter  autem 
potcft  exponi  de  religionemintrantibus,quorum  aliqui 
ibidemproficiunt,&aliquideficiunt,vndedicitAuguft. 
Sicut  non  inueni  meliores  illis  qui  in  monafteri)s  profe- 
cerunt,ita  non  inucni  detcriotes  his  qui  in  cis  dcfccerut. 


Haec  igiturlitera  miftim  cxponitur  deiftisj&  deillis.  Et 
quantumadproficicntesin  principio  tantum,  dicitur; 
Trimo  ternpore.  Idcft.in  principio  profcflionis. 
a  Mleuiata efi  terra Zub.  Qui  intcrprctatur  habitaculum 
pulchritudinis.  Ideo  per  terram  Zabulon  fignificantur  il 
iiquipcrpulchritudincm  confcicntia;,  Deo  prcparant 
habitaculum  pulchrum  cordis. 
a  tt terra  Titph.  qui intcrpretatur dilatatio,pp  quod  per 

t  tcrtam 


"7 


Ifaiac  Cap.  IX. 


ir8 


\[^ 


fcClt :  Ibi  Cnim  aquaS  in  Vi^  •  TW«ft..  g«««»li  captiuii»».  b  THurimi»  in  enore maneatibus ,  gcMutcc 

num  conucrrit ,  Aponolos      j^,  „'«  ',^'1^,^"""'"^''*"'*  '"''''"}{''l-  '  ^^/"."«"i  , 
dcgit,vndc:Princ,pe:Zabuld,  a  ©^«"""mo  aggfauata  cft via manstraslor- 

&  Tnncipes  ^fphthalin,.  *  '"^.^^U^^GJrS^"  mu:.xgcn.«  habiubanc  ib..  c  T  Ifrael  vd 

a   riamaris.  Marcinhoc  b  danemGalik^EGentium.  PoWiisquiam- 

lOCoIaCUsGcnezareth.qUl  ,  T.g„„„n..x     b  TChriftu,n.quidici.:Ego.uLx.  J.  TE,a.Iux 

iOrdanC  innUCntC  emCltUr.  vrrxqux  llum^iiac  oninein  hominrm  vcni^niem  in  hunc  mundum. 

In  cuius  littorc  cft Caphar-     Dulabat  in  tcnebiis ,  vidit  lucem  mao-nam : 

naum,Tybcrias,Bcthzaida      ,    ,.         .,                                  ,    TPecc«i.  a^f  chriftus*  e    Uubunturcoramte  ^tc 

&Corozam,inquibusDo-  c  habitantibus  m  regione  vmbrx  mortis  lux  6  Propheta  ad  Chriftumde 

jnmusmaximecommora-        » tNoiituttu.  b  TvoxAjoftoiommadchriQumadiuccmortam.          7  difcipulis. 


I 

2 
4 


d    Ho^tMdgmficafiitetkiam.D 
Nobisde  falute  ludeoru. 
Quamuis  enim  gaudeant 

de  Gentiumconuerfionc, 

dolcnt  tamedeludeorum 

repulfione,  vnde  Apofto-  Rom.  6.x 

lus :  Optaba  ejje^anathetm pro 

yclfis. 

e     Lstabuntur  (oram  te,  &c. 


tUSCft,   iJc   ficpopuiusqui  >  ^       .        ,.,.,.     h-,  ^  TCen.ilcs.  '  Pr^rv^.,:,,.  A  J  L 

ambulabat  in  «n .  vidit  lu.  d  o«a  eft  cis .  M  ultiplicafti  Gc'ntem ,  non  ma-  +   *  S  fSS"i^*^  ^'''^""^' 
«T..Pnam.  _      .    .  TAportoii.  Tochr.ft,  T    quodfeptceamregione. 


magnam 


b    GMu^GmtiHm.GzMlTex  c  gnihcalti  lajtitiam.   Lartabuntur  coramte, 
duacfunt.VnaGcntium.vi 

cinaTyrijs  in  tribu Ncphihali.  AlteracircaTyberiadS, 
&  ftagnum  Gcnczareth  in  tribu  Zabulon. 
c    Jn  rtf^ione  ■pmbrjt  morm. Hicrony mus.In  vmbra  mortis 
funt.qui  inpcccatisadhucviuunt./nrf^jowvm^rr  mortts. 
'^ui  iam  cum  mortuisopcrib.  ad  infcrna  dcfccnderunt. 

d  ^pn 


B  _ 


&  quinquc  panibusconle 

cratis,tantam  hominu  tur 

.    .      n  .-.  ,.       bamfaturauit.  Adfenfum 

autem,quia  Apoftoh  ipfi.no  alitcr  quam  mcfforesGcn. 

tiummcflcmopcratilunt. 

f    Idem.  SpoIia,ideft,hominQ  animas.quibus  vi  apud- 
fc  prxdonum  morcpotcftatcsabutebantur. 
•jc    Idcm.LxtanturilliquidcquiChriftiadhecvfq;  tc- 

"  pora 


NICOLAVS    DE    LYRA. 


tur primum,&fecund6fecundumjbi :  ParuuUis .  Circa pyimum 

/o«,^.m-2y(^^»,,/„7««-^,;,,„.;,,.-.^^^,,,„-.      '^Vi^.PfimotemporcalLhtacfte^r^&c;^^^ 
husfmsincap,mU0iua,s.To{ieayeToSdma,afu,rex^iryrto       ^us ctrca  pr;nc,piu,rfu^ pr^dnaVonrpuuhf^^^^^^^ 
f»>cefUO,e.^rgemIJrael,&refuluum^^  &miracJa  fccit  ,Jd,ciLattkrfup^^^^^^^^^ 

/r.A«/,n«^^>r,«,>r*-A««r4^^r^.,8.er</.W.X^»5r^«o./       f''i't'rrailUalleuiataa.ugociiaU,pirpotrflaLchifl^ 
fubditwr:Et  nom/f,moar?rauat*tHxiamarit  t,.«c  inr,i^^^  n.i:       yu.n^»,,..  -...,.  *;.. *  . .      /•  /     y»^<^i  «''■'»  ^nrtju .  rc 


E 

Diuido. 


Inirio. 


fkbditur:Et  nouiffmo  aggrauata  tti  yia  maris  trans  lordanem  Cali 
Iti  Cj£ntium:qutaaggrauatafutttotaterraper  Domini  flageUa  in 
capt.uttatem  duBa .  Dicitur  autem  illa  terra  -pia  mariSyquia  ifl  ibi 
yiapublka  ad  portandtim  merces  a  lotdane  ad  mare  Mediterra- 
neum,&econuerfo.  SediRaexpofitio  yidetur  inconueniens .  Vtimi 
cjuia  impltcat  contrariafalttm  in  modo  lo<iiieiuUt<paa  primam  ca- 
ftiuitatem  nominat  alleuiationem,&  fecunim  t^rauationemyiu 
tamenfuerunt  eiufdem  ratioms .  Hem  quia  fi  loqueretur  defrcunda 
€apiiuitate,cum  duitunEt  nouiflim6aggrauatacft,&c.  I^<m 
fieret  ibi  mentio  de  Galilta,  qut  inprimacaptiuitaie/utt  capliuata 
faltem  in  mtagna  parte,  fed  magis  de  Samaria  qwe  erat  ciuiias  Me- 
tropoUs  regni,  &  principaliter  fuit  obfeffa  &  capta  per  Salmana- 
f*r.TertioquiaUatthteus  ^.cap.dieithancpropljftiamfuiPec»m- 
pletam  ad  titeram  in  Chrilio,dicensfic  de  Chrifio:  Et  rciida  ciui- 

tatc  fuaNazarcthvcnit,&habitauitinciuitatcCaphar 


==;:iS±^s;^!S:  S  E^^^^-::^;^:!;:;:^:, 


r««w»««  quiaplures  ttrum  reuerftfuerunt  ad  vomitum:  ideofub^ 

l     Et  nouiffimo.  Idefi,  circa  finem  prxdicationis  Chrim. 
»     Aggrauataeftviamaris.  QuareautemilUtcrra  dicatur 
-Pia  maris,fupra  expofttum  efl.  be  ifla  autem  a^^raualione  habetur 
CManh.l.r.rbl  dicitur:  Tunc capit  c.vprofir^c  ciuitatibusjn  cui- 
bus  faBa  funt  plurma:  virtutes  eius ,  &  ideo  fubditur ;  Va:  tibi 
Corozaim,va:tibi  Bcthfaida :  quoniam  ii  in  Tvro  &  Si- 
done faaxcflcnt  virtutcs,qua! faax funt in  vobisolim 
m  cdjc.o  &  cincrcpoenircnriam  cgifllnt.///rf  autcm  ciu,ta. 
tcs  eroMtJupra  nmre  CaliUa:  tnfimb.Zabulon  &  ^{ephthalim.  Et 
ffkafubdttur  de  CapbarnaHn,:  >bi  Chrijlui  hubitauit  circapra:di 
cationisfux  principium,irt  fupra  diHum  eJi:Et  tu  Capharnaum 
nunqiiid  cxaltabcrisvfque  adcoclum,&  vfqucin  infcr-  Matth.  n.e. 
num  dcfccndcs  >  quia  ptr  praduatiomm  c  hrijiiprimo  futt  di-  f 


bt.c 


adimplcrctur  quod  diftum  cft  pcr  Ifaiam  ProphciS:Ter 
raZabulon  &  tcrra  Ncphthalim.via  maristrans  lordane 
Oalilxa!  Genrium.  Populus  Gcntium  qui  ambulabat  in 
tcncbris.viditluccm  magnam,&c./rfm  cumomnestxpofi- 
tores  CathoUct  dicat,quod  necejje  eflde  Chrifio  inteU,?i  illud  quod 
diciturjupraj.cap.  Ecce  virgo  concipict,&  parict,  &c.lo  * 
MutturMatth^  l.d.  Uoc  autemtotum  faclum  eH,vt  adimpltfetur 
quoddiHum  eflaDommoperVrophctam,  dicentem :  Eccc  vireo 
"^f <=^''  m  ytcro,&  parict  filium,&c.  Eadem  nece//,tate  ctm 
pelltturquittbet  Dociorum  CathoUcus  exponerede  Chrifto  quoddi- 
citur  hic:  Pnmo  tempore  allcuiata  eft,&c.f«m  Matthxus  dt- 
cat  hoc  impletum  efje  m  Chrifto .  Igitur  fequendo  fenttntiam  Heati 
MatthMprxfcnt  cap.  in  qno  ponitur  myfierium  Cfmiii ,  quantum 
ad  tiusexaitationem  tn  ftgnum  tibcrationis  regnilud^.in  duas  par. 
tts  diutditwr:quiaprim6ponitur  Chriftiexaltatio.Secundo  diHali- 
btratio,tb,:YcTb\My\  mifit  T>ommm.Circaprimumfcicndum, 
quoi  Chrislus  fnit  cxaltatus pnmo  quantum  ad  declarationemJu4! 
datatistn  prfdicatione  fua&  miraculis.  Secundb  quantum  ad 
exaltattonem  humanitatis  ad  dexteram  patris .  Vrmo  tgitur  poui- 

tur 


per  dtmerititm  damnatitnis  ad  vomitum  redeuiuto,  Juutdidum 
fuit  plenius  /uprr  Matth. 

3  Galilara:  Gcntium .  SalomonenimdcditHiram  J{rgi  Ty- 
mo.oppid*inCalilaa.j.f{eg.<).b.Etideoiltapars  vocataefi  Ca- 
iHfa  Gentium:  q,„a  Hiram  rrat  Ceniilis. 

4  l'opulus,&C.  Ignorantie &  erreris. 

5  Vidit  luccm  magnam'.  idefl,  chriflum,  qui efl lux mundi 
per  pradi,  atiO':em  &  fntracuta  propria  vittuie  faciei.tim. 

6  Habitantibus&c.  Error  enim  £?  ignorautiafuntquafi mr 
tisvttibra.  ' 

7  Lux  orta  cft  CIS.  Scilicct  vtritas  Euangilit a.  Vel potefl  hdCC 
titera  referri ad  paires dettntos  in limbo  infirui,  quibus  tux  orta 
fuit,ft',ando  Chnflus  adcos  defccnditpvfl  paffiontmfHam. 

C  Mi\UipUcM,Scc.Hoc  rifertui  adillos  qui  Chnflopra^dicate 
prtn.ocreatderunt,(^pofltaad  vomiium  rcuerf,fu>it,vt  prpUHnm 
e[l,&ideo  exeis  nonfuit  maicrialatiii4.EtcofiJequc»ttrJubditur 
de  crfdeni'tbus,&  in  fide  pei rnarrntibus. 
9  Lxtabuntur  coram  tc ,  &c.  Mtfl^ores enim  in plcnitudine 
mtfl,s,&  vtfiores  m  Jpottfs  dundendis  valde t*tantur .  Et  itafuie 

•{«  de 


r 


fJM  0  n,  ^  L  1  T  K  l(. 

|tcrr3Ncphthalimfignificanturilli,quidiUtanturinopc 
fibus  bonis.Pcrhocigiturquoddicitur.-  Vrimottmpore 
alieutata tfl terra.  Significatur  quod  i(ti  in  profcflTionc  al- 
lcuiantur  a  pondcrc  tcrrcnorum  pcr  v  oium  voluntari* 
paupcriatis. 

i  EtMuif/imo aggrauata iflvia maris.Vet marctumultuosu, 
"gnificatur  praefcns fxculum.  Idco  via  niaris  cft  vita  fc- 
cularisadquamnouiflrmorcucrtuntur,  dcficicntcs  in 
rcugioncpcr  apoftafiam,  vcl  in  h.ibiiu  rclmionis  duccn- 
tciviiamf(gcularcm,quodnotaturcumfubditur. 
}     Trans  Urdancm  GaUtif  Centtum.Giiilxi  namque  volu 

biiis 


bilisintcrprctatur .  Nim  cv  volubilit.itc  mcntis  procc- 
dit,  quoa  talcs  a  bono  propofiio  fic  nnitantur. 

4  Vonulus quiambulahat  tH  tenebns .  SciilCCt  pcccatorum 
antc  rcligionis  ingrcflum. 

5  fidniuixm  tiingnam .  Ingrcdicndo  &  profitcdopcrin- 
fpirationcmdiuinam. 

6  Habilantibus  in  rv^ione  vml>rf  moriis  ,  &c.  Rcpctitio  cft 
ciufdcm  ad  maioicm  cxprcflioncin. 

8  MuUipltutH  Ofwtttr/.Scilicct  rdigiofam.  Scd  qiioniam 
aliquiddiciunt,vtdi£lumcft,idco(ubditurmalis. 

t     HP"  magmficafli  tiUtiam,m.  Ht  dc  bonis  fubditur. 

9  Lftabwitnr  eor«»jtc,Spirituali  dcuotionc. 

t  Sicut 


np 


Glorord.  &NicoIai<IeLyra 


120 


poraextiterunt,quiaiugumquod  fpoliisimminebat,vir 
A  gamque  ipfam,  qucECcruicibus  fuis  fublata  vidcnt. 

a    lugumenm,  HabetCliriftusiugum,  (cdfuauc.&  dia- 
l^tih.  I i.d.  bolus,fed importabile  onerc.Et  Cnriftus  principatii m  fu 

perhumerum,inquocruceportauit,&diabolusin  Iiu- 

mero  virga ,  qua  uiperbit. 

b    f.vac^onj.IpfiuSjf.exige- 

tis.  Quotidieenim  numu 

peccatiquem  primohomi 

ni  comifit ,  a  pofteriscum 

vfura  exigit. 

<*    Procopius  .    HiftorijB 

Madian  meminit  Numero 

rum  liber  &  ludicum  Nu- 

inerorum,vis  vctbis^Vugm 

runtaduerfus  Madianitas,ftcut 

pr£ccptrat  Moft  Dommus,  f»H- 

cidaruntq;  quicqaid  erat  mafcu- 

pugnat",  pu-  linifexus,  ipfos  denique  Madia- 

gnac.  nitarum  reges .  ludicum  au- 

ludic.8.     tem,vbi  Gedeonem  ita  lo- 

T.  quentem  facit.  SurgnetTra 
^  W..J.* «^.«^  .'«..„ ^ ^^./js.^f  h^ 


Mum.  41» 


a  fGeiitisquimad  fidemcolllgunt.vndf,  Mcfiis  quidem  multl,  operau) 
VMelTores.  veropiuci. 

ficut  qui  IcEtantur  in  mcflc :  ficut  exultant  vi- 

a  ^  Apoftoli ,  qui  caincin  &  dubolum  vcernnt.     b  f  Alios  Faftoies  ,  alios 
Doftores,*c  huiutmiidi.     c  ^Gcnus  hnnianum  adiabuluin  ablarnm. 

d:6rcs  capia  pra^da,  quando  diuidunt  fpdlia. 

I^Dominaticntin  1  ^Diabo'  .   b  fPcttflatem. 

lugucnim  oncris  ejus ,  6^  uirga  humeri  cius, 

T  iiuperiiim      a  ^O  Luimanuel.     b  IQuam  fK.ie.lcilicct  &:  finefanguine 
aGe.4ei>ne  narfimt  Madianitz,  in  quoChii*"  vifioria  fii  ■'ilicatur. 


guinc.qui  homicida  ab  initio.  Vel  homincs,  quibus  dia-  D 
bolus  tanquam  veftecircundatur,quorummanusplene 
funtlanguine. 

c    Taruulus  enim.  Procopius.Intulit  quem  exhorrefccret. 
Quiapijsnatuscft  nobisfilius.  Ter  in  hac  prophetia  fi- 

lius  &  pucr  nommatur. 


t 
t 

I 

2 


f  omnis   qai 


Hic  igitur  nobis  a  Dco,qui 
fidcmillius  amplcftimur, 
datus ,  noftroquc  non  fuo 
nomine,  natus,  appeilatio- 
num  varietate  abundans,  **''"^*' 
magni  ctiam  confilij  ange-  ^"  ^' 
lusnuncupatur. 

4<    Ambrofius.  Diftinguc  l;[,.,^, 
.      ^        .m-    r   b  .  fingulorummometa.  i-^wa  cap.,'. 

b  & fcepti u  exavftoris  eius lUperifti ,  ficut in  die  3    natus tfinobisSliusdatus eftno 

^  Madian.Quiatomnisvioletapr^datiocum  ^    ^'f-&fiexpatrcnatus,non 
tumultu ,  &  vellimetu  mifiu  fanguinc  eritin  5 

jj       ^Gehenna:.     a  ^Erit.  lAeterni.    b  f Qil' P"g"^'^'' P""'°''"-    l^  Secun.    5 
dumcjrnem. 

^  cobuitioneetcib.ignis.Paruulusenimnatus  ^ 


VU9. 


diditenirr  in  tnanus  nofiras  Ma^iianitcrum  caftra  Dondius. 
c     i^!<ia  omnwWo.py.«.  Acfidicaf.Gcnushumanumquod 
diabolus  dcpraedatus  cft ,  auferctci  Dominus  violcntcr, 
idcft,potentcr,  &  ipfum  cum  tumultu  dctrudct  in  infcr- 
num .  Vnde  tam-de  ipfo  quam  dc  mcmbns  cius  dicitiir: 
Terift  memoria  corumcum  fonttu. 
4«    I^rocopius  Q.d.Quoniam  animje  ornatnm,&  virtu- 
tis  amidum  deprxdari  aufus  eft  diabolus  ,  ideo  reftituec 
deinde  reftitutionis  tempus  mctucntcs ,  cupicnt ,  fi  nati 
eflent,ignepotiuscflccombufti,quam  Saluatoremom- 
nium  intucri. 
I«aa.  8.£  d    yefiimentum  mijium  .Diabolusqui  plcnus  omniu  fan- 

guinc. 


cftnobisnatus,  feddatus: 
quia  no  filius  propter  nos, 
fcd  nos  proptcr  filium.  Ne- 
queenim  nobisnatus  eft,  t^.? 
qui  ante  nos  natus  cft,  &  to  ""*  ^* 
tius  eft  conditor  creatuix.  Vuer  natus  efi  nobis,noa  ludxis, 
nobis.nonManichxis,  nobis,  non  Martionitis.  Nobis, 
iioccft,credentibus,non incredulis.Et  ille quidem|miferi  E 
cordiafuaomnibt;s  natus eft.  Scd  pcrfidia  hjercticorum 
fccit,vtnonomnibusnafceretur,  quiomnibusnatuscft. 
Nam  &  lumcn  dici  oriri  iubctur  fuper  bonos  &  malos, 
icd  oriri  non  vidcntibus,non  videtur. 
"ii    Idcm.Ex  illo  pucro  qui  antequam  fciret vocare  pa- 
trcm  ,  autmatrcm  cocpitfpolia  Dama(ci,fandi  vocati 
funt  pucri.  Ipic cnim  Chriftus  eft pucr, qui natus  eft  no« 
bis,  qiii  nosdocuitpucritwmcflc  virtute,  iuxta  hocpro- 
plicrifla  illa  izctztz  Maria  virgo^aciepit  IfraelPuerumfuum. 

^  a  Trtnci- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
•ft  de  difcipulis  CbnfU,  quando  in  die  Ventecofles  reccpmmt plenitudi 
nem  Spifituf}'an8i,alta  voce ,  &  vaijj  Unguis  loquentcs  magnalia 
Dei,Ai^.2.b.  EthuiusUtiti<eJubditurratio,cum  dicitur. 
i    lugum  enim  oneris  eius.  Jdefi,  vcteris  legis,  de  quo  onere 
dicitur  Ml.  i  j.c  quod boc  ejt  onus,qudd  nec  nos,necpatres  noUri 
portare  potuimus. 
*  2     Et  virgam  hu.cius.  Idefi,  Scribarum  &  Vharifteorum ,  qui 

C  fupya  onus  legis  addebant  ordinationes  popnlo  graues,jecundum  qS 
dicitur  MaK.iz.^r.Alligant.n  oneragrauia&  importabilia, 
&imponuntcafuper  humeroshominum :  digito  aute 
fuo  nolunt  ea  mouere .  >^b  iftts  autem  onenbusfuit  Uberatus 
fidelis populus  per  Ubertattm  SpiritufjtnBi,  qu<e  e/i  in  Itge  notta. 

3  Et  fceptrum,&C.5'ec««rf«»i  quod  dicit  lofephus  lib.de  ludai 
Didipatlo  le  co  beUo,po]t  afcenjionem  Chrifii  lud^afuit  multis  diffenftonibus  in- 
cuialem.        traneis  diffipata,&  erant  ibi  aliqui  tyranni,  qui populum  vexabant 

Vtultipliciter,&  rebus  fpoliabant,  &  maximb populum  credentem 
in  Chrijium,vtpatet  in  ^Hibus  ^poji olorum,a  quibns  fidelis poptt 
lus  fuit  liberatus per  exercitum  t{omanum  venicntem  cotra  lud^a: 
quia  tmc  admonitus  fuit  pcr  angclu,vl  tranjiret  in  regnum  .Agrip 
pte,qui  erat  confoederatus  F{omanis,  vt  habetur  in  Ecckfiajiica  hi- 
fioria:  &  exaciores prxdidifuerunt deltruili ,&  ciuitates eorum 
fuccenftc  igni. 

4  Sicut  in  dic  Madian.  Ifla  fuit  vidoria  Cedeonis,  de  qua  ha 
betur  ludic.j.quxJuitfibiprMuntiata  per  angelum,ficut  itfidelts 
populus  Itberatus  fuit  per  denuntiationem  angeli  inregno  ^grip- 
fie,vtdi3um  efl,  &  exa^ores  eorum  occifiper  cxercitum  l{omano- 
tum,&  ciuitates  eorum  fuccenf£,&  bonaeorum,ideo  fubditur. 

5  Quia  omnis,&c.  Idefl,acquifita  cum  clamore  &  rapina. 

6  Et  veftimcntuin,&c.  ldeji,vejiimentum  occcidentis  &  occi 
fi,  quia  nonjolum  veiiimentaocciforum  inquinantur  fanguine ,fed 
etiam  cum  hoc  vefiimenta  occidentium. 

7  Erit  in  cobuftionem.  Qj*ia  I{pmani  incendentes  Icrufale& 
alia  loca.vbi  erant  pradidi  exaHores,&  tytannifimul  cobufferunt 
vejlimenta  illonm  tyrannorum,&  ea  qus  rapuerMt  ab  alijs,  quo- 
rum  midtos  interfecerant,vt  habetur  libro  de  ludaico  bdio.  Ex  hoc 
autem  quod  mcitur  /bic.Et  erit  in  combuftioncm.///j  qui  exps 

nunt 


nunt  hunc  paffum  de  cxercitu  Sennacherib  ab  angelo  percufio ,  vt 
fupra  diiium  eji  7  .cap.vidmtur  tontradicere  textui.Dicunt  enim,^ 
angelus  percujfit  exercitumplaga  ignea,fic  tamen  qubd  corpora  bel 
latoi  um  erant  incinerata ,  arma  tamen  &fpoiia  remanferunt  inta- 
Ba,ita  quod  populus  E-s^echia  cxiensad  coiligendum  fpoUa,vatdef* 
ciliter  accipiebat  ea  remanentibus  cineribus.  liiud  autem  quod  com- 
luritur,&  efl  cibus  ignis,nonfic  remanet  intai:nm,Jed  conuertitw 
in  ignim,ficut  cibus  m  cibatum, 

8     Paruulus.  Hic  conjequemer ponitur  exaltatio  Clnifli  fecundu  c 
Ijumanitatem  tnfua  afcenfionc.Sciendum  tamen,qu6d  f{a.Sa.  &  lu 
daimoderni  feqiientes  ipfum  cxponunt  huncpafjum  de  E^clua  I{e 
ge Iuda,literam corrumpendo.Dicit enim quod  bactft  titera  Hcbrai 
M.Infansnatuseftnobis;filiusdatuseftnobis,&  critprin 
cipaius  fuperhumerumeius,  &  vocabitur  nomen  eius 
aamirabilis,confiliarius,Deus  fortis,  pater  fempitcrnus, 
Principcm  pacis .  Et  talis  corruptio  potest  defactli  fiert  in  Heb. 
quia  hac  diCiio  Hlwi  vaiquare,  qua fignificat ,  &  vocabitur ,  iS' 
K^p')  vaiqra,  qua;  fignijicat  &  vocabit ,  eiufdcm  literis  penitus 
jcrwmitur  in  Heb.fed  varie  fonant profter  aliam  &  aliam  punRua, 
tionem.  Item  fimiUter  quod  dicit  Trincipimpacis  in  accufaiiuu pro 
vominatiuo  faciiiter  fit  in  Heb.  quia  noniinafimt  apud  eos  mdeclind 
biiia,ficut  apud  Latinos  cornu  &gciu.  Igitur  fic  exponit  autonta- 
tem  prcdi8am:lnfar,s  natus  cft  noi)is,&filius  datus  e(t .  Quafi  di- 
certt  Tropheta,  licet  .AchaT^  fit  idoioiatra  peffimus :  tamen  fiiius 
eius  E^^cchias  qui  erit  I{ex  nojier  pofi  eum,erit  bonus  &  iu§ius.  tt 
vocabiinomen  eius  admirabilis,  &c.idefi,  Deusnofler,quieflad- 
tnirabiiisconfiliarius,Deusfonis,patcrfempitcritus,uocabit,fcilicct 
ET^^eihiam  Trincipempacts:  quia  facietpacem  in  diebtis  Juis,  ittt 
quod  nomina  deitatem  txptimtntia  non  tefcruntur  ad puerum  »<z- 
ttim:  Sedquodifiecorrumpatlittram  ponendo  vocabit  pro  voca- 
bitur,patetex  translatione  LXX,  interpretnm  ,  qui  fuerunt  He- 
brai  &  vaide  literati,  quorum  translatto  taiis  eft :  Tuer  natus  eft 
nobis ,  &  filius  datus  tft  nobis ,  cuius  imperium  fuper  humerum 
eius  ,  &  vocabitur  nomen  eius  magni  conjilij  angelus ,  ita  quod 
pro  ijtis  diiiioriibus ,  admirabiiis ,  conftliartus ,  Deusfortis,  p.iter 
futuri  f^culi ,  Trinceps  pacis ,  pojuerunt  hocfolum,  magni  conjilif 
angeius.Cuius  caufajmtfecundum  quod  Diuus  Hieronymus  dicii  ia 

^  epiftoia 


U  0  B^^  L  1  T  E  B^ 

1 1    Sicut  qui  i[tantur  in  mejfe.  Ex  bonorum  fruftuum  coU 
lcdione. 

j    sicut  exultant  viBores .  Dc  mundo ,  carnc ,  &  diabolo 
triumphantcs,ideofubditur. 

1  lugii  emm  oneris  tius.  Scilicct  carnis aggrauantis. 

2  £1  virgam  humeri  e»w.ldcft,mundi,qui  humcrisferuo-  j 

rum 


rum  fuorum  imponitgraueiugum. 

5     Etjceptrum  eA<i(3o>-^i^f/«i.Ideft,d£emonis,dcquo  dicitur 

lob.^i.d.  quodipfc cft Rcx luper omncs filios  fupcrbi^^ 

■\     Superaitijfttutm  die  Madia».ldci\,cx  diuina  virtutc,ficuc 

Madian  fuit  fuperatus  a  Gcdcone.Iudicum  cap.y.f.idco 

fubditur. 

8     Taruulus  enim  natus  eft  vobis,  &c.  Ideft,  Chriftus,  cuius 

virtute  diabolus  eft  fupcratus. 

i  4-  Et  tc: 


121 

j      ^a     Tunctpitusfuperhu.  Du 
A  duccretur  ad  patibulum , 
portauit  cruceni ,  in  qua 
mcruitprincipatum. 

jlog.  i.  ^    luftinus  .  Significatur  a 

i-hriflu  ijj^  vcrbis  vis  lancliffiniaE 
cruciscui  Dommusfubic 
cithumcros. 

-  15. -5«  Thcophylatus .  Qtio- 
niam  crux  lefu  fuit  glo- 
'*T^"  ria,mcritddicituxprincipa 
tus  ipfius ,  liuc  princip.itLis 
dignitas,  &  ipfiusprincipa 
tus  infejnccruxipfacft,  vt 
fcnatorum  infignc  prxtcx- 
tafuit:&  coniulum,  &  hn 
peratorum  duodccim  fa 
fces^Rcgum  mfignc,  di.ide 
ma&lccptruoi. 

.iidue:-*     Tcrtnllianus  .  Quis 

ixm.  omnino  Rcgum ,  inlignc 

^potcftarisluxhumcroprc 

tcrt?  &  non  aut  capitcdia- 

dcnia ,  aut  manu  fccptru  > 


Ifai 


aix 


Cao.  IX. 


ip. 


a  T  ««luaadtf.  b  ^  D-;.  c.T  A  Deo  fola  gratia.    f  Qiianiuis  fit  DeiB. 

cft  ndbi.s,&:  filiu9  datiis  cll nobis .  EtfavHrus  cft  i 

«  T  Ctui:  per  quim  cxiltjuiiillum  Deus,   &  donauit  illi  nomcn  quod  eft  fut>« 
omne  ni.men    b«  Piftn  prsnnni  ndiiiina  his  f:x  nominil)usappelUb'ur.       2 

pnncipatusiuperhumcriimeius,  t  &voca-  i 

JTQuiaDcus.&homoquodinaiKfitum.  b  r  Lxx.  magniconfiili  An^elus.        4 

biturnomen  cius  adniirabilis ,  confiliarius, 

afCteatotomniunibl  CuiicliiJtrepcteft.  c  f  Qulalinefine  beneuoluj. 

d  1   QuitVcunaqiic  vaum..      1  Qm;  leconciliaifetnosDco, 
&  Miflis. 

Dciisfortis,pater  tflituri  f?cuIi,Princcpspa-  6 

b  •  a  T  In  tidcIitos_    ^  ■  cj  piidicalionei»  A.poftolvjium,  &  fucceflotum  .  b  ,  f  o- 

ituh  jme,  Scdaboiibigentes.    c  TSanclonim  licei  aliquando  tribulen-  7 

I'  r.         T  Elus.  o 

b    .  o 


■J?    Tertullianus  .  Dictus  D 

cftmagni  confili)  angefu^,  l-'t>..de  ear- 

idcft,  nimcius:  magnura  "Cchnftj. 

cnimcogitatum  patdsfu- 

pcr  hominis  rcftitutione  ,XL  c" 

annuciaturus  f^culo  venit,  vnfco 

^  Auguftinus.  Ncc  mira-  Lib.i8.de  ci 

dum,quiaangelusDcidi-  "'t«c-J5- 

£tuseftChrift^5icutenim 

fcruus  proptcr  formafcr- 

ui ,  in  quavcnit  ad  homi- 


-.V.   i'.--i  .         .      .        b  8    nes,diauseft,  ficangcUis 

cis.   Munplicab.itureiusimperiumi&:pacis  9    proptcreuangdium  qnod 

aftiM^adin^jptiiiitJir  Babylaniatueratdillipat^in.   b  •;  ludios.vc.pouus.      lo    "11"  tiaU  it  ilOminibUS  .  Na 
inhumil.bcs,  fii.uifuit  Oauid.  , 

non  erit  finis .  Super  lolium  Dauid ,  &;fupcr  , , 

a    <    Ecclelian.  quctignitciturper  irgnum  Da;i'd. 

rcgnum  eiusfcdcbit,  vt  cofirmet  illudj^!;  cor 


}■ 


ilcau  qui  culiudiunt  iudicium,&  faciunt  iuliltiam  in  omni  tcmpuit. 
b  T   IncainaiioDi^  temvoie  . 

-         '^  h 


Euangclium  bona  nuncia 
rioert,<Sc  angclusnuncius. 
b  DcHifoytty.  •5<Procopius 
Symmachus ,  Thcodorio, 
&  aquila  vno  conlcnliv 


roborctittiudicio,'S'iuiUtiaTmodo5;vfquc  ,.  "I^hv  ^^'?^''-  '"'"'^'"1' 
,,,,f,...,u. „  ^,r '..:... . ^_  I       **  rcddidcrunt,tanq«anide  p 


led  lolum  nouus  Rexno 
uorumsuocumChriftus  Icfus,  nouarglorrx  potoftatc 
hunicroextul!r,crucemlcilicct,  vtfecundum  prophc 
tiaTHrcgnarcr  a  ligno. 

Sep;ii3};jnfa.M3gni  confihj  angclus.Qiiod  in  Hcbrxo 
non  habctur,fcdnominum  maicftatcpcrtcrriti  roaufi 
funt  dcpucrodiccrcqd  aperieDcusappclIadusfir.  Idco 
pcohis/cx  hominib.hocpofucrur.m.iiinicofilij  angclus. 


a  f^  Ii^fzculalac„ioium    bf  Chitiias,  non  liominuin  metiia  .  c^  Qjcm 
aj  zinu'inoneio  pioUicauefiMii  m  hisqui  nonerani  dii. 

in  lcmpitcrnum .  Zeluj  Do'mini  cxercituum 


*  NICOLAVS   DE    LYRA. 

fpiflolaad  Defiderium ,  qiuprjeponittir  in  Blhliji  principio  Crnr- 
Jrs:  quia  trtmHulerant  Lltros  retai  Ttjlatrenti  Ttolvmxo  Ki^',q''i 
tratThilofophus,&  vnius Dei  culicr,  Itideo  ybiinHrbrxo  fit 
tnentio  de  dritJle  Chrifii,  ficut  fuit inhocloco  tacucrun: ,rd atiter 
tranflulerunt.ae  Tiolomfus  crederet  eos  ponere  dut^liceM  Jettatem 
&y:Jtcretum  fidtinonjperirentCentili,  patettamen  cxeorum 
tranfl^tiune,  quod  i« hcbrjco  habetnr ,  5c  VOCabitur,  &  non  vo- 
cabir,  &  quodillud  quod  fequitur:  Adrtiirabilis.confiliarius, 
^  Dcusfortis,  &C.  I^firtur  ad  putrum  naium  ,  &  quodiufine 
autoritatis  nou  habetur,  Triiicipem  pacis,  in  ac(ufatiun,jcd  Tiin- 
ceps  pacis  in  noninatiuo,  quia  toco  omnium  ifiirum  difiin- 
tfionum  ponitur  in  tranflatione  Septujginta  ,  Manni  con- 
fili|  Angclus  ,  /1  nominatiuo .  Item  hoc  idempjtet  pir 
tranjhtionem  Ch.ild«icam  ,  qu£  autljenlica  efiapud  hlrbrfosy 
>t dulnm  eii fupra  prjctedenti caprte ,quxtalis eji:  Infansna- 
tus  cft  nobis  ,  &  filius  datus  cft  nobis ,  &  rccipict  (upcc 
fc  l(^cm  ad  fcruandum  eam  ,  &  vocabitur  nomcn  cius 
ab  antc  mirabilisconfilio,  Dcusfortis,  pcrmancnsia 
fa:cula,fa:cuIorumMcflia5,incuius  diebus  multipUca- 
biturpax  (upcrnos.  txhocpatetmahiftJle.qiiodpallusUlelo 
quttur  ad  iiteram  Ue  Chriflo ,  qui  expeHabrur  in  lege ,  &  Trophe- 
tisadfalutemmundi  venlurus.  Uuodautem  inhac  translattune 
ponitur:  Et  rccipict  fuper  fclcgcm  ad  feruandumcam.  /o- 
€0 (uius in  hebri.0  habctur.  Et  cnt  principatus  fupcr  humc- 
rum  cius,  conuenit  ipft  Chrisio,  quifatius  efl  Ihb  legc,  vt  diHum 
eji  ad  Caljt.  4.  Et  quidicit  defeipfo ,  Matth.^.b.  Non  vcni  fol- 
iicrc lcgcm,  fed  adimplcrc.  Quia  etiam  in  ea  dicitui-.Et  voca 
bitur nomen  cius  ab  antc  admirabilis,&c.  Conumit chn- 
Jlo,  qui  vocatusjuit  ab angdolefus  antequam  in  vtero  conciperelur 
vt  dicitur  Luc.  2.  in  quo  nomine  quod  Jalus  interprctatur ,  omnes 
conditiones  hic  taB*  implicite  continentur.lgitur  remotafalfa  ct- 
pofttione  accedamusad  veram ,  qux  efl  de  Domino  lcju  Chrtsio,ci4 
lus  hic  introduciiur  principjtus,  verumtamen  prxmittitur  eius  na. 
tiuitas ,  citm  dicitut :  Paruulus  cnim  natus,  ficc.  Q^ii  veri-  fuit 
faruulus  in  humanitate  .  Et  loquitur  hic  Vropheta  de  fuiuro  per 
modum  prxttriti,  propter  cenitudinem  prophttia .  Lt  fubdiiuT 
eius  maxnitudo  in  deitatc. 
'  I  E  t  fii  i  us .  Sf /7«  rt  tuturalis  ipfius  Dei  patrit ,  &  pcr  confe- 
qftens  jibi  aquaiis . 

^ Datus 


M  0  l{^^  L  J  r  E  H,. 
t  ^  ^>ocabilurnomenciusadmirabilis.ficncnim  mirabilia 
inbon  cosdctcrrcniscoelcftcsfaciendo. 

^  <-o',,..    i,,,adconfiliorumobferuatinmducado. 
^'  '''™'M"i.Paticntia  in  aduerfisprxbcndo. 
7  ''^''^"■/wwy^fMu.Filijschariftimisbonafutiri  r^cuU 

rcfct- 


pueroqui  nafcerctur ,  Dci 
.  nomevfurparevercrcntur 
14  Peniiiusautem  intcrprcrcs 
70.  vtDcimaicftatcm  dc- 
cuitadea.quxdccodiccrcntur,mentisacicm  intcnde- 
tes,quodcftapud  Hcbrxosc!,merit60f«wrcddidcrunt . 
quia  Vrincepspjcii  di£tus cft,  &  Vrinceps  fitturiffmli,  Sc  pa- 
ccm  habere  nullo  finc  tcrminatam. 
c  Zii-s  Domini.Capn  Emmanucl  prophetia,vbi  dicitur 
Tfte  tibifignum  a  Dcc.Hic  finitur. 

#•5«  Proco- 


2  Dntuscft nobis.i"ffW«?w quoddiiiturionrt.^.h.Sic Deus 
diicxitmundum.vtfiliumfuun^  vni;zcnitum  darct.&c. 
5  Et  tacluscft  pr.ncipatiis  fu^^jcr  hunrcru:?^.  cii;s .  Crnctm 
/ibi bainl >nio,vt  dicitur  Ijan. \ y .  Ter  qtiam  p,jteltatvi  .rfrcn  '•^- 
brllaiiir,c:  >egrruuifuitm pitemtr  i-.traint ,  Vir.vli.ii.  Oportuit 
pati  Chriflum,&  ita  intrarc  in  glori.nm  fuam. 

4  Et  vocabitur  nomen cius  admirabilis.  yiiracitla  faciendo 

5  Confiliarius.Co«;/i/4  Euangelicafr.aeptis  decalogi  fuperad- 
dendo  . 

6  Dcus  fortis.  Infernumfpoliaiido 

7  Patcrfuturi  fccaVi.Elcdosadciuitatcm  cdcflcru  admittcndo 

^   Princcps  paCiS.  SciUcet  internx,qiijntum  adcdjcicntiam,  cjr  p 
Jupernf  quaitiumadcaele(iem  ^Jtoriam,  proptcr  auoi  in  eius  iialini 
tJtean;iclicintaneru>it:  Gloria  in  altilTImjs  Dco,  &  in  tcrra 
pax  hominibus  bonx  voluntatis.  Luc.i.  b. 
5?  Multiplicabiturciusimpcrjum.rwrff (/(,vtf  Matth. vUJ. 
Data  eft  mihi  omnis  potcftas  in  coclo ,  &  in  tcrra. 

10  Et  pacis non crit  firiis .  SiUirft p.uis  c<£Uliis  ab  cod.itaj. 
quf  eji  xtcrna.  tt  ex  Impatet,  qwd  bcc  Utura  non  poieji  intilli^ 
^i  de  F.T^echia  rege  luda  ,  quiapax  parum  durauitfub  co ,  fdHcet. 
per  quindetim  annos,  vdcirciter,  quia  Mantffes  filiuseius  fuit  pef 
Jimus  inpnncipio  regni  fui:  propttrquod  turbaia  fnit  pax  regni,& 
iplefiiit  in  captiuitattm  dufiiif,vt  hjbctur  z.Taralip.^  j.  SciendU 
auiem,nuod  i.bi dicitnr  hn;  MuUiplicabitiir  ciusimpcrium 
&C.  In  Ijebrgo  habctur :  nruiS  Lcmarbcil ,  quud  jign.ficat 
au  ihHltipticandum:  Ecpviatitr  ibtliitij  Q  Mem  claula  inmedio 
didionis cotranatura  Ju7i:quta fenipet  pouuur  in  fine  diiiio'its,& 
mnfjiiam  in  medto ,  nec  in  principio .  Et  hoc  ad  dtNOtanJurr,  fiod 
Clniflus de quo  Scriptura  hic  ivquitur ,  ntlut  fuitcoiura  tiitfum 
naturx  de  virgine  1  lanfa, 

1 1  Supcr (olium Dauid,  &  lupcr rcgnum  cius.  yideUcet. 
ctUitL  jigurjtu  juper foiiTi  Dautd,  vc/Supcr  foliu  Daiiid.  JWc/?, 
fuper  KcdefummiUtantemper  regmm  iMuid  ftgurat.t»t. 

1 1  Vtconfirmct  illud,  &  corroborct .  tt  boc  patet ,  quod 
noncH  hicfermo  de  re^no  Dauid,&  de  rcgno  E^echix  adltieram: 
qiiia  illud  rignum  nun  fuit  confirmutum . ' 
I  ?  In  iudicio Sc  iuftitia amodo,&  vfquc in  fcmpitcrnu. 
Sdd  Etikfia  fic  efi  a  Lhrifio  conftrmata ,  nun  folum  triurtiphatis, 
fedetiam  miUtain propter  quod  didt  Chriflus^Matth.vi.d.  F.CCC 
vobilcumfumomnibusdicbns  vfqucad  fincm  Ixculi. 
14  Zclus  l>?mini  ciicic,ii\xnm,8iQ.ulus  cji  amor /ingularis. 

^  Extunore 


rclcruando.  ,;;».. 

8  7'//»i'.€ff;7j£if.ScHiccttriplicisquiadatpaccmc6fcicn- 
tix  intcrnani,*  cum  proximo  paccm  fratcrnam,3c  fina 
litcr  paccmdorix  fupcrnam. 

9  MulttpUtal).  eius  imp.  SciVicct  multiplicationcSan^orfi. 
14  zduf  Dnminiexcrtt.  Jaait  hoi.  IdcftjCJuscharitasadgc 
nusiiumanum. 

f  I  Ferbum 


123 


Glof  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


124. 


^  4«  Frocopius  Sic  depuero  prophctiam  condudit .  Zc- 
A  hisDomini.Zelus  inquam,  bonusciquccongrucns  ma 
xime qui  a  diabolo  in  poteftatcm  rcdados  cnpcrc,&  lal 
uarelata?at.Aliteripfum  ad  xmulationcm  piouocaue- 
rti  nt  irraelitx:  //»/'  we  prouocaucrmt  m  to,  qul  nou  eft  Dcui,ait 
Mofcs  ••  Et  ego  pYOUCcabo  eos, 
in  co,qui  non  cH  populus. 
a  i/tr.mtJo.V cxhu  hebrai- 
cu  13T  Dabar  per  tres  con- 
fonantcs  fcribitur:  Dalcth, 
•  Bcih ,  Res.  Si  legat  Dabar, 


(lcrunt .  Per contcmptum latcres,&  fycomoros vocant lu  D 
d.Ti,quiinChriftumcrcdunt,  omnefquc  hxreticiCa- 
tholicos,  qui  fuae  k€(x  non  fmu. 

C     Launs  cecidtrnnt  Diccbant  lupcrius: ^fcendamusadlu 
dam,&  fufcitemus  eum,  &c.  Nunc  defpcaiue  de  luda,  &  Bc 

niamin.  Lateres  ccci.  Rcgcs 


a  r  MU-et  filium  f»Iuare  raundum.    b>  Proph«a  renertitur  acl  «Ufrfionem 
Fvht.-.i.n,&RaV  .  c  1  ludamvelin  omnts  u,bu$.  T  Fruniatmii. 

faciec  hoc.  Vcibum  mifir  Dominus  inLcob, 


verbu  m  (jgnificat,ri  Deber  b 
niorte,&  pcftilcntia.Vnde 
quida  ambiguitate  decepti 
mortedicunt  e(remi(Tam. 
Vcrbu  prxccptu  adlitcra, 
vt  de  luda  Reges  fieret,qui 
cmni  Ifrael  impcraret.Cc- 
cidit  aute  Ifracl,idcft,in  de 


a  f  Al.«  decem  triba..  T  Ide»  .,uod  Raf.n.&.  Syii ,  lcilicet  S"!  *»"'  « ami". 
quan.lo<iuecontr.-.ea.pus.nabart,  vtinlequennbus  onendetur: 

4 
5 

..  «"intirini,  fraijiles,  qui  &  fyrnmoti.  6 

c  &:m>nitudinecordis,  dicentes:  Larercsce-  7 

^  a  5-  Fortibut.  b  «  E^''!j,]«  nofttas. 

ciderut,  icd  quadiis  lapidibus  xdificabimus :  8 

,  C  Ficuitaiuao.inttu-*"»'»»'"':  '"«•'*'  ^""°'-  "^  ^  Ho!tes,r!nl.ltiiin,  Rafin.Sc 
Syri.     c  '    cij;isccnterftdntnni^*.vnd--:ViJi  impium  lupciexaltatuni. 


quan'loquecontt.i  eas  pujjnauiiii,  VI  ■■^■v.,- -- 

&  ceciditin  IfracL   Et  lciec  omnis  populus 

a  V  n-cera  tiibuum,  quxex  multituJinefuperbis  etant  contra  ludTam. 

Ephraim ,  &  habiratcs  Samanam  in  lupcrbia 

a«W'  yUtesuuam  lica  auun.8c  luda,«l  .i.iaconmnA.  B.alin,  U  Airyriij. 
T  ^^    !■  1  .    ,   inHrini.  fra3iles,  ouiSt  fvrnmot!. 


luda:,infirmi  fcilicet  imbc 

cilles  in  manu  hoftiu .  Sed 

cum  fubiugati  fucrintno 

bis,quadris  lapidibus  aedi- 

ficabimus.  ex  fortibus ,  Sc 

beilicofis  Principibus  po 

pulummuniemus. 

d  Ceiror.  Ideft.inuincibi- 

les  cx  nobis  Principes  in- 

uafimuseis. 

C  Et  leuabit .  ^  RupcrtUS.  Vbi  fupri. 

Re  vcra  Rafin,ideft,fapie- 

tiam  fccularem  cuius  vtc- 

baturauxilio,elcuauit  fu- 


•  rt.     -r.    •  Svri      c  <    <^iscpnterctdntn  ni.*.vnu<-:viji  impium  .ut.c.^'^»iv...u,i..  DatUr  aUXUlO,CH;U4lHl  lU* 

cctribus,quxncglcaopa      £v^^^.noi.osruccidcrut:fedcedros  t  immuta-  9    percum,inqucmcumque 

».Reg.«.C.   mandatO  dOmUm    Uaum   a      ;^    ^ ,  .rr...,n.x,a,f,n    r  F....ltab.t.  bl-Sennachcnb.  cTSecu-    ,0    r-^rir^it-hncvprhlim. 


Lib  1.  in  Ifai 


abicccrunt,  &Ieroboade 
tribu  Ephraim  clegerunt. 
^  vnde&Ephraimcognomi  e 
ratx  funt.Spiritualircr  au- 
te  verbum  Euangelij  mifit  f 
dns  in  Iacob,ideft,in  Apo- 
flolo.s&alios,&ccciditin  g 
Ifrael.Prxuar  icatu  m  eft,fci 
licet  ab  incredulis.Vcl  ver- 

bu,ideft,filiumifitinIacob  ,     ,      .     > 

fcilicct  populum  Iuda:orum,&  cccidit  in  I(racl,c.uiag.e- 
tcs  cumrecepcrunt.^'?»'^"»»  w/'?  Oow.  i«i(7Ci'''.ideft,incc- 
dcfiam,  fcilicctqua:  priorcra  popuh>m  fupplantaui'.  Et 
cccidit  in  Ifracl ,  idcft,  in  ha;.cticos,qui  Dcum  vidcrc  lc 
iadant.  Scinnt  irs.-;"c;riincipesconu-n,&  omncsqui  ha 
bitab:;nri:i  Samaria,idcft,qui  lc^cm  tc  cuftodirc  dicunr, 
&  in  vbcrtatevirtutum  cfte  ,  &  fiuaus  affcrrc  luft  vx 
(Ephraimnamqjinrcrprctatur  vbcrtas)qui  lcilicctdclpi 
ciunt  Ecclefiam  &  fimplicitatcmciusputant  impcruia. 
~.  b  Topulus  Ephraim.  ^  Rupcrtus.  PopulusEphraim  rc- 
„  aeintcUigunturoes  (upcr  quoslapisiftccecidit,  quos 
*-'  vcrbuiftud  terribili  cafu  contriuit,taIudaei,quamb.xrc-, 
tici.Qiurc?  Quia  Ephraim  cii  hicc  prophctia  Icriberetur, 
fciftus  eratadomo  Dauid,&  aureos  vitulos  colebat,  rcli 
do teplo Dni.Igitur  fciet omnis populus Ephraim  ,  quia 
nialii  eft  cis  csecidiflc  in  ipfis  vcrbum  iftud  quod Domi- 
nus  mifit  proptcr  fuperbia  ipforu,qua  dicnnt.Lateresteci- 

NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  Examere  auiem  fwgulaft  ipfius  Dri  adgems  humanum  impletum 
efl,ChriHi  myHerium,propter  quod  dicitur  ad  Heb.i.  Nufquain 
Angelosapprx'hendit,fcd  femen  Abrahx. 
1  V erbu  mi fit  do. Drjcripta  Cbi^U exaltatiow ,hicconfcquenter 
ponitur  liberatio  regni  iud£  d  l{egibus  }frael,&  Syri^ipfum  pcr- 
frquentihus,&  deliruere  •polentibus,ytjupra  diBum  tiUa.j.Et  rt 
piouet  hic  THophtfa  tria,  in  quihus  confidebaitt  iUi  l\tges,  {c  ilmt 
primo  eovi  ad  muicc  cmfadcratioticm.  Secundoperfonarum  rcpit 
tationcm,ibr.I.t  dlipcrdct.TertiopopuU  rtiuUipHcatione ,ibr.  Suc 
cenfa eft.CJrca pnmum  rfjc»«i .-Verbu  mifit  dns,&c.T^e<  boc 
■pcrbum  intiHigitur  prophetia  lfai<econtra  regnmn  jfratl,&  quia 
jKob  vocatus  fkit  lfraeL,tdco  fthditur. 

.      a  Et  cecidit  in  lCiaielTanqKa  pa^dus  deflruens  illud  rrgnm. 

3  Et  fciet.Tcr  experientiam fua:  deieHionis. 

4  Omnis  po.  'Ephrzim.Iden,regni  Ifrael.quiftc  7iominatur,ed 
quod  primus  l{ex  teroboam  fuit  de  tribu  Ephrairn. 

5  Et  habitantes  Sama.  0.«.«  crat  MetropoUs  in  illo  regno  quam 
tepit  Salmanafar,& populum captiuamt 4.  l\eg.  18. 

6  In  fuperbia,  &C.  .A.  itcquaper  Salmanajar  caperentur. 

7  Latcrcs  cecide.Per  latercs  hic  inteUiguntur  lieges  lfrael,]fub 
auibus  rcgnumfuerat  attrituividelicet  tepore  loacba'^,&  «ntcfe- 
cundtm qiwd dicitur,^.i\eg.  1 3.  Attriuerat  eos Rcx  Syri^.dr 

hoc 


a'<rrrphetacontraAfl"vrios,&S.3fin.  I^EK.ltab.t.  bTSennachenb.  cTSecu-    jo    CCCidit  hOC  VCrbum.  E 

larisfapier.nxinO-oconHdeha^pluaim.     1"A«>'tios^^    D    T       T  f  Et  inimicOS  CIUS  in   tUmuL  t  LoCO  « 

bimus.EtclcuabKDommusiioitesKalmlU-  ^j   ^,,^idcm  Namduinfaplanubia.,, 
.     .  .     ''^.^'"'a       1.   _  ,.,  pientiaicculariconfidunt  j 

pcc  eura,  &  mmiicos  ems  j  in  tumultum  vcr-  12  aduerfarij  verbi,pereande 

,  Tciuxfciuetdcbcii.ui,  ludam.  fapicntiadcftruuntur.Eic-  ' 

tet.    Syrum  ab  Oriente  ,  &  Phiiiltijm  ab  i,  nimaduerfus  Chriftuco- 

a  T  Mo..  f.r  rttm.  »4  corditcr  dimicat,  fcd  intcr  +  ™  c 

Occidentc,  &  dcuorabunt  Ilrael  toto  ore.  ^  fe  implacabilem  trahunt  S^^S'""' 

difcordiam  .  Vndepoftca 
dicmn.-f^ntifquifque  partim  brachiijui  fo^iJ^it.Quodtriplici-. 
•tcrintclligiturprimumdebellisSamari^ciuilibus.duni 
alijproalijsRcgibusdimicant.&fuisinterfeaisrcgibus 
in  iuda»  cxpugnationecocordant.Sccudoin  Icrofolymi 
tano  cxcidio,  vbiinucnitur  triplcx  intus  difcordia  dii  in 
tcrfcd:micanr,&  inrebellioncmpertinacitercurrcndo» 
Romanorum  iram  cdcorditcr  prouocant,vt  irato  Dco 
nuUam  hominum  mcrcanturclcmentiam.Tertioderi- 
xis  harrcticorum  in  fc  inuiccm ,  &  tamen  du  fcipfosco- 
traria  fcnticndodilaniant,concorditamen  malignitatis 
fpiritu.aducrfus  Catholieam  dcbacchantur  Ecclefiam. 
g     .syijflwc^Or/enfd.  VoxProphctx.  Hoc  eft  quod  fu-      • 
pra  dixit,  fcict  omnis  Ephraim,quod  fcilicet  adducet  d» 
miuus  Svriam  ab  orietcque ante  amica,  &  Philifthiini 
ab  occidcntc .  Quod  faaum  cft ,  quando  Scnnachenb 
ccpit Syros ,  & Philifthajos ,  &  cumillis irruitin deccm. 


tribus. 


^  a  Etdi. 


hocprKdixerat  Flifcus  ^.lUg.S.diccns^fahtli.  Scioqua:  fatlu* 
rusfisfilijs  Ifrael  mala  ciuitatcs  coiu  munitasignefuc- 
ccndes,  &  iuuencseoru  intcrficicsgladio,  &paruulos 

corum  clidcs,&  prxgnantcs  diuidcs. 

8  Sed  quadris  \zpidibus.ideft,l\egcsfortioreshabebimus,ftcut 
murus  de  lapidibus  quadris fortior  eli,quam  latcritius.  fhfod  diie- 
bant  de  Vhacee,&  filio  eius,queintedebatfacere  t{cgein  regno  tu- 
da,rtdt&ii  efifupra  y.cap.EtidemflgnifJcat,quodli<bditur: 

9  Sycomoros  fucci. /rfc//,  l\cgesparuivalons  tranfnrunr. 

10  icd  cedros  immu.»(/t^i  aliiores^&potetioMsliatucmus.ln" 
tendcbaht  cnmi  fibi  fubiugare  rtgnum  lucta,  vt  ditlTi  eil  f'pra .  L  t 
quia  iaiiupr.cjiimtbMt  cxtonfidentia  Rafin  I{egis  Syrix ,  quierat 
eis  conffE<leratus,idto  hanc  confidentiam  nmouetTiopbcta  ciicens. 

11  EickuzbitDomi.Salicet ^ffyrios, qtti itiiafcarunt cun.t 
vt  hahtiti!  4 .  i{eg.  16. 

12  Etini  cius,&C.Hocfn  inprxUii.contraeum  quod cvmmitti- 
turtutn  clamorc,&  ttmultu.  ttquia  capta  Syria  K^x  .Afiyrivru 
adduxit  ir.de  bcUatores  contta  regtium  Ijrael,  idtv  Jubditur. 

1  j  Svriam  ab  ori.  Supplefacitt  dominus  vetmt.Et  dicitab  orii 
te,  quia  Syna  ifl  in  parte  Orientali  rejptciu  regni  llrael. 
»4  EtPhllift.ab  occidciVC  Quia  tetra  Th>iiJihinorum  cxiftcs^ 
fuper  mare  Mediterrantu,<ft '«  parte  Occiditali  rcjpeliu  di3i  regni 
15  Et  dcuora.  idcfi,dejirucru»t  iplum  tuio  ajfUiu,  &  conatu  . 

•k  I  In 


M  0  l\  ^  L  I  T  E  ^. 


1  verbumiftt  Dominus .  Rcfiduuhuiuscapitiscxponit  ad 
•J-literadcdcieaionercgnilfrael,  perquaEccl.  deie<aio  a 

flatu  virtutismyfticedefignatur.cudicit:  Vetbumifitdomi 
nusin  7acot.Ideft,c6tralacob>quifupplantans  interprcta- 
tur,ideo  per  lacob  Principcs,&  pr^latifupcibiquicocul 
cant  fibi  fubditos  fignificantur . 

2  Et  ceci.  Idcft.contra  Dodlorcs  vanos,qui  doft rina  vtile 
antiquoru  c6temnunt,&  nouitatcs  inutilcs  ad  fui  iaftan 
tiam  antcponunt,  idco  fubditui: . 

&  in 


6  tniuptfbiu,is-t.Laieres tm,drf.idcft,doaores,q nos j3ccf- 
ferut  rcfpeftu  noftri  rudcsfucrut.  Sicut  latcrcsrejpeftii 
lapidu  quadror.&  iycomori  refpcctu  ccdror.paru  valet 
II  £fc/f«.i/;(r,(C^f.Quunterpretat  varictas:&  fignarquxrc 
tcs  opiniones  varias  &  nouas,  ad  fui  oftcntationcm. 
13  /^o-re-tJj^rw.Syrijjinterprctat  fubl,imcs,&  Philiftiim,ca 
detcs.Et  vtraq;  intcrpretatio  congruit  d?monibus,pcr  fu 
perbia  fublimes  funt:tamede  coelo  cmpyreo  ccciderunt 
15  Et  deuorahit.  Quia  d^mones  fupcr  incorporant  libi  lu- 
pcrbos  EccLcfiae. 


l^y 


^  a  Et  difpfrdct  dpmitiPt ,  &c, 

A  Tropologice.Auferctdo- 

S'er  j.f.  minuscaput  &caiida.iMa 

i-10.3.     iorclcilicct,  &  minorcm. 

Cauda  diccndo,hcrcticos 

non  homincs ,  fcd  iumeta 

dcmonllrat,quae  hocme- 

brotcguntflcrcora,  5car- 

cct  altcra  parua  animalia- 

Incuruantc,  &  deprauate 

quia  verba  lcgis,vel  prece  - 

J3ta  rubuertunf,&  rc^ladc 

iin,&  prauant  via  Logcuuquo- 

i.idcft  que  qui  caput  cl>,«Sc  pCeu 


Ifaix  Cap.  IX* 

jTTanicn.  I' VudrI)ominiu:Sinecauripercuin  filio]  vefttos,   difciflfnam 
■on  (ccrpilhs.  r  Dei. 

t  In  omnibus  his  non  ell  auerfus  furor  cius, 

T  Dd. 

lcd  adhuc  manus  eius  extcnta,  6^popuIus 

3  T  Quia  b  f  Pcminum      ^quipenuiii,   &.  ipfe  inedetur 

nonellrcuerfus  ad  pcrcutiencem  fc,  &do- 

•r  Vel  ex.    T  Ideo 


n6 


b  h)  die  vnt.  ^:  Procopius.  D 
Quoduna  dicdicit,ccrtQ 
quoddam,  &ftatumRo- 
manibclli  tempusfignifi- 
cat.Quidam  tamen  ex  quo 
ad  cos  ,  quod  miflimieft:. 


..c.«    ,.aeo.                 ^  vcrbumpcrucnitoempcr 

„  minum exercituum non  inquifierunt.  Etdif  ,  "«^dun^ordmc.pforu c6- 

aTPiincipe?           bTPopu.um.      I  J^^!^"; '"  %nmcan  voluc 

perdctDominus  ab  Ifrael  capuc,&  cai^dam  |  ^^'""^^  "P'"''  ^""'^^ 

j  f  Q_uiJ  mifumeft.-  bf  Ali.isreftenanteTi.    fVcibalegis.     cfsimul. 

b  fincuruintcm ,  &  dcprauaniem  in  dk  \nL 

qucquicaputclt,&:pleu-  _^  a  T  pnncrp,. 

doprophaa,ideft,cauda  di  c  Long.tiius ,  &  honorabiJis ,  iplc  clt caput :  & 

iperdct.magiftjos  paritcr,     Prophcta  doccns  mendacium ,  iplc  ell  cauda. 

,.-c..-.- 1 : j„,-p  cadunt.  bf  Intociicem.  flnlideleni. 


&  difcipulos,  &  gproptcr 

muncra  laudant,  &  g  lau- 

dati  non  agunt  pccniietia. 

Idco  in  iuucnibus  non  lac- 

_  tatur  (ihs,qix'i2:vf  ciuitaticu 

•**  ms  iit.x  luucnii  tfl,  &  g  Deu 

patre,vcl  fponfum  vcrum 

perdidcrunr  mifcricordia 

non  impctrabunt.  Omnis 

vcrohxrcticus  hj-pocrita 

cft,&qu!Cquid  loquitur, 

ilulmiacll .  lamcxtcndit 

4hs  manum  f  ua  adpuniS- 

du,&  fpinas  impictatis  co 

ru  flama  voraxconfumct, 

&  vcrba  abfque  virtuti- 

bus  ( quaEinfruauofcfal- 

tut  comparantur)  fumo 

fupcrbiae  inuolucntur.Ad 

coru  pocnas  contromifcct 

tcrra,  &  dcccpti  populi  x- 

tcmis  tradctungnibus,vcl 

ardoribus:  quiaturpislu- 

cri  gratia.nec  fuis  parccnt, 

fcdtcnatim*ictcptos  prx- 

datur,  rclinqucntcs  bona, 

fcqucntcs  mala .  &  nuqua 

fatiatur  crronbus,  lciplos 

dcuorant,&  cotra  ccclcfia 


a  1  Si  i.cci!5  rx<  um  duxctit  am 
*  rupuic  meus 


qoi  beaium  tedicunt  fcdurtint  tc. 


nominc,  animal  rationc 
carcnsinnuit.cui  populu  fi 
milefecit,  autcertcratio- 
ne  pditu,  &:  quod  ca  defti- 
tuitur:  autdcnique  princi- 
pe,  &  fubditoru  quclibct. 
C  Longauus.  -5«  Idcm .  Hoc 

EteruncquibeatificantpoVlumiftumfc-P    ?tac5pte"ote 

A   ^  ^;^"""'   ^0-;-''^""'"^'«'""'"""»''«™'».-  .      .  gimus.-PmnrwpflpW^^er/r- 1  Pcrditi. 

ducentcs.&quibcatihcantur,  f  prxcipitati.  lo  tiorcs,  f,nos'hod:/duudica.E 

T,  I  r  1    1  '/ ■^''"T.  "''•  •  .  murinbencfaaohomir.isinfir- 

rropteriioc  luper  adolelcentulis  cius  non  n  wi,e^c.  Eftaut6caputpopu 

.  T  Ah«deieft,b..u,.  .      „     .  lifaccrdos.cutanquamin 

Lxtabitur  Dommus,&pupiliorumeiu.s,&vi-  «2  vnocorporeconfidcratur 

duarumnon  mifeicbitur.  Quia  omnishy-  Jj  caudaaute,quiitiiquado. 

a  f  Aliudlimubns,  aiiudigcns.at  ptzfex:Dscaniuccm,jclafciuiens,  olten 
lans  p)>ipejpaicm  ina:fupiu<n  icplens. 

pocrita  cft ,  &  nequam ,  &  vniucrlum  os  lo- 

1  Ligo. 

cutum  eft  ftultitiam .  In  omnibus  his  non  eft 


auerfus  furor  eius ,  ied  adhuc  manus  cius  cx- 

a  *■   Non  ccfTai  fc.:ic. 

tcnta,&  populus  no  cft  rcuctliis  ad  percuticn 

%       W      /tWr\llf%     n«  4  I  •    »r\rt.  rt*    «.HH  ('••■H  AH*»a    /*•••>•.    !_!...- 


a  T  Omnia  mala  eorum  confumcniur  fupei 


iplot. 


«        t      V ■»■■>«    jiiMia  ^\it  uiii  vviii  uiiiciiiui    I  ULT^t    ■  VIU9. 

tcm  fc,  Succela  cft  cnim  quan  ignis  impictas: 

a  TAIiat  Teptcm.  ^Nonatruiii  culiuir. 

veprcs,  &fpinam  vorabit,  &  fucccndetur  in 

a^  Non  iiibuif)aoi.>  aiboiibut.  f  Vbi  habitabunt  bcOiz    b<r  Igne  lapiofiio. 
e  T  AllUttdiar.  n  Omne  c nim  <]uod  in  lublime  coDfui^it,  lupcibam  jo. 

A*r..'Vi'^    V^i''  I  •    r     ci-  intejnuiccm,quifratres 

dcnlitatclaitus,&tconuoiuctur  inlupcibia  ,p  funt.in fingulos,finguli,&: 
r        T    •      j--  •     '      /  Timote.  in altctunf gcmiui coulur 

tumi.miradnicxcrcituu  tcoturbata cft tcrra,  ao  |cnt,nonalitcrquaolim 

a  t  Obleffut  i  RflnaDit.        bTMstetialii.vel  iDfetnali.     f  Qui»;^  jl    lcfc  mUtUO    Ephraim  ,   & 


14  cctProphcta,nulluinpo- 
pulogradu,  vclordinc  for 
titus,  nifiquemfuaauto- 
ritate  vaticinadi  fpiritunt 
cmcntitus,  falsb  fibi  arro- 
gct,qualis  Hicremia: ,  Mi- 
chcaiq;  tcmporibus  Ana- 
niasA  ali)  extitcrunt. 
d  yirfratrifuo.  *  Proco- 
pius.Fameenim  tanouani 
rabiehuc  illuc  adi  dcnti- 

17  bus  in  quoslibct  irrucnt. 

18  Imoncafuis  quidem  ipfi 
carnibusabftincbunt ,  lcd 
in  feinuiccm ,  qui  fratrcs 


«y 


16 


«*.ui./idiii,ui.».uiractl.lCUa  a  T  ObleOin  i  RflnaDit.        bTMatetialii.vel  iDrcrndi.     T  Ql"»  jl    lcfc  mUtUO    Ephraim      & 

pantcrdtmicant.Proptcr  d  &  critpopulusquail  cfcaignis.  Virfratfifuo  .2  Manaftes,  &ambo  fiiimlF 
'-luxunamautcm,&volu-  i    i         ^  b  T„^,„,,^Arti  innr    <:...,, 


w  eua  P^atc,&  dcccptotu  pra:da,inicr  fc  difcordant,  &  dc  vna 
hzrdiduas  faciunt. 


(h: 


b  In  die 


ludamadorti  lunt.  Sunt 
autcm,  vcl  Saluatoris  orc  fignificata  ,cum  lc  noo ,  vt  pa 
ccm  in  tcrram ,  fcd  vt  gladium  mittcrci  vcniflc,  pronu- 

tianit 


*  NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  In  omnibus  his./cilicetpercu/Jionibus  regni  Jfrael . 
a  Noncftaucrfusfurorcius./c<//cfr  domini. 

3  Scdzdhuc..4d  amplius  puniendum,  fcilicetpcr  Salmanafar 
l{egem,<jHi  poflea  captiuauittegnnm  Ifrael.^.  B^tg.  is. 

4  Et  populus./ci/«cf  Ifrael. 

5  Non  cft  rcucrfus.  Terpcenitentiam,&  emendationcm. 

6  Ad  pcrcu.  (c.fciltcetad  dominum  cuius  voluntatc,& permif. 
fioncfiebat  punitio  ill^. 

7  Et  difpcrdct  Hic  confequenter  Tropheta  excludit fecundum  de 
quo  confidcbantfcilicetperfonarum  reputationem,quiu  confidibane 
dc  principibus  &  militibus  prouedis  tttate  &forttbus  armis,quoi 
exUudiiur  cH  dicitur:Et  difpcr.do.  Secundoetiam  confidebant  in 
"ProphctisfalfiSyquiproptcrquxslumfcquebanturVrincipes  &  mi 
lites,falso  eis profpcra promittendo,quod  excluditur,  cum  dicitur. 

8  Et  cau.  Dicuntur  autem  Vropheti  falft,cauda:quia  propter,lu 
crumprincipibusadh^rebant ,  ftcut  vulgariter  adlwentes  alicui 
Trincipi,dicuntur  eius  cauda,&  in  i^a  cauda  per  mcndaciafua  in- 
curuabat  eosarecittudir.e  iufiitie,&  refrenabat eos a  Dei rcue- 
rentia  &  timore. 

9  ^tcruntqui.f.Vrophet£falft  promittentes eis projpera. 
>o     Etqnibcm.Quiavtriquefueruntcaptiuati. 

•  «I  ^to^tcihocQuuiantextatemadultamfueruntpartimoccift 
.. & 


&  pdrtim  capiiuati. 

IX     Etpupillorum.£/i»K//i»i/»w<i//orww,^«i<7,  iR/ypro/^/cr 

debilitatem  in  potentiam  c/jet  magis  pan  endum. 

1}     Qu  I  a  omn  is.  Sciliiet  de  populo  IJracl. 

H-     Hy pocrita.  Ver  iu/iiti<e  /imnUtioncm,  quiafecundnm  quod 

dicit  leronymus  .  Simutatafan£litasduplcxeftiniquitas.  Etdicit 

Vropheia:  OIs,&C.  Q.uia  licit  in  populo  illo  effent  aliqm  honi,  vt 

Tobias  &/imiles  ci,tamen  erant  itapauci,  qujd  non  lomputaban. 

tur,quia lUud  quod  modicum  ffi  nd  reputatur,vt  habttur  z.Vhyfi. 

15  Inomnibns  his.Exponatur  vt (upra. 

16  Succcnla  cft.  Hic  excludit  confequenter  tertium  de  qiio  confi 
debant,fciUcetpopuli  muliitudinem,  diiens:  Suc.  cft  cn  i  m ,  idefi, 
impicijs populi  Ijraclprouocauitirani  Deicontra  fequafi  ignem 
ardeniem. 

17  Vcprcs.IdeP,populumomnem. 

18  Etfucin  dcn.fal.l>.«/.  denfttasmultitudiniseisnovaUbit. 

19  Etcon.  l(ii/l,maiorcs  de populo  infumo  [uperbits  laboramcs 
ftmul  punientur  cum populo.Et  quia  nonfolum  imminebat  eis ma- 
lum  ab  aduerfarijs  intrinfecis,  fed  etiam  ex  diffenfionibus  intrinfe- 
cis,quc/'<ru  magis  ptriculof^. Ideo  (ubditur. 

20  In  iraDomini  cxcr.concft  tcr.infeipfa. 

21  Etcritpopulus.  Idi^  materta  diuinA  vlttonis. 

22  Vi  r  fratri  fuo.  Vropter  intrinftcam  di/fenftonem. 


Et 


t 


M  0   f{_  A   L   I  T  E  t{. 

4    ttpopu.  Idcft,adDciimpcrpocnitcntiam,quipcrmi 
iit  talcm  pcrcufiioncm. 

7    ^'^cr.io.ldcft.apopuloChriftiano. 
t    Caput&  cau. i.ix^alos  Principcs  &  Prclatos,&  obfcque 
tcs  cis,&  qih  iftacauda  dcprauat  cos  aJulationib.fui8,6c 
inturuaicosarcaitudincrationisioiubditur:  incuruan- 

tcm 


tem  &  dcpra.Sc  vtriq;  erunt  praccipitati  in  foftam  infcrni. 

ii     Vroptcr  hoc  fuptr  aiU,.  Na  lubditi  mala  fupcriorfi  imi- 

tantur.Grcinpafto.Cumpaftorpcrabruptagraditur.co 
fcqucnscft.vtadpr^cipitifi  grcxlequatur,  idfcquitur. 
I  j     Quia  omuishy.  Et  lubditur  obftinatio,cum  dicitur. 
1 5  In  omn//'./.;/i.Scquitur.-  Tipn  c/t  rc .pp  quod  fcquit  pcna. 
18    j^wccff/a  <//,^f.Idcft,igni  gchenna:  deputata. 


127 


Gloj[orc!.&NicolaideLyra        128 


t  Siipra;<|.f. 
laft»  10.  a. 


tiauit.Innuitautc 
A  accrbo  cosaiioqui 
intcr(e  odiolabo- 
rantcs,inftrueridis 
proximo  inlidijs 
coituros  tamen,& 
ipfumluda,  ideft, 
vcrumDcicultum 
profeiTi  ,  obfeflu- 
ros.  Vitium  cnim 

■nIcolavs"d"e  LYRA. 

I  Et  de.  In  hoccomminatur  ei  Tropheta  malumJamis,quod  ali 
ijUMdo  magis  nocet  qumgUdius,  rt  dicit  Vegnm  libro  de  re  mt 
litarr, '. 

■ " aTd  d  1  T  I  o. 

1«  cap.9>  v^i  dicitur  in  poiiiila.  Item  hoc  idcm  patet  per  tranfla 

tiortemChaldaicam.  .    n*j.,i.r 

Ra.  Mo.Mgyptiusln  quadam  fua  einn.tn  qm  traOat  de  McJ- 

fta  dicit  quodfex  nomina,  qiu  hic  ponuntnr ,  lcilicet  Admirabl- 

iis  COnflliarius,3cc./«nf  nomina  puen  nati.ldern  tcntt  l{a..Abe. 


1  parcct,6^declinabitacidexicra,Muncc.  &  comcdet 


ad  finiftramAnon  faturabitur.Vnuiquifq)  carne  braciii) 

aTlnprox.a,oslWtrc...cct.  ,  Qj- de  vnovtcto  >.,-,..,  8ccodcu,,are.n..  b  ,  ...nul.  1  Qil''-» 
ntct  f  d  (cordcs.  tini<-nco..tordcs  conita  lu^^im.  i,  , 

fui  vdrabic  ManaiTes  Ephraim,  ^  Gphraim  ManaQen ,  & 

.-   ,  L  ,   .  1,  ■<  vitia  ii>nl.ini-ns. 

a  1    mfpbunt.  "1  •'  _         ,.        b        • 

ipfi  contra  luda^m.  t  In  oibus  hi.s  no  ell  auerlus  f  uror  eius, 

^  a  T  Ad  ie\utien  Ui.n,  ficut  ill.  ad  iitccaiidura. 

fed  adliuc  manus  eius  extcnta- 


alioqui  malc  fccu  D 
conlcniicns  in  vir- 
tutecoif  tamcnop 
pu;5nada,verbigra 
tia,audacia,&  timi 
d  tasinterfecotra- 
riaefunt ,  mediain 
tamcn  fortitudine 
obfidcre  videbis . 


2  V  1\US. Idcjlyillurridcquo  prius  confidcbat,  jicutde  brachio, 
i^hocpropterdilfenftoncm  intrinfecam  ,  ideo fubdititr. 

3  Manafl'.  Rph.  l^U  enim  du<£  tribus  dejcenderuut  de duohus 
tdijs  lulcph.Catera  patcnt  exdiHis. 

horutrt  noniiiium  ad  E^^echiam . 

REPLICA.  Circaprincipinm  g.cap.vel  fecundum  aliquas  Bl 
bliai  ima  jincm^.  cap.  dnailUm  palfum:  Primo  tcmporc  al 
leuiata  cA  terra  Zabulon.  Bur.fortaffispanaemiaducius:  vd 
tn  dcfinjionem  Judaifmorumattediatus,  commendatprxter  ( imo 
CQHtrafuummorem)  expofitionc  poHil.  &adeimdirigit,  nonob- 


C  A  P. 


Dcut.  ij.c. 


Rom.  lo.b. 
LUC.I7.C. 


f  Nifi  cum  jn 


Cap.  X. 
\Ae  <?ttJco«,Anago- 
ee.Omnis  h^reti- 
cus  iniqtate  fcri- 
bit.&decipitpau 
peres, non  diuitcsAnde.  i\c  a 
demptio  anim^  viri  propri^di  • 
uitia.  Tapper  autemno fuHinet 
comminationem.hnmWiSVe-  b 
ro  cito  fcandahzatur:  &  vj 
dua,que  viru  perdidit  Deu 
&  pupillus,  quipatreami- 
fit  crcatore,vnd',:  Deum,qui 
tegenuit  denli.&  ohlitus  es  do 
mini  creatoris  n«;.Quid  crgo 
facient  in  dic  iudici) ,  cum 
tantos  deccperint ,  &  cala- 
mitatisdelonge  venicntis 
Adiuftudicitur:  P^o^-cf/^ 
rcrbum  Dci  in  oretuo.  Etalibi 
J{€gnum  Dciinlra ros  efi.E  co  C 
tra  calamitas  h^reticoru 
de  longc  venit,  multo  tem 
porepra^parata.Ad  quem 
confugient  cum  fiftu  ha- 
beant  Deum  ?  Cui  tradent 


X. 


ioru  infiftcre  veftigijs,  &  q 
ab  ijfde  tradita  sut  dogma- 
tacofedari.lfti  funt  g  afte  E 
dat  autores  videri  exerci- 
tandaru  lixrefeo.  Aduers' 
hos  detorquct,&  perucnit 
x.t:nonotap3.r.u.i.i.iai.iaii.  _         illud  vaE.  Talcs  ad  (c  rapiut 

quas:&  fcribentes  iniufti  2    eos ,  qui  iaborat  inopiafi- 
J;.,.^  r-.-i.^r«r„r.f    ^7^rM^  dei,animafq,viduatas^ve- 

tiamlciipierunt,  vtop-  3    radlpolopJruertut.Qiiin 


T  Proplieta  contra  Scribas.Sc  Pharifajos  ,qui 
iiaditioncs  in  luas  pisponutlegi  Dci.  ^  Co 
minaiio  contra  duas  tribus 


3  ^  qui  condunt  leges  ini 


a  T  Traditiones.  Vr.de:  Donun.  quodcun- 
qae  ex  me  tibi  proderit ,  lum  Dom  inus  di- 
xit:  Honota  pair.tuiim  &  matr 


primerent  in  iudicid  pau- 

a   t    fcrucriendo. 

peres:6cuim  facerent  caul?  humilium  populi 

a  T  Qiia:  non  habent  defcnforcm  . 

mei,vt  eflent  vidii?  prxda  eorum ,  &  pupillos 

aTCond,ilendo.  •r  Et  quia  i.rlcs  ellis  vos  Sct,b.v,&  fh.ir.fr'^      Un  Viru.n.s. 

diripercnr.  Q^iiid  facietis  in  die  vifitationis,  &  4 

a  T  St.inachcrib,vdaisom.tnis,veliudicijxtc.nilojigcantci>.'a:a,i.;ii.  0  T  *^'    5 

Deum  f^ftenJitis.  ■         '  '  ,         5  ,         '.  ,,    .  ,'         "       •  ' 

calamitatis  deMonffCVCnietis?  t  Adcuiusco^i  7    phanms.Ilaiasclamatau- 

^  T  q.N.h,l  proficient  vobis  diuit^?.  g      «lacter?  ^f  ICrlOc.tes  in:quita- 

fuaietis  auxilium,  h  vbi  dcrelinquctis gloria       t}"!^^^^  "!'!!?.?  ^ 

^       a  T  Etatl^^uscontug'»''*"^''"'"-    b  «F  Capt,uit3tis_  lu.itium. 


etia  uque  viderint  deftitu- 
tu  Dci  prsfidio  ob  peccatu 
hucetiadeputant  quafi  p- 
dafibi  deltinata  pollicen- 
les  omne  impunitate.vita- 
que  voluptatediffluentem 
i\  modo  iuis  dogmatibus 
aflentiantur. 
b  tc  jci  wentes  imufii .  *  Epy  Sy n.i.l 


ad.  6. 


eius  extenta 


i? 

'  k ,  ►  gloriam  fuam  cum  fimu- 
fub  vincuio,  latafint  omnia?Nonpote- 
&  cadetis  in-  ruut  euadcrc  vinculu  quo 
tcroccifos .  piurimos  ligaucrunt,  cum 

fingulisquoqueinterfedis  d 
cadent,  &inaliornm,ne-  ^   -r     • 

^ccpcreunt.  Etcum  multa  patiantur ,  dvcfqui  vilitatio- 
r  nis  aduencrit,  no  crit  finis  interitus  eoru^fcd  femper  fi- 
llu  '^'^'      bi  impendcntem  manum  Dcl  pertimefcunt . 

4«  BafiUus .  Sunt  nonnuUi ,  qui  indignum  ccnlent  ma- 

.  iorum 


9 

lO 

II 


se ludaei,  Apoftoli ,  &  icri- 
pturas  verba  cxponcntes 
mcntiutur,poft  falutis  no- 
ftrse  myftenu  oeconomiiE 
Chrifti  Dei  noftri. 


vertram,t  neincurueminifub  vinculo,  &cu 

a  T  Pto-     b  T  Sicutlupradiflum  eftcontta  Saniatiam. 

interfediscadatis.t  Superomnibus  hisnon 

oTEi,aminho.t.i..crrapuiiit^cis  ^^    ^    DC  longi- VemCnttS.^   Bafi.fSup,^ 

eft   auerfus  furor  eius  ,   led  adhuc  manus        iius.NamquxprimasobtiU 

=  TPctditio,mminct.  t>T>de:I,A^mo   c.C^.a.ncacor^^^^  Jl  bauitatiS,  nO- P 

t   Vae  AfTur:  Virga  furoris  ,^  biique  falute  conciliant, 

propenosfunt,  &ininti". 
mis:  l{egnii Dei intra  vos  ff?. Quffi  autcm  faUiti  tuntcotra- 
ria,  e  longinquo  veniunt, &  anpbiscxtremafunt. 
d  F£^ijur.  Hucufq;c6tra  dcce,  &  duas  tribus,  icqns^- 
phetiacotraAflyrioslcnbit.DicitDominusadScnaciie 

,#  nb 


.■'•'' 


NICOLAVS    DE    LYR*A'. 
Cap.    X. 

VAc  qui  con. Uic cotifequehter  Tropheta  concludit  cx pr^- 
diiliscomlultonem,fcilicetpopuli  Jfraciexterminationem 
pvvpter  quod  ifia  littera,  tn  aliquihus  BihlijS  aniiquis  cH  dc  cap. 
<f.ln quaTropheta  primo  rcmemoratur  Trincipum  ifraelmali- 
tiam,dicens: 

1  Vx  qui  con.  Eas  infiituendo. 

2  Et  fcr i .  Eds  in  poflerum  confirmando:  &  hoc  ad  depreffiaiiem 
fubieaorum,  quodefipropriumtyrannorum,  ideo  fubditur. 

3  Vtbp- Etpateilittera  vfque  ibi. 

4  Quid  f3..Fbi  denunciat  pcenam  debitam. 

5  In  die  vi.  Uua  Dominus  vifitauit peccata  vefira,  ea  per  .Affy 
rios  puniendo,  ideo  fubditur. 

6  Et  cala.de  lon.  Quia  e.xercitus  ^ffyriorum  venit  de  longe  co- 

tra  regnum  Jfrael. 

7  Ad 


7  Adcuiusconfu.^(/fK<ri/e«(/«w  jlffyriorum  gladium. 

8  Kt  vbi  dcrelin.To-  modu  cufiodiXy&depofitifcu  fuiuatiouis. 
p  Ncc  incur.  fub  vinculo.  Duiiiin  captiuiiatcm  vinculis  alii- 
gati . 

10  Etcu  inter.cada.(>«wfo/'«/«y  ifraei  ab  .Affyrijs partim  ca 
ptiuatus  fuit ,  & purtim  occifus.  EtdicitTropheta  :  Adcuius, 
&  c.  il;  d.  ^utius  poterit  vos  Libtrarc  ab  ifiis  maiist  quia  Deus  jic 
decreuit. 

1 1  Super  omni.  his.  Sciiicet  Dei  contra  vos. 

12  Sed  adhuc  ma.  .Ad  vltiorem  punitioncm:  quiadccem  trihus 
in  captiuitatem  duHje,  ibifuerunt  in  magna  ajfltHione,nec  iwiepo- 
fiea  redierunt  adterramfuam,  vt  dicunt  lud.i:i. 
1  j  Vx  Aflur.  ibifecundum  aiiquos imipit  cap.  lo.  In  quo  Tro-  Diail 
pheta  mcipit  defcribcre puniiionemexttaneorum.  tt primo  .yi£y- 
norum,  qui  captiuauerunt  regnum  ifrael.  Secundo  Babylonionm, 
qui  captiuauerunt  regnum  luda.i^.cap.Tertid,aiiorum  de  afjUaio- 
ne lud^orum gaudentiim.  i^.capit.ibi:\i\2innoquo.  Tritna  tn 
duasy  quiaprimoTropljeta  defcribit  .Ajjyriorum  cxtaininium: 

*  fecundo 


M  O   l^.A  L  I   r  E  K' 

Va  ^ffur.  Vbi  fecundum  Uttcralem  fenfum  incipit  Prophcta 


I  defcri- 


129 


^  rib  .&popnlC!ciiis.In  quo 
A  recniaris  lcietia  fignincaf. 

n.  ComminatiirdonriinusSe 
nachcrib,  licetcnim  permi 
fcrit  ci  debellarc  decem  tri 
bus  non  tamen  voluit  vt 
pcnitus  contereret,  fcdfla- 
s;cllaret,&  conculcarct ,  vt 
lutum  platearum.IUcautc 
immodiceelatus.  afligna- 
uit  hoc  fuis  viribus,&  non 


Ifaias  Cap.  X. 

a  f  Pfi  quem  flseello. 

inei,&:  baculus  ipfc  dl .  In  manu  t  eius  indi- 

a  ^  Complcbiiui.  b  f  C^uzinteime,&idoIa  cUudtcauit  ^quxfe 

fiAuram  mea  ptzcepta  mcDiita  cti 

gnatio  mea,ad  gentcm  fallaccm  mittam  cum  ^ 
&  contra  populum  furorismeimadabo  illi, 

a  ^  Dc.c;ii  fibum.  b  f  Non  interiiciat  lic  popuium  mcum 

vt  auferat  fpdlia ,  &  diripiat  pra:dam :  &  po-  5 
natillumincoculcationcmquafilutumpla- 

a  ^  AfluT.        I^  Quafi;  Modum  ii*  me*  ezccflittSc  etiam  in  genics 
flurii>^'<s  furoii.m  aiiend:r. 


1 


30 


c    i^ifWJftfcj.Damarcuscft  D 
metiopclii  in  Syridrhacco 
didit  Ei  iczer  feru'  Abrahac 
in  hac  regnauit  Rafin. 
d     i^iomoi.0  inuenit  manus ' 
Vox  Scnnacherib  admira 
tispotentiam  fuam.Plcne , 
difta  complcuir.  OmncsT 
cnim  ciuitates  deccm  tri- 
buu,&  Iuda,&  Bcniamin 
pra;ter  Igrufalem  dcpraeda 


piiiiJat. 


Dco.  &nonfolumcapti-  a  tearum.lpscautcmno ficarbitrabitur,  &cor  4    tuseft:&ipfiuspatremin- 

uauit ,  fcd  partim  dcleuit.      ^- ^,^  ^^^^  ^^^  arllimabit :  fcd  ad  contercndum  ^    feriorem,quam  tradiditei 

/     ,.               .  Sobnalcnba. 

critcoreius,  6c  adinternccionem  gentiura  c  Cum  impleuerit  domintn  . 

t  senr.achttib.  Subucrfionis^fcilicet  vtbis 

non  paucarum .  Dicet  cnim :  Nunquid non  6    ctiam  obfidionem  quado 

principes  mei  fimul  reges  fiint?  Nunquid  no  ^    venit Rabfafes,  &  fecit ea. 

a  <r  Scruitmihi.  ^  Ciuitatesgentium  qua$rubegent. 

vtCaichamis  ficCalano:  &  vtArphad,  fic 

f  Ccpi.  a  %  Sfuitmihi. 

EmathrNunquidn6vtDamafcus,ficSama- 

a  T  Admiran.elcgeniumrft.  h  T  f  otcntia  . 

iia?Quomodo  inuenit  manus  mearegna  ido 

a  f  S(itu;eiiici;i,rcfinaidoU.         bTSubingabo. 

li,  fic  et fimulacra  eorum  dc  Icrufalem ,  &  dc 

a  ^  Iv.elHicuicepiSimariam  cum  idolit  1'u's,  licut  lerulalem 
cat>'.irr,  qux  coliJem  vrnetatur  dc«'j. 

Samaria.Nun^d  non  ficutfeci  Samari?  &  ido 

a  f  Hot  non  Permilit  dominus  profi"  Ez  ch'.-.m. 


*  Theodoretus.Quxrcn- 
dum,cur  miniflri  diuinx 
iuflitiz  punianiur.  Quia 
vtitur  dominus  malisho- 
minibus ,  vt  quibufda  car- 
nificibus,ad  irrogandaspe 
nas,  armatque  cos  aducrsu 
impios,hi  veronon  vt  Icr- 
uiant  Deo  ea  faciunt,  neqj 
putant  fe  illa  ope  Dei  fecif 
•  fe ,  fcd  viribus  fuis ,  ideo 
luunt  pocnas. 
a  ip/faKrtm.Sicphilofophi 
fic  hxrctici ,  &  ficpcrfccu- 
tores  Chriflianinominis: 
cumDcusaliquos  cisvcr- 
bcrandospcrmittit,in  om 
rcs  fa:uiunt,  nccvcrbcrarc 


10 


1 1 


quac  in  fcqucntibus  com- 
mcmorantur.  .  ^ 

f  rifnabofuperfrnaHm.T  10  Tropoli,; 
pologicc.  Cum  Samaria,  , 
&  Icrulalcmiramdommi  pheurum- 
fuftinuerint,  &  fc  in  idolo 
rum  fabricatione  erraflc 
fenfcrint:  tuncdcflruetur 
fenfus  magnus   Aflyrio- 
rum ,  qui  in.tantam  con- 
tradominum  inflaturfu- 
pcrbiam,  vtiapientiKfuac  ,. 


lis  cius?  fic facia*m  Icrufale,  &  fimuiacris  eius?  ' ^  JEftimct  contra  ccffara. Ec 


«  Hoc  Hicii  Ifjlas      f  Fet  Scnnacherib.    Qn^x^difpenOut. 


ici  occidcrccupiiu:  &  pau 

cisfuperatis  inomncsau-      Eteritcuimplcucrit  dominus  cuntla  opcra  13 
daciam  fumunt.  c  '^  a  ^  H«dicrHominBs.  t vndcio.        14 

b    \unquid m  fnincipesmci     fy^ in  montc  Sio,& in Icrufalem.  Vifitabo  fu  1 5 

»f  Lxx.  Sr  um  «el  mrf*  migr.J.  1  Opeia.  b  TSupcrbi.  cf  Qiii  intit  j  ruprrbit,     l6 

pcr  fiuctu  magnifici  cordis  rcgis  Afllir,  &  fup 

a  f  Supctbu<efi  in  rculit  fuii. 

gloriam  altitudmis  oculoru  cius.Dixic  cnim: 


ftmul.  Ordo.  ilcgcs  funt  f 

ir.ci  principcs,  idcft  mihi 

icrui  cntcs.Muitoscnim  rc 

gcs  fccum  adduxit,  quos 

lubiugaucrat. 

♦    Procopius .  Calanaci- 


quamuis  fintcxcclfa  dog- 
mata,&  dialedicaarte  mii 
nita ,  concuticnda  tanicn 
&  penitus  deflruenda,vc 

16  ( tanquampuUi)  fion  va- 

17  lcantin  fublimcconfurgc 
I  g  rc,&  nccdum  animata  in- 
19  lbnfibiliaefle,atquctorpc- 

tia,  quod  in  ouis  fignifica- 
tur;  necmutire  quidcm. 


C 


uitas cfl,in  qua  turris cxiru^ae faciniis  confufio lingua-      ncc  moucrc  linguam  contra lui  fcrmonis  forritudincm 

rumkcutacfl.  audcant. 

C  Dami-  ^iGami. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

fecundbtruertitur  ad  difcnbendum  Chrisii  myliirium ,  ejuod  erat 
fuum principale  mtcntum,cap.  feq.  Trima  in  duas.  quia  primb  de~ 
fcribit  .Afjyriorum  punitionem,  jecundo  poputi  lud*  confortatio- 
nem  yibi:  Proptcr  hocdicitdominiis.  Vrima adbuc  in  duat: 
ijuiaprimo  deJcribUHr  ^Jjynorum  culpa,  i^  fecundo  pa;na,ibr.?iO 
ptcr  hoc  mittct.  Circaprimumfciendum,  quodculpa  ^jjyrmii 
fuit  in  hoc,qu6dpotefiate  ftbi  d  Deo  concejfaadpuniendnm  popit- 
ium  Ifrail,  &etiam  aliorum  peccata,abufifuau„t  dupltciter.yno 
Piodo  attribuendo  vidorias  illas  virtuti  fuii„&  non  diuin^.Securt- 
do,quia  iUapoteRate  vtcbantur  cum  nimia  crudelitate.  Vrtmb  cr- 
10  defcribitur  cauja  didx poteUatii  a  Deo,in  cuius  perfonadicitur 
V«  Aflur  ;  quiaipJirumentumJuitDciadpi^iendumiUos,  qui 
fer  petcata  fua  enormia  prouocauerant  iram  Dei. 
«  Ad  gcntcm  fallaccm  .  idejl  ad  popuUm  Ifrael ,  vbi  erant 
falft  prophette  decipientes  principes,  &principes  defraudabant  in 
faiores  per  iniquas  leges,  vt  prxdiHumeSl. 

2  Mittam  eum.  vt  puniat  eumf^Uando  bonis,  &  annihilun- 
do.ideojubdnur. 

3  Et  ponat  iWnm.quodftne  refiflentia  conculcatur.  Confcque- 
ter  tangitur  abujus  huius  poteftatis,  cum  dicitur, 

4  Ipfc  autcm  non  Cc  arbitrabitur;  quodfua  riHoriafit  vir 
tute  mea. 

5  Scdadcontcrcndumeritcorcius.  ^butcndo  ftbicon- 
cejfa  potrfiate ex  nimiacrudelttate.  Etfecundb  hoc  attribuendo  po- 
tejtatifue,  ideofubditur. 

6  Dicct  cnim.  corde,  &  ore  iaHando. 

7  Nuuquid  non  principcs./rffyZ  cquales  regibus,vel  maiores 

vnde 


yndedixit1{ahfafes  ETiec.regi^.  1{eg.ii.e.  Qijomodopotcff» 
rcfiftcrc  antc  vnu  fatrapam  dc  fcruis  diii  mci  minimis? 

8  NunquidnonvtCarchamis.  T^omina  junt  ciuitatunt 
regatiiim  quas  caperet  rex  ^ffy  riorum, 

9  Qiiomodo  inucnit  manus  mca.  E^ mihifubijcicndo. 

10  Sic,&  fimulacracorum  dclcnifalem.  naniriierU' 
falem  Umpore  E-^^itnx  non  erat  fimul.ura  Jecundum  veritatent, 
quta  E:^echias  ca  abfiulerat:  frd  tantum  ftcundtm  repulationem 
regis  ^Jfur:  quia  idem  rcputabat  cultiim  qu^Jiebat  in  templo  domi 
ni,  &  cuttum  iiolorum  in  atiis  terris. 

1 1  Nunquid  non  ficut Samariae .  Qttia iam  eam  deflruxe- 
rat ,  &  inde  fimulacra  aurea  abjlulerat . 

12  Sic  faciam  lerufalcm.  quam  proponebat  de[iruere,&  tem 
ptumdomini :  Jcdquia  frujiraius  fuitabintenlu,vthabetur^. 
I{eg.  1 9 .  ideo  fubdtt  Vropheta . 

1 }     Et  crit.  fcilicet  atiter,  quam  cogilet. 

14    Cum  implcucrit  dominus  cundaopera  fua  in  mon 

te  Sion.  Affligendo  eam  ptoptcr  aliqua  ptuata. 

1  j     Vifitabo  fupcr  fruftum.  idcfi  opcra  mala. 

16  Magnificicordis. /dfyi/M/jfri/. 

17  Regis  AflTur .  Vuniendo  eum  de  malitiafua.  Et  mtttat  hic 
Vroptictamodumtoquendideperfjna  propria  addominum,  quod 
frequentcr  fit  in  Vrophetis,  qui  d  Dco  injpirati  toquebantur .  Et 
idco  tocutioVrophetarumcfi  lotutio  diuina ,  ficutopcratio  infiru- 
menti,efietiamoperatioartif!cis. 

18  Etfupcrgloriamaltitudinis.w<Jc<i'">«»'.?«w  fupfr^* 
titius,  &  rnagis  upparet  in  ocutis,  qudm  in  altjs partibus  toiporit. 
ip     Y)ix'\iQn\n\.Exfuperbiacordis. 

^  I  In  for- 


M  O  ^  A  L  1  T  E  K' 
dcfcribcreculpa,&  pocna  rcgis  AQur,  pquc  Antichrift' 
niyfliccfignatur.na  Aflurtollensrobufluintcrprctatur: 
Antichriitusveroroburaufcrct  principiu  alioru  ,  idco 
t  *««[«i«;,crc.Adpcrcuticndualiospotctcs.        (fubdit. 
4  Ipic  auic  non  iic  arbitrabitur,icilicct  quod  fit  cx  pmif 
iionc  diuina ,  fcd  im.putabit  cx  fua  fupcrbia. 
*     "^HtiqHid  non  vt  Carchamisfic  Catano,&  vt  Mphai  fic,&c. 

Pcr 


Pcr  hocfignantur  rcgcs,  &rcgna  ,  quos  fibi  fubijcicc 

Antichriftus. 

1  j      Et  erit  (iim  complfncrit  dominus  cufSa  opera  fui,&' .  fci'  i- 

cctpunitionemmalorumpcr  Antichriflum,  ficutpcr 

flagcUum  fuum. 

1 5      yiftiahoJupcrfruHum  magni  cordis  regU   4f]ur,  &  .  Idoft 

puniam  fupcrbiam  Antichrifli  viftoriam  ataibueaiis 

fuxpotcftati.  idcofubditur. 

Tom.+.  E 


131 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


132 


a  7«/"o»-fi?«A'»*.  4«Hylarius.Hxcfiiperbienris  diaboli 
^A  vox  eft,  qui  Deo,  ac  domino  noftro  Icfu  Chrifto,often- 
tnfral  u8,  fa  terrenorumimperioruglona.dicereaufuscft;  omnia 

h^c  tibi  dabo  fi  cadens  adoramris  wr.Non  cftc  autcm  hunc fo 

Jitarium,  fedpluresei  adcffe fpiritualium  ncquitiarum 
Matth.  /f ,    miniftros ,  per  eum  doce- 

mur,  qui  ait ,  Difcedite  ame  z. 

n>aledi^i,&c,quempr^parauit 

pater  mcus  diabolo ,  &  angelis 


lorumduritia;&  percutiunturvirga, quinonrccipiunt  D 
dilciplinam.  Hxreticiquoque  fenfum  qucma  Deo  ac- 
cipinnt ,  perucrtunt ,  &  loquuntur  contra  Deum  a  quo 
coditi  funr:  &  hngurBminiftcriuquo  dominus  laudan- 
dus  eftin  blafphxmiam  conuertunt. 

d   Et jubtus gloria:T>[c\ty{\Q 


eius. 

tib.  i.eoni-  *    Rupertus.Aniir  diabo 

ment.         luseft,  cuius  tvrannidisfi- 

In  Pfal.ca.r,  miiitndo  pceflit  in  Aftur. 

Primoenim  tanquavirga 

furoris  dom.&  baculus  in 

dignationis  eius  ad  getcm" 

fallace  miftus  eft ,  ad  gente 

decem  tribuum  Ifrael  vitu 

los  aureos  fallaciter  adora 

t  Subibiitil.  tem,  &  contra  illii  popuh'i 

mandauit  ci  dominus ,  vc 

auferret  fpolia.  Fecit,  &  ^- 

fpcratus  cft  ••  Ipfe  aute  non 


f  Non  Dei. 

In  fortitudinc  manus  rne^  feci ,  &  in  fapien- 

a  1  Multaiegna  deuicit,  eorum  tetminosabftuht:  &lub 
poteflatefua  omnia  conclufit  . 

tia  mea  intellexi,&  abftuli  terminos  populo- 
rum  :,&  t  principes  eorum  deprcedatus  lum , 

«rSolio . 

&  detraxi  quafi  potens  in  {ublimi  refidentes. 

al"  Impiiienteslctueri.     f  imbeU-tn.      birPoientia, 

tt  inuenic  quafi  nidum  m^nus  mea  t  fortitu 

a  f  Metjphoram  prolc-ouitur.    b«rNidi.     alias,  viu^is.  fed  falfo. 

dinem  popuioru,&  ficut  colliguntur  oua  qu^ 


ac  A  mairc.  b f  Deficiem-bus  rcgibus.  f  Habitatorcs. 

_  n        ' 


derelida  fiint^fic  vniuerfam  terram  ego  con- 

a  f  Manum  con(iame. 

gregaui,  &  non  fuit  qui  mouerat  pennam,& 

a  Quafi:  iSecflereaudent  necgemere.     «f  Mutiret.     f  Sed 

llcarbitrabatur,fedapplau  b  apeni-^t  os^&iranniret.tNunquiddoriabi-  ^^  /'^«w.Lumen  autelfrael,  £ 
dcbatfibimeitaquauglo-  c     i    ,~  "  r        •         1  a-  r  '^  &fan6tum,ideftipfumdo 


10 
II 


ronymus  feciidu  Hebra:os 
corpora  interfcdorumcx 
lcfti  igne  exufla, & in pul- 
uercm  redacla.veftimenta 
illjBia :  &  venientes  ludxi 
veftium  fummitate  arre- 
pta  puluerem  excutiebant. 

Idem  .  Quidam  volunt  t  Sd 
hunc  rcgem  fignificarcco-  ^^•"^ 
traria  fortitudincm ,  &  cu      " 
cfTe  Aflyriorumpnncipe,  pofu, 
ficut  legitur :  Vnnceps  Verfa 
rurrf,&  Miedorurr',&  Grxcoru, 
Eteumvolunt  propterfu- 
perbia  fensii  magnu  voca- 
ri,&iudicio  gchenuK  tradi, 
qute  prteparata  dtabolo,&  an^e 


tur  (ecuris  contr a  eum »  qui  fecat  in  ea  ?  Aiit 
exaltabitur  ferra  conrra  eum  ,a  quo  trahitur  ? 

a  f  Sic  Sennacherib  coniiadominum. 

Quomodo  fi  eleuecur  virga  contra  cleuan- 

a  T  Qi'?ii   v^MOif  effe  non  potcH. 

tem  fe,  &  exaltetur  baculus  qui  vtique  lignu 

a  1   O^  fegloriatur  ;  Proptcr  hoc. 


clt.  Propter  hoc mittet  dominatordominus  ^^  gitiuum  imminentes  poc- 

a  5- Printipibusbellatcribus     b  f  ler  Angelum  rlxx.xv  milliaintetfecit.     *7    nas  VClle  VltarC.Qui  aUtCm 

exercituum  in  pinguibus  eius  tenuitatem :  &  ^ ^  ^.^  ^^1^" »  ^  dcconfufionc 
_    ,    „  L„.    uf  ....,P..,-„: ,:-,...-:...,.  .,r:....   I c  cius li2nifaue i5crituris DO- 


1«!  Sub  veftibus. 
b 


b  ^  Muiiiiudoenim  pcpuli,  glotia  i^gis  eli.  c  vSicut. 

ian  "■  •.ombtnrns 


rietur  fecuriscotra  eii,  g  fe 
t  ii.dift.  e.  cat.Tade  venit  AngeP  dfn 

jy^jj^  '^  noru  iSjooo.Sicdominus 
j5  diabolum  ad  gente  fallace 
mifit.  lUe  veronon  ficar- 
bitratur,&  cor  eius  non  ita 
aftignat.Nec  cnimitafer- 
uit  vt  Deo  coferri  veUt,  no 
ita  vcritatis  rcbeUes  xtcrna 
niortc  «^aptiuat ,  vt  iuftitia 

Deifacereintendat.Et  nuc       ^  h  •      •     r  <=  r 

inrerim  facit ,  &  profpcra-  d  iubtusgloriaeiusfuccenfaardebitquifi  com 

tUr,  Omncm  J^entCm  falla-  a  T  Angelus  quifuccendit  cos,  qni  lu-:ziscu;iodiend:s  ^Lputotur. 

cemcaptiuaiido.quiapcr  e  buflioignis:&  critlumenlfraelinigne,&fan 

mittitUr.FutUrUmaUtem  a  T  Iden^^ct.  ^  Adiutoreorum    bTIfra^f 

eft,vt  meritas  excipiat  poe       ^^s  eius  in  flama:&  fucCedet^  &  deuorabitur 

naS,  quia  ludam    qUOqUe  af  Diuiti.T.  bEiiJs.  tlniquitates.&peccata.  c  fl  Wultitiidoexercitus. 

&  lerufale  aggredi  aulus  f  {J3inaeius,etveprcsindicvna,&gloriafaltus 

eft,quiacatholica:c6fufio-       *  "^ 

nisccclefiam  fubucrtere  conatus  eft .  Egredietur  ^ngelus 

do-riini,  & cafira eii.s  percutiei . 
t Velut  gar-  b     Canniret.  Gannire  cft  vulpium,  t  vcl  vt  alij  auium. 
rJrc  ouiuro.    C     Tiunquid  glonabitur  fecuris  contra.  Quafi  dicat,  ficut  hsc 

inanimata  tantum  funt  inftrumenta  nihil  facicniiapcr 

fe,  fed  per  eum,qui  mouet  ea,fic  necSennacherib  per  fe 

fedper  Dei  virtutem  operatus  eft;  vnde&  gloriatioeius 

flulta,  &  vltione  digna.  ^unquid  gloriabitur .  Diabolus,  fe- 

curis, ferra,  &  virga  dicitur:  quia per  illum  infrudluofx 

arbores  fuccinduntur,diuiduntur,&  fcrrantur  incredu- 


minumfuccendere  veprcs 
&  fpinas,  &  omncm  Afiy- 
rij  potentiam ,  &  innu  mc- 
rabiles  populos  ad  nihilu 
deducendos:tunccnim  ti- 
1 4  more  pcrtcrritirm  quaii  co 
I)  lubrum  tortuofum,  &fa' 


21 

22 

25 
26 


p  ciuslignifquepcriturispo- 
tucrutcuadcre,  eosdignos 
eflvqui  numcretur,  &  fcri 
banturapuero,  cuiusprin 
cipatus  fuper  humerum 
eius. 

^  Procopius.  Placctnon- 

nuliis  intcr  honorem»,  & 

gloriam  aliquid  intcreflc. 

Gloriam  enim  a  populo, 

honorem  vero  a  bonis  tantum  defcrri .  Itcm ,  quas lau- 

dem  a  quibuslibet  aliquando.Trsmium  autcm  virtutis 

cflehonorarium. 

e  Et  tnt  lunien.Dicimt  Hcbra:i,  quod  Michacl  Archsn- 
gelus  fuerit,  cui  commifla  cftcuftodia  ilUusgentis,  ficut 
Daniel  dicit . 

f  EfAoriafalrus.  Carmelus  mons  magnus  ,foecundus 
arboribus.  Quafi exercitus  innumerus  (ficutUgna fylua 
rum)  &  corporc,  &  anima  pcribit . 


,0z  ^d 


car- 


C  NICOLAVS  DE  LYRa. 

^  I     In  fortitudine  manus  mex,  &  non  dium^. 

2  Feci.  lciUcet  vi^orias  prjedtSlns. 

3  Et  in  fapientia  mea  intellexi.^M<i/;«fr  talia  effent  agenda. 

4  Et  abftuli  terminos.  ^dimgendo  rcgno  meo  . 

5  '  iX<ictTzyi\c\\x^^\^Otcns.i<ieiipropriapotemiacaptiuaui. 

6  In  fublimi  refidentes.  idtfi  in  jolio  regali . 

7  Et  iniicnit,&c:  iieii  uafaciltier  eos  debeUaui,ftcut puUt  exi 
Jientes  tn  nido  cafiuntur. 

S    Et  ficut  colliguntur  oua,&c./a7/m a  matre  fouente,qu^ 
CoUigmtHr  abfque  diffi,cuUate. 

f>    Sic  vniuerfam  terram,&c.  idefl  habitatores ,  &  diuitias 
yniutrfie  terra, 

10  Et  non  fuit,  qui  moueret  pennam.  idefi  manum  contra 
mc.  Trcjequitttr  metaphoram  fuam  de  auiculis  inuentis  in  nido. 

11  Et  aperiret  os.  ^d  contradicendum. 

li     Etgannirct.iciey?  conqueri  audiret .  Confequenter  arguitur 

eius  fuptrbia,  am  dicitur . 

i  j    Nunquid  gloriabitur  lecuris  contra  eu,  qui  fecat  in 

ca,&c.  ^itriLuendo  Jibtjeciioriem  ,  &  non  artifici  mouenti  eam 

quafi  diceret  ,fic  cji  inpropofito  .  rex  enim  .Ajfur  atiribuebat  fibi 

yiHorias  diuina  ■t>irtutefabas,cum  tamen  ipfenon  ejfet  nifi  folum 

inftrumentum  D«,  vtfupra  dicium  cft; 

_  14  Propter 


1 4  Proptcr  hoc.  Tr^mifja  ^fjyriorum  culpa,  hic  confequen- 
ter  denuntiatur  pcena,  ciim  dicitur:  Proptcr  hoc :  ideji ,  propter 
fuperbiam  priedidam,  &  gloriationem  falfam. 

1 5  Mittet  dominator.  idefi  ^ ngelorum :  &  per  confequens 
nullus potcji  ei  rtjifiere,  cumetiam  ^ngeli  fibi  feruiant. 

16  In  pinguibus  cms.idtfiprincipii' fuis,&  bellatonb' robuflis 

17  Tcnuitztc.ideji  defe&um  roborisper  angelum  Juum,  qui  vna 
nodie  interfecit  in  cajiris  .Afjyriorum  18  5 .  milia  bellatorum,vt  ha^ 
hetur^.  Hjtg.ig.g. 

1 8  Et  fubtus  gloria  cius,  idefifub  armis,  &  ve^ibus . 

1 9  Succenfa  ardebiC.  quta  eorum  corpora ,  fic  combujia  fue- 
runt ,  quodin  cineres  fuerunt  redacia,  iatidis  armis ,  &  veHibus 
fecmdum  aliquos ,  vt  diBum  efi  fupra  cap.  7.  a. 

20  Et  erit  lumen  Ifrael.j</ffl  angelus  cujiodii  illiuspopuli  de 
putatus ,  qui  dicitur  fuiffe  Michaei  Dan.iz.  a. 

21  InigncJdefi  in percufjione  ^ffyriorum  per  igne  modo  diBo. 

22  EtTandus eius.  ideH  dem  ^ngctus . 

23  In  flamma.  tden  per  fiammam  eos  interfitiet. 

24  Et  (uccendct,&  dcuorabi.&c.  idefi  maiores fuiexercitus 

25  Etvc^pxcs.idefirinnores. 

26  In  die  vna.  idehfimul.  itla  enim  percuffio  f*it  de  no£le:  %a 
tamen  eH  pars  dtei  naturaiis  dicitur  hic.  In  die  vna . 

27  Et  gloria  faltus.  idell  principes  jut  txerciius . 

•J«  1  Et 


M  0   l{  .A   l   I  r  E   R. 

7^t.nquidgloriahHurJccuris,  &c.  Quafidicerct:  Non. 
T«;pr/;u.§ciUcctproptcrhanc  fuperbiam . 

15  Mittet 


1  j  Mititi  aoinmaior  dominus .  fupcr cam  poenam  dcbitam. 
19  Et  fubtus gloria  eius  fucctfa  ayiV  bit.Nz  in  motc  Oliucti  cii 

excrcitufuo  fulminabit,  pauciscxceptis  de  qbus  lubdit. 

t  Trtt- 


H3 


Ifai 


aias 


^a    ^dcarnm.  Hacrcticiquoquccum  ccclcfiafticadoflri 

A  nailluxcrit,&  eoium  dccipula  patucrit,  adtantam  ve- 

nientfolitudinc,  vtdeJaltu&infruduorisarboribus,& 

innumcrabili  multitudinc,vix  pauci  refidcanr,  qui  eo- 

Ue  Je-  rum  lcquantur  crrorcm. 

i\c.^o.  j,     neluiuthgnifjltus  ,  &r. 

^™'"-  *  EufcbHisverbispauci- 

j         tatemIuda2orum,quiinre- 

(iiras,  r"um  fint  euafiiri  vna  cu 

Slifer.'  vrbis  IcruCalem  incendio 

\[        oflcndit  Hi  ver6,inquit,q 

i        refidui  fuerunt ,  numerus 
crunt,  hoceft,  non  plurcs 


Cap. 


X. 


I24 


a  f  Excrcitiis  inniunciabilis,  vt  iigna  rjrlimum 
tantum  cum  ro  fujjrrunt :  n  traaunt  Hcbrsi . 

&reIiquisEligni  (altus  ciu.spracpaucitatenu  l 

t  T  Poiciit  fcribere.    b  TQil'  "•"  innuiueiibilcs. 

quamvtnumcrocompre  c « Fug»to  AflVtio .      TTcmporr^  ^ 

hendipofIinf,vtpoie,qui  c  mcrabuntur,  &:puericriber eos.  Eteritin  die  7 

U  a  T  Pauciremancntcs       f  Ideft  de  dccf m  tribubus.  o 

9 


&pauci,&facile  numcra 
bilcs  futuri  funt  Xon  plu- 
rcsigiturcxtiterunt  ludco 
rummultitudini  coparati 
qui  inChriflucrcdickrut. 
C  Tue»  jc  ribtt  (os.  -^  Idem . 
Illc  fcilicct  pucr  de  quo  di 
^umeft:£tte  virgo  concipiet 
&  pariet  fiLum ,  &  antequam 
Jciat  puer  vocare  patitm  ,  aut 
matrtm ,  qui  paucos  illos  c 
fcripGt  ad  vitam . 

*  Bafilius  Pcrpucrumfi* 
gnificantur  prxfidcsccclc-  /. 
ux,  quibus  rcuclantur  ar" 
&  quae  pcccatorcs 


B  prdi-luslatcnt,quorum  nc 
mofcfiiscflrcpotcft,prster  ^ 

cum  ,qui  occulta  cordiu  vniufcuiufquc  fcrutatur . Hic, 
inqiiii,  fcribctalcs  pcr pcccatam  alioqui  oblitcratos ,  ac 
dcnuo  lUos  priori  libro  infcribct.quod  inccdifi  fugerint 
fcfcquccxpurgarintauftcritarcpaenitcntiac.  Vcl  pufio  il- 
leeft  queMjgi  adoraucrunt ,  qui  afcribitlibrovitccos 

3ui  5  p^nitentia  propriuspcrtingunt  ad  cognitionc  Dci. 
tt  e-it  in die  tUa.  Cum  Phaccc  &  Rafin  vcllcnt  vcnirc, 
&duastribuscaptiuarc,mifitAchazadRcgcm  Acgy- 

pti,  diccns:  Struus  tuus  fum  ,  vt/i» ,  cr  aufcr  lugum  Vhacct ,  & 
F^afin  de  coilu  mro .  Illc  autcm  non  libcrauit  cos,(cd  domi- 
nusproptcr  Dauid  (cruumfuum,  quo  mortuo,  Ezc- 
chiasfilms  eius  rcgnauit  pro  co,&omnia  fimulacra  qu^ 
impius  Achaz  vbicunqucpofucrat.confrcgit,  &  populii 
qucm  illcad  ritusgcntiumpcrucrtcraf.adDcusrcuoca 
uit.Quod  audicns  Scnnachcrib,iratuscft  valdc .  Cumq; 
iam  Syro$,&  Philifthxos  habcrcr,&  dcccm  tribus  capti- 
uafTct,  cuinnumcraoilimuhitudine  Icrufalc  aggrclfus 
dlAlias  .n.  ciuitatcs  ludx  la  antc  vaftaucrat  •  Indc  dicit. 
I        duabiis  tribubus,vt  no  confidant  in  Aflyris,&  Acgyptijs, 


qui  ffpc  cos pcrcuticb.inf,fcd in  Dco fuo fpcm  Donanr    D 

C  J\elu^u:^conueyic,>tur.  Sccundum  lofcphum 'innume:  le"-^'",  Kfc. 

rabih  ludseorum  multitudincoccifa,  inrclligimuspau-  "^-  '^f  ^* 

cos  in  Apoftolis,  &  Apoftolicis  viris  cflefaluatos. 

•5«  Eulcbius. Qmii  ara.a.  Nam  cu m  duopromifcrit Dcus 

eiusA'tCarmeliciusabanimavfqueadcar-  I    AbrahJc,dchisquiabillo 

.TPcrcuflioen.mexerctu.  fugittetram  fuam.  &  i?.  Niniue  2       ^'■'^""  Crant,  Vnum  qUOd 

adoiansDeumluani    a  filijsfuisoccifus.  ,       1  UfUrrCUCnr  llCUf  flcllcCOe 

ncm  confumctur :  Etcrit f  tcrroreprofueus,  4    ^'' aherum ,quod taquam 

.„     ..    . .=,:....,-_-..*    bTiJ^em.         arenamaris.  Dciquidcm 

amici,  qualcs  fiicruntilli  '■  '  ' 
vefcrcs,  &  Prophctx  ,  & 
Apoftoli  I  u  min  ibus  cclcfti 
bus  ipfo  fplcndorecompa- 
rantur.  Reliquiveroterre- 
ni.f. atquein  humufpcfla 
tcs,arcnx  fimiicshabcntur 
4<  Procopius.Sunt  vcro, 
lo  &  hxc  vcrba  in  cam ,  qux 

eft  ad  Roraanos.cpiftolam  ^o""'?' 
jj  paucisimmutatis,  a  Paulo 
tranfumpta.  Nequeenim 
j,  vtfolemus,illccuiufquain 
vcrbafcquitur  interprctis, 
fed  Hobrxa  Hebrgus  ipfc 
ad  arbitriu  exprimit .  Pro- 
hibct  autcm  mirari,quod  a 
pucro  dcfcribi  paucos  au- 
diamus,cum  nominequi- 
dcm  pcrmulros ,  fcd  opcre 
paucos  Chriftum  prohtcri 
ccrtumfit  Ateftfalutisco 
fcqucndx  optima  rario ,  fi  |  Rom,<>.  f« 
IcgisdomumipfafqueProphctarum  fandiones  paucis  E 
cuangcli^  capitibus complcdaris. Di/zga  enim,  ait,  uominu  Matih.»». 
Deunt  tnum ,  cr pioxnrtum  jicut  tcipfum  . 
f    Conjimmaiio  abbnuiata.  Perf edio corum,  qux dc  Chri 
flo  crant  tam  longo  tcmporc  ante  prxdi£la  tribus  annis, 
&  dimidio  complcta . 

4«  Eufcbius.  Euangclicam  prxdicationcm  pcrfpicud  fi- 
gnificat,inquaomniMofaicoambitu  fublato,quiima- 
ginibus,&  fignis,&  cOrpor.-ilibusadorationibuscoufta- 
bat,brcuitatcprxditum  euangclij  vcrbum  in  omncsho 
mincs  ciiufTum^prophctic  vcritatcm  comprobauit . 
•J«  Procopius.  Qai  pcrticir,  &  opcrc  lcgcm  tuctur,  dif- 
fufam  cius  latitudincm  bicuibus  prxceptis ,  &  capitibus 
coivplcdcns^cumcfTcrcliquiasillas,  quxfaluandx  funt 
crcdimus.  umi.u,  ait,  qu*cunqite  vultis  vi  juciaiit  ■Vjbishomi- 
nestcr  vosfaittcillis. 

g    luflitiart,, quia  iniuflc occifus.morrcm,  &  diabolum 
luftc  vicit,  &  mundum  rcdcmit  morte. 


iIIa,non  adijciet  refiduam  Ifiael,  3c  hi,  qui  fu- 

4  T  Elapli  in  leniialem  ad  Ezcchiam.  T  Confideie.      f  A0yhu. 

gaint  de  domo  lacob,  inniti  fupcr  eo,  qui 

a  T '^^amicofaAusinimicus,  quienim  piius  pioeis  Damafwum  ce- 
pit ,  St  Rafin  inietfKit. 

percutit  cos ,  (cd  innitctur  fupcr  dominu  fan 

'  T  Q^faoat.        TSanJiifieat.        bf  Vcio  coide. 

dumllfacl .  In  veritatc  reliquix  coucrtentur: 

a  T  Conuct:entur.     bTQi!ipotrlt  libeiarc. 

rclic[uij:,  inquam,  lacob  ad  dominu  fortem. 

tf  T  Piophet*  .J<  adarntu  Chti:ii.    T  P<>uli.  b    f  .\polluli. 

t  Si  cnim  fuerit  populus  tuus  I(rael,']uafi  are- 

a  5  Ad  Cbiiilum  .  T  Fuangclii 

namaris,  rcliquix  conucrtentur  ex  co .  Con- 

a  f  iD  juubus  uiandatis  tegis.    b  T  lnuiid.ti^>acict,  i;jia.  ii)  omnem 
teiiam  exiunlt  nuseoiutiiE.  i'  tinesoibis  iii  x  vrrba  corum. 

fummatio  abbreuiata  inundabit  iuftitiam. 


ij 


14 


15 


m 


a  T^oli 


c 


i| 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Et  Carmcli  Cius.  idtji  acus  bcUaturum. 

2  Ab  anima  viquc  ad  carncm  confumctur .  quia  anlm* 
torum  deict-aerunt  ua  igntm  gebe>inx,&  carnts  Juerunt  ii.cinera- 
U.  kuta  tatnen  vtfles  remanferunt  ihtaB^,  ideo  dicttur  hic. 

3  V  fquc  ad  carncm  .  Jcilicet  inc  lufiue ,  ^uia  com  buflio  illa 
wnproiejjit  vjqut  ad  vtfles ,  &  arma. 

4  Et  crit  tcrrorc  profugus.  quia  Sennacherib  vidcs  in  mane 
flaga  .lla,tnitus fu^it  ad  terram  fuam  cumpaucis.  Ideofubditur. 

5  Et  rcliqui.x.j«fc//  refidui  defuo  exercitu,qui  ndfuerTit  prrcuffi 

6  V\%^mcmtcxi\xmct!i\yymi.ciid&  defacili.jdco  tnbditi^r 

7  Et  pucr  ficribctCOS.  tdefijiribere potcrit:quia  potcfi  facerc 
vnurn  muilicumjimplicim  trathm ,cuius ftgurx  efl  litera  lod  apui 
liib'<ejs,  q  ixin  nuineriifignificat  dcccm  apud  eos ,  &  tot  euafc- 
runt  lum  ^ennachtrih. 

8  Et  crit  in  dic  illa.  idefi  tempore  illo  Scnnacheribfug^to . 

9  Non  adijcict .  idifl ,  il.i  qui  euaferant  manum  Satmaijfjr , 
^uaiido  cepit  Sarnariam,  &  regem  Ifratl,  &  nonaudtbtnt  tntrafe 
regnum  luda  propter  inimicitias,  qu^fuerant  inter  regnum  Ifracl, 
&  luia.  Sed po^  reccjjum  Scnnacherib  E^ibias afftcurauit eos 
ftrepijiolai :  &  fic  vencruntin  lerufaltm  in  Deo  confidentcs  pro- 
fttr percujjiornm  pr^diBam. 

yei aluti,./^  mclius  vt credo, exponitur hoc  dc regno  Iudx,quu- 
tumadiiuttat  s  alias  d lerufaiim^vndeljabit.noici  fugerant  limo 
rt  Stnnaibtrib:& ptures  eorum  nonfutrant  aufi  vtnirc  in  lerufa- 
lem,vel 


ltm,vel  nonpoierant,  (<! jic alibiiatebant: fcdfugato  Sennacherib 
reditru',t  :dlocaJua.dr  Dtmino  corifidentrs  audito  miratulc. 
10  Inniti  fupcr  co.Scciden,  fuper  regrm  Afjyriorum ,  in  quo 
tempore  ^cha^,  &populus  luda  fuit  confifus ,  C^  ad  pctitioticnt 
.4ch.T^ regem  ^yrie tnterfecit,& regnum  Ijracl inparte  fpoliauit 
vihabetur^.  f\eg.  \6.  Jtd pojiea de amico  facius  inimicus  inuaftt 
regnum  luaa  tcrnpore  Sennaiherib . 

\ i  Scd  inn itctur  fupcr  domin um,  &c.  Quia  vifa  mirabili 
percujjivne  Sennaiherib,ex  tunc  fjrmttcr  toifift Juerunt  cte Dco,qui 
facrificat  Ifracl.ideo  fubditur: 

u  In  vcritatc  rcliquixconuertcntur,&c.  quia  Judei,  qul 
remanlcrant,ad  veum  verai  iter  i  onuerfi  funt. 
I  j  •'  Si enim  fucrit  populus,&c.  idefi  in  magna  muUitudine. 
14  Rcliquia:  conucrtcntur  cx  co.  Qnia  pauci  remanebuntt 
fcdiiet  aU  Deum  vcre conuerfi:  quta  poji  captiuitatem  rcgni  Ifael 
per  Salmariafarrcgem  .y1fJyriorum,&poft  vaffationtm  regii  Iu- 
dteper  ^vn-iacherib  remanjeruntpauci  Itiixi  refpeciu  mn  ttiiudtnts 
eorti,  ijiis  futrat  tcmpcribns  prxteritis. 
I  j  ConfumtnatiO  abbrcuiata  cft .  quia  exierminatio  cxi  r- 
citus  ScnriacDertb  ,qiic  fatia tit  tn  breui  tempore  ,  fcUiiet  invna 
no^e  fciitinundarr,'defi  abundare  iufiitiam  in  Judtis,quia  vifo  mi 
raculolaudauernnt  Deumfideltter ,  (^excorde.  atiqui  vcrolibri^ 
habcnr,inundabic,  &  fatjo  ex  vitto  fcriptorum  proptcr  fimilitudi 
nem  titerarum.  Et  quia  illa  extcrminatio  faHafuit  virtute  diuina, 
vtprxdiitiim  efi.ideojubditur. 

•J<iConfum- 


MOR^ALITEV^.  8     tr  cnf,  Cf<.  fcilicct  inniti  fallitati ,  fcddiumx  vcntati 

T  ^  Trttpaucttate  numtrabuniur.i.dc facili: &  garcmancntcs  Rcfiduum  autcm  huiuscapitis ,  cllqu.xdam  rcplicatio 

dctcda  faifiutc  Antixpi  firmiicr  adlixrcbunt.  idco  lcqt.  lcntcntis  pr^didlje,  ideo  pcrtranleo. 

8  Etent  Tom.  4.  E    a 


I3J 


Glof.ord.  &Nicolai  de  Lyra 


1^6 


8c  leruneAtonc ,  humani 


t  Pafillam. 


laile.  7» 
t  Adconrum 
ptioneoi  eo' 
lum. 


a    Confummattonem  emm.  Aa  gencii5lber«ione,ttibut  liebusconfummauu. 

A  litcram.Fecit,  quia tantam  a  | Coiilummatione  enim,  &  abbreuiationem 

t  Infra  »8.  f.  multltudinem  prXterdeCe  ^  ,  lerufalem  diotur  vmbilkus  mundi.ideft  in  medio  omn.s  terri . 

occidit  brcui  fpatio  vnius      dominus  Deus  cxercituum  facict  in  me'clio 

nOCtlS  .  a  T  Vi  fcilicet  non  timeat  Ezechias. 

b  Hoii  /imfm Anagoge.Praj     q^^Is  terrjE.Proptcr  hoc  h^c  dicit  dominus 

cipiturpopuloeccleliac, nc      _  ^xt  i-   •  i 

timcat  aduerfarios,  qui  ad  b  Deus  excrcituum:  Noh  timere  popuius  meus 

niiffnanfllimremDCr  nara-  a  1  Ideft ab  Aflynjs.    b.f  Deprecandononpen.tusdelendo. 

pilgnanaum  lCnipcr  para-  letufalem  enim  liberabn  nropter  Dauid  feruum  meum. 

!;et"i4™Zr;:!;"',ro     t^^bitator  Sion  ab  AfT^r :  In  virg.  cmm  peV- 

;rnSpo7«tm:y  c  cutiettc&baculumfuur^lcuabitfupcrtein  , 

cipiunt,&nontamgladio  ^  via  Aegypti.  Adhuc  cnim  paululum ,  modi-  ^ 
quamyirgapercutiunt,ga     cumq;  6c  confummabitur  indignatio  mca,  ^ 

a  ^  Aegvpiiorum,  Aflyriorura,  &  Sennacherib.     •(   Vox  prophetx. 

&  furor  meus  |  fuper  fcelus  corum .  Et  fufci- 

f  Sennacheiib.  T   Vltionem. 

tabit  f upcr  cii  dominus  exercituu  ilagellum 

a  l'  Sicut  Madiaaitc  i  Cedeone  fine  fanguine  ludzotumviAi  funt. 

b  1"  vbi  occifuseft. 

iuxta  plagam  Madian  in  petra  Orcb ,  &  vir- 

a  i   Pot  n.iam.  b  f  it.ubtum. 

tijr ,  vt  fpiritu  oris cius ,  &  c  g »j„  {\^ ^,^  f^pgj  ^^j.^  ^  ^  lcuabit  eam  in  via 

OlCO  mileriCOrdiae  iUgUtn    -  a  1   qula  fpwafti  in  Aegyptijs.    bfCumab  Aegyptotcdierit.    c  f  Hoc 

hoHiUm  COmpUtrcfcat.  *  fcllicetquodau.    d1  Sennacherib,  occifoexercitueinsabAngelo. 

Acgypti.  Etcritin  dicilla^  aufcretur  onus  ^^ 

a  T  Auferetuificquia,  compuire. 

eiusdehumerotuo,  &iugum  eius  dccollo 

•  f  Degciet  dominatio  3  ^rzfentia  mifericoidiz  Dei. 
g  b  f  Viam  Scnnacherib  ab  Ae^ypto  vfque  in  Nobe  delctibit'  propbeta. 

tuo,&  coptitrefcetiugum  t  afacie  olei.  Veniet 

a  f  JFcfti.iamct.  f  Cuifun 


jn  via  Aegypti  ambuiaue- 
runt,&  non  funtconfifi  in 
domino.Cum  autereucrfi 
fuerint ,  &  via  Aegypti  de- 
reliquerintjflagellum  Dei 
in  iudicio  fufgitabitur  con 
tra  aducrfarios.  Madian  na 
queex  iudicio  interpreta- 


B  C  Super  te  in  via  .Aegyptt, 
Captiuatis  decem  tribubus 
rcucrfus  eft  per  ciuitates  la 
da:,&  Beniamin.qujeerant 
in  viaAegypti ,  quas  fub- 
ucrtit.  Velcaptis  ciuitati- 
bus  Iud^,&  Beniamin,eti3 
partc  lerufale  inferiore.rc- 
uerfuseft  m  Aegyptii.  Cii- 


e  Iv  petra  Oreh ,  &  vhgam  -r^ 
^  Procop.Vbi  in  loco  a/Jii 
£lionis.  habet  70.  In  Sur  Oreb 
intcrpretatus  eft  Symma- 
chus.ne  illam,qu2  Gedeo- 
neMadianitaruduce,  fcd 
quq  pcr  Mofen  inflidlaeft 
piagaintelligercmus.  Sur 
cnim  iple  foluendo  voca- 
batur,  eratque  monti  no- 
mcn  Orcb,  cum  &  eodem  Nuajj^ 
tempore  lunt  mafculi  om 
nes,  ipfique  adeo  Madiani 
tarum  regcs  interruptionc 

9  dcleti. 
f  yirgamfuaminm3.re.Qnz 

10  fi:Antcquamveniatfuper 

1 1  tc  aggredictur  Tharacani 

1 2  regem  Aethiopia,  &  tran- 
fibit  mate  rubrum,&  leua 
bit  virgam  fuper  Aegypta 

ij  &  ficcum  multo  cxercitu 
reuertctur  contra  lerufale. 
g  EtiugumeiusdecoUotuc,  4.  Re| 
^  Procopius.Habet  Rcgii 
hiftoria  AlTyrium  tributi  g 
nomine  trccentaauri  tale 
ta  Ezcchias  impcraflc,  ad 
auorum  folutione  facros 
thefauros,  &  regios  ncccf' 
fe  fuit  exhauriri ,  quod  iu- 
ginomine  nonimmcrito 


H 


f  Nolcns  ibi  maneic    iS    fignifiCatUm  cft. 
hcCni  item.  i  ^  .-       •  ,  ..     . 

b  1  h  CoYiiputrc/cettugum  d  facie.  tlQmii 


■■    falemcaptiuandam,ciuita 

fcSjXjuac  remanferant,&  in 

viaab  Aegypto  Vinientib* 

in  lerufalem ,  erant,  cepit, 

&  fubuertit. 

■f  Recenfuitd  Prf«/«/ »wmo<f/f«w^';  Hoclongotempore  poftcomple* 
«xercitu  fu6.  fum  cft:  fcdomnia  fscula  ^ternitati  (in  qua  omniapras- 


f  A'in5  Maii^th. 

inAioth,trunfibitinMagro,apudMachmas  ,9  ^  Grcgor.Subrugoquip-ineua 

a  f  Fiduciam  habens  capiend*  vrljis.     f  viuaH  iea,turus  cito.    f  Sarcinas.  r^^  fr-r^^^in-.,.,,- A.x„Z^,^J^;-y?-» 

h  T  Sennach,  nb  cum  fuisf.rcinisd.-polit.s      T  Pratdiaasciuitates:  vel  ma-  P'-  tCnCOamur  QSmoniacg 

^gnas  &perueiicruntin  Gabaa.Sc  dixf  rur^t,  Gabaafe.  no.  dominatiOniS,(ed  Vnftl  fU 

tcomcadabicvafafixa.tTranfierunc  curfim,  20  n^us  oleo  Spiritus  fanfti. 

a  f  Vbipaululu.u  tificitexc.citum.     f  H'n:cniiuaiucrtit.       T  Alias.       21  Et  QUia  ROS  Ctatia  libcrta- 

Cabte.        b  1  Paiiefiaa.        c  1  Ci^  i  vici  la.         d  f  Sedestejia.  j-  -     ~  ■      °  ■ 

Gabaafedesnollra.  ObllupuitRamarGabaa  23 


1  Q"  1  vici  la.         d  f  Sede5tej;a.  >,■,»•"       ■       j       ~-  •         •     j 

-  ^h      .  r»  c.      ,^  *!  H     22  tisvnxit.dommationisdae 


tTranfieruat  ^€"^1«^"«^)  comparatamomeritanca  funt 

vadum  in  Ga  C 

baa  diuerfo-   __________________________^_^___ 

tioru  pcrno-  ~~ 

AaruBC . 

c 


Jnpe- 


moiuacas  lugum  putruit, 
Paulo  atteftante,qui  ait,  vbifpiritus  domini ,  ibi  Ubertas.  - 

h     Trmficrunt,.urjim.Gabaafedes,(^c.VtXtQni\xm^loi\X''    ' 
turo  moreprophetico. 

^  Confor- 


NICOLAVS   DE    LYRA, 


^  I  Confummationemenim,&abbreuiationemdomi- 
nusDcusexercituumfacietinmedio.  Idefi  in  luU^a,  qu^ 
eft  in  quario  climate  terr,e  habitabilis ,  qux  diuitur in  feptem  cli- 
tnata:  &  ibifuit  percufjus  exercitus  Sennacherib  ex  diuina  iujii- 
tia .  Sicut  enim  pater  piusgafligato  filio pYoijcit  virgam  in  ignem, 
fic  pater  mifericordiarum  Deus  Sennacherib  cum  fuo  exercitu ,  qui 
eratvirgadomini  ad  gafligandum  populum  Juum,  vtpradiiium 
eft,  fa6iadebitaguWgatione proiecic  in  igncmmaterialem,  &in 
ignem  gehenn^ ,  vtpradiHum  eji .  SennaLberib  tamen  in  perfona 
fropria  nonfuit  combulius  corporaliier,Jed  fugiens  ad  terrantfua 
ibi  interfefius  fuit  d  filijsfuis  miferahiUter  4.iieg.  1 9. 

5  VtoptcrhocVoJita^^flyriorumpunilione,  hic confequen- 
terponnur  E-^cbiXy&popuLiJui  confolatio,  (ecundo  ponitur  redi- 
tus  Sennachenb  in  ludxam,  &  fui  exercitus  percuffio  ibi:  Venict, 
Circaprimftm  dicitur:  Vzoptcthocfciticet  propttr  punitionem 
^Affyriorum  d  Dco  prAittam* 

,  5  lixc:dxQ\tdova.mu^,  Cuiusverbum  eftinfallihiliterverum. 
4  Noli  timcrc  populus  mcus.  quia  ibi  vigebat  diuinus  cultus 
ideo  fpecialiter  dicitur  Deipopulus. 
J  Ab  Afflir.  Idtft  d  rege  jtffyrioium,  &  eius  virtute. 

6  In  virga  enim  percutiet  te.  Ex  mea  ordmatione  ad  tuam  ca 
iiigationem,  &  non  ad  dtledionem . 

7  Etbaculumfuumleuabit.  Idefl fuper  lerufalem , 

8  In  via  Aegypti.  Sennacherib  enim  cum  effetin  ludea  eam  de- 
uasians,  audiutt  nuntium  de  Taracha  rege^cthiopum,qudd  egref- 
f»s  erat  de  terrafua  adpugnandum  contra  eum,vt  habetur  4.  B^g. 

19.  &  tutic  rece(fit  de  ludxa,  vt iret obuiam  ei,&ftc  viajua erat 
yerfus  A  e^yptum ;  &  tunc  miftt  nuntios,  &  litteras,  quibuf  com- 
minabatur  E.'^chi<e,  &  populo  eius  de  deftruHioneeorum  infuo  re 
ditu,  &  hoc  eft  quod  dicituriEt  baculum  fuum  Icuabit  fuper 
tc  in  via  Acgypti,  ideli  exiilenstn  via  verjus  .Aegyptum  com- 
minabitur  tibt ,  vcrumtamen,  quia  illa  comminatio  non  habuit  ef- 
fciium ,  quia  in  illo  rediiu  exercitus  Sennacherib  fuit  percuffus  per 
^ngelumtVthabstHr;nfra,ldeQdititkr:  Leuabit  baculum 

fuum 


fu  u  m :  £t  won  dicitur  percutiet,  quia  illa  comminatio  non  habuit 
ejje^um.  Ideo  fbditur. 

<f  Adliuccnim  paululum.  Quiap^^fl paucos annos  redit  Sen- 
nachi ribjcsli,  et  fcit  duos,  vt di8um  fuit  4.  l\eg.  19.  &tttnc  fuit 
fircuffus  Cius  exeniiH^:  Ideofuhditur : 

10  Etconfummabiturindignatiomea.  ide^vindiHa. 

1 1  Et  furor  meixs.  '^ciitcet  Sennacherib,  &fui  exercitus  : 

12  Et  fuicitabit  luper cum  dominus.  tdcft  .Angelum percu- 
ticTitimiplum. 

I  j  luxta  plagam  Madian  in  petra  Oreb,&  virgam  luant 
fuper.  iluiapercujfio  exerciius  Sennacberibfuit  miracuLfa^  Jicut 
&percuUio  Madianitarum,  de  qua  habttur  ludic.j.f.  Et  percuffio 
.Aegyptiorum  in  marirnbro  de  qua  habetur  Exoct.x^.ideojubditur 

14  Etleuabitcamin  viaAegypti.Hocffl,  ficut  leuauitpo- 
tentiam  fuam  ad  percutiendum  .Aegyptios  perfequcntes  Htbr^os 
in  via  maris  rubrt  exeuntes  de  .Aegypto,vt  habetur  Exod.  14. 

15  In  die  illa.  Scilicet percujjionts  txercitus  Sennacherib. 

16  Aufereturonus  eius.  Ideflgrauamina,  quf  tibiinferebat. 

17  Etcomputrclcetiugum  a  facieolei.  Idtfl  diuin^  mife- 
ricordi^ ,  quia  duminus  coudefcendens  E^^^chiie  interfecit  exerciiH 
Sennacherib  ptr  .a  ngelum ,  &  ipjum  Seimachertbper  filios  fuos  , 
vt  diBum  efijuprd. 

1 8  Venict  in  Aioth.  Hic  defcrib  tur  reditus  Sennacherih  in  lu- 
dieam ,  vbi  tuncfuit  eius  exercituspercufius ,  cum  dicitur  .  Ve- 
mttin hioih..  Islpminafuntciuitatumperquas  vemebat  con- 
tra  lerufatem. 

19  Apud  Machmas  commendabit  vafafua.  ibienimin 
quodam  fortalttio  repojuit  partem  JupeUeBilisJue,vt  expeditius  ve 
viret  ad  deflruendum  lerufalem.  Ideo  dicitur. 

lO  Tranfierunt  CutCim.Quiafefiinanter  ihat  verfus  lerufale. 
2 1  Gabaa  fedes noi\ta.ldefi,iUuc poterimus  venire ad  figendU 
tentoria  hoc  dicebat  Sennacherib  ad  incitandim  extrcitum  defefii 
natione  cotra  lerufalem. 

Xz  Obftupuit  Rama.  Ide^  habitatores eius audientes  aduen» 
tum  Sennacherib,  quia  l\ama  efi  ciuiiasprope  Cabaa. 
2$  GabA3iS3U\isfugit.ldefibabit^oreseiufnon  audentesex- 

ie  peSiJre 


N 


»37 


Ijje. 


/«P  a    Coifortamlniadhuc  difsifi. 

^  Poftquam  Scnnacherib  tc- 
tcr  Jitin  Nobetcntoria,vo 
lens  mane  expu'j;nare  leru 
ialem ,  non  ccflauit  vfque 
in  mediam  nodcm  mifia- 
ri  dcrolationem  lerufale, 
dicens :  En,ifta  Iblaciuitas 
liberaride  manumea  po- 

terit? 

b  Ecte  dominJtnr  dominus 
fxercituum,  &c.  Dixitpucri 
nomen  dc  virginc  nafci- 
tur,r.Emmanuel,&  poftea 


KcLix  Cap.  XI. 

*  TQj^a^ozrunt  huius  noinini].     bfHoeaudito. 

TErgi.     fNimio  vluhtuhmncs.      «rIiquo'uin  ir.ore^ 

Siulisfu^ic;  Hinni  vocetuafilia  Gallimat- 


13S 


*,  Ciuitates  UnA  pcrqujs  uanliuit. 
cuttcniis.  b  ^Q^iia.  f  Um. 
&Gabbiin. 


i  fldeftdeclina  tediligentei  impctuin 
tFugit.      TCiuitates  ludz  Mcdemco] 


IIOI 

it.  3. 


tende  Laifajpaupercula  Anathoth.  Migrauic 

af  C^au:Qui  habiutis  in  collibus.quod  fignili^at  eabim 
b  f  <rnnachetib  ad  exetcitum  dicit.     f  Armacapitc. 

Medcmena,  habitatores  f  Gabim,  conforta- 

iQoaii:  •lUrtic.ihoia  diei  vi  in  Nobe  figat  lentotia.     b  f  Ciuitas  in 
lu   »1,  dcqua  tuit  Gesbi  vnus  de  t''?mta  ptincipibusDauid. 

mini,adhuc  dies  cft  vt  in  Nobe  ftetur. Agita- 

aVMina>(Ot  nt;«.       b  f  Sion  moBseft.in  cuiuscoli:  Icrulwieni  eft. 

bitmanumiuam  fuper  montcm  filiarSion, 

,        ._.    -  a  •'Prophctia  de  panjonedomini.     fSed.     bfPatrr. 

invtcroprophct.iTxconcc  b  collcm  lerufalem.Eccc*  dominatordominus 
pti,t.accclcra,  Ipoliadetra  ,„  .        .  ,.^ 

€       .  ,  "^T-     I  r  »TPetcutiam  paftotem,  &difpergenturOHesgregi$. 

he  fcpr^.CC  q>  ellet  lapiS  Ot  f  In  paffione.     b  f  Porpus  Chr.fti  terrenum. 

cxcrcituum  t  confringcc  lagunculam  in  ter- 

a  %  Qj^\i  tetiz  motus  fac^us  eft  magnus,  monumeiua  apcna  funt.  b  f  ludzi. 
cfln  vindiAampallianisChrifii.      fAierialua.     d  T^Mperbi 


I 


lefcpr^.^  g^elTetlapisof 
ienfionisduabusdomibus 
IlVacl.Scd  nunc  antcquam 
<licat,g>  dc  Icfle,&  Dauid  fit 
nafciturus ,  per  translatio- 
nedefcribit  cius  paffione. 
4«  Procopius.  Adgentcs 
iam  fermoncm  conucrtir. 
Erant.n.ipfarum  principes 
dcfpculo  conditoris  cultu 
^  idola  amplcxi,&  animi  fc- 
roci- 

NICOLAVs    DeLY  rX: 
l^  ptfidre  aduetitum  Sennacberib.  Et  dicttur  Cabaa  SauliSyrjuia  Saul 
^    eam  inhabnakHjVt  habetur  1 .  neg.  zz, Et  tcmpore eiusfuii tbifi- 
ies regia, 

,  1  Hinni  VOCC  tU3.'.ger/ie prx artxietate & aduetu  Sennacherib 
1  Filia  G2AUm.Callimeftmonsinquoeliciuitas,qutediatur  fi 
l-a  rnmis  iUiH',io quod eil  ibifortalitium,vtideciuitas  iUa defen- 
xiilu','tcutftlia  per  matrem. 

3  Attcndc  L2i(a.f.aducntHm  Semutcherib^vt  ihi  caueas. 

4  Paupcraila.  ciuitas  efi  vndefuit  leremiaipropl)eta,qu4  dici 
turpa'ipercula,q'iia  fuit ab exercuu  Sennacixriafpoliata. 

5  Migrauit  Mcdcmcna  .i .  habitatores eius  fugeruntprx ti- 
tHore  Snnii  icherib. 

<  Habitatorcs  GMm.fimiliter  fugerunt.Quod  autemfequi- 
tHr,iuuur  in  perfuua  Scnnacberib  fcflinantis  verjts  lenifaUm,  di- 
centis  exercituifuo. 

Q  7     Confortamini .  Talis  .n.  mutatio  in  modo  hquendi fit  fre- 
quentcr  in  prophetis,efl  enim  t^obc  locus  prope  Inufalem,ad  quam 
tuertendam  f-  iiinabir,ideo  fubdttur. 
8    Agitabit  manum  fuam.i/M*  exercitus  virtukm. 


3 
4 
5 

6 

7 
8 


lo 


II 


rocirateval dc  tumidi.Aifit  D 

.  n.  nonnulli  quiadc  Salua- 

toris  aducntu  lernioncm 

initituat,  lorum  quilciiis 

vmbra  fuperbc  olim  glo- 

riabantur,cuerfioncmdc- • 

nunriare.rcr  Libanum  aut 

quod  cum  excellis  cadcr, 

templum  ipfum  cfi  claris 

tumidifq^raccrdotib.  intcL 

ligit .  Libanuni  et  Icrufale 

nuncupare  folet  fcripiura, 

vt  Zacharias,  .yipai  Ltbam  ^jjt  ^j, 

portas  tuas  &  dcpjjcatur ignls 

cedros  tuas.  Vbi  fupn. 

•je    Rupcrtus.  Deconfra» 

ftionc  laguncul.T:   diucrfa  tcxcijidicia' 

dinerforum  lcntentia  cft.  """]'  '"^  ^*»^ 

Ali)  voluntpcrhancChii-  "''" 

fli  paffioncm  ljgniHcari,cp 


rorc ,  &  cxcclli  Itatura luccidentur,  &  lubu-  1 2  volcte  Dco caro  eius  mor 

^Dopcieniur.  a  *v      -nat  lerulale  prop  ct  r.ultitudincm  populi  translatiiie.     JJ     ti  tradita  flt      VtludYOriini 

mcshumiIiabiitur,&{ubuertccurco'ndcnfa  14  fublimitas  dcftruatur,  & 

TRom^noium.        »  f  leiulalem  vel  templum.        b  f  Sacetdotibus.    I5    CXCclfi  COmiant  in  tCrra  &  c 
Tnde :  Aperi  libaoe  Ponas  tuas,&  deuoiei  iznis  t    i-  -  /~    -  j    ■     r        ^ 

gte(ru»t^t.8ccedrostu«.  Libanuscu  (uiscedris  inc- 

falcusciusfcn-o,  &libanuscuexcclfiscadec.  ig  cidatur.Alijvoluthundo 

cum  dici  ctiam  de  Afiyrio. 
^^CAP. 

9  Supcr  montcm  filijc  Sion.^-^M  cinitatem  &  tcthpiif  inten 
dcb.it  deitruirc  quod erat in  monte  nion  :  led  q'<ta  fi>it  dtjraudatus 
ab  inte>ito'ex percuffwne  fui  exmitus per  angelum  ,  ttiam  amequi 
obfidnc  IeruiuUm,vt di^um  fuit  j\.f\eg.l9.  l deo  fubditur. 

10  Eccc  dominator dominus.'.e.tfc<:;r«i  sennacbmb  Virtu- 
tem.Laguntula,n.tit  de  terra^tdeo  fignifiiathumana  corporay(jute  a 
dominofint  de  terra,  corpora  vero  beilatorum  Scnnaclxrib  futrtit 
in  cineres  redaBa. 

It  In  tcrrorc .  qiaa  Sennachetih  mane  confurgens,  &  contritionS 
fui  exenitui  videns  tertitus  fugit. 
1 2  Et  cxcclfi  (\itura.i.prmcipes  fui  exercitus. 
1-^  Succidcai.i.interficientur  ab  atigelo,ficut  arbor  q  fucciditur 
14  Et  lublimcs  humiliabuntur./.  (uperbi ,  quia  icnnacherib 
cum  paucis  fugit,a  luperbta  Jua  dcit^us. 

iS  Et  fubucrtcntur.?.»»M/r/f«<fo  (ui  exercitus  deflructur  vlrtute 
angeli .   Liua:  hic  dicitur ferrum  metaphorice ,  (juia  ferrim  domat 
omnia,vt  habetur  Dan.i.f.Et nulia virtus Ijumana  potcH  rejijtere  p 
virtuti  angelicit. 

16  Etlibanus.'.y«»»Mf/;crti  cumprincipibus fuis:  fugiens.v.ad 
terramjuam  interfeciusfuitibidem. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.xo.vhi dicitur  in  pofiitla.  Quodautcm  fcquitur  dc 
pcrfona  Scnnachcrib. 

/iof^worfiiwar.Conforfamini.adhucdicsclVi&c.y/wi- 
literpotefi intelUgiinperfona  Ifaijefuijje diHum,ficj't  k^ pttceden 
tia  &  fequenlia  vfii;  ad  finem  capttis .  .Adquodfar  ii'»in,  <ppofl- 
quampropheta  denuntiauit  reditum  Scniiacherib  in  ludjtam  uotni 
nans  cimtates^oef  quis  veniebn  contra  IerufaW,-{icer,s :  tCenict  in 
,Atolh,  &  ofiendens  quo  ciuitatct  ohHuptbant,  &  altqui  fnguhant 
pr£timiirefuorum,vt  cumdiciiiObflupuit  Hama,Gabaa  S^ulis  fu 
git,migramt  Meiemena  fmiliter  <&  habitatores  Gabim,fcitketfu- 

CAP.  XI. 
^  p  7*  egredietur  yirga.V{ic  a 

J-TO.Vfqj  ad  principiu 

vifionis  Babylonis  pro- 

phctiacftdcChrillo,  a 

per  partcs  cxplanamus, 
•      nc  lcdoris  mcmoriam 


f  Sed  priiM' 

9  fTurt.idi*. 


geruntfpfout  in  pofiii.Confequenter  reuertttur  propheta  ad  confor- 
tandim  eos,fhniliter  ad  confolandum  a  pradicio  timore  &  fuga,  di 
cens:Confortamini:adhuc  dics  efi,vt  in  T^be  fietttr  .  Et  efi  fenfusz 
Tioliie  timere  tumultum  huius  inimici  Sennacherib,quia  adhuc  efl 
dies,fcilicet  in  ptopinquo,  vt  in  t^obe,  qute  efi  quxdam  villa  parua, 
qut  erat  facerdotum  .  Sietur,fcilicet fccuri  &  fme  fugii  fuhUto  ti- 
more:Cr  quomodo  hocfiat,declaratfubdens:.Agitabit  muniim  fiia. 
fcilicet dominuf  Deus  fuper  monttm  fili^  Sion,  &  coltim  Ifrtif^te, 
fcilicet  ad protegendum  ea.Et  qualiter  hxc  protetito  fiat,  o^idit  di- 
ccns:Ecce  dominator  dominus  exercituu,confringet  ia^Mtculii,  fd 
licei  exercitum  Sennaciierib.Et  exponamur  c£tera  ficut  in  poll.lla, 

confundamus. 
a  EgrditmYiTgim  &  florS 
ludxi  ipfum  Chriftum  intcr 
prctantur,  quia  in  virga ,  rc- 
gnantis  potcntia:in  florc,pul 
chritudo .  Nos  per  virgam, 
^i  Mariam 


XI. 

f  Piophetia  den.itiuit3te. 
fMaria.     b  f  D^nirpe  Itauid 


T  cijrcdictur  vir<;a  de  radice  lef 

a^Chrillus  viitutuni  flot.coiona  angelotum, 
(Trrt'i'ittcftotum.  TManOictis.  bflefle. 

fc,&  t  flo.\dc radicc  ems  afcendet. 


■o 


NICOLAV  S   D  E    LYRA. 
Cap.    X  I. 

j  "C*  T  Cgrcdictur.flic propheta  teuertttur  ad  defcribendii  Chri\i 
-*--'  myjicrium,quod  ctatfunm  priticipalc  inteniii.Et  diiiiditur  ik 
duatpartct:  qnia ptimo  ponitur  huius  myflerij  defcriptio  ,fccitndi 
fiibditur gratiari a^io  pro  tatito beneficiOyca.fc.Vfima  iatrcstcjuin 
primrj  dejcnbitur  ipfius  Cljrifii  natiuitas,fecundd  eiusfantiitas,ibi:  1 
Et  tequirfcct,tettiofublimitas,ibi:  Indie itla.  Circaptimufcicndtt 


qnod tfiudcaput  exponilurad  litera  de  Chnllo  aiiodvr  b.  Htb'.i.  s 
&  catbolicisfvnde  in  ttaslattone  Chatdaica  fic  habctu^tExtbit  rtx 
defilijs  tfai,(S  Meffias  dcfilijs  filtotueius,&c.ludjct  tameuboctx 
peclantfuturtm .  Chnfiiani  verohoc  duunt  cfjc  implitim  iii  lefn 
"hlax^rtno.Et  fi  cundum  Im  diiitur  hic. 

1  Et  egrcdietur  virga.'.  virgo  Ma\ia,quaidittturvirgagraci 
lis  pa"vcrtate&  Ininiiliiaic  fifxibilis  pktatr. 

2  Et  f!  os  dc  radicc  cius  iiCcdct.i.Chrifius,qui  diciturfl  'S  rone 


tjii  0  K  .4  L  1  T  E  R^. 

t  r  Kgrediefir  vhzt .  Caput  irtudlitcralitcr  cxponitur  dc 
Chrjfto.  Moraliicrautcm  potcftcxponidcbono  ipfius 
vicario,fcilicct  dc  bono  Papa  n  touccclcfia,8c  cpifcopo 
bono  in  dioccfi  vnai5c  primo quantum  ad  cius  crcatio - 

ncm. 


ncm,cum  dlcinn-.F.yrrdlrtur  virga  Idcf^  paflor  bo nus  cu- 
iuscllfcrre  virgam  pafloralcm. 
W    Deraifce /cy/..i.inccndij.;umc.Kinrpirationc  fp^rituf- 
Vandidcbct  inftitui. 
w     Et  Hns  iie  r.i  iicciins afnn  /^'.i.puritas,  &  dccor  fariaita- 

ti.'5  apparcbitin  opcribus  Juis. 

\     ^'  Tom.^,  F    3 


139        Gloford.&NicolaideLyra      140 


/g"  Maria  intelligimus,cui  nullusfrutexadhajfir.vnderVir 
V  eo  concipict  &  pa.fil.(5c  floremChrirtum.qui  dicit  .•  Eg( 


Siipr»,7.c. 
Canti.z.a. 


.  go  concipict  6c  pa.ni.oc  noremv.nnitum,qui  cticit  .■  Ego 
"jum/ioicampi&lilium  conuallium.  In  euangclio  NazareorQ 


(quod  Hebraice  fcriptum cft)  ita  habetur?Fa6tum  eft  aa 
temcum  afcendiiretdommusde  aqua,  dciccndic  fons 
omnis  fpiritus ,  &  requie- 


uitfupcreum  ,  dixitq;illi: 
Fili  in  omnibusprophetis 
expedauitevt  venires,  6c 
requiefcerem  in  tetu  es  .n. 
requies  mea ,  &  tu  es  filius 
meusprimogenitus,qui  re 
gnas  in  fempiternum. 
H„m  «  :„  *  Origenes.Dicitur  Chri 
Nimieros.     «"s  c.xire  virga,&  lios  aice 


b  ^ln  quo  efl  U'oettas>  quia 
b 


af Aconccpiioneperpetua^  ^^ChiiAum 
uiiritiis  doiTiinus  eii. 

^  Etrcqiiiefcetfopereum  fpiritusdomini,  fpi- 

a  i  Ipfee.iira  Dei  viitus  8c  Dei  fap.eniia  eft.     f  Vnde  :  Omnia  in  la- 

pientii  fccifti. 

^  ritusfapientia:&  incelledus^  fpiritus  confilij 

atVnde-.Noii  aiccpiltis  fk>iiitum  in  timorc,  fcd  fpiritum  adoptionis.in 
quo  clamamus  -Ab.i  paicr. 

6^fortitudinis,  fpiiitus  fcientix  &  t  picta- 

».«.,^....1^  ,..-,- aflnelFeauinitialis.    b  f  Cafti  pc  rmanentis. 

Jer"e,quiaiinguiisdiuerfus  c  tis,  &  replebit  eum  fpiritus  timoris domini. 
cfEcitur:eiquife|nioreft  d  Mon  fecundum  vifionem  oculorum  iudi- 

&  negllgentlOr  nt  L,nnltUS  ^  IDicemibus: Magiftei  fcimus.quia  veraxcs.&c.Refpondit :  Quid  me 

Virga  afcedetfedeXlt.  ExeU  tcntatishypoctiia!.  ^  bfExmiotum. 

dum  namque  eft  qui  fc-     *  cabit,  ncquc  fccundum  auditum  aurium 

gnior  eftjde  eo  ftatu  in  quo 

eft ,  &  tranfeundum  ad  aliu  m  in  quem  virga  compellit . 

Ei  vero  iufto  qui  ficut  palma  floret,dicitur  Chriftus  afce 
B  dere  vt flos ,  vfquequo  afFerat  frudus  fpintus ,  qui  func 

charitas,gaudium,pax. 
lib.  de  «arne  4«    Tcrtulianus .  IpfcChriftuseftflosdevirga,  natade 
Chrifti.        radice  Iefle:radix  autem  leffe^genus  Dauid.virga  ex  radi 

ccMaria  ex  Dauid:flos  ex  virga,  filius  cx  Maria,ipfceric 

Sc  fru«aus  ventris :  flos  .n.  fruSius,  quia  per  floiem  &  ex 

flore  omnis  fruftus. 
'  ^    Ambrofius.  Virgacftverbumdirc<ftum,rcgale,ple- 

Iib.j.off.c  14  numpoteftatis.infigneimperij  .-  virgalerpcnsfadaeft, 

qmquicratfiliusDei ,  homofaduseftex  virgioe,  qui 

quafi  ferpes  exaltatus  i  cruce,medicinavulncrib.infudit 
Sermonc  8  *  Auguftinus.  Virga  crucis  myftcrium  pra;fercbat  Si 
de  tcmporc!  cut.n.  per  virgam  Aegyptus  decem  plagispercutitur,ira 

per  crucem  totusmundus  humiliatur  &  vincitur.  Et  fi- 

cut  Pharao  &  populus  Aegyptius  afliigitur  per  virgam, 

vtpopulum  Deidimittat,itadiabolus  &  angcli  ciusfati 

ganturpercrucis  myfterium,vtaDci  cultu  rcuocare 

non  poflint  populum  Chriftianum. 
lib.t.  cSmen  ^    Rupertus.Videquampulchraoppofitio.Supraofle 
MJnIfa.Sap.  debatur  illefpiritualis  Aftiir,virga  furoris  domini,  <5f  in 

manueiusbaculus  mdignationiscius.Ecce  autem  v  ir^s. 

gratias  (Maria)  virga  requiei  domini,&  in  illa  flos  in  quo 

habitet. 

a    Et  requIefcet.quiA  in ipfo  habitat  omnis  plenitudo  di- 

uinitatis^vnde^SK/^er  quem  videris  fpiritum  defcmdenUin . 

b  5fjmw.Sicutfermodiii,lux,vita,&refurreftio  vocat, 
^  ficfpiritusfapientia;  intelIeftusconfilij,&  for.  fcicna-  & 

pie.^c 


6. 


pie.&  timoris  domini  Non  cp  diuerfus fit  iuxta ditfercn  D 
tias  nominum,(cd  vnus  &  idcm  eft  fons  cunaar.nm  vir 
tutum.Sine  Chriftoergo  necfapiensquiseft,neciqtelli 
gens,nec  confiUarius.  nec  fortis,  nec  eruditus,nec  ti  mo  - 
re  domini  plenus.  Hi funt  fcptcm  oculi  in  lapide  vno  fe 

cundum  Zachariam.         Zachj.i 
•J<    Gregor.Nazianzcnus. 

1  OperationcsSpirituflanfli  ^"'■"'I 
(arbitror)  Ifaias  appellat  "'°  "" 
fpiritus,quosfeptcm  dicit, 

2  &  infra  rcquieuifre  ait  fu- 

3  perdominum  feptem  fpi- 
ritusidempropheta  Ifaias.  itjmofj, 
•Ji    Procopius.  HcEC  non  ii  domini.f 
bi  fed  nobis ,  qui  fumma  re  benef, 

4  bonorum  penuria  labora-  ^^'"  '".' 
Smusafl-umpfit  ^^^ 

4«  Rupertus.Spiritusm- 
telle^lusin  eo  requieuit, 
6  fciuitn.quib.aperiretmy-  ♦fuormi 
fteria  Dei,  quibufvcloque 
rctur  in  parabolis,  nec  dxmones  admittebat confitcntes 
ipfum efle  Deum,necindignis  loqucbatur  myftcria Dei,  E 
imoprohibebatfanftumdaricanibus  .  Spiritus quoq; 
confilij  rcq\x\Qmt,\niiit:Hiecabfcondibtitfapientibus&rtut~ 
labatparu.ilis .  Spiritusquoq;  fortitudinis,cuius  fibi  con- 
fcius,nemo,ait,i>orf^  rapere  de  mann  patris  we/.SpiritUS  fcic 
tix,  quia  de  omni  fcriptura  tepori  vel  rei  congruas  pro- 
fcrebatfententias,  itavt  mirantes  dicerent  aduerfarij, 
i>uo htc hteras fch  i  Spirituspietatis,quia  feraper  intcntus 
fuit,vt  vitam  daret  mortuis,mitemq  j  patientiam  hab6s, 
reddiditbonapromalis.  Spiritustimorisdomini,ita  vt 
pro  delitijs  haberet,cum  voluntate  patris  faturari  oppro 
brijs ,  diccns  fcmper  verbis  &  faftis ,  Pater  non  mea  fed 
tua  voluntas  fiat.  _ 

c    Et  repkbit  eur.ifpiritus .  Spiritualitcr  propter  paruulos  pfatj^ * 
qui  timoreindigent,quemforas  mittit  perfedacharitas  Aa.io.< 
Qni.n.timet,pocnam  habet,&  non  eft  perfedus  in  chari 
fAtc,\\\<iiQ:TimQrem  dot):ini  docibovcs.  Mitth.j 

d     T^ion  jaunduni.l^^on  accipiet  perfona,quia  non  eft  pcr-  Ji>»<lcn'' 
icnarum  acccptor  Deus ,  fed  in  omni  gente  qua:  timet  ^ 
Dcum,acceptus  eft illi,vnde  ait :  y<e Vi,bisjcriba ,  e?^  Ttja- 

/5«  Irensus.  Secundum  idquod  verbumDeihomo 
erat  cx  radice  lefle,  &filius  Abrahs,  requieuitfpiritus 
Dci  fupcr  eum  fpiritus  fapientia:  &  intellcftus .  Secun- 
dum  quod  Deu-serat,nonfecundum  gloriam  iudicabat 
ncq;  fecundu  m  loquelam  arguebat,non  .n.  opus  erat  il- 
li,vt  quis  tcftimoniumeidiceret  de  liominc,  cumfciret 
ipfe  quid  eflet  in  homine. 

•Jc  Ruper- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

.je  ritatis:quoniam  nuUumpeccatutn  aSlualefeu  originale  habuit  in  eo 
locum.Et  quia  protulitfruHum  no(ir£falutis.Hebr<ei  autem  expo 
Dluifio.  mnt  vtrumque  de  ChriHo ,  qui  dicitur hic  virga ,  propter  regiam 
dignitatem  &fios,propter  vitx  puritatem.Et  dicitur  afcendijle  de 
radice  leffe,quiapater  Dauld  vocatus  fuitlfai  &  leffe :  Chriilus 
autem  dtfcendit  de  Dauidfecftndum  eos. 

1  Et  requicfcet  fuper  eum.jyic  confequenter  defcribitur  ipfms 
ChriflifanHitas:  Etprimo  infeipfo,fecundd  in  corpore  eius  myfli- 
co,ibi:Et etit  iufiitia.Circaprimum  dicitur:  Et  rcquiefcet. qa in 
baptifmo  eius  apparuit  fpiritufianBus  infpecie  columb^fuper  eum 
'M^it.^.addefignandii  plenitudine  omnis  grati^  in  eoyideo  fubditur 

2  SpiritUi  fapientiJE.i.d^ito»-  fapientia,vel  Spirnus  qui  tfifa- 
pientia,&fic  imelligitur  de  alijs,cum  dicitur. 

j  Et  intelledus.£r  enumerantur  hicfeptem  dona  fpirituffanHi 
quotu  [ufficientia  fic  accipitur.Dona.n.  SpiritufJanBi  perficiunt  ani 
mam,ad  hoc  q>  fit  bene  mobilis  fecundum  iufiindum  ipfius  Dei,ta- 
quam  a  quodam  motiuo  principio  fuperiorijfecundum  illud  /(o.8  .c. 
Quicunq;  enim  fpiritu  Dei  agutur ,  hi  filij  Dei  funt,  & 
ideo  donafunt  inratione,&  voliitate.R^tio  verbfpecHlatiuaefi,& 
pra^ica  &  in  vtraq;  coftderatur  apprehefio  veritatis,qux  pertinet 
ad  inuentioncm  &  iudiciu  de  vcritate.^d  apprehenftonc  igitur  ve 
ritatis  ptrHcitur  fpeculatiua  ratio  perdonum  intctleBus  :pratiicci 
yero  per  donum  confilij..Ad  recie  vtro  ludicxndu  fpeculatiuaratiQ 
perficitur per  donTtfapientie,pra8ica  verb  $  donu  fcientix.Volun- 
tas  ahtem  in  his  qu.tfunt  ad  alterum  perficitur  per  donum  pietaiis, 

In 


In  hisautm  qtuefuntadftipfimperficitur  perdonum  fortitudi- 
nis  contra  tenortm  periculorum.Cotra  concupifcentiam  vcro  inor 
dinatam  deUBabilium  perficitur  per  dontm  timoris,fectindum  il- 
lud  TroH.  i6.e.  In  timorc  domini  declinatur  a  malo,  &fic 
patet  qi<dd  donafc  cxtendmd  ad omnia  ad  qutefe  extendunt  virtu- 
tes  intelie&ualcs  &  morales.Ifia  autim  donaperfe^iffme  fuermt 
in  anima  Chrifii,  qud  fuit  ptrfiSiiffima  in  ommbus  donis  &  charif- 
matibus  fpirituffanSli. 

4  Non  (ecundum  vifioncm  oculorum,/.  corporalium. 

5  ludicabit.  Quod  exponit  l{a.  Sa.dicens,quddM((fias  iudicabit 
per  jciemam  Dei  in  eo  exifientem ,  per  quam  cognojcet  quis  ftt  in- 
nocms,&  quis  reus:  &  in  hoc  benedicit :  Sed  fecundum  cathoiicos 
ifiafcientia  Dei  txifiens  in  Clmfio  duplcx  efi .  Vna  increata,  qua^  ••■ 
conuenit ei  inquantum  Deus,dequa  dicitur  i.I{egum i6.b.  Homo 
videt  ea  que  patent,Deus  aut  intuetur  cot..Alia  creata  qu^ 
competit  ei  inquantum  homo,diuinitus  tamen  ei  data,  &  ifia  fcim- 
tiafe  extendit  ad  omnia  qu.t  cognofcit  Deus  fcientia  vifionisfcili- 
tet  ad  omnia  quxfunt ,  fuerunt  vel  erunt,fecundum  quamcunque 
iifftrentiam  temporis quantumiunq;  ftnt  occulta .  Et  ftc  de  vtra- 
quefcientia  verificatur  in  Chnfio,qu6dper  fcientiam  Deiineo  late 
tem  cognofcit  cordium  occulta .  Et  ad  idem  refertur  quodfubditur. 

6  Neq;  fecundum  auditum  arietum.  /.  non  indigtbit  ed». 
ccri  de  veritate  abaliquo,  quia  per feipjum  cognofcet  &  hoc  impie 
tum  fuiffe  dicitur  in  Chrijio  ,  loan.^.d.Opus  einonerat ,  vt  quis 
tejiimonium  perhiberet  de  Ijomine :  ipfeenim  fciebatquid  effuin 
homine. 

^     I  Sed 


M0I{.ALJTEI{, 
t  I     Et  reqvrfcctfuper  eumfpiritus  domini,  &:.i.SDmt\iffm • 


fti  feptiformis  gratia" 

4     'hlonfecundurn  vifionem  oculorim  iudicabifj&c.i.  fine  pcr» 

fonarum  acccDtione. 

X  \Et 


I  '+• 


KcLix  Cap.Xi. 


Hz 


y«?  4«  Rupcrtus .  Omnia  qua:  de  hac  virr^a  &  florc  eius  di- 
^  cunturrepugnantiafunt,didisAflur  arrogamis.  Dice- 
bat  ille,'\'i<"£/""^  »0«  prmcipfs  meijirnul  reges/untiDci&o  aut 
rpirituflandus  dicit,  \Qn  fecundum  vifionem  nculr.nnn  iudica 
bityHtijjj.i:  naum judit^m autium arguet .  Hoc vcriffimedi- 
'  dumeft.Non.n.fmperfo- 
nam  primatos  quollibct  a 
elcgit,  quos  faceret  f< 


pfito- 
jcsceli ',  quib.  daretnaues 
icgni  fui .  Non  fccundum 
auduum  aunum  arguit.vt 
loquentes  afTumerct,  quos 
facerctcaufidicos  vcritatis 
fed  idiotas ,  &  hommcs  fi- 
nelitcris.Etiudicauit  iniu 
flitia  paupcrcs ,  ApoQolos 
lini.4.  .f.  quosiudicauitiuiiitiafi 
«t./<.  dci  j  pcr  qua  Abraham  iu  • 
ftificatused,  &  Petrusob  fi 
dci  confellioncm. 
a    jtr^uet.  Pharifxos  Sc  rc 


omnes  beftia;  manfucfccnt.  Quosinterrogamus:nom-D 
niaadlitcramaccipimus,qriorebusincorporeis(iuftitia 
.f.  &  Vcritarc)rcncsdominicircuncidentur>  &quiddi- 
gnum  fit  maieftate  domini,vt  hipus &  agnus palcantur 
&  fimiUa.Si  aut  rcipondcrint  hxcpro  beatitudine  futu 

ra,vt  homines  fecuri  frua- 
tur  bonis>audiantnihil  bo 
num  nifi  virtutcm  cfle  ,  & 
nihil  malum  nifi  vitium . 


*T5piritu,qurruin  eft  regnum  ffelotuin. 

arguec  :  ftd  iudicabic  in  iulBcia  pauperes, 

fApoftolis, 

&  arguct  in  c-squitare  t  pro  manfuetis  ter- 

a  ^Coiiigcndo.     ^Dofttmacuang-lij.     b  f  Trrrcna  oper». 
TTerienos.     c  f  Lix.  veibo,     d  Tldcft  poteotia  fui  pricepti. 
T<olo  verbo  fuo.  idefl  pricepto. 

b  ro:.  Etpercutietterram  virgi  oris  fiii,  t  et 

TSancio.  a  tlncKrjialli  gentes  &  per  jt  impius, 

f  Antuhrifluni  fecnndum  •^polioloium, 

c  fpiricu  labiofum  fuorum  intcificiet   im- 

a  f  f excuflfo  impio.    ^lulli  omnrs.vnde:    Hisomnibas  ve- 

lut  vfftinicnto  vcftjeris. 

pium  .    Et  ciit  iuftitia  cinj^ulum  lumbo-    ^  deStoici:quiinplctifquc 

d^^.         o,ri        ■    jCL     •  7  noftroconcordantdosima 

rum  cius,  &  hdes  cmdronum  renum  eius.    ' 


17-   j    ^  I  I    r  tPrepterma 

\  nacCohwe Unguam  tuam  a  fuetos. 

muloyC^labia  tua  ne  loquantur  Pfal  j^,c. 

dolum:  decUna  a  maloy&fac  bo 

n"»w .  Diuitia; aut  &  fanit.as 

corporum,&  omniu  abun  t  t.Theri.S 

dantiahis  conttaria,etiam  ?°""  ^""" 

1     ,  ■■     ,-      1  ,        lum  quonio- 

apud  phiiolophos,  ncc  bo-  ^o  ^j  ^u,  ^j 
na  dicuntur,ncc  mala.Vn  •  cancur. 


D.  /7. 


H 


8. 
gb. 

5. 


I  TSaulm  cuin  A^aoia,  &  huiufmodi.  b  TSupeibus. 

f  Qui  non  murabant  v.-^-ictatem. 

prchcndentcs  Apoftolos,  c  Habitabit  lupus  cum  aeno ,   &   pardus 

quando  in  iabbatho  am-  *■  i?  * 

bulates  per  fata :  fpicas  vciicntes  manibus  confricabant, 
&  manducabanr. 

■J«  Clcmens.Alcxan.  Vidc  pxdagogi  curam,fapientia, 
&  poicftatcm.  Hpnfeiutdum  opiniontrHtitdicabi\reque)ecun- 
dui'  <ii  jrj^utt,  jed  tuiicabtt  humili  iudicium  &  ar/^uet  pvc 

B  cj;v  '•EtpcrDauid,rafii^;»dif  cji'i'^jai>TO/r'/o*»z«aj',^ 

mortinontraatattme.A  domino.n.  cafligari,(5c  tanquam 
paedagogocrudiri.cft  a  mortcUbcrari. 
b  f <r^uo».'T/rt/.Potcft  pcrvirgam  fententiaiudicij  intel- 
ligi .  In principio.n.przdicationis  dixit :  Peniientiatn a^^itef 
appruptiitjkab.i  enim  icgnu  caUrum.Et  fubiunxit:  Omuis  ari^or 
qu4  nonfjcitjrHtlns  bo.rra.&  in  i^nem  mittitur. 
c  Jnterficia  iOTp;«w.Si.n.Michacl  intcrficict  (vt  quidam 
diaint}ipfc  Deus  tamcn  inMichaclehocfac  ct. 


d  /-'dtj.Fidclcsbcneopcrando  adharrcbuntciquifadlus 

cft  fapicniia,iuftitia,&  fandificatio.qui  ait:f|o  h-x  &  vtta. 

yndt:l^eritas  de  terra  orta  efi  .Et  alibi:  ^tateergo  AccinBi  lumbcs 

■ptfirbs  itt  verttate. 

C     Lupus  cm  agno.  Paulus  CU  m  Pctro, vndc.  Beniamin  lufifts 

rapax .  Et :  Tj/tc  ouet  meas .  \Habitabtt  lupus  cum  agro .  Nota 

■.fres be  agnus  &  haedus habitant  cum  lupo  &  pardo ",  fcd  lupus 

-■  &pardus,agni&  hsdiimitaturinnocentia  fChriftum. 

^      Hicron. //j6/MZ»fr/ttpi-j.  [udxinoftriludaizantcsconte 

Q  dunt,9  in  aducntu  Chtifti  quc  cxpcaant,in  finc  mundi 

on\- 


ti.nihil  dicuntbonum.nili : 

8  folam  honcftatcm  &  virtu 

9  tcm,nihilmalumnifi  tur- 
iQ  pitudincm, 

4«    Eufebius .  Qus  dc  fcris  manfucfaciendis.in  eius  ad- 
uentuperprophetamdicnntur,pcrfiguramrefcrripo-    ..         . 
tcrunt  ad morcsimmites,  &  ad  vidus hominum  fcros  Lib.rdede- 
qui  per  Chrifti  doftrinam  tcntatem  priorcm  abiccennt  ' 

Horum  figuratus  fcnfus  apcrictur ,  fi  quis  radicem  Icfle  £ 
&virgam  &florcmadfcnfum  conuertcns  interpretc-  , 
tur,  exponcfiirquequopactointcUigaturiuftiiia  larera;:i        , 
cinxini%&  veritatcIumbosiniiiTcSicur.n  hBcnon  ali  ■ 
tcr  pofTumus  quam per  figuratam  locutioncm  intcrprc 
tarijitaaccipcrcoportet.qur  varijsin  locis  fubanima- 
lium  nominibus  profcrunrur. 

•je     Oriiiencs.  Exiftimirunt  ludsci  lupum  in  aducntu  t;(,.4.periar, 
Chrifti  palci  cumagnis,pard;im  rcquicfccre  cum  hedis,  chon,c.». 
vitulum  pafcicum  leone  .  Horumigitur  nihil  gcftijeflc 
fccundum  hiftoriampcruidcntcs,  inquib.  prxcipuefi- 
gnaadutntus  Chrifti  obfcrnandacrcdcbant,  fufcipere 
prxfcntiamdomini  noftri  Chriftinolcbant. 

Vitulus  &  ouis.humilcs  &  innoccntcs,carncm fuam  Aa.ix.a. 
Dco  mortificando  confccrantcs.Hxc.n.animaliafacrifi' 
cijsfuntdcputata.  Hancdiucrforummoruconiunclio- 
nc  in  lintcoquodPctro  dccclo  quatuor  initijsdcmifsu  ' 
cft,pcrqua:quatuor  mundiplag"asintclligamus.*  cranc 
ibi  quadrupcdia,&  fcrpcntcs,  &  bcftix,  &  volucrcs  c?li, 
figurarinondubitamus,  vtquodarcaindiluuio  ,hoc 
prxftctccclcfiainmundo.  ^  Leo 


.»      c  A^J^^  ^  ^^^    DELYRA, 

I  Scd  indiC3bitf.euangelicoT,iudicanscosdtuttuscxleftibusdi 
g'>os,Muuij.s..i.Bc3tipnipcTcs  fpiritu,quoniam  ipforum 
cftregnum  coclorum. 

a  Et  arguct.  i^odfi^it  impUtum,qiiando  Vbariftos  argtiit  pro 
ttpo:toits,ifuostull'.  n-itabant  de  tranfgrefwnefabbatbi,  Vlat.i  Z.t, 

3  Et  pcrcutict  terram. '■./«?«/««  terrenos. 

4  Virga  oris(m.:.doiirina  fuiarguendo  eorum  peccata. 

5  Et  Ipiriiu  labiorum  fuorum.&c/,  .Antichriflnm^fecur.- 
dum  tjuod  dtctcii,  2.  /  cija.2.l>. Tunc rcuclabitur  illc  iniquus, 
qucm  dommus  Icfus  intcrficict  fpirituoris  lui ,  &  dc- 
Itruct  illuftrationcaduentus  fui. 

6  i.tCUmi{[itii.H.c cojecjuenter  defcrihitur fjnnitas in  a>rifli 
cor/>ore  »jy/<<co,c«(i<afi,r:EtcritiuftitiacinguluIumb.cius. 

7  Et  Mcs.i.iufti&fideUs adhxrcbuni libi",  ficutiin^^ulm  CT 
lumbare  adbtrent  Ixmini.ynde  iransUtto  Chaldaica  hii  habet:Et 
erunt  iufti  ctrcumcircaei ,  &  agentes  fideitter  appropinquantes  ti, 
tr  hoc  patttimpUtumin  apoflolis  alijsque  difcipulis  &  fidctibus 
fibiperftdem  &  charitatem  adhxrentibns. 

8  Habiftbitlupiis.  Exhoc  .n.&jequentihusdicuntllchrxi, 
quodm  aduentu  Mejjixfiue  Chrifii,animal:i  quantumcun:i;fcrocta 
lu  domefttcabuntur,quod  non  noubunt  adinutcem,nec  etiam  hvmi 
ntbus .  Et  ex  hoc  arguttnt,qubd  lef.is  :\(a:^irenus  non  fuit  Chriftus 

mcTl "  *"  '^^'  ^  prophetis promtijus :  quia  ifta  domefticatio  non  rft  adim- 

1  t  nrta*, '''""  '^"'po'^'>"'  "-f-  ied  f\a.  Mo.iflui  dtchm  improbat,qi,antum 

i^^l  ad  domtfttcationemanimalium  dicensi^o  afcendatfupiy  cor,q:tod 

. .  .4» .    indtibus  tVteffix  deftcietaliqmd  de  via  huiusf^ctili ,  vel  innouctur 

aliquiddeoperibus  fcx  dierum.Jcd  iht  mundus  iitxta  folitam  rijm 

&  per  coiifqmns  animalia  remanebunt  in  condttlonibu^  fuis  natu- 


ralibus.Et/ic  ex  diiio  it^.Mvy.pact  difetlus  argumcntt.Smilitet  p 
patet  ex  tc.xtu^quia  a  principio  huius  capitis  loq:titur  metaphorii  i, 
cumdicitur:  Egredietur  vlrga  dt  radice  I(ffc,&  fios  ieradijeeius 
afcendet,Cfc.vbi  dicunt  Hchr^i^Et  botrus  ae  radice  flus  alccdet,& 
fecundum  cos  Mtfftas  tbi  nomtnatur  vi-ga  &  botrus  metaphortcd. 
Similiter  quod dicttur\Et  crit  iufittia  cingulum  lumhorum  etus, & 
fides  cii.£lorium  rcnu eius.fnudum  Hcbrxos  iufii,&fidclcs MiijitC' 
adhxretesdicuniurmetaphorice,&  eiuscinguUmi  &  cinBoriH,  vt 
alU"atum efl fupra pcr  tradatl)ncm  fhildiicam  :  & eadV rattonc 
^W/OTOTeJijrt/f^^^t/o-.Habitabitlupus  cu  agno.p/i  metapho- 
rica  locuito:perqtam  intcLiigttur  pai,tfica  con'*erJatio,&  cohabiia' 
tin  fiklium  in  primitiua  fcclefta .  fecundiim  quoi  dtcitur  ^ti.^.f. 
Multitudinis  aiit  credentiu  crat  cor  vnu  ,  &  ala  vna,  ncc 
quifquam  corum  quxpoflidcbat.aliquid  luum  cflcdicc 
bat.icd  crant illis  omniacommunia  &  fic  qua>ituncun<iue 
fmijcnt  ante difcordes  tn  aiiibus &  moribus,vel  modo  riiicndi,n- 
cepta  fide  Chrifli,&  graita  fpirituftancii  fiebant  concordes  in  aHtb. 
morihus,&  modo  viuendi.&hoccfi,luodditUur :  Habitabitlu- 
pus.  Idcft  iUe  qiii  priusfuit  raptorjcuents . 
9     Cum  agno.  idcft  cum  innocente  &  manfutto.  Voteft  et  Ijoc 
e.vponi  fpeciaiitcr  deVaulo ,  quifuit  detribu  Bcniamin  ,Thil.i.  a. 
Beniw:i'i  vero  vocafr  lupus.Cen./^  <).d.  Ecniamiu  lupus  rapax  etc. 
($  Vaulus  pofl  conuerfiotnm  juam  hubitauit  fiuiiti  cum  .Anania 
fimptice  &  inTiocentc.  <hiia  enim  homincs  nomineiur  nominih  ani- 
malium  pMel,Gcn.  ^'J.  rhi  Itidas  vocatur  Uc,  Dan  coiuber,  &  Bi- 
niamin  Itpuf.HocettampJtct  cx  comunimoeto  lcquendi homintw,: 
quod  raptor  vocatur  lupu5,iracundus  canis  ,  &  tnitis  agnus,  &fie 
de  aipis f'cundum  diucrjas  conditioncs . 
lo  Pardus.    tdtfthabcns  maculas  diuerfascx dtuerfts  crrorthtis ^ 


4 
6 


tJM  0  Vi./t   l   l  T  E  R,. 
Etpcicui.ctttrrani.  idcftcupidos  tcrrcnorum . 
yirgaortsfui.  idcft  fcntcntiacx orcfuo proccdcutc . 
EtciitiujUiiaiingulumlumbortieiuf.  idcftmfti,&  fidclcs 

adhx' 


adhacrcbut  fibi,ficutcingulu  vcl  lub.iic  adh^rctcorpori. 
8     Hahitjbiclupus .  ideft  fcritatcm  magnorum  fuis  mo- 
nitis,  &  dodrinis  reduccs  ad  manluctudincm  ,ita  quod 
habitabiint  pacificccum  fimplicibus  pcilbnis. 
Tom.  ^.  E    4 


143        Gloford.  Sc  Nicolai  de  Lyra        144 


a    i;o  qud^tbnsy&c.  Pfindpcs  enimhuius (qcali,  &  fim- 
.  plices,alij  hiftoriJE  fuperficic  runtcontenti:triticum.n.&: 

medulUm  ideft ,  interiorem  fenfum  non  intellijunt. 
HJftoria  oble  ^     ^"f''"^ '  Chriftus,vel  Apoftoli,  malitia  paruuli,fenfu 
aat  fimpliccs  perfefti:qui  dxmones  eijciebant  de  corporibus  obfeflis. 

4«    Procopius.Perafpidu 

foramina  &  ciibilia,  haere- 

ticorum  latibula  efFugiaq; 

^,  ,;        intellige   in  quae  qui  in 

itafri^i.d.  Chriftopiiericxiftunt  ,tu- 

tomanusinijcere  poflunt. 

c    /If^'»//.  Regulus  rex  om 

nium  ferpentium,qui  flatil 

&  vifu  non  folum  castera , 

fcd  &  aues  volantes  necar, 

&  diabolum  fignificat.San 

€ti  ergo  abladari,  qui  fciii 


repleta  eH  vniuerfa  urrx  fcietit  domini,  ficut  aqua  multa  coo   D 
perit  mare,ecclefia  qux  toto orbe  continetur,pia  dodri- 
na,deiqj  cognitione,quicquid  habetfcclerata  vita  falfu- 
ginis,multa  veluti  fluminis  innundationedcleturam,fi- 


gnificat. 


a  THvtmUi  peceawre  i  B  ecctf  fi». 

qui  t  fin.ftri».    b  ^Nobilis  atque  fctox 


f  Qui  ioiraotatus  !n  pafcha,  noR 
fei 


Regulus 
tVa«ea 


«rPrius  ferociflimus 
c1 1"nocei!spai!pfr. 

cumh.Tclo.accubabit.  t  Vimlus  &Jeo  S^ouis 

a  5ln  ecclefia.  b  f Petrus  pifcatot  8c  Andreas  &  alij. 

c  fDucet.     1"In  viam  pacis. 

fimul  morabunmr,  6^puerparuulusmina- 

a  f  nnocens.  b  «iHorrendus.     c  f  Verbo  Dei. 

bit  eos.  t  Vitulus  &  vrfus  pafcentur  fjmul,re- 

a  TFamilizdifcipliiix  dumini  coniunfiz.ipfis  inter  fe  coniun£iis. 

b  TRex.    c  fnufticus. 

cctlaloird^o^cibo  "poffunt     quiefcent  ca tuli  eorum ,  6^  lco  quafi  bds  co- 

Vti    Saudent  mitere  manu  aTIntelleftumfimplicem.    fNoncames.     b  fAliasablaaabitut 

'??...  Cf  Amotus  a  carnalibusdefidetijs. 

f?;d!^&?SS,rvSoTa  b  medctpllcasEtdclcaa'biturti„fa-ns  abvbe- 

^iifl-^nt   rla^UCa/V..  .r-m-nn  8  «'Malotum  corda.        bfOiaboli.     »Occulte  faruieniis, 

"  "  "   '  ^^^  fuper  foramina  aipidis :  &  in  t  cauernam 

a  TApiiteferieniis  bfDi^boli.  c  fPrxdicationis. 

rcguliqui  abla<5tatusfueiit,manii  fuamittet. 

a  f  Serpentes.     Diaboli.  b  fAliquem  fidclem. 

Ndn  nocebunt,&  non  occidcnr,  in  vniuerfb 

T£cclefia.  a^Fet  ajjoftolos 


I 

2 

3 
4 
5 
6 

7 
8 


•fJafteas        cijciant  deobfeilis  corpo 
ribus  fcilicet. 

d  MdnafK.i.diuinam  pote 
B  tiam  in  comprehenfum 
exinde  afpidem  vel  regulu 
ideftjdiabolumtradet  ca- 
ptiuum. 
e  Quia  repleta .  Morc  fuo 
in  finc  prophetalia  verba 
panduntur,  neadlitcraiu 
accipiantur. 

4«    Procopius.  Pcr  monte 
fandum  &  ecclefiam  intd 

tRo.i j.c.     Ugit.  Quod  autem  addidit, 

reple- 


C 

d 


b  f  In  omnem  tciram  eziuit 
e  TEuangelij. 


f  Qui  Hat  in  fignum .  vnde: 
Eccepofttui  eH  bic  in  ruinam , 
& in  refurreBiontm  multorunt 
in  Ifrael,  &  in  ft^mm  cui  cotra. 
dicetur.  Lxx.Qui  confurgct 
vt  fitpiincepsgentium,  in 
ipfum  gentes  i'perabunt,& 
crit  requies  eius  honor ,  i. 
mors  eius  gloriofa .  Poft- 
quam  denatiuitate  cius& 
de  ccEtcris  facramcntis  di- 
dum  eft,  venit  ad  mortcm 
qujerequiesdicit,  quiain 
Chrifto  vita  perpctua  ide 
fignificat  fepulchrum. 

*  ProcopiusQiiaidcfe-'^""" 
J^  risantca  tropice  dixcrata-g 

^  perte  iam  ad  gentes  refer- 
ri  fignificat  .  inde  fit,  vt 
quotquotin  Chriftumefi- 
tcs  &  populi  credideriint 
oes  mortis  eius  falutare  fi- 
gnumgeftare  videamus. 

*  Eufebius.Solus.n.Chri- 
ftus,  vbiamorte  furrexit, 
non  ludaico  populo,  ki 


9 

lo 

II 

12 


15 


i6 


mote  fando  mco:  cja  rcpleta  cft  terra  fcientia 

a  f  Tcir-^n  fcilicct  fluftibus.     fAlias  res. 

dfii.ficutaqu=emari,.op5,ientis    Indieilla  '7  •ZJ^Ss^Z^^ 

a TScilicet  ptaediaa fient.      bT*tit       «[Deludie.scredentibus.  i°    .,;»  .,  J^A -,^;  J«.v,  ,.» -£  •.,1!.. 

-fvtomnia  trahatau».     d  ^crucis  19  uit^adcoquidem  vt  nc  vlla 

tradix  lefle  qiJi  IHr  in tfienum  popuIoru,ipsu  20  intcrpretationeindigerevi 
f                      ^                  c         X    X             X  dcaturoracumm. 


Erlt      tTeiill' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  i     Cum  hxdo.'.cumftmplicifideli. 

2     Accnhzbit  .i.commorabiturpacificepoflfuam  conuerfiotie 
ad  fidemChnjit:  &  fic  intelligiiur  defequentibuSyium  dicttur. 
j     Vitalns.i.homopriusfuperbHS. 

4  Et  lco.i.prius  fuperbus, 

5  Et  oais.i.innocens. 

6  Et  puer  p^tualas.!.Chrifius,quifiipri.  9.  cap.  vocntur  par. 
uulus,  ducet  eos  ad  voluntatmfuam ,  quod  adimpletum  efi  in  illis 
qui  obediunt  ei  per  Jidem. 

7  Vitul  us  .t.petulans,  vt  diHum  efl. 

8  Et  vrfus./.rWe  qui  priusfuitgulofus,&  pofi fidem  fobrius. 

9  Pafceniur.  vniformiter  viuendo,quia  ficut  di£i<m  efi,in  pri- 
mitiua  ecclefia  omnia  erant  illis  communia. 

Cio  Simul tequiefccntcatuli cotum .K filij & famili^ ipfo- 
rum. 

X  t  Et  leo  quafi  hos,Scc.i.fuperbus  &  delicatus,  cum  ruWcano 
fideli^viHulimplici  erit  contentus.  Quodimplctumfuit  inprimiti- 
ua  ecclefta,vt  diHum  efi,  & quotidie impletur  in  religionibus,  vbi 
nobiles  &  ignobiles ,  literati  &i\literati  viSlu  fimplici  vniformi- 
ter  funtcontenti, 

12  Et dclcftabitur,&c.''.^c«o«o renatusperbaptifmum. 
» 3  Super  foramina  zCpidis.i.fuperperfonas  a  d<emonib.  ob- 
feljas,inde  dcmones  eijciendo ,  fecundum  quoddtcitur  Mar.vlti.d. 
Signaautemcosquicrcdiderint,hxcfequentur.  In  no- 
mine  meodxmoniaeijcient,  linguis  ioqucntur  nouis, 
ferpentes  tollent,&c 

14  Etm  cauernam  reguli.  [{epetitio  ejlei'tfdsmfententi£per 
alia  verba,quia  damon  qutprius  vocabatur  afpis,  hic  iam  vocatur 
regulus,qui  eftferptns  venenofus. 

» 5  Non  nocebunt  &  non  occident.i.  in  ecclefta  qu^ dicitur 
monsfanSus,ut  diliueftfuprd  i.c.In primitiuaenimecclefta cre- 
dentib.  dabatur  potefiasfuper  diemonia,ficut  didum  efi .  Et  quia 

if?« 

M0Il,4LITEI{. 

f  6  Et puer paruulus minabit cos.i.}pCemcthot\uspa^orqai 
puer  eft  per  innocentiam,&  paruulus,per  humilitatem. 
II  Etleoquaftbos.i.  potentiffimis  cibis  fimplicibus  erit 
c6tcntu.shocpotift[imefuitinecclefiaprimitiua,inqiia 
omniacrantcoia.Hocet  inrcligionc,inquanobilcsgc 
nere  contenti  funt cibis  illorCqui  funt  de humil i  plcbe. 
11  Et  ddtBabitur  infavs,\.  prslams  bonus  vcl  dodor  vel 
confeflror,qui  dfinfans  per  innoccatia;  magis  deleftabi- 

tur 


ifia  procedebant  ex  receptione  fideiad  pr^dicationem  apoHolorS 

per  rrh(m,idco  fubditur, 

jd  Q^iiarepleta  efttcrra,&c./.f«<j»ge/ioCfe>-//?i. 

17  Sicutaqusmarisapcrientis.  Quiatempore apofiolorum^ 
fu)t  publtcata  fides  cathoUca  ptr  orbem  vniuerftim,ficut  declata- 
tum  fuit  Tfal.i  8  .fuper  illud.  In  omncm  tcrram  cxiuit  fonus 
corum,&c. 

1 8  In  die  illa  radix  lcCfcUic confequenter  dcfcribitur  fublimi' 
tas  Chrifii ,  ad  quam  ptrutnit inquantum  homoperfuam  benedi- 
ilam paffionem ,  fecunau quod diciturThil.z.a. Humiliauitfc- 
mctipfum  faftus  obediens vfquead  mortem ,  mortem 
autcm crucis,  propjer quod &  Deus cxaltauitillum , & 
dedit  illi  nomcn  quod  eft  fuper  omne  nomen,&c.£tt/c- 
fcribitur  primo  eius  txaltatio  fecundo  ex^liationis  diunlgatio,  ibi:  Diuifi». 
Et critCircaprimum dicitur :  In dic illa radix Icfle.f. Chnfius 
(grediens  de  radice  leffijVt  diBum  efi  in principio huius  capi .  Et 

ad  hocdenotandum  vbi  translater  fecundum  proprietatem  gram- 
matic£  debui:  diiere,qu^,infaimininogenere:dixit  qui,m  mafculi 
no :  quia  Chrifius  naturam  humanam  accepit in  fexuperfeSo  ideo 
Jublitur. 

19  Qui  flat  in  fignum  populorum .?.  infignumfalutisgen- 
tium:  & hocfuit  injua  patjione  impletum,quando fuit  eleuatns in 
cruce  propter  qucd  dixit  faluator,Io,i.h.Sicutcxz\tanitMoy- 
fes  ferpentem  in  eremo  in  ligno ,  ita  cxaltari  oportet  fi- 
lium  hominis  vt  omnis  quicreditin  eumnonpcreat, 
fed habeat  vitam  xtcrtxs^tn.De cxaltatione aut  ferpens a  Moy 

,  fedicitur,  ^um.ii.b.  Facferpentemsneum,&  ponceum, 
pro  figno,&  qui  percuffus  afpexerit  eum,  viuet.  Qdfer- 
pens  ^neusfuit  hgura  Chrifii  pafJuri,quoiiiam  ftcutptr  aj'pcd->m  il 
lius  (trpentis  faluabantur  homines  a  tNorfib.fcrpentum,(ic  quifide 
intuentur  mortem  Chriftifanantura  morfib.  peccatorum  ,ficut  di- 
lium  fuitplenius  T<[^um.2i.& lo.^.  0 

20  Ipfumgcntesdeprccabuntur.  Quia pofl  Cijri^i  rcfurrc- 
Bionem  &  afcenftonem  Gentiles  conutrfi  ad  fidem  pet  pr^dicatic- 
nem  apoftolorum  deprecati  Junt  ipfum  deuoth. 

4«  Eterit 

turextrahendoimpios  a  malitijs  fuis-,quam  fugedolac 

diuinEcontcmplationis-.cuiusdulcedoaliquandocftin- 

tcrrumpcnda  proptcr  neceflfitatem  fratris. 

15  ?^0B nocebunt,&c.i.ivc{p\]  ad bonum conuerfi. 

18  Indieiltaradixleffc.i.  bonus  pra:latus  vel  doiaorvd 
confcflbr.  • 

1 9  Qui(i\it  in ftgnum,&c.  ad  congrcgandum  cos  charitate, 
&  animandum  eos  verbo,&  exeplo,ad  pugnandu  cotra 
vitia,ficutvexilirierediacongregat  &  animatbcllatores 
»0  ipfum gentesfCSc vtpro iplis dominum  deprccetur. 


»4y 


Ifaia:  Cap.  XI. 


1^6 


EritJepukhrtmem^loyiofHn-.  ^^  Hieronymus.  Venera- 
'^  banturquondam  ludari  randani  lanfloru.quia  ibi  erant 
iftoLad  Clicrubnn&propitiatonum,&  arcatcftameti.manna, 
!'in&Eu  virga  Aaron,5caltareaureum  Nonne  tibi  venerabilius 
vidctur  lcpulchrum  domini?quod  quoticfcunqj  ingie- 
dimur,  totics  iacere  m  Tyn- 
done  ccrnimus  Saluatore. 

Cuiusiepulchrigloria,mul       ^^^^^^  ^  dcprcdbuntur :  cc  crit  t  fepulchrum 
toantcquamexciderctura  a  i?     ^       ,.    i        .     u  r<-     a  .     ,  r,      r  ^  ■  * 

,,,,.',.  ,  .-  .  .    .  J  «Honnr-bitui  aioinnibiis.  b  TCum  uetcrii  lclus  in  lisiium  populorum. 

b 


.um. 


:cnt. 


Vnde.- Erant  in  Ier»/aUm  ludjci  viilreligiofiex  omnihur nationi-  D 
bus.Ex  his  crcdiderut  \  na  dietria  milia.aliadcqujnquc. 
Quatuor  plagas  mundi ,  Orientem ,  Occidentem ,  Meri- 
diem,  &  Septcntrionem  fignificat,vttotius  mundi  voca 
tio  demonUretur. 


a  <;  Fo(1r;rurrfAioneiii  tt  afccnConeni.  b  YTunc.  c  flnqno 
latuit.  ^  Mors  fcpulti. 


lorcph.lcimus  Hnix  vatici- 
nio  prophctatum,  diccntis: 
£t  erit  rei]uies  eius  fjonor. quod 
fcilicet  lepulturje  domini 
locusefletab  omnibusho- 
norandus 


tCum  ftetcrii  lcfus  in  ligiium  populorum. 

ciu s gloriofiim .  Et  erit  in  dic illa  adijciet do-  ^ 

aTQ2!  pumum  pa  ir.recundo  |lci  Apoftolos  rcl  in  przdicaiionc  blic  8c  Enoch, 
<]ujiitioreIiqui<  Hiacl  Islus  6ent.  b  5Primo'enim  Apottolos  euro  paucis 
prfredii.poflea  '-ulii  milia  ludzorum. 

mfnusfeaindomftnumfuam  adpoflidcndu  4 

a  «(^i  ruprTfuBC 'ant  s  cladbus.  b  itlfrael.     c  «rNon  occifum. 


^  Procopius.Qucmadmo 
dum  ex  quo  Babylonica 
feruituteludas&  Ephraim 
liberatifunt, non  lcorfum  t«quieteiiif 
amplius.  aut  diuifa  impe-  «"gloria. 
rij  fede,habitaire,fedHiero 
folymis  oes  fub  vno  Zoro 
babelequideftirpeDauidi 
ca  prodierat,  fub  ipfo  i  rcm 
lefu  lofccJechi  filiovixific 


b    i{cfidnum.Apo(io\m:KC'b  rcfiduumpopuIi/ui,quodrelinqueturabA{^  6  l^untur.sicexquovenc- 

tiquixf^lu^fi,ni.Trz<iunt.t).        a  »_\'"n'naieirinm&ciuit.-tum.  y  I    A     1  •       ^'  randcB  crucis  crcdu  fignu 

hiflori.x,qu6d  Aponolito-     Ivnis  &  Acgvpto,  8c  aPhctros,  8c ab  Aethio-  eft,  omncs  reftituta  prius 

to  orbc  diffli fi  prsdicauc     pi^^  ^  ^^  Elam,  &  aScnnaar,&^b  Emath,  &L  ^^^ .f^^^^nte  concepta ,  noa 

rumeuaHgclium;  &  qmde     ^        » ^.setan.umridc..,rOi.en,aiesCgnificat..  b  Tocddenuii..       '  ccrnitur oculis,libertatc,in 

I  P<rfasIndosqucpenetraue  _    c  jrr  Apoft<vo$.  ^  d  tr.entej.  fidci  communioncm  coi-^ 

riinr.vt  Aethiopiamanum  c  abinsiilismaris.  Etlcuabitfignuminnatio-  8  uiiTc.&in  vnamChrifticc 

UarCt  L/CO.  »  fFnmu.vndc^Vohisoporteipnmum  pixduareverbuinOei. 

C       il?««/B.    CrUCisin    qua  b  TDifpc,.-osdedcce.n  .ribubus.  ^        c  f D- luda  &  Brnlami.. 

cft  viaoria.vt iciantomnes     nes,8Ccongrcgabit profugos  Krael.  Et  dilper- 

inquodiabolusfitviaus.  d  losludacolliectaquatuor  plapistcrra:, &au 

*    Eufcbius.  Apoftolicxc  01  r -& 

diucrfis  tribubus  oriundi , 

vna  vocatione ,  vna  gratia 

atque  vno  fpiritu  dign i  cf- 

feaijOm  n  em  zcl  u  m  abiecc 

xc,  quointcrfcdididcbant  f 

duodccim  tribus,vna  cadc- 

que  fentcntia ,  non  folum 

continctcm  tcrram,  fcd  in 


f  Ulim. 


fcretur  2elus  Ephraim ,  &  hoflcs  luda  pcri- 
bunt:Ephraim  non  armulabitur  ludam,  &  lu 

a  f  Celcr>ici  dendcriopizdii-ando. 

das  non  pugnabitcotraEphraim.Et  volabilt 
in  humcros  Philiilhijm  pcr  marc, fimul  pra:- 

a  5 Diabolo  aaieiem.     b  f  Oticntalei.    ^Het  iftas  geotes  homines  inielligimut 
c  IQui  inie  inimici.  d  fLaiiludofciIictt  gent  Aiabiz  qusantededtu 

iiriloljttii.     flmplebuni. 

fulaspcragrarut ,  &  omncs     dabutur  filios  Orietis  Idilmxa  &  Moa^bt  prc-  fubiugauerut  Quod  Pauli  t  cn.nt  im 

nommum  animas  depri- fT                                                 cr-  a                  l  ^4  exeplocoDcimus.quinaui  n"»u«« 

dati  iunt.cas  duccntes  capti  "*  CCptum  maiius  corum :  SC  hllj  Ammon  obC-  gabat  ad  multas  infulas,  & 

uas,vtimpcrioChriftifub-  vtipfefcribit,adHifpanos. 
ijccrcntur.  ^  g  TfrfcpprMmwtf.eJrf.Quodprajcipiuntopcfantur^&ver 
d    v/fi^ifctfwrf/tfgjj.HocinPcntccoflcn  vidcturimplctu.      bo  doccnt  &  cxcmplo. 

Vndc  ^  Lirguam 


clcfiam.nemo  non  videt.    E 
C     £i  i«/cr(f«r,eri. Qiiando. 
9    Ifaiashocpr^diccbarjintcc 

I  o  duas  &  dcce  tribus  difcor- 

I I  dia  incxorabilis  crat,crcde  ^"fr*-^*«  *• 
tes  aut  pacificati  sut  in  fide 
Chi^i  &  vnitatc  charitatis. 
f  ftpo/dWt.Apoftoli,dcg-- 
bus:   Quifuntilhqmvtmibes 

I »  To/awf.SsEpen.nauigio infu  j^q^^ ^'j, 
ij  lasadicrunt,interquos& 
Philifthinoru,quib.  vcrbii 
vit?  annutiauerunt,&  fidci 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  I  Etcritfcpulchrumciusgloriofum.riiTOi/n/d/icwiworj 
Chriftt  fucrit  iontiniptibiUs,lepuUura  t^mea  tius  fuithonorabdist 
ijuia  in  fepuU  bro  nouo  lapideo  (J  cum  linteaminibus  &  aromatib. 

_  pretiofis,vt  habetur  loan.i^.v.Tum  quia  fideUs  per  orbim  ixiflen- 
tesyttiam  magnt  &  nobiles  vadit  adentsjeputcbrum  vtntraium. 
a  £t  crit  in  dic  illa .  Hic  confequenter  defcribitur  ixaltaiionu 
diuulgatio,(jux  fa£ia  ijl  per  prxdicationern  ^ipoiiolorumtiltorum' 
que  Chriflt  difcipulorumper  orbcm,  cum  diciiur. 

3  Adijciet  clominus,  &C  Quiaprimd  prxdicauerat  perfeip- 
fum ,  O"  fecundo  pradicjuit  per  .Apoflolos  fuos  aliofque  difcipulos. 

4  Manum  (nzvnJ.virtutemfuamyprxdicatiommtHamcor.fir 
mando  miraculis ,  fecundum  quod  dicitur  Mar.  vlt.  d.  IUi  autcm 
profc£li  prxdicaucrunt  vbiqucdominocoopcrantc,<J>: 
fcrmoncm  confirmantcfcqucntibus  fignis. 

5  Ad  poffidcndum.  Verfidem  &  charttatem. 

6  RcliduQ  populi  (nu.eleHos  quifunt  pauci  refpeRu  alioru. 

7  Rclinquctur  ab  Aflyrjs  &  ab  Aegypto ,  &c.  hiomina 
/unt  diuerjarii  terrarum  et  locorum,ex  quib.  per  prxdicatione  .Apo 
Jltlorum  aliqui  funt  vocati  adfidem  Chnfii ,  ^  ptr  ifia  intelliguH' 
tur  alia  loca,  qua  non  exprimuntur,  ad  qutperuenit  prfdicatio  eo- 
Tum.Uebrxi  vero  exponunt  boc  defua  congregatione  in  Judxa  tem 
pore  Meffia,quem  expe3ant.Scd  huic  expofttioni  quefalsb  innitti 


primipaliterenimtuncnominarentiirt\om.ini. 

8  Et  lcuabit  fi§num,&C.  ldefi,virtuttm  criicisfaciet  pradictt 
riper  ^poliolus  aiioj^^ut:  dijcipulos,  quavt  prxdicationcm  ctiam  fi- 
gtus  confirmabit.Qiiod  tam  tfi impletum,rt  diilum  cfi,  ] 

9  Etcongrcgabit  profu^^os,&C./</e//,j//oj  qui  fuerant  prius 
fidem profrJJi,C!r pojiea  faili profiigi  a cultu  Di:i,& dfperfi per  va 
rios  erroreSyColltgent  in  vnitatefidei  catholic^. 

10  A  quatuor  plagis  tcrrx.  Idefi^rx omniparti  terrs, 

1 1  Et  aufcrctur  zclus  Ephraina.  Ver  hoc  intcllig'tur  mutu» 
concordia  cr  amicitia  ChriJitaiiorum,maximi  in  primitiua  eccle- 
fta,vt  didum  cfifitpra. 

1 2  Et  volabunt  in  humcros  Philifthiim  pcr  marc.  VoB 
reJurre8tonem.n,Chri(it  &■  ajcenftonem  Thilippusprfdicawt  inci 
uitatibns  ThiHfihiioruni  vt  hahetnr  .yf8.S.^.vbidifitur:  Philip 
pusautcm  inuentuscftin  Azoto,  quxcftciuitasPhili» 
ftinorum,  Sc  pcrtranficnscuangelizabatciuitatibnscun 
ftis,  &C.  rerru  autem  Vhiltfihinorumefi  fupram>:re  Mediterra- 
ntiim,&  funt  ibi  portus  &  naues,  in  quibusaltquide  .Apcfiolis  & 
dijcipulis  Chrini  fiierunt  diportati ad predicandum  in  alijs  terris  , 
vt  patet  de  Tauto  &  Barnabj,&  pluribus  alifs. Ft  hoc  ifi  quod  di- 
citur  hic :  Et volabunt  in  humcros Philiflhijm  pcr  marc. 
idifl,cxped:tk  nauigabi-nt  in  (orum  nauibus .  Qux  dituntur hic  hu- 
meri  metaphorii c,  co  quod  fuper  humeros  portantur  oneraficut  Hr 


tur  fundamento,  cum  aduetus  Chrijiitranfterit inprsteritum  repu      Jupcr  nauts.Vrxfens  enim  caput  vbique  loquitur  metaphorict'. 


gnat  etiam  textus.Trimoper  Ijoc  quod  diciturhic  :  Adijcictdns 
fccundo,  &C  Quiaprimo  ludxt  fuerunt adducli  tn  ludjeam  de 
.4egypto,etJecundb  de  Babylone.Si autem  reducerentur  iterum  ab 
hac  difperftone  in  qua  funt,diceretur:  Adl]Cict  tcrtio.  Setiidb  quia 
iita  difperfto  in  quafunt,fa3a  fuit  per  l{omanos,qui  tamZnonume 
raraur  hic  inter  populostcHm  ^citur-.Ab  Affyrijs  &  Acgypto, 


15     Simul  pr^dabuntur.  iluta aliqui torum  nauigaueruntver 
fus  Ortentem,&  pmdiianifs  ibifidem  rapucrunt  indtprrdJm,ion' 
uertentes  aliquds  ad  fidem  quiprius  erant  in  poffcjjione  diaboii. 
14     Idumara  &  Moab,&C.)[>«/J inijiis  tims ad pr^d-catiuntm 
tApoJiolurum aliq^i  oedtUerunt ad obedientiam fid< i  venientes. 

•5«  Etdcfo- 


M0I{,4LlT£Ii^. 

■J I  Et  eritfepuichrum  cius  g/orio/«»».Idcfl,mors  cius  crit  co- 
rara  Dco  prctiofa.  Pfal.  1 1 S .  b.  Vrettoja  in  cunjpeciu  dommi 
»iort/a/jf/o^«ni«/tij.Potcftautcmhocfpccialitcrcxponidc 
epifcopis  &  dodoribuscanonizatis,  adquorum  fcpul- 
chra  dieuotc  vadunt  fidclcs  orandi  caufa. 
i  t-ternindieiUa.  Hicponitur  reuocatioclcftorum  ab 
Antichrifto  dcceptorum  pcr  prxdicationcm  Enoch  & 
Eli.c&fuorumdilcipulorum,cumdicitur. 

El  erit 


tt  trit  iii  die illa,oti<aiet  dominus  jecudo  mani"»  /«iw.Prima 
namquc  vocatio  fiiit  pcr  pra;dicationcm  Chrifti  &  Apo 
nolorumcius&  difcipulorucius.  idco  dfhic  fccundo. 
7  Q,noi rtlinqu  mr ab  jifiyttji  <T ab  jlcgypio ,  Cir  .  Idcft ,  ab 
omnibuspartibus,  in  quibus  erunt  aliqui  Antichrifto 
confcnianci. 

1 1     Eta'*te>etur3^elus  Ephralm,  &c.  Quiatunc  omncscrc- 
dcntcsadcorumpr.xdicationcmcruntvnanimcs. 
J2  Et  volahunt  in  humeros  'P/7/////.Pcr humcrosqui  fupponii 
tur  oncribus  naucsfignificantur,inquibus  oncra  magna 

portantur. 


147        GIoford.&Nicolai(leLyra       148 


*CJJ. 


-\  populf, 


■f  eius 
Luc.  X, », 


Lingtiam  maris  . Que  idola laudabat. Mare  i.  popukis 
^  Acgypti.quiiuperomnesidolacolitj  vtcum  laudet& 
timeat,&  idola  condemnet  &  abijciat. 
b    EtLeuabh .  VtIdum.Ta,&Moab,  &  filij  Ammon  tra- 
dent  manus  Apoftolis,fic  &  Aegypti/. 
c    £t  percmet.  Ideft,minuet  « 

pro  vno  feptem  principes  a  dientcs^f  crunt.Etdefblabitdominust  lingua 

pOnendo.  VnuregCmhabe  ,  IHocmaremagnum&iiatiofum.&c. 

bat  Libya,  &  alium  Penta-  ^  maris  Aegypti :  bC  leuabit  manum  fuamfu- 

poliS,allUmThebaidiS,aliU  ,  f  Reg.  u  n  Aejypti      b  fRomanosadducendo. 

Alexandria,aliu  Aegyptus.  ^  pe^. fljjnie in  forti tudine  f  fpiritus  fui,  & pcr- 

iasprxdiceret,nondumNi  d  cutieteummleptemriuis,  ita  vttraleanrper 
lusdiuifuserat,quepoftea       ^^P°"°'j-        .   _     » TNontugic„,i  fprxdica,or.i,„s. 


d  vt  tranfeant  per  ewriy&i  .Suh  metaphoraNilusdiuifus, 
&  in  parte  CEfus  dicitur  vt  Apoftoli  calceati,ideft,fecurc 
&fincimpedimentopr2Edicantcslibcre  poflcnr  difcurre 
re  ad  vltimas  partcs  Acgypti  Romanorum  virtute  paca- 
ti.  Ante  natiui  tatcm  drii  non  licebat  de  gente  in  gente  tra 

fire,  quod  poflpaflionem 


D 


eii  calceati.  Et  crit  via  refiduo  popiilo  t  meo,  6 

a  ^Defpicietur  afupeibis.     b  «rSiDciuiiieuiaicnto. 
c  <l'i"i-'ufla  lin?u3,r.rcfarto  flMtivne 

quirelinquetur  ab  Aflyrijsficutfuitlfraelin  7 

a  *^  ■"''■rraarerubruai.  8 

dieilla^qua  afceaditde  terra  Aegypti. 


I  duslicuit,dominocuange- 
lio  viam  prxparante. 

r,  •a  Thcodoretus .  Regno 
Aegyptiorum  diuifo  a  Ro- 

3  manisin  prouincias  fepte , 

4  extcnuataeorum  potentia 

5  cft,&pcruiafa61:averbiprc 
dicatoribus. 

e  Suut  fuit  ifrael,  ^  Pro- 
copiUs.Qiiandoenim  ma- 
re  rubrum  tranfierunt,ala- 
crescarmen  aprophctacdi 
tfi,huic  non  multu  diHimi 
lequod  itaincipit(C««te«2;/y 

domino . )  in  la^titix  fignum  cantauerunt .  Cum  enim  dc 


1  ora  H( 

l:nguas 

hnt  pro 

ti>rij,q( 

guarun 

itar  in 

piocur: 


,quepo 
Alexanderin  feptemriuos 
diuifit.  Regnante  aut  0(Sa- 
wianoAugufto,&  Chrifto 
nato,cum  primum  fada  eft 
del'criptio,regnum  Aegypti 
in  morteCleopatraedeftru- 

ftum  eft,&  diuiliim  eft  in  fcptem  principes.Nilus  quoq; 

quiantequam  abAlexandro  diuidcrctur,  immcabilis  gcntiumconuerfioncccclefiasfacerent,tanquam  eisde 
crat,cumRomaniriuosamp!ia(Tent,pcneexficcatusper  maritempcftuofofublatis,Ecceaiunt,  Dt-wwimS^fl/Kfli&r 
imasvaUesferpcbatjVtficcispcdibustraafircnr.  mcm: 

d    Ft  ^  Cap. 

NICOLAVS  DE  LYRA. 
j^  I     Et  defolabit  dominus.i.  ls(ilum,<\ni  ingredttur  mdre  Medi- 
T»  terranium  tranftens per ^egyptum.  idcofubditnr qtiafncxpofttiHf'. 

2  Et  leuabit  manum  fuam  fuper  flu.  Et  acctpftnr  hic  &y 
f,ro  idejt ,  ita  quod  lUud  quodprius  di^um  eji  dcfulatio  lingUie  ma- 
ris,  dicitur  hic  percuffioflumiiiis. 

3  In  fortitudine  fpirjtus  fui.  Quia  dedit  virtutem  hoc  facien 
di,quod  fubditur. 

4  Et  percutiet  eu  in  feptem  rinis..Al  rxjnder.n.magmts  per 
magnum  tempuspojt  lfaiam,&  pcr  ahquod  tempus  ante  Cbrifli  ad- 
uentum,vt  faciltus  cum  exercitufuo  accederetad  ^lexindriam,& 
ad  aliquas  alias  ciuitatts  .4egypti,fcci:  diuidi  ^{iltm  infeptem  por 
tionesintramare  Mediterraneurn  lrp.irattm  cadentes. 

5  Ita  vt  tranfeat  pcr  eum  calceati./.  vtperipfumpolflntho 
rnines  tranfire  factUter.  Et  iftud  fuit  prxnofiicum,  qnbd  pr^dicato- 
res  euangeli^  tranfirent  facilittr per  orbem  remolis  impedimetis  vir 
tute  diuma .  Qjiod  patet  ex  hoc  ,qubd  adhuc  viucnte  beato  Tetro 
fides  cathotica  diuulgataeji  verfus  Occidentem  vfqtieadmareOcea 
num .  Quodpatet  ex  hoc  quod  milfi a  beato  Tetro  adprfdicandum, 
fundauerunt  ecclefiam  Senonis,  qmf.tnc  erat  MetropoUs Fracie  in 
honore  beatt  Tetri  viui.  Cum  igitur  .Apnfloli alijque  difcipuUexiue 
rantde  lerufalem  adpradicandum  per  orbem,qu£  efiin  quarto  cU- 
mate,&fic  tn  medio  terr^  habitabiUstftcut  tunc  viuente  Tetro  di- 

C  uulgata  eflfides  cathotica  verfus  Occidentem  vfque  ad  Oceanum,qui 


tj\i  0   B^.A  L  l  T  E  l^. 

i  portantur.Eft  crgo fenfus,  quod  difcipuli  Enoch,  &  Elix 
'  innauibusPhilifthi)mibuntadparteslonginquas,vt  rc 
ducantdeceptosabAutichrifto&  difcipulis  eius. 
I  Et  dcjolahil  djminiis  Itniuam  ma-is  ^egypti.  Per  marc 
Acgypti ,  qua:  intcrprctatur  tcncbra ,  fignificatur  Anii- 
chriftus  &  difcipuli  cius,qui  erunt  amari  &  tenebrofi  er 

roribus 


tit  termini:S  terrx  babitabitisuta  tenendum  eii  eum  fuiffe  ftmiiiier  g 
diuulgatam  ad  alias  partes  orbis.Et propter  velocitatem  huius  di- 
uulgationis  (ubditur. 

6  EtcritvhtScc.i.eiWsmeisadfidemvocandis. 

7  Qui  relinquetur  ab  Affyriis.  lde{t,adtemonibuseamprius 
yofficentibus.  '  , ,.  " 

8  Sic\xti\xit\(r7ic\.i.  ftcutdiuinavinuteremotafueruntimpe- 
dimenta  exitus  ifrael  de  Aegypto  ,  fic  diuina  virtt^te  remoucbun-  > 
tur  iinpedimentaab  eledis extundo  de ignorantta  ejr  errorumtene 
bris  ,  qnod  imptetum  eit  in  prxdicatione  .Apojtolorum  aliorumque 
Chrifii  difcipulortm,vt  vifumeji.^liter  exponitur  ab illo  loco.-Ht 
deJotabitur,&c.  ltag>per  liriguammaris  .Aegypti inttUigitur ipjA 
.Acgyptus,qu£  efi  prope  mare,&  ftc  tmgit  ipjuni.Tcr  Jiumtn  pote^ 
flas  rtgia,  quxfuitfortis  &  rnugna  :propter  quod  Cxfar  .a  ug.fub 
quo  naius  fuit  Clmflus  diuifit  eam  infeptem  principatus:ZT  fic  fuie 
multitm  diminuta  nepofjent  rebetlare .  Et  talis  fubtugatio  buius  re» 
grii,&  atiorum  iniperio  f\omano,fuit  quxda  difpofitio  ad  hoc,  quott 
predicatfo  euangetij  fieret  Ubtrh  per  orbem.Vnde  dicit  Leo  Tapa  im 
fermoie  de  .ApoJtoUs  Tetro  &  Taulo:Difpofttioni  dtuini  operis  mx 
ximh  congruebat,  vt  multa  regna  vno  confcederarenturimperio ,  vt 
citbperttios  haheret  .Apoflotos pr^dicatio  generatis,  quos  vnius  te- 
vebat  regimen  ciuitatis.tdeoJubditur.Et  erit  viz,Scc.&  txponatur 
tnfupra:Et  hoc  maximhfuitimptetum  tempore  Corifl-inti/i!,quivi> 
luitper  orbem  ecclefias  licite  fabricari,  &fidem  Cl^rtfli pradicati.  ~ 

__ »  Cap.     ^ 

roribus.lingua  vcro  ipforum  dcfolabitur,quandofal(i- 
tasiploruin  detegetur. 

2  Et  lcuabit  maNum  /rww.i.fuper  Antichr  ifti  pcrfecutione. 
4  Et  pcrcutiet  eum.  Ideft,totaliter  auferet  eam .  Nam  vni- 
uerfitasSeptenario  numerodefignatur,e6qu6d  reuola 
tione  feptem  dierum  comprchenditur  omne  tempus. 
6  Et eat  vta.  ideft.eleftis  ab  Antichrifto  deceptis  erit  li- 
bera  redeundi  ad  Chriftum  per  poenitentiam  veram. 

-k  M0t{.4- 


V 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

In  cap.n.vbi  diittur  m  polii'. Et  egredietur,&c. 

Ltret  miterta  huius  ca.quie  eH  de  myjierio  Chrisiijecundum  om 

nes  txpofitores,  midtum  dijiat  tempore  &  ratione  a  matcria  imme 

dia'^  pr<ecedenti,  in  quaagitur  deint-ritu  Sennacherib  &fuorum, 

continuatur t<imeninliterap'r  interp^ifiiionem  huius  coniun^ionis 

cvpulattu£,&  cum  dicitur:  Et  egredietur.  'i^on  enim  d^xttfolii: 

Egredietur  virga  :Jcdcum  additione,  &dicens  :  EtCgrcdietur. 

•pndehutus  coputatiu£  fuperadditx  aUquaiis  ratioejt  qu^renda , 

que  videtur  talis ejje.  t^am  in  pr^cedenti  cap.  prophetapr^noflica- 

bai  poputo  ttberationem  a  Sennacherib  &  exercitufuo  ,  per  quam 

habituri  erantpacem  temporalem  &  tranquitUtattm,quta  ticet  ef- 

fttvjlde  grata  &  miracutofa  ,non  tamen  erat  tam  excellensnec 

fruH.iofa,ftcut  liberatio  fienda,  per  Chrijium ,  in  qua  pax  perpetua 

&  jpirituaUs  danda  erat,  &  ideo  prophetapofiquam  defcripjit pri- 

mam  Uberationem,adiungit  fecundam.q.d.  Hec tiberatio  a  Senna- 

cherib  Ucet  magna,  ad  modtcum  tamen  rcputatur  refpe8u  alterius 

Uberationis  per  Chriflum  fiendg,  dequa  dicitur  :    Et  Cgredie- 

tnr,SiC.comodoquo  Chriflusdixit  difcipidUs et  apofiolts  Luc.io.c. 

Ecce  dedi  vobispoteftatem,  &c.fedin  hoc  nolite  gau- 

de.&cJdeo  gratiarum  aBionem  infequsnti  cap,  fubditpro  hoc  vlti 

mo  bttieficio. 

ADDI- 


A  D  D  I  T  I  O     II. 

Ineo.ca.vbi  dicitur  i»;)o/n7.Etanumerantur  hic  7.^/0«« 
fpiritus  JaiSt. 

Sujficientia  donorum  faiicii  fpirittis  quam  pof.bic  ponit,  cft  vcra 
&propria .  Et  ponitnrfub  eifdem  verbis  in  prima  fecundx^q.  68. 
ar.^.fecundum  quam  huiujmodi  donaje  extedum  ad  omnia  ad  ijux 
fe  extendunt  virtutes  intetiecinates  &  mordes,protu  dicitur  in  pof. 
Sedftatim  antmum  pulfat  quedam  inquifitiua  qu^Jiio.f  tatis :  Cur 
nonponuntur  aUqua  donapertinentia  ad  Thtotogicas  virtutes,cum 
virtutes  Thcotogice  maximb  ordinant  nos  ad  Deum^  .Ad  quod  di- 
cendum  fecundum  Tbo.  ibidcm ,  quod  virtutes  Tbeotogice  prxfup- 
ponunturad  donaficut  radices  quxdam  donorum  .  2\{o«  enim  rno- 
uetur  aninim  a  Spiritufancio,nift  ei  Jecundum  atiqtiem  modti  vnia 
tur:  ficut  inftrumentum  non  moutturab  artifice,  nifiper  contractU 
vel  atiquam  atiam  vnioncm .  Trtma  autem  vnto  ad  Deum  cft  per 
fidem  ,fpem  &  charitatcm.  vnde  omnia  dona pertment  adhas  tres 
virtutestanquamabets  deriuata, 

Confequeter  circa  hoc  quod  dicit  pofquod  ifta  dona  perfeHilfim  h 
fueruntin  anima  Cbri.  &c.  yidetur  quicrcndum ,  quodUcei  hoc  fit 
verifftmum,  quomodo  tamen  hoc  pofjct  oftendiper  titeram,  ctm  de 
quoiibet  viatorein gratiaexiftente  verijtcatur,  quod  requicfcit  fu- 
per  cumfpiritus  dommi,fapienti^  &  intctlc.&c.  »4d  qmd  vidctur 

dicen- 


H9 


Ifaix  Cap.  XII. 


150 


A  dicendumt  quod  pUhitudo  horum  donorim  in  Chriflo  ex  Ijoc  cofide 
riUttr,q'.iod  ab  ipfogritii  Spiritnsjan^i  denuainr  in  mernbiisjuis.f. 
in  corporefuo  myhico.vnde  cum  loa.  di.riijet  deeo :  Plenum  gra- 
ticc & vcT.fubtktixii:  Et de plenitiidneeiusomnes acccpi- 
mus.  loan.i.  Quam  quidem plenitudinim  propheta  osiendn  m- 
fra cum  dixit . Erit iuftitia cin?ulum  lumborum  eius, &c. 


tes  cardinales  vno  modo  ptolantur  connex^,  ex  hoc  quod  "pfta  earu  D 
quodammodo per  aliam perficitur.vnde  Greg.in  i. Moral.de huiuf- 
modi  donis  SpiritusfanSii  loquens  dicit:M:nor  cfijapieniia  fi  intell; 
£iu  carcati  &  valde  inutilis  e§i  intdle3usji  fapientia  non  fubfiflir. 
Vile  eji  conftUum,cui  opus  fortitudinis  deeji,&  valde  fortitiido  de- 
(Iruitur ,  nifiper  conftlium  fukiatur.  nulla  efifcientia  fi  vtilitatern 


Quod  exponitur  cte  iufiis  &  jideltb .  adh^rentib.  Chnjio  ficut  cingu  pietatts  non  habeaty&  valde  innutilis  cji  pietas/t  fcientia  difcretio- 

lum  CS  lumbi  re  adherent  homini .  Ex  qui  metaphorafaiis patet,  nis  caret,tlmor  quoque  ipfe  fi  non  has  virtutes  habuerit,  ad  nullum 

qnod  om  nes  iustifeu  fidtles  habent  virtutem  fiiei  &  iuftiti<e ,  &  opus  bona  aSiionis  fur^ii  h^c  illc, 
aliahuiufmodi  exadhicrentiaadipfum.  Ex  qnopatetinienium.f.  ADDITIO     III. 

quod  ifta  habet  Chriftus plenarie ,  vtabipfoin  alijS  deriutntiir,  Jn  eod.  cap.  vbi  dicitur  inpofiil.  Et  aufetctur  zelusEprhaim. 
Confequenter  videtiir  qucrendum,quare fex  dona,hic  primo  enu  E.xemplificat  propheta mutuam  concordtam  fcu  amicitiam  Chri 

merataponutur  vnitim.Von  enim  dicitfpiritus  faplentix &fpiri-  ftianoru  adinuicem  per  hoc ^ </«»>;  Auferetur  zelus  EplirailH. 

tus  intelle^ns,fed(piritusftpientic,&  iHtclhcius.  Similiter  non  di-  quia  fecundumglo.  quaudo  ifaias  hoc  prxdicebatr.ntcr  duas  ©r  de- 

cit  fpiritus  confiliu&  fpiritus  fortitiidtnis,fedjpir:tus  conftlij  &for  cem  tribus  difcordia  inexorabilis  erat,credentes  autem  pacifiti  funt 


titudinir,&  fU  de  tUijsduobus.^d qnod  dtctndum,quodin  combi- 
natione  innuitur  cotmexio  donorum  ^inuicim,eo  modo  quo  virtu 


tes 


J 


C  A  P.    XII. 

COnfittbortibi.  Sicut  tran 
fito  mari  r ubro,dixe- 
xa,  runt.  Catcmus  diio,&c.  Sic 
Kgno  mundi  deilrudo  di- 
citccclcfia:  Confttebortibi. 
B  ^    Theodorctus.  Hoc  caa 
ticum  habct  llgnificationc 

(bcncficij  acccpti  a  domino, 
quo  rcdempti  fumus.  Nam 
qui  falutcm  funt  anecuti 
pcrChriQQ  authorcm  hu- 
ius  (alutis  agnofcctcsjquas 


in  Chriftifide  &  vnitate  charitatis,prout  patuitin  primitiua  eccle- 
y7j,<?«.i»rfomultitudiniscredentium,eratcorvnum  &  ani 
ma  \m,.AH.^.f. 

XI I. 


Con- 


A  P. 

T  dices  iii  die  illa 

a  V^Laudabo. 

fitcbdrtibi  domine^  quo- 

a  Tlufte    tQuimemi. 

niam  iratus  cs  mihi :  con- 

a  <Scd.  f  Inmifeticoidiam. 

ius  clt  fuior  tuus ,  & 

b  f  lam  vctbnm 

cs  mc  .   Ecce 


UU" 


a  ^Stilicrt  rcdimfniio. 
caio  firtum  ert. 

confolacus 


cft,qua:  iam  facri  baptifma- 
tis  ope  falutaris  cft  effeda. 
Tum  qui  Ifraelcm  pcrfe- 
qucbantur,  in  rubri  maris 
vndis  extihdi  funt:cum  qui 
huius  vitJE  flud  bus  agita- 
bantur,Sanrtorum  difcipu- 
lorum  prxceptis  adiuti ,  in-  ' 
columcscnatarint  Nonde- 
fuit  tum  copia  grandinis  ca 
lamitofa.cum  nunc in  coru 


a  flefut  quiratuaiB£ici.ao.i  pcc.eoium. 


b  fNon  timrboqaid 
faciat  roihi  homo. 
D 


5 
6 


ttU. 


montes  foecundans  illaba- 

,__                                                                        ^  turimber.  ProfundxtunclconWMn* 

poffuntgratiasagunt.          b  tDcuS  (aluator  meus:  t  fiducialiter  agam,  &  7  tencbra;  fed  iam  in  Chrifto 

*""                                         a  ^Qu.»  noneonfiilamin  iJolit.  nectimcbonon  timenda  lucis    fulgOr    amplifllir.US, 

-   •         '-'lc^ji-^i^i-^T^^^-^^-i^i '■•"'""»•  Luxcruntfua  Aegvptiipri- 

no  timcbo.tQuia tortitudo  mca &laus  mca  3  mogcnita.  fcd  pcr  eum  iam 

,                 „  r  na           1  ••     n      -  _,^°*!'**'?'  9  quiprimuscxmortuisexci 
dommus,&:  ract  cs  mihi  m  lalute.  Haurictis 


b     SalHaiormeus.  -iiProco- 

piiis  Non  eft  pra:termittcn 
.  M.  du  m,  fi  ad  Hcbrxa  vcrba  re 

fpicias ,  &cbic  communi 

cmnium  falutis  autorc  Ic- 

fu,mcntioncmfieri,cQ  vbi 

faluatoris  voccm  vfurpa- 
^  mus,  lefum  Hebraica  ha- 
I  beant.  Prophctiam.n.qiix 
I  dc  radicc  Icffx  habctur ,  Ic- 
I  fu  faluatoris  appcllationc 
I  dcftitui.cumdccoeffctin- 
Kka.  flituta,  nequaqua  dccebat. 
jp«     c     Uuiafortiiuiiomea&laus. 

C  ♦    Procopius.  Qua:  in  Acgypto  accidifle  lcgimus,  a  fal- 

uatorisintcrranobifcum  pcrcgnnationc  diffcrrc  nihil 

vidcntur.Tum  cnim  fub  fcnlum  cadcntis,hoc  autcm  lo- 

coPharaonismcntccomprehcnfi  fcruitutis  iugumcx- 

cuffum  eft .  Tum  in  fanguincm  rurfus  aqua  mutari  vifa 

cft. 


a  fOo^tiinx.  b  *Fluirinide  veni  c  eiusfl  lent  aquz  viuz  .  lEuangetiu. 
t  Nondcftuni  ne  Af^ypii  quol  leicalTjm  oi.  c  ^lprecnimfa  uura 
ftcic»  popiilum  lirtm  a  pec  eor. 

01 


aquas  m  gaudio  de  fontib.t  rahiatoris,&:  di- 

•  ^Vl.  irliqutxlfiael.  conuerlitgeatibus.  b  tI^cliAisidoti>,cum 
liudando  ,  TO«  accuffodo.     c  f  Vt  Iclusfalueivcs. 

cccis  in  dic  ilIa:tC6fitemini  dfio,&  inudcatc 

a  f  Sc.liui  rui  cantanduin  ell.  b  fPisdicate.  c  •  mrijelibus. 

nome  eius.Notas  facitc  in  populistadinucn 


10  tatuscft,  faluiilcolumcbqj 

11  rcmanfcrunt. 
d     De  fontibus  faluatoris  .xn.- 

12  de :  Benedicite  domii.o  defontib, 
t  IJrael.Dffohtibusfatuatcris-l^e 
ij  vidcrctur  alter  effc,  quam 

1+  qucm  fupra  nominaui  Em-  ^"P"  *•'* 

15   ni2.n\ic\:  ipjliadctrabc.abeo  r         , 
10  qucmOabncl  virgini  prsc- 
nuntians  lefu  m  vocauit  fic:  n 


Et  vocabis  nomen  fius  lefum.Wco  faluatorcm  quoquc  appcl ' 
lat,  vt  prophetia  cum  cuangclio  conucniat. 
■}«    Procopius .  Fontes  falutis  funt,  vel  Apoftoli ,  vcl  li- 
bri,quifpiritu  diftantc  tanquam  imbrc,coelitus  imraif- 
fi  funt. 

,^Hic- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XII. 

T  diccs.  Defcripto  Chrifti  myfierio ,  bic  confequenter 
dejcribiturgratiarum  atiioprotanto  bencficio ,  ciim 
dicitur. 

I     Et  dices  in  dic  illa.  ldefl,temporegratix  Chrifli 
reuclats,quodtempus  vocaturdies ,l(om.j.  Nox 
pra:ccfltt,dics  autcm  appropinquauit. 
»     Confitcbor  tibi  do. Confel/ione  laudis  & gratiarn  aciionis. 

3  Quoniam  iratuscs  raihi.  Vropter  ptccata  mea,me  pumcn 
do  in  captiuitate  Babylomca,  &  inpeifecutionc  Antiothi  ilLufiris, 
&  plurihuf  ttmporihus  alvfs. 

4  Conucrfus  cft  furor  tuus.  In  manfuetudinem. 

j  Et  conlblatus  cs  rac .  Ver  tuam  bencdidatn  incamationem. 
idto  fubditur. 

6  Bcce  Dcus  faluator  mcus .  yifibiliter  apparens  in  carne 
afjumpta. 

7  Fiducialitcragam,  8cc.  .Amplius  retardari  a  vita  bcata , 
«{uaperCbnftumfuit  aptrta.iic  enim  confitcbatur  primiiiua  eccle- 

fta 


fia  fub  .Apoflolis  in  lerufalem  congregata ,  quf  pro  maior  ifartt 
trat  de  gtnte  ludiCorumfVt  pattt  in  .ABtbus  ^poftolorum. 
8     Quia  fortitudo  mca,  &c.  ideft,  dans  mihifonitudinem  in 
aduerfis. 

9  Et  laus  mca  dominus.  Quia  virtute  diuina  in  primitiua  ec 
defta  fidtles  non  jolum  patienter fuiiinebaht  totmenta,Jtd gauden 
ter,&  cum  laudtbus  dininis. 

10  Et fadus cft mihi  .  Quiaimmediate  tranfihant  advitam 
C(xleflem,quod  non  fiebat  fanHis  vtteri  tejtamenti. 

1 1  Haurietis  ZC\\XZS.Ideft,vos  cathoj^i  haurictis  dona  Spiritut 
fancli  defactamentis  noux  lcgis  ,  in  quious  confertur  gratia  ,  quoi 
non  fiebat  in  facramentis  vtteris  legis. 

12  Et  dicctis.  Exbortando  vos  mutuo  ad  laudem  diuinam, 
I  i  Confitcmini  domxno.Eius  bcneficia  rccognofccndo. 
14    Et  inuocatc  nomcn  cius.  ipfum  dcuott  laudando. 

1  j     Nota  facitcs  in  populis./rfe/f,'»  omnibus gentibus per prt 

dicaticncm  euangelice  vcritatis. 

16     Adinucntioncscius./(if/^  modos  mirahiles humanafalit 

tis,quos  adinumitdiumafapientiain  filtj  Dciincarnatione,pr^dica 

tioue,pajfione,rcfurreiiione,&ajienfione. 

•J<  Mcmcn- 


t. 


J.I;  b. 


MOI{^.ALITEI{. 
Confitebor  tihi .  Hic  confcqucntcrponiturgratiarum 
adlioccclcfi^apcrlccutionc  Antichriftilibcrata:,cumdi 
citur:CoB/ire^ori»i>/.flagcllandopcr  Anticliriftumpro  cul 
pis  mcis. 

5     Et  confolatus  ei  mt .  In  bcncficio  libcrationis  &  gratias 

iux 


tua:  donis.idco  fcqnitur. 
11     Hrt«wr'j<ii7M«i.Scilicetgratia:«5cglorie. 
t     De/onfJiuy/a/wa/oc/i.i.dcplcnitudincfuarpictatis. 
II     Etdicctis.  Induccndovosmutuoadconfeffioncm 
diuinxlaudis. 

15    l^otas  fiicite,&(,i,\inos  modos  faluandi  clcdos. 

t  n/innun'- 


lyi 


i  habitatrix 


Hier.Libcrisalle 
K  gorixfpatijs  in  Ifa- 
iaeuagatur,5cinter 
pretatis  nominib. 
ingenium  fuum  fa 
cit  cccleficE  facramc 
tum .  Eu(ebiusPa- 
phili  hiftoricamcx 
pofitione  promit- 
tens,oblitus  propo- 


Glof  orcI.&  Nicolai  de  Ly  ra 

a  «rMandamm  noai:mdo  vobisTtdili.inuiccm.  b  fExcelfus  dom  nus&  humili.refpicit, 

;  tioiicseius:  mementote,  quoniam  cxcclfiim  cll  nomcn  ,  i 

3  ^)Oiiuicui  cantanJnin  clt-   b  f  Moncm  mottc  vicit.carnein  in     ilo  vexit,  &  huiufmodi. 

eius.  Cantatedomino,  quoniammagnificefecicannun-  z 

a  O  Apoftoli.  b  jMagnaliaeius  c  ^ln  omncm  leuamexiuit  fonus  corum.  d  1"Vbi  mif  ricordia  i 
eius.  c  CErgo  tibi.  tA'ils.  f  ^^Deum  tiiuin.  a  f  Dei  tui.  b  tlJeft,  piimitiaa,  vcl  eccle-  ' 
fia  de  gcntibus,  ecclefia  C3tlioi'r3. 

tiate  hoc  in  vniuerfa  terra.  Exulta  6<^auda  t  liibitatio  S|o,  + 

a   f Olim  tameii  notus  in  luixa.     b  fQuj  (an(f>^ficat  Ifrael.  J 

quia  magnus  in  medio  tui  fandus  ifrael.  <5 


1J2 


fiti  1  Orlgcnis  mor  D 

temcxcidit. 

a     (JMement  yte  cuo' 

niam  ixcelfum,ci^c. 

*      Thcodoretus. 

Celcbrate  memo- 

riacxaltationemi- 

raculorfi ,  &  crucis 

exaltatione,quano 

mediiiexaltattieft. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

jj  I  Memcntote quoniam.  f^ndc  Thitip.z.h.  Dedit  illi  no- 
men  ,quod  eft  fuper  omne  nomen ,  vt  in  nomine  lefu 
omnegenufledatur,coeleftium,tcrrcnrium<5cinferno- 

,  rum,  &omnislinguaconfireatur,quia  dominusnoilcr 
lefus  Chriftus  in  gloria  eft  Dei  patris. 

3  Cantatedomino.  TonendonaturamhumanaminChriflo 
ad  patrisdexteram. 

S    Annunciate  hoc. Quod  impletum  cfl  per  pYxdUatiorie  ^po 
Jiolortim  atiorum(j;  Chriftidifciputorumperorbcm  vniueifum. 

4  Exulta.  In  corde. 


5  Etlauda. /«ore. 

6  Habitatio  Sion,idei},ecclefia,qu^ vocatur  Fion,  Heb.  i  z./i 
Acccffit  ad  Sion  montem  &  ciuitatem  Dei  viuentisctc- 
leftcm  Ierufalem,&c. 

7  Quia  magnus  in  mcdio tni  fandlus  lfrac\.',Chriflusfan 
£iificansfidel(mpoputi4m,>/(l^i''C  Ifrael  apf,ellatu7ih  vtfrequenter 
Jupra  diBum  cft.Votefi  ctiam  h.ic  litaa  referri  ad  montem  Sion,in 
quo  erat  templtiw,  vbi hgitur  Chriflus  frequenter prtdicaffe  C$  mi- 
raculafeciffe.lbietiamjlpo(iolisfuamrejurre£lioncmanifcliauity 
&  fuper  eos  SpiritumfanBum  infigno  vifibili  mifit,  vt  dicit  Hicr» 
in  epiHola  ad  Taulinum,  de  omnibus  facr<:e  fcripturte  Hbris. 


B  M   0   l\  A   L   i   T  E   l{. 

j  3     ^nnunciate hoc  in  vniuerfa  tcr/a.i.no  (olum  in  terra  mo 
rientium,fedetiam  in  terra  viuetium,  in  qua  fandi  Dco 

de 


dcfuisbeneficijs  rcgratiantur.ideofubditur.  ^ 

^    E.xulta  &  lauda  hahttatio  Sioti.  Ideft,habitatores  coeli. 
7    Quia  ?WiZ^»«f,eirf.ldeft,fandificansIfi:acl. 


A  D  D  1  T  I  O. 

Jn  cap.  1 1.  vbi dicitur  inpoHil.  Haurietis  aquas  de  fontibus 
Saluatoris. 

Hoc  quod  dicitur :  Haurietis  aquas  cum  gaudio  de  fonti- 
bus  Saiuatoris  ,pojjet  exponi  magis proprifad  literam  de  aqua 
baptilmi,qui  eflianuafacramentorum,  in  qita  gratta  falutaris  con- 
fertur,  air  dona  Spiritusfan^i  dantur. 

REPLICA./B  cap.i  t.vbi pofiiUxponit illum paffnw:  Hau- 
rietis  aquas  de  fontib.  Saluatoris .  degraiia  spiritusfan3t  & 
4onis  qu£  in  ^ngelio  dicuntur  aqu.<!  viua,qu.e  hauriuntitr  de  fon- 
t.ibus.i.facramcntis,quxfontes  Saluatoris  bic  dicuntnr.-Burge.  dicit 
quod  magispropria  eflexpofitio  deaqua  baptifmi,qu.e  eji  ianuafa- 
framentoru.Sedexpofitio  Bur.q  dicit  magis  propriam,poffumus  di- 

cere 


cere  magis extortam  rone  ilLius  termini  aquas.  K(am  non  refertan 
aqua  baptifmi  hauriatur  ex  fontib.vel  fluminibus:  Et  quia  vuhfua 
expofitioneforemagispropriam  ,ciim  dicit baptifmum fore ianua 
facramcntorum,idcirco  fenfus  effet '.  Haurietis  ianuam  cx  fontibus, 
Quanta  ftt  imufmodi  txpofitionis  proprictas  patet  etiam  parum 
intelligenti.Et  cum  omnes  commuHiteriatholici,exponant  lyfonti 
bus  Saluatorispro  facrametis,  improprijffima  efjet  Burg,expofttio. 
Haurietis  aquam.i.baptifmum  cxfcntibus  Saluatoris.i.facrametis. 
i^ta  ratione  enim  baptifmus  hauriri  deberet  exalijs  facramentit 
cadcm  ratione  &  fortieri  alia  facrjmenta  hauriri  deberent  ex  ba- 
fiifmo  quia  omnia  illafacramenta  ritefufceptabaptifmumprcefup' 
ponunf.cum  baptifmus  eft  vnus  defontihusfacramentalibus.lmpro 
prijlfima  igitur  videtur  expofitio  Burg.  qua  ftgnificatur ,  haurietis 
fontem  ex  fontibus ,  fic  igitur  Burg.f^pe  mouetur  lana  caprina. 


Babylon. 


t  eleuatum. 


ipfe  eft,  in  quo  linguas  eoru 
qui  turrim  a:dificabant,con 
fufasefteaccepimus.  Quod 
fiarcanum  poftulas  intelle- 
ftum,mentemoptime  Baby 
loncm  dixcris.quefuiscon- . 
fula  malis  Deo  fcmper  ad- 
busleucis&  duabus"  vnius  c  nofumleuate  fjgnum,  &LexaItate  vocem:  t    uerfatur,  quxque  confi^tis 


C  A  P.    XIIL 

Oliits  Babyloms.  BabylS 
metropolis  Chaldeb  a 
rum,cuiusmuri  i6.milia 
afllmm  ,  per  quadrum  ab 
angulo  m  angoium,  qui  eft  b 
limiliter  ^^.milia.f  ^o.dua 


C  A  P.     XilL 

tHoc  eft  miferia.  I^Corde. 

NusBabylonis,quod  viditlfaiasfi 

atBabylonem  fuperbam.  tTcncbras  tribulationis  vcl  fuino 
incendij.-muiti  enim  (ucccnli  inrcndio  eius 

lius  Amos.Super  montemt  caligi- 

a  fO  ptatdicatores.  IMocdi  S<  Fcifa-    b  I^Crucis  viftona;. 
-         —  bl 


Matth.4.  b. 


leucspartibus  tendebatur.  ^ 

Ibi turris trium milium paffiium in  altitudinciduabus 
leucis a  lato  in  anguftum  coartata.  Et  quia  ibi  cofufum 
cft  labium,  Hebraice  Babel,  Grsce  dicitur  Babylon .  Ibi 
Nabuchodonoforrexpotentiflimus,qui  inter  cajteras 
terrasetiam  ludxam  captiuauit,in  cuiusconfolationem 
per  Ifaiam  illiusdefolationisSpirituslanftuslonge  ante 
pra:dicir,fic :  Onus  Babyloms.i.  mundi :  qui  linguas,  operai 
menresq;  cofundit:  Cuius  rex,velut  Nabuchodonofor, 
qui  dicit:HiCC  omnia  iibidabo,fi  cadens aaura.me, 
*  Procopius.  Babylon  hsc  fi  ad  hiftoriam  fpedtcs  locus 


prai. 


6    dogmatibus  aUenis,dum  il 
lis  deleftatur  cleuatur. 

b  Montc c<7/.Myflcria  cccJ^;  Pofuit  tencbras  latibulu fuu. 
4<  Procop.Eft  adMoedos  &  Perfas  fcrmo  propheta:  dire 
dus,vt  tanquam  Babylone  iam  potiti,  viftorix fy mbolu 
in  altum  attollant,&"tropheum  vrbeinfoelici  videdum 
aperte  proponant,  dc  qua  in  hec  vcrba  apud eundem  lc- 
gim ns.Qucmodo captus c{i,-& •  oitritus malieus  vniuerfje terra.'*  i^ia 
c  Ltuatc.  O  angcli,&  6  ^phct^^pdicatc  eius  dcfolatione. 
^  Gregorius.  In  icriptura  lacra  cum  numero  fingulari  lib./. 
monsponitur,  aliqtiincarnatus  dns,aUquando  ecclefia, 

<^  aliquando 


NI  C  OLA'VS 
C  A  P. 


DE    LYRA. 
XIII. 


^  /^Nus  Baby{onis.Vofiquam  propheta  denuntiauit  punltione 
V_y  .Afiyriorum,qui  captinauerunt  decem  tribus ,ljic  confequetcr 
denuntiat  punitionem  Babyloniotum.qui  captiuaucrunt  regmt  dua- 
Diuifio.  rumtribuum.Et  primo  denuntiat  Babyloniorum  desiruBionem.fe- 
cundb  ludiorum  confolationem,  ca.je.  Trima  in  trcs  partcs.  quia 
primb  dejcribitur  vaftantis  exercitus  conuocatio.  Secundd,Babyl(i- 

nioriim 


tiiorum  aff{iBio,ibi:ViulatC.Tertid,fequetis  defolatio,ibi:Et.  crit. 
Circa  primum  dl.itur. 

1  Onus  Babylonis.  Miferia  eam  opprimens. 

2  Quod  vidit  lCAi^s.^.prteuidit in  fpiritu  futurum. 

3  Super  montem. /«/fy/,co?in<r  Babylonem  timore  fuperhif 
eleuatam. 

A     Caliginofum,jVf/?,^>ToW/'W  ohter.ehratam. 

5  l.cn2LlQ.i\»nurci.idrft  tve.xillumprxcedens  exercittiip. 

6  Et  cxaltatc  vocem.  Exhortando  adprxtium. 

^  Leuatc 


(Jl^t  0  1{^.A  L  J  T  E  F^. 

M  A    A^  ^    ^""^  Bahylonis .  Hic ad literam dcfcribitur deftruflio 

bdbndi  ciui  ^.^l3y^o"is_-  Pcr  Babyloncmquae  confufio  interprctatur, 

tatesdiiboii,  ciuitasdiaboliqnx  cft  malorum  hominum  congrcga- 

tio,fignificafur.Hxcautem  ciuitas  duplicitcr  debellatur. 

Vno  modopcrconuerfionem  malorum  ad  bonum:q(t 

fitpcrprxdicationem,5c  orationcm  bonorum.AUo  mo 

do 


do  per  punitioncm  obflinatorum .  Quantum  adprimu 

modumdicitur. 

3     Super  montem  ca'//.Ideft,fuper  pppuluni  fuperbum  peC 

catis  obtencbratum. 

5  Leuate  ftgnum .  Scilicct  crucis  vOs  pra:dicatorcs  in  prin 
cipio  veftraepraidicationis  vos  fignando. 

6  EtcvaltJte  wcew.Exhortationis.Ifa.yS.  Qnafitubi  exal- 
la  vocem  tuam:&  annuntiaptjpulo  meofi.tli.rJ:  ccrnni, 

t  leuate 


iy3 


Ifaia^  Cap.XlII. 


n-at 


B 


9  fTndiando  de altis.  fOprra  boaa  ^icndo.  bfHoftcs  Babylonit  eontr*  ipram  adiautndo. 
f  E'euatio manuum  meaium  faciificium  vefpertinum.  c  TBabylonix.  TSaipiuiz  laciamcnta. 
d  f  Pctlaium  &  Moe  loruiii    f  Cyro»  &  Danus      efVlvenuni.     <  nfpiiando. 

leuare  manum,&  ingrcdieturpdrtas  duces.Ego  me*ndaui 

af  Mcrdis&cpetfis  obedieniibasm.hi.     IncomparaiioneBabylonis.    blMiniKris.    c'fSicut 
raulum.     Ilnhocroihiferuicntes.  dTVindiiia.    f  OlUnla,Tltim'r:ni|poftea. 

t  fandificatis  meis,&  vocaui  forres  mcos  in  ira  mca  exul 

af  inde;Sanftieftoic:  quoniamegolanftusfum.     b  ^Non  in  foiiitudine  fua. 

cTlmpetum  8c  uiuliiiudinem  hofbumdefcribit.  fAudita.  fConlona.vndead 

ipluradicamus  oronc^.  d  f  Mcrdoium  8c  Pcifarum.  ^Babylonis.  f  '  nA's. 

tantes  in  gloria  mea.  Vdx  multitudinis  in  montibus  quafi 

a  f Malicruffl.  b  f  Auditaell.    cfMagiflioiiun.  TOatij.Cy  ,8talioium  cumcis. 

,  di~Oifcipuloium. 

populdrum  frcquentium,  vox fonitus rcgum  gcritium 

a  f Omnis  poteftas  a  Deo.  b  fMcctlii  ii  perO' 

congregatarum.  Dominus  cxcrcituumf  prxccpit  mil  idx 

af  Adnil>usieT:z  ad  tecla.      bfA  rummocceloegTeflio  eius.  f  Q^tin  hus  te  rx.     cf>eaiet. 

bclli,vcnicntibus  dc  terraprocuI.A  fummitatc  cicli  ddmi 

.«.....».»  ..^    ^.w.—  acBfllaloes.         f  Cytus  &  D>tias.  b  TTcrrenafapientts.  c  T  Ergo  6  Batjvlonii.TPrrnirrndo. 

qui  fiepcTubnebu-  b  iius,&  va(afuroriseius,vtdi(pcrdatomncmterra.  Vlula- 

ll  firruliltionis,  3b«  aTVliionis    lludiciwvrlmcitiscuiulque.    b  TMeuphoiam  bellaioiit  lauat. 

/v-j-    .  c  TVaiabitur rcilirci  BibvloM. 

icoduur ,  virtutcm      ^.  _    !. v   nja   j ;_.•_.!> 

cruds  cxaltant. 
*  Procopius.  Qui 
jnagna  vocis  conte 
tionc  cruccm  pra:- 
dicat,is  in  montc  Q 
gnum  elcuare.id- 

ncSXmortcm  "^  «cncbunt^quafi  pirturicntcs^dolcbun^  ad 

amplificarc  polTc  di 

citur,&  promiffioncsplanas  apcrtarquereddcre. 
a  yoxm^tltuHdims.  *  Procopiu$.Promircuamcorumvo 
cemoftcndir  quiinpra:liorunt,hominum,  cquorum, 
▼inccntium,fugicatiu,qualcmpaucotum  nutlus  dixcrit. 

b  utlnu 


aliquando  tcnamS 
A  tumDci  .aliquan- 
do  apoftata  Angc- 
Ius,aliquandoqui- 
libc^  hereticusdefi 
gn^^ur.Hoclocove 
aaratis  ^^  ^"'^  Babvlonis  rc 
»'c.'iij.  gis  Ipccic,  de  anti- 
quo  hoftc  prsedica- 
tonbus  dicitur:  Su- 
per  montem  cali^ino- 
fum  kmte  ftgnu.Vrx- 
dicatoresquippcsa  a 
t\x,  fupcrcaligino- 
fum  mStemfignQ 
clcuanr,qiiandoc6 
tra  fatanx  fupcrbia 


tc,quiapropceftdicsdomini,quafi  vaftiras  adomino  vc- 

aT^onrL.ta-f  manusdiirolutai     b  TChi  axorum.    rTfauoicinimicotuin. 

nict.Propter  hocomncsmanus  diflblucntur,&omnccor 


1  Deficict. 


ipec 
fVentri*.    cTAlioruai  roembrorum. 

hominis  contabcfcet,&  conterctur.  Torfiones  &  ddlores 

1  ^Kotlcilicrt.    b*  ncomparj-' !i:tr      cTEt    fVidenscum  in  eifdem  fMmfniis. 


»y4 


b  MirulrheVr.Vcx-D 
dicatoribus  inftru- 
i     ftis  armatura  Apo« 

2  floli.vtomnes  inter 

3  ficiant  erigentes  fc 

4  contra  fcicntia  DeL 

5  C     ^lulate  quia  prrpe 

i    ejl.  *  Bafilius.  Ejc 

3UO  die  diGtus  cft 
ies  domini  appro- 

8  pinquarc  multum 
t  intcrccffittemporis, 
t    cius  propinquiiatS 

9  conteftantibuspro- 
phetis  omnibus.  vc 

10  ncmo  a  (pe  cxcid*!- 
ret,quafiobdiutur 

1 1  nam  extradtionem 

12  tcmporis  poflit  de- 

13  prchcdi  imparatus. 

14  Etficommunisille 

15  diesconfummatio- 
1(5  nistotiusmundife-E 
t    rius  forcr  vcnturus, 

17  fuusalioqui  fingu- 

18  los  quofquenoftru 
manct  exitus  ,  qui 

ip  quidcm  vniufcuiuf 
quc  cftconfumma* 


tio,  proinde  e  vicino  adcft. 

d  D<iioiHeiitur,&c.  Quia nuIlumopusDci iuftitiadignu  ?  j' ^** 
rcpcricmr.  vndc :  A;o/j  iuHtfiiab.tur  m  coi.[pt3u  tuo  omnts  vi-  '  •**•'•■ 
uens,  £t:  SiiniquUatesobferiMMerisdominedomine,6(.C' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

♦  I    Leuate  manum .  Infignum  confidentif  &  yi^orii  ohtinen' 
df.idtojubintur. 

a     Et  ingrcdiantur.  Scilicet  Babylonis  tanquam  vi8oret, 
I Q  J     Duccs.  ^ciUcet  Terfarum  &  Maedorum:  quttx  Cyrus  rtx  Vetm 
farum,&  Uarius  rex  Madonm  cttmfuis  exercitibus  Babylonem  ce 
perunt,  vt  habetur  Dan.  j. 

4  EgO  mandaui,  &C.  Rebrfi  dicunt,citatit  meis.  Di^io  enim 
Hebratia  qu(  ponttur  hiCyfqutuoca  e(i  ad  litationem  ^-  fanfiifica. 
Uonem.  Hebreitamen  videntur  hic  meli  <s  dicrre,<^ia  exponentes 
translationem  noUram  rfJc«>it.Mandaui  fandlifi.  mcis.  tdeft,mi 
nifiris  meis .  Infpirauit  enim  dominus  voluntatem  &  audaeiam 
Terfis  &  iiccdis  pu^iandi  contra  Babylonem. 

5  Et  vocaui  fortcs  mcos  .  Dando  eis  fortitudinem. 
€     In  ira  mci.i.ad exequendum  punitionemame dijpofitam. 

7  Exixlt3atcs.i.invi£ioriaglorioJaameconcedendJ.  vel  tjuia 
Cyrusr.x  VerfarumiUam  vidoriam  attrihuit  glnrif  diuinf  vt  ha 
betur  2.Varal.vlt.&  t.Efd.t.Hxcdicit  Cyrus  rcx  Pcrfarum: 
Omniarcgnatcrrxdcditmihidominus,&c. 

8  Vox  mulliiudinis.  idesU  maximi  extrcuus  contra  Babylo' 
ntm  venieiais. 

9  Vox  foni WS.i.  Cyri regis  Terfarum ,  &  Darij  regis  McedO' 
rum. Et  qna  fnrte  ifli  uliquos  alios  reges  adduxerunt  fecurn. 

10  Dominuscxcrcituum.  Quia  militibus&  betlatoribus 
ittlprauit  voluatattm  &  audaciam  veniendi  contra  Bjbylonem. 

u  Dc 


1 1     Dc  tcrra  procul.  T^on  abhorretes  laborem  itineris.  Et  qui» 

non  folum  bomtnes  fuerunt  executores  diuinf  iufiitif  contra  Buby- 

lonem,fed  etiam  angtlt.ideo  fubditur. 

IX    A  fummitatc cacli,&c.i(fr/i  angeli,quifur/t  qufdam  infirn 

menta  ai  exequendum  diuina  tu-Ocia. 

1  j     Vt  difpcrdat  omncm  terr zm.fcilicrt  Balylonis .  Et  ejl 

locutio  hyperbolica,ad  denotandtim  magnitudinem  cittitaris  Bjbylo 

mc^e  &  popult  muUitudinem,ficut  aliquando  dicitur;Tarifiusilt  to 

tus  mundns.  ^ 

14  ViuhtC.Hic cofequenter drfcribitur  Bahyloniorum affii8io. 
Etprimo  quantum  ad  eorum  anxietatemjecundo  quantum  ad  eorti 
pcenf  acerbitatem,ibi:  Ecce  dics  domini'  tertio  quantitm  ad ad" 
uerfjriorum  fetocitattm,ibi  .-Ecce  cgO.C/ ;  la  primum  dicitur:  VI IX 
litcfcilicet  d  vos  BabyLonij.t  lulatus  qui  eft  ctamor  confufus,indi- 
cium  eft  magni  timorisproh'bentis  fomarevocem  diftinHam. 

1 5  Quia  prope  cft  dics  domini.  Ide^, pu/utionis  eius  fuper 
vos . 

16  Proptcr hoc  omncs  manus  diflblucntur, &c.  ^ fua 
virtute  prf  cordis  timore,quia  timor  rctrahitfpiritus  &  calorem  d 
membris  exterioribus,&  fic  remancnt  frigida  &  trementia,  &per 
conjequens  inualida. 

1 7  Et  omnc  cor  hominis  cont3locCcct.Ideft,contereturpr{ 
triftitta. 

1 8  Torfioncs  &  dol  orcs,&C.  ideft,Babylonij  ajfiigentur  prf 
anguf'ia:jicut  iilt  qui  pjtmntur  talia. 

1 9  Vnufquifquc,&C.  ^pn  poies  eum  iuuare,nec  ah  to  iuuari, 

^  Facics 


M  0  l{^^  L  J  T  E  !{,. 

X    Leuatemanum.  Bonzopcrationis  .Nam  in  pr«dicatio- 
nc  pus  moucnt  fadla  quam  vcrba. 
2     tt  inj^r-diantur.t.  {'raedicatorcs  qui  funt  duccs  verbi  di- 
umi :  ficut  dicitur  Aft.  14.  dc  Paulo  quod  crat  dux  vcrbi, 
ingrcdiantur  aurcs  audicntium  ad  moucndu  corda pcr 

«tficaciam  prxdicandi. 

4.  Egoma>idaui.  Idcft,  prxdicatoribusdcuotisinfpiraui 

fpititum  prxdicandi. 

5    yocaui  fnrtes  meos.  idcft.prxdicatorcs, qui  ad  fuftmcn- 

dum  aducrfa  dcbcnt  cflTc  fortcs. 

<i     ^niraiwta.Contra  vitia. 

7    Exultantcs ,  &c.  Quia  vcri  pracdicatorcs  non  quarunt 

glonam propriamEtquoniam  inprincipio prxdicatio- 

nisdcbctficrioratiocommunis,lubditur. 

S  Vox 


8    Fox  multitudinis.  Scilicct  orantis. 

t    Inmontibus.  Namoratiocftaiccnfusmcntisin  Deum. 

t     Frequentiurn  pophlorum .   Nam  minorcs  &  maiorcsiii 

prxdicationc  dcbcnt  orare. 

10     Uominus  exercttuum  precepit,&c.  Hic ponitur  fcCimduS 

modusdcbcllandiciuitatcmdiaboli  ,l.pcr  punitioncm 

cbftinatorum.quodcritmaximciniudicionnaii.inquo 

cxccutorcscrunr  angcli, &  idco  Jcquitur :  Dominus  ex.  jct. 

tnu prfcepitmtUtifbeUt,0-c.  idcft,angciis fandis vt rctrudat 

damnatusin  infcrni  poenis .  Et  quia  nullus  potcrit  rcfi- 

ftcrc,idcofubditur. 

t    omncs  manus  dtilulucntnr.  Quia  ncc  alium  iuuarc ,  ncc 

ab  co  iuuari  potcrit.idco  fubditur. 

1 9     ynulqi^tjque  aa  proximum  juumfiupe.  (^c.  QuontS  ftrVf  coeli 

&Jplendor  earum  non  expandcnt  lumen /»'M»;,i.angcli  fandi  no 

agcnt  amplius  vt  rcducant  pcccatorcs  ad  gratix  ftatu  m. 


ijy         Glof.ord.&NicolaideLyra 


.j« 


a    Comhitfle,  Qiaficarbo- 

ncsnimiodoloic:  vdin  rc. 

Multi  enim  fucre  combu- 

i\'\.  Cimbunxi^.  Igncqicm 

Pfj|.4.b        {ibi  fiiccenderunt :  quia  di- 

i.Cor.j.d     ccre  non  poirunt :  ugnatum 

tfifuper  nos  lumen  vuUus  tui  do 

mine,  El:  T^cs auttmytuebtafa 

ciegloriam dvmmi  ioniemflai- 

tes. 

'.  b  £cfe  rf/«rfow/n/. -^tBafilius. 

Superiusdixit.  Tropeefldiis 

dum  n/,hic  autem,rf/«  dim  ni 

venit ,  ad  ponendam  terram 

in  iblitudinem.Hincobfer- 

ua  vtramque  hanc  incifio- 

nem  prophctise ,  non  de  eo- 

dem  die  dcbereennarari. 

Prior  enim  iila  de  confum- 

mationecuiq^noftrum  pro 

B  pria  intclligendaatK/r,quiE  e 

ffuperboro    vicinoadeft,Iixc  autcm  de 

die  vniuerrali.  Forfan  dics 

illa  peculiariter  diciturdics, 

proptercontinuam  vnione 

itii  fiatus  &perpetuaEtran- 

quilUtatis.  Nullaenimin- 

tercipictur  no(5le,non  vcfpe 

ra  vlla  certo  circumrcribet 

ealimite ,  quod  eo  die,  qux 

- ::  eatcnusddituerant  occulta 

tenebrarum  in  apcrtam  lu- 

cemprofcrcntur. 

C  Obienebratus  eji fol.Voffunt 

hzec  addiem  iudicij  rcferri, 

quando  oninia  luminaria 

obtcncbrari  videbuntur  c5 

parata  fplendori  Chrifli. 

d     Et  vii  tabn  juperorbis  ma. 

Vindicabo  vtcorrigam,ve- 

Orcx.4-J      iicmentcr  autcmfupcr  im- 

">  C  poenitentes.  iratus.  ( inquit 


a  f  Pto  nim  :i  raircrij. 

proximum  fuum  Itupebit  facics  combuftx 


;Quj3 


bfCaptiuitaiis,vt'  iudicii  gfnetjlis.  c^P.t  entihus. 


vultus  corum .   Ecce  dies  dni  venicc  crudelis  2 

a  A-ftimaiionemalorum.     birlii  inferno  qulscontitebitur  libiJ  j 

Non  t  ft  tcmpub  pfniif-ndi,  l(d  poenx'. 

&  indignacionis  plenuSj&ira;  furoris  qua:  ad 

3  *  Ciux  peccaiorum  pondete  ^rauabaiur.  fBabylonis.  b^Vtdcletit 
lcclciibujfclaiurtitia  rfgnet  m  terra.  5 

ponenda  tcrram  in  (blitudincm,  &  peccato-  ^, 

afConiritioneexpellendos.  bf  Aliase.i      c  fPrincipes.  f  Bubylonis.  ' 

rcs  cius  conterendos  deterrarquoniam  itcllx  7 

af  Afflift  s  vidcnturomnia  tenebrofa      b  fSuper  Bibylonem. 

cazli  5<  fplendor  caiiinon  expandenc  lumen 

af  AduenientibusMatdis&Perlis.        bfEisciiam. 
m  rorde  fno.  ,  . 

fuii.  Obicnebratus  cllfdl  in  ortu fuo,& iuna 


vel  torcium, 

t  Pretiofiotc 
facii  viruin. 


5  nonfplendebitmluminefuo.Etvifitabofu- 

.T<lBai>>lonrs:pro  nimia  mulniudine popali.  SfVifitabo, 

per  drbis  mala,&  contiaimpios  iniquitatem 

e  corum.Etrequiefcere  facialuperbiam  t  infi- 

delium,  &  arrogantinm  fortium  humiliabo. 

a  fTun^.fR..iior.  blPall    eftruclionera.  c  tln  terrapetfeucrans!  Cum 

vccfit  tiliusho.pu.ne  fi  tnttr.         dfC^jrum  rubtum. _     _      , 

f  t  Pretioflor  eiit  vir  auro,  &  homo  f  mundo  '^  tabitdominus  maiaorbis, 
3fH  perbniice.  b  cvidebitut  captiuus moucr!.       »7  &  quiclcerefacict  atrogan 

obrizo.Super  hocc^Iuturbabo :  dcjnouebit  ^^  tia  dxmonum,&pauciin- 
g    a^Nonfciumhimincs,  ucnicntur elcdi  proptcr g- 

terra  de  loco  fuo  propter  indiffnationem  do-      fccutionem  Antichrifti. 

.    .  •      "     o  j  •       r         •  9,     Calum  turbabo,&c.  Non 

mmiexcrcituu,&proptcrdiemn-^furoris      ^uod  animata  fint,  fcd  pro 


fWOT  fiirni.fuerint,&c.  Dc  his  D 
autem  qui  in  Chriftofunt 

credituri,dicitui:^V"'i^'"" 
vir^a  iniquitates  eorum:  Mijeti 
corda  auttm  mea  non  attferttur 
ab  eiS'. 

C  Et  reciuiefcerc,c\.A.\\ocfA- 
ciam:  vt  qui  fuperbitjhu  mi 
lietur  vnde:  Oeusemmjnper- 
his  re(ifiit:i}umiltbus  autem  dat 
gratiamt  ante  rutnam  exaitabi- 
tur  cor. 

^  Bafili'.  Sicut  cxorto  folc, 
,.,,  .        9     tenebrxeuancfcunt,itac6- 

cf  Ealthafar  rex  ^  ^  ,   .      .     .  ^ 

d  fR._'ina.  10  tumax   iupeibia  iniquoru 

11  peflumit.iuftitiaDcideea 

12  vltioncmcxigente. 
.    f  Vrxtiofior entvir a'iro,&c. 

15  Omniararapretiofa,  idcft,  ] 
virBabylonis  rariusinue- 

14  nieturauro.Similitcrdici- 
turfermo  domini  pretio- 

1 5  fus,  ideft,  raro  inueniebat, 
In  die  quoque  iudicij  vifi- 


Pfjl.8) 


rieo.4, 

Pro.lj 


afBabylon.  blCrcIo  &  tcrr»  ivinmi.tis. 
b      " 


cffLeoncin. 


r   ■»  •        b  r   T         1  c     <^  or      ptcrmdiirnationemdomi- 

]^  eius.  Eterit  quali  damuia  f  tugiens^  6Ci<  ^  --  -  - 


a  f  Lupum.  b^rErrabunJa  i.difcipul . 

min  ■  egr. fliis  hommis  dirigetui.  s  Ad  de 

quafi  duis  ,  &f  non  erit    qui  congregec. 

a  f  Libe^atus  afalfis  matiftris. 


9  ni,qui  refpicit  terram,&:  fa 

c  f  Ni(idominusdequo:Ado-  -_.    -:.„„_,  »„„r^_-„       1:^..^..,.^ 

defenf.oneiiveifaiuc'em.        ^o  cit cam  trcmcre .  torlitan 

immincnte  captiuitate,  cce 
liim  tonando,&  tcrra  con- 

Vnulquifque  ad  populum  fuumconucite-  ^/  ^' !.'^"''°.T"  ^"  •-  ^"^^^^ 

a1Vi;ul'qmA)ucauxiIiatoi,  V  i<ju  iBabykniis  csptiui  tenebaniur.     ■  OCaC  dlC  lUdlCIJ  lCgl. 

b  ^Dcquaortiaint.  fQu^i  vener^  adauxilium.  22    U    Damula  Jugvns.Y^ZVC^Xn^y 

tur.,  6<.fjngiili  ad  terra fuam  fugient.  Omnis      diabolus  eft' vcl  praua  do- 

2^  dfina.cuiusmagiftriinda 
)  wn  riftabo  fnper  filias  rcfiras      niula  fignificantur,quje  Grsce  dicituriJ^o^^V. 

chm  ^  Ecce 


f  auro. 


1 


PfaLu 


j  attot 


NICOLAVSDELYRA. 

I  Facies  combu  ftac,&c.  Quia  Tcrfx  &  Masdi  incenderunt  B<t 
hyhnem:&  multi  fueiutit  ibi  combufti. 

z  Ecce  dies .  Hic  confetjuenter  dtfcribitur  affliBio  Babylcnio-: 
rnm  expcsn^  accrhitate  lum  dicitur:  Ecce  dies  domini./rff/?,^ «- 
jiitionis  eius . 

3  Venietcrudelis.  Ipfts  BahyUnijsprxacerbitatepunkioms, 
ad  quod  dtftgnaruiumfbditur. 

4  Indignationisplcnus,&c.  .Adhocenimponunturtotvci 
ha  quafi  laimfignificantiay  rt difignent maionm  exaggeratiomm 
pt£n<e 


■f  Ba!iylonis 
migniiudQ. 


\ 


Ad  poncndam  terram.  Scilicet  Babylonis. 

In  folitudinem.  Occifis incbiis. 

Qiioniam  ftcUae  cajli.  ide§j,principes  magni,  ^ 

Et  Iplcndor  earum.  idefl.fapientia  eorum.  .^ 

9  Noncxpandent  lumcnfuum.  Quia fugiet  ab eis  mensy 
&  conjilium  coniraimmimns  penculum. 

10  Obtcnebratus  ci\Co\.idcJi ,Balthafar  rexquioccifusfult, 
Dan.s .  fe(  tamcn  adhuc  i rat  prope  principium  regnifut. 

1 1  Et  luna  nou  iplcndebit.  Idefi.regina  nonproccdet  vlterius 
in  apparuiu  >-^^k  . 

12  Et  vHnabo.Hocdiciturinperfonadomini. 

13  Super  orbis  mala.  idefl  Bubylonis .  Et  profterhocaliqui 
dicunt  Inc,  vrbis  &  male ;  c^uia  m  thbrao  eil  otbis.  Et  dicitur  de 

Baby' 


B.ihylonehyperholic^,ficut  dicitur:  Tarifius  totus  mundus,quia  Ba 

hylon  (rnt  va-de  magna. Fnde  dicit  Thilofophus  in  libro pcliiicorTu   ' 

quod  erat  magis  regio  claufa  niuris  quam  ciuitas ,  eo  qucdcxccde- 

bat  notabiliter  magnitudinim  ciuitatis.Dicit enim Hie.  qiwdmnri  Nauii 

erant  in quadro  <cdificati,& c^ucdlibet  latus habebat  ib.  mdiariciy 

(jU£  fa.ci/dnt  oclo  leucas. 

14,  Etrequicfcere  faciam.  Quia Bahylonij erant iddolatr.^,vt 

fatet  tn  Danit!.  , 

1 5   Et  arrogantiam ■  lachlavt tmim  fe  defoi titudine. 

\6  'Prctioiiorcrit vitzvtro.ldcftrarior,eomodohqiiehdiquo 

didtur:  Omne  rai um  prctiojunt^quia  vMe  pauci  de  Eabylchijsre- 

manferunt  viui. 

Ij  Et  homo  nmt\do. lde^,au}opuro  &•  rutilante,  Et dieituj^ 

cbriT^urn.ab  cb,&  radioradias.  , 

18  .Supcrhocccelum.  Locutip  e.H  hyperholic.-fsdf/gvandum 
magr.ituclinem  irje  Dei  contra  Bal^ylwtm. 

19  Et erit quafi  damula fu. Jc//fte(,e.vfmm qu  venerat aliie 
de  ad  auxilium  Baltha/ar. 

20  Etquafiouis.  Vugicns  lupum,  _ „ 

21  Etnoneritquicongre.  ^drcduendumecs  in  Babylcnis 
auxilium.ideo  fiiUditur.     '■  ■         V;. 

22  Vnufquifque  ad  populum  fuum  conucrtctur,  &c. 
Quia timofe peucrriti fugeruntad licajua vhde  rtneiatt. 

23  Omnis  qui  inucntus.  I\cm(.neni  a.m  Babylvrys. 

*  Occidc- 


M  0  2^^  L  1  T  E  t^. 


,  10  Ohtenehratus  e^fol.  ideft.Chriftus  non  in  fe fed  pecca- 

'  toribustquinon  videbunt  cum  amplius. 
1 1  Ei  iiouz ? on//)/£rc(c/?.(.idcft, virgoMariapcccatoribus 
non  condclcendet:  quia  fuo  filio  conformis  erit. 
j  6  Tretiojior  crit,&c.  QuJa  pauci  crunt  viriuofi  &  faluati 
refpcilu  multitudinisdamaatorum,  Mauh.7.b.  Lataesi 

via, 


ria,  &  fpatiofa porta  ,  qux  ducitt  ad  mortem,&  multi  intrant per 
eam,&c. 

1 8  Shpcr  hoc  calum  tur.&c.  Matth.  2  4..a.  Erunt  terrxmotuspcr 
loca,&  virtutes  calorum  moutbuntur. 

19  Et  eritquafidamuluf u.Scilicctfipoact. 

2  2     Fnufquifque  ad  pc.&c.Quia  fimiles  m  culpa,fimiliter 

punientur. 

2  j  Omnis  qui  inucntus  fuerit,  f.in  pcccato  mortali. 

t  Occi- 


m 


Jfaix   Cap.  XIII. 


.58 


^  a  Ecce cgofufchabo,^c.  Lcgimns in  Genef. i o.a.  Qnod  & 
A  Madai  filius  Noe  autor  Moedorum  fuit :  qui  intcrprcta- 

turmcnfura,fiue  apotenie  vcl  forti.  Igiturconrra  Baby 

lonios  qui  mentc  confufi  funf,  fulcitantur  \  potcnte ,  & 
\*  forti  Deo  fortitudincs  ad  punicndum,qux  rcddant  vni- 
y     cuique  fecundu  ope 

•.'.riii    7«  nu/.  «»;•»  »iS        aflnhwefi.     bTAb  hoftibus.    cf^cilicet.fMalus  Tl  viuat  bonus.   YVetteimpium.Sc  non  etit: 

d  f  Rf  nfterc  volucrit. 

qui  inucntus  fucrit,  occidetur,  &  dmnis  qui  ruperuenerir, 

a '^  ^pitiruali.    b  f  (^i  non  rcnciuac  ad  pcifeftam-chaiitatcm.  TBeatu»  quiteneoit  &allidct  paruu- 


ra  fua.  In  qua  enim  me 
Jura  merifi  Junt,  revic- 
thturels. 

*  Procopius.  Quod 
ait  Mcedos  gentcm 
diuitiis  abundatem 
pccunias  afpcrnari, 
ideofacit,vtabillis 
fpem  omncm  am-  a 
puietrcdimcndi  cx- 
pugnationem  &  fcr 
uiiuicm. 

b    Ecent  Bahylon  illa 

ciuitaSfV-c.   Nonpo- 

ftca  rcardificaiacft, 

fcddiciturm  mcdio 

cius  clTc  hcu.^  fcrpS- 

tibus  plcnus,&  arbu  b 

*     fta  inquibus  odibi- 

■  -.  lcs  benix  &  aues,  <Sc 

vcnatio  rcgia,  &  in- 

y    habitabilis  cfl^^ptcr 

I     poncn-a  Duxciui- 

I     lates  apud  Mcedos 

I     dicuturf^(flx  cx  ca, 

Ijjjj  Cthefiphontcs&  Sc 

lcucia  fcilicer.  No-  ^ 


losfu.  s  ad  pctrani. 


dulci  &  mortifer(tcarmineanimastrahutinprcfundu,  D 
alupis&  canibusdeuorandas. 

c  Bf/''*.^f.Perhasomnesbcfiiaslucisrcfugas,dxmo- 

num  velangelorum  fortitudincs  intelligimus  ,quibus  lo^;*-!»- 

ad  pimiendum  traduntur. 

*Thcodoretus.In- 
corporea  dxmonu 
naturacft.Soletau- 
tcm  decipere  homi 

c  f  Vt  pe  fefti  lint.        *        df  Magiltrorumr~      2     nCS,  &  fc  iUis  fiftcrC 


i 


cadetingladio.Infantcseorumallideturinoculiseorum,  ?   varijsfiguris.  Po- 

3*OfCS,rtcoiilid.  lEcclefix  blPiaua  lapieotia&  doAiinapciuetfatuxconce.dolo.Scpe.ini.  4     'Uit    CrgO    nOmmA 

,.  .    .  ,,  „        b        /^H°"iiiiibidme.  d «rFnim.    5    dxmonibus, qualia 

duipientur  dumus  eorum,&  vxores  violaburur.  Eccc  ego  6  vulgus  agnolcit,  6- 

a  f  Infpiiando.    b  t  babylooios.  fTciieiuiamantcs.    c  •'Dxmones  ,  vcl  pixdicatoies qui  feiuiaii  T     nOCCntaurOS    VetC- 
lcicniia  nonritleAantui.  dCNitorcm  eloquij.in  quolibi  .^pplaudebant.e  fDelldciio  occidcdi    o  •       i  ' 

fufcit abo  fuper  eos  Mcedd.s.qui  argentum  nontqu?'ranr,  ^   '"  non^^n^bat  cm- 

a^  Acumen  ingenij:fcdtamen  parnisdcie^antiu.      b  I^Sacic  fctipiutc. 
cf  Vt  fiant  magiltii.  d  f  N»cinnoccntibus  paicrnt. 

necaurum  vclint  :fcd  fagitis  paruulos  interficient,  6cla- 

a  «■  n  ettorc.  b  «rN'-n  a>.  volnptatcm  fed  ad  falmrtn. 

<5lantibus  vteris  non  mi{erebritur,&  fuperfilios  nonf  par 

a  «|So'citati5  Moed  s  bMundus.  cfOlini 

cat  oculus  corum.Et  erit  Babylon  illa  ciuitas  gloridfa ,  in 

afC}uali  iIxnionioium.fTranGbit  mundusSc  concupirfnlia  cius;  Vide  coclnia  nouiiin  &  ter  no. 


IC 


II 


9  pefas,nuncappellat 
onofcclidas  :  Syrc- 
nasdxmonesnomi 

10  nat,qui  omni  volu- 
ptatumgcnereani- 
mos  hominum  de- 
mulcent. 
d'  ftruthiones.Dc  qui 

rcenis  inclyta:,  in  fuperbia  CHalda:orum fubuerfa :  ficut  ]]  ^usjn  lobfatistra- 
rt.         •    i       •        c    j  o  ^  L       vT      1    ,  .  '*  ^atucft,qua:detcrE 

lubuertit  dommusSodomam  &  Gomorrham.Non  habi  i  j  raaltius  nondcua- 

«vnquam.  ^  ,  vf^ue  in  fi- ein.  14  tur,cum pcnnas  ha  Pil«(» dnno. 

rabiturvlquetinhnej&nontiundabiturvlqucadgcnc-  15  berevidcantur.      nesiuntcun» 

aitl^andeteiuidcfcfijfn.  b  TChtiftus.  Tndcpralmusi  Faciteitet  illi,&c.  coclumcoeliadori.       l6  c   Vlloll.    SvlucflrCS    ^      ^"^'^    -** 
ItJccidcnulis  qui  adtincm  tendnoliobliu>f  ensprcteriiJitcDditin  pnoia.  I       U  •  i/t    •  J-  ra  apparCat» 

rationcm & gcncrationcm.  Ncc pdnct tibi  tcntoria  Arabs  ^  Scubonw idsl ^'"'""'"" 

a  f  Fclli.  Anecliqaipfsfunt  humanoeencTi.     b^lnmundo  fciUcct.    cf  Nctradas  beftiii.  o  ■         i  ■ 

^         animas  confitentiuin.  I»  tVri,  VCl  gcncra  dx- 

tandum ,  quod  pcr     ncc  paftotes rcquiefccnt  ibi:fed  rcquiefccntibi  befti^,  &      monum. 

fcrmoncm    domini  a.r^bilxubun'r        btHab  loniomm.  cTVel^ionurovi.eorum.  Jg  {  1^1  uU  irnttiibus. Ma. 

vrbe  confufionisc-     rcplcbunturddmus  corumdraconibus.  Ethabitabutibi      gniiudiniscoruin?, 

UCrla  ,  Vt  Sodoma:  ,  d  jcnuesloliioduiemamante»    a  pjrteioinm.   b  TLx»  dtmoBe».  ,A  liasOabunt  c«^Adinuicem.  20  lcd  maCulis  rcfpCr- 

&Gomorrhxcom-  c  ftiiJchioncs,  cV  pilofifaltabunt  ibi^&rcfpondebunt  ibi      Muxrofiro  inpa 

parCtUr:nOn  habiia-  a  1V  «  lameniabilis.    tiq«xaudi.ore.ducuniadmoiirm.        dln  qu.bus  luxuiiabantui.     *'   ludc  filO  hoircndu 

bitur  alandisibi,fd  f             TvbtrvummiximeoflVoderunt  ^                                                      21  flridunt. 
bcftixrcquicfccni.   g  vlula:  in  ^dibuscius  j  &  t  fyrcncs  in  delubris  voluptatis.    aj  g  synnes.  Sunt  fcr- 

Quicquid  cnim hx-  24  pcntescriflati  &  ala 

rcnci  loquuntur  infynagogis  fatanx,nonefldo6lrina  ti.vclutalijpifcesmarini  in  fpcciemuliebri,  velportcn- 

domini,(cdvlulaiusdxmonum,&piloforum,quosimi  tadiaboli, quxdulcicatilenadecipiunt  homincshuius 

tatur  Efau.Syrcncs  quicfccnt  in  dclubris  voluptatis.qux  fccuU  naufragium  non  claufis  aunbus  tranlcunies. 

dulci  i^CAP.     F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Occidciur.  v//  Madis  &  Verfis. 

Eiomnisquifuperucncrii.  rt  Babylonios adiutiet. 

Cadct  in  gladio.  .Aduerfariorum. 

Infantcs corum.  Scilicet  Babyloniorum. 

Allidcntur.  Coniraparietes. 

In  oculis  corum.  Quod  videre  ej} grauiffimum. 

Diripicnturdomuscorum./.o/j«  eirwfn/j/M  domoru. 

ECCC  CgO.  Hic  dcfinbuurafjiiclio  Bahyloniorum  rx  perfeque 
tium  ferocitate ,  cum  dicitu) ,  Eccccgofu(ci.fupcrcos,  ideii 
Babylcnios . 

9  Moedos  qui.  Ita  quod prx  defiderio occidtdi,  retardabuntur 
prttdartyideojubduur. 

10  Scd  (2Q,inisp:im\l\os.  Et tamentalibus perfonis  adfe  dvfen 
didum  inuaiidis Jolet  parci  in  bellis,  &  per  hoc  arguitur  maior  cru 
dclilas.contra  viros  defenderefe  potentes. 

1 1  Et  cril.  Hic pcjl  occiftonim  Babyloniorum  defcribitur  ciuita' 
tii  deilruiUo totalis abfque  fpere£dificationts,cum dicitur:  Et  crit 
fia.&C.  Quiade  ea  gloriabantur  Babylonij propter  murorutn  for- 
titudinem  &  populi  multitudinem. 

12  In  rcgnis  inclyta./<fcfl,  nomiaata propter  mbilitatcmfua 
inommbusregms. 

I  j  In  (uperbia  Chaldasorum. Quia  de ipfafe  iadiabant. 
14  Sub\.\Qr{z.tdell,deJiruCia,  C$  deic£iaaJlatufuo. 
l  S     Sicu  t  (ubucr.Scc.idtJi,irrcparabiliicr.idco  Jubditur: 
16  Non  habitabitur.  .Ab  homtnibus. 
17  Non  fundabitur.  .4dfui  rc^dificationem. 


ti     0«f/</f/«r.  Moricgchcnnx 
4    'nftnicseorum.&i.  idcft,imitatorcspatcrnorum  fcc- 
lcrum  cum ciscruciabuntur :  quod  crit  ad  aggrauaiio- 
iie  pu;nx  ipforu.pp  quod  diucs  cpulopcicbat.vi  fratrcs 
iuiiiu  vcnircntcuincoadlocum  toimcioru,Luc.i6.g. 

8  Ecte 


1 8  Ncc  ponet ibi,&c.  Urabes  tunc  temporis  habitabant  in  ta- 
berrtacMlts,frequenter  mutantes  locapropafiu  animalium  ,per  boc 
ergo  quoddicit:  Nccponct,&C.  Defignatur  dtfiruHio  Babyloiiis 
totaliter,quiaficut  ertt  tnepta  habitationi  hominum,  ila  &pafcuis 
domejitcorum  animalium.  ideo  Jubditur. 

1 9  Scd  rcquicfccnt  ibi  bc  ScUicet  feroces  &  renenofa ,  & 
etiam  monfiruofa,ideoJuLditur. 

20  Etrcpiebuniur.&C  ^uesfuntmagn^ifolitudinemamates. 

2 1  Et  pilofi  faltabunt. '.■>'«//>«  &  lupi,  vt  dicimt  aliqni.  .Alij 
vero  dtcunt  q<tod piloCt  bic  accipiuntur  pro  quibufdam  aiiimalibus 
monfiruofts,qu£  in  parte  habent  cffigie  hominis,&  in  parte  btjiig, 
yAlij  viro  dictiniy  quodpiloft  hic  accipiuntur  pro  fjominibus  fylut- 
Jtribus.quibus multitudo ,  &  magnitudo  pilorum  efi pro  indumen» 
tis.^lij  vero  dicunt,quod  pilofi  hic  accipiuntur  pro  d.fmonibus  in- 
cubis.Sed  iiiud  non  ejl  verijimile,  cum  locus  iilejit  ivhabitabilit 
naturx  humanx  vt  prxdiBum  tjl.dttmones  autem  non  hubicarit  in- 
ter  beflias ,quix  ptccare  non poffunl,fed  inter  bominis  cos  adpecca- 
tum  pcrtrahere  nittntes. 

22  Etrcfpon.  .Aues  fHntmagnitudinis  coruinatyfcdmacuUsre' 
Jperfx ,  1^«.«  fixo  inpalude  roHro  Hrtdent  Imrend^.  ideo  dicuntut 
vluUsab  vluiatu  diHx. 

23  Et  [y rcncs.  Dicit  Hiero.  quodfimferpentesalati&crifiati, 
t/tlij  vero  dtcum,quod  funt  pifccs  marini,in  forma  muiiebri  in  par 
tefuperioriappanntes.  Sedquicquidfttde  talibus  pifcibus,  tamen 
nonaccipiunturl)icfyrenesprocis,quiafifinttalcspiJccshabitant 
in  mari,&  nnn  in  ciuitatibus  defiruiiis. 

34  In  dclubris  voluptaiis.  In  templis  dolorum  in quibus  Cen' 
tiles  excrcebant  vcluptatim  carnis,  vt  in  tiplo  Triapi&ytneris. 


g     Ecce f(5o/r</c'.idcft,dxmoncs  qui  non  curani  dc  bonis 
tcmporalibus,fcd  lanium  dcanimabus. 
1 1  Eterit  Bahyi.  Cuius  gloria  c(\  quafi  momcntancain 
hoc  mundo,  crit  lubucrla  in  infcrno. 

16   /yoff  habilahitur  rjijuc  tn  fincni.  Idtft  ,  a  pocnis  nOn  libc- 

rabitur,(cdccit  cum  dxmonibus.  idcoicquitur. 

^  MOJ{U' 


lyp        Glorord.  &  Nicolai  de  Lyra        i6o 


A   D  D   I  T  I  O 

In eap.i  j.v^i  dicnur  inpoflil.  Et pilofi  raltabunt ibi. 
id^fi,vutpes  &  bpi. 
In  Ueb.pmitHY  quHatn  diclio  qu^fonat  D^Tyiw  feiriii ,  quod 
tfl  plmale  huius  nominis  1'y«»  Scir,&  habet  mulupiue  figmfica- 
fioue.f^no  modo fignificat puofum.vnde  Ge».2j.  de  Efau qui  erat 
•virpilofus,in  Heb.dicitur  Seir.Alio  modofignificat  idem  quodhir 
cuscaprarTi.vnde  Leuif.xS.b.vbi  dicitur^t-t  a  multitudine  fiUo 
ru  Ifrael  accipiet duos hircos.vbiin Heb.  htibtt  Semm.  aUo 
mdftgnificat  dxmonr.Leuit.  i  y.b.vbi  dicitur.  N6  immolabunt 
vltra  vi<ll:imasdxmonib.?»  Heb.iicitur  Seirim.ln  hocvero  lo 
co dicitur:Scinn\  faltabut  ibi.  ftiafecundii  transUtinnem  Lxx. 
interpretu  intelliguntur  tertio  modo  f.dxmoncs  idtmfecundn  trSf- 
lationem  Cbaldaicam,  idem  etiant  fuudum  omnes  cxPofitores  He- 

brxorum 


hr£orum.1{ec  obRat  qucd  obijcit  pofiillator  dlcens,quod  cii  ille  /c- 
CHsfit  inhabitabiiis  natur&  human.t,demovts  nb  babitarct  ibi.&c, 
'J^am  licet  ciuitas  Babybniffuerit  pptitus  defirticia,prottt  hubetur 
in  hcc  cap.tena  tamen  Sennaar  vbi  ftta  erat  Babylon  ,  non  lcgitur 
hic  de(}ruenda,imd  fuit  habitata  d  multis  homimbus,  fpeciatiter  a 
Judps,qui  letnanferunt  ibipofi  captiuitatem  Bahylonicam,&  etia 
qtti  ibi  redierunt  pofl  paffionem  CJmfii,&  ibidem  fabricauerunt  il- 
ludopus  catMicx fiici  inimicum.f.Tbalmud  Babylonicu , prout 
plenius  dcmino  concedcnte  declarabitur,Zacha.  j  .vbi  de  hoeadlite 
ramagitur.Et  quiaitludopusjuit  maximk  diabolicHtn,  ideo  cogrub 
dicit  propheta,quod  in  illa  regione  Babylonis  d^moncs  faltabunt.f. 
procurantes  fieri  illud  pernitiofum  opus. 

Replica.  .In  cap.^  .piiojus  exponit  Burg.faltantes  in  terra  Sen- 
tiaar  pro  d^monibus  liabitantibus  ibi:  vbi  vt  dicit ,  fabricatum  efl 
opus  diabolicum  Thalmud  Babylonicu,tranfeat  ilLud  cotra  lud^os^ 


D 


Nota. 


t  faciam. 


CAP.    XIIIL 

a 

I^npe  efi,  rt  veniat 
trmpus.  AllcgO. 

Tempus  incar- 
nationis:Sic.n. 
mifertus  domi 

nus  Iacob,idcft  noui  populi. 

de  Ifi-ael  elcgit  Apoftolos  & 
15  alios  quos  requie(cere  fecit 

fuper  humum  fiiam ,  idell ,  b 

ccclefiam. 

b  lacob.  Nota  proprietatem 


C  A  P.     XIIII. 

a  TDfo  cui  omnia  piatfentia  funt. 
bVQM_3fi  hoccito. 

Ropedlutveniattempus, 

a  'Capt!uitar's,ve]ruina  hacrtticoruiu. 

eiilsj  &  diss  eius  non  elon- 

alDefcrta  Babylonia.  Tfrimo  anno  Cyri, 
(]ui  ludxos  cap tiuos  loluit  de  captiuitaie 
Babylonis. 

gabuntur.  Mifcrebitur  e- 

n  <r£orutii  gui  fupphnrant  viti.i. 

nim  dominus  laeob  ,  8c  eliget  adhuc 

a  f  ApoOolot  vidcntcs  D;um  menie.     fEosquiiedierant  cum 
Zcrobabcl  &  atijsducibus 


yerborum.  lacob  qui  adhuc     de'  Ifrael ,  &  requiefcere  eos  t  faciet  fuper 


in  ludta  eft,  miferetur.  Ifracl 


.1  «iFccefiam.  fTerram  viuntmin.  bfGentil  s.  ctQjiJ  redierunr.  fElecJos. 

b  -  '     ' 


tibus  feruos ,  &  ancilla.s  ha- 
bcrent ,  fecudum  Hebraios. 
e  Eterimt  capientesccs,&c. 
^  Hicronymus.  Locum 
iflum  ludxi  intcrprjcrantur 
carnaliter,  quod  poftquam 
reuerfi  funt  de  Babylone,  fa 
ftum  cfTe  diccre  non  potue- ' 
runt.  NequecnimBabylo- 
nij  feruierunt  eis  ,  qui  eos 
prius  cepcrant:  neque  victis 
Babylonijs,  domus  eoruni 
poflederunt,  neque  habue- 
rut  eosin  feruos,&  ancillas  -' 
f  Quomodo,&c.  Admirando 


\ 


qui  pofl:  vidloriam  nomcn  c  humii  (uam.  Adiungetur  aduena  ad  ioSy  &c  ^   quomodovaflator  terrarii^ 


ftollent. 


accepit.clegit. 
C     .Adiungttur  aduena,&c. 
*  Procopius.  Qiiem  hic  ad- 
ucnam,  Gra;ce  ;««'>'*»' dicit, 
profclytum  ceteri  interprc- 


a  fide.    bfAffeftu,non  capiinitate. 


,  c  f  Reucrtentcs. 


adL^rebit  domuilacob.  Et  f  tenebunt  eos 

d1  Prodeft  inalis  ferui  ' 

8 


a,i"Gcntilrs.     bf^Adtienas.     c^Ecclenam  icrufalem 
re  br.nis.  vn<)e  E'au  ciicitur.  .l^iatii  tuo  feruies 


sgrorumcultuiincumbat.  d 
Eftigitur  proprie  >«&>*?  ide  e 
quod  vcrnaculus  &  indiges. 
Fiiturum  cnim  erat  qui  de 
I3abyIonijs  indigcns  Iuda:os 
fequerentur,  apud  illospro- 
felvtorum  nomen  habercnt, 


&  tributis  cunda  opprime.'? 
fitcontritus.tSc  adnihilum 
rcdaftus.  Et  pofllint  h^ec  in 
pcrfona  clediorum  in  die  iii 
dicij  de  diabolo  legi ,  vel  de 
Nabnchodonofor,  vt  fabu- 
lantur  Hebra:i :  Quomodo.  A 
eruos  &  ancillas  :  &  erunt  capientes  cos  qui  ^   domoDei  iudicium  incipit. 

a^Sophifivatibus,   bTPa;n't<-mi«fer;iitjti  c<r(i|ii  oninia  lum  caufa  facum.    ^'~'  ^^'^\.  -'■^  f^tj^^il!  tricis  iitClpit^. 


pdpuli,&:  adducet  cos  in  lo^^cil  (uum.Ec  po  (li 
tantur.  Ar  non  pro{i;Iytum     debit  eos  domus Ifrael fuper  tena  domini  in 

nOnnuIlifimpliCitCr,  fcdqui    ^  a  TVimuli?  fidei.vel  intempore  Affueti.iTlHolofetnis. 

feruos&ancill 


€zec 


feceperant,&fubijcientexadoresfuos.Ete-  ^^  Prodiuerfitateenim  pecca- 
^oifraei&iacob.TEccicfia.  ^  _    _  ^  ti  dilponitu_rordoiudicij,ut 

rit  jn  die  illa  cu  requie  dederit  tibi  Dcus  a  la- 1 

a  ^Qm)  conitaha:te:icos,vcl  quoslibet  alioscotnpugnafti.  b«rA  violentia  qua  '  ' 


t..-.ftusc5  incapt  uita  «n.  cTFa'!"!  dogmatls 


ticin. 


qui  minus  deliquerunt,ante 
12  purgetur:  nouifiimaautcni 

.       ^  ,     -         'tchaidiotum.  _     '         inimica  deftruetur  mors. 

Lib.j.adupr-  •/«  Tcrrulianus.  Efaiasipibs      bdre  tuOj&aconculIlonetua,  &afcruitute  r^  ^    Athanafius.  Poflquam 
^"*^'^^"'*'' qucqj  prolclytosait  pChri      aTHocerit.  bfNonCmpiiriiet  hiftotiam.       fsrrmonemharrcticotum.     14  tu  dominc  ab  illo  extorfifli 
ftum  accefluros  ad  Deum&     dura  qua  ante  feruiIH,fumes  parabola  illam  1 5  chirographum quod  erat co 
nationcs,quod  fumusnos.    r.  ?,Erroris  vri  confar.onis  tranos,idque  aftixifli  cru- 

^  d  seriws & ancdlas.  Legiobe     contra  teec  Babylonis,8^dices:  <3uomodo  i<5  ci,omnes{athanceinfultanr, 
dientesdcvtroqucfexu:  vel  ^^  diccntes.   Quomodocohi- 

in  tantum  exaitati  funt,  vt  poft  captiuitatcm  de  gcn-      bitus  eft  exa£lor,coercitusiiie  quiinftabat. 

tibus.  ^ExaBor. 

NICOLAVS    DE    LYRAT 
C  A  P.    X  1 1 1 1. 
L  Rope  eft.  Hic  lonfcquenter propheta  denuntiat  lud^o. 

rum  confolattonem.circa  ^  primo  nuntiatur  eorum  li~ 

beratio  de  captiuitate  Babylonica.  fecundo  co  ra  hofies 

infultatio,ibi:Et  QSit.tertio,infultationis  cdfirmatio  ibi: 
Non  vocabitur.  Circa  primim  dicit. 
l  Prope  eft  vci.liberationis  ludxorum  de  Bahylone,  quefaBa 
eflinprincipio  regni  Cyri,  vtpatet  Efdre  i.  Sed quia hoc futt Cyro 
infpiracum  a  Deo  vt  ibide  dicitur:Sufcitauitdominus  fpiritum  Cyri 
regis  Verfa.  ideo  fubditur, 

1  Miferebitur.J./»o/»M/i  regni  lud^  defcendentis  a  lacob. 
S  Et  eligtt  adhuc.  Taucus  de  regno  Ifrael  cum  ZoroLabel  re- 
ducendu.  Capta.n.Samaria,&  translato  inde populo per  Saknana- 
far,  aliqui  euadcntes  manu  eius  intraiieruntregnu  ludfibidcm  ha- 
bitdtes  vfque  ad  captiuitatem  Bahylonis:&  ftc  lu  illis  de  regno  lu- 
d^  fiterunt  captiuati,  &  cum  redeuntibus  de  captiuitate  redierunt. 

4  F.t  rcqni.eos.Tfe  Zorobabel,Efdr^,T^ehemii  &  Machabeoru. 

5  Adiungctur.  Q^iaa'.lqiiide  Gentilibus  conuertcbariturad 


Lib. 
do. 


ludaifmum  pcr  vriius  Dei  cultum  &  ilti  dicebantur  aduenx. 
6  Ec  tcndon\\t.i.dabimt  eis  in  via  fecuritatem.  7  Et  addu.  Quia. 
Cyrus dcdit  eis  conduBH.  8  Et  poflidebit  cos./«  ludaa  quje  erac 
diuino  cultui  deputata.  9  In  Ibruos. Hoc  dicitur  quantum  adpat* 
peres  Gentiles:qui  iunBtJunteis  adferuiendum. 

10  Et  crunt  ca.  Hocfuit  impletum  tempore  Machabtcoru,  qui  re- 
gnum  ludtea  recuperauerunt  d  Grxcis,multis  eoru  occifis  &  captis, 
& aliquihus eorum  in  feruitutem  redaciis,vt patet  i.Machab.&z» 

1 1  Et  erit.  Hic  conjequenter ponitur  infultatio  cotra  l}o[ies.&  pri- 
mo  infultatio  V'iuorum.& Jecundo  mortuorum,ibi:Infernus.  Circa 
primum  dicitur:Et  crit  in  dic  W.i.tempore  rcduciionis  captiuitatis 
Babylonicte.  \  2  Cum  requiem  J.itinens quando  duilus  fuifli  tn 
Babylonem.  1 3  Et  a  COtl.Quia  captiui  ducutur  impellendo,& co- 
ciitiendo.  i .^^Eta (ci.f.iaBabylone.  15  Sumespar.ifta.!^«.t'/^ 
quitur  cotra  regu  Babylonis.  Et  dicit  regem  indefinite,  quia  aliqux 
de  hii  qu.c  fequuntur  vcrificantur  de  vno  rege,&  aliqua  de  altero. 

1 6  Quomodo  ccf.  Quia  rex  Babylunis  per  violentiam  bona 
aliorum  rapiebat. 

*Qaieuit 


M  O  i{ ^  L  J  T  E  /^. 
.  t  Prof^f.Sicutdics  iudiciicrittriftabilisrc^bis.  ficeritco' 
•  folabilis  elcdis,  ppquodfaluatorloques  defignisprasce- 
dentib.  dicit  Apoilolis,Lu.2  l.e.  His  auifieri incipietitib.  rtfpi 
cite  &  leuatc  ccpua  ■pf/?ra.i.cxliilarafe  corda,vtcxponit  bea 
tus  Grcg.&  hoc defcribit  in  hocca.Moralitcr  intellcdo, 
idcofubdit:  2  Mifefcbitur.i.c\.\in%\\b<:t(\m  ftudctfupplan- 
tarcvitia:quiaIacob  fupplatator  intcrpretat.  ^Etrajuie. 
ideft  in  rcrra-viuchtiu,  q  dcbct  fupplantatoribus  vitioru. 

5  sddiun- 


5  ^diungetur.^ii^zm  cx  gcntibus &  Iuda:is  fada  eft  vna  cc 

clefia  militans,&  eriam  triumphaiis.  7  Ec  adduc-t. Mal d 

naque  ludsi  conuerfi  funt  ad  fidc  per  doiH^orcs  ccclcu» 

cxgcntibus  oriundos. 

1 1  if  em.  HicponiturinfuItatiocontradiaboIii5ccius 

cxercitum:  &  primoabelcdis  cum  dicitur. 

t     in  die  illa.  Scilicet  in  bcatitudinc  fupcrna: 

1 5  Sumcspar.iitam.  ideft,contia principem dcmonum. 

16  Quonwdo.Fcv penas corporales quc hic cxprimiitur,q 

j  non 


i6i 


Ifai^Cap.XIIil. 


\6i 


•\A 


/^  »»    rv,*  Oiii  ^Tifrlr  vf  afParnaiam  diibolus.vrl  tfuibuicrunKvelNabmhodonoror.  bf^wanizvel 

Aque  ad  nouiflimu     ccfTauit  cxaaor,  cuieuic  tnbijtum  ?  Conrriuit  dominus 
Quadrantem  adebi  a        „.,     ,.  ,.r^i'.>  i 

'^     .,         ,.   .  ...  alDiaboIumVel     b,«Qui  aoluntluUii.eieuigum  l:ue. 

tOnbUSlUIS,  qUlQl-  Nabuthodonofot.  2 

cuntillud:  Dimitte  b  baculum  impiorum , virgam  dominanrium ,  ccdcnrcm  po-  3 


ter- 


as. 


xi 


nobis  dcbita.  Huic 
tradcntur  dcbitores 
liuic  tradidit  Pau- 
lusCotinthumfor 
nicantem. 
b    Bicuiitr.  Vocat 
Nabuchodonofor, 
veldiabolum,quiac 
ficut  per  111  um  fla- 
gellantur  a  Deo  im  d 
pijjficpcrhunc  in 
poenis  inferni ,  vel 


a^Suav.ldcr  b^Monc  at  inj.     c«;Q^a\ut    cc  ocrc,  ni  r.  cinrnd.^tc.  4 


eius  cedros  Del.  Has  D 
aliquando  pcccan 
tcstradit  dfis  fnp- 
plicio  contciedas. 

Vndcdidtur:Co«.Hndccnoabi 
_  taet  dvnuusitdiosli. 

pulosin  indienationepla<;at  mfana^bili ,  lubijcitntem  in  5   HbaM.  pfai»8a 

'^  ^  ^     ^  a^Hoccor,'.o.iAl,bo,e.        6    ^  Inferrvs.WMx^-^''^^^^^^ 

furorc  gentcs ,  pcrfequentcm  t  crudelitcr.  Conquicuit&7  toresvclprlncipcs  "' ^** 

a^Atictu.  btQua:  leditioncplenaeiat.  cflr.  damnationeems.  dfLaiabirutiultus  cum  videiit  "     CIUS  intcrni  lUPtCr 

vin  8<c.  e^lndomini  viituterublimej.  tC  Sub  lCtra  CnjlTl 

filuit  omnis  tcrra,gauifacftj&  exultabit:  abictesquoquCp   eftmfcmus.iquo 

-  TO  diabole  vel  Nabuchodonofoi.  bfDicent's,  cfSomnomoitis.  vilUS  cft  diuCS  il« 

Istata?,  funt  fupcrtc,  &:cedri  Libani .    tx  qu9  ddnnifti,  ,|  leaLazaro.  vndc 

al^Occidat.  bfPoenaUs  loc^s  veldiabolus.qui  jj  domillUS    Vin^O» 


pizpofitus  eft  infeiis. 


non  afccndir  qui  fiiccidat  nos.   Infcrnus  t  iubier  tc  con-  ^^  diabolumdimifit. 


af  Inamaritudincm  vcii.iS.     fContuibaiipotuit. 


|,  luoscruit,  vindii 

14 


CT..e„o,  ptL^pt^e^ttllt:,.       I ,  S  Omnesprt.n.pcs. 


qiiotidicin  pcccati  c 

f  uggcredo,Ifid.ado.  f  tm-bitus  elK  in  occurfum  aduentus  tuY.TufcitabitVibit  ei-  i6  pfi  hxc  fada  non 

CMtCSqULf^syna  .,Arim.eon.mquos,Wecerat.  bllnaducmupiincipis,  v.  eius^oe-   I7  ^""'  '  tameU   ficn 

CipCS  dlUCriarU  gen  nJinmTentuicuiush^norabantpotentiam.  fConlolatunpoeniselus.  pOtUCrunC.   oOla-* 

tiumabilloaffli(ai.     gantcs.  Omnesprincipcstcrra:furrexeruntdcfbIijsfuis:om  igtiumeftmalorum 


Vcl  filij  qUOrUm  pa  ^  Enam.  f  Suneieiunt . 


»p 


inimicos    habere 


B  tres interfccit.        g  ncsprincipcsnationum.  Vniucrfircfpondebuntj&diccnt      focios  poenarum. £ 

^   Exquodorm.QmX  »fON»bu£hodonofot.    fMoite  xtarna.«TVeliri.  bfVtquosinteriafeaeuitdi^nitas.apudJnfeio»  _-  n   ^tt/wera  fj.    Qui 

viao  forti  &  direp       .,  .  ^  „  _   ^  focietporna  MQa^occidiiii  immortalisA  Dc 

cis  vafis  eius  fatelU-     libi:Ettu  viilncratus  cs  licut&nos,noltLilimiliseftectuses.       usvidebaris.  Nos 

tCSCOrrUerUnt.  Vn-  «rCini».  a  f  Qoia  fubleftis  jcntibus  l»tabati$.  f  Mone.  b  f  Mottuum  peccaiis^.  21  pj-Q    in.lbCCillitatC 

^c'.itei,iti'KmAter.  h  t  Dctractacftadinfcrosfupcrbfa  tua:t concidit cadaucr tuu  32  fcnfuum  putaba-  lEtiamfom: 

m,  qui  puratus  ejl  dia-  2}  mus  non  pofle  rc-  «us  nabloru 

hola,&anftlistius.  Nota,  »ors  dormitio  dicitur.  fiftcrc  potcniixDcl,  &tefolum  inaltitudine  tua^er-  t»»o^«"' 

C  Qjtifuccidat.Wi^c  pfal.  Qptruit  monlcs  vmbra  eus,  &  atbufU  mancre. 

tius  ^  SHbter^ 


I 


>«• 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Quicuit  tributum?  quod  impofuerat fuper  allasgentes  &  rt- 
gna,MS  hucfuitpoti/Jm^  tempore  T^abucbodonofor,qui  fuitpoitn- 
ttjfmus  inter  rtges  Babylonis. 

i  ContriuitdominusbacuIum.i<ff^  virtutem. 

}  Impiorum.  idefi  Babyloniorum.  Et  bocfuit  implctum  in  BjU 

thafar,iiuem  dominusper  c  yrum  &  Varium  expugnauit  (^  occidit, 

Daniet.^. 

4  Virgam dominantiurtL  tdtfifccptrmtabyloniontm,qui 
dominaljajiturrnultis  ^ciitibus. 

5  Ccdcntcm  populos.  ideflfnperbe, 

6  riagainlanabili.  quia  non  poieranteis  refilJere. 

7  Subijcicntcm  m furorcgcntcs.5«w  vihotifsfibid  Deoco- 
cefjts  ahuttbantur  in  crudclttatc  nimia. 

8  Conquieuit&filuitomnisterra.  ideflhabttatores  omnix 
terrjc  haOitauerunt  inpace  regno  Babylonis  deicdo.  .. 

9  Gauifa  cft.  in  corde.  Et  cxultauit.  infigiM exteriori.Exulta- 
tio  enim  dicitur  quaft  extra  faitatio. 

20  Abictcsquoque.  iddlprincipesmagnitem. 

I I  Lctata: funt  lupcr  tc.  ideli  ex  tua  deie£Uone,dicentes, 
]z  Exquodormifti./omtoomorr/r. 

1 3  Non  afccndit  qui  fuccidat  nos.  idefi  impugnet:  profequi- 
tur  emmfirahoUm  de  arboi  ibus  magnis  ptincipes  jignificantibtts, 
yt  dicium  eii. 

14  Infcrnus.  Hic  confequenter  ponitur  infultatio  mortuorum. 
Et  primo  lontra  ai,imam.fccimdo  quantum  ad  corporis fepulturam, 
ibi:  Omncs  rcgcs ,  alias  principcs .  Trima  in  duas ,  quia  pn- 
moponiiur  injultatto  contra  regem  Babylonis.  fecundo  occajione  hu 
ius  fit  iratifitus  ad cafum  dimonis ,  ibi :  Quomodo  corruifti, 
«iwcccidifti.  Circa pnmiim fciendum  yquoillcb.&  aliqut  ex- 
pojitorts  catholici ,  exponuntlocumifiMn  deanimaTiabuthodo- 

^  nofor  defcendcnte ad  panas  damnatorum.  Scdfaluo  melioriiudicio, 
ijtud non  vidctur  miln  conuenienter  diclim :  quia  Daniei  3.  T^bu- 
fbodonofor  rtuerfus  de  amcntia  videtur  ex  tunc  vixiffe  in  confejjw- 

ne  ian- 


neUudisdiuin^.  vnde  ihidetn  dicUur  :  Tgiturpoft  fincm  dicrQ 
cgoNabuchodonofor  oculosmeosadcelumlcuaui  .& 
Icnfus  mcusrcdditus  cft  mihi,&  altiffimo  bcnedixi,&c. 
C7  pojteafubJilur  in  fine  capitis.  Nuc  igitur  cgO  Nabuchodo- 
nofor  laudo  Sc  glorifico  &  nvigniiico  rcge  ccli:quia  opc 
raeiusvera,&  oes  vias  cius  iudicia,&  gradicntes  in  fuper- 
bia  potcft  humiliare.  ir  ftc  viJttur  vttamfuam  in  boi.o  termi- 
naffe ,  quia  viierius  noi,  fit  mcr.tio  de  reciduoad  maium .  vnde  & 
in  decretis  25  .quttfi.  ^.cap.  'M^.buchodonojor ,  dicitur ,  quod  fecit 
pcenitentiam  fruciuofam .  Et  ideo  dicendum  cfi ,  quod  l)OC  refenur  F 
ad  Balibafar  tiepottm  fuum  qui  in  conttmptum  Dcifetit  appottari 
tafaconfecrata  diuino  cultui,  &  bibit  in  eis,  ^  primipis  eius,vx9 
res ,  &  concubinx.  propter  quodinterfedusfuit  cadem  '■ode  ,  Da- 
niei  quinto,  &fecHndum  hoc  dicitnr.  Infernus,  idcji,  diabolut  qui 
frxeji  inferno, 

1 5  Subtcr  tc  quia  infernus  dicitur  tfie  in  terrx  profundo, 

16  Conturbatus  cft,in  occurfum aducntus  tui.i.comotut 
C^intentus  eo  modo  ioqucndi  quo  communiter  uicitur :  quando  aii- 
ijuis  magnus  &  ptjfmus  homo  moritur,quod  d,monesfui.  t  multura 
ficcupatt  circa  receptioncm ,  ^  deduclionem  anim^  eius  :prophct* 
enim  aliquando  vtibantur  rnodis  ifiis  communibiis  ioquendi. 

ly  Sufcitabittibi  gigantes.  idc^  animas gigantum  in  inferna 
exifientes ,  qui  fuerunt  maii  homincs  %  Ctwji  Jextoad  injulian' 
dum  tlbi . 

1 8  Omnes  principes  tcrrjc.  fciiicet  defuvBi. 

19  Surrcxeruntdefoiijsfuis.  ideSldeiocisininfcmofihide* 
futatis  :&eodem  modo  exponitur  quodjubditur,  Omncs  prin- 
cipcsnationum. 

20  Etdiccnttibi. /»/"''<""'<'• 

2  1  Et  tu  vulncratus .  ideii  deieBus in  infernum  ah  honore  tno 
mundano , 

21  Conciditcadaucr  mum.per  mortcm  corporis. 

2  3  Subtcr  te  ftcrmct  tinca.  qa  cadauer  hor/itnis  mortui  vtrmi 
ficat  cirtumcirca,  .Aliqui  tai^en  rejhuc  hoc  ad  vcrmem  tbjcienti^x, 
qui  cdtinue  renianct  in  damnaiis,  Si  autcm  aliquis  veliet  exponere 

^prxUtda 


M  0  E^.4  L  1 


T  E 


nonhabcnt  locumin dxmonibus.fignanturpoenxfpi- 
ritualcs,maiorcs,  qua:  (unt  dxmonibus  corpora  non  ha- 
bcntibus,  afhiguntur  tamcn  abignc  corporali.  Et  quo- 
niam  fanfti  in  punitionc  malorum  ex  dmina  luftitia  Ix- 
tantur ,  ficut  dicitur i'lam.^7.b.  L^tabmt  ijlius  mm  vidt- 

rii     . 


ritvindiciam  :  &  haEclaetitia  dcfignatur  cum  dicitur:  Sw 
wey.Confcqucntcrponiturinfultatiodamnatorumcon- 
tra  principcm  mfcrni  &  cius  cxcrcitum  de  augmcntatio 
nc pounx  da:monum,  c6  quod  induxcrunt  damnatos  ad 
pcccatum,  ficutangclorum  gloriacrefcitdelaluatis  pcc 
niyfteriumeorum:  &  hxcinlultatio  damnatorumcum 
dicitur:  lnlirnuslub,&c, 

Tom.  4.  f 


i62        Glororcl.  &  Nicolai  de  L 

^  a  5'«ite>'»  Putreddtmca&opetimenmmvermiura.poe 
'A  nx  aetcrn?  funt  quas  propria  genuit conrcientia.Vel  fup- 

pliciorfi  materia.qua:  cx  proprijspeccatisnafcitur.Sicut 

cnimquandiu  humorcftin  cadauere,  vermcsnafcutur 

cx  putredine ,  fic  cx  ipfa  materia  peccatorum  gignuntar 
Kitt±m      fupplicia.Requiesdiaboli, 

Lib  itdeJc  leftaluS  tCntationis,  qui  di-         »  TOmn>,p?n.d.aboI,s  re<,u.«percp„«arum,  cr,t. 

jnonft.ca.vlt;.  ccbatChrifto:  Hxcomnia 


/ 


1^4 


b  f Qui  fuper  regum  peaora  recumbebas.  c  f  Cum  prJus  pallia  auro geffimifque 
_^ _^  _ _      diftinfta.  ffer  iincam8{  vermesinfeinitormcntadefignat. 

tibi"dabo,ficadensadoraue  a  Subtcr  tc  fternctur  tineaj&  dperimentutuu 

a  f  De  foliopotenti.r. 


ris  me . 

*  Eufebius.  Credibile  eft 

t*irore  filfj.  Ghriftum  cruci  affixum  vi 

difleinfernasbeUuasformi  b 

dabiles,  de  quibus  Ifaias  ad 

«um  qui  de  coelo  ceciderat 

Luciferum  fermonem  in- 

tendens,ita  loquebatur,  In- 

fernui  jubter  te  conturbatus  eU  Q 

in  ocurfum  tui  Jufiitati  funt  tibi 

cmnes  gygantes .  Hsec  itaque 

omniaconfpiciens,fuu  ex 


crunt  vermcs 

a  fNabuchodonofoialiis  rcgibus 

b  f Faftus  herperus  modo  occidcns. 

Lucifer ,  f  quimanc  oriebaris?  Corruifti  in  j 

a  1"Ante  calum  vel  poft. 

terram  qui  vulnerabasgentes,  qui  dicebas  in  4 

afCumfubiccetim  mihiterram,quiaieftatnili  in  ccelum  confcendam. 
b  fNon  infta.  TQuac  non  cecidetunt.  i^Idellludios  qui  &  aftracoeli,Dei 
cognitione    fulgentes.  5 

corde  tuo:  In  coelum  conrcendam,{upci-  aftra  ^ 

a  f  Ecdcfia.Non  poteft  abfcondi  ciuitas  fupia mintem  pofita:  ISion  vbitem  7 
plumin  quoeft  teftamentum,  quodcftin  laterc  aquilonis.  ^ 


ej_yra 

qui  nil  in  fe  habebat  ex  luce?Quod  autS  apoftata  fit  ifte,i.D 
refuga,etiam  DomiHUs  in  lob  ita  dicit,Educes  dr^conem  in 
bumo  apoflatam ,  ideft,  refugam .  Certum  eft  autem  quia 
draco  ipfediabolus  intelligitur.  Si  ergo  contraria:  virtu- 
tes  refugje  nominantur ,  immaculatae  fuiffe  aliquando 

dicuntur.  Immaculatum 
autem  efle  prieter  patrem , 
&  filium,  &  fpiritum  fan-  Sjn» 
ftum  nulli  fubftantialiter  ?" 
ineft,  fed  fanftitas  in  omni 
creatura  accidens  eft,quod 
autem  accidit,  deciderepo 
teft. 

c  /n  cdumconfcendam.  Infir  !„( 
mamento  erat,  in  c^lu  vbi  ifaif| 
eft  diii  foliu  cupicbat  afcen 


.  ftan 


Quomodo  cecidifti  de  coclo 

loiionor,  vtLucifer  liellisfplendidior. 


t«al'. 


trinfecus  cruci  affixum  cor  d  tDei  exaltabo  folium  meumriedebo  in  mon- 9 

tetteftameci,inlateribusaquiIonis.  Afcen-  1° 


B 


tEccIeaaf. 


pus  in  orbem  cigentia,  feq; 
aduerfusipfum  comparan 
tia ,  multitudinem  corum 
colleda  dcfcribit.fic  dicens, 
Circundederunt  me  yituli  multi^ 


a  Tlnfirmamento  crat  in  ccelum  vbi  cft  domiiu  folium  cupiebat  afcendere. 
h  1  Diabolorum. 


a^Vt  ficutilieprophetas  8c  apoftolos  h.ibcam.  b<fNabuchodonoforvcl  dia 

tauri  pinques  obfederunt  me.Et-  ff     ,  .  ^-      a  ^°l% '*^'  ^' "''"'  ''"""'''''''i'^-  ^^" """  ^i"""';'^'- 

fnimdumanimamhuma  h  altiliimo :  Veruntamcn  ad  mrernum  detra- 

a^Inpoenis. 


allcgorice. 
;tucx  i.o,C 


J,ib.T.periar' 


cnim  dumanimamhuma  h 

nam  &  ca:teris  fimilem  pu-  i 

tabant,aperuerantos  fuum 

vtquemadmodu  alias  lio- 

jninumanimas  confueuerant,  itahancdcuorarent. 

b  Ii«iOTa»coK.HifuntfalfiapoftoIi,operarij  mendacesg 

transfigurantur  in  Apoflolos  Chrifti  qui  folium  fuper- 

fcminant  dormientibuspra:latis,&nolentibus,  velnon 

valentibus  refiftere. 

AWe.  Luciferquimaneorie.  Diabolusin  exordiutn  mun 
di  creatus ,  vel  inter  angelos  gloriofus  fed  corruit  lccun- 
dum  illud.  f^idebam  Satana  ficut  fulgur  de  ccslo  cadentem,  qui 
prius  cogitabat:  In  cslum  confcendam  fijpcr  aftra  cae.ad 
foliu  Dci.f  Poft  lapfum  quoq;  arrogatidem  fibi,vndc& 
gloriatur  afcendere  fupcr  angclos  in  celum,vcl  fuper  nu 
pesjcorda  fcilicct  eleftorum  &  fcderc  in  monte  teftame- 
ti in ccclefia,&  in  lateribus  aquilonis  in  frigidis. 
*  Origcnes.Manifefte  oftenditur  de  coelo  cecidiflc  is  qui 
prius  erat  lucifer  &  qui  mane  oriebatur.  Si  cnim,vt  qui- 
dam  putant,  aliqua  natura  tenebrarura  erat.quomodo 
ante  fuilTelucifer  df  >  vel  quomodo  poterat  oriri  mane 

qui 


heris  ^  in  profundum  laci.    Quite  vide 


derc.Hgc  oia  ad  hjErcticos, 
funt  referenda ,  qui  cu  de- 
orfum  fint,cuprincipefuo  Sup: 
iaftant  fe  excelfos  elTc.  ^'^ 
d  In  lateribus  aquilonis .  vn- 
dc :  Ab  aquilone  exarde- 
fcunt  mala,&  fuccendetur 
oUa  leremia^.De  quo;  Dica 
.■  1  .....uuiu.uni.  A       .  aquiloni  da.  Ideft,redde  cap- 

dam  fuper  altitudinem  nubiurn,fimiIisero  iz  tiuos.  , 

— e  2^(«W«w.  idcft  propheta- 

rum  de  qmbasiMandabo  nu 
bibus  meis  nepluantfuper  eam 
l^  imbrem.  Etveritastuavfque 
&d  nubes.  ludas  nubes  fuit 
cum  alijs  ApoftoIis,fcd.vi- 
tio  fuo  diabolum  afcenforcmfufcepir. 
f  yeruntamen ad infemum detraheris.Q^i  pcr  virtUtCS  potui 
fti  afcendere,per  vitiacadcs.Sandi  habent  pennas  colQ- 
bse  &  aquila;,  vt  volent  &  rcquiefcant.Impi;  quafi plubii 
merguntur  in  aquis  vehementibus,  &  defcendunt  in  ^-  _  .  ^ 
fandumquafilapis.  Iniquitasfedetfupertaletumplubi. 
g  Detraheris.  Inuitus  Chriftus  defccndit voluntarius. 
h  7'ro/M«cf«w.Adinfimas&  peflimaspocnas.Quant6eiM 
gradusaltior,  tanto  cafus  grauior. 
i  Laci.  Ideft  inferni.  vnde.  Cum  defcendentibus  in  lacumfa- 
Busfi'.m,&c.&c  pofuerunt  me  in  lacu  nouiflimo.Sicut  la- 
cus  aquas,  fic  infernus  animas  fufcipit  :  &  adqucm 
Banaias  defcendit  tempore  niuis ,  &  lconem  inter- 
fecit .  Hceretici  relinquunt  fontem  aquje  viua; ,  &  fo- 
diunt  fibilacus  contntos,  qui  aquanonvolentconri- 
ncre.Vnde,ficut  refrigcrat  lacus  aquas,ficmalitia  hab6- 
tes  fe,qui  nec  calidi  nec  frigidifunt,ideft  nec  crcdut,neC 

^omnino 


NICOLAVS    DE    LYRA 

4(.  prMida  ad  literam  de  anima  'Klabuchod(Miofor,dicendH  effet,  qubd 

ifla  prophetia  Ifaix  non  fuit  praideftinationis,qUie  femper  impletury 

fed  comminationis,qu£  aliquando  non  impletur,ftcut  lona  3  .b.  di- 

citur :  Adhuc  40.  dies  &  '^(iniue  fubuertetur :  quin  tamen  nonfuit 

fubuerfa.  Talis  enimprophetia  non  denuntiatur  ptout  esi  in  diuina 

prxfentia,  qux  eSl  immutabilis ,  fedfecundum  merita  vel  demerita 

hominum,quie  mutabiUafmt.Secundum  enim  demerita  7{iniuita- 

rum  2^niue  erat  fubuertenda,fed  quia  egerunt  pcsnitentiam  adprg 

(ticationem  Ion^,nonfuit  impkta  cominatio  fubuerfionis  dicla.  Sic 

inpropoftto  ;  ^abuchcdonofor  enim  antequam  propterpeccata  fua 

percuteretur  amentia^merueratpcennagehenme ,  &  qubdfibifieret 

talis  infultatio  a  danatis.  Feruntamen  quia  pofi  ametia  recognouit 

4ei  potentia,&  egitpinitentiafruBuofam,yt  diHum  efifupra,ideo 

pcenaperlfaiacominatanofuitimpleta.EtlicetftcpoffetdicijVide 

tur  m  mibi,^  prima  expofttio  melior  eft,  &  magis  cofonat  textui, 

1  Qupmodo  CCCidifti  de  CX.Hic  cofcqueter  occafione  regis  Ba 

hyloms  agitur  de  cafu  d^emonis  fecudu  regulam  exponedi  facra  fcri 

pturam,  qm  dicitur  de  diabolo  &  eius  corpore,  quam  inter  alias  po 

nit  >4ug.^,de  dc£irina  Chri^iana,<$'  lftd.de  fummo  bono.20.cap. 

Et  ilUs  egopofuiin  principio  Gencpro  expofttione  totiusfacrafiri 

ptur^.lfiaaut  regula  qun  hic  vtcndum eft,intelligiturperhocquod 

diabolus  eft  caput  omniu  iniquorum.,fecundu  quod  dicit  Creg.hom. 

lo.  Et  ideo  propter  connexione  capitis  ad  mebra  &  econuerfo,fcri- 

pturafacra  aliquadofub  vno  contextu  de  vno  traftt  ad  aliud,  &  ec6 

uerfo:&  hoc  modo  Ifaias  hic  loquens  de  rege  Babylonis,qui  erat  dia 

boli  membrum  ftmpliciter  quantum  ad  ipfum  Balthafar,  &  ad  tem 

pus  quantum  ad  ipfm  T^abuchodonofor ,  tranftt  ad  loquendum  de 

d.tmone  diccns-.Qiiomodo  cecidifti.de  codo. fcilicetempyreo. 

7,  i^ncifcr. i. pulchrior  inter  angelos  f  ficut  Lucifer  qu£  efiflella 

watuttnapulclmorefl  inter  ^ellas :  ideo  dio  nomine  vocatur  ^e- 

nui  avenufiatet 

4    Qyi 


3  Qui  mane  oriebaris.  Quiainter creationem  eius  qu<e  dicitur  * 
hic  ortus,&  lapfumfuit  temptis  modicum. 

4  Corruiftiin tcna. Qtdaproiefiusfuitinhocaerecaliginofo» 

5  Qui  vulnerabas  gca.i.angelos  alios  quibus  ipfefuit  occafto 
cadendi,^ngeii.*i.boni  &  malifreqnenter  apparuerunt  infpeciehu 
mana,&ideo  nomine  gtntiu,&bominn  nominatur,ficut  ^&.\.b» 
de  duobus  fanBis  angelis  dicitur.  Ecce  duo  viri  aftitctut  iuxta 
illos  in  veftib.  ^\his^c.& de diabolo  diat  faluator,Mat.\^.d, 
Inimic'  homo  fuperfeminauit  zizaniainmcdiotritici. 

6  Qui  diccbas  in  cor.tuo.  fupabiendo. 

7  In  c^lum  nfc.Ideftfupcr  alios  angelos.  Sic.n.voluitpr^effe  a- 
Ifjs  angelis  indebite,fcilicet  vtftbi  exhiberent  honorcfoU  Deo  debi 
tu,  &  nuUi  fubejfe,  non  fimpticiter,  cum  fciretfe  non  poffc  effe  ab- 
fque  dei  manutenentia,fed  quantum  ad  regulam  agendorum. 

8  Sedebo in  monte  tcideflincxlo empyrcQ,vnde procedut om- 

nia  qu£  in  terrisfiunt  tanquam  de  aula  fummi  imperatoris.  Virgi 

9  Inlateri.aqui.OaM//ce//ea<Brf«)»  Vhilofophualtitudo mu'  Hic  1 ' 
diftt  in  polo  antar&ico,  tamcnfecundu  apparentia  hominum  efl  in  ""''"  j* 
polo  oppoftto.fciUcet ar(iico:quia ifie polus eH  nobisfemper mani-  ^^^^^  ;,| 
feUus,&  fupernoflru  hemifphmii  eleuatus  &  circa ipfum  viden-  aib.  f  ^ 
tur  moueri  flelU.  Tolusaut  antar^icus  efifempernebis  occultus.  videt 
yelaliter :  Sedebo  in  mon.te.7./«f  c»-  ecclefia  qud  dicitur  mons  \ 
fupra  c.2.&fic  disitur  mons  nouitefl.Super  pcrfonas  enim  ecclefta-  • 
fticas  appetit  diabolus  maxime  dominari.  In  lateribus  aqui././» 
cordibus  frigidis  ex  deft£lu  charitatis. 

10  Afcenda fu.al.nu.i(/ef7  angelorum.Quidicunturnubes  me^ 
taphoricc  propter  velocitatem  motus,ftcut,&  fupra  dicuntur  aflra 
propter  claritatem  naturalis  intelle3us. 

11  Similis  er .al.  .Appetijt  enim fmilitudinem  diuina ,  vtpra- 
diBum  efl. 

f.  2  Ver.ad.  in.  quia  ficut  culpa  eius  fuitgrauior,  ita  pcena  maior. 
1  j  Qui  te  viderint.i<ic/?  a!igeUfan&i,qui  viderum  eim  caden- 

*  tem 


l^J 


irai^CaD.XlIil. 


i6S 


0  omnino  non  credunr.fed  per  teporem  &  flmulationem  rodach  filium  fuum(qui  eo interuallo  reptem  annorum  D 

A  fidei  a dommo rcijciuntur.  rcgnauit  \  in carcercm  mififfe,  <3c  eum  ibi  cum  rcgc  loa-  Dc Nabuch» 

■     a  £/i  vir.  Non  Dcus vndc :  Inimicus  homo  fupcrfemi-  chin  m  vita  patns  fuifll-.  Qap  mortuo  cu m  non  auderet  <!"""'°f  "> 

nauitzizaniam.  rcgnum  fu fcipcredicens :  pater  meus  quando  vultmo-  *'^"^^'^°"c'^« 

b  vrifti,  Ecclefias,vtfaceretfynagogasdiaboli,&ha:re  ritur,  &refurgit,confihoIoachin.ccc  aucs  de diuerfis  * 


a  f  CnrdU  intoira.        fHumillMte. 


af  OiccnsEio  limilisaltimmo    bf  reticnos'  qu.bus 
dicitur:Terra  es  &  'n  tprram  ibis. 


b 

C 

d 


partibus  mundi  cxquifi- 
uit,  &  corpus  effbirum  in 
minutias  difcerpfit,&  vni 
cuique  partem  allii^auit. 
cicnt.Nunquid ifte eft uir qui conturbauit ter  ^    ^^J^^ 'tenim loachin , cum 

aTNonfubuertir,»nde.  Mei  autem  pene  moti  lunt  pede»  &c.  b  fRegesquorum  ^UeSlimUl  COUCncnnt  h^, 

corinmanudci.  c  f  Virtutibus fusatis.      3       rCUIUUCet  patCr  tUUS. 

ram^quicdncufTitregnajqui  pofuit  orbedc-  4    f  Quaficaiam.  Multitudi 

afVitiii.  i,-  C^ba«  Chtiihisdixit :  Exiteac  his  qui  in  tencbtit  fur.t  reuelamini.  nCpCCCatOrUm  pUtrUerUt 


vnde:  Dituputi  vin  -ula  mea.  Etalibi,  Dommusfoluir '•nmpeditos.  fPeccati 


rica  prauitatc  poUueret  mu 

*•    c  yinannusnon.  Quosfol     rint,  f  ad  tcincUnabuntur ,  tcque  profpi- 
j.     uunt  Apoftoli  imitatores  '"  '"  _=.--. .^ 

J      magiftri,qui  ait :  Q>t<tiuttque 

foUteritis  fuper  tnram,erunt  fo- 

bita  &  /««//j.Soluiit  autcra 

fcrmone  Dei,&:  tcftimonio 

fcripturaru,  &cxhortatio- 

nevirtutum.  vinci.eitis.lm. 

menfaeius  crudditas  defi- 

gnatur,  quinonmodoca- 

ptiuoscatenis  onerabat,  (d 

in  tencbris  rccludcbat,  vt 

nccEuilmerodach  filiofuo 
B  aperirct. 

d  Omnesreges.  Hicronvni.      j »        r  '  »>•   rL       '  j    r     m  i 

Regcsgcntiuquibus  Dcus  c  domolua,  tuaucem  proicdtusesdelepulchro 

^cntcscredidcratgubcrna-  '" '      '  ^    ..-.        .  -- 

tuoquafiftirps  t  inutilis  pollutu.<:,&obud- 

a  f  ruof  ilicct. 

lutus  cum  his  qui  intcrfecli  funtglidio ,  &  de- 

a  f  Infcrni.  '■>  ^S  d  ta  exi  >iij  quaii  radiuer. 

c  fccndcriitad  fundamcnta  laci.  Quaficadauer 

a  f  (^odomnet  fjgiunt.  bfQ^iatamagiAer.illi  difcipun.  Cui  pluscrcditui. 
pti><e(igerarab  eo.  cf  .J  i^   no  'riscjm  cisquoso--iidiiHfocius  infepultnra 

■ftiis:ficDominusdomina.  g  fputridum  non  habcbiscdnfbrtium, Mque 
tiura&rcxrcgum.  Hirc  -  • 


(crtum,&:urbcseiusdeftruxit,uindtiseius  no  6 
apcruit  carccrem?Omncsrcgcsgentiumuni-  7 

a «  J^\;-uerunt.  b  «C-rlelli.  cfCiuia. 

uerfi  ddrmicrunt  in  gloria ,  f  unulquifque  in 

af  .ndoino  pains  mti  man  mul  lunt  fOotmiuit.  ^Sepulchro.  b  V^rpultura 
Nabucn.idonofot  cT(^'pultis  regibus  quos  occidifti.tu  inlepulius  abijcietis, 
v^l  li  omni  aaimx  al  -joam  le  )uiera  jnandoqueaccipiaai.tu  nunauim. 


8 


«M- 


da$  qui  concuffi  funtaNa- 
:  buchodonofor  ncctamcn 
fubucrfi  :  quorum  non  rc- 
-;natpcccatum,quiacorco 
rum  in  manu  dei  crat ,  mi- 
nimccorruerunt.  quomo- 
docnim  Dcusdeoru  Chri- 


9 

10 

II 

12 

^3 


a  f  H^c  de  diaholo,  ^V  Nabu.hoaonofoi. 


b  tN.  na'i'n-.int  i 
n 


(Tcorruptx  suc  ctcatrtces  mee.  pfa!.'7.b 

Virtus  fuauis  odoriscft ,  PCiltji.b 

Vnde.Sicut  vngue  ttum  in  ca>-  netjue. 

pite,  &odortuusfuauis,  *^"^' 

&  facies  tua  fpcciofa. 

g  Cow/orrwOT.Scilicctfepul 

tur,r.  Altera  cftcnim  pce- 

na  autoris,altera  cius  qui  p 

ab  aiithoritate  copulfus.  * 

Hic  cft  gladius  quo  vulnc 

rati  funtplurimi.&inter- 

fcfti.vnde:  Gladiumfufl 

vi.ar.fu.  tctcn. 

h     Tuenimterram.  quafi: 

In  fuperbia  tua  rcgnum_-, 

Chald?orum  deftruaum  ^    "^ 

cft,  quodadhuc  manfif- 

fet,  nifi  fuperbia  tuanon  Mi«.ii.<I 

fumet . 


quieucrunt  ingloriafua:  h  cumcisinfcpultura.  Tuenimtetramtuamdi       »    vopulum.    Qucm  tlbi 
vnufquifqucindomofua:      if6tianifuain,ideftt«r.-no«hominr».btModopropheaintcrtijpetfon4iiqui  14  Dcus  commifcrat  corri- 


nequc. 


fTIlT»   iniifJ  nafr(»m  Hiii/»rri»         tot  detJabachrxli-Bofot    f  Oed.iboloojteH  etii  aici  Non  vcKtbitut  in 

manfionesfuntr&prova   i   Ipcrdidiiti ,  tu  popuium  tuum  occidiiti.  Non 
rictatcvirtutumvarictatcs  k  «^^^'^p-j"'"'»'"'!»»»»!»'-'^  A«it.  t|^*D .  monum. 

nianfionum,icdNabiicho  1  uocabitur  in  atcrnum  lcmcn  pcllimoruni  15 
donofor,ncc  i  n  mortc  qulc 
fciticruciatibus. 

c  luau.  Vidcturfabula:  cofcntirc,qua  dicuntludatiNa 
buchodonoforinftatumpriftmum  rcgrcllum  Euilmc- 

rodacli 


gcndum  ,  &  regcndum  : 

vnde  audetdicercillud: 

H«c  omnia  mihi  tradita 

funt. 

k  ocr'c//f?/.Non  Dco  refcr 

uans  viuos,fcd  pocnatux 


priparans  focios. 

1  jyo  vuaunuuldco  non  vocabiturin  stcrnum.quiaipfc 

^  (cmcn 


W 


NICOLAvS  DE  LYRA. 

*  tem,  &  vidfiiietMs  ijmnatto  .em  . 
1     Ad  tcinclinabuntur.  ptrcttnriderationemdiuinxiufliti^ 
diccnt'  s. 

»     Nunquidiftc.  IdeHcxlumempyreum,  tptod  dtcitur  terra 

^menit  ttn  . 

3  QiMConcuflit.  Idenordines^ngelorum:  quia  deomnibut 
crdintuiis  uUqui  ceciderunt  cum  eo.  ^ngeli  vero  infcriptura  dicun 
turnges,f4tapereos  regitur  tota  corporalts  crtatHra:&  per  confe 
quens  ordines  ^ngelorum  dicuntur  regna.  Vcl  potefl  iflud  inteUi- 
^uieterra  habitationi  hcmnum  deputata,cuius  padem  diabolus  ni 
titnr  perturbtrt  &  frequenter  perturbat. 

4  •  Qui  pofuit  orbom  dcfertum  .  qida  antemortem  Clnifli 
B^imf-ieiedents  trahrhat  adinferniim. 
5^^Vrbcs  ciusdcftruxit./d</l  locadiuinicultHi,qutfrequen 
to  dnftrHtit  a  deo  permiffut. 

<5  Vin^is cius  non  apcruit carccrcm.ii*/?  eos  dctinuit. Quod 

auteinde  aitquifuntamotim  refurrtiltone  Chrifli,fuit  contraeius 

voluntatem.  .Aitqiu  vrro  expo(itnres  exponutft  de  rcge  Babylonif 

ad  literam  dicentts  fic :Q{iomodo  cccidifti  Lucifcr.»>^.r  B<i- 

bylonts gloriofior  regibus  diif,jicut  Luufcr  altis  fliUis:Qu\  ma- 

ne  oricbaris ,  quia  Ucet  regnum  BM>yloni£  fuit  valde  gloriofum, 

tamen  in  hac  gloria  duraui  tps  modicum,quia  primus  rcxgloriofus 

iegitur  fi4iffe  ^abuchodonofor ,  cui  fuccefjit  Euilmerodach  filius, 

eius,&  tflifucce/fit  Balthafar  eius  filius,vtdeclatatufun  diffufiut, 

Dan,  i.&  m  iflo  defecit  regnu  Babylont<e,&  translatu  fuit  ad  Mee- 

dot,&  Verfas,Dan.  ^.Corruifti in  terra.  deie£ius  a regni  digni- 

tate.  Qui  vulnerahas  gentet,ex  nimta  crudelitate  .  i^ui  dtcebas  tn 

forde  t'*o:\x\ cclu  afcenda.&C.Opiwo emm  crat  Gentilium,qud(i 

foft  dignitaiem  regni  tn  vita  prxfentem  transferebantur  ad  cflum 

fecundiim  quod  dicitur  i.Mach.  1 1  e.Tatre  no^iro inter  deos  tranf 

^««•Scdcbo  in  monte  tcftamenti.i./««f»fr  lerufalem  extendam 

^tfflum  mfum,(ici*t&faiiiieH,quandocepit  Scdectam.\n\AtCti 

bosaquilonis.^Mii  lerufale  dicitur  ejfeiu  late>e  aquilonari  mnn 

tts S(o«.A(ccndam  fupcr  altitudine  mibium.  tdefl  prophc- 

M/am.Similiscro  zitittimo.i.moaauhuin  mundo,ftcut  ipfetH 

M  ctlf.i^ttuttiamrn  ad  tnfernii  dctrahcrtt,inHilus.  In  profundH  la- 

fh^uiplMtfttxattMpcrfuptrbiam  mi'^^  drtfcitur  perpana:  qnoi 

impUttm 


impletvm  fuit  in  Ealthafar,vtfupraditium  eH.  Quircvtdcrint, 
adtc  inclinabuntur,7«4/»  dicaf.ifa  profnndd  atiicieris,^q-u  te 
voiuerit  vtucre,oporttbit fe  inclinare.  T^uuquidilieeil  qutcontur- 
bauit  terram.i,habitatores  terrx.  Qui  concuffit  tC^nz^fuhifci^ 
do  ea  violenterfuo  impcrio.^exenttn  Bahylonis  m^tUa rcgnaimpe 
riofu<\lubiecit  armorum  violentia.  Qui  pofu it  orbem  defcrtil  .  ^ 
pro  magnapirte,interfe6lis  inco/sj.Et  vrbcs  cius  dcftruxit,  //'- 
cut  patet  de  Ieri'f4em,&  dc  multis  alijs  quas  dtfiru.xit  rcx  Baby- 
/onii.Vin£lis  eius.i.«^  ro.Non  apcruit  carccrcm,rfi»>;MfM^a 
eos  etiampoii  tongam  macerationtm,&  ffcundum  tfiam  expofttitt 
nem  littra  i(la  dicitur  de  dxmone  figuraliter  tantum.  "Prima  tamtn 
expoCitiomagis  confonat  diSisfantiorum. 

7  Omncs  regcs.  fUcconftquenterponiturinfullatiocontrare- 
gem  Bubylouis  qnantum  adfepultiiram.Et  intelligatur  pars  ifla  de 
i^abtichodonoforjdequo  dicunt  lIebrai,quod  ipfo  mortuo  Eniimt'- 
rodachfiltusctusyquem  incarcerauerat propter  mala,  qi4x  tettrpore 
amtntia  patris  feceratytimens  ne  refurgerttd  morte  ,ftcut  redierai 
dc  amcntia  ,  dc  confilio  loachinfecit  eum  defeptikhro  txtra  trahi, 
&particulatim  etiam  diuidi,  Cf  vulturibus  dari,vtftc  ipfts  mtolan 
trbns  pmes  non  poffent  tterum  congregari:  feciindim  hoc  dicitHrx 
Omncs  rcges  gcntium.&c./omwowomr. 

8  In gloria.  idefl  hononfitcfepulti. 

9  Tu  autcm  proicaus,&c./vforfo  prxdiHo. 

i o  Qiafi  ftirps  inutiiis.  L{ux ad  mhilum  cfl  vttlis. 

1 1  Pollutus.  ScHiiet famic.-quia  cadaueraftce.xtraHafanlcfunt 
poUuta . 

1 2  Cum  his  qu i^&C^r/oyww  cadauera remanent  infcpulta,  & 
fica  btflifs  tfautbus  deuorantur. 

1  j  Et  defccndcrunt  ad  fundamcnta  hcuquia  camibns  de- 
uoratis  offd  remanentia  per  tnundatiam  pluuiarum  trabuntur  ad  la 
cus,S!  paludcs  defcendunt  adfundum.Cxierapatent  ex  di^is, 
14.  Tu  cnim.Vofita  i>fultatione contra  rcgcm  Bahylonis,hic c3- 
fequcnter  ponitur  infuUationts  con(irmatio,pei  hoc  quod  denuntia- 
tur  lerniin  nio  regni:& primo  con(irmatur  verbn.fccundo  exemplo  Diuifio. 
ibi:  lurauit  dominus.  C/rcdpiwMm  dicitur.  rucnim  tcrra 
diCidefi  lius  pndiiioncm  meruifii.Et  ftmiUter  exponitur  quodfub 
t/jrttr,  Tu  populum  tuum.&c. 

15  N6vocabitur,&c.fcmcnpe(fimorum,  .regnii  Eabylo^ 
Tom.4.  E    2  . 


i6j        GIorord.&NicolaideLyra        i6S 


^  fcmcn  peffimorum  efl.  Non  quod  ftmen  malum  fitpfcr 

A  fe,Deus  enim  fccit  omnia  bona.  Scd  ^b  his  qui  volunta- 

Ocuii.d       te  peflimi  funt ,  ortum  eft  femen  malum,  quod  vol  un- 

tate  non  natura  fit.vndc:  Semtfi  Chmam  &  non  luda.Dc  bo 

jiis  dicitur :  Ver  euangelium  ego  vosgemi .  Omncs  concor- 
Dan.ij.f      dant  hiftoriac,  quod  occifo 
».Coj-,4.(i     Balthafar ,  nullus  poftea  dc 

progenie   Nabucfiodono- 

ibr,  regnauit.Deleta  eft  om  a 

nis  progenies  pro  fuperbia 


D 


&  impietate  patris. 
*  Bafilius.  Malorum  ope- 
rum  aboUtio  hic  accipitur 
per  filiorum  iugulationcm 
vtnon  mediocrem  vtilita- 

f  inioiattfU,  temeiusqui  genuitpatris. 
Hoc  igitur  loco  tropologia 

^*i-     -.     in  fe  compleditur  amore 


foimi 


a  T  Et  ideo.bTCogitationes  optta  mala  n  impiis  patiibus  nata.  c  «r  Nabucho- 
donofor.  TP^o. 

Pr.Tpara'te  filioseius  occifioni  f  in  iniquitate 

a  irO.  orcidenturneconfutgantvltra.^In  regnum. 

patru  corum.Non  confurgent,  nec  hasredita^ 

afPatris.  TSanftorum.  ^ 

bunt  terram,  neque  implebunt  faciem  orbis 

afDomini.  «TNifi  dominuscuitodietitciuitatem.  TVel  tis.  «iPro  quia.  bfNon 
eft  perfeifla  hominis  Viftotia.  T  In  Cyio  &  Daiio.  c  Tf  ilios  fcilicet  Na- 
buchodonolor. 

tciuitatum,  &  conlurgam  fiipcr  eos  dicit  do- 

a  fVtnon  nomineturdominaregnorum. 

minus  exercituum,&  perdam  Babylonis  no- 

a  TFiliosfcilicet.bfNevItrapullulrijtin  vrbibusdomini.fVel  ait 

men  &  reliquias ,  &  j  germen  &  progeniem, 

a  f  Non  contentus  hiSi 


de  Babylone,  &  regibus  ei  us  &  populis  >  n  u  nc  de  Sen  n  a- 
cherib,  &  qua:  tunc  imminebant  fuper  Alfyrios.qui  Sa- 
mariam  ludxamque  vaftaueruntprxterlerufalem,  & 
in  fuperbiam  contraDeumelati.  Vndevnanodle  185. 
millia  de  eis  ab  Angelo  funt  percufla.  Et  hoc  in  terra  lu- 

da  &in  motibuscius  ficut  4Rc 
dominus  przdixerat. 
e  in  montibus.l^otz  propric  '  '^" 
tatem ,  in  terra  conteritur,  ^**"' 
in  montibus.ab  ipfo  domi- 
nococulcatur.  Cumenim 
omnes  inimici  pofiti  fue- 
rint  fubpedibus  Chrifti,  vt 
nouiffimadeftmatur  »2ory,tunc  ^.q 
auferetur  afanflis  iugum 
Aflyrij.  Hoftistemerarius 
non  folum  terramDci ,  Sc 
humiliora  occupare  fefti- 
nat :  fed  &  eosqui  virtuti- 
bus  profecerunt,dequibus 


£rga  homincs  latente  mul- 

Ios,dumiubetfemini  ne-  -      .^  ,.     ^ 

quam,quatenus  fieri  poteft  *  afNonJ^ntentushis.     -^      '-'  2    dicitur.    Fundamentaem  inVW 

vtfe  alleuet  excuftb  graui  b  dicitdominus.  EtpdnameaminpofTefllo- 3    montibus fan^is. 

OnCre  Vitiorum  fuOrum .  aTHicetiamcstetamonftraimellige.Tvelibus.  bTquibuscircundantut  f    HOC  COnftUum.    ideft,Au- 


Qui  cnim  fe  informarint 

ad  fimilitudinem  maligni 

patris,  funtqueefiedi  nlij 

ireopisdifi   nequitiJe,pareft,vtomnem 

patiomj,       ^^jjj  an jiujB  fu$  propagine 

*  trucident ,  nempe  peccata. 

a    Iniqui,  Lxx.  Pro  iniqui- 

tate  patris  tui.  Quodquida 

non  intelligcntes ,  dracone 

qui  regnat  m  mari ,  quem 

Xeuiathana  appellant,  He- 

htxi  volunt  cflTepatrem  dia 

Ioti.6.f        boIi,fecundum  illud :  Quia 

rnendax  c(i  &pater  eius.quod 

male  intelligendo  depra- 

uant . 

b    Et  poHrfw.Nihil  eft  in  ca, 
nifi  venatio  regia:  &  codili 


diuites.c<tfimilitudo,  vt  omnes  quali  lotdes  aufeiantur.     . 

nemhci"icijj&:  in  paludes  aquarum,&fcopa- 

a  TVt  pereant  Eabvlonia  femina   '.f  Vt  nihil  lemaneat  nifi  heticius, 

bo  eamf  in  fcopa  tcrens ,  dicit  dommus  exer- 

a  Tlmmobilitet  (Utuit.TC^Jiispcraftisiur,imentumdom)ni  ccmplebitur. 

cituum.Iiirauit  dominus  exercituum  dicensj 

a  «rQ.Nonalitetpoteilfieri.  f /tpoliopefis:  Q.Nonctedideiiiis  mihi:fihocnon  ^ 
fcccto.  bTVelllaiui.  ^ 

Si  ndn  vt  putaui^ita  erit :  &  quomodo  mente  ^ 


a«lSci1ice'  &   '  f' 


n'raiium  fottitudinem. 
n 


tra(5i:aui,fic  eueniet,iit  conteram  Allyrium  in 

a  TEccedeui  »obis  potertaiein  calcanrtifurc  t-  entes.    ■ 

terramea,&in  montibus  meis  cdnculcem^ 

a  liS.r.fl}^,  (^^1^..!    b«i/itflift'Onis^i.iue. 

eum ,  &  aufcretur  ab  eis  iugum  cius ,  6c  onus  j  j 

a  TAIlyrioruin  &  Scijiij.ncnb  vej  diiboli.  bf  Ni;  icr-  .  , 
iri  int  ainpltin.  '  '  '    ' 

illiusabhumero  cdrum  tolletur.  Hocconfi-  ^^ 

a  TSi  non  vt  putaui,&c.  b«|  Ad  piotegendam  omnem  terram 


feratur  iugum  cius.eft  meu 
confiUum.  Hocconfiliuni 
quod  cogi.fupcr  om.tc.Ge 
tcs  Aflynorumfciiicet,  vel 
omnium  qui  fubiedi  iunt 
Sennacherib,vel  diabolo.  E 
In  fine  vifionisaperitur,qd 
latebatdominum,  fcilicet 
cogitafle  confilium  fupcr 
omnem  terram,  &  cleuata 
manus  eius  fuper  omnes 
gcntes  non  Babyloniam  ta 
tum:  vnde  oftenditur,qua5 
dida  funt ,  gencraliter  ad 
orijcm  teriaium  pcrtinerc. 
g  \n  annjo  qu^  mortuus .  A 
principio  libri  hucufque 
fub  Ozia,Ioatham,Achaz, 


• c — f  a  T5inon  vt  putaui,ecc.  b«iAa  piotegenaamomnem  tertam.  '■  ^"    ' ' 

busmurispoftannospluri  t  liumquodcddtauifuperomne  terra,&hxc  'i  vaiicinatus  eft  Ifaias  vfque 

mo.<!  refra..S  indura.  aT?deitSennach.?o,  vel  manu,,Vi;,ceune,.eft  exten.a  ad  ptotegcndfi,    ■■     ^^  ^^6^1  fub  EzCChia  ptX- 

omnem  gentem.  b«lQnali  dicat;Fiorhcu,  &hpcinutrin  non  p.iteit.  didta  ,    &   partlm  COmpIC- 

cftmanuscxtetafiiper  vniuerfasgentes.  Diis  14- 

a  Tyil''!:  dicat^Nivllui      1  (  ' 

cnim  exercituum  decreuit ,  &  quis  poterit  in- 

a  «"Dfcrctumeius.  b  f  Ad  fcicu   .■ndum.  ^Nemo. 

firmare?Et  manus  eius  extenta :  &  quis  aucr^. 

f.ropiiis.-TCoiiirntn'  vei  pofRUki.     I  > 


mos  refcdismclufa 
C  In  pof.hnictj.  Mundus 
quoque  ab  hericio  &  palu- 
dibus  pofiidctur  modd  id- 
cftab  immundis  fpiritibus, 
fed  in  fine  mundi  fcopabit, 
ideft  purgabit  eum  domi- 
nus  ignepurgatorio 


^4  i«ra««z>oww«y.Hucufq-,  h  tct  eam  Jln  annoquomortuus  ellrexAch^z 


deBa 


ta. 

h  i_^cfc«5[.  -  -Quo  viuen- 
te  ,  rcgnante ,  in  peccatori- 
bus:necpondus  contra  alie 
nigenas,nec  fcrmo  Dei(iu-i' 
xta  Septuaginta)  fieri  potc- . 
ratadprophetam.  l^ 


-jtf 


NI  C  O  LAVSDELYRA. 

1  Pracparatc  filios,&C.  Quia  Balthafarfuit  interfecim,&  toia 
cognatio eiusy  & transiatum fuit regnum.  vtpradiSium efl,&fic 
patetlitera  vfque  tibi. 

2  Etponzmczm.iden  Babylonem. 

3  In  poflrefllonem  hcricij.  QuiafaBa e(i  inhabitabilis  homiai 
bus.  Efi  autem  hencius  animal  fpmofum . 

4  Etfcopaboeam.  K^uferendopeccatoresdeea,ficutdedomo 
auferuntur  fotits  cumfcopa. 

5  lurauit  dominus.  Hicprophetia  veritas de  deSlruBlone  Ba- 
lylonica  confirmutur .  ixemplo  fcUicet  regis  ^ffyriotum ,  quem 
t>eus  deHruxit  ante  deltruHiomm  regni  Babylonis :  &  vtramque 
deflrudionetn  pradixit  Ifaias  in  plurtbus  locis  .  Et  h£C  deflruHio 
regis  ^lfyricrumponiturabeo  primajn  ftgnum  certum  deftru^ 
iiionis  Babylvnica  futur^e .  Quafi  dtctret :  Cumvideritis  diSium 
meum  imple.um  de  rige  .4ffyriorum,fciatisipfum  ceriitudinaliter 
implendum  de  regno  Babykmorum,& fccundum  hoc  dicitur.  lura 
Uit  dominus.  ideft  /irmiter  fiatuit. 

.  6  Si  non  vt  putauit  ita  erit,&c  idefi  in pr^fenia  mea  difponi. 
'  -j  Siccuenkt.  Etmidfitilludjubditur, 

8  Vt  con teram  Aflyrium  in  terra  mea.  idefi  in lud^a,  vbi 
yigebat  diuinus  t4tus :  ©•  tdeo  dicitur  terra  Dei  fpecialiter, 

9  Et  in  montibus  meis.  Quia  ludxa  efi  terra  montofa . 

J  o  Conculcem  eum.  Quia  .Angelus  domini,de  exercitH  •JJfy 
riorum  exifientt  m  ludMpereuffit  i  Symillia  bellatormf  vtpa- 
W  ^.B^gum  i^.g^ 

l»  Et 


it  Et  auferetur  ab eis iugum eius .  sdlicet  ab  E^/^echi^^g^ 

populoipjtus.  .  "     '.. 

1 2  Hoc  confilium  quod  cogi.  fuper  omnem  tcrram.s^ci- 
Ucet  ab  .Afjyrijs  deprefjam,  &grauatam  ,  quod  ab  eo  auferetur  iu- 
gum  xAfjyriorum ,  &perhoc  quoddicitut  hi(  :  Hoc  confilium 
quod  cogitzui.  patet  qubdefi  hicprophetiapr<idefiinationis:& 
per  confequens  infailibiiiter  irr,plenda,vt  patet  exprxditlis. 
I j  Et  haec  eft  manus.  JdeH.virtus  domini. 

14  Extentafupcrvniuerfasgentes.  ^dliberandumeas  de 
opprefJiotie^fiyriorum.C^rerapatent.  -;     .. 

1 5  In  anno  quo  mor tus  eft  rex  Acliaz.  Toflquam prophe- 
tadenuntiauit  punitionem  .Affynorumqut  captluaueruntregnum 
Jftael ,  &  Babyloniorum  qui  captiuauerunt  regnum  luda,bic  conlc- 
^uenter  denuntiat  punitionem  aliarum  gentium  de  affii£iione.vtriuf 
que  regnigaudentium,  &  ajfiigentes adtuuantium.  Etprimo  dtnutt 
tiat  punitionem  Thiiifiinorum,  &Jecundc  aliorum,capite  Jcquenti 
&vltraproutpatebitprofequendo.  Circaprimumfciendum  ,quod 
tempore  .Atha'^  fottitudo  regni  luda  fuit  muitum  dehilitata  prc- 
pter  eius  malitiam:  quia  Thacet  filius  Bjimelix  occidit  de  regno  li<- 
da  i20.milia:&  propter  Thilifitjm  intrauetunt  regnum  luda,&  ac- 
ceperunt  piures  ciuitates,&  habitauerunt  tn  eis.  z.Taral.  28.  &  de 
hoc  l<etabantur.^fedmortuo  .Acha:^,  ET^chiasfilii^s  etusfunbonus, 
& iufius,fortificauitregnum,& prfuaiuit aduerfus  Vhilifihps:  fe- 
cundttm  quod  dicitur  ^.i\egum  1  S.b.  Ipfe  percuflit  Philiftheos 
vfque  ad  Gazam ,  &  omnes  tcrmmos  eorum  a  turre  cu- 
ftodum  vlqueadciuitatemmunitam.  Ethocdenmtiathie 
fropljetafuturum  adpopiUi  ludie  conjolationem  ,&  Thilifitnorum 

.  ^defola- 


1^9 


Ifai^   Cap.XlV. 


170 


yrr^    T^eUfem.  Regemortuoinim!cilirantur,'qua{iali- 
^  qnid  lucri  faituri  nouis  reb  Hinc  Philiftxi  quos  Achaz 

affli.xir.dc  morfceius  Utantur,  &  ludccis  mfultant,  quia 

maturo  Tcg.c  pcrdito,fubiaceanteiusfilio,quorcgnantc 

fc  puiant  fineseorum  pofle  inuadcre. 

b      n>gupnra,ij6.,,.    Abie-  .Tldefth.cv;C«.,U«.v«bum.  bTDemonc  Ach„. 

^o  ju^oDci,  primumm  ^  cTcjtnsporiOns. 

-  cogitaiionibus  noftris  radi  a  tfavlum  cftdnusiflud.  NelxterisPhilifthea 

CatUrfcmenCOlubri,    pOR  tExhoc  aTV;fgatiia&bacu!ustu.fAchaz. 

dclcminepcflimonafcitur  b  omnis  tu,quoniacominutadl  vimapercuf^ 

».«r.,!.,cr.iii^ft   r/>v  f^rn^n.  1  Achaiqni  Phil.fthzus  momo,ditf.?nor  abforbuit. 


;f:us 


rcgulusquieft  rcx  ferpen 
lum  ,  quiflatu  5c  vifu  ho- 
mines  occidcrc  dicitur . 
Hxc  funt  pcccata  varia  dc 
'  prauo  the(auro  cositatio- 
nura  ad  opus  pcnimaui 
prorumpentia.  Hxccum 
regnaucrint  in  his ,  quia 
Deofuntalicni ,  cgredicn- 
tur  fcrpentes  pennati ,  vt 
non  fufficiat  cogitaflc  vel 
feci/Tcquxmalafunt,  fcd 
patrociniamalorumquz- 
rant,  &  hircfes  cofingant. 
Poflunthxrctici  per  pen 


c  In'erire faciam.  ^  Eafilius-Quj  fermonibusnutrinn 
tur  improbat.-c  dodrinx ,  fami  ix.  inediae  traduntur ,  ad 
animarum  luarum  vtihtatehi.  ^iquidem  periuria  ma<n 
ftri  inttrucntis ad  malitiaiii,anfam  vtiquc  pfaibet  anima 
bus,vtreualefcant  &  faluteni  confcquantur. 

d    /^/wifl.QuafiPhiliflha;! 

plorare  mileriam  vcflram, 

1  quxvenitper  Senacherib. 

2  yida  fom ,  clama  auitas . 

3  Phitiflha:i  potione  caden- 

4  u-s  inebriati  fcilicet  calice 


D 


{bristui.  Deradicecnimcdlubriegrecliciuu    5  Babylonis,&  vinoinquo 


»  'Ezcciiias  fSicut  baliUrcutlolo  flatu  vel  vilu.Plus  cnim  omnibus  Fhili 
IJhxo^k^rcufTit  b  f  r.xx.voljiuesfcijients. 

reguIuSjS^  t^cmcn  cius  abforbcns  vblucrem. 

a  T^uoi  t;  ibtotbaeiit.  TOooimus  p^ifcit  me.&  nihil  m  hideeiit.     bfliid.ii. 
d-qjibu-^  Fii.iiimcusptimojenitus  llViel    cf  Spir  tus  qui  non  ibijcinnt  iiigu. 

Etpalccnturprimogcniti  piupcrum,  &  pau 

a^  >pttituqui  ponsnt  m  Deo  i\e.a  luam.nun  inii:iiitl|s.  b  f  Abf]u?  pauote 
^.'aitctcoro  eis  foliciio.         c  fn  pacecum  Lizaioin  linu  Abi<hx. 

pcrcs  fiducialiter  requis/cent ,    Sc^intcrire 

af/cibi'D;i  b  f  Fuitiiudiiiem  tuum. 

faciam  in  fame  radiccm  tuam ,    &c  rcli- 

aT^^>  reliaqacncuiab  Ezcchia  f  Abijcicntcs  iugu^n.    b  514<qaid  de  malofe 
mincgciaiinetur.Ti^ci  Airvcios  Sc  Chaldzot.  cfEigo.  d  fC^i  habitatu  in  poi- 

^  i'ouumnxrcciQ  per  pcn-      r.  c^n.u.,  ?H,umnor.m  ^ 

Bnatos  ferpcntcs  inteliigi,  d  4"',^^^^,^,^^*1^.^^/^"^*^!;^;..    Vlulaporta,  cla- 

quifeelcuantcontrafcien  "         "^  "  " 

tiam  Dci  &  vcncnato  orc 

abforbent  volucrcs.i-ad  cx 


9 

lO 

tl 


a  1  Vel  cioer    bfc^j  f  Ab  AflWijs  cf  S:hil  n  e«  diuins  iipientiz. 

ma  ciiiitas,  t  prollrata  clt  PhiIi(lhxa'omnis. 

*  T.MUliuscxcrcltus  Senna.heiib  vet  la-ni  b  TNemoeaim 
Cnep-ccjto.necinfans  vniujdiei. 

cdiav'olarccup.cntes.^«r  c  Ab  aquilone  cnimfifmusvcnict,t  6^  non  cft 

i_*   «      -,.       •  ',.    '  «Tfiiu».blCuml'kiliuhj(aco«uciit.t3cluinuseius  vnjueiU 

Quafi   nhos  crudit   — 


nos 


penctraufni. 


6  cfl luxuria . Hi tamcn pro-  Epbef; jJ. 

7  pter  cJEtcra  vitiatum  pi-o- 

8  ptcr  cbrictatcm  regnum 
Dci  perdidcrunt » Praecipi- 
tur  ergo  eis  ,  vt  vlulu  porta 
eoun.:  porta  hireticomm, 
os  blaiphcmum  ,  ciuitas, 
atiima  malis  cogitationi- 
busrcplcta. 

c     oib  'jquilone  entm  futnus» 
E.xardcfcentib.  fagittisdia- 
boli  qui  noxius  oculus ,  & 
contrarius  lumini  .    Ab 
aquilonc  olla  leremijefuc-  h 
ccnditur .  vnde  ia  Proucr-  lerem.r.c. 
bijs:  ^quilo  venlusdurus nonii  *rou.»}.d« 
ne  iutcm  d^ex  ter, 
f    T^lone/l  qui  tffiigiat  agmen 
f/»r.NuUus  prcetcr  Icrufaic. 
Et  fi  quccficrunt  angcU  qui 


12 


Deus.qui  vifitatin virga    •  quieffueiatagmccius.  Etquidrcfpodcbitur  i;  pfa^fiint  Afl>-ri)s,  ciir  lola 
iiquita:is.Hcceftvirga&        i  o        o  i  r  (aluctur  ?  Rclpoudcbitur : 


iniqi 

iugum  quod  vult  imponcrc ccruicibus  omniunv, vt  dc • 
pofitoiugoAflyrij  portcntiugum  Chrifli,quodfiquis 
abicccrit  vel  contriucrit.flatim  de  radicccolubri  tortuo 
ii^rcdicturrcgiilus ,  &  afpidcsfccundum  LXX.  &  dc 
cu  lerpentcs  volantcs,vcl  qui  abforbcant  volucrcs. 

c    inte- 


Rclpoudi 

(fiiia.  dominus  fundauit  sirrt,  &:..  Et  ficut  krcmiascatcnas  li- 
gncas pofuit  fupcr colla  eorum,qui ad  fo  mifll  fuerant. 
Dicit  Kai.is  ad  dominum :  Qiiid  refpondcbitur  nuntiis 
diucrfarum  gentium  ,  fi  quxfierint  fuper  aduentum 
Sennachcrib  ?  Cui  dominus,qu6dipfi  capicndi,  «Sc  iola 
Icrulalcm  fitlibcranda. 


Icre.sr.a. 
i  vt  rt;  vcl  V-' 
niis  folus  ml 
fcric  in  coeti- 
bus  cius. 


TUH' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  iffolationem .  Etprimb  notat  tempus,ii .  In  ZK\noJ.anno  piimo 
'    £:^tchi^,qui  mortuo  ^cha\  regnauit immediati . 

1    Faftura  cA  onusi(kud.t. fafUefireueUtioIfaifdeThiliflhi 
^  norum  pwuiio>ic,'deofubditur. 

>  Nc  Istcris Philiflhxa  omnis  tu .'.  ««//4  ciuiias  tua  Ute- 
tur  quta  omnis  non ,  &  nuilus  ^(juipollent :  vndequoi  dicitur  hic 
cmrus  ciuitJs  non  Utetur ,  fecumium  ordinem  conjiriichonis  idem 
tfi  acfi  iiceretur  :nHlla  uuitas  Vhiliflhiaorum  l{tetHr.f.ie  Loc  quod 
fubditur. 

)  Q^ioniam  comminuta  crt  virga./.poffnW '. 
4  PercuflToris  tui./.  Iudt,qu6d  anic  tempus  .Acha:^  confucuh 
te  percutere  &  fub^fcere/icu:  putcf  tempore  Dauid  2./^r^.  ^.&te 
fote  0^//,W  hahelHr  2.Vjra.26.rbi  dicilur  dc  OT^ia :  Egrcflus 
ci>,3(  pLignauitcontraPhiliflhiim.  <5c  dcftruxit  murum 
Geth,  &  murum  lannix,  murumq;  Azoti ,  tcmenpropter 
ndititm  ^cha^  tempore  tiits  dimtnuta  fuit  potcntia  regni :  fed 
iterum  fortificata  tempore  ET^efhifJdeofubditur. 

5  Dc  udicc  ctiim colubri.i. ie  ipfo  DMid,&  aUorum  regum 
potcntum. 

6  Egrcd ictu r .  non  nafcendo  ,  qtiia  iam  erat  in  primo  anno  re- 
gnifu;fedad  bcllandum contra  ros  oTljiliJlhf. 

7  Rcgul./J  e^.Er^chiaSyiui  plus  nocebit  vobis  quam  prccedt- 

tes 


tesficut regulus  qui  idem  tfl  qiod bafttifi.us ,  quafi  rex  ferpentum 
(i  0ac-iKtu'{  Grtec^  auod  efl  rcx  Latine)  pius  nocet  quam  alifftrpen 
tcs,quia  interficit flatu,  &  vif.i .  T^ec mir<t'i.i'm  tH,quod Dauid 
faiiilus,  &  E:^chias  deuotus  nominaniur  colubri,  £5*  reguli  uomiui 
bus,  quia  hoc  efl propter  nocumcnta  qu^  fecernnt  iufidelibus ficuC 
&  Sanfon  (quiin catdogo fanclorum ponitur-Heb.i  i ,)  nominatHf 
colubrr  C  ceraUcs.Ccn.  ^^.fctundum omne^  cxpofitorcs. 

8  Et  fcm  cn .».  deprimens  Thiliflhimrumfuperbiam  nimis  ele- 
uatam  ex  vicloria  tempore  i_^c/ja:^  babita. 

9  Et pafccntur  primogcniti./.  liidei  tempore K^cha:^  de- 
piuperati  relcuabuntur  tempore  E:^chif. 

I  o  Et  paupcrcs.  Interfclo  exercitu  Stnnaclnrib  per  angelum,& 
TbiliHlieisperE^echiamdeprcffis,ideofubditur. 

I I  Et  intcrirc  faciam,?.  virtutem  ThiliWnnorum  in  obfidlone 
proptrr  dcfedum  viHualium, 

11  Y\\Az'poxtz.''.cuJlodcs  portarum&  habit.ttor^.uuitatum 
propter  mijeriam  in  vobis  futura.^b  aquilonc  enim  fumus  vcnict, 
.i.exacitus  E\echi{  tendens  ad  terram  Vhilifibinorum,  quia  Gctb 
&  alif  ciuitatts  Thilifihinorum  fuprd  pofitc ,  quas  dtfiruxit  Et^c- 
chias  dtclinant  vetfus  anflralem  partem  rejpectu  lcrujalem .  vnde 
mouit  fe  exercitus  ETiccbie :  vt  dicit  B^.Sal.  alij  vero  exponunt  dc 
txercitu  .Affyriorum  &  habyloni«rum,qui  veneruntaparteaqui^ 
lonari  ai  deflruendum  terram  ludprumifedprirfia  expofitio  mugis 
confonat  prjeeedeniibus  &  fubfcquentibus^vnde  fubditur. 
13  Etquid  riidebitur  nuntijsgcntis.i.  nuntijs  ET^chi{,& 

•5«  prihcipum 


MOI{ULITEl{. 

2  '^elftcrisThilifihfj.  Philirtha:a  intcrpretatur  cadcns 
potionc ,  ideo  fignatquamlibet  pcrlonam  in  potu  cxcc- 
dcntcm.idcofubditur:  \e  /frem.nam  la:titiaprouenicns 
extaUtxceflii ,  &  ctiam  taliscxccnrusproucnit  cx  dcfc- 
itudebitxcorrc6lionis,idcofubditur. 
3  l<ao':wwc(y»//.p/r.<'^.i.tuicorrcptorisqui  tcminusdc- 
^itecor.'cxitEtquoniamcxpotucxccfliuooriuniurfrc 
qucntcralia^cccatagrauiora  .Scquitur- 

5  .Dtradicccolubri.ivmitCoq^  dcipfo  fcribitur  Prou.zj: 
d.Ingrcditiir  b^Jtiii.fed innnutij  mo  mordekH  vt  coiuhcr. 

6  A^^i-ci/iw.  c.pcccatum  grauius,  vt  aduUcrium  vcl  ho- 
micidium. 


8  Et  fetven  eius abforbevs  volurrem  .i.  intcUc^u m  qui  na- 
tus cfl  furfum  in  Dcum  clcuari ,  lcd abibrbctur  pcr  cx- 
ccflJiuam  potationcm  vini. 

9  Et  pajcentur prirnogeniti  fauperum.ab  cxceflll  potus  abfli 
ncntium ,  &  dicunturhicprimogcniti  vires  auimiqu» 
reficiuntur,&  faluant  in  fobrietate.  Eccl.j  «.d. 

Samtas  animi'  &  lorporis  fobrius potus. 

II     Etinfameradiccmtuam.  idefl,Humidum  radicaicin 

quo  confiflit  vita ,  &  hoc  confumpto  pcr  cbrietatcm , 

fubflantia  tuaconfumitur  Ecclef  9  a.optiflriKj  ebti.Jut  non 

bcuplctahitur. 

■[     Elrclt(juiaftuat.  ideflprolem  tuam ,  miia  confum- 

pta  patris,  fubftantia,  filij  non  habcni  vndc  luftcntcntuc 

in  vita. 


C^ 


i^r         Gloford&NicoIaideLyra 


172  * 


i  T-luntifs  gentls .  AngcUs 
^  qui  prjefunt  eiuitatibus  & 
gentibus:  fingulis  miranti- 
bus,cur  folaSionamaritu- 
dinem  fumi  vitaucrir  vcl 
cualerit. 
b    Fundauh  Sion.  Super  fundamentum  prudentix.iufti 


a  THocfcilicet  re(pond«ur. 

nuntijs  gentis^Quia  dominus  fundauit  Sion 

3  f  £t  ideo  faluanlui.  f  Spititus. 

6^in  ipfb  fpcrabunt  pauperes  populi  cius. 


xdifitatfuper  arenam. 


ti^/ortitudinis ,  temperan  D 
tiajqugfunt Chriltus,vnde  'Cor. 
Fundarncntum  aliud  nemo  po-  ^*"-; 
te^  ponere  prxtcrid  quod  pofi- 
tum  eji :  Qui  autm  fatuns  cft. 


NICOLAVS    DELYRA. 

ijt  prlncipum  eius,qui  difcurrentes  per  Judjeam  prxdicabant  dicentes: 
Reucrtimini  ad  dominum  Dcum  Abraham  Ifaac  Sc  If- 
fAc\,&  reucrtenturadreliquiasqujecfFugeruntmanus 
rcgisAfryriorumj&c.i.raJ-a^.^o.  Etfubditurrcfponfio. 
j'  QuiadominusfundauitSion.  Eligens  locum  iUum  ad 
(uum  cultum. 


%  Et  inipIbfpcrabunt.iiM/4«o«/o/j<wi7//rfej-e^«o  luda,fcd 
etiam  multi  de  regno  Ifrael  venerunt  ad  E^^i^chiam  in  lerufalecon 
fidetes  de  diuina  prote&ione  vt  ibidemfubditur:fic  exponit  [{a.Sa: 
^liquivero  expoftores  noftii  exponuntdenuntijs  Sennacheriby 
quos  mifit  in  lerufalem  ad  terrendum  E^^^echiam  &  populum  eius, 
vt habetur  i.Tara.z, Et  refponfumfuH eis ,  qubdnon  traderentfe 
regi  ^ffyrionm:fcd  magis  confiderent  de  diuina  proteBione  contra 
euw:E7^echia ad  hoc adhnrtante populum,  vt habetur ibidem. 


A  D  D   I  T  I  O     I. 

An  aliqua mo      j„  cap.x 6,  vhi  dicitur  inpoliilla :  Qui  manC  Oricbaris,  qula. 

""""""-  intenreationemeius. 

tionem       &  ,_...,  ,.  ,..  .     ^ 

lapfum  ange-      Duplex  eji  opinto  circa  hoc  :an  aliqua  mora  futt  tnter  creattone 

li  Pbilorpph»  &  lapfum  angeU,Vrobabilior  tamen  efl^et  magis fanciorum  diciis 

3  confona  qubdfiatim  pofl  primti  in^ans  fujccrcationis  diaboluspec 

cauit:pnde  de  eo  lo.B»  dicitur  ^  in  vcritate  non  ftetit .  T^ec  ob- 

ftat,  qucdinter  quxlibet  duoinflantiatemponmefl  daretempus 

medium,prout  probatur  infexto  Tljyftcorum.T^am  boc  Imbet  vcri 

tatem  de  tcmpore  continuoyin  angelis  tamc  qni  non  funt  fubieSii  ce 

lefii  motui(t}ui per  tempus  contmiu  mefuratur)tepus  accipitur  pro 

ipfflfuccfffione  operationu  inteU,e£lusfeu  affe&us  &  idco  inter  ope- 

rationes  tales  licet  non  ftnt  ftmul,non  requiritur  dare  tcpus  mediu. 

vt  in  primapartc.q.6^  .ar.6,in  rffpofione  ad  vltimutn  argumentH. 

A  D  D  I  T  I  O    II. 

2«  eodem  cap.vbt  dicitur  in poflilla:Sic  enim  voluitprcceffe alijs 
angelis. 

Licet  angelus  malua  fciretfe  non  poffe  ejfe  abfq;  Dei  manutenen 
t!a,nihiltamenprobibt'ttVtipfevelletnuUifubcffeftmpliciter.  Fo- 
luntas  entm  qmndoquc  efl  impoffibilium  pmfci  tim  voluntas  dam- 
nata,ficut  in  diaboto. 

A  D  D  I  T  I  O    III. 

In  eodem  cap.vbi  dicitnrinpofiilia.  ^liqui  verb  expofitores  ex 
ponuntderege  Dabylonis. 

Hoc  quod  dicitur.QyiQ  cecidifli  \acif cr,magisproprih  vide- 
tur  exponendum  de  angelo  lapfo  quam  de  \abuch.  Cuius  ratio  efl: 
C  T<lam  Klabuch.prout  dicunt  htfiori£:  fuit  primb  homo  infimx  codi 
tionis:&  ideo  non  miru  fi  poft  fiiam  mngnam  exaltatione  cecidifet 
cti  resfaciliter  conuerttmtur  in  miiurarnfuam,pr.tfertim  curr\  bona 
fortume  fint  valde  mutabiliafecundum  Thilofophu.  vnde  non  vide 
turjignum  tantx  admirationis,quod  cecidiffet,  vi  de  eo  diceretur: 
Q.UO cccidiAihicif cr,  fedpotiuseffet  aimirandum,  qmmodo 
ajundifietad  tdtam  fublimitatem:  fedde  angelo  primo  peccate  val 
de  proprie  conuenit  admirari:qui  fuit  m  tata  puritate  natwrc,quoi 
cMera:  creaturas  cxcedebat.ptajertim  c«  fccundu  quojda  in  gratia 
fuit  creatus.Etde  eo  legitttr  E:^ec.i2,c.  Tu  fignacuh"i  Dei  fui 
£li,&C.  De  tali  igitur  merito  admiratur  propheta  dicens.  Quo  Ceci 
difti  lucifer>?^op,n.f/Z  modicx admirationis,vt crcaturata pura. 
in  naturalib.  &  etiam  ingratia  creata,  qute  nullum  habebat  impe- 
dimentum,nec  contrarium,fic  cefidiffct  ab  aUijfirno  loco  in  profun 
diffimUm.  Sed  de  2{abuchodonoJbr  rationabiliier  cotingit  per  oppo 
fitum  admirari.Vnde  de  eo  propne  intelligitur  illud  qucdinfra  di- 
citur :  JSIunquid  ifteeft  vir,qui  conturbauit  terra  qui  c6- 
Cuflit  rcgna  Si.C.q.d,non  muilic£  admitatonis  efl,quod  natura  ta 


1{ETLIC.A.  Inc.i ^.Burg.circa cafum & ortum luciferivO' 
luit  aliquid  dicere  cumfuo  autore,  quomodo  Hatim  poft  primum  irf 
fiansfux  creationis  peccauit,quafi  motus  fpirituum  menfuretur  tem 
pore  in  mo:non  enim  ponitur  communiter  prius  &  poflerius  inflans 
nifi  naturie,perfeciionis,vel originismon  fuccelJtonis ,  quiaeadecfi^ 
menfura  operationis  rei  qu<£  eft  natur^.Cum  igitur  naturaangelife 
cunda  efle  fit  indiuifibilis,erit  etiam  indiuifibilis  ficundum  optrari 
qub  ad  menfuram  fucceffiuam  qux  indiuifibilis  efi,&  ex  diuijibilib. 
cjje  ncn  potcfl  .  Tonentes  igitur  morulas  am  duas  aut  tres  aut  qth'- 
tuor  intcr  crcationcw,  & lapfum  angeli,  oportct  haberercfptdTi  ad 
ordincm  natuncqua  cft  ordo  petmanentium :  quiafecundumillum 
ordinem  prius  efl  cffe  quam  bene  effe:  nam  non  conuertitur  fubfifle 
di  confequentia:&  ita  r.on  cftapud  intclligeritem  terminos  capibile 
angeium  fuiffe  bonum  vel  malu,nifi  pr.cinteUigatur  fuiffe.Si  tgitur 
accipitur  iiia  bonitas  &  malitia  tanqua  moralis,tunc  cflfolH  honus 
vei  malus  vfus  itberi  arbitrij&Jic  habemus  duas  moruias  ante  ap 
pofitionem  vti  negationcm  gratf!e,  qua  appofita  vel  ncgata  oportet 
ponere  tertiam,  quia  nopottft  inttiligi  aliquem  effe  bonum  bonitate 
gratuita,nifiprxinteiligaturbonusb(initatenaturaii,Etficdcmaii- 
tia.  In  hacautcm  tertia  moruia umnes  tamboni quam  maliftierut 
in  via,quiainflatu  merendiC^  demerendi:quia  meritum  beatitudi 
nis  non  eji  fine gratia:cportet  igitur  afsignare  quartam  moriila,  m 
qua  fucrunt  in  termino  meriti:vei  demeriti,quia  non  efl  inteliigibi 
lejiateitgc  ordinata,qubdquisfit  interminopramij,  nifipriusfne 
rit  in  via  meriti,nift  p  cTi  Hug.&  magiflro  veiit  dicere  in  angelis 
prmiitm  prtccefiifk  meriti^,ftdin  hoc  magiflri  iW non  tenetur:  de  5 
quo  vide  circa  quarta  dif.2.libri  fententiarum..  llias  Mutem  oes  mo 
ridas  pofsibite  eft  rffe  in  ecdem  inftanti  tempore,etiam  fi  plurespc- 
nerentur  fecundum  ordinem  natuy^  perfeBionis  vei  origitiis.Scdde 
angeiorum  motib.  &  operattonih.  ptrtfa  &  ioca  dicendum,  qtioi  , 
non  menfurarentur  fuicefsionib-ftd  foium  coexiflevtus,&  praftn^ 
tijsficutfluxusaquarum  circa  plar,l:m,&moius  fphe/ici  inplana 
videScotumcircadift.^.&  ^.iib.i.Etcumpofiiliavultluciferum  , 
ficfuperbijfe,quod  nuili  voiuit  fubeffe,hoc  intelligendum  effe  tiefim 
pliciier,quia  fciuitfejine  Dei  manutenentiae£e  nonpofjc.Bur.aut 
dicit,^  votuitfimpiiciier,ex  fm  medio,quia  voiuntas  eft  impojsibi- 
Vum .  ^d  boc  rrtedium  rejpor.det pofliilatcr,^ pntefl  effe  verum  » 
ordine  agendi,Jed  non  tffendi^Sciens.v.modum  eflcndi  fecundum  cr. 
dinem  efjentiaiis  dependentij',  qui  immutabilis  eft ,  iltefcitforeent 
prohibitum,vt  in  ilio  ordine  noiuit  Jubelfe .  ^on  eft  igitur  ad  itiud 
votuntasfedin  ordine  agendorum  Junt  mutta  impoffibiiia,  nonjim- 
piiciter  fed fibi :  &  adea  bene  fertur  prxfumptio  volnntatis  quuiis 
fuit  inpropoftto ,  &c.  In  iocis  medijs  vfq;  ad  cap.zS.  mutta  dicit 
Burg.  Qtue quamuisfint  alia  applicationes ynon  tamencontrapi- 


contempttbilis  attingeretadfacicndum  tam  magna&  injoiita-.qux      fiiliatorem  quia  eadtm  litera  varijsexpofitmibus  ftne  abfurda 
quidem  admiratio  eft  oppffita  admirationipnedidix.  te  applicari  varie  poif(i. 


CAP  XV.^ 
Nus  Moab.  Haeccft 
vifio  IfaiiB  habita  de 
oncre,  i.  de  deftruftionc 
Moab.Moab  fiUus  Loth, 


#0 


C  A  P    XV. 


a  I^Bene  quia  Moab  de  inceftu  filia:  nofle 
conceptus  eft:  vel  nox  magnitudinem 
mocrotis  (ienificat . 


Nus  Moab .    Quia  noifte  vlftata  eft 


cuius  progenics  &  prouin 
cia  Moab  vocata  eft:  In  ip 
fa  eft  ar.  qux  nfic  Aiiopo 
lis  metropolis. 

^  Onus 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

Cap.    X  V. 

^  /^  Nus Moab.H/c pofi  denuntiationem  punitlonis  Vhilifihino 

I  ^-'  rumpropheta  denuntiat  puniiionem  Moabnartm^qui  defcen- 

derunt  a  Loth,cui  ^lnaljam pater  ludaorum  fcit  multa  bona  edu 

cendo  eum  de  .Arav,&  inde  ductndo  eum  in  .Aegyptum  &  reduce 

d(  ,Gen.iz.  &  iiberando  eum  de  manu  .4mrapi)ei,  qui  duxerat  cti 

captiuum ,  Gen.\^.& per prects fuas iiberando  eum  de fubuerfione 

Soiomoruw,Gcn.  8.^?  ideo  Moabit.-e  dtbebat  fiiios  ifiael  diiigerc: 

fed  ipfi  ecoti  ario  laquam  reddcntcs  maitm  pro  bono gaudebant  de 


eorum  afftidionibus,&  fauebant  eorum  affl!iioribus,&  ideo  pro- 
pi)etahic  denutiat  eorum  vaHationem.Et  circa  Im  primb  vnflatio 
nem  eorum  denunttare  incipit .  Secundb  caufzm  cntufdam  diBifui 
rcdd-tinprincipio fequentis cap.  Tertibad  propojitumredit,  ibii 
Audiuimus.  Circaprirr.um  incipit  denmtiare  corum  vaflatione 
dupiitcm.primbper  jtflyrios  .fecundb  per  Babyicnios,ibi:Ad  tor^ 
rentem.Cij-ctf  primum  dii  it.  Onus  Moab.«.t?«f  vaftatio  naln  re 
uelata.fnppie  tfi  qujcjequttnr. 

2  Quia  nocte  vaftata  eft .  ^.ydr.nomen  efi  ciuitatis  yc^i4>  i» 
regnoitlo.  ^  Moab 


M 


"^  0  \.A  L  I  T  E  E^. 

f  i  Onus  Moab  &c.Vc):  Moab  g  ex  patrc  interpretat,  £uerfj 


tas  ludjEOrum  {i2,mtm,quib-6i  Jo.S.f.yosexpatrediaboio 
e(iis.& defideria,&c.   2 i^ia ntiiie vafiata eft M.  Pcr Ar qug 


1/3 


Ifai 


aia£ 


Cao.  XV. 


/i^Onus  Moab^t^  circuncifio  carnali  &  fpiritualis.vndc-Nos 

,^  rumuscircuncifio,quifpiritudominorcruiiiimiis  .  Ad 

<^  differcntiam  Ipiritualis  Ilracl  dicitur:  Videte  Ifracl  fecQ 

dum  carnemrSicMoab  Ipiritualitcr  accipitur,(qui  inter 

prctatur dc  patre,vcl  aqua paterna;  de  inceflu,  &  ebrie- 

rategeneratus:qua  fi  abfen 


P 


174 


a  rProuincia  Arabiz. 


tc,&  nefcientepatre.A/oa/',  a.  -  ^. --.--...........  ..^ 

• ''—•'■-   -  ■    idetur  b  AnMoab  Tconticuit:quianodle  vaftatuseft 


na:Luith,5enc :  Oronaim.foramcm  mocroris : Nerim,  D 
pardi  vcl  prxuaricatorcs:Gallim  vituli,vcl  arenarum  cu 
muli :  Elim,arictcs  vel  fortcs :  Dibon,  fufficiens  mceror. 
Quia  ergo  peruerfum  dogma ,  quod  fine  Dci  infpiratio- 
ne  humano  fenUi  in  tencbris  erroris  nafcitur ,  nodte  va- 

ftatueft,  &argumetaeius 


b  «Non  aurarebelUre. 
b 


aen 


autor  icnfus,  qui  vi 

de  DeO  patre   nafci  .     Sed  afpialeaica  artcconnrudu*     bTInpctpetuum.     c«iAdpIoran- 

j         r     •  n.  ^  aum.ubi  pnus  a>1.'mniolandum.  a  rn  .oia 

quiaaduerfariuselt  popu-  c  +  ^,,  »  \4^  u^''  .„•  •  AT  <•  j-  o.  ,  v"-^"- 
loDci,deincefluinrpclun-  .  T  muius.Moabconticuit.  AfccncIittdG^mus 
ca,&noae  ^eneratur.Mce  l  »'^-"-t''i-'rAJ'|,-'-xfYi-'.>bfidoiotum  cfAdpian,e„dum  ,,„ia. 
^-    ~  e  §^Dibonad  cxccllamplanttum,  luperNa- 

aTQupd  interpcetatui(cfliorelpiophc:ia  bfCiuitatc  nobili. 
fDcfahu.    cTTotapromncia. 

bd  ?<iiipcr  Nedaba  Mo'.i  b  vlulabit.  fln  cun- 

af  Ai^tioci  matflitl-oncJcluau  capiubatbasqaciadebant.vndelob.Ton- 
locjpic  corraiiinlc  (am. 

(k\s  capitibus  eius  clauicium  3  S^omnis  bar- 

«[Inpublico.  afPfrnitentiat. 

ba  radetur. In  triuijs  eius  accih^i  funt  facco': 

f  Omnimodus, 


roreergo  nodis  fcmpiter 
noperijt,ficutA^yptij  vi- 
gilia  matutina  nodurno.r 
rempore,Loth  quoque  So 
domapereuntevcnitin  Sc 
gor,  &ortuseftfol.  vndc: 
}\(c«  fianus  filifs  nociis ,  necjue 
tenebrarim.  Et  sl  ibi.  T^oxpfX' 
ciffit ,  dies  auietn  jppropmqua- 

a  »/^r.i.aducrfariui:fapic- 
lia  fecularisqux  aducrfa- 
ria Dco.  Cuius  murus  dia- 
lcftica  arteconfirudtusno 
B  Ctc  vadatur  &  conticcfcit . 
Hiftorialitcr.Qtua  Moabi- 
taigauififuntde  captiuira- 
tellr..;liiaru,ficut<Sc  Phili 
Hhiini ,  quod  pafluri  (unt, 
prjcdicitur  cis.  Et  fciedum, 
quod  primo  ab  Affyrijs  , 
poft  a  Chaldcis  vaftati  sut. 


3 
4 
5 
6 

7 
8 

9 


10 


i.muri  ccclcfiafticofcrmo 
nedenruaafunr,&  conti- 
cucriir,  &  adpenitentiam 
Vcr fa  fu  n  t ,  fu  pcr  Nabo ,  i. 
prophctiam  &  fcfiionem  t»nBaith. 
•i.magiftros  eorum,&  xMe 
daba  vbi  cft  faltus  infcrti- 
lis,  &habitatiobcftiarum 
eritvliilatus&plaaus.-& 
decapiiib.  eoruornamen-  t^lCjl 
tacloquentia:,tollentur,vt 
nudi  maneat&deformcs. 
Etfiquid  virilitatisinbar- 
bahaberevidcbatur,  rasit 
a  viro  ecclcfiaftico^cft^^mi- 


~  r  n       •       «/^-        T       • •  .  •»»"»Jeccicuamco,ctTemi. 

t  luper  tedta  cius  6c  m  plateis   eius  omnis  n  natum&dcbile  compro- 

a^Coeitaiionrs  nfriJP     Tn  friMi^c  m.^....  ^.^ 


afCogitationrs. 

vlulatusdelccnditinflatum .  ClamabitEfc 


«•Ciuitaiesprooincix  Moab 
aYAfccnHo.  b  f  FaCtiim  vel  ni»ndataai 


O     Hmu  noHe  vasiaia  eit . 

•3«  Bafilius.  Qi^iod  noau  crogatur  fuppl  icium.atrocius 
cnclolct&  anurulcntius.Q(ii  cnimintcrd'uquauis  af- 
flictatur  caUmitatu,  hiccm  ipfam  habctqua  fe  foluctur. 
c    ^jcendit  domus .  Ad  cxcclfa,in  quibus  fupcrbicrat,  vt 

Inon  immolet,  fcd  vt  plangat  vbi  pcccaucrar. 
*    Scptuaginta.  Contriftaminiinvobifipfis,pcribit.n. 
&  Dibon.vji  altarcvcftrum. 
^    Bafiluis.Ad  aftlimcndam  triftitiam  qux  f m  Dcum 
cft,  inuitatcosquipcrmultiuarias  cxcogirationcs  hu- 
C  mani  intellcaus in  crrorcs  prolapfi  funt.ncc  fc  pcrmi lc 
rut  modcrationi&  prxfidio  Spirituft"anai,vt  in  rcrram 
deiedi  ciularcnt  ob  pcftilcntcs  fuos  dodtorcs .  Nominc 
Nabo  talcs  mihiinnucrc  vidcturfcriptura. 
d    btbon.  Fluxuscorum:Mcndaciu  tranfit&  fluit  &  nu 
quam  mcodcm  ftaiu  pcrmanct:  Scrmoautdomini  cft 
compaaus,&  ftabilis.Vndc  manna  vidcturquafi  clacics 
nonfluitkdconfiftit. 

c    super  A^i^.  Hicronymus.Quia.&  omnis prophctia: 

huiusvfiuseftfcnfus,  noncam  pcrpartcslaceraui  T^aio 

feftio  vclprophetia.  ^edaba.dcUm:  Efcbo.co-itationcs: 

I       Eleale,a(ccnho:Iafa,faaum  Cuc  mandatum:  Scgor,  par- 

ua: 


bon  Sc^Icale ,  vrquc  lafa  audita  cft  vox 

•  f  vtoabiiJium.     TMalum.  b  ^Friam  ronlolum  fcncs. 

cdrum  .    Super  hoc  cxpediti  Moab  vlu- 

a  ^CoinpalTio.quia  Dei  creatuta,quia  eft 
miteraudus  Sr  hollis. 

labunt,  anima  cius  vlulabit  fibi .    Cdr 

afl.iclt  loiiiiudo  velirrmmi  eius  defcrti  eruni  vf- 
aue  ad  Segor.quz  eH  in  fine. 

mcum  ad  Moab  clamabit:  ucdbcs  eius  ufque 


NICOLAVSDE  LYRA. 

^-  I     Moab  COnticuit.W»^iiaTO  confuJus,& nonpvtcns  rehellare. 
Et  accipiturhic  Muab  propopulo  Moabitarum. 

2  Quia  noftc  vaftata  cft  murus././r<7f7«r  ab  ^■ffyrijs.ei  5, 
cuflodes  murinon  ponraht  ita  dcjendere  de  noiie,fuut  <U  dtc. 

3  Afcendit  dominusrc.i.rf^/> /dmi/ia. 

4  Et  Dibon.'./;<jiua/orf  j  Dihon. 

J      Ad  cxccl  fa. vij  crant  corum  idola. 

6  In  plandtum.  q.d.  non  adfacrificandum  pro  vt£loria,fcd  ad 
fiendnm  pro  drif£iionef.ia. 

7  Supcr  Nabo  &  fupcr  Mcdaba.flow/n<i/«nt ciuiutum  ab 
aduerl^fps  tius  captJrum. 

8  Moab  vlulabit.^r^;  doloreemhtcns,f.{onum  confufum. 

9  lncundliscapitib.ciuscaluicium,&c.(/MMin//j;wKi»/»-i 
>  liititaepontb  .ntur  capilli  &barba,ftcMtdicnnr  de  lob  .  Tonfo 

Capitc  COrruit  in  tcrram,  vcl  qni*  antiquitu!  rapita,  &  barb.t 
tipuuoriim  talchantur.yndedicitur  Deu.^  i.f.  Dccruorcocci- 

(orum,&  dc  captiuitate  nudati  inimicorum  capitis. 
M  O  H^.A  L  i   T  E  t^.  " 

t  "atmctropolisintcrraMoabfignat  Icrufale  mctropo 
lislud?^.  Pcrhoccr-ocpd:  hicnoacvaftatacft  Ar,fi- 
gnihcaiur.g?  pp  nockincrroris  lud^oru  contra  Chriflu 
«.unrucldUiitkriilaiepcrcxcrcituRomanoru.&alix  ci 
liJiatcsludisEpcrciuuatcsMoabhicnominatasfip^nat? 

pci- 


betur .  In  triuijs  quoq-  eo- 
rum,&  diuerticuliserroru 
dum  fingit  vnufquifqjqd" 
vulr,  eccingeturfaccopce- 
12  nitcnti^:  &  fupcrtc6la,i.  ^ 

dogmata  in  quib.  fcfubli- 
I  j  mcs  cftc  crcdcbar,  &  in  pla 
tcis  quia  latam  ingrediun- 
14  tur  viam,  q  ducir  ad  mor- 
tem.crirvl  latusNcqjafce 
d  nt  in  fiipcrbiam,  fcd  de- 
ij  fccndcnr  in  flctil,  tuncin- 
tclligcnt  cogitationcs  fuas 
vanas(quodEfcbonfignificat)  &  vanum  afcenfumfu- 
perbix.quodElcalefonar,  &  vox  corum  audictur  vfq; 
ad  mala  opcra  qux  fcccrint ,  &  mandaium  quod  puta- 
bantDci  propria  confcft[ioncdamnantes.Proptcrca  vc- 
acs.i.qui  firmi  fucrunt  in  Moab,&  crrorem  fuum  intcl 
icxcrunt,  vlulabur,  &  fpcmprofcaushabcrcincipient, 
cumanimacoriimvlulaucrif  fibi.  Vndcprophetacom- 
paticntis  aftcdlu.-Cor  mrnm  uJ^SMtab  cim abit 
f  Omnis  rlulatus.AUz  Iitcra  Omnis  vIuIat.Moab.f  &  fic 
dcfccndctinfletum  .  QiuCr.  Afccndifadexcclfa,vtante 
idola  plorct.  Scd  cum  ibi  nullum  aiixilium  rcpcrrrct.dc 
ditad  flctum  in  tcrram  vel  in  domum  fuam. 
g  Ctamabit  Efebon.Ajprincipio  rcgni  qd  cll  in  Efebon^vfq; 
lafa  ciuitatcm,vbi  finitur,vbiq5clamor,vbiq;  ludu.s. 
h  ExpeditiMoabvtiib,Ab  vxofib.fortcs  bcllatorcs.  Indc 
dicitur  Abraham  vcrnaculos  domus  fua:  clcgift^c  cxpcdi 
tos,idcfl,finc  vxoribus. 

i  CormeTiadMoab.t^t.f.prouoccmensadpcnhentiam.  Ve(\c<i 
coru.i.  firmamcnta  q  in  hxrcfib.  habcrc  vidcbantur  ad 
Scgor,i.adparuuIamperucnient:vt  nonrobufti,fedfra- 
gilcs  vidcantur.Scgoraut.i.parua  pcnitcntia,  C\  perfcue- 
raucritpcrducctcosadpcrfciaam  falutcm,qdin  vitula 

'^  irium 


Gcn.i^c. 
F 


10  In  triuijsciusacciniai  siitiic.infignutri(iiax  vdcaptinita 
tis,ftcntdiaii  eit  dc  capillis.  i>uia.n.honiines  in  Ognu  triiliti.tin. 
(iucrenifcJacco,patctEjilj(r  ^.a.rbi  dicitur :  Qnxcu  audiflct 
Wardoch9ijs,fcidit  veftimcta  fua,&  indutus  cft  facco:eir 

10  plurib.  locis  Jimiliitr  Jacco  ycjiiibaruur  capiitu  bonis  vtHibm 
fpolidii, 

1 1  Supcr  tcc.  cius,  &C.  In  kc  tangitur  magnitudo  doloris cx 
magnituiUne  clamous. 

1 1      Vfq;  l3ra.7;'.t  (fl  ciuitas  in extrcmitatc  rcgni  Mcab. 
1  j     Supcr  hoc  cxpcditi,&c.  Etdicuntur Ijic  cxpedittinucncs 
fortes.carentcs  v.XuribAS  &  libcris:&  ex  clamorc  tHuiura  iiucltigi 
tur  mainr  (tamoralioriini. 

1 4  Cor  meu,&c.A^f )i>Mw cjtprophetf  compaticntis  elus  mi^ 
Jeri.€,c»ins  cau/a  dictiur  ca.fr. 

1 5  Vc6lc>  Cius  Scc.furtes  illius  poputi,qui  dehcrrnt  effe  claufa 
ra&dcfenfioalijs.fiigerunt  vfq;  ad  <>egor  f^itutafpln.viirixpitit 
lcithm.Ecdicitur  vtiutamin  Jaimintno  ,  quiafcxumafculino  vte 
bant^r  ijjbit-ttorcs  riis  pro  fa minino  infctVt  vitio Sodomitico . 

paclamorcsafu  &  vlulatus  Moabitarum.fignanturffe- 
tus&clainores  ludcorumindcftrudionc  ipfornm. 
9  /«t«'7f/'j<:.t/»/i7;«icj/;(;,ei7-(,pcr  hocfignaturdiftra(flio 
captiuorum  ,inam  ludxi  pcrRomanospartim  fiicrunt 
intcrfcai,&  partim  in  fcruitutcm  vcnditi,  &  pcrorbcm 
difpcrfi.Perhocautcmquod(cquiturinfra. 
Tom.4.  F    4 


# 


ij^         Gloford.&NicoIaideLyra 


,76 


^trium  annorum  fignificamr,  vnde,  Abrahgpr^cipitur, 
ein.if.b.  vtofferatvitulum&arietem,&hircumtnumannoru, 
A  pcrfedum  lciUcct  facrificium ,  vt hccrcs domini  cfle  me- 
reatur.Cum  autem  cgerintpoenitenriam  per  Luith.i.ge 
naru  m  lachrymas,ad  aUiora con(ccndunt,sS:  quafi  me- 
roris  foramine  &  introitu, 
clamorem  contritionis  le- 
uabunt  ad  dominum  dice- 
tes:  Sacrificium  Deofpiritus  co 
tribulatHS,cor  totritum.  Et  hoc 
fiet,quiadoftrina  hjEretico 
rum  qui  pardis  &  prsuari 
catoribus  comparantur}de 
lertaerit.  Omnisquoque 


I 

1 


PCal.6o.d. 


ttriennein 


a  fldtft  paruulam  petuenient.vt  non  robufti,  fed  fragiles  videantur. 
5^rriumannotum. 

^  adSegdr  vitulam  t conternantcm,Per  afcen- 

a  f  Genx  ^ Cliuus  enim  obuius  captiiiis  per  (]uem  traheban- 
tur  &  p<r  ciuitatem  (uam  Oroniim.  bf Foramen  m^roris 

fum  enim  Luith  flens  alceditj&  in  via  f  Oio- 

a  1  Luftura. 

naim  clamdrem cotritionis  leuabunt.Aqux 

af  Pardi  ve!  prruaiicaiores. 

herba  & germcn  ,  &  quic-  b  gnim  Nemrim  deferts  eiunt ,  quia  aruither- 

qUid  in  fcrmOne  COrUm  Vi  a  f  Arbomm.  vmearum 

ride videbatur  e;caruit ,  &      ba,defecit germen, virdr  omnis  interijr.  f  Se- 

lCCUndum  magnitUumem  aTSecundiimquamitat.-mmorbicuratiomedici.TPeccaci.     T^irio- 

peccatoruma  Deo  vifitati  c  cundum  mlgnitudinem  operis^  &vifitatio 

a  f  Flumina  Babylonis,vndeln  fslicibusin  medioe.fulpen  orga.noftra. 


nonvnummaerorem,fed  pluramocrorlsadditamenta  D 
congeminent ,  vtcum  plenamegerint  poenitentiam  & 
fugcrintdeMoab  leonem  principem  habere  mereatur, 
queScptuagintadixeruntArielqd  interpretat  leoDei- 
a     ^dSe^or.  Hieronymus.Scgoreftex.v.vrbibusSodo-  *^en-i 

moru ,  qug  propter  Loth 
hberataeft.  Vitulam,pro- 
pter  Uixuriamconternan- 
tcra ,  non  confternantem, 
vtquidara  legunt  ,fedfal- 
fo.  TraduntHebraei,9his 
concufla,tertio  terrjEmotu 
corr  uent .  Vel  conternan- 
tem  dicit  robuftam,  func 
■n.animaha  robuftatertio 
anno  ficut  homo  30.&;  po 


I 

2 

3 


4 

5 

6 


fArot 


'jBerelini 


Pfal.istf. 


funt,vt  quem  per  beneficia 
non  fenferant,  perflagclla  d 
^  cognofcant.  Ducuntur  de- 
nique  per  vallem  vel  torre 
tem  fahcum,  vtnuUusin  e 
eis  fruftus  haereticorum 
rcmaneat.  Hancn.fcminis  f 
harum  arboriim  dicut  ef- 
fenaturam  ,  vt  qui  illud  in 
poculo  hauferitcareat  libe 
ris.  Vnde  fan£ti.  injalicibm 
in  medio  eifli^.LBabylonis./Ji- 
fpendimus  orgam  nojira.  Om- 
nes  tcrminos  Moabitaru 
clamorcircumiuit,  ad  poe- 
nitentiam  vocantium,  vt 
cfferrepoftintpervlulatum  funmvituloslabiorum  ,& 
peruenire  adfontem  dominicorum  arictum  vei  fortiu: 
C  quiaElim  vtruuquefignificat:AquKvcr6Dibon(quod 
interpretatur  fufficiens  moeror  veldolor)  qujemultos 
fuaafperfionepolluerant,arguenturdeceptispopuhsn5 
falutifuirse,red  fanguini.Vnde  propheticusfcrmopro- 
mittit,vt  fuperfluentes  lacrymasfqd  intcrpretatur  Dib5) 


eorum  ad  tdrrentem  falicum  ducct  eos,  quo- 
niam  circumiuit  clamor  termmum  Moab. 

a  TOppidum.f  Vitu''  vd  arenarum  rumuli.  TMoab. 

Vfquead  Gallimvlulatuscius,  S^vfque  ad 

afAiictes  vel  foitcs. 

•)■  putcum  Elim  clamor  eius:  quia  aqua:  f  Di- 

a  »  Sufficicns  meror.  ^Moib. 

bdn  repleta^funtlanguine..  Ponamenimfu- 

a^  Fiueitcslacrima:.   b"iDoiofis.  ^Hicfcilicei. 

perDibdo  additamenta  his  quifugcrintde 

a  f  Hoftem  fa:uicnicm  vel  beftias  qua:  deuotant  Chaldajos.  b  TQH.S  re- 
msnrcrum  inimittam  in  Cfialdxos. 

Moab  lconem  &  rcliquijs  terra^. 


7 
S 

9 


teft  intelhgi  quodrobufta  quoTii 
manfiflet,  fipoftliberatio  fccit& 
nem  non  peccaflet.  ""«s 

b  Kltmrim.  Ncmrim  oppi  ^^'j.'"'" 
dum,eft fuper  mare.&  ha-  fc^\ 

10  betfontesmuitus,&aquas  E 

1 1  fed  falfas  &amaras,&  ideo 
fteriles.Etnotandumquia 
non  ideo  aruit  herba  in. 
Moab,  quod  aquse  fahx  & 
amaree(setinoIMoab,fcd  tDIm 
aqujEfalfcB&amare  erunt  f"* 
in  oi  Moab  fic  ut  aqua  Me 
mrim:&  io  arefcet  herba. 
C  Et  vifitacio  eorurn.  Vifita- 
tio  in  m^\o.yifttabo  in  virga 
iniquitates  eorhW  ifxtztioi  bo 
no.  'yifttauit  nos  orics  ex  aUe. 
d     ^d  torren.fali.  Haftenus 


12 


Pfal.8 
Lud 


15 


dc  captiuitatc  Moabitarum  per  Aflyrios ,  modo ,  de  illa 

qu.t  per  Chaldsos. 

e    {-'lula  eius.  Quafiideo  vlulabit  Moab,quia  vbi  luxus 

prius,&  deledatio  propter  irrigua,&  fontium  amoena, 

ibi  modo  riui  fanguinis. 

f    ^qute  Dibon .  Dibon  fiIentium,Dibon  flens,&  tamea 

vna  cft  ciultas. 


.  NICOLAVS  DE  LYRA. 

'  I  Contemzntcm.Quiatcrr^emotucorruit  infubuerfione SO' 
domx.Uebrxi  dicunt :  FitHlam  rcwbw  Sdifmth  .  Et  dicit  B^b. 
Sa.quod  efl  ciuitas  fortis  in  terra  Moab  :  propter  quod  dicitur  Seli- 
fiiahad  quam  Moabitxfugeruntpropter  eius  fortitudinem:  &  hoc 
videtur  verius,qniaalia  Segor  eratfubuerfa, 
2  Per  afcenfum.n.Luith.  '\owe«  efi  montisM  quem  f^git 
pars  populi  Moab,  3  In  via  Oronai m.  ^omen  efi  loci,per 
quem  incedebant  fujiientes  &  clamantes. 

4  AquK  cnim  Ncmrim. T^omen  eft territorij  abundantis  in 
fontihus,&  per  conjequens benehabitabilis. 

5  Deferte  er unt,  u4b  habitantibns,inde  fugientibus,quafi  dice 
ret:multofortius  alia  loca  remancbuntdeferta.Etfubditurcaufa, 
C    Quia  aruit  herba  defecit  ^zxmz.nMuuenesfones  &  ro' 
busli  de  Moah  pcrierunt. 

7  Seamdu m  mag.  operis.i.  malitix  eorum  per  culpam. 

8  Et  vifitatio  eorum.f.  per  ppam  ex  vindicla  diuina ,  qu^ 


correCpondet  maliti^. 

9     Ad  torren.  H/c  confequenter  denuntiatur  vaflatio  MoaOitarii 

per  B~hylonios,cum  dicitur: Ad  torren.ia.?.  adterram  Babylonis 

qu.t  abitndat  fiuminihus  &  falicibus,fecundum  quod  dicitur  pfalm. 

i56.:7.Superflumlna  Babylonis  &c.i'c^«i<»r:Infalicibus, 

inmedio  eius,&c.     10  Dncent  eos  .f.  Babylouif. 

1 1     Qin  circumiuit clamo.  Quafi  diceret,in tota  terra  Moah 

erit  clamor partim  morientium,&partimfugietiumJdeofubditur 

iz     Quia  aqux  Dibon.  'Nomen  cflfluminis  in  terra  Moab. 

1 5     Repletxfunt  fanguine.  Interfedlorum. 

14  Ponam.nfuper  Dihon  Z(idit3.f.fanguinis,quiapoflefft* 
fionemfanguinis  per  .Affyrios  addita  efi  ejfufto  per  Babylontos.ideo 
fubditur: 

1 5  'Lconcm.i.'Habuchodonofor,qm  vocatur  Iso.Iere.^.b,  Afce 
dit  leo  de  cubili  fuo,«S'  hoc  propter  crudelitatem  eitis  or-  audz 
ciam:  &  quiaforfitan portabat  leontm  inarmisfuis  depicium,fi- 
cut  rex  [{omanorum  aquilam. 


t 


M  0   l{  .4  L  I  T  E  l^. 
1 2  .yiqu.e Dibon repletp  fuyit  lan^uinp. S\s;nzt:ur:  multiplcx  cffiifio  fanguinis  ipforum. 


CAP  XVI. 

EMitte  agnum.ldcitco  pro 
uu»re  pro-        phet?  vixintcliigutur,  a 
phetx  diffi-  9^  « .gfonas  et  numccos  ct 

cuker  intelli 
guacur. 


C  A  P.    XVI. 

TChriflum.  a  «"D-ita  cft  mibi  omnis  pofeflas  ,in  ca:.  &  in  ter. 

Mitte  agnudiie  f  dominatorem  terr^ 


tepora  fubito  c6mutant:& 
I  dequalibetre  trafcunt  ad 
r  aUam.DQ  .n.  modo  loquc- 
3  retur  Ifaias  de  captiuitate 


Domi 

fdoill' 


•J4 


NICOLAVS  DE  LYRA, 
C  A  P.    XVI. 


I  T?  Mitte.  Hic  confequenter  redditur  ratio  cuiufdam  diBiin  capi 
Diuifio  X-*  te prfcedenti.Dixerat.n.lfaias:  Cor  meum  ad  Moab  clam.ibit 
fcilicet  per  compafsionem :  &  ideo  hic  reddit  huius  compafsioais 
caufam.f.  propter  Chri(ium,que  mpropheta  videbat  nafciturum  de 
populo  Moab  per  B^uth.  Moabitidem quam  acceperat  Boo^^^in  vxo 
tt,ex  qua  genuit  Obed,&  Obed  leffefiuc  lfai,quifuit  pater  Dauid^ 
I{uth  vltimo:de quo  defcendit  Chriflus.  Igitur  circa  huc  ifaias pri- 


mo  denuntiat  Chriili  natiuitatem,Jecuiuto  tius  regiam  dignitattm 
ii/:Etpra:parabitur .  T>n?».z/«  duas:  quia prupheta pi imd  factt 
quod  di£lum  efl  fecundb quoddam corrtlariuminfert,  ibi .  Et  Erit, 
Circa  primum  lcicndum,  quod  antiqui patres  multum  deflderabant 
Cbrifli  aduentum  :  ideo  propheta  denuntiat  Chriflumper  tnodu  dc- 
precantisdicens.  2  Emittc  agnumdomine.'.o wc/owinepa 
teremhte  Chriflum  qui  dicicur  agntis .  lo.  i .  Ecce  agnus  Dei,  &c. 
3  Dominatorem  tctxx.Vropter  quod  diam  Mar.vU.d.  Da 
ta  efl  mibi  omnis  poteflas  in  ccslo  &  in  terra .  4=  Dc  pe- 


X  ^  M   0   R^.yi   L    I   T   E   !{_. 

I  £»3f«etf?>7«»w£/o»2e«('.Iftudcaputlitcralitcrexpofui  de 
Chrifto,&Moabitis,miftim  tamen.Exponendo  tamen 
miftice,  primoponam  totum  quod  perrinet  adChri- 
llum,pcr  quem  fignatur  hic  bonus  pra:latus,eo  quod  eft 
Chritti  vicarius  fiue  fit  fecularis ,  fiue  rcligiofus .  Igitur 

cum 


cum  dicitur:  Emitte  agnum,  vox  cftecclcfix  viduatce  Dc5 
deprecantisprobono  paftore  quifitdulcis  &  manlue* 
tusficut&  Chriftusdicit.Matth.n.d.  oifciteame,quiami- 
tis  fum,&  humiiis  corde. 

2  Oo.fer.i.carnis  fu?,g  rigorc  difcipIing.Talis  cratPauPsio 

f  dicebat 


77 


IfaicC   Cap.  XVI. 


^  Moab  &  miTerlis,infpirat6conuertitoculum  mentisad 
A  natiuitatcm  Chrifti,  &  coepit  Moab  alloqui.q.d.  Nc  de- 
rpercs,3gepaenitentiam,quialicct  captiuandus,detua  ta 
men  prc^cnie  nafcctur  agnosqui  tollet  pcccata  mundi, 
qui  dommetur  in  totoorbe. 
a    7'«rarff/(rr«.Ruth.f.qnia 

.tivrir^r-vrpnriim  rlni    Moa  »  fRmh  Gent!Ii:G<ntcseniinlapidesproDcocoIebaiit,8cideo 

lUXtaprXtLptUmaill  mua  a  Dro  adertx  eiam.  f  K.e<litacaptiuit»temMoab. 

•     bitsvfq-jaddccimamgcne  b  f  H«c(ciiicet. 

rationcmnon  ingrediutur  a  dc  petia defeiti ad  montem  filij  Sion  .  Eterit  i 

i_/T         -rv-.  T»...     \    -»^    .     j  a  «  (^  fugeritdeMoab.  f  Accipitrem.    bfSicut.  c  TCitiflime.  2 

N=  i  Moabitis  ferrcntibusdeuoremut. 

ficut  auis  fugicnsjt  &  pulli  de  nido  auolantcs, 

a  *  r.i.  iratfsvclviii  *<  inulietes.  ^AnimiMo.ibita;. 

c  fic  crunt  fiiirE  Moab  in  tranfcenfu  Arnon.  ^ 


178 

pertingant,talesfaciunttcgmcn  lufliUs.Qnalescgo  vidi. 


qui  moerorc oppreili  fcipfos  in  domilcula  inckidcrent ,  ■^ 

omnemqjadituminclodcrcnr^nequaluxtranfradiarct, 
&  quodammodo  de  feiplls  vltionem  expeterent. 
h    Trofugiimi.  Ouimefugerunt,quideecclcfiaegrefli 

funt,  qui  fenfum  fuu  funt 


ccclcfiamDei.RuthMoabi  b 
tis,  Booz  nupfit,  cx  quo 
Obed  genuit ,  ex  quo  Icffc 
"**  paterDauid,decuiusfemi- 
ne  virgo  Maria  proceffit, 
qux  conccpit  &  pepent 

^-jj3^  Chriftum.Sicut.n.Chrifius 
provtroqucpopulovcnit, 
lic  de  vtroq;  nafci  voluir. 
b  ^dmontemfilta  Sior.  le- 
rufalem,vel  potius  ad  cccle 
fiam,que  eft  in  conteplatio 
ne ,  tanquam  fpeculationis 
fiiia.  In  lerufalem  quoquc  h 
maximcpredicauit,  mira- 
cula  fccit ,  paflus  eft ,  mor- 
B  tuuscft,&  refurrexit,&gc-  1 
nus  humanum  redcmit. 

,., ,  c  sic  erunt.Sic  in  captiuita 
tcm  tranfibunt  per  Arnon: 
quicfttcrminus  Moabita- 
rum  &  Amorrhxorum. 


O  Moab.  b  f  Ptxuidequomodopo(riseuad;re. 


fccuti  non  dodrinam  fpi 
ritu.sfandti. 

•5«  Hieronymus.  Vaftata 
.n.Ierulalem  &  omni  lu- 
dceaque  confiniseftMoa- 
bitis ,  ad  te  mcus  populus 
tranfmigrabit.-  efto  igitpr 
latibulumeorum ,  necti- 


,    ,-  >,;:■,•-■'"  ^ 'ri- '  r  n  "^^^^  impetu  vaftatoris, 

Ini  conlilium ,  t  cogc coniilium,ponequali  ^  quiaficut  puluiscitotran 

j  n  ^Securaro  »b(conlionem.     b  «r  Inapertafeifecutione.  '  fibit.  Ouidam  hu< 

g  ncdcmvmbramtuaminmeridie.Abfconde 


Quidam  huc  locum 


d  .><rno.'i.(qu?interprctatur  k 
illuminatio)  coru.qui  dcrc 
licliscrroribusjtranfcenduntad  fcientiam  vcritatis. 
e  ini  confHtum.  Nihil  agas  fine  con(ilio,ncccircumfcra- 
risomni  ventodoftrinx,  fcqucrc  magniconfihj  angclu. 
f  Coge  conjiiium.  De  vagis.f  &  crrantib.ecclclia  tacicndo. 
g  Vone  qnafi  nofffTn.Tabernaculum.f in  quo  quiefccrc  tc 
putabas,quod  crat  nodis  &  tcncbrarum  :  ponc  in  Meri- 
dici.in  clariflimo  luminc,in  quoablcondcrc  dcbcs  dc  er 
rore  fugientes,(5c  prius  vagos  vltra  non  proderc.Pone  in 
Mcridit  ,dum  crit  perfecutio  ludzoru .  Ponc  6  tu  Moab 
vmbram,i.defcnfionem,quafi  no£lcm,i.fccuram  abfco- 
fjoncmlud^cis.Notandum.quiaantcvaftatacftlcrufa- 
lcm  abAflyrijs,&poflaChaidiisquamMoab.  Idcoq; 
pricipitur  ci ,  vtfugicntcmpopulum  Dci  apud  fc  rcci- 
piat  &  abfcondat. 

•J<  Bafilius .  Facltc  operimcntu  luBus  ipft  f(mptr.  Qii i  pro  h is 
quae  mique  gcflrcrunt,contriftantur,ita  vt  ad  bcaifi  ludu 

pcr- 


a  fludzos.    b  f  Oe  loco  ad  locujn.  c  ^Hoftibus.  d  ^(^ia  ya(iata 

lerulaiern. 

fugi  entcs  &  vagos  ne  prodas .  Habitabunt 

a  ^tljia  confinisesti»    b  ICitmdiaboliiS  cotperitpetfequi. 

apudte  profugi  mci.  Moab  cfto  latibulum 

a  fAfrvrijft  Chaldxi.  ^Duboli.  b  tQnja.  f  Confumptusoccilus. 
f  Sennachetib.   *Qji  ad  aduentom  agni,  qui  ortus  depetta  defctti 
venitad  inonteni  Sioa.  , 

corum  a  facie  vaftatoris  .    Finitus  eft  enim 

a  '  PoteBti*di>hoiicoR)patatuipultteri.  b  f  O^ia  mifeiosfecit. 

tpuluis,c5fummatus  cft  t  mi^fcr^dcfecit  fj  con 

a  cvadando.  b^^reiienos.  tDeprimo  adueniu.     c  T  lHo  confumpto. 
4  fraiKS.  TOmnnenimpeccaueiunt  ficegentgloiiaOci.  e  f  B.egnuin 
feinpiternum    <t  Filij. 

culcabat  tcna.  Et  pr^parabitur  in  mia  folium. 


lo 

II 


12 


^3 


male  de  Antichrifto  inicr 
pretantur,vt  putcnt  fan- 
dos  co  temporc  proptcr 
viciniam  vrbis  Icroibly- 
mjeadArabastrafituros , 
&  nunceispntcipi  nepro 
dantfugientcsadfc.  E 

Myftice.Confidcremus 
a  principio  huius  oneris , 
quomodo  Moabitie  pcr 
gradus  &  ordincm  poeni- 

14  tcntix  fiant  Ifraclita%&  fu  +vaRins,cal- 
giant  quafi  auis  &  volent  '^^^^ 

15  quafipullidenido,vttra  „. 
fcendant  per  Arnon,  & 
habitent  in   montcfilias 

Sion,  &  diaboli  vcl  Antichriftipotcftatc  contrita,  Chri-  loan.  y.d. 
flusin  hisregnct,&foIium  fuumponatquifaluati  funt 
mifericordia  atque  iuftitia.  T^on  enim  paier  iudicat  qucnquSf 
fed  omne  iudicium  dedit  filio. 

i  Finitns  elietiimpul.  Subito  tran fit  ad  interfedionem 
Sennachcrib ,  qui  puluis  &  mifer ,  quia  gloriacius  tan- 
quam  puluis,  quem  proijcit  vcntus  a  facie  terra:,  &  mife 
rabiliter  abhacluce  migrauit.occifusa  filijsfuisintcm- 
ploDcifui.  Pfal.i.b. 

k  Etprxparabttur.  ludxicxponunthoc  de  Ezechia,qui 
poft  mortcm  Scnnacherib  in  pace  rcgnauir .  Scd  mclius 
ad  Chrifttim  refcruntur,&  quxdam^^ad  primu  qua;dam  '^•^'^S-»*  8- 
adlccundum  refcrunturaduentum.  4«Finitoenim  An 
tichriftipulucrcqui  conculcabat  vniucrfam  terram.rex 
Chriftus  aducniet ,  qui  fcdcbit  in  tabcrnaculo  Daui(J,  & 
in  diciudici;  rcddct  cun^lis  pro  opcribus  fuis 

^  Sede- 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

t ♦  r  De pctra  dcfcrti.  Locus  e/l in terra  Moab,  de qua  fuit  I{uth. 
ynde  dicit  Hicronymus  inepiflolaadVaulinum  deomnibus  facrjt 
fcriptur*  Ubris.  I\uth  Moabitis  ifaia  expUt  vaticinium  dicentis : 
Emitteagnum  domin^^^r. 

2  Ad  montcm  filix Sion.  Ide(l,ad  Ierufalem,in qtia  erat te- 
flum  in  monte  Siof.vhi  beata  virgo  obttilit  fiUum  fuum.Luc.i. 
S  Etcrit  ficut  auis.  Hic  propheta  ex  dihii  tnfert  conetarium, 
videlicet,  quod/icut  ipfe  compatiebatur  populo  Moabitaru propter 
Chriflum :  iu  econuerjo  populus  Moab  debebat  computi  populo  lu- 
dieorum,exquodeJcenditChri[iusper  Boo'^:  ficut  & ex  Moabpex 
J{uth,yt  dicium  eji.^ddit  etiam  prophcta  aliam  rationem  compa- 
tiendijcilicetpropter  angufliam  quarn  Moabitx  erant  pjjfuri.^f- 
fUSi  cnimfolent  attfs affiiiiis  compiti .  Et  hanc  rationem  prmiilit 
diccns.Et  crit  fi.auis  {u.fcilicet  timore,  ne capiatur. 

4  Sic  cr un t  filij  bAo^b.fcilicetfugientes  ne capiantur  ab  .4}' 
Jyrifs  &  Babylontfs. 

5  In  tuafccn.Amon.fluuius  eflin  finibus  Moabitartim. 

6  Ini  con.  cum  fapicntibus  Moab. 

7  Cogc  confi.  iieii,c»ngrega  in  toco  fecreto  ad  vidcndum,  quo 
modo  pojjis  ejfitgae  manus  vaJiatoris.Et  conjequcnter  dat  modum, 

*    dicens. 

8  Po.quano././ic  latibula,in  quibuspoffisfiliot  Jfraelfugien- 

tes 


tes  abfcondere  in  meridie^  ita  qiioi  ibi  lateant,acfi  effet  tcmpus  «o- 
liis:&  idco  fubdittir, 

9  Abfconde  fugicntcs.  elstompatiendo. 

10  Et  vagos  nc  pro.  ictlicet  perfecutoribus  tradendo .  It  quod 
de  fitiis  Ilraet  intell!gat,fubdit. 

1 1  Habitabunt  apud  tc  profu.  mei.i.  fugientes  de  populo 
tneo  timoreSennacherib:  quia  Itcetnon  ceperit  letufaltm  tamtn  ra 
Jiauitaliasciuitates  Iudxf,vthaLctur^.l{cg,i8.&deHlisniu!iifii 
geruntad  terram  MOab.Et  vlterius  denuntiat  prophcta  cajum  Stn 

nacherib  depropinquo  futurum,  &  Moabitf  non  retrahantur  a  re- 

teptione populi  Ifracltimjre  Sennacherib,ditens. 

12  Finituscftenim  puluis./.  t«pro;>j«^Mo  eflexercitusSen» 
nachcrib  tcrminandus  qui  dicttur  hicpuluis,  eb  qubd  corpora  bella 
torum  fiierunt  reda£la  tn  dnercm,  vt  difium  eHfupra . 

1  j  Confummatus  eft  mifer.  idefl,Sennacherib  efl  in  proxi- 
mo  occtdendus  dfiliisfuis  in  terrajua. 

14  Dcfccitquiconculcabattcrram. /■«//««  Sennacherib, 
quifubvfctebatfibi  habitaiores  terrx. 

15  Et  prcparabitur .  flic  defcribitur  ipfius  Chriniregiapote' 
ftas,cum  diitiuf.Et  prxparabitur  in  mikn.fo.quia posi  rrfur 
re&ionem  Chriflus  afcenaii  tncu  tum,&fedet  ad  dcxteram  patrist 
vt  habitur  Mar.vl.d.cuius regnit  eli  in  dulcore  mifiricordiu:,vfque 
ad  tudicium  extrcmum,in  quo  erit  tempus  iuJiitite.ideoJeqHitttr. 

^  ludicans 


MO\.ALlTEt{. 
X  diccbat  i.Cor.9.d.C4fl<^^o  corptis  mcum,(3inferuitutem  redigo, 
nefunetum  altjs  prxiicauerim,  ipje  reprobus  efjiciar. 

1  Depctra  dcftrti .  i(^cft,  dc  iblitudinc contcmplationis. 

2  .^iimcnrtm.i. adrcgimcn  ccclcfix:  adhoccnim  talcs 
funtprai.ficicndi^qmhaulcruntincxcrcitioftudij  facrx 

kriptu- 


fcripturg  quod  poflunt  in  populum  fibi  crc(ditum  cff^un 
dcrcpcr  do6trmam.  Etquia  fccundum  Grcg.in  bonisre 
£loribusdcbctcfle  iuftcconfulcns  milericordia,  «Sc  pic 
lcuiens  di(ciplina:icicofubditur. 
1 5  Etprxparabitur.  Qupniam  aliquifunt  nimis  tardi  iu- 
ftitiani  cxcqucndo^idco  lcquituCt 

t  £trel02 


179        Glorord.  &Nicolai  dc  L 


180 


a    sedebttfuper  eum,  Qaic- 
*f  fecns  &  iudicans ,  fuper 
corda  bonorum. 

b  ^udiumtis  /uperbia  Moab. 
More  fcripturs.quialxta 
nuntiaucrat,  ne  negligen- 
tcs  faccrct.comminationc 
tcrret. 
t  Ierd,48,c,  4«  Bafilius.AduerfusmCi- 
di  principe  hec  didla  funt, 
qui  primus  apoftafiam  de 


f  Vtpoft  mifericotdiam  iudicet,  Scquarat  iuftitiam.Sc  reddatvnicuique 
fccondiita  operi  fua.     b  ^lnecclcfia.  TQ^od  mrructat  &  furcitatuin  eft. 

&  fedcbit  fupcr  illud  in  veritlte  intaberna- 

a  «r  InfccundoaJuentu.  b  «[Dicensmalis.  Itein  ignem  a:istnum.Bonis. 
Vrnite  bcnedifti  patris  mei  petci.  i;e. 


culo  Dauid  iiidicans  &  qua^rens  iudicium,& 

a  fVn  cuiquefecundum  opera  fua    b  ff  Hoc  iterum  de  Moab.  «iVoxfan- 
ftotum.quideMoabfaluati  funt.si:  fuperbiam  ineiusexpeiti 

b  velocicer  rcddcns^quod  iuftumett.t  Audiui 

3  I^Hsieticorumfimpluitatem  ecclefixirridentium. 

mus  fuperbiam  Mdab:,  fuperbus  ci1:  valde. 

9  liTaccipitata  audaciaPlusaudetquam  poflit. 

iignauitj&fuperbiaelatus  c  Supcrbia  eius&arrogantiaeius  ocindigna-  4 
fuumcontempfit creato-  r      r   ..  .:  .  /-....i.:.    ^.^^,-. 

rem.Hicquiinflisatanti-        .      .        «ar  r    ^*     j      ;     tj    ^         1 

ftites  hxrefeon.vtm  excel-      tlo  eius,plulquam  fortitudo  cius.Id  circo  vlu 


yra 

d  ^/«/jJ/V.  Alteradaltc- 
rum  omnes  fcilicet  hsereti 
corum  &  philofophorii 
diuerfitates  cotra  fe  in  tor 
mentis  mugient. 


TAdltr  inuicem.  b  ^Moab. 


fo  iniqualoquantur,qui      ,   ,.       ,     raTVf      r  •    ^r        1    1  1- 

fedemife  d  i^bit  Moab  ad  Moab,  vniuerius  ululabic. 


quidem  fi  qii  eo 
nnt,vt  eflcntiantur  propo 
-fSuper  doiis  fitJB  quxftioni ,  ille  docet  e 
Cirsharefath  quidem  non  cxcuti  opor- 
Jo4mn)ini,ve  ^^^.^  ^^  Hberari  rationem 

runtame  per  j.  .      .      ^  ,  ^ 

curu.  fermoniSjimo verocum  r 

j5  qui  prseualet   coargucre 
Joan.jo.b,  '  abfurditatem  dogmatum 

ipfius,deberc  potius  incef- 

ii  contumelijs. 

c     Et  indignatio  .   Contra 


Deum  in  coelum  pofuit 

os  fuum  prophetis  detra- 

hens .  Illud  euangelicum  apponcns  Omncs  qmveneruntai 

te  antemefures  fuerunt,&  latrones.MoyCcn  &  Dauid  liomi- 

cidas  vocat,Iofue  fanguinarium. 

Flu- 


fQui  confidunr  &g!oriantur  in  munitionerautotum. 

tHisquil^^tanturruper  muros  codilateris, 

a  1  Oprzlatiecclefiaiuel  de  Moab  faluati.     b  «r  Mortem  capiiuita- 
lem.  THzreticotum  iaculisfaftas.  c  «jVici  &  villat. 

loquimini  plagas  fiias :  quoniam  j  fubui- 

a  fi..iuitas  nobiliSiiicut&Sabama.     b  ^Dei  auxilio,  velcombullaignedi. 
uino.  c  fPrarcipue. 

bana   Efebdn  dcferta  fiint .    Et  t  vineam 

a  f  Multimdinempopuli.  b  fPrincipes  AfTyriorum  vel  ChaU 
dxotum.  f  Apotioli  vcl  apollolici  viri .  VeHic  diliingue:  Et 
vineaSabamadomini  gentium.     c  tHabitatores.i.  Sabama 

ceciderunt. 

Sabima  domini    gentium     exciderunt :   i<5 


10 

II 
12 
ij 

J5 


D 


e  SupcrmuiTos.Non  xdi^  S-^^S 
catos  quadro  lapide ,  ficut 
templum  Dei  funt,in  quo 
fimili  lapidcs  pofiti.vt  nec 
maileusauditus  fitnecfe- 
curis. 

f    SuburbanaEfebon.  Om- 
nes  cogitationes  eorum  Pfal.f 
( quod  fignificat  Efebon ) 
non  pertinet  ad  ciuitatem 
Del  de  qua :  Flumihis  impe  - 
tus  Utificat ,  ciuit.  Dei .  Sed 
fuburbanafunt,  vtadvr- 
bem  domini  pertinere  cre 
debantur. 
g    Sabama.  Attollens  alti- 1  arut 
tudinem.  Qui  in  altum  fe 
erigit,  &  fuperbix  turrem 
vfque  ad  coerum  extruere   ^ '  * 
cupit,pr2ECipuecomburi-        * 
mr.^abama.  Nofolum  ex- 
tollens  altitudmem  ,  fed 
etiam  conuerfio  aliqua :  r 
videtur   in  regione 


quia 
Moabiricaaddomini  feruitutem  aliquaex  partevellc 
conuerti .  Dominiergogentium,vine?  Sabiamaexcide 
xuntflagella 

Erra 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

it  I     Iudicans&qua:rcnsiudicium.^'t77;«f  ejfrr-ewww. 

2    Velocitcr  reddens,  quod iuftu  eft.  quia  in  brcui  tempore 

dabitur  jententiapro  iu(iis  :Ycn\X.c  hcnc6^i^\.,S<.c.&  contra  iniu 

flos-.ltC  ma\cd[^i,ScC.Matth.2.d.vndeverfus:Monis  vcl  vitg 

Verfu».  breuc  verbu,ite  venite .  Dicetur  rcprobis  itc,venite  .pbis. 
'■  Totum  autem  ijtud  de  capite  preejenti  exponit.  [{ah.  Sa.de  Moabad 
literamcontinuando  capite  precedenti.^d  cuius  intelUHum  fcien- 
dum ,  quod  Mcja  rcx  Moab  Joluebat  pro  tributo  regi  Ifrad centum 
milia  agnorum,vt  habetur  4. l{eg.  3 .  tamen  pojica  mortuo  ^cha^ 
negauitiet  quia  ex  tunc  populus  Moab  erexitfe  in  fuperbiam,de  qua 
dicitur  in  parte  fequenti.  audiuimus  fuperbia  Moabfuper  efi  valde: 
1  Q  Ideo  Ifaiasvolens  eiusfuperbiamrtpeUere^improperateitributM 
ijiud  diccHf.-Emitte  agnum  domine  dominator  terrae.  fj^_^ 
mina  enim  Hebraafunt  incltnabilia.  idco  dcjacili  dicitpoteit  ai,  i,A 
nator  pro  dominatorem,ftcut  hfc  nomina  cornu  &  grlu  indiffeten- 
ter  accipiuntur  in  cafu  accufatiuo  &  nominatiuo  apud  Latinos .  Et 
eji  fenfus  fecundum  l{ab.  Sal.Emitte  agnum.quaft  diceret  propheta, 
quid  fuptrbis  popule  M.uab  contra  regnum  luda  contemnendo,quia 
iUe  quifuit  dominator,  &  dominus  in  terra  vejira,fcilicet  rex  ve- 
fteraliquadomifitpro  tributo  regi  lJrael:.AgnumJ.agnos  accipien 
doftngulare propluraliyftcut  Exod.  8./.  Venit  mufcagrauiflii- 
ia3iyi.muliitudo  mujcarum.  Depctra  dvfert:.ide<t,de  tali  loco  terr^ 
OMoab.vnde  mittcbantur  agni  pr.edi£li..Ad  montem  filite  Sion.id' 
eji,ad  Samaria  qu4: adificatafuit  in  monte  irnpto  a  Somer.j.  I{eg. 
16.&  erat  metropulis  in  regno  Ifrael .  Et  dicitur  mons  fili^  Sion , 
qttia  omnes  ciuitates  totius  ludx^  fucrunt  fub  lerufalem ,  in  qua  eji 
mons  Sion  vfque  ad  diuifionem  regni  tempore  B^oboam.Et  crit  pro- 
poter  Juperbtam  Moab.Sicut  auisjugies,&c.  quia  vadatio  hxcfiiit 

Djuifio.  ^"  inJiiEiaypro fuperbli fua  cum  alijs  malis .  Confequentcr  oHendit 
propheta  modum  euadendi  hanc panam ,  fcilicet  per  compaffionem 
ad  filios  Ifrael  dicens:Iniconftlium,  &c.  exponatur  vtfupra  vfque 
ibi:Finitus  efi  enim  puluisyconjummatus  eH  mifer,  defecit  qui  coi- 
cukabattmam.vbi I{ab.Sal.dicit quod hec  ejilitera  Hebraica:De- 
fecit  fucliOyConfummata  efi  mammillam,defecerunt  mobilia  de  ter- 
■  ra.  Quam  literam  fic  expotiit  ^  Defecitfu8io,i.animaliaqu£ant^ 
abundabant  in  terra  Moab.  \onfugent  amplius  lac  matrum  fuaru: 
confummata  eji  mammiila ,  ideji  defecit  lac  de  mamrnillis  anima- 
liumtvnde  Moabit.£  in  la£ie  &  butyro  folebant  abudare.Defecerunt 

mo- 


mobilia  de  terra,\animalia  qu£  gradiuntur  fuper  terram:  quia  ho 
ftes  deduxerutu  ea  perpr£dam:banc  enimpcenam  comminatur  cis 
Jfaias  :  &tunc  conuertitfe  adnuntiandum  fortificationem  regni 
iiidx  tempore E^s^echia dicens:  Etpraiparabitur  in mifericor- 
dia  foiium  ,  quia  exDei  mijericordia  extrcitus  Sennachtrib  ab 
angelopercufjus  fuit ,  &  ipfefugiens  ad  lerramfuam  ibi  interijt: 
&  tunc  ET^cchias  in  pa^e  & gloria  regnauit,vt  habttur  2.  Varal. 
3  2.  Et fvdebit  fuper  illud in  veritate.vnde  dixit:Y\2A  pax  &  vcri 
tas  in  diebus  meis.4.  I^eg.io.dicit.In  tabernaculo  Dauid,idefi 
in  ciuitate  quam  icdijicauit  Dauid  iudicans  et  querens  iudiciu,&c, 
quia  ipfefuit  iujlus,  &  in  alijs  iujiitiam  Jeruauit. 

3  Audiuimus.  Quiafecundum  txpofitorcs  Hebraicos  &  Lati 
vos  Moabitf  non  fecerunt fecundum  monitionem  Ifaiadecoferuan 
dofugitims  de popnlo  Ifraeliideonon  euaferunt  paenam  commina- 
tam  :  G?  ad  hoc  defignandum  reuertiturhicprophetaaddefcriben- 
dum  eorum  posnam  &  culpam.Et  primb  pr^dicit  exterminium.fe 
cundo excludit  eoium  remedium,ibi:^tcnt.  Circaprimum  dicit: 
Audiuimusfuperbiam  Moab.  perfamamvolantcm. 

4  Supereius. /«/^3«. 

5  Et  arrogan  .eius.  In  verbis. 

6  Et  indignatio  eius.  /»  exterioribus  ftgnis. 

7  Plufquam  fortitudo  eius .  Efi  enim  modus  fuperbi  plus 
aHimare  de  fe,quamfit  invcritate. 

8  Idcirco.  ide^  propter  iHam  fuperbiam. 

9  V 1  u  1  aba  t  Moab  ad  Moab .  Qu^rentes  abinuicem  aUxi- 
lium,nnn  inuenient. 

10  Hisquilaetanturfupcrmuros.  Talesenimmurifiebat 
antiquitus,Jcilicet  delatenbus  coiiis,&  in  fortiuudine  talium  mit 
rorum  gloriabuntur  Moabitjc, 

11  Loquimini.  0  ro5pro/'/;fW 

l  z     Plagas  fu  As.idcfi  mifcrias  eisfuperuenturas. 

1 3  Qup.  fuburbana  Efebon.  isiprnen  eji  ciuitatis  famofe  in 
tcrra  ilia 

14  Dcferta  fnnt .  ^  fuis  habitatoribus  inde  fugientibus. 

15  Et  vineam  Sabama .  Ciuitas  erat  in  Moab  abundans  in 
vincis. 

16  Domini  s,cntmtncyic\dcmnt.idefi,.Affyrijprimb ,  & 
pofiea  Babylonij. Et  dicuntur  vtrique  domini gentium,quia  tempo- 
ribusfuis  multas  gentes  Jubiecerunt  Juis  dominijs. 

*  Fla^el- 


MOIl^LITER^. 
4.  Et  velociter  reddens  quod  iuHum  efi. 

Uudiuimus Juperbiam  Moab .  Hicponitur  cxpofitio  my- 
flica,  quantum  adMoabitasper  quos  fignatur  ludsi,  vt 
diclum  cfl  capite  prscedcnti .  Sic  ergo  dr:  .Audiuimusfu- 
pcrbian:  Wo«i/>.idcft,IudjEorum  primo  Chriftum  eis  mif- 
fam  defpicicndo  &  crucifigcndo .  &  fccundo  Romanis 

rebcl' 


rebellando,  vtdicitlofephuslibrode  ludaico  bcllo. 
p  r/a/a6if,eu-.PerqddefignaturcontctioPharifKoru  & 
Saduccorii  de  rcfurredione  mortuoru,vt  habet  AQ!.  2  j. 
lo     His  qui  iMantur .  Ex  confidcntia  namque  fortaljtio- 
rum  rebellauerunt  Romanis. 
1 3      Quoniam  fuburbana  Efebon  .  Per  ifta  loca  fignantur  lu- 

dssciuitates  defert3cpcrRomanos. 

t  Su£er 


i8r 


Ifai^  Cap.  XVI 


18: 


03.     Enauerur.t.    Lurtr.intCJ. 

b   7«jr.ye>_ro.\'ttandcquas     f  flai;ella  eius  ufquead lazer  peruenerunt: er-  i 
interhccrct, non  habercnt ,  a       ,  ^fenimx«j.c«.  b  texcUs  fdi^cct  flagdL  f  a  d«>.  TFug.tiuos.  » 


aTN<rei  arijs  hireGbns  ilii  nafcercntur  in  infinituni:ejrciderut  fljeella  eiui  ttc 
b  TEt.am.  cfCmiias.  Itiioddt  tor:itudoeoiu:n  ,  lUclUc  tortiin.na  quzque 
bjreticor»ji>_dog.n.ta  .^gnbus  confiduiu.  IDomini  genti.-m. 


C     Tropapnes.  Mctaphocii 
pri-  vincs  prorequitur. 

d     Trjnfujuvt  mare.  Vt  m  i- 
.  rabilia  domini  vidercnti.n 
'  protundo  tcntationum  li- 
bcraticxci.s. 

c    /^Jif.VincaMoab.cx  vi 
clnialoci  talis  cfl,qualis  So 
doma .  vndc:  De  vuua  SoAo- 
jnoruM  vineaeorutn. 
f     Sabama.  Quircexiollit 
contrarentcntiam  Di.i. 
g     De  Car.  CarmciU  ;  mos 
cftintcrPhoeniccrn,6.'  Pala: 
flhinaminimincns  Ptolo- 
■n  maidi,  in  quo  Eliasorauir. 
»       Etponirurixpc  pro  <]uali. 
becfertilitaic.  Vndc.&  hic: 
]i  ^  ^»jc-(!:i,  ht't:a   CJ"  exai  de 
ii  -  Crf' wtu .i.tcrtilitas in qual« 
tabantur  Moabita:. 

h     £:r;</jj6:/.QiiiafpiriraIis 
circuiicifionis 


ntcliee. 


_  'ntcrige. 

raucruntin  aelertoprdpagines  eius,  f  reliclx 


6 

7 

8 


fiirruafaccrc,nopreualc-  D 
bit:  non  cnim  ftatim  pcr- 
fedc  virtutem  capimus. 
n  7yo«vj//t.Ineis.f.non 
inucnicnt  auxilium,  in  q. 
bi's  fperabar ,  &  fic  anpa- 
ru.it,qa  incafllim  colcbar. 
o  Hvc  ver  In  prcoemio.f. 
vbi  dhOms  Moab.Ex  tunc, 
ex  quo  .f.  loc]ui  cocpit ,  vt 
omne  quod  dixit  vnum 
verbum,idcf^,  vna  fcntcn 
tiafit.Hoc  verbum  prooc 


a  5Scd.  t  Domini  gentium.  f  Uutiiui  Baovloniam.     b  TTentationibuife. 
j,  culi.  Veniinaltituiin;mniaris  &tcmpelUsdcmetfitine.    c  f  Malo 

d  ^lfaias.l  Vt  m..cuin  plorsnt.  TFottitudineni  fcilicet  hiieticorum  qui 
feextoHitcontrarcieniiam  r>ei. 

funt j  tranfierunt mare .  t Super  hdc  plorabo 

d        a  «Dciieiis  rc-cet  lazer.  b  «rAbundanteifupet  ciptiuitatemtLani  Hehi. 

in  fletuluzcr,  dc  vincam  Sabama:  Inebriabo 

a  «Co^itatifneseoium.quibusadexcelfa  cunfcrndetunt.  TAfccnlio  .■     r..TT  i 

c  tclachrymamcaEfcboii&Elcalc,  .juoniam  ^o  Su^^flS^eJKr. 

r  a  «rQnxnafci-utin  vallibu    Raphaim.  ,t     r^.i^^^,,;.,      I-  ^ 

liiper  t  vindcmiam  tuam  .V fupcr me-(rem  tui  \l  S  con";i«am!'"" ' 

a  iJominoiuin  gentium.  fAtrrtt^tumiChaldaroiumdiiipientium  bona  n       Tntr  ..  -  A   C 

Moabitaium    b  rHa:ieticorum,vtaudiaiit,  Beati  qui  lugent.  r       •"'•'•«■q.U  ^lCUtpaUCl 

t  vox  calcantium  irruit.  Et  auferctur  lcti tia  8^     ra^ciiii  remanet  poft  vin 
afnefc.en,:a„u;nominis.  ^Moab  ^  ?  acmiatorcs,  itacx  multi- 

exuItatiocicCarmcIo.&inuineisnonexuI-  "^  '"5'neMoab  pauci  cf^u- 

a  fAc.e.no,iUnt,oa.-«V.nt.  T  Quoniam.  ^5    g'^"^  hoflcS./»  r>-...Prophc 


^      ^  r\(.i^>ia>^'  ■■■v>t<«'     «v«.v''>ii>>      1     '.^«y i«i^MI> 

ff  tabit,  ncqueiubiiabicVinum  in  torculari  no 

II    * s\oih.     3  iiCe.cuma,  quod  confueuecant  vindemiafltcscantaie. 

caicabif,  qui  caicarcconfucucrat:  uoccm  cal- 

■  llnfaitumu.  f  Ddbu^oMoab.Scfaira  laEtitia  in  lu^um  mutata. 

fSenfus.  b  ^Conuernn. 


MOritiam  fc    1  .  in      l-^^  1     a  ^Senlus.  b  ^Conuetni, 

habcrc  iaaantliarrctici.      k  cantium  abituli.  t  Super  huc  ucnter  mcus  ad 

a  •Panitenrem.  b  frlanf>endo.    f  LuAuin.  c  fCordit  ioiciion.  vnde: 
bcnedic  an.majnea  dnmH  o  Sc  om  om  qux  vL 


16 


tiacontra  Philiftheos,  Sc 
MoabitasmortuoAthaz,  p 
ca-pit  dirigi.  Etpotef^  in- 
Tdi.-g.^quiacx  tunc  tcrtio 
ahnoMoabifcfucrunt  va 
flati,  acfidiccrct:  Sicut 
merccnarius  expcftat  fi- 
nemannijVtrecipiat  mcr 


«    .  I  Benedican.maroea  dnmiTO&omouquivL  nem  nnni  Vf  rpr.'ni.s^  i-t-»*^» 

i«S;r''''''-     Mdab,quaficithirafonabit.)Kuifcc'iamca  .7  aX„""nS 
nur^neui .  Proplicr*         *  y"?';^-  *>  ^  ciai-ans  q„x  jjciatehbu,.  c  ,v,„um  riie  «ipfi.       1 8  poa  tres  annos  dclebitur 


tlal^iitusfue- 
"t. 


i    *'of«,..Ncdraconisvenc 

bcntcs 

k    yenurmeui.  Prorbcr*         '  J'^'^-  "  '"""'r-  f-i;' .'«'"''-• '  V'-",  e.ie  .,p„.       13  poii  tres  annos  dcJebitur 

qui tanqua cirhara  rri;:'ica  ^  '''^  "'"'''"^  "^^*^^  ^^^'''"' '   ^^^"^ •'  ^^  ^PP^-  '^  ab  Aflyriis.  Poteft  de Ba-  tadCi,h«« 
artc compofitus ,  &  dc  Dci        '  ' '•""^  '  ' '» —  ^- «^ •«^•>  f  no,«,jibu. qux puubat  ex.^fj.     20  bylonc m tclligi,quia  poft 

.  timorc  concipicns  muuS  ^"^^"  ^^°^  ^  laborauit  Moab  fupcr  CxcclflS  z i  captam  Icrufalem  tertio     ' 
'  libcros  ,^cncrat ,  vt  omnis  '  '  """^  '  ^"""^ *'"'"t  '""""'^  '  '-  '^^«'-.       ?" Ji^  \S?!^?f  "^"k'"* 

fonum  compofitum  non  "  ^  nonualcbit.   Hocuctbum  quodlocutus  V?  dacis.Sicutmifcricordia 
emittit,(l  vna  chorda  rnnf >  o  •  'SS"'.ii  ^.^^'  *'"" """"  "^  *'««""?'  doininu,:  24  Dci  in  pondcrc  cfl  Sc  mc 

wiiuui,u  vna  tnoraa  rupta   "  Moabit.St  Am.nonit«non  mttabum.neccleUaai  f.,rn     flr  in  Inr?i«,c  r-r.,^;., 

fucnt,ficfpititualisvcntcr  '""'"   vcicquornfcu.tea  iiira,  iicin  ludaMscrucia- 

prophctx,fivnachordavir  '  c^  dominus  ad  Moab  cx  tunc-  &:  nunc ,    "'««'upphciumtvtcum 

^  tutum  dcfucrit,dulcemc-  •  *Moc4ciubviDne.  b  f «on  piuhbu..  -5.  rrcsannitranficrinr,  qui- 

-losnonrcronabir,nccadl3  P  locutus   cfl  dominus  :  diccns  :      In  tribus  ,     ^^^  relinquctur  paruus 

tcritium  murum  cunftis  '^  &mod.ais  inglor.uscf- 

fc  dcfiflat.  Moab  igitur  q  _ 
cxtcrnuscrat.nccdcpopulo  Dci,fcd  rcUao  crrprccon-  ^ 
ucrfustnbusannistantum  paruus  &  modicus  &  ingld 

rius  rclinquitur.dcquibus:C05«4«;(//M  rtwwMoi' «wiojaw 
»os  in  menie  habui. 

^Mercer.      ^^''^'^- 


.4.>  .Vf-n^ 


clamabit v-ilccribus.  Philofophorum  quoquc fcntcntia 
eit,ha:rcrefibi  inuiccm  virtutcs.  Et  lacobus:  cm  vna  deesl, 
dejUHtomnes. 

m    sancU  fua.  Ad  fanflam  fcilicct  ccdcfir,  qua  conabi- 

-  tur 


I 


^      „  NTCOrAVTDETTRT. 

I     J-iagClla  cms.  i.pdmites,qui  rulganter  vocantur  flagelU,et 
fueHm    eb-rxo:  tamen  accipiuntur  /mpalmites  metaphortci-.pro 
fopuloiUiusciumus  qux  abundabat  in  vineis,  vt  diaum  efi. 
%    Vfquc  ad  lazer  pcruc.  Fugiendo  aduerUrics. 

defanU  errant  proptcr  mcntis  perturbationem 

4  Propagincs  cius.  idefl,virifortcs. 
3     Rchaa;  f unt.  Scilicet  a  Dco  tanquam  inutiles. 

6  Tranf^crunt  mare.  Idefl,  Eupfnatem  duHi  in  captiuitatem 
Mdterram  aUtnam.  kt  vocatur  hic  fluuius  Euphrates  marc,propter 
tii'.smagnuadinem,fecundum  morem  Hcbraicifermoms,  quo  cnre 
gatio  aiv^arum  mare  vocatur,fccundumillud  Cen.i.a.Con^yrCRZ- 
tioncfque  aquarum  appellauit  maria.  ° 

7  SLipcr  hoc  plorabo.  Hoc  duitprophcta  compaticns  populo 
Moaorauone  fupradicU. 

5  In  ^<:m.i.veraciter,&  non  ficlc  compaticns. 

9  lazcr.  Efl  nomen  ciuitatis  in  Moab. 

10  tt  vincam  Sabama././«;»fr  Sahama  ciuitate,vlneis  abun- 
dantem,quia  ilU  cimtates  fuerum  deilruHx.  Et  eodem  modo  expo 
nitur  tjuod  fuhditur. 
«1     Incbriabo  tc .  Efebon  &  Eleale  funt  nomina  ciuitatum  in 

^  Moab.Et  caujam  fu^compaljionis  fubdit. 

»»    Quoniam  fupcr  vindc.  yndc  dcbcbas  viuere. 

M    Voxcalcantiumirruit./:/.;cHi«wyi/»,ra/)/cnr,"Mw 
I  «  +  tt  au fcrctur  Ixti. Loius  efi  in  MoabfcrtiUs  m  vino  ct  blado. 
'  » )     tt  in  vincis  noa  cxultahit.  Quando.n.  vindcmia  eft  abun 

«^"1  &  mril,s,&  c$Uigiiurpuci/ur,homincs  exuUat  &  cantanf& 


iJeo  ifuaHdo  abaduerfjrifspartm  occiduntur,cr  panimjugantur, 
&  mefjis,&  vtndcmia  ab  aducrfartjs  capitur,  tunc  babetur  mate- 
ria  trifliti£  &  ploratus. 

16  Supcr  hoc  vcntcr  mcus.mens  mea,eo  modo  loqtiendi,qu9 
diciiur  deaUquoparum  liierato:Tarum  habetin  ventre. 

17  AdMoabquaficitharafo.  cOT///fn(/o  voccm  lu^ubrcnt 
gemitustftcut  infUtu  mortuorum  aliquando  cantabatur  carmcnln 
gubre  in  cithartf. 

1 8  Et  vi fccra  mca.  mouebuntur per  compajf,onem. 

19  Ad  murum  cofti  lata  idefi,ad Moabitas  qui  habitabant 
in  ciuttaiibus  ilaufis  taUbus  rnuris,vt fupra  di^um  efi. 

20  Eterit.«/c  confcqttentcrprophetaexdudit  remedin,dicens- 
Et  cr.cum  apparu.quod  Iabo.Moab./cz//«t  in  vanum  adde 
fendendum. 

II     Supcrcxcel fis./.tfrf/t/o/^  inmomibuspofita,  qux  reputauit 
fanHa.tdeo  diciturhic :  Sanda  fua.  non  fimpliciter  &  abJoUitt 
.  fed  cum  dctcrminatione  cius,quod  efifua.  * 

32     Vt  obfccrct.  pro  fiia  liberatione. 

2?  Et non  vaIcbit.7«M idota ntdlahabent virtutcm adtuHandl, 
24  Hoc  vcr.  c\\\od.i.de punttiorte  Moab  abfquc  rctratiatione. 
2  j     Ex  tunc».  ab  xttrno ,  quia  ex  ttinc omniafutura  difpofuit. 
l{a.  Sa.expoiiit :  Ex  tunc,ide(i,i  x  tcmpore  qtio  Moabitx  conduxerTit 
Balaan  ad  mali  diuhdum  populo  Ifacl,  ^um.  22.  difpofuit  Drus 
hanc  paiiam  (uper  Moabiias  futuram:non  tan.e  inteUi^^it pcr  hoc, 
quod  aliqua  nouit^sfit  in  Dco  ,  fed  quia  tiludfacHumfiiit  dijjjofiti- 
uumfru  mtritorium  rcfpcUu  pcenx  qux  Ihc  dcfcribitur. 
26     Et  nunclo.cft  do.  f.ptr me prophctam (uum dicens. 
»7  In tri.annis. ^Uqut  numerat ifios  trcs annos a morte  jlihar. 

•»i(T  rt/fto»^/,,       ^  '^  '^r^  L  I  T  E  !{.  dumcratlanLtitatilocorum.inquib.Chriflus  fueratcT. 

Hcur/r/c??       r-^''"'"^^''P'r'^^^  ccptus,natu.s,oblatus&fbpuItu.s?proptcrSchr1(hrs 

u5x Xa,S  "'•"^^•n..l'cct.n._dcftruaioni  p/cu.dcns hanc  dcftruaioncm  flemt  pcrSpi^^o'^^^^^^^^^^ 

luUuru  pa;  u  aut  nihil  cfl-ct  compaucadu,tn  compaucn  Luc.ip.g.  vtdens  i,jus  ctuttatcmfancUm,fLt  JtipcrtU^^C 


18?        Glof  ord.  Sl  Nicolai  de  L 


^  a  MereennarliiJBs^Ca.  dodri 
^A  nadmpia  lucri  caufa  fa- 
Cit .  McYC  '-^yjarius  inm  videt 
Exod.  r i.g.  ^vpam  vcnicntem,&  fu  Et  io 
diaum  cft :  Aduenam  & 
mcrcennarium  iacerdote 
de  fanftis  non  comcderc , 
fed  fcruos  fanftorum  efTc 


^Profcftus  eft  Mo»b:«t  <iui  habuit  mult.  »  comites 
oris.Me  inciuatiit  c:im  paiir  s. 


yra        184 

Similifcr,  qui  facit  clcc-  D 

cnu..,,...  .-.j......  ;;.^r---  ^       .  1110 1  Vtt  3^1 ,  vt  1 30  dct  u  T  3^ 

annis  quafianni  merccnarijautercturgioua  ^    hominibiis,rccipitmcrcc 

Moab  luper  omni  populo  muto,  &  rchnquc-  z  dcm  Aiam  ;  qma  merccn-     s; 

^  *    '^  iHumiiti.c  3  inariuscft .  Qui  caftumfe  ^"^^ 

turin  eo  ficut  racemus  paruus&  modicus,  ijmulat,  habcnsaliud  in 

1  <:orde,  fupplicia  peccato- 

nequaquam  multus.  ^.j^  r^^ipij  ^^^^  -^^  compa- 

DtSes-quirno^p^  rationemduorum  nialorum  leuiuspeccatum  eftapcr- 

L'."  oSXciunt.vt lanis  vcftiantur , & lac  mulgeant.      tc pcccare,quam lanaitr.tem  U mulare. 


Simi- 


NICOLAV:>    DE    LYRA. 

Sed  hoc  non  videtur  verum:quoniam  vajiatio  Moabmrumfuitpojt 

^  defiruaionSregniipret^utfatet  exjupradiais.Samarm  verotne- 

'    tropoiis  in  remo  ihelfuit  capta ,  &  populus  capttuatus  6  anno 

£Zcchi^  4. m. i  S.&  per  confiqmns  6.anno pofl  mortc  ^cha^:et 

i ieo  aiif  numcrant  a  captiuitate  regni  IfraeL-al^  a  captiwtate  regnt 

]Hda.^a.  Sa.aute  exponit  aliier  dicens,cjuod  Salmanafar  trib.  annis 

pHinsuit  contra  Samariam,  &  tandcm  eam  cepit  4.  P-^eg,  8.  CT  /« 

Yu.otxercitu  erant  Moabiuflipendiarij:&  ftc  expomt  quod  dicitur 

hk-.la  tribus  annis.  idifl,protrihus  annisquibusMoabititcum 

Salmanafayimpugnaueruntfilioslfracl. 

B  I     Qgafi anni mercennarl).Na>;H/^»i/Hem»f  Moabitis  maji 


mcrcennarij,eo  quodpro  fiivenctifs  crmtibi. 

2  Auferctur  gloria  Moab.  pa  vafiationem  terr^fua.q.d.iU 
ludfaHum  eorurn  in  tribus  annis  diais  fuit  caufa  punitionis  (tu  a 
Deo,  &  fic  per  hoc,quod  dicitur  bic  in  tribus  annis,von  pr^figitur 
tempus  fuc  punitionisjed  affignatur  cius  caufa  pitrtialis ,  quia  con- 
duaio  Salaam  prtediaa,  &  ifta  impugnatio  populi  Ifiaei  concurre 
runt  adhoc:  &etiam  Moabitartm\fupc7bia,vtdi3urneli. 

3  Et  relinqueiur  ^«w  patici  de  Moabitis  efugerunt  manus  vtt 
ftatorunuvel  q:tiaaliquipauci  velpaupercs  a  vafiatoribus  fuerunt 
dimijfi  pro  cultura  tcrra,  ficiH  Jiabu^^^^ardan  defiruBa  Icrufaledu- 
xitpoputum  Kpiitationis  in  Babylonem  &  de  pauperibus  tcrr<e  rt 
liquit  vinitores  &  a^icolas,vt  l^abetur  lere.  vU. 


ADDITIO.  -  -:i; 

IH  C(tp.l6.  Vi>j  dlcitur  inpofiil  Ex  mnc,idefi, ab  <Sterno:  qm 
extuncomniafuturadifpofuit.  _ 

Expofttio  I\_a.  Sal.videtur  irratiotiahilis.Tum  qma  Deusvfq;  ad 
"teniam  &  quartam  generationim  punitpcccata  patrum  in  fiUos,vt 
tatet  EX0.2O.&  idcoiamtranftufrai  rnultoplures generationcs  a       d- 

* '        ■      I        ,  -    «  '       '-^       ^      A „  "V^ 


^a 


CAP.vXVII. 

OKlus  Damafci.Ecce  Da- 
rnafcus .  Damafcus 


tempore  conduciionisBalaam,  vt  manifcfium  cH .  Tum  quia  alia 
peccata  hic  expreffa  fttfficiunt  ad  promerendam  talem  punitionem, 
fcilicct pugnatiofiliorum  ifrael  fugientium,  &  etiamfuperbiaip' 
fius  MQab,qu^  maxiifinm  peccatum  efl.vnde  quoddicitur:  Extue 
melius  exponitur  fecundum  poflil.  fcilicet  ab  xierno,fcilicet  fecun.. 
dnm  dimnampr^fcientiam. 


mctropolisSyria;,  quam 
condidit  Eliczer  feruus  A- 
braham ,  cuius  rcx  Rafin 
fempcr  praEJ^cfeat  auxiliii 
dccem  tribub.  contra  lu- 
dam .  Ideo  fpiritus  fandus 
rainatur  ei  captiuitatcm  p 

\  Ifaiam.Pcrcamautem,ro 

C  tam  intcUigimus  prouin- 

Cen.^.b.  ciam.  Damafcus  fugcsfan 
guinem  velbibens,vel  fan 
guinisofculu,  quiaibioc- 
cidit  Cain  Abel,vel  saguis 
cilicij.Hi.n.quimultufan  b 
guine  fundcbant,  poenitc 
tiam  agere  dcbuerant ;  qd 

tmunltio.     jfignificatur  per  cilicium. 


C  A  P.     XVII 

a  CEihnicorum  qui  ante  fidera 
Clitifti'nniici  eranr  fanguiti  s 
&  crudclitatis:  &  opeta  dig<V> 
pbnOu^'t'pci-..agebatit. 

N  VS  Dlmafci.    Ecce  i 

a  i;Gent«.ro']r  coBUftlac  non  etunt 
in  prlliin  J  ci.nueifstiont:.  De  vK)Ca. 
tioni?eniv)^rnt>uiii  hiragitur.      ,       ' 

Damafcus  •  dcfincc    eflc 

3  5^  rotens  nobil  s. 

ciuiras :,  &  crit  ficut  acer- 

a  ^Grex  fid  1  s  de  multis  collcftus.     b  t  V.unrum.  c  %  iudioiumexca:ca- 
tornni.     d   '^lftj-eu?tfa.      e  Abhomini^.is. 

IIU.S  lapiduminriiina.  Derelidasciuitates  A-  ^ 

a  CRegioSytii.inqiiapluresciuitates.fMirica.  b  <^lnfruftudf*.  f  Scilicet 
ecdefiallicls.  c  In  pafcua.  d  f  Mente  pacata.  e  fTantafolitudo  etitvt 
nec  l.i'ro  timendusfit.  ,  c        5        llOn  in  1 

roer gregibus  ciant,&:  requicfcent ibi,& non  |    ^^^  p^,- 

a  (^iadominu5intereos,pta:len.epartarenoivti.nebun^lupos.^.^  ^^^.    ■         promitt* 


mana  refcrri  potcft ,  cu  at> 
ipfo  (aluatoris  aduentu  fia 
guUrcgcs  vbiqjfublari  fint. 
b  .Ariie.  gtegibus .  Mirica 
qux  crt  arbor  infruduofa  ,  j^ 
nalccnsindefcrtis&t  fal- 
Ibfis  locis.q.d.  Omncs  Syri 
fruduofi  erunt  &  defolati. 
Alij  dicunt  cx  hac  arborc 
malcficis  artibus  odia  con 
citari. 

c  i{eliqi'ijeSyria.  Ironice. 
Pro  ignominia.  q.  d. Sicut  p, 
filij  llracl  in  captiuitatera 
dudi  funt,  quia  fpcmfiia 
non  in  Deo,  icd  in  homini 
"ucrut  :SicSyriqui 
ttebant  auxilm  cis. 


ciit  quit'xtcrreat.Etcc(rabic  tadiutonumab  S    vt  fepararentillos  a  culta 

^       a  fScribis&Pharir.is,qui  con.tariipopuloDd.  Dci.qUOd  &  fcCCrUnt,  am. 

"" —  '    bo  crgo  captiuati  ignomiv 


b  ICelTabit.  c  Eoiumq^i  de  £;entibiis  crediderunf. 


Sedquianoncgcrnntpoc- c  ,.  "  ""^''^ '"'"■"r  "T"""/i^""'i7    'ij^nJa^       ^^^\' 

■  p    •  -  ^      j  Ephraimj&  icgnumaDamaico:  6c  rcliquix  7    mose, 


Dluifio» 


nitennamcaptiuati  lunt 
^    Procopius.  Quod  Da 
mafcumnon  futuramcfle  ciuitatemaitadtemporaRo 

mana 

**  NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    XVII. 

ONusDamafci.  Hk  ponitur  punitio  Syrorum  ,  populum 
Ifraei  ad  peccatum  inducenttum ,  quia  Vhacee  rex  Ifad 
fuit  lonfcederaius  regi  Syrix,  vt  diaum  eftfupra.  c.  7.  & 
ftcut  ccmmuntcauit  li  in  amicitia  ,  ita  &  in  idololatria.  Simititer 
.AchaT^  rsx  luda  fecit  ftbi  fieri  allare  Ijolocausiorum  in  lerufakm 
cd  fimHhudinem  altar:s,quod  erat  in  Damafco,  vt  Ijabetur  4.  E^tg. 
16. Diuiditurautem  prefens  ca.  in  trey  partes:quia  primo  dejcribi- 
Vurpunitii  Syrorum  ,  fitios  Ifrael  adpeccatum  trahentium,fecun- 
dbffiliorum  Ifrael  in  ipfis confidentium,''bi.  Et erit.  e5" rmio .Affy 
tiorum  vtrofque  va{iantium,ibi:  Yx  niultitudini.  Circa  primii 
dicitur:Oiyus  Damafci.  idcfi ,  punitto  Syritea  Deoprxuifa,  quia 
Damafcus  erat  metropotis  in  Syria .  Ecce  Damafcus  dtfinit  effe  ci- 
uitas  fcilicet  notabUis,  vt  cxponunt  aliqui,  eo  quod  Thegtathphal- 
tiafar  q'u  interfecit  I{aftn  l{tgem  Syri^  nolegitur  eam  dcflruxiffe. 
Sed illud  quod fubditur,videtur  repugnarc:  &  erit  ficut acer uus 

lapi- 


d    fuf^^wMw.Vtpcccatumj 
non  regnet  In  ea  quae  prius  fanguinem  diligcbat. 


Eterit 


lapidum  in  ruina.  &  tdeo  d:tendum  quod  Damafcus  fuit  de^ 
JiruBa  per  Theghthphalnafzr,  vclafiimfibifuictdtntcm ,  &p0ii\ 
fiea  rcfdificatajiiut  de  lerujaicm  lcgiiur,  quodfmtbis  dcsiruiia^ 
&b>sre^dificata.  *. 

2  DcreliftjB  ciuitates  Aroer.  'i^omeu  efl  regionisin  regm 
Syiit  in  qu.ifunt  plures  cmtates.  Moer  autem  prout  eft  nomeit 
vnius  ciuitat'is,rft  in  lud^a. 

3  Gregibus  erunt.  Sciiicetgregibus  aducrfariorum. 

4  Et  requiefccnt  ibi.  Et non  em qui  exterreat.f.de  Syi-ii-.quitfl 
pcpidus  Syrie  fuu  translatus  Cyrcnem ,  vt  Ijabetur  Umos  l.  Er' 
quia  Syri erant  confaderati  regno  tjrael ,  vt  dicium eji  Jupra  j.c, 
ideo  fubditur. 

5  Et  cefllibit  adiutorium  ab  Ephraim.j.  a  regno  Ifraclno^ 
niinato  ab  tphtaimy^-o  qimi  Itroboa  pt irnus rex fuit  dsiila  tribi'. 
16  Etrcgnum  aDamafco.  Eoquodnomcn  regiumfuitablA 
titmper  Theglathpbatnafar. 

7    Et  rcliquias  Sy tise  ficut  glo.  /.  i^i  CS  iUi  captiuabuntnr 

^  paucis 


'L    4 


M0II.AL1TEI^. 

f  I  Onus  Damafci .  In  hoc  ca.literaliter  inteUcfto  defcribi- 
tur  punitio  Syria: ,  pcr  Damalcum  eius  metropol  in  in  tel 
leaa:,propterhocqu6d  Ifraclad  peccatumidololatrias 
pcrtraxit,  &  punitio  Ifraclquodinhoc  fibiconfcnfit, 
&  punitio  Aflyriorum  qui  captiuauerunt :  vtrofque  ta- 
men  iniqua  vblunfate .  Moralitcr  per Damafcum  qua: 

fan- 


fanguincmbibensinterpretatur,fignaturquilibet,quila 
bore  &  fanguinc  fimplicium  nutntur  &  potaturficuc 
cft  malusdominus  pcr  tirannidcm,&  quilibetdccoDtor 
pcr  fraudem ,  &  vfurarius  per  cupiditarem .  Pcr  Ilrael 
afl"entiensDamafcofignanturminiftrantcsprxdiflism 
opcremalo.  Pcr Aflurquicaptiuauit vtrolique,figna. 
turprinccpsfuperiormalus,qujfpoliatmultosi'uacu- 

piditate  &  poteftate. 

MOF^.Ai 


I 


% 


Ifai 


aias 


Ca 


s« 


^a  £rm/ wrf/ifi?/.r.CuniSyriavaftara  fucritab  Aflyrijs, 
^  &Damafaisdefierir  efleciiiiras.Tresfimilitudines,Ien- 

"■^tentiapcenevna.Sicutenim  rarillims  fpic«  manusfu- 
giuntmetentium,(5c  pauciracemi  (qui  aremanendo  di- 
cii)  manus  vindemiatorum ,  <5c  paucx  oliuiE  remancnt 
poltcxculIionemolese,ficpauci  remanebunt  inDama- 
fco,<Scm  totaSyriaprimuvenientibusAfl^yrijs,  &poft 
Clialdxis.  Subcaptiuitate 


P- 


XVII. 


M 


a3,C 


cnimAn*yria,pauci,  gtet' 
ram  excolercnt  rcmanlc- 
runt.  Ali;  in  Cyrcnem  tr3f 
lati ,  qux  eft  regio  vltra 
Acgyprum 

*  Procopius.  Vocat  glc- 
riant  ifrael,  rcgnum  ipfum, 
ipfum  facerdotiu,ipfam  sa 
itificarione,ipfum  legc  im 
pcrarum  cultilm  ,  iplam 
prophcradi  gratiam^ipfam 
libcrtarcmpopuli,  quibus 
vt  ftatim  Dcus  priuatus  eft 
poptilus,  ita  r^num ,  ipfa 
amifit  Damafcusjidcoquc 
j\tndieilla)  quoSaluatori$ 

2  aiucntum  dcfignarct ,  ad 
lunxit. 

b    Emjrcefcet :  Non  habc- 
buntPropiictas,  nec  %na 

,  nccvirtures,  nccrcgnum, 
necfaccrdotium:  fcdom- 
nc  corpus  gcntis  immar 
ctfcct. 
c    i«ro«^<r.Dc  gcmibusdi 

anuiMcJfs  qutdem  mu/.f>p.aH 

Umpaii.  Illi  vcropaupcrcs, 

meflis  rcliquias,  qux  per 

Apoftolos  faluarxfunt,  & 

rariflimas  fpicas  lc^unt. 

Nccin  monribus  ,  led  m 

valleRaphajm,idcft,in  hu 

militatcliterivcrjtate.Ra  ' 

phaim  enim  gigatcslonar. 

*    Procopius ,  Spicat  no-  ' 

mincdifcipulorQ  coctum, 

dcgbusliipcriusilludvfur 

pauit,  J\ljJtdomnusreliqkif- 

^  /«  nobisjemi',imdkxit  Apo 

Z  ftolorum  autcra,  vocatio- 

ne,c6grucvaldc,  &  ipfam 

gcntium,qu?dcorum  mul 

titiidineamplexatx  fucrat 

conucrfioncm  proponit. 

hr«.  ^    ^^^"^  txcujfio .  Pcrcufllo 

».    popuio  ludawrum ,  oliua 

.dBc  qua:  lub  Moylic  lcxccnta 


a  f  Scilicet  Ccut  piius  fucre  filij  Ifraei  tegno  ludii  abUtO 
&  gcntibustj-aditio. 

Syria^  ficur  gldria  fiJiorum  I/racI  crunt ,  dicic 

a«  Perl-topheiajlauccipiomiljt.     bfTut»c.    c T Syria,  &  Damafcuj in  qui- 
^       _  tus  glor^abatui. 

dominus  c.Ycrcituum.  Eteritindic  illaatte- 

a1  Glonoli  cnimintoioorbe  erant.   f  Fortitudo  fiducix  eius.     b  f  Idelt 
ludio^um      cf  Aliaspio  ueseiu»  <araesmaiccfocnt,  fedtalfo. 

nuabiturgIdrialacob,&  pinguedo  carnis  cius  •  a 

«r  Hocri.ilicet. 

emarcefcet.  Eterit  fic  congrcgans  in  meile    3 
^  quodrclbtcritj&brachiumcius  /picasleget. 
Etcricficutqu^rcnsfpicasinvallc  Raphaim:    4 

*    t  Quifalutatifucrint.        b  f  Etei  t. 

&  rclinquctur  in  co  t  quafi  raccmus,  etficuc    5 
excuflioolc^duarumjauttriumohuarumin    ^ 
c  fummitatcrami,fiuequatuor,autquinquc 

£"    .  »  T  0^1  nicntiti  ncfcii. 

in  cacuminibus  cius  fruduscius,  dicit  ddmi- 

•  f  <iaiMlujijteiiIu«ioium.  b  1  DdciaDamjf.o,  &5)ria. 

cf  H'miliab  tur.         d  f  Gcntilisconucrfi-s. 

dtDqus  Ifracl.  In  dic  ilia  t  inclinabitur  homo    '^ 

»     Dcum,  i(  ..:oIa  .luicienint.  1  Tcmp'ura. 

ad  facldrcm  iiium ,  &  ocuhs  eius  ad  fan^flum 

-  ^  T  ldo'orum. 

llracl  rclpicienr,&:  non  inclinabitur  ad  altaria 
qu^fcccruntmanus  cius,&  quicopcratifunt 

a  f  qu  nUttJi  fatiii      Sf  In  quihus  Ut.iil>careconlueuetant. 

digiti  cius.-non  rcfpicict  iucos,&t  delubra  In    8 

a  f  Ruburta.      f  Ilrael.     b«  Abhomintcustiinoie  Roinjnn  u.n. 

dicillacrutciuitatcsfortitudinis  eius  dcrcli-    9 

*  «    AbAmiiiilizis. 

dx  ficut  t  aratra,&  fcgctcs  quq  dcreh<5tf  fimt  lo 

^  •   /•!     '  '  '»np*"»         i-  i  'lebs.         c  T  Ei  mctito. 

a  facic  hliorum  Ifrad .    Et  cris  dcfcrta  qu/a 

*  5  Vndclfrjcl  me  noncognojii,  J<c.  ^  a   H*c»:tcaufa  omnium  uuloru. 
b  f  Q^areeduxii  ab  Acgypi. .  ^ Q^ipo  iibrTcx.ac fjophcif  ptmnntiabani. 
r  1  Cuniia  tetocJomat  f;cni'~i . 

dblita  cs  Dci  faluaioris  tui,&:t  fdrtis  adiutoris 

^  1  rrxdicans  vnum  Dcum 

tui  iTon  csrccordata.ProptcrcapIanrabispIa- 

>  f  Scd  hocnonpoiius.  b  «C^odhollis  colligat. 

tationcmt  fidclem,  t  germen  alicnum  fc- 

a  f  iBiynagogaSaihan».    b<rIdco.    c  qjuij  oblita  es  J.iiiunefa- 
lu.  tuua.    ^  Pto  »it'- optiina  nalcctuiUbtufca 


c    Du^rum,  aut  triuvf,  Paulj ,  &  Barnab? .  Et  trium  Pc-  D 
tri,&Iacob],&Ioannis,quiin  monte  tjansfieurarum  ^^  »•  '-^ 
dominum  conlf)exerunr,&:  Archifynagogi  filiam  fufci-  U  \ 
tanviderunt.  j     :>  o  laui^j  Matth.  i^.a 

f    Smequatuor .  Hi  funt  rcliqui  nouem  ,  in  quibusludx  Ad^j^d!'* 
proditons  Matthias  locum  obtinuit .  Hi  pro  diuerfitatc 
gratiarum  nobis  ignoti,  in  quatuor,aut  in  quinque  fepa 

rati  funt,  vtenangeliorum 


S 


miliaarmatorumhabucrat.&fub  Dauid  numcrantc 
Joab  innucntcm  populum^vix  paucos  frudus  ialuatori 
obtul.t.  ^  ^^. 


numcrum,  &  lcgis  in  fc 

Volumina  demonftrarcnt 

taquaprjedicatores  vtriuf- 

que  teftamenti. 

g     In  die  illa  inclinabitur  .q. 

d.  Dominus  cfuriens  vix 

paucasoleasrepcrit  inpo- 

puloIud£eorum,&:  fubin- 

trauit  plcnitudo  gcntium. 

Reiiquie  dccemtribuum, 

qus  poftquam  maxima 

pars  in  Aftvrioscftcaptiua 

ta,propterIdola,  qua:  co- 

lcbant,vnum  in  Dan,  alte- 

rum  in  Bethel  Ezechia:  rc- 

gislitcris  commonit,r,ad 

dominiim  conucrfi  funt, 

&  ad  tcmplum  Dei  in  le-  -. 

rufalcmvcncrunt,ficutlc-    „    ,^ 

gitur  in  Paralipomcno,  &  '•^«^•^*-»* 

idolaabicccrunt. 

h     /H  die  illa  erutit  IrrUeti- 

bus  AfTyrijs,  &  vaflantibus  ^ 

nonfoluQi  Damafcu,fecl 

&  tcrram  x.  tribum. 

*    Procopius.Sicutenim 

priusab  Amorrhicis  dcrcli 

flcsut  vrbcs,  vtineas  indu 

ccreris,ficteexpulfo  ca(dg 

occupabut  alij,  alvtriufq; 

cxpulfionisca  fit  impietas. 

i  .Aracra.  Amorr^horum. 

Hoccontra  deccm  tribus, 

q.d.  Sicut  olim  vcnicnti- 

busfili;s  Ifrael  reliais  ara- 

tris  fugcrunt  Amorrha:i , 

fic  mododcccni  tribus  vc- 1  v^IrguItC.St 

nientibus  Adj-rijs.  ">"">  i"'  <*c- 

k    Tlaiitationfmfjdflem.Vhn  '''^''^' '""' • 

aiQu.;.oblitae«.  Iiono    Q^  Ani-toptcica.    >»  1  fixdicans  vnum  Dcum.    ,,    t^tlO  fidclis  cft.OUado  auls      ..  ,      • 

planeat&coli,Ufr^au;,r'«:' 
colligit.PIatatioinfidclis&  Matth.iy.u. 
gcrmc  aliena,quado  alicn» 
CoUigit.  Oisplutatioquapiin- 
«,;«  »L.v  "  +  r'"j' *> 'r" • '• ici        r  fuu  pJter  meus  eradicabitur. 

mmabis.  Tlndicplantauonis  tuarlibrufca,  14  I    cermeTt  aiienuw.tion  rc 

cipicns  patrcm,  quianorc  trndlcplan- 
cipis filiu:g cnim  crcdit  in  patre  crcdit  in  filium.  Gcrme  ""°"*  — 
alicnum  blalphcmix   contra  Chriftum . 

*  Proco 


II 

12 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

;  ptucis euadetil/' fugiedo,& fic  faaii  ejlqalicut  TegUthphalnafar 
captiuauiipopuli  iyria ,  fic  SalmMaJarrcgmm  Ijrael,  ythabe' 
turj^..  Fjgum. 

I  Et  crit.Hic  confequenter  defcribitur  punitio  regni  Ifrael,  eo  3» 
confidebat  de  adiutorio  Syrorum,  plus  qua  de  Deo,&  ad  eorum  ido 
lolatria  trahebatur.Et  diuiditunntret  partes,quiaprim6  Vrophi' 
ta  denuntiat  punitionis  efftilum,fecund6,eiusfri^tm,ibi:  In  dic 
illa  inclinabitur;  tertio,  tedit ad  dcnunliandum  deflruHionetn  re 
gni  ifrael,iOi:ln  dic  illaciuitatcs.C/rc<jp«>w«>»  A(»t«r.Eterit 
in  dic  illa,&c.  idefl  regni  Ijrael,  &  hoc  per deflruHionem  Syrc- 
run,  deqnorum  confidtntia  gloriabaiur. 
a  Et  pingucdo  carnis  cius  marccfcct ,  idefl  d'tuiti<t  eius  de- 
ficient.f^nde  dc  aliquo  diuite  hominc  diciiur  Lommuniter,  quod  esl 
;  pinguis:  &  huc  fuit  quando  Salmanajar  cfpit  Sarnariam,& popu- 
tm  captiuauit  ,&  jii  diuitias  regniftbi  tapuit. 

3  Et  crit  fitut  congf Cgans.  idifl,pauci  dc  populo  Ifrael  eua- 
f^tnt  ftcutfpic£  rcmanenies  pofl  tcrga  metentiutt  panc^  funr. 

4  In  vallc  Raphaim.  Locus  ejl  in  lud^a,  vbi  Thilijiai  venC' 
rnntad  pugnandum  contra  Dautd  2.  l\egum  5. 

J    Et relinquctur; in eo qui  remancnt  poH  vindemiatorer. 
<»     Et  ficut  excuflio  o\c^.cfl  autc  oleafruRus  oliux.Ter  ifla  in 
tiUtgtiur,  (f>pauii  numtro  cuaderent  manus  Saimanafar,ficut  pofl 
riyidemiatorts  remanentpauci  ractmt,&  ptui*  olenpofi  excutiC' 
ncMoliunum.  ^  Indic 


tiiam 
crefcci  -laes 
fic  nunt:  fe 
motuu  ^crnii 
nare    iiws. 


7     In  dic illa  incVi.Hic  oflenditur  buius punitionis  fruHiis,quia  at  c"  ^ic  c|iio 
iUi,qui  euaferMt  fugiendotpofiea  venerunt  in  regnu  luda  fub  t^^e-  «"Higt^n^^us 
chia  rcgr,&feruierunt  domiiio  idolis  dimifjis,&  hoc  efi,quod  dici-  "I,Vk  "f!.s^ 


tur:  In  dic  lUa.  fcilicetaddominum,  & patet Itttcra  ex pradidts.  muatum"  & 
8     In  dic  illa  eru  n  t  ci.  Ilic  redit  Vropheta  ad  demmtiandU  de-  dolores  Jau- 
firunioneregni  Ifrael,dicens:\n  dic  illa  crunt,  fcilicet  Samaria,  gueus. 
& alieciuitates munittc.     9  DcicliQ.X. abljabitatoribusjuisin 
captiuitate  dutlis.       10  Sicut  aratra,&fcgetcs.  Huiaficut 
filtj  Ifrael  nonpotuertintdefcadereea,  quxerani  tn  cumpis  ,  ita  nec 
feipfos in  ciuitatibus  mtiratis. Et  huius  defirufiionis  cauja  lnbditur, 
Eterisdcfcrta,qnia  oblita  cs  Dci  Saluatoris  tui,&c. 
II    Proptcrca  plantabisplantationcm.  sccundumexpoftto- 
rcs  nvfiros iVropheta  irriforic  hvc  dicit ,  eo  quodfubditur, 
I  z     Et  gcrmen.  Sciluet  d  fide,  &  moribus. 
1}      Semmabis.  Et  ad  hoc  concordat,  quodfubditttr : 
14     Indicplant.idf/?  vitis fylueliris,&  inutilis.tt pcr  ifia  deft 
gnaturpopiilt  lfraelmalitij,PyiuSa.aliter  exponitdicens ,^  Trophe 
ta  hic  toquitur  de  prtcterito  pcr  modtifuturi  cum  dicitiir:  Troptc» 
rea  plantabis  pla  ntationim  fideli;quia  oipoflotus,Ifrael  fuit  plan- 
tatus  in  sailis  patriarchis,fcd  pofiea  dectinauit  ad  idolotatria,  tdeo 
fubditurfEt  gcr.alicfc.In  dic  ^{znt.idcft  recepnonis  legis  diutnf 
in  monte  Siiiai,quia  dominus  plantauit  Ifrael  tanquam  vitcmfpcita 
lem  fertfgis  dationcm^ita quod plantatio  tuc  anipitur  altter  qui 
fnmo:  Labrulca;  quia  itmifectt  fibi  vitutum  <  onfiatilin  . 

■J<  Etmanc 


i87       Glorord.  &  Nicolai  de  Lyra        188 


L:i»- 


.  T  Idefl.  prlmam  fcmen  tuum  pulchrom  "it.&  deficict  cum  maturucrit:  vel 
antc  tcmpus  florcb...  &  idco  "°Y*Ilhoftibus  ,  vcl  nc.n  diftumeft. 


R«m.^.». 


^  4«  Frocopids.  Ind^orum  apparet  infidelitas.  qnod  plan 
4  tationem  infidclem.vndeiploserraflecertumcft,planta 
^  uerunt.  Quodlimutata(ententia,ait,adexorientem  mu 
doeuanselicaElucis.foUrqueiuftitismafatinamhoram 

intucns,1-emen  aliud  nemp^  verbi  D^^i-^*^' J^f^^^^^^f .^^ 
in  tead  mcacm,&  alios  tanquamtranfmiffamhliosha: 

teditate  docebis. 

a     Manejemen  tuim  .  Cum 

f.  vifum  fuerit  germen,  & 

aliquam  vmbram  habere  ,    '      r  . ''VJ^I^XTr  ATfeeftmef 

pietatis,duhominesabido  a  &manenefementuuflorcbit.  Ablataeltmei 

iolatriaretrahiS.  CuadfrU         aTCumdcbe«ti„horrcum«condi.^y  Cm^^^^  ip.mual.um. 

au  colligenduveneris,do-  tJfeheriditatis ,  &  dolebis  grauiter .  Vis 

lebis,cernespopulugentiubllsm^^^^^^ 

.ibipr?lamvndc:rr:M..f^     i;£udinii)opulo^rummultorum,tvtmul 

titudo  maris  fonantis,  &  tumultus  turbaru, 

a  T  Aqu9  mult«  popuii  multi .    bt  Contta  Sanftos.  l  Voce 
conf  na  impictatis.  . 

ficut  fonus  aquarum  multarum .  Sonabunt 

a  ^    Venicntcs  cum  Scnnacheiib'. 

populi  ficutlonitusaquarum  inundantium, 

^a  1  D ominus occidcndo  excrci.um.     b  T  Autotcm  feditionis <ii»bolum 
V  Sennavberib  domus  tan.i  exctcitus.    cT  A  populo  Dci.    I^  in  Ninmcn. 
f  Vi  rc ligctnr  in  abyffo      ""  '  "■ '" 


eam  fe  iam  multitudine conuertir,  quspaniafci ,  ca:tc-  D 
rifauelocis  perfidiamferuans,  Chrifti  tcclefiam  clTcnt 
oppuenatura,quam  ficutmarefluaibus  agitatum.cum 
idololatria  liberatam  ad  Euangclij  prxdicatione admitti 
conti2erit,conturbatam  iri ,  multarumqjgentmm  hu- 
mcrum, vclut  aquam  fonitum  edituram  cfte  lignihcat_. 
Vtenim  maris  tergacum  ventisagitantur,furlum  eleua 

tur,  &  fonitu  aures  audien 


tClunuu 


rniln  magna,&  contiouus  dolor 
cordimto.Vokb^t  enim  oes 
fan£ti  cum  ramis  oleaftri 
r^dicemfaluari. 
b  f^te  multitudim.  Scnachc- 
B  rib,&  exercitui  eius,  quem 
congrcgauerat  cotra  popu- 
lu  Dci.minatur  fermo  pro 
pheticus.Cu  tata  enim  mul 
titudine  venit,  fonitus  eius 
comparetur  fonitui  maris. 
Vx  ««/r.Dixitgentiu  voca- 


^^^^ ^_,_      f  Abletufalcm.vel  dcmundo  . 

f  Tintofortiu«,  quanf»   cxceHior  ^     _ 

&increpabitcum,&fugiec  procul .  Et  rapie- 

-  -'    ■         'i,&{icr- 


vx rWr.Dixitgentiu  voca-  c  ^^^  j-  jfj^m puluis montiu afacie venti,6i iicut 

tionCjudaeOruabieiaione,  a^Sepa.a.usiv^i-uloDci.  1^Q^i(<e.e,r.iconfu.gi.,  b  f  m  cxircm»  parte. 

c  .'r.  ../.i.^io  ol/aA-innS    C«./-l  noftis.     c  ^"  Conlummationis. 


&  inpaucis  eleaione.  Sed 

quiade  gentibus  multi  vo- 

cati.pauci  elefti,  nec  olum 

^ft  fides,  incredulis  getibus 

t  Priufquam  vaepdixit,qpfecutisutpo- 

maac.         pulu  Dei,  qcoparaturtrc- 

jueti  mari,cu6taopprimc- 

rc,  &  occupare  cupienti . 

•3«  Procopius.  Explicatage 

tiii  couerfione ,  ludaeoruq; 

in  ChriOum  peruicacia,ad 


noc.is.     c  T  v-oiiiuiiiiiioi'.^"....  ^  ^ 

tiubo  coram  tempelhte .  In  tempore  velpen, 

a1  MaltltudinisAngrlopcicutien.e.  f  Ex  confcicntia  t^cccati.  b  ^Mmilitct 
lu^t  o.  Vln  dic?dut.cft.on,s.  cf  Excrci.us  J. Lxx.Noner...  quomodo 
cfgopotni.ebit,  »c»rcl..ngeIumfa:iigiiinjiol.t.nebi..         ^        xrn  " 

&  ecce  turbatiortin  matutino,&  no  iubiutec. 

afVo.vCluiiianii.puli.     f  Ha:c  tjux  luf  tadifta. 

Haec  eft  pars  eor  um ,  qui  vaitauerunt  nos  3  oc 

3  m  Ae.ernusi.it.  ritus.  T  .^etrr..im  dimnauonea.recipientinfutmo. 

fors  diripientium  nos. 


10 


II 


tiu  obtundunt ;  Sicqu^in- 
crcdulitate  remanfi  multi- 
tudo,  fi  ab  inuifibilibus  ge- 
tibus  vcxetur.eorii  aduers' 
ecclefiarebellione,&  impe 
tu  fonitu  demoftrabit.quo 
riiquide  furore  per  marc  is/cb 
flufluans,  minas  auiead-  tusm: 
ucrfus  fidelcs  per  refonan-  «abun 
tem  aquamfignificauit. 
c    i{apittur.  Raptus  eft  a  le 
rufalem,quando  cii  paucis 
fugit in  Nmiuc .  Dc mCido 
rapt'  cft,  quado  d  filijs  luis 
cito  occifus  eft,  vt  patet . 
d     Hac  eji  pars  eorum  qui  va-  £ 
tocrfcW.Prophctaex  perfo 
nalfracl.q.d.Sicfolet  Dcus 
beareinimicos  noftros. 
4«     Procopius .   Ne  crgo 
quoticfcunque,vel  pertur- 
bationibusinnobis  taqua 
fludibus  cxcitatis,  vcl  extc- 
rius  rationibus  admotis-,» 
animumnoftrii  mal^obfi 
dcbunt  poteftatcs,  mctua-- 
mus ,  fed  Ezechiam  fecuti, 
Deum  inuocemus,  qui  ti- 
morem  domini  amplexosj 
&  ab  eiuicie  Angelo  fopiri, 
&  liberari  no  dubitamus.- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

j.  1  Et  mane  femen  tflo.  idefl  antetempus  dtbitum:  &ftcfra 
au  carebitjioc  modo  populus  liraelglorians  de  conHdentia  Syro- 
j-uminconuenientereffloruit,&  ideopana  fccutafuit,vtprxdiitit 

£>  eli,  ideo  fubditur. 

'a     Kb\z.tzt^vci.  Scilicet  Ifrael  de  Jffyrijs .  .     ,, 

3  In  die  hxMebrM  dicunt:  In  die  infir mitatis ,  quta  wtus 
fopuli  Ifrael  tuncfuit  infirmata,&  annibilata,ideoiHbditur  :tt  do 
lcbitgrauiter.yec««(ii5  autem  tranflationem  noilram  ftc  exponi- 
tur:  In  die  haereditatis.  idefi  tempore,quo  debebat  lotligi  mejjis, 
C^  recondi  in  horreis,  &ftcut  hxreditas  poffideri. 

4  Et  dolebit  grauitcr.  Scilicet  Ifrael  ex  malis  ftbi  iUatis.  Cau 
fa  autem  dmrfttutis  huius  litere  efl:  quia  diHio  Hebraica  qu£  po- 
nitur  hic  ,fcilicet  nbw  Nahclah*^«/«ewf^  adinfirmitatem , 
&  htereditatem. 

5  V»  multiludinlH/c  defcribitur pumtio  Ajfyriorurn  regna 
ifrael,&  Syri<e  vaflantium,  cu  rfjcirm-.-Va;  multitudini  popu- 


"loru  n\\x\tOl\i,quiveneruntcuSennachenbiomra  lerujulem.  Et 
pomturhicvXyproonere^quiaidem  important  in  propofito .  ^ 

6  Vtmultitudo  marisfonantis.  inprocejjuemm  cxercttUi 
fit  mngnustumuUus  ex  colitftuitc  armorum,&  mutucurruum,  &■ 
fonitubuccinarum,  &  maximh  quando  exercitus  eft  valde  magnus^ 
qualis  erat  exercitus  Sennachenb.  ■         •        ^ 

7  Et  incrcpauit  eum.  per  angelum  tuum  percutiendo  eius  dxef^ 
ci£«w4. /^fjj. '8.  .    .-^ 

8  Et  fugiet  procul.  quia  Sennacherib  vifd  pUgt  cum  paucn  i»^ 
fugit  ad  terramjuam  valde  velociter,  ideofubditur.  Et  rapietui:' 

flCUtpuluismontium.  \r    j-a   m    r  .i 

9  In  tempore  vefperi,&c.tur.  quia  fercujfio  dittaJaBafntt 

de  noHe  ,qu£  inciptt  d  vefpere. 

10  In  matu.  &non  fub.  quia  Sennacherib  in  mme  vident- 
plagam\uiexercitusfugit,vtdi3um  efl. Et  concludtt  Vropheta.  1 

1 1  Hsc  eft.  Idefi pwnadiaa  eft  iUud, quod  iufth reddttur  tnimi'^ 
cis  noHris. 


I 

I 


Ji 


Cap.  XVIII. 

V.Je  terra.  Quia  de  cartc 
r 


CAP.     XVIII. 


Aethi.omnes  enim  fua  im  ^^^^ 


.    risperfccutoribusec- 

\  t  Inumbranti  clefia;  dixcrat ,  additde  h£- 

alijs.  reticis,quicymbaludicun 

tur  charitatcm  domini  no 

'  Cor,i^.  a.  iiabentes.vnde:  sicharitO' 

tem  non  habeam  faHusfum  ve-  . 

lunt  fs fo.  ftcut  cymbalum  tinniens.  Nectamen  cymbaluni, 

raucum  concrepans,fedpropter  leuitatem  fermonis  di- 

fcurrentis,  cymbalum  alarum  ,  quae  cfl  trans  flumcn 

"  NICOLAVS  DE  LY  K  A. 

Cap.    XVIII. 

•f  X  7" Ae  tcrrjE  cymba. ({a.Sa.  exponit  hoc  caput  de  de^ruBlone 

V     exercitusCogMagog,perregemMeJftam  qnemluddex- 

pebiant  futurum.Sed  exp.  innitur  fal(o  fundamento,  cum  aduentus 

Chrilii  tranfierit  inprttteritum :  &  ideo  expofttores  noUri  dicunt, 

quod  Ifaias  incipit  hic  fcribere  punitionem  ^egyptiorttm,qui  tem- 

pore  Sedecix  fecerunt  popidumderegnoluda  confiderein  fuum 

auxHium ,  &  ftc  rebellauit  contra  regem  Babyloniorum ,  propter 

t/inifio .;3  >  ^„o(V  captiuatusfuitpopulus,&  deflruBa  ciuitas,  &  templ  um. Sic 

igttur  pr^fens  caput  in  duas  partes  diuiditur :  Qwaprimd  defcribi- 

tur  Utgy- 


€  Aegvpto  fcilirct  qujc  in  vmbta  alarum  fuatum  ptomittit  auniliiii 
licut  Damafcum  decem  tribubus  . 


JlCUt  uainaiguiii  uc»-s;in  1..^/«^«.  . 

Ac  terra:  t  cymbaloalarum,  qu*eeft 

atldelli  liuosNili.Huiper  Acthyopiarafluit.  b  5"  Hzteticus. 
f  Aegyptiuspopulus.  fMi'ndo. 

trans  flume  Aethiopise,  qui  mittit  in  mari  le- 


pietate  vincunt .  Dicit  Epi- 
curus  non  cflc  prouidcn- 
tiam ,  &  voluptatem  fum- 
mum.  bonum,  fed  illipe- 
iorcs,  qui  prouidcntiam 
recipiunt,&  au£torem  ac- 
cufant ,  quafi  f  crrando 

inutilia  fccerit. 

a  ya  terre  c_)/w.a/i?.Couertitur itcrQ  ad  Aegyptu,  &  vocat  t w 

^^eunv 

tur.Ae%yptiorurn  prxMricatto,f£Cundo  paH.t  comrritnatio  iOi:Oiti 

nes  habitatores  ■  Ctrca  primim  dicitur: 

1     Vseterrx.  Scilicet  .Ae^ypti . 

%    Cymbalo  alarum .  Dicitur  autcm  ^egyptus  aUrumcytn- 

balu,quia  rex.Aegypti  dcnuntiando  regno  ludx  magnapromifjafa     ^ 

ciebat  ipfum  in  vnum  in  vanttm  confiderefub  alarli  fuarli  vmbra. 

Qu?eft  trans  flume  Aethiop.7/?«rf  finmen  eft  Uilus  dUddens 

^agyptum  ab  ^ethiopia ,  &  per  ipfam  tranftmt  Mexander  M*- 

gnusdcAetbiop^inAegypttm. 

4    Qui  mittit  in  mariligatos .  Idcfl nunctosper  mareadrt., 

gem  ludea  i^fum  affecurando . 


M  0  B^.A  L  1  T  E  t(.  • 

\  i  V£  terr^.la  hoc cap.Sc  duobus  fequetibiis dcfcribit  ad  li 

teram 


terS  praeuaricatio  Aegyptioru,&  punitio  eoru  in  hoccp 
fuerunt  tribus  vicibusdebeUati ,  fcmel  per  rcgem  Baby- 
-  tlonis.- 


189 


Ifai^Cap.XVlIL 


a  ^  O  nuniii  inei. 


c  f  A  Dco  &  pattim  i  terra  lua, 
d  ^  AbAfTyris  . 


L 


gtliveloces  adgentem  tcdnuulfam  &  dilacc 

a  f  Qtioniam  dum  Deum  habebat  prote^orem . 

ratamadpopulum  tenibilem,  t  poftquem 

a  f  Eius  f  otcntiz  comparandas.      b  «  Auxilium  noftium.    T  Vcl  Oei. 
c  i"  A  diueiijs  gentibus. 

ges  gencrar. Vcl  pcr cy mba  c  non  cft  alius:ad^ente  expea:atcm,&  concul- 
lualarum,auxiliurr.,&pro  o       aTRe|e,.«cprincipe^..       ' 

tc<Jioncm,  quamduabus  ^  catamcuiusdiripacruntfldminatcrrameius. 

(ribubUSllliprOmittCbant  ,  E,p.„i,.    ^  Etiam.  V^al  i.uocnm  eft  nomen  doa,im  .     tScHcet 


1C)0 

tur.  Vafa  papyri  funtcorda  do^toru  fccularium .  In  va-  D 
fis  papyri  legatos  mittcrc,en  predicationem  fua  in  fapie- 
tum  carnalmm  fenfibus  poneie ,  «Sc  dcfluentes  ad  culpa 
populos  vocarc. 

b  ite^ngeli.  *  Procop.  Ite  tanquam hocprimu adSal- 

uatoris  difcipulos  rcferat 
quos  vt  a  lud^oru  diftin- 
gueret  Apoftolis,  hoc  no- 
mineappellauit.Neque  ab 
iftis  illa  diflentiunt,  quibus 
eos  Chriftus  ad  perditas 
primuIfraelisoues,tum  ad 
getes  iubct  ^ficifci.  Quod  1'^*  quofme 
vtficretfacilius,&  expedi-  *  *'''"• 
tius,nihU  g>  iter  impediret, 
aflumere,non  auru,  no  ar- 
gcntum,non  ferrum,  non 

-        j- •11   j  — ', ' - 1 "'  peram ,  non  tunicas  duas 

accipiamusfecunduillud:      Admontenominisdnicxercimumontc  Sio.  '°  nonbaculum,noncaIceos 

S^  vmbra alaru  Uuru  pro.ine.  ^        .  ,  ,„  ^^^^^^  ^^    , ^  ^  ^^^^.^^  ^^^  ^^^^^^  poflldcre  pcrmifit . 

Idco  minatur  Aegyptijs,     Omneshabitatoresorbis,  qmoraminirtcrra  ^^     Allegorice.Ironicedifci  Anagogicc. 

^  pulis  hacrcticoru  h^cdicu- 


^cumcymbalumalarum.Nilusenim  (qui,&  Gcon)  flu- 
A  uius  immcnius  per  Acrhicpiam ,  venicns ,  &  pcr  A^y- 

ptumflucns,hicantequ.Tdiuideretur  magno  fonitu  per 

montana  defccndcns,  fonirum  fimile  Ibnitui  alaru  mul 

laru  grandiu  auium  dabatldeoq;  multiiudo  illius  popu 

halaiucoparatur  fonitui. 

VcIOX  quippe,  &  COncitUS  a   «  TjNuniiossdduasttibas.  TDifcipuIos.  b  f  Qu!  mittlt  .necns.     j 

i^^auiumvolatusfonocym-  b  gafos,&: t invafispapyrilupcracjuas.Itcan-  2 
balicoparatur.  velfimpli-  '*f^~—: -.-.      u,,f.,.i      ....... 

citcrNiluscitiftimusfoni- 
tumalaruin  modiaicym 
,  bali  habct.  Vel  cymbaluni 
alarij,  quiaficut  auiscito 
trafuolar,  ficcitoNilus  fru 


5 

4 

5 
6 

7 
8 

9 


quiaficutSyri  dece  tribu- 

bus,ita  Aq^yptij  proi\iittf  do  auxiliu  Iuda:is,timore  do- 

te  niini  abftuicrunt  eis . 

•Jt  Occuracnius.Inuenimusinveterum  comentariisq» 

♦feo  facerdorcs,fcribaE,(5c  feniores,g  Ilicrofolymahabitabar, 

^  exaratasIitcrasadocsnationesiran(mitteretadIud.cos 

vbicunque  tcrraru  difpcrfieflcntChrifti  dodlrinacalum 

jjniantes.atqueadeoalicnam,  atquccpiftolisadmonebar. 

nc  illam  fulciperent,quod Ifaias  fignificat  his  vcrbis :  y^e 

inrf  nauium  at^jiptxmitM  per  marepacU,  vel  concordi  is,Q!'  epi 

flolatpapyracejsfuperaquas.  His cnim  vcrbis  fignificat ,  cp 

Vltra  Acthiopu  regioncs,&  nouiflimos  terrelRnes  fonus 

naIitizeoru,qui  ludzam  inhabitabant  perquxdam  vc 

hitalata  nauigiaproccflerit,&  illorulcgatilitteraspapy- 

iaccasdcfcrctcs,rupcraquasnauigantcs,marcque  tran- 

fcuntcs  vbique  terrarum  difcurrcbant,  fermoncm  dc 

Ch  ri  fto  cal  u  m  n  i  an  tcs. 

it  Grcgorius.Tcrra  illacui  v?dicitur,cft  homo  damna- 
tns,qui  alarum  cymbalum  vocatur,quia  hi,qui  pcr  fu- 
perbiam  inaltitiidinemcogirationiscuolant ,  cundem 
pcrucrfiim  homincm  przdicando  fonant. 
a    iHvalis  papyTt.ldc{\  in  nauibusdc  papyro  fa£lis,qu« 
tanta:funt  ma2;nitudinis  fccundu  hiftoria  Alcxandri,  vt 
naucs  fiant  cx  cis,vcl  chartis  dc  papyro  fa£tis,quaspcr  le 
gatos  mittcbanr,vcl,  indiculorum  capfulis  dc  papyro  fa 
^is.  !n  valifpapyn .  Qui  hacrcticorum  portant  volumina, 
rcdc vafa  papyri ,  idcft  chartacca  fupcr  aquas  portarc  di 
cuntur,qu2  citodcIcntur,Iibrienim  vicinohuraorcob 
fairantur,5c  dclcntur,  ita  dodrina  corura,qiix  in  prin- 
cipio  fortis  vidctur,  pcrtranfit,&  labitur. 
•5«    Gregorius. Pcr  papytum  lccularis  lcicntia dcfigna- 
tur.  Va- 


tur,qui,opcrarii  fub  dolitransfiguratiinApoftoloslucis 
lie  ad  geniecuulfara,.-!  Pco  fcilicet,lacerata  morfib"  hx- 
reticoru  populu  horredu,nihiI  horribilius,  blafph^mia, 
qu.Tponitincoelumosfuum.  Poftquemnoncft  altcr. 
Omnecnimpcccatii  comparatu  blafphaimia:  Icuius  eft: 
c  Cmem  cxpe£iantem,c$  conculcatam.Omncs  enim  ha:rc- 1 
ticifibipromittuntingcntia,  fed  d  d^monibus  concul- 
cantur,  cuius  fcrram  diripuei:unt  fluminarnon  de  coelo, 
fed  dc  terra .  Quxcnim  tctra  cft  adqua  turbidus  fcrmo 
hxrcticorum  non  pcrucniatItaqueomnes,quimoran- 
turinotbe  rcrrarum,  adfignum  hxreticorum,  quod 
quafi  in  montibuscIenntumeft,oculoserigunt,<5cclan- 
gorcm  tub.T,  idcft  doarinameorum  audiunt. 
d  Flurtin.j.&c.  -UProcop.  Vt  populum  fidclcm  bono 
animo  cffe  faciat,fluuiorumnominc,corum  multitudi- 
neintclIigcns.SicutcniminfidcIesantca  agitatomari  fi- 
milcs  fccit,  fic  &  fidclcs  iam  dulcibus  aquis  Icdatifquc 
fluminibuscomparauir.DchisaIibilcgimus:£/cM«w«we 
pkTnina  vocem  fuam.  Et,  F'.uminaplaudentmanu.\AcO  nimiru, 
quod  cum  prius  minimc  habitarcntur  aDco  alienosef- 
le,&rcgionepietatecarcerecontingcbat,quamiaipfaq; 
adco  flumina  veftrahabitari  facict^Euangclij  promulga 
tio.Itadcindecrucis  manifeftum  fignum  futurum  cft, 
vt  in  montc  clcuari:  ita  rurfus  buccina;  fonus  ingcns  fu- 
turusvtabomnibus,qui  attcndcrcvclint,exau(5irifaci- 
Ic  vcftrafaciat  pr^dicano. 

c  Udmoiitem.  Exponit  Ifaiasad  quam  tcrram  nuntios 
mittant.  Vcl,  Acgyptij.q.  d. qua:rcntibusnuntijs,  quo 
mittantur,  cxponitadmontcmnominis  dominicxcr. 
ironice.  F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

;  I  In  vafis  papyri:  Ideji  in  nauibus  depapyro  faSis  .  Efl  enim 
fpecies  iunci  ita  mugni,quod  inde  poterantfieri  nauicule ,  rt  dicunt 
idiqui,  vel  vt  dicunt  altf.ln  vafis  papyri .  idefl  Utteris  in  papyro 
fcriptisytjuas  portabant  ditii  nuntij:videtur  tamen  mihi  quod  papy 
rus  non  accipitur  hic  pro  iunco  realiterf  fed  tantum  fimilitudina- 
riiyjcilicetpro  ligno  complanatojtcut  iuncut  habct  fuperficic  pla- 
nam,&  ablcjue  nodis.vnde  &  Gcn.6i  c.  -pbidicitur .-  Fac  tibi  ar- 
cam  dc  lignislcuigatis.  ideli  dolatis ,  & complanatis,  vt  dictu 
fuit  ibidcm.ln  hebrteo habetur:  Dc  lignis  Gofcr ;  Et  iila  eadem 
didioponttur  hic,vbiciiim  nos  habemus:lnvajts  papyris,  in  hebr. 
habetur:  in  vafts  Cofer,  &fecundum  Hebrxos  fignijicat  iuncumf 
non  tamin realiter,  fed fmiUtudinarie  accipitur  hic,  &  ibimodo  , 
diHo  .Arca  enim  J^oe,quafuit  tantx  quantitatis  no»  potuit  fieri  dc 
iuncit. 

2  Itc  Angeli  veIoces,»</f/i  nuntij. 

3  Ad  getc  c6uullam./df/l  adgente  regnt  luit,  t>t  patebit  cx 
fine  bmus  partis.H^c  enimgensfutt  muitipUciter  conuulfa,  &dila 
cerata,  &frequenter,fciltcet  a  l{egibus  lfracl,.Aegypti,^yrix  jtf 
fyriorum ,  &  Babyloniorum,  vtpatet  4, 1{eg. 

4  Ad  populu  tcrribiIe.no«  a potefiatefed  a  miferia  ftbi faper- 
ueniente: 


ueniente:  quit  populus  cadcns  in  infortunijs,(^  miferijs,exfui  confi 
deratione  incutit  terrorem  alijs,  ne  Jimillter  tis  contingat. 

5  Poft  quem  non  cft,  &c.  SctUcet  miferabilior. 

6  Gci\tcm  cxpe{\3ntcm.Uilicetauxiliumab.Aegyptifsco-    a  „    .•   n 
tra  rrie  Babylonti.-Jed  ?4  tlta  expcaatiofuitfruJlra,ideofubditur.  p,„^uoV" 

7  EtconCulcatam.  ^6fjrer«r«  Bj/;y/onjj. 

8  Cuius  diripucrunt flumina.  Idefl  itnpetus  aduerfarioru, 

9  Tcrram  cius.  Et  qu^  fit  illa  terra,  fnbditur. 

10  Admontemnorainisdomini,&c.  iiuiaintertifakm 
erat  templum  nomini  Dci  dedicatum. 

1 1  Ocs  habitatorcs. Hiu  cofeqmtr  ponitur  .AegyptiorYi  punitio, 
Circa  quam  fctendH.-quodpunitio  jlegyptioru  poftta  in  hoc  cap.& 
duobus  fequentibus  communiter  e.xponitur  a  doHoribus  nofirisde 
punitione  .Aegypltoru,qua:  fatla  efi  per  uiJ}'yrios,fcd  faluo  meliori 
iudiciovideturmihi,  quod  melius  exponatur  de  triplici  punitione 
uAegypti:  quarum  prima  fecundum  ordinem  historiic  fatiafuit 
per  ./iffyriusijecundu  per  Babilonios,  tertia  per  l\pmanos .  Et  pri- 
mo  hic  ponitur  fccunda  fecundb  tertia  cap.  Jecun.  &  tertio  prima 
cap.io.Scriptura  enimjacra  nonfempcr  proccdit  fecundu  ordinem ' 
hiflurif  ,  &  maximi  in  Trophetis  fed  jrequenter  prius  fatia  po- 
flerius  fcribuntur  vt  patet  quafi  in  omnibus  tibrisfacrf  Scripturx, 

•ie  Fjttiona- 


M  0   f{    .A   L   I  T  E    l{. 

\  lonis.&  hoc  dcfcribit  in hoc  c.  cuiusca  fuit,qa  p literas, 
&  nutios  Iiidiis  auxiliu  ,f  mifcrut,  (ed  no impcderut;  & 
lic  ludxi  fub  coru  falfa  cofidctia  fuerfit  g  Babylon.  dc- 
uaftati.Myaicc  vcro  p  Aegyptios  q  tcncbrofi  interprctac 
ii.c:c:ici  dmcrfiscrrorib'obtcncbrati  fignat.Pcr  lud^os 
anic  ab  Acgyptijs  dcccptos,Gmpliccs  Xpuni  ab  h^rcticis 

dcccpti 


dcccpti  dcfignat.Etqa  hxretici  pmagnas,&  falfas  ^mif 
fionesdccipiut  fimpliccs,idco  terra  Acgypti  p  q  haerefis 
dcfignat,cymbalu  alaru  vocaf,  c6  cphiTctici  habet  ma- 
gna  vcrba,fcd  veritatc,&pictatcvacua  i.Cor.ij.a.  sitin- 
guis  hominu  loquar,&  ^ngelorii,charitateaute  non  habea,  fatius 
fim  velut  a:sJnnan{,autLymbaiumtinniens.Vcxco(o\:it\oncta. 
autcinludsorumin  finccapitispofitamcum  dicitur. 

t  In  tetK' 


191 


Glof.ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


192, 


•  C  Viftorie  Ajryrioruro.    b  f  Alias  rationibus.    T  Aegypt.orum. 
c  J  QuSt»""i"'  f"P"  Acgvptios,     T  Alias  quod  cog.tauerun.  |u- 


perAe^yiJtum.     a-^^<:_.>        ,=  T.,..y..^...-.-r-c-j  ■ 

cdm  elciiatu  fuerit  fign^m  in  moncibus  videbitis:  et  cian- 
fforem  tub^  audietis,  q  uia  h?c  dicit  dommus  ad  me :  Ego 

gOrCm  lUUd;  ♦^"'^^        >    1         ^,^^  ^  Ecdeliafiunt.    cTC,lo.  TEcclef.»- 
a  1  Jrinera  r"-  "  i  -^^  „,.,..f.,r.,.  vnde  .  Nec  eft  gui  le abfcondat 


d  T  Ita  vniu«TS  pcluarat,  vnde  .  Nec  eft  qut  le abfcondat 
a  calorccius . 

'  d 


Guiefca  &confideraboinlocomeo:ficuttmeridi3nalux  ^ 

4  >  aTS.cdominushab,ta.^secdefi=e^ 


a  Ego  quiefcm ,  eJ* 
-  cofiderabo  in  loco  »Meo, 
■"■  eJ-f.  ^  Septuagin- 
ta.Inmca  ciuitate. 
>fal  8^.  ^  Procopius.  Dc 
quafcriptueft,G/o- 
riofadidaf^ntdeteci 
uitas  Dei .  Nec  eft  cp 

••  ,  -i  *  a^  S.c  dominus  naaitaiun;»  .ii.v.x....v . — o ^ — '^"Z        ■  t 

in  Ca  VUlgare  lume  Aorefcunt.         b  ^  Confummat-onem.         1"  Matur.j^uem.        7 

cxpcaes ,  fed quale  b    ^      ^^  ^  £^^^^  j^^^^s  rons  t  in  die  mellis.  Ante  meilem  » 
fpcS  roris  nube     cnim  t  t^t^cfflo^uitA  immatura  p^rfedio  gcrminauit,  et 

.temperatUm    COn-  .  ,  Qu,f.  .nutiles.   ,  Ne  .otam  n,aff.m  -<ticum^|;—  ""a"f  ^b  Ayr"!"""""- 

b''t"k..onVGra     pr^cideWramuYcuIieiusfalcibds  &quxdere1^^^^^ 

i^n^EhTKfttT  *^  ..TAcorporeF.cclefi=e.TAClr,M.;..     1  De  terrafua     b  T  l.cuorand.m.erfea. 

gattquSus  c?d'      rint  abfcindc'ntur ,  &excu^ientur,&relmciuenturfimul  ,3 

gans,quiu     ^         ^  ,^n„^i„,«viamcomeduntfementem.        b  T  q^ibus  trad.tur  amma  uon  confiten.. 

1  ^^  c  T  In  ptolperis. 

adibus  montium,&  bc^ftijs  teir^:  &  icftate  perpema  erunt 

-  —  ■;.-,-_>   7;  ,  1- PopuI..m  oecifum.  b  f  Alias  ilium.  j^ 

mcus  catmA^v''-  c  fuper  eum  volucres,  &  omnes  befh;.  terr^fuper  eum 

•n       ^  »  ^U9  a  f  In  aduerfitate.  .         .     /-  1  • 

JrTtScaSsdb'  f  hyemabunt.  Intemporeillo  deferetur  munus,dommo 

Crit  inmCCreaetlO     l        /  ,„„..,     L,.uB„,fc,„-.k,.,,„.n,      T  Adtempus,  &ateirafua,  &aDeo. 


gcrium  prsftat,  oc 
iUpulani  arentcm 
facit  humedando 
fccabile:  ficfermo 


&  Aflyrijs  a  me  cis 
daca  vidoria. 
C  -^nte  mtfjcm. 
4«  Procopius.  At- 
que  ha:c  quidcm 
erunt ,  mquit,an- 
te  meflem  ,  vt  in 
Dci  ccclefijs  fpica- 
rum  more  florcn- 
fi 


afiftael.    b  T  Ab  EcclJfia  pet  i,a:reticos.     T  Adtempus,  &»  «""  f"'',  *^„J,^'^: 
fAbhoftibus.         c  Morfibu*  hareiicorum.  dTBlafphsm.a, 


ciuitate  ante  con-  D 
fummationem  fu- 

tura  funt . 

d    i{amu[cuU.  Inuti  10311./ 
les.  vndc:  Egofum 
ritii  vera,   &  p^^^er 
meiii  a^ricola  eH :  om- 
nem  palmitem  in  me  J^^J^ 
non  ferentem  fruBuni 
toUeteum,  &omnemy 
qui  fert  fruclum  pur- 
gabit  eum. 
C  Etomnes  befliteter- 
r<e.  Hyperbolicos . 
Nequc  enivn  om- 
nesbeftiaEterrjefu-';'^"'^'^ 
per  cum    hyema-  vua 
bunt.  Scdfignificat  ms 
&  occifionem  im  ^*^ 
menfam,  &  beftia-  ^^j^ 

14  rum    multitudinc  par.; 

1 5  maximam    fupcr-  rct,at 

16  ucnturam,  quibus  ^'«^' 
ffiftatc,&hyemeca*^ 

17  dauera  fufficiantin 

18  efcam 


10 
II 
12 


proptt 
mca. 


tln» 
tStiti 


fAbhoftibus.       c  MoriiDii5  ..»:.t>...".u....       -,_—,..- — ^  f  intempore:Keuet 

cxercituumapdpulodiualfo,  &dilacerato,apopuloter-  ^^  ^^^^^  Prophcta  ad 

T  Hoftibils.  a  ^  ram  ten.b.lis.  b  <f  Dei  auxilium.        f  rron.ilia  falfa.  ^^  populum  Ifracl ,  & 

ribili  poftquemndnfuit  alius:agente  expedVante et con-       promitt.tc:,  bona, 

,  fAd5minibus.-rAbh0min.bus.       bTInp...esvari=s;.        'i^^^p^^ 

culcata,cuius  diripuerunt  fliimina  terram  eius :  ad  locum 

T  Scilicct.         T  Ecclefiam. 

nominis  domini  exercituum  montem  Sion. 

cutantca,  cumlas- 

tabuntur  coram  fc,  tanquam  qui  laetantur  in  mcffe,dixit 


tes  fignificarct 


C  quascriam  regioncs albcfcere ,  &opcrariis  multis  indi- 
gere ,  iple  docuit  Saluator .  Atque  ha:c  quidem  de  Dci 

ciuita- 


diccns:  Intcquafi 
dicat ,  Vaftata  Ae- 
gypto ,  non  fcpara- 
bit  vhra  luda  in 
vmbra  eius ;  fcd  fi- 
dei  ,  &  bonorum 

opcrum  domino  ofFerct  munus .  Quod  impl«u.m/ft 
Ixx.annos  poft  captiuitatemfubZorobabd,&alijs  du- 

"^^^^-     .  #Cap.     B 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  Tt^tionabiliter  etiam  primo  ponit  Tropheta  punltionem  per  Baby- 
lonioifa^amt  continuando  fe  ad  partem  prxcedemem ,  in  quapo- 
fuerat pri£uaricationem^egyptiorum,  prtebendo  confider.tiamfal 
fum  ludais  rcbeltandi  contra  Babylonios,  &  ideo  immediatc  fub- 
tunxitpmitionem  ^egyptiorumper  ipfos.  Et  diuitur  in duas  par- 
U  s,  quia  primb  ponitur  Uegypdorum  punitio,  fccundb  ludaorum 
tonjotatio,  ibi:  In  tcmpore  illo.  Circa  primum  dicit  Tropheta: 
Omnes  habitatores  orbis,  idcft  ^egypti,  &  eftlocutio  hyperbolica 
ad  denotandnm  magnitudmtm  illws  regni,&  multitudmem  popu- 
li  ,ficut  dicitur:  Tarifius  eft  totus  mundus . 
I  Cum  eleuatum  fucrit  €\^nnm.i.yexiUum  regis  Babylonis 
-  2  In  montibus.  idtft  in  fortalitijs  in  alto  fitmtis. 

3  W\.dizb'\Vi.S.addefolationemrefiram.  ' 

4  EtclangorcmtubaBaudietis.  ad  concitandum  beHacontra 
mam  terram  .Aegypti  refiduam. 

5  Ego  quiefcam.  i  tota  proteBione  Uegyptiorum  . 

6  Ec  confidcrabo  in  loco  mco  ideft  in  me  ipfo. 

7  Sicut  mcridiana  lux  clara  eft.  Quia.omnia  nuda,  &  aperta 
juntoculis  domiiii. 

8  Et  ficut nubcs. QuiC  refri^erat mefforcs  a labore  &  calote,  ita 
nfrigerabo  B:ibylonios  d  lab&re  belli ,  vt  de  facili  pojjint  eos  deuin- 
cerCy  &detruncare. 

9  Aatc  meflem  enira.  ideft  ante  perfeBionem . 

10  Totus 


10  Totus  c^Siorml. fcilicetpopulusoiegypti. 

1 1  Et  immatura  pcrfedio  germinauit .  idefl  ante  temput 
debitum:  &ftc  citb  corrumpetur,  ideo  fubditur. 

la  Et  prxcidentur  ramufculi  cius  falcibus,?.po;«/w  ^egy 

pti  ctiam  vfque  ad  minimos  interficietur . 

13  Et  rcUnquetur  fimul  auibus./«//crt  cadauera  .Aegypiio- 

rum  ad  eis  deuoranda ,  ^ 

lA.^tx^dAtvcr^pQX.n^.idcftvnaAflateintegra. 

1 5  Erunt fuper eum  volucres. quia  indejatis  habebuntaico- 
tnedendumpioillotempore. 

16  Et onmeshemxKtxx.ideHfatisadcomedendum  pertota 
hyemem  habebunt.Tera[iatemenimhicpofitam,&hyemem,tn- 
telligiturtempusvniusanni,vtdicitI{ab.Sa. 

17  In  tcmporc  iWo.Hic  confequenter  defcribitur  confolatio  lu- 
d^orum  fada  per  Cyrum  regem  Terfarim ,  qui  dedtt  Ucenliam 
ludm  redeundi  in  ludaamier  vafa  templt  rewifit  cum  eis ,  vt  ha- 
betur  1.  Efira  1.  &  hoc  efl  quod  dicitur.  In  tempore  lUo,  quta  pojU 
quam  Tiabuchodonofor  debellauerat  .Aegyptum ,  tempore  Baliha- 
jar  ncpotisfui  regnum  Babyloniafnit  ad  Maedos ,  &  Terfas  tranf- 

latum.  ,    -  n  ^ 

1 8  Dcferctur  mnnnslvafa  a  Cyro  rmiffa,vt  diBu  eft:  &  etia 
quia  Iud{ircmanentesinBabylone  miferunt ad  locu  diuim  cultus 
per  ludaos  illuc  tedeuntes  munera  plurima,vt  habetur  1.  Efdra  i. 
ip  Apopulo. /c///cetrf^«ii«(^'«- 

20  D<uulfo,  &  dilaccrato.  mdh  fupraexpofito\ 

*  Cap. 


t 


17  I»  tempore  iilo  deferetur  munus  domino  m»-c//««?K.fignatur 
cucrfio  ludxorum  a  fua  perfidia  ad  fidem  Chrifti,&  ma 
ximecircafinem  mundi. 

MORA- 


MORALITER  autcm  per  Acgyptios^quiinduxerut 
ludseos  ad  rcbcUandum  Babylonis,fignantur  illi  qui  fuis 
perfuafionibus  fimplices  inducunt  ad  rebellandum  fupe 
rioribus  fuis,  &  tuncnullum fcrunt eis  auxilium ,  &  lic 
rebcUantcs  remancnt  confufi. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  eap.  18.  vbt  dicitur  in  po.  Circaprimum  dicitur :  Vx  terrs 
fcilicet  .Aegypti. 

Hoc  cap.is  .quod  incipit.vx  terrae  cy  mbalo  alaru.wrfera)'^- 
frih  cxponendum  defil^s  ljrael,qiiifu€ruut  tranfmigratiper  Salma 

nafar 


nafar  regem  .Afjyrm7t,vt  habetur  4.  V^eg.ij.vbi  dicitm.^Et  trafttt 
lit  Ifracl  in  Aflyrios,pofuitq; cosin  Haila , & m Habor 
iuxtafluuiu  Goza  in  ciuitatibus  Mocdoru;  qui  ti-pore  .Aie- 
xandri  Magni  reclufi  fuerunt  miraculosc  ad  orationem  ipfius  Mc- 
xandri,vt  narrat  IoJephus:ita  quod  locus  ille  in  quo  Jmt,(ft  immea 
btlistegrcdienti^rtimencircafiiimmundima^namhommumfira 
.      o     gimja- 


^93 


Add 


itio. 


i^4 


J%  tem lac1ur},pro9tbabetur  In  bijlorla  Siho!aflica  .  Fndedei^h 
i[  videtur  J^^^^e  Prophetj  in  boc  capitc ,  CMtn  dixinVx  tcvrx  cym 
baio  alarii m .  De gentc  enimjeu  terra,qux  e(i  in  valde  remotis, 
feu  in  locis  communiter  intranfibiUbui ,  non  habetur  notitia ,  nifi 
quafi  in  fono  cymbdi ,  cjui  de  longinquo  lentitur :  &  quando  quis 
deiUapirteloii^iHqua  venitquafntim  vo'aredicitur,vnde  Deur. 
S.c.dicitur:  Adducet  Dotninus  fupertegentemdeloa- 
ginquoinfimilitudincmaquilx  volantis:  &hoceji,quod 
dun  :  Vaj  tcrrs  cy mbalo  alarum.  ldeH,v£  terrje ita  remot^ 
&  exdufjt  d  conuerfatione  bominum  commuai,qu6d  quaft  cymba- 
lojomiscius  euenitptr  volatum  alarum,&  fequitur.  Qui  eft  tras 
fiumina  Acthiopias.*  alludendo  ad  illud  quod  dicitur  cap.fupra 
dido^.  l{egum  17.  quodfueruratranfmigrati  ttansflumina  Go- 
^aTn,qu^  hic  videntur  vocariflnmina  ^ethiopi^ .  ynde  Vrophe- 
ta,  hic  non  nominat  proprio  nomine  tcrram  T,e:  ciuitates ,  m  quibus 
erant,ficut  nec  fuerunt  nominat^  in  propria  bifioria  fua  tranfmi- 
grationis  hpra  dicia.  Etfequitm.  QS\  mittil  in  mari  l^atOS, 
&  in  vafis  papyreis  fuper  aquas.  Vro  quofciendum,  qu6d  lUi 
de  decem  tnbubusfic  exterminati ,  &  reclufi  veri  fimiliter  credi- 
tur,  quoi  defidtrant  fcire  eaquxgeruntur  circa  ilios,qui  in  hispar- 
tibus  remanferunt  in  luijta.  Tum  quia  multi  de  iilis  decem  tribu- 
bus  remanferunt  in  ludxa,  &  in  alifs  difpcrft  partibus  fugientes  d 
» J{ege  sAffyriorum,  vtpatet  de  Tobia,qui  erat  de  tnbu  Tiephthali: 
&  ftc  de  aiifs :    Tum  quia  iUi  licet  pro  maiori  ptrte  fuerunt  idolo- 
latr£ ,  tamen  fpeBabant  Saluatorem  feu  Meffiam ,  ftcut  (^  alij  de 
jgenere  lacob :  &  ideo  aliquando  mittebant  nuntios  verfus  lerufa- 
■  Um ,  vtaliquidfcirentexprxdiHs  :fedauiahoc  nan  poterantfa- 
ttreper  terram  propter  recluftonem,  nitebantur  boc  facere,  per  ali- 
auas  aq^as  fubterraneasfeu  occultas.  Et  in  vafts  papyreis,idcfl,in 
pfaUisfcirpeis.  DiHioenim  Hebraica,  qu^e  hic  po»itur,ncnconfo- 
Matin aliquad iicl.oni qu e ponitur  Gene.6.  cumdicitur .  Factibi 
t""  arcam  dc  lignis  lcuigatis,  ibi  enim  dicitur  de  lignis  GofFcr, 
B  bic  iuttm  dt  Itgnis  Gmjt ,  &  efl  d'fiio  eadem  omnino  ei  qux  poni- 
I    tiir,Exod.i.vbi  dicitur :  Fecitfifccllam  fcirpeam  5cliniuit 
I     eun  ynde  Mii)  G}mi  qu£ hic  &  tbi  in  Exod.ponitur,  fignificat 
I    hiacim,  SunterumaUquiiuncimariniitaduri^quodpoffentexeis 
■    fieri  aliq-a  vaft  td  niutganium per  flumina.  Et  quia  hutufmodi iu 
•     ci  lic(t  dtri,non  tamen  habent  duritiam  lignorum,  &  ex  quibus  na 
tagia  fiunt :  &  ideo  dicunt  Hebrti ,  quod  tutius  nauigatur  ineis  ptr 
aliqias  ripas  ftunfinum,  eo  qu6dnon  ita  cito  franguntur  ,fed  qmn- 
-  I    d«que  cedunt  tangenti ;  &  ideo  talibus  nauigifs  mittebant  legatos 
P  fit»f,  vtfecurius  per  locafubtertaneafeu  occulia  tranfire  poffent . 
Ihc  autcm  quod  diciturin  mari,intelUgendum  efl  de  congregatione 
aquiruM,proutfspe  confueutt  dici  in  Scriptura.  Quid  autem  debe 
rent  ftcere  ifli  nunttj fubdit,cum  dicit.  ItC  ad  gcntem  COnuul- 
fam  5c  dilaccratam.  Idefi.aiG^-ntrm  ludjiorum  proutin poflil. 
daLtratur,&  fequlfAr.  Adpopulumtcrhbilcm.  Gcnsenin 
ludxor-Am  licet  propria  potettjte  non  effet  terribilior  dijs,poteHa- 
ttttmc  diuina  frcquenter  mirabilia  pro  eis  operante  tembilis  erat, 
■pt paiet  lufue  i.a.de  R^aab  diccnte  exploratoribus,quod  omnes  ha- 
iitatores  terr,jt  Chanaan  timtbant  eos  propter  traj^ttum  lorianis, 
.  & huiufmoii.Et ideo  dicit.  Poft qucm  non  alius,/c//if « ttrri- 
bilior  tnjignis  &  prodigtis.Et  fequitur.Gcntcm  cxpcclantcm, 
fcUicet  Saluatorem  &  ({edanptorem.  Et  concultatam  cuius  diri- 
(uerunt flumina  terraeiiis.  q.  d.  quantumcunque  concukata  tfl  ab 
impetu  aduer/worum  ,ftmper  efl  expecians  fuam  libcrationem  d 
Deo.  Et  vt  oflendat  in  qua  terra  effct  illagcns  cmuuifa  &  dilacera- 
u&  t.xpefijns,f»bi!t:Ad  montcm  nominis  Domini  cxer- 
cituum  montcm  Sion./n  iUo  enim  loco  vbi  e(i  inuocatum  no- 
fnen  Domtni ,  habitabat  illagens  ad  quem  miitehant  ilU  qui  trans 
flumina  .Aethiopi^e  rectudcbantut:  &fequitur.  OmncS  habita- 
torcsorbisqui  moramini in terra,&c.  Q^t^quidtm  verba 
fecundum  omnes  expofttores  intelliguntur  efje  diHa  per  Vrophctam 
C  in  perfona  Dom'ini:^d  qttorum declarationem attendcnium,qhoi 
in  his  qu4  dida  funt,exprimitur  ratio  huius  legationis.Dicit  enim: 
Itc  Angeli  vcloces  ad  Gcntem  conuulfam.  ^pn  autem  di- 
cit  quid  lili  Angeli  feu  nuntif  di bebant  nunttari  tUi  Gcnti  cui  mit- , 
tchantur ,  vtl  qui  ab  cis  debebant  fcirc:fed  hoc  aUqualiu  r  inuenitur 
inhocquod  dixitfupra.  Ad  Gcntcmcxpcftantcm.^.f/./cw- 
tisab  eis  fi  lUud  quod  cxpetiant  d  Deo,hjbcant  in  re  ,rtij  nofipfi 
pmicipemus  eorum  redemptior,em.^d  quod  refpondetur  in  perfi- 
na  De :  Omncs  habitatorcs  orbis,qui  moramini  in  tcrra, 
cum  clcuatum  fucrit  fignum  in  montibus.videbitis,  & 
^   clangorcm  tuba:  audictis.  Cuiusjenfus  esl,quod  redemptio  vc- 
ii  MiJJiJt,j,  litiet  Chri(ii,quam  omnesfidtles  txpeclabant,oflendcn- 
daerat  publiie  omttibus  habitatoribus  orbism  duobus  principali- 
ttr ,  Tnrno  m  leuatione  fi^ni  (ruds,  vnde»  Si  cxaltaius  fucro 


Iterra.omniatrahamad  meipfum./0(i«».i2.p.  Secimdom  Db 

pr^dtcuione  vntuerjalt  ^pojioluruM  ,&  difcipulorum  Chrifii per 

orb.m  diuiilgata,dequo dicit.  Et  clangorem  tuba:  audietis.7.  * 

d.nmtijs  mijfis  pr^difiis,  mn  opotttt  ws  mittere  adinqutnndum 

de tempore exPt^ationis redeptimis  veflrx: quia hoc publicabitur 

omnibus commorantibus in  teira  pr^diiits  dnobus  modis .   Votfl 

etiam  referri  h»c  qund diciiur :  Cumelcuatum  fucritfignum 

in  montibus,  videbitis  .  adexaltutionem  crucis  per  vidvrum 

Confiantim  Impcratoris,qu£per  totum  orbcm  falutifere  fuit  diuuf- 

gata,j&  fic  in  hoc  quod  dicitur. Omncs  habitatorcs  orbis,&c. 

Oflenditur  quod  Saluator  non  erai  fic  expe^mdus,  vt  circumiret  p 

orbem  adfaluandos  eos  qui  faluandi  erant  prout  quidam  \Hebrjec- 

rum  erronek  putabant,fedper  eleuatimem  figni ,  &  auditum  clan* 

goris  tub£  fupradidis  falus  erat  per  orbem  ^  vfque  ad  reclufos  ptf 

di^os extendenda.  ^d  quodamplius  declarandum  'fnbdit :  Qiiia 

hxcdicitdominus  admequiefcam  &  confiderabo  inlo 

CO  meo.  Et  eftfenfus:  quiapoflquampaffio  Chriftifuitcelebrata, 

non  oportebat  vt  ChriHus  per  mmdum  difcurreret,fed  vt  iam  quic-' 

fceret  d  labotibus,de quo  dicit.  Quiefcani  &  confiderabo, /</• 

eflfprouideret  fu£  Ecclefie  ipfofurfum  in  loco  fuo  ad  dexteram  pa- 

trisexiflente,de  quo  dicit.  Etconfiderabo  in  loco  meo.  Et  g« 

hu  confidercuio Jeu  prouifio  fit  mediante  lumi>ie  fidei ,  &  feruore 

charitatis  ab ipjo  Deo infufis,ideo  fubdit.  Sicut  iux  claraeft,  & 

meridiana.  vtperhoc  quod  dicit:tr:Lux  ilara,inteUigatur  lumctt 

fidei,&perhocquoddicit,  meridiana,/er«o«  charitatis .  ficut 

feruordiei  vigetprxcipuiJoleexijienteinmeridie.Et  quia  exifiis 

virtutibus  qu^e  d  Deo  quiejcente,  &  confiderante  in  locofuo  in  Ec- 

clefta  infundHt'4r,ieriuantur  dona  SpirituffanHi,qui  fui  rorisafper 

fione  Eccleflim  fcecundat ,  ideofubdit.  Et  ficut  nubcs  roris  in 

dic meflis.  Etfequitur.  Ante meflcm cnira  totus cffloruit, 

in  quo  Vropheta  inftnuat  iiiis  trans  flumina  .Aethiopi^  fxiitentt- 

bus,qtio  tempore,&  modo  ai  ChriHum  acceffurierant,&  hoc  erat 

fuum  principa'.eintentum,quod  quidem  tempus  ent  circa  fintm  mu  5 

di,vt  diHum  efl.Finis  enim  munii  dicitiir  m'ffis,  Maith.  1 3  .rf.Sini 

te  vtraquc  crcfcerc  vfq;  ad  mcfllcm.  Et  efl  fenfus.-^nte  mtf~ 

fem,ideli,  anteflnaleiudiiium,iUt  pouulus  flortbit,  ideft,  ttndet  ai 

fruHiflcandtim  in  bonisnperibuSy  &  culcu  Dei ,  ficutfios  tcndit  in 

fruclum.  Et  rf.'ti>,ciHoruit,/>r.«rtr/V«w  pro  futuro.Et  ne  cum  dici- 

tur,io\\iS.inteitjiatur  pro  toto  illo  populo  nemine  deficiente ,  tdeo 

fubJitur.Et  immatura  pcrfe£tio  gcrminabit.fM/a  non  omnes 

venier:t  ad  mJturitatis perfidionem.  Prxcidcntur  ramufcult 

cms  falcibus,&C.  Quiail'iramufcuUquifi4nt  quafiinutiUspne- 

fcindeniur,&  qux  dereli^ifunt  abfcindcntur,fci!icet  d  ccrpore  Ec- 

clefix,&  cxcHtientur,fcU:cet  de  terrafua  m  quafunt  reclufi.  Etfe- 

quitur.  Dcrclinqucntur  fimul  auibus  montium,  vfqueibi. 

Supcr  cum  hycmajbunt.  In  quopreiicitfirages  &  morticina, 

qux  dcbcntficri  infua  excuffi  ine,prout  diiiumfuit  in  principio  hu- 

lus expifitionis .  Et quia  tam de exeuntibus qum  'fe  obuiantibut 

erant  multi  mortui,ideo dicii :  DereUnq ucn tu r  fimu  1 ,  fcilicet 

ah  vtraque  parte pugnant  um.  Sequitur.  In  tcmporc  illo  dcfe- 

rctur  mun us,&c.  in  quo  Vropheta posiquam  pr^dixit  modunt 

fux  egrejjionisjubdit  tempus  Jiie  conucrfionis  ad  Chriflum,dicens: 

In  tempore  iUo,JcUicetante  mejjem  ( vt  expofitum  fuit)  dejeretur 

munus  Domino exercituum,fciUcetper  iatrix  cullum.  A  populo 

dinulfo  &di!aCcratO,&C.  SciUcet dreliquiis popuU  lH<Uo)ii: 

CS  itiam  ab  iliis  qui  cxcuttendi  funt  d  terra  trans  flumina  ^ethio 

ptjefupradi&a.  De  vtrifque  enim  poffunt  proprii  poni  illa  qua:  hic 

traduntur.t^am  tnm  illi  de  dccem  tribubus,qui  vltra  flumina  pr^- 

dicia exifluntfVt efl di(ium,quam iilt  de duabus  tribubus ,  ptopri b 

poffunt  dici  Gens  conuulfa,  &  dilacerata  expcilans  & huiufmod' ,  -. 

vtpatct  miuenti.  Etfequitur: Ad locum nominis  Domini  in 

Sion,fcUictt ad ecclcfiani.Concordut autem h  <  cfentcnti^  Jeutx- 

pofiti'>iti quod legnur  Sophonitt  cap.^.h.Vbi  ficvltra  flumina 

Acthiopiae  inde  fuppliccsmei  fili;  difperforum  mcoru 

dcfercnt  munusmihi.  ^dquod fttendum,  quod  ihi  ivqintur 

dc  flatufinaU  quomodo  omncs  Centcs  reducendx  fmt  ad  veru  cwf- 

tum  diuinum,vnde  immcdiath ante  dicitur .  TunC  reddam  po- 

pulis  labium  cleiSum ,  vt  vocent  omncs  in  nominc  Db- 

mini,& feruiaturin humerovno.  Etibidem  vocattUos  qui 

funt  cxtra  fUtminu  ^(thtopia!,f,Ulos  de  decemtribubus pritdiiiis 

fuppUccs  Dei  inquantum  et  humiliabuntur per pxnitentiam  de  prf 

terttis.Diiit  ctiam  eosftUos  dijptrjorum  meorum,e6  quod  dcfcrndut 

ab  illis  qui  dijperfi  Juerunt  per  .Afjyrios  ex  Jeutcntia  diuma,  da  q- 

hus  conciudit ,  qu6d  ex  tunc  dcferent  Dco  tnuncra  parijot  mia,  ficut 

hic  dicitur.  In  illo  tepore  defcrctur  miinus  Domino  cxer- 

cituumapopulodiuulfo,&c. 

Tom.4.  *■  C 


^. 


Glof.orcI.&  Nicolai  de  Ly  ra 


ip^ 


C  A  P.    X  I  X. 

Vus^egyptK&f.  Sciendum  multa  quae  hic  di- 

'  cuturad  Aegyptum  hiftonaliter  pcrtmere. 

Sed  &  hic  &  in  aliislocis  fcripturarum  mul 

ta  ponuntur,quje  non  poflUnt  iuxta  hiftona 

ftare,  vtrcrum  r*  A  T) 


peceflitate  cogamur  altio- 
ru  intelligentiam  quxrere. 
*  Procopius.  Su^eriorib', 
quaemarifluuioqueAegy  a 
pticonuenirent(vnde&eo  b 
rumquiChriftum  annun- 
tiarent,viam  fore  perfacile 

.,.  patuit)allata  funt.  lam  Ae- 
gypcijsquaefauftiffimaim  c 
pendeant,iftisdemonftra- 
lur.  Infcribitur  autem  Ae-  d 
eypti  vifio ,  non  aducrfus  e 
!Aegyptum ,  vt  fuperiores 
nonnuUas,  vel  quod  perfpi 
catiori  mente  qu?  dicutur, 
jntuitura  fit  Aegyptus ,  vel 
quod  Aegypto  qnx  condu 
cant ,  prophetia  contineat. 
Quidcnimquam  quodin  f 
ea  peregrinatus  eft  Domi- 

P  nus,  habebat  beatius  ? 
b  Ecce  Dominusafiendet,  &c. 
Aegyptus  tenebrae  vel  moe 
jorjfignificat  hunc  mundu 
ante  aduentum  Domini  in 
fidelitate  tenebrofum  ,que 


..xx-    XIX-   .  ,   ., 

a  T  lu  Heo.Maff».  1  Alu  auumptio.  Lxx.vifio. 
b  f  Mundi. 
n 


corruptione  virilis  commiftionis,  &  cu  Maria  &  lofeph  D 
in  Aegyptum  fugit ,  &  tunc  forfitan  fimulachra  Aegy- 
pti  corruerunt,&  dsmones  in  eis  obmutuerunt,  &  cor- 
dafapientiumAegvptipauoretabuerunt.        ,_^ 
•  Eafebius.H$cprophetiacxitumfortitaeft,qn  Ange-  L.brr 

lus  in  (bmnis  lofeph,  dixit.  J^="; 
Smgens,  accipe  putrum  &  ma-  j^jjj^- 
trem  eius  &  fuge  in  ^egyptu, 
,.     .  b     r        T>»       •  -x- Procopius.In  nube,ideft 

Niis  Aegypti^  tcce  Dominus  ^  eoquodde  Spiritu  fanao 

...,  j fandaque  Virgine  aflum- 

pfit,corpore  veniet.  Vt  cni 
aere  terricqueexhalatione 
nubem ,  fic  Spiritu  Sando 
terrenaquefubftantia  Do- 
minicorpusconftare  credi 
mus :  quo  cum  veheretur 
puer ,  m  Aegyptum  venit , 

a  «iCiucsVontra  ciues.cum  aUi  fe  tradere  cupiebant,  alii  contradicebant.    ^    Vt  Cam  maximiS  bencficijS 


aTExercitum  Aliyriorum,  velcarnempondciepeccaa 
immunem.    Corpusfanftz  virginis 


I 

2 


afcendet  fuper  nubemleuem, 

a  «f  Adliteram  velmundum^Sic. 

6(jngiediemr  Aegyptum;.  &c 
mouebuntur  fimulachraAegypti  afacie  eius, 

a  V  Scilicet  fapientej.        h  1"Deficiet. 

&  cor  Aegypti  tabefcet  in  medio  eius.Et  con- 


currerefacia  Aegyptios  aduerlus  Aegyptios,  ^  cumularet. 


&pugnabit  vir  contra  fratrem  fuum ,  6c  vir 

a  f  Non  credentes  contra  credentes. 

contraamicum  fuum,ciuitas aduerfus  ciui- 
tatem,regnum  aduerfusregnum,&:  f  dirum- 
petur  ipn-itus  Aegypti  invifceribus  eius,&: 

—         ■     •  bfObltinatiinmalo.     •rQ.uastem  quaie 


a  5^Quo  rebellareconantu 
liaec  6cnt. 


iizc  ncnc.  .    , 

confilium  eius  f  pr.xcipitabo ,  &  interroga- 

af  Hjc  Aflyriis  fupciuenicntjbus  , 8cin Domini  aduemufimilimodo 
ger«bantur. 

buntfimulachra  fua,  &Jiuinos  fuos ,  &  py- 


Chriftus  ingreflus  in  leui 
nube.ideft ,  corpore  nulla grauato  corruptione.  Et tunc 
jdola  funt  commota,  ideft,  confraaa ,  &  ab  hominibus 
adChriftum  venicntibus  abiecta.  Qushicde  Aegypto 
dicuntur,tam  ad  eius  deftruftionem ,  quxper  Aftyrios, 

tdcRruaro.  quamad  Chrifti  aduentum  referuntur.  Nubem.n.leue, 
dicit  exertiet  Aflyriorum  velocem .  Dicit  ergo,non  per 
Angelum  pcrcutiet  Dominus  Aegyptum,fecl  ipfe  afcen 
det  fuper  exercitum  Aflyrioru  velocifl[imum  ;  &  fic  in- 
gredietur  Aegyptum,&c.  Afcendetautem  infpirando, 
&:in  belloviresminiftrandOjVtpercutiatAegyptuqu^ 
feduxerat  populum  fuum  promittendo  auxilium .  Si- 
mulachra  Aegypti  mota  funf,ideft,  cofrafta  ab  Aflyrijs. 
Velforfitan  Domino  cooperante  dxmones.qui  erant 
jn  idolis,non  poterant  dare  refponfum  Aegyptijs  fuper- 

Matth,         uenientibus  Aflyrijs.  Dominus  quoque  fiiper  nubem  le 
C  uem  afceMdet,corpus  humanum  affumpfit  non  grauatu 

corru- 


I 


Pivifio, 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    X  I  X. 

i^Nus  Aegypti.  Hicconfequenterdenuntiaturpunitio^e- 

V^  gyptiarumper^omanoSi&primoponiturdi^apunitio.Se 

'  cundoIudieQrumconfolatiOtibi:la.6.Ki\\ztmni:  Circaprimum 

fciendum,q»bd  ^ntonius  collega  K^ugufii  Cdfaris{fub  quo  natus 

fuit  ChriHus)  amore  Cleopatra  F{egin£  ^egypti  captus,repudiauit 

rxoremfuam,^ugufli  fororem,&  Cleopatram  accepit:&  ,Augu- 

fto  bellum  induxit ,  ii  quo  tammfuit  deheUatus  &  capta  >Aegy- 

ptus .  Etquia  tempore  ^ugufii  Chriflus  fuit  natus ,  &  in  ^egy- 

ptum  portatus,ideo  ab  hoc  incepit  Vropheta,dicens: 

7.  Ecce  Dominus  afcendet,&c.  .Afjumendo fihi  carnm  hu~ 

manam.Qu<ediciturnubes:quiaformatafuitSpiritusjanciivirtu- 

teficut  nubes  furfumgenerantur  in  aere  virtutefolis.Et  lmis,quta 

non  fuit  aggrauata  pondere  pcccati  originalis. 

S  Etingredietur  Acgypw.FugiensffecutiontHerodis.Mat.z 

4  Et  moucbuntur  fimulachra,&C.  2«w  eo  egrediente  ^egy 

ptum. 


C     Simulachra.Aegypti.  Ido- 
lolatria  fradiam  fe  fentiens, 
vt  etiam  magis  a  damoni-  Nut 
bus  dodi,  vel  iuxtaprophe 
tiam  Balaam  intelligentes  M« 
natum  fihum  Dei,qui  ma- 

7  gicam  deftrueret  artem ,  in  E 
Bethleem  venerunt,  &  pue 
rum  adorauerunt. 

8  *  Origenes.  Dominusfe-  \^^ 
detin  nube  pufilla ,  quia  no  ^^^ 
efl  inuentus  dolusin  ore  rius:  vt 

9  deftruantur  manufafta  eo 
rum,&  pereant  idola  ipforum ,  &  pcreat  idololatria ,  & 
fu<-iantexAegvptoda£mones,vtpromultitudineabo. 
minationum ,  multitudo  exuberet  Ecclefiarum,vt  pro 
multisvitijsmultafitfanaitas.  ^  _ 
d  £t  or^f^yp^.^Procopius.Quod  fuperatu  iri  cor  Ac- 
evptiorudixit.n6diuin?pdicationireluaaturos,fedpul 
chra  vtiliq;  rone  in  viftoria  fefeprxbituros  fignificauit. 
Alij  cordis  nominc,latetcs  in  fimulachris  demoncs.ided 
lionificari  putant-,  9  ex  quo  teporcEcclefias  eos  haberc 
contigit,  eorunde  fraudes  exctdine  paulatim  videamus. 

e  Etidcurrer€facia.VadcinE\im^dio:^pn  venipacemit-  Miti 
tere  m  terrajed  gladiJr.  veiii.n.fepar.re  homiw  ^  patre  luo,&c.    vW 
^  Eufebius.Confirmatpropheticam  prsdiaionemetia  J 
ipfe  SaluatornofterinEuangelijs,dicens;rrad«/r«fe>  /r«-  « 

trem  m  mortem,&c. 

f  Etdirupetur,&c.  Diuidet  in  cotraria  voluntas  Acgypti, 

^  vt  non 

pm,fimulach'a  co»rucrunt,vt  diciturin  Scolajtica  hi^oria.in  ftgnu 
dtftrMionts  idoloUtri.e  perpr^dicatior.cm  Euangeltjdeflruend^. 

5  Et  cor  Aegy pti  tabefcet.Hoc  refertur  ad  .Antomum  J\egem 

6  Cleopatram  E,>ginam,quia]kut<or  mouet  dia  membra,ftc  poptt 
lum  Ae<iypti  moueba»tI{ex  &  B^gina.Et  bene  dicim:Tzbcicct 
in  medioeius.flMwe;rercm.  ^(gypii  debcllato,^ntomus  fugus 
feipjum  interfecit,ne  caperctur  ah  .Auguito,&  jimiliter  Cleopatra 
excitauitferpentem  venenofum  adfe  mordendum.&fic  mofjufet- 

pentis  interijt . 

6  Et  concutrcre,&cc.Quia  aliquieorumtimentes ^uguiti pcite 

tefiatem  lunxtrunt  fe  ti,&  Jic  pugnabant  contra  alios  ^egypiios, 

quicrantcum.Antonio. 

7  Etdirumpeturfpiritus  Aegypti.Jrfe/</o»-"««rfo«af.        ^ 

8  Et  confilium  eius.i^-a  ^aionius intendebat  ^uguBum  detf 
cere  ab  imperto,&  accidn  econtrario. 

9  Et  interrogabunt  fimulachra  faz.^ia^ntonius &  Cleo 

patra  in  talibus  confidebant . 

'  *  Et  tradam 


Myfticci 


I  Onus  ^egypti.  Principium  huius  capitis  literalifer expo 
t  fuide  translationeSaluatorisin  Aegyptum  propterpcr- 
fecutionem  Herodis,vthabeturMatt.2.  Myftice  per  hac 
translationem  fignata  fuit  translatio  verbi  Dei(eo  quod 
Chriftus  eft  Dei  verbum  ad  Gcntiles,  ludxis  perfcquen 
tibusApoftolospr£edicares:propter  quodPaulus&  Bar 
nabas conflanter  eis  dixerunf,Aa. ii.Vobisoportebatpri- 
mum loqui vcrbum Dei,ftd quoma  repeUitts iUud ,&indignos vcs 
iudicatis  a;tern.€vitet  ecce  conuertimar  ad  Centes :  ficenimpne- 
fepit  nobis  Deus. 

4  Et  mouebuntur ,  C^c.  Quae  corruerunt  ingrediente  Do- 
ipino  Aegyptum,  ytdicitur  in  Scholafticahiftoria.per 

hoc 


hocautem  fignatafuit  idololatri»  deieaio  per  pr^dica- 
tionem  Apoftolorum.  ^    «  • 

5  Etcor^egypti,&'-  Hicdcfcribitur pcrcuflSo Aegypti 
per  Romanos.  Et  ficut  in  partepraeccdenti  per  Aegyptil 
fign^tafuitGentilitas  ad  quam  uerbum  Deitranfijtper 
prxdicationem  Apoftolorum ,  ita  hic  per  Aegypti  per- 
cuflSonem  a  Romanis,  fuitperfecutio  credentmni  eX 
GentilitateaRomanis  Imperatoribus ,  &  corum  mini- 
flris .  In  quaperfecutione  multi  fuerunt  mortui  corpo- 
raliter ,  &  aliqui  fpiritualiter  apoftatantes a  fide  Chrilti 
fufcepta.  Et  quoniam  Imperatores  didi  eorum  miniftri 
Gentileserant,  ideo  fubditur.  , 

6  Et  conturrerefacurn  ^egypcios,&t.Sc\\\CCt  permifliue. 

7  Et interro?abuntfmula.Jua.[.mzncntcs in  infidelitate. 

**         "^  -flndte 


JP7 


IfaisCap.XIX. 


«^■Quiic  ventriloqui.    b  «  Tamen.    c  f  <^NihiI  ptoderi:  ciim  hsc  feceiint.     d^Munduru. 

thones  liios  3  &  aiiolos :  ec  tradam  Aegyptum  in  manu 

a  «ChaMioium  fcilicet.     bf  Dzmr-num.vt difcanin.>n  blafpheioaic 
c  tD  ibolu«,dcquodicitur:Cum  liottis  ar.cu.  attiuinfuuni,&c 

dominorum crudclium, & rexfortis  dominabitur eorum, 

af  CuiDsdiceieellface:e.    buDominanterege  forti.     c  T  Doc^iina  fecularis. 

,  d  <r  Mario''de  lacu. 

aitdominus  Deus  exercituum.Etrarefcetaqua  de  mari,  & 

.•  «Nilus  «Drabolusa  quoomnia  mendacia.  bfCitera.     f  Nilus  feptemfluui. 

fluuiust  delolabitur  atqueficcabitur,&:deficienc  flumina. 

afTandtm.    bfQJ  detutbidisaq'J'^  Niliimplebantur.     c  «r  S^tmo  vacuus. 

Etattenuabunturj&ficcabunturtriui  aggcrum.  Calamus 

aT  Dc  quo  iharia  fit.  TLxx  Fapyrus>quividcbaturhabeic  medufam,  jcnoneft  vacuus, 
fcdfiagilis  &  dio  maicctcii. 

^^Siccab^tor.  «R.iuu.&  fors  f  Krtfi&o  c»r'te. 

fi^iuncus  marcefcet^t  nudabitur  alueus  riui  afontefuo.  Et 

a  f  Irri^iti  aqms  .\rgypti. 

omnis  fementis  irriguaficcabitur : arefcct, & non  erit.  Et 

•  fFlcbaiu.  fSicciutem  nainmam.  fAegrpti,  qui  contianjfunt  pifcatoribusettanjceiij. 

b  ^  vd  dccipiendum.ut  decipiant  rccult^. 

moercbuncpifcatores,  &Iugcbuntomnes  micccntcs  hamii 

a^^AquasiuioiJas.    b  f  FubIicelo<]uen;c>  in  (yuagogiifatanSjficadducentes. 

drceftorarr  :;regr«.  c  f  ^egyptiarum. 

in  fiumcn,&:  cxpandcnccs  rctc  fupcr  faciem  aquarum  emar- 

a  TVt  fjci.iniueliesfacrrdotum.  bT.^llud. 


d^  vt non  masn a  fcntiant  ficut  antc/ed  fpiritualigladio  fe- 
'^  paraii.conVilium  fuum  ccgnoicantpr.TCipitatumcfle. 
,    -^  *  Eufcbius.  LicctplaneAegyprios  &  omnes  lymula- 
P     crorum  ciiltorcs  .euniq;  quFin  ipfis  vim  fuam  exercet 

fupcrflirionis  fpiritunvntueri  periurbatos,&  multu  c6- 

fultantes&commi 

nifcctcs  corra  Chri 

fti  dodrinam  vt  e5 

cxtinguantjdiipcr 

gi,&diflipariabco 

quiaitfin  prophe-  b 

lia:  tt  coi.ubjbimr 

ffiriiHS  ^egyptiorum 

m  eis,  &  (ori/iliim  co-  C 
I        rumdjppabo.  Cum- 
\\       queinnumerabilia 
a  Ae  "nfjqu^c  interroget 

inoraculis,  nihilta 

menampliusex  il- 

Jishabent. 

a  Ettnd^m  ^egyp. 
li^or  ^  Procopius-  Ab 
**'.^  aducntu  ialuatoris 
^'""CefareAuguftoim 

perante,Acgyptiaci 

regni  coepit  abroga 

tio .   Primus  enmi 
B  ifte  dcuidam  Aegy 

ptum  Romano  ad- 

iccit  imperjo. 

b    D>,rumorurn  (rndem 

lium.  Multisdomi- 

nisAegyptus  tradi- 
i^Tff  taeft.PiimumAfly  d 
'  rijs.poftNabucho-  c 

doiofor.fcrtio  Alc 

.\^:idro,ad  vltimfi 

Konunis,Antonio 

&  Clcopatra  ab  Au 

gufto  lupcratis.      f 

Chald.Ei  crudelio- 

rcs,  Romani  potcn 

tiorcs.  g 

c  £tdrc/£er.Fierifo- 

tj  lct,vtcum  ira  Dei 
\  captiuitasvcnit,  vt 
indignationemeius 
pcftilctia  fubfcqua- 
^tur,&  contrapecca 
torcs  elemcnia  dc- 
faeuiant.  Vcnicnte 
e»^ocaptiuitatepcr 
ChaIdi:os  vcl  Ro- 
xnanos,  forfitan,  & 
Nilus,&  fontesfic- 
catifunt.  Hypcrbo- 

licosquoqiic  proptcr  nimiam  tribulationcm  flamina 

polfunt 


198 


pofliintdici defccifle,&  fontcs  ar mfle  A'  riuiilf.  £) 

*  Cyrillus.  Putabant /\ci?ypnj^epoflccfl^i!gcrererui- 
tutisiijgum  ,qiiodrcptcmN!lialueismaximts,&  naui- 
gabilibus  tota  Acgyptus  cinAaerat.vt  nequc  Auguftum 
timeret , iieque  Verpafianum :  fefcllit  eos  fpcs  rbmncs 

cnimfluuijaruerut 
&paludcsfuntexic 

1  catcE.vtNilialueifa 
cile  pedibus  traijcc 
rentur. 

2  Mctaphorice  au 
tem  in  flumine  fic- 

5  cato,regnumdcfo- 
latum  intelUgimus 
inriuisduces,  inca 
lamo,  &  iniunco 
Aegypti  abundan  - 

4  tiam:  horumenim 
fertilifljmaeft  Ae- 
gyptus . 

d    Siiilti.    Adue- 
niente    captiuitatc 

5  BabylonicavelRo 
mana,  omnia  ma-p 
gorum  dcfcccrunt 
confilia . 
e     Vrincipes  Thaneos 


fapientes  conftl.  Vhar, 
Humilis  mandati 
ccfcent.Confiindcnturquioperanturluuim,pIe<5lenccs  &  6  Omnescnim  hae 

*  f  Adfjciendjs:ageaas.     btAtgumcnta.  1  Vellimenia,  ucl  qui  t?xebant  ex  iunco  diuetfi  geaeiis  ..^. -..«»— ....,~.   .» 

>ulcula.    c^Acg. pti.        dfAleoua.    eTMaetcbunc    *'Oinnei.r.iiilidizpifcaiorum  Acgypti 
d«itiuentur. 

texentcst  lubcilia.  Et eruntt  irrigua  eius flacccntia ,  omhcs 

a  TViuirii.  bfAntm>f.     c  TEnint.f.eo  tempote. 

qui  facicbant  lacunas  ad  capicndos  pifccs.  Stultiprincipcs 

af  Mcttopnlis  Aegypti  inqua  Moyfes  mulu  ligna  fecil.  b^Opinione.    c^Kcgis  Aegypti, 
qui  diflipitot  \  d-nifns.      d  Tlnunle 

ThancoSj  fapienccs  confiliarij  Pharaonis  t  dcdcrunt  cc)nfi- 

•  T Qui  pcrdidilfiominusfaptcniiam  fapienlium.     b  fU  hxrctici  licutfuleris 


teitiaeiasco 
trita. 


ilapti 
c<( 


Q^'  at>  'niiiodoArmamipolioIiom  mibi  tradid<-runt. 


Hum  infipicns .  Quomododicctis  Pharaoni,  filius  {apicn- 


a  f  Suiu. 


b  t  toium.l.ijai  legesjlunt  philoluphornm.  c  <^0!  tegypte  ,  o  hatciici,  o  Fhaiao. 

d  f  Q^i  conr-rmneb.int  eckl;^fiat  limplicitatrm. 


retici  cotrariam  aU 

,titudini    humilita-k 

tcm  docent ,  &  ad 

7  inferosdetiahunr, 

8  &  humilismanda' 

9  ti  ,  &  dcicdifunt 
principcs . 
f    Filiiisfapientiurrr. 

lolHaic  dicebat  vnuf.t'^'*"''''"""' 
II  quilque  Pharaoni, 

filius  fapientium  c- 

go,vtcommcnda 


tium  <^o,  filf us  rcgu'm  antiquorum?  Vbi  ndnc  fuht  fapic^n  ,  ^  'o^S^.iXter "del 

afSipciiuoi.  bf  Fa.:}iiriisinconlumiiiati^n(.  l^      t  _     .. 

bcspugnarccontra 
13  AflT)  rios  vel  Roma 


&(Ut. 


pciiuoi.  bfFa.:} 

tcs  tui  ?  Annijnticnt  &  indicent  tibi ,  quid  cogicaucrit  do 

a  «Cui  non  poir.t  icliftete.  btMundiim.     cTvij^'1'O  non  p<>tfmit,']uil.TVl  fupra 

minuscxcrcituumfiipcrAcgyptum.  Sculti  fa;5lifuncprin- 

af  Quipatabantut  fapienMs.  b  1  Ucfecet unc.     c  1£,loqaenti{, qu« fooat os  vel ex oic.  iCiuitat 
magicis  aitibus  olimdediia. 

cipcs  Thaneos  ,  t    cmarcucrunt  principes  Memphcos, 

a  VMundum  vtl  icgnuffl.l.mun.-l^nslapicntiz. ,  b  ^Regnuiu morc  HiOraico. 


dccepcrunt  Acgyptilm  angulum  populorum  cius  .  Do- 

<  1  Aibeacum  Vndc:Tradidu  laos  in  rcpiabum  Uafum.     b  ^^Aegypii. 

c  cErioris.  d  f  Sapicntf«. 

minus  mi/cuit  in  mcdio  eius  fpiritum  t  ve'rtiginisj&:  crrare 


i^hos,  quia  tilius  fa- 

picntiucgofiliusrc 

guantiquoru.  Ac^  F 

gyptij  nanq;  heroas 

&  Dcos  magnos  au 
15:  torcsfuje  getisfuif  . 

16  fc  iaaat  Ifim  &  Ofi  t  prafuerfita- 
rim  &  Tiphoncm. 

1 7  g     I{egim  antiquorti. 


tum. 


Quafi  dicat.  Habco 
fcientiara  faipturarum  cum  fapientia  fcculari. 

^  Ebrius 


I 


►         NICOLAVSDELYRA. 

1  Et  tradam  Aegyptum.^«w  muiti  Aegyptii  in  iUo  btUofuc- 
runt  occifi.  Et  quia  Cupta  ^cgypto  <i  l{omanis,fuermt  ibi  poftti  prg 
fe8i  {{pmantrum  ,qui  fuprr  eos  ponebant  graue  iugum. 

2  Et  rci  fortis  dominabitur  cotam.Sciluet  .Auguflus  qui 
m^rrnior  f'!tpoientiJfimus. 

j  Ei  arclcct  aqua  dc  mari,  &c.  Tcr hoc  intelligitur  defotatio 
Urrte  .A  "lypli^quA  ex  vna  panr  ejifup.mare,&  ex  aliafu^  7^{»7«. 

4  Calamus  &  iuncusmarcefcct.T^crfcocrfe/igndW,^,^?^!/- 
di;fr/j  (f  Utitia  deficient  de  .Aegyptc,  quia  riror  iunci  &  calarni  If 
tittam  figr.ificant.rndc  paratum  rirens  coriimunitcr  dicitur  ridere. 

5  Et  mocrcbunt  pifcatores.  Multi  cnim lilius  artis  erant  in 
tdcgypto  ,  eo  quod  abundat  aquis.  habet  cnim  marecx  rnaparte, 
&'l^ilumexaltcrj. 

6  Confundcntur  qui  operantur.7</ef/,(^«i  faciebant  opera 
fuhtiV.a  de  ligm . 

7  Et  cruntirriguacius.  Idcsl,arentia. 

^    Omni... qui  facicbant  lacunas.  idcfl  viuaria,perina  qutt 
dtHafuni  intelliijitur  yq.  od  omhisarnfices  .Aegypti  per  B^manos 
(poliarenti,  &  t>a^ nenu.r. Et cohfvqucnler idern oihndit deprin~ 
lipibus&maiorihitf ,  cum  dui:ur. 
9    StuUiptincyCsThaacos.  D'.QiaThanisciuitatiAegy' 

loSapicn- 


10  sapicntcsconfiliarij  Pharaonis.>/'?to»»<'w  vocatvharao 
nem  quia  omncs  reges  ^Aegyptt  ab  antiquu  &  tempore  ifau  voca- 
bantiir  Vharaones. 

1 1  Dcderunt  confilium  infipicns .  Scilicet .Antonio dc mo- 
uendii  pnclium  i  ontra  ^■iuguHum. 

iz  Quomodo  dicetis.  .AUcgabantenim,(pin^egyptovigue 
rat  Japlentia  ab  antiquc,vthabeiur  i.Mctaph.&  quddilludrcgnu 
erat  valde  ar,tiquum,et  antiquiusqudm  rcgnurn  R^rnanijrum,quod 
incepit  tempo>e ^cba^i^regis lud^ ,  vt  babeturin  hifioria  Sihnk- 
Jlica,&fic  dicrbant,qiibdn(imtnmonarthixibiponeretur.  Etquia 
accidit  c.ntrarium,  ideofubditur. 

1 }  Vbi  nunc  funt  fapicntium .  Quaft  dicat ;  i^pparet  co^ 
ruminfipientia. 

14  Annunticnt.<7  </.'N:onpofaMnf,eJrf<J/c//itfr^  vfqueihi: 

1 5  Dcccpcrunt  Acgyptum.  Scilicet  confilian) prj^didi,  & 
fubditur  modus  dcccptii.ms. 

1 6  Angclum  populorum  cius.  ^ngclus  quiduahus lineis 
comurrtntibus  ifjiatur,  h>c  dicitur  coniurHio  .Autonij  &  Clcopa- 
trx,&fic  (JlfenJns,(fHdddccipicnio  Ckopatram  &  .Antonium,de- 
cepeiunt  per  cnnfequtns  totam  xAc%  yftum. 

17  Dominus  mifcuitin  mcdio  cius.  ldc[l,cojitroucrftx,  & 
crioris.bociiim  Jccit  dommus  pirmiljm pmptcr  naU,Aegypti9 
rumpunicndi^» 

Tom.  4.  Ci    1 


199 


GloCord.  &Nicolai  de  Ly  ra     200 


a    Ebrius  & ytmens.  Furore  draconum ,  vt  tandem  poft 
vomitum  intelligantcbrietatcm  fuam.  Qjandiu  cijim 
cbrij  fuerint,  nec  principiiim  habebunr,necfinem. 
b    i{efrenantem.  Haymo.  Pro  co  quod  Hieronymus  dc- 
buittransferreincuruantem&lafciuientem,iaeft,fene 

&  puerum,an)biguitatedc- 


liusad  Dominiaduentum  referuntur.  Indicilla.fper 
Dominipaflione,eruntquinqueciuiratesmterraAcgy- 
ptiloquenteslinguaClianansa.Aegyptusquaieft  mce- 
ror  vel  tenebr.x,mundus  eft,Chanaan  commutata.Quin 
qucciuitates,quinque  fenfus corporis,quarum  vna folis 

eftjf.oculi  quibus  lumen 

fecerunt  Acgyptum  in  omni  operefuo  ,ficut    fJPi^^'^"^;^^  J^^^^^^^^ 

.1   5^  vniie,Viquiebrij  funtablquevino 


J 


f  ictifiwu 


ccptustranftulitincuruan-      ^^^^^^..^  ..^.^j  ^ ^ -^ , ^-   .       ^    <~— 

tem&rcfrcnantcm.Quod  .-.  t  vnde.viquiebrijfuntaMquevino.  ierumnt,ienlus  corporis  a 

eft  venicntibus  Aflyriis.vel  a  ^rrat  cbriiis  &  vomens .    Et  non  erit  Aegypto  Fauis voluptatibus no  cu- 

Chaldxis  nocrit  Aegypto  ..  rconfiuum.                 b  t Principium.        c  ^pinen"  ^       I  ftodiunt,lmguaAegyptia 

opus,i.confiUum,quod^ut  opus  quod  faciat,  caput  &  caudamf  incur-  loquutur:  quiaintenebns 

capuchabeat,autfincm,aut  fTsenem.     bTLarciuiemem.  ^c  frQiwndomifcebnDominusfpimum  pcccatorum  moratur.Qui 

fenibusconueniat.autpar-  enotis.  5^c.iptiuitatispcrAflyrios,vachaiHxos,veiRornanos.  vcro  opcram  tnbuuut  vit- 

uulis,quorum  alij  feniofde  b  u'ntem  &  refrenlntem .  In  die  illa  erit  Aegy-  tutibus,IinguaGhananiti- 

ficiunt     alij  prjElafciuiaqd  a  f  mfirma.imbellis.      tTimid.i^uomitofuiore.    bfAdmiranuo.  di  COmmUtata ,  fcilicCt  lo- 

faciant,'nelaunt.  '  c  ptus  quafi  mulieies  ^  &  ftupebunt &  timebunt  2  quuntur :  quia  dc vitijs ad 


1  iun( 
rainui 


c  Mulieres,  QuasamatAe- 
gyptus,  quas  f  olas  vult  Pha 
rao  viucie  necatis  viris.Dia 
bolusviitutesinterficit,  vi- 
tia  conferuat. 
•o  d  Terra  luda  ^egypto.  Scien 


' i%  rnclcntia.  bifSuppliciorum  ,  inouebit  enim  Dominusmanum  ,  vt  percu- 
tiat  Aegyptum.  c  f  Vindiftaecommota:  a  DominoperSennachetib  ,  vcl 
Nabuciiodonofor,  vt  percutiat  Acgyptura.  J 

a  facie  commotionis  manus  Domini  exerci- 

ir  Velvi.     TDominns.    T  Aegvptum. 

tuurn,  quam  mouebit  ipfe  fupeream:&erit 

airAliastelliuitatcm,     «TAegyptiu  s. 


virtutes  commutantur. 
g  Lingua  Chananica.  Quxri- 
tur,curn6  lingua  Hebrga, 
fedChananitide  loquatur 
quinq;  ciuitates  Aegypti  ? 
Qui.a.f.  Hebraus  trafitore 
fonat,qui  de  loco  trafit  ad 


Qi..-Bi 


ciafcripturarum  lex&Pro  ^  terraluda  Ae^ypto in  paudrem.  Omnis  qui     ,     -  nn-^iM.Ktr^nA..,. 
phet«,Euangeliacrunt  Ae-  ^       ^rerr.iud...     ^^t^cprinc,p,Lfapie„ti.timorDomini.totadi!vei4-  locu.Quadiu ergomAegy 

quotidiehjcteticusarecordationeEccleliallici  viripauet.  ptO  nUlUS  mUUl  lUmUS.lin 

illius  fuerit  recordatus ,  pauebit a facie  confilij  5  gua  Hebrsa  log  no  poflii- 

a  f  Vt  Aegyptium  per  Aflyrios,  Ch,irda:os,  Romanofque  deleret.  mUSjfcd  llUgUa  C  hananitt 

Domini  exercituum,  quodipfe  codtauit  fu-5  dcqintcrHcbrsalingua 
lAegyptum.  i  i  c7  &  Acgvptiam  mediaeft,& 

tatem,fedfecundum  Hiero  r  per  cam .  In  dieilla erunt  quinque  ciuitates in     HebrKc magnaex parteco 
nym.meliuseftinpauore,     :^,.,^    a   ^     .•    i  i;   ^  .,   +  /^u.««   7  finis.Chanaainterpretatur 

vclformidinem,q.d.cuAe     ^^^^^  ^egyptl    loquentes  lingua  t  Chana- ^  c6motio,vclquafirefpoa 

gVptij  qUafi  muIiereS  timO  S    ^        ^"  TDeiom„.potent;sreco:aant«,„ondx,nonum.  dcnS.Qfi  dc  AcgyptO  rCCC- 

tehoftiu  diflblutifuerint,     ^^^>  5v'iurantes  per  Dommum  exercituum,     dim=c6moucmur,&qua 


gypto  in  fcftiuitatem  cum 
fe  cognouerit.  Vel  in  timo 
jrem ,  cum  fe  mendacia  ha- 
tuiffe  intellexcrir. 
e  Jn pauorem.AVij  in  feftiui 


E 


& 


tunc  terra  luda  erit  Acgy- 

pto  inpauorem  .  Recordabitur  enimquiatantama- 

la  pafla fit,quia  ludxos  a cultu  Dci  aucrtir,  promittedo 

auxiliumeis, vnde &  fcquitur.  Omnisqui illiusfucrit 

record. 

f  Quinque  ciui>ates.Q^dzm  quiuquc libros  Moy fi  intel- 

ligunt,qui  in  Alexadriaprius  translati  lunt^Sed  haecme- 

lius 


firiidimusDnivoIutati.SJ 
ga  adhuc  in  feculofumus,  lingua  Hebrxa  loq  no  poflU- 
mus.  Videtes  muliere  ad  c6cupifcenda,loquutur  lingua 
Aegyptiaca,  &  audienresiudiciumfanguinis.Etquipri- 
niisdelcaantar  vnguentis,  &  quoruniDeus  ventereft , 
guftuseorum  Acgyptiaca  lingualoquitur ,  &  qui  tafta 
immundoodedantur.  ^ 

a  Indie. 


Philip 


N  I  C  O  LAVS    D  E    L  Y  RA. 

^t  Tctnonait  he^yptO,ldefl,populus^egyptinonhabebitfe 
intromittere  de  ^ege  prxficicndo ,  qui  per  caput  defignatur ,  nec  de 
familia  eumfequente,  qu^e  dicitur  cauda,nec  de  iudicibus  &  procfe 

Q  Slispopulum  gubernatibus,eum  refienanda  ah  iniurijs  infercndis, 
&  paenis  incuruando  pro  iUatis,quia  capta  ^egypto  per  ^ugufiif, 
gubernatio  ^egypti  deuoluta  cfi  ad  Impcrium  B^manum,qubdpo 
nebat  ibi  prafedios,^  iudices. 

z  In  die  illa.  Idefi,  ^egyptij  erunt  totaliter  fubie^i  B^manis, 
ftcut  mulieres  viris. 

^  Et  ti  mebun  t.  Idefi,poteJlates  eius  quam  tribuit  ^uguUo  cS- 
tra  >Aegyptum,qHia  omnis  poteflas  d  Deo  efl, 

4  Et  crit  tcrra  luda .  Imputando  vaflationemfuameuenijfe 
proptermalaqux  fecerat  ^ntoniiis,  interra  luda ,  qui  ^ntigonu 
defcendentem  a  Machab<eisinterfecit,&  Herodem  alicnigena  B^- 
gem  ludx<e  in^tituitfVt  habetur  m  Scholafiica  hifloria. 

5  Omnisquiilliusfuerit  rccordatus.  De  malis  qu.c  fecit 
^ntonius  in  ludM,  &  de  illis  quipropter  hoc  veneruni  in  ^egy- 
pto. 

6  PaucbitafacieconfllijDomini,  Timens  eius  iudicia. 
Piuiilo.     7  Indieilla.  Hic  confequenter  defcribitur  ^egyptiorumreuela- 

tio per fufceptianem  fidei  &  cultus  diuini ,  que praualent  omnibus 
temporalibusbonis.Efdiuiditur  in  duas  part'cs,quiaprimb  dcfcri- 
bitur  i[ia  receptio  fidei  ab  ^egyptus.  Secundb  ab  ^flyrijs,ibi:ln 
die  ilh.Circaprimumfciendum,^  aliqui  Hebr<ei,  &  fimiliter  ali- 
qui  CathoUci,  in  hoc  cos  fequentes,  exponuntpartem  ifia  m  de  Onia 
facerdote,qui  de  ludaa  cumpluribus  alijs  intrauit  .Aegyptum,  di- 
cens fevelleimplereprophetiam Ifaiie,qu£poniturhic.  Etcu  I{ex 
^Aegypti  honorifich  eu  recepiffet,C^  ciuitatem  ad  habitandum  con- 
(ffj'-ifi-i  >  erexit  ibi  altare  Domini  hoflias  &  oblationes  offerensfup 
iU:id:Sed  hoc  non  videtur  verum,  Trirnb  quia  hic  dicitut:  Erunt 
^uinque  ciuitatcs,&c.  Onu  verb  non  legitur,  nifl una  tantum 
(luitas  afjignata.  Stcundb  quia  illudfatium  Onix  non  fuit  laudabi- 

le,fcd 


le ,  fed mag>s iiifiperabile ,  fecutidum  quod dicitur  Daniel. i  l.c,  . 
Fili)  quoque  prsuaricatorum  populi  tui  extoUentur ,  vt 
impleant vifioncm.&  corruent.   Qupd (xponitur de hocfn-^ 

HoOnite.  T^uemmlicebat  Iud.tis  erigerealtarc&  facrificare  

nift  in  Jcrufalem,  &  maximepofl  templi  Salomonis adificaticnem. ._ 
Fadium  autem  qifod  Inc  dtcim  commendabile  efl,&  Deo  acceptum,  ^ 
utpatebitliteramprofequendo.  [{ab.  Sa.  aliam  expofitionem  ponit, 
dicens:qi4bd  Senuachmb  vltimb  veniens  contra  lerufalemnddu- 
xit  fecum aliquos Trincipes dc^Aegym  quos ceperatin  bello  con- 
tra  Tharacam  l\egem  .Aethiopi^>quem  iuuabant,  de quo  bellohabe- 
tur  4.  l\egum  19.  Et  ilbs  Trincipis adduxitfecum  compeditos, ut 
oftenderet  eos  ET^echix ,  &  populo  eius  ad  terrcndum  eos:  Sed  qua- 
do  exercitus  Sennachcrib  fuit.percuffus  ab  ^ngelo,ipftfueruntfal~ 
uati,&per  E^i^chiam  d  uincn'.';sliberati,  &  ftc  reuertenttsin  tcrra 
fuamfeceruntaltaria  adcolendum  Deum  ifrael,  qiii eos liberauerat 
de  manu  Sennachcrib,&fic  exponit  litcram  iHam. 
8  Eruntquinque  ciuitatesin  terraAegypti  loqucntes 
lingua  Chananxa.  Scd contra hoc  ifl  quod  jubdnur :  loquen 
tes  linguam Chananxam.&c.  Idefl,  Hebraicam : qmaterra 
Cbanaan  tunc  &  dlogo  tpe  anth  ab  Hebrxis  hibitabatnr.  Si  aut  di- 
clu  \a.Sa,  efjet  uerum,Trophcta  diccret :  LoqucntCS  linguam 
Aegyptiacam,&C.  Siautem  dicatur,  quod duxeruntftcum  He- 
brps  adfaciendum  diuinum  offhium  in  ^egypto,non  ualet :  quia 
non  erat  eis  licitum  ibi  erigere  altarc,ut  di8umeft,&  fic  fa^.m  eo 
rum  effct  uituperablie,  \ulla  etiamfcriptura  canonica,nec  hifloria 
famofa  de  hoc  aliquid  dicit,&  ideo  illud  diHum  uidstur  effcficiitm. 
Tropter  quodpars  ifla  exponit-tr  de  receptione  fidei  Chriflian^  ab 
.Aegyptijs,qBeatus Simon  Apofpredicauitin  .Aegypto,qu<i eifor 
teaduenityUt  habetur  in  legendafua.Et  rtmiliter  Marcus  Euangeli- 
ftafecundum  quod  dicit  Hleronymus  libro  illuUrium  uiroru,  &  tuc 
ipftordinauerunt  ibi  Eccleflas,  &  erexemit  dtaria  in  nomine  Do- 
mini  Jefu  Clni^i.Et  fecundum  Im  dicitur  hic.  In  die  illa.  Idcfl, 
tempore  Chrifli,qui  natus  fuit  fiib  >i«^«fZo.Eruntquinque  ciui 
tates.  Idefi,  Hebraica .  In  ^egypto  enim  trant  multi  ludp ,  qui 

■^fucrant 


M  0  ft^.A   L  J  T  E   K, 
A  7    Indic  illa.   Hic  defcribitur  reuelatio  Acgypti  per  fu- 
fgeptionem  fidciChriftiansepcrpraedicationem  Simo^ 

rus 


nis  Apoftoli,  &  Beati  MarciEuangeliftai.ficut  plenius  di- 
xi  in  expofitione  literali .  Et  quoniam  hsc  cxpofirio  cft 
ctiam  fpiritualisjideo  pertranfco,  de  alia  hic  ponenda. 


201 


Kaix  Cap.  XIX. 


7 

A 


a  in  dit  illa .  Hoc  non  intcll igcns  0;iias  fxccrdos,  ciin-i 
veninctin  Acgyptiimcummultitudinc  ludiorum  fm 
lolcphumjcditicauittcmplum  Domino,& altarcinci- 
uitatcHoliopoli,  tanquam  implcns  vaticinium  Ifaix.cS 
trahocpraxcptum  faciens.Non  xdiricabitis  mihi  altarc 
pcr  omncs  vrbcs  vcftras, 


icd  in  loco  qucm  elcgcro 
Sciendumautemquia  non 
Iblum  Hcli^olis,  fcd qiia 
ruor  huicvicina:  qux  iux- 

rta  t  Rinocoluram  Uint  fnq 
'  linguaChanaan,i,Syra  lo- 


t  T  laftitizcjoonniliilluininat'  ciuitatemvideant.  b  CPoft  palTioncm  Domini. 

Ciuitas  folis  vocabitur  vna.  In  die  illa  crit  al- 

af  i'»  hocoiimia  altaria  habcmus,quz  in  mundo  funt,  vel  pei  aitaiefidem 
fuprr  quam  facit^camus  Deo  buna  nollra  ^uz  agimus, 

tarc  tDomini  in  mcdio  terra:  Acgypti,  & 

<Mundi.     a  t$cn|itusUterisHebraicis,GfXcis,  Sc  Latinis,  icfu>  Nazaicnus 
Rcx  tudzrtum.      bf  Fidei  vel  mundi.       c  ^Altatevcl  t'.<ulus. 


202 

fecutioingruerit,  tunc  qui  crcdidcrint ,  damabuntad  D 
Deum  patrem. 

d  Eipsrctitiet.  ^  Thcodorctus.  Rcgni  ablationem  ap- 
pcllat  Prophcta  pIagam,voluit  enim  Dominus  Aegyptu 
eirc  fub  Romanorumimpcrio,  cum  rchquisnationib. 

vt  Apoftoloruni  praidica 


quuntur.  Putantquidam  b  tiiulus  Domini  t iuxta  tcrminum  cius:&  eiit 
Nabuchodonofor  Sy  ros  & 
Arabes  in  eas  ciuitates  tran 
lluhflc,  &  eos  vfque  hodic 
linguam  propril  tcnuifle 


b  ^Omnium  Gemium  ,  qux  hic 
b 


if.Ecit  Auguftmus.  .Annmcia 
mihi,  quan  dilignanimc  mea^ 
ybipa^casyvbi  cub^s  in  vtfridie. 
Ifta  cft  Ecclcfia  quz  loqui- 
tur ,  ic  qu^rit  vbi  fit  m  Ec- 
dcfia  in  meridicPer  meri- 
diem,  Aphricam  intelligcrc 
n  non  dcbemus :  Aphrica  .n. 
in  partequidcm  meridia- 
namundieft,  fcdad  Aphri 
cumnonadauftrum,  vbi 
vercmcridicscft.  Ibi.n-Sol 
facit  mcdium  di5 ,  fub  qua 


a  f  t^.-siionisiiefuricAionis,  &  ciucis. 
Afgyptus  appellantur . 

in  fignum  &  in  teftimonium  Domino  cxer^ 

a  I^Apoftoli  velalij.     f  In  cotdibus  fuis  aba  Pater. 

c  cifuuminteriaAcgypti.  Clamabunt  enim 

a  *'*itrem.  b^Perfeciitionis. 

b 


j 


ad  Dominum  afacietribulantis,&:  mittetel? 

bf  Vt 

h 


aTAuatl  uiQ  lciu,quotie>eoim  auxiliacui  quali  apatre  railtitui. 
libeiati  cognolcant  Durainum,  8c  cognofcantui  ab  ipfo 

(aluatorcm ,  &:  t  propugnatorem  qui  liberet 

a  ^  Mundo      f  Q_i^i  iibctaii  luerunt. 

cos.Etcognofcetur  Dominus;  ab  Acgypto, 

a^^PeifecJtoies^fdliret  fuperati  airtute  Dei,&  iUto  lonucrll 

Et  cognofcet  Aegyptij  Dommum  in  dic  illa, 

a  <  *_on>oie  *£  fanguinc  ^  hiiiii.     f  Spiniualibus  faciilicium  Dco  fpiiitus 
contr.     bf  Bonis^^ortibus. 

&  colcnt  cum  in  hoftijs,  6^in  muncribus :  & 

a  f  ."iicui  m  bapltOno.     tVoueie,  icied.dr>.r>.o  vo.     bl^Rcivuia. 

c^liplagapotius  Acgyptus  ^  votavoucbuntDomino  &  folucnt.  Etper- 

inUCnitUr  ,  Vul  millC  lCrUl  af(^emdi!igitOomiuus,ccitipit.     fPcicutipaiietui.    f  Tijdcn>i,iiuni- 

Dci  per  cremum  in  fanda  ous.Mjit)ic>,qoip3uioaniedemundo.  b<rMjitiiii 

cutict  Dominus  Acgyptum  plaga,  6^  fa- 

a1In/efuitcrt:cnc       ^,  jn'(sco.o„iiiJozteina  laniijic  r.iucr.uo       b  fSi 


8 


aliqui  fv.'ite  recrfl'--'ir.t  a  D«*.     I^Poenitcndo.     ^«anjti. 

nabit  eam ,  &  rcucrtcntur  ad  Dominum :  6^  i ' 


a  t'nterim  fcn.pci  mifcricoidia  iadi|icmus,&  oullus  tinis  clrm,ntic. 
«  Vcniam  tiibucndo.  bfAucccato.     cfln  adurniu  D' mini. 


focicitateviuunt.  Nam  dc 
Acgypto  Ifaias  prophctat : 
Jllo  aie  erit  aliaie  in  rrgione 
^egypticrurr,  &c.  Quarc  cr- 
go  non  communicant  Ec- 
def«,quxpra:diflacft,Ac- c  plicabitur  cis ,  &  (anabit  cos.   In  die  illa 

g}ptlOrum?autnpra:ngU-         »  .fPnmi»  cieue.tibus     b^Conuc«endosiDfrzdicaiioneAe;y-iio 

ratione  prophctica,  ACCV-  nim^vtvenunt  cum  c  sin  Aegypr:ra,  taijdemin  tudzam. 

crit  via  dc  Acgypto  in  Aflyrios ,  &  intra- 

afConucilis      f  QMZptiusci.Qucila. 

bitAifyrius  in  Acgyptum,  &  Acgyptius 

a^rtzdican<ovteo>.u.i    .iciant. 

in  Aflyrios  :  8^  feiuicnt  Acgyptij  Afllir. 


ptus  mundum  fignificat, 

quarc  non  communicant 

Icdciia:  orbis  tcrrarum? 

b  £rn(u/«iTitulusDomi- 

ti     ri  Euangclica  dodrina  & 

'i     Apoftolica ,  qu  x  cft  \  fquc 

,;     ad  tcrminos  tcrrsc ,  vndc :  /»  omnem  terram  exiuit  fonut «- 

C  »■»"»  •  Vcltitulusmxtaterminum  fidci ,  opcratio  bona, 

quxauantum  &  fidcs  cxtendi  dcbct,vcl  miitatio  paftio- 

nisChrifti. 

Ic  Ciawacnim.CumEuangclicadofttina  crcuerit,&pcr- 
fccutio 


tioni  peruia  eflet ,  fanatio- 

nem  nominat  Dci  cogni- 

tionem,  deleuit.n  regnuni 

Acgypti  Dominus ,  &  tra- 

duxit  Acgyptum  deimpic 

tatc  ad  pietatcm. 

e     In  dte  ilta  .  AntC  aducn  -  tDoniJnai 

tQ  Domini  fingulsc  natio- 

nes  fuos  habebant  Rt^cs, 

nec  licebat  de  vna  regione 

tranfiread  aliam:  quiaex- 

4  ploratorestimcbant,  Ro- 
mani  automnes  in  vnam 

'  red^cruntomniaquibus 
vnita  funt,&maximepoft 
quamcrcdidcrunt.Ad  Ea 

'  phratem  vcro  vfque  ad  Ti 
grimregio  Aflyrio:fi  fuir, 
&  quos  antiqui  Aflyrios 
vocant,  nos  Syros,  partcm 
ponetcspro  toto.  Poft  Do 
mini  crgo  paflfioncm  vias 
patuitde  A.-gypto  m  Affy-  g 
rios,&  Acgy^ptij  in  AflVr'ia 
libcretranlcunt,  &  maxi- 
me  ncgotiatorcs,  qui  dc  rc 
gno  in  rcgnura  difcurriit. 
f  ttferui' ni,Atgipl:'r.  t^oa 
cp  poftca  illi  fuifscnt  fubui 
gati,(cd  quialcgiones  Ro- 
mnnorum  inftru(!>a:  Syro 
militCjCuftodiebantAegy- 
ptum.  Vcl,quiavtraquc  • 
gcns fibi  inuiccm  cxh+buit 
lcruitm  rcciprocadocom- 
mcrciu.Sicut  in  libro  Ma- 
chabxorum  Icgit ur,  q?  lu- 
dxorum  rcgnum  fibi  Afjy 
rij  &  A^yptij  altcrnis  vcn 
dicabant  vicibus.In  Domi 


10 


12 


ij 


ni  vcro  aducntu  neq;  illis 
ncq-,  his,  fed  Romanis  feruiebat ,  ciufde cu ipfis  odonis. 
■je  Procopius.Qiiod  Afsyriis  feruire  Acgyptios  mquit,  B 
vel  charitatislcruitutcmintclicxit,  vcl  qiiod  nonnullis 
placct,id  idco  dixit,  vt  mifsum  Romano  nomineSyro- 
rum  in  Acgyptum  cxcrcitum  ,  Syroq-,  Ducc  aliquo  in 
fcruitutcm  redadtos  Aogyptios  fignificet. 

"  a   Indie 


N 


N 


^l 


N  I  C  O  L  AVS    D  EL  Y  R  A. 

fuerant  illuc  difperfi  tempore  Machab^orum  (f  antd,  <fui  credttes 

tdprddicationem  Simorus  .Apof\oli,&  Marci  Euangeltfla  fuerunt 

ab  eis  ordinati ,  &  dtjpofiti  ad  regtmei:  &  doUrinam  ^cgyptiotli 

in  Chrijlum  credcnlium^&adceUb.andum  diuinum  ojficvwi  in  Itn 

gua  Hcbraica  .  Tctcfl  etiam  dici, qubd^tgytu ad  fidem  conuerfi 

Z>eum  Uudabint  Hebraica  lingua:quiain  pnmitiua  EctUftabapii 

^atis  per  impojitionem  manuum  CyipoHolorum  dabitur  Spiritus 

jarS»i  infigno  vifibiU ,  Gr  loquebantur  vartjs  Imguis,  vt  habetur 

^S.  S.&  1 9.  Fit autem  hic  mentio  magis  inJpcctaU  de  lingua  He • 

hratca,f^uam  de alijs:  quia illa  efl  lingua  prima,(^  fuit  ornnibiis  lo 

piunis  vfque ad titficaiionem  turris  Babel,vt  bjbetur  Genef. ii.Et 

exprimuntur  hic  quinque  ciuitates  tanquam  pnncipaUs  in  quibus 

f.uangelium  pradicatum  efi  in  ^egypto,Ucet  in  pluribus  aUjs  /c- 

tis  eiufdem  regn.  pr^dicatum  fuerit  tempore  .Apofioloiuni, 

X    Cmitas  folis  vocabitur  vna.  Dicunt  aliqui  5,  h^ec  eB  jlle- 

Xandria,qu4dicituriiuitasJoUsyi.Ch  ifii,quitfiSoliuslitix,ebf}>fi 

des  Chrijli  ibi  viguit  Ife  Marct  Euangtiifl^  Jub  quo  fideUs  vtuc- 

hant  in  ^U.xandria,habentes  omnia  communia  eo  modo  quo  U^i* 

tur  vixifjefub  Vetro  in  lerufui  w,  AH.^.propter  quod  ThiU  difer 

tifsimus  Iudjeorum,tibrum  compofnitad  commendationem  vitf  tp- 

{oruTn,vt  dicil  llieronym.m  libro  illujlrium  virt  rum..Altf  vero  di 

cuntfiuod  ciuitasfoUs  hic  dicitur  Heliopolis,qu£  eil  ciuitas  in  Jlc- 

gypto.Et  dicitur  ab  HtUos,qui  tfl  tol,&  Tolis  quod  ejl  ciuitas.  Et 

de hac  hic  fii  fpecialis  mentio,  eo  quodjacerdotcs  ibi  manferunt  ab 

antiquOyVt  hahetur  Gfn.41. 

»    In  die  illa  crit,& c.  Dedicatnm  in  honore  Clnijli ,  ideo  fub- 
ditttr.  # 

3  Et 


3  Ettitulus  iuxtaDominitcrminum,5cc.J//M<i;'o/f/?«- 
ferriad  Cbrifium,  tta  quod  ijie  tituiusfit  lefus  t^^s^arenus l{ex  lu 
dcorum,qui  m  termino  vitf  Ch ifiipajsibilis fuitpofitus  fuper  cm- 
cem  .  Signum  autcm  crucis  pomtur  in  aharibus  &  locis  ChnfU  nc- 
mine  dedicatis  .  Toteji  eiiam  referri  ad  ttrram  .Atgypti,vtfitfcn' 
fus/juod  fides  Chrifii  fuerit  pr^dicata per  totam  Jlegjptum,  vfl>ie 
ad  terminos  eius. 

4  ClamabuntcnimadDominum.  Scilicet  .Acgyptif, 

5  A  facic  tribulantis.yci/ifft  d^monis. 

6  Et  mittet  cis,&c.  yidclicitlejum  Clmflum  ab cis  rcceptum 
per  veramfidem,  ab  .ApofioUs  ab  co  mifsis  prxdicatam. 

7  Qiii  liberct  cos.Df  lenebris  trrorts  & potejiate  dmonis,ideo 
fubdiiur. 

8  Et  cognofcctur  Dominus  ab  Acgypto.  iioflia  noui  Tc- 
fiamenti  ejt  EuchariJUa.^Jj^^  duitur  hic  hojii^  inpluraU:quiafucce 
dit  omnib.h}jlijs  &jacrifictjsvttrris  Tcfiamett.Votcfl  tt  hoc  rcfcr 
ri  nonfoiii  ad  tucharifUamfed  et  ad  orationcs  ttjuljragia  EccUftf, 
ifue dicuntur boJiie,TCal -9 ••J.'>'acrificium  laudis  honorabit  me  &c» 
9*  EtpcrcutictDominus,&c./. <fw/'oi'(a///'tt'«d,  vtdiSim 
efi,ad  tiui  cailigatiorum . 

10  Et  fanabit  cam.Tvr  veramfidem. 

1 1  Et  reucrtcntur  ad  Doininum.  i^eraciter  & perfeilt!,ideo 
/«/;<//r«»:Etplacabiturcis,8cfanabitcos. 

12  m  die  illacrit  via  dc  Acgyptoin  Aflyrios,&c.  Quia 
pr^dicatorts  Euangtltj  de  vna  tti  ra  aijiurrebant  ad  aUam,&  econ 
uerfOfVt  patct  in  CAHibus  .Apofiolorum  in  pluribus  locis. 

ij    ttfcruiunt  Acgyptij  Afsyrijs  .ftx  mutua  charimte: 

Tom.4.  G     3 


203 

a  inrfi^iW^em.Nonvi 
^  cifllm  ab  AiTyrtjs  Ae- 
gyptifquemediusvexa 
bitur/edenttertiuscil 
•ipfis  feruiens  ,  fcilicet 
Romanis. 
4c     Cyrillus.    Diftus 


Glorord.  &  Nicolai  de  Ly  ra        204 


a  fVtomnem  maffamfu»  bencdiflionis  fermento  mifceat. 

Indieillacritlfiacl  tertiusAcgyptio  &  AfTyrio, 

a  C Benedicitur  in  toto  mundo  in  Apoftolis  &  al i|t  uaclibus ,   quii  de  Sion  exibit 
lex,  Se  verbum  Domini  de  letulalem.       TKiit.       b  f  Populo      c«rAquo. 

benediaioinmcdiotcrnECuibenedixitDomi-    2  poft  AJvrios  &  Aegy- 
uciiv.uiwviv^  _  ..      .      _        pfios,afFecit.n.cruceDo- 

minum,  &:pofitus  eftin 


quam  .n.  intrauerit  pleni- 
tudo  Gentiu ,  Kracl  faluus 
fiet.  Aduertehoclocolf- 
raelem  tertium  nominari 


a  ^Societate  Iftaelis.     b  T  Sit.     T  Vt  fcilicct  pof  ulus  Dei  fit  Acgyptius ,  &  opus 
r-        11,0         T\\f\,xe  roa„uumeiu$Aflyiius,lfraelautem  ha:redit3s. 

c*  IfSf  pnmog^rs  b  nus  cxercituum ,  diccm  :  Bc'ned.aus  ^oVuIus 

^"  *""^    r    '  ~  _  ,  rouiain  ipfp  flemenmniluam  demonftrauit. 


infiUjs,  poftquamaut 
infiliumDeicftdebac- 
chafti»,  poft  nationes 
collocat ,  fortitus  poft 
Ggtcsfmlocura.Poft- 


a  f  Qllja  in  ipfi?  clemeniiini  fuam  demonfirauit. 

meusAegyptij&opusmanuammearumtAf- 

afOuia  ibinatus.nuttitus.pafTuscft,  &  csteranoihaEredemptionis,  myfteria  con- 
iuramauit.  h  TQui  menteconfpicitDeum.folus  poteftdiceie;PaismeaDeus. 

yrius.-liajr^ditas  autem  mea  ifiael. 


dorfo  iuxta  illud:  Quoniam 
pones  eos  dorfum. 
b     BenediBus.  H?  rcgiones  ^'^^ 
prffi  omnibusalijsmonar 
chis  abfidauerant,  &  idco 
benedici  meruerunt. 


~     NXCOLAVS  DE  LYRA.  ^poJtoUfutrum  de  Ifraei.tt  per  pr^dicationem  Euangelij  comun" 

M,  nuia  in  priuitiua  Eccleliafideles  vndecunque  effent  qumio  conue-  xerunt  diuerfospoputos  adinuicem  mutua  charitatydeojubditur. 

•liebamadinuicem,viuebantinmaximaconcordia,vtpatet  ^^4  ^     Benediaioin  mcdio  tcrrscuibcncdixit.  i>umbent- 

£t  ad  Im  reft  rtur  quod  fubditur.  di^K>  ^«  <^^i"^  exifientibus  m  chantate .  Et  his  didis  patet  fen- 

l    In  dieiHacritlfrael  tertius  Aegyptio  &  A(ryrio.Qi;id__fe"f»tf^<f^g'Z^^ ^ ^  _____ 

"" — "^ — "  A  D  D  I  T  I  O    ~  ~  cftngyrationem,qu£  quandoque  fit  in  cerebro  a  morbo,  ficut  in  ter' 

in cap.ig.  rhi dicitur  m pojiil.  Dominus  mifc.nt  in  medio  eius  rafit  a  vento,prout  medici  tradunt.  Vndtqui  talem  morbnm pati- 

fpiritumvcrtiginis.  tuy,non  poteft  reahudicare  de  agendis,fed  eratficut  ebrius ,  prout 

Vertigo  prout  in  hoc  loco  competir,  Ggmficcit  couolutionem  feti  dicitur  in  litera. 

~C  A  P    X X. 
K^^^nno.  -5«  Procopius. Aegyptiorum  per  Afly 

rioscxpugnationem  pr?dicit,qui  de  eoru  m 

pace  fupra  difputauit.His  crgo  qu^  longo  po 

itea temporceuenturaefrent,pereaqu$ ia- 

iam  inftabant.fidem  affer- 
re  dicemus.  Qux.ndepro- 
fpero  rerfi  fucceflu  edida 
funtadea  Saluatoris  tem- 
pora,  quibus  in  Acgypto 
taquam  leni  nube,pcrcgri- 
naturus  eflot  referenda  fue  b 
runt.  Quodeautem  nunc 
Cagitur,  id  pfum  Prophet» 
aetate  fadum  eft.  Prxdicuti 
.  tur  vero  ifta  de  ludacis,  qui 
inftantemab  AnVriisexpu- 
gnationem,  Aegypriomm 
auxilio  arcere  fe  pofle  con- 
fidebant,cum  Azotum  iail 
li ,  vrbem  Paleftmx  maxi- 
mam&  munitiflimam  ce-  c 
piflfentjVt  vicinorum  malis 
deterriti ,  defperato  omni 
humanaeopus  momento , 


Ifaisverbisconueniente  opere,  operaenimhisattefta-g 
bantur,  quai  per  eum  loquebatur  Dominus. 
b     Cummiftfjet.   PulchrcRex AflyriorumSargon,ideft, 
Princeps  hortorum  dicitur,  cui  fimilis  eft  Achab .  Qui     j 
vineam  Nabothin  hortum  verterecupiebat ,  quod  illc 

tropologice  intclligens,ma 
luit  mori,  quam  facere,  nc 
paterna  ha:reditas  &  poflef 
fio  antiqua  in  Rcgis  impij 
mutaretur  delicias. 
c  Fadc  &  folue  .'Prxcipitut 
Prophct-E,  vtfacco  calcea- 
mentifque  depcfitis  incc- 
dat  nudus&  difealceatus, 
in  fignu  Acgyptijs  &  Aeti* 
pibus  ,  qui  Dci  populum 


CAP     XX 

N  anno  quo  ingielTus 


a  T  Turtis,  lupetfluus,  vclelongaiis. 
b  T  Ignem  geneiationis. 

cft"[  hartan  in  Azotum, 

a  f  Prnccps  horioium  Stnnacherib. 

cum  miliflec  eum  Sar- 
go'n  Rex  AfTyriorum , 
&:    pugnafTet    contra 


«  o  /r..        ,*    ";.,  f^^^^r^f^  i]    2  perfecuti  funt.Acgyptus.n. 

Azotum  &c  ccpiflfet  eam  ,   m  tempore  il-     ^,o(cqncns,  vel  trfbulans, 

a  «rOpere  veib  s  tonciiin-"^te  '...  '  .'  ..        .... 

io  locutus  eft  dominus  in  manu  ifaix  filij 

aTCilicium  Hic  enim  habiuis  P'ipheti  plnngemis  peccata    ropult. 

Amosdicens .  Vade  &  folue  saccum  de  lubis 

alOuibuslecurusconira  rerpentes,&  fcoipiones  huiusctemi      blSolue 
calce.vnenadet^eiibustuis  Locus  -nim  in  qiioft.is  terra  fanftaeft. 

tuis,&  calceamenta  tua  tollc  de  pedibus  tuis. 


Aethiopes  humiles&  deic 
fti .  Qui  emimfe  exaltat,bunii'  Lue. 
liat .  Hi  ducendi  funt  in  ca-  P^»'' 
ptiuitate  tribus  annis  tor- 
menta  pafluri :  De  quibus: 
Annossternosin  meteha 
humansopusmomento,  '  rr      .'r^  ■^      bui.Nccputcmusparuacf- 

ad  Dominu m  conucrfi,ingruentia  damna  valeant  eff-u-      fe  fupphcia.fed  magnis  dongata  erunt  rem ponbusjn  ip  » 
eere.  Ita  vcro  de iftis  ait  quida  Propheta .  Et  erat  Epuraim      fa  autem  captiuitate  Aegvptnuuenes,f.  mahtia  robora- 
llumba  amens&  vecors.  ^  '  ti,  fenes  qui  ad  perfea^  xtatis  vit.a  pcruenerunt ,  .bunt  ^^^^ 

in  anno .  Afl-yria  nomina  funt  h«c:Thartan,turris,vd      nudi.vt  omnia  eoru m  fcdera  pateant.Nihil  enmi  occul 
fuperfluus,vdelongans.  Sargon.Princepshorti.  Rex      tum.quod  non reudctur. 

Aflvrius,f.fenfusm1gnushabetplarimosdiices,quoru  ^  ProcoProphetaqu.vnotmpalhoanteaeoq-,trito<fe 
vniiseftThartan.datusin  fuperbiam  in  fcdere  longe  craflb,vtebatur,pplummum  fapiennsftudium&dolo 
procedcns,quimittitarade)cpagnandamAzotum,quc  remquode  IfracUsimpietate  angebamr:eoetnuccxue 
Hebra.ce  df  £fio  .i.ignisgenerationis.Dux  naq-,  Reg.sAf  re  (e,  nudulq;  &  finecalceis,quo  futurx  Acgyptiorum 
V  r.  \         =?...^.....:..„.„„„„,..,^i^r,;  ^iiKiHin;.       r.ilamirafisfnecimcnedat .  Hierofolvmaredirc.ubetur 


fyrij  expugnat  eos  qu.kruiuntgenerationi  &  libidini 
a  manno.  Azotus,vrbsPaleftinoriimpotcntiftimade 
quinquequamSargon  qui  &  Sennachcrib  (  fcx  enim 
nominibusdiauseftfecundui-riHieronyiiium)  milTb 
ThartanDuceexercitusexpugnauit  &tcnait  .  Quan- 
do  autcm  capta  eft  ,  locutus  cft  Dominus  in  manu 


calamitatisfpecimenedat ,  Hierofolymarcd.reiubetur 
ad  metus.n.incuftionem ,  inufitatus  hic  habitus ,  nudo 
fcrmone  his  prxcipue  futurus  efficacior ,  qui  Propheta- 
ru  m  monita  ita  parui  penderent,  vt  aUum  eos  crroreni 
fibi  annficiare,iuberent,quo  abfurdam  illi  inufitatamqj 
veftitus  forma  intuiti,ad  eius  poftuladacam,iauitarcnt_ 


' N  i  C  C5  L  A  V  S    DELYRA.  '     lnznnoc[yio,Si.c.L)i'a:eitcmiiisPhil.jiiriorkrn,qhamctpit 

Cao      X  X.  ifieThaitanVrincfpsmiiiiiteEjgis^flyriorum. 

3,  T  N  anno.  Hk  confequentel  poniiur  punitio  .Aegyptiorumfaaa  2     In  tempore  illo Ac  Depur.itwm  ^cgyptiorum.      __ 

1  per  Affyri  ,s  .  Et  diuiditur  in  duas  panes.quia  primo  pomtur  3     VzdcTrofheta.v.aliquando  denumiahant prophetia  fua  nm 

Diuifio  pmitio  jLe: yptiorum .  Secundo,ex hoc  fequtns fiupefacHo  ludxo-  jolitm  verbis,ftd  et  aliquando  ferfibUusfignis,lici,t  leri mias pc 

rurn  lirEttimebunt.  Circapnmumpnmittiturttmpusreuek-  fuitcatenaimcoUofu<,iddefgna,iau,^ficduierenturiocatenati 

tionis  fa8£  de  islapmnienr,ciim  dicitur. ■ '^''  cotraquos  ,pph(  iabatj(.2y  .ktlic  Ifaias  vtt  nuc>us  ^t  difcakcd 


M  0  l{  .A  L  ]  T  E  R  . 

t  r     In  anno  quo  ingrrf.&c  Per  Rcgem  Aflyriorum  diabo- 

lus  fignatur,e6  9  cft  Rex  fuper  oPs  hlius  f-ip^-rbix  ,!vt  dicitur 

lob  4i.d.Pcr Thartan  q'-i  interprctatur  fupcrfluus,figna 

turcupiditas,quxnoneftcontentancceffari)sn(.ciuffi- 

cientibus,fed  femper  quaerit  fiiperflua.Pcr  Azotum,qu§ 

interpretatur  inccndiu,charitas  intdligitur .  Pcr  hoc  igi- 

tur,9  Rex  Aflyriorum  mifitThartan  adpcrcutiendura 

Azotum,fio;natur  cpdiabolusexcitatcupiditatem  in  ho 

minib.ad  dcftruenduindsmutuacharitatem:  qu.acu 

piditaseft  vcneniicharitatis.Greg.ho.29.  AntiquushO' 

ftis  du  mente  noftra ad  rcru  tcmporaliiJi  d.leiaione  tra- 

bit  infirmior^m  9  nos  proximu  cxcitat,  9  ca  if  faq  dili- 


gimus,auferrc  moliatur.  Ncccurat  antiquus  holiis  usi 
facies,vtterrcnatollat,fdvtcharitateinnob.sferiat,&c.l 
I     yade&Jolue  faccu  d(  iuhts  £/<2j.Pcrhoc  9  Ifaias  Prophcl 
taiuitnudus,tunc&  difcalccatus,fignatur  cp  prxdicatorj 
vcritatis  crefcentib.  vitijs  per  defcdu  charitatis,ficut  dfj 
Mat.24.a. Et quonta  ahundMc iniquttas,Kfiigefu'(  cbarnas mur 
m»»».Debetplus  folito  magis  auftcre  viuere,vt  cotra  vf 
tiacfficacius  pced.cct  vcrbo  &  operc.Per  hoc  et,g?  per  il- 
lam  nuditate  IfaiE,fign»ta  fuit  captiuitas  Acgyptiorfi  df 
Aetiopn,quitenebrofiinterprctatur,fignatur  9  peccatf 
restencbris  peccatorumexcecati ,  ducentur  pcr  diabo-j 
lum  in  captiuitatcm#iferni ,  n.fi  penitcant  ante  morte.' 

\  ^udam 


20^ 


^  diCtia,  folo  cilicio  indue 


Ifai^   Cap.XXr. 


20^ 


T?rophe«  non  folum  vcibis,  fed  oais  tutuM  piiiicebanr.Ccut  in  hoc  loeo." 
af  Tnbusdiebus. 

lurnr  vir  nobiliflinuis,  a^f  ^ccicfic:  vadcnsnudus&dircalceatus.   Etdixit 
vtHcbra:i  rradunt.  Cii-bDominus.SicutarabuIauitfcruus  meus Ifjias nu- 

ijS  Hiiani  RcX   Minallls  ■  fNonquoduibus  annis.nudus  ieiit.led  diesperanno»poauniinteliigi.Vnd«ad 

aCCCpitmCOnUl-ium.nO         ,  t-h-N^t.r>om.nusd,c..:D.emproa„nodedi..b.. 

crubuitnudiis  Tncederc,    °"^  SC^ailcaiceatus ,  tnum  annorum  fignum  & 

nihil  honeftiuS  mdiCaS,  '^Tii^^hmnb^r,!^!'^'^''"^     »>cHumilcmScdeieaan,.qu..i.top,c.fupex- 

quarvi  Domino obcdirc.    portcntum  eiit  fuper  Aegyptum  &  fupcr  Acthio- 

1  f  Tiibus  an.iis  (icut  feiuus  mcus  nu  dus  ambulau.i  tiibus  diebus. 


b    D/ia/«a/«y.  Notandu 

3d  anteqiiam  capia- 

uir  Azotus  Prophcta  fit 


quod  antequam  capia-    piam:Sic  f  mmabit  Rcx  Aflyriorumcaptiuitatem 

aCMinahir.  k«'iL«..i  . l../i 


I 


libidini  rcruiunt ,  &  cal 

carc 

tcs(5c  lcorpioncs.qui  siit 

jncrcmo  huius  la-culi, 

vbi  omnium  bonorum 

cftlltij.  Pollquam  autc 

Azotuscaptusfuit,infi- 

gnUmCaptiuitatlS    -'^Cgy       "airjmr.giiis       b  ♦Ad(iuales,acfuj,.l^s,  at.nfiimosiT  x(enonj.otcrantlibcrare. 

jpti&  Acthiopiaj.diiical-    dicilla:  Hxccinc  cratfpcs  noltra.-ad  quos  confu- 
ccamsdcnudusvadu.    "^gimusinauxilium,  vtliberarentnos  afacie  Rcgis 

•    _Q__NulJo  modo.     TCum  hicapti  (int. 


ncnsmanu,  calccatispc-  D 

dibus,ncper huius(;rcu-  Exolu. 

li  folitiidinem  tranficns 

afcrpeubus  mordeatur. 

d     Haccmeerat  Aduiira- 

da  Dci  prouidcntia  om- 

nia  rcgnacontra  fe  inui- 

cem  fuperbicntia  dcflru 

xit.  Ifracl  contra  Dci  vo  • 

luntatcm  ,  in  Damafco 

Syrifq;  iperauit ,  &ideo 

vtrique  captiuaij  ab  Af-  +"P"uos  <J« 

fyrns.Iudasver6.nA,-;;Jl?//. 

ptios.&expul 
fbs  cx  Aetio 

-AfP»- 
fynj  quia  de  fe  prjelum-  ^ .       -     , 


poffiZpe  '/iTp^n:  'n^tibusadignominiamAegypti,  Etttimcbunt,  ^  &faCM£fr; 

-  rmrnione.  nili  M-ir  ^•''^°**  .  .    aTCum  vidcr.nt  c«nrul,m.     bf  In  quafpcrabant.  PiCrUnt,a  ChaldailS  pCriC 

■  ^^^'^•"«"^^^•^"^  ^"f    &  confundentur  ab  Aetidpia  t  fpc  fua :  &  ab  Ae-  3  ^"t^aldei  &  Babilonij  ,-,rpeau fu, 

«lUtuiu»aL«,i.ogloi«baiui.     bfldeo.     c  TNon  auuena  &  peregiinus  .  fcd  man-    4    ^^^"'    '^Ofra  DominUm 
lionjrim      d  Tteufilem quz pcifecutionibus  8c fluftibus  inceflantc  tun Jebatut         Moedis,&  Pctfis  fubiuffa  P 


lionJiius.  , 

Tlntulj  qujfi  'nfalo. 


TSecuIi. 


g}'ptogloria  fua  Etdicct  habitatorinfulghuiusin 

,.  rjn  1.  .„,!;.       b  *  Ad  ciualcs.Jc  fij.   '--   ^ —^ -' •■• 


Sacco.n.veftitus,&  pcllc 

.•  jL  '  '     W  c>iUMo  modo.     ^(Jumhicjatilint. 

S"m,[r'^,a'l«r.^d    Afl}iiorum.ErquomddoefFugciepoteiimusnos! 

quamfcftinat,  vclflarc.uclambulare.  ^"  '       •    ■      •■       - 

c    ^d  ignominiixm .  Quia  pafcha  Domini  comcdcrc non 
|)Otcrant,quodcomcditlumbisaccindus  jbaculum  tc- 

NICOLAVS    DE    LYRA. 

^*  tui  ai  defig  f.aiTt^ip  ^egipHj  &  ^ttiopcs  nudi  &  difcalceati  duce 

uturincaptiuituii^  f{fge  ^jfyrtorii.  E' patct  litera  hoc  excepto. 

1     Trium  annotu,&C  QHodexpoHiturfic,  ^  hoc  frcit  Ifaias 

pet  trci  anfivs  antequam  accideret  islud  fj&utn  ,  <juorum  numerus 

incipit  ab  illo  tcmpore  quo  Thartan  intrjnit  ^:^tum .  8fx  tnim 

mAffyrioi  tan  vi  exiflens  in  lud^a  &  eam  deua(iaiis:andiuit  de  }{ege 

^tHi/Lkm  quod  egrcffus erat  ad impugnandurn  ipfum , & cum  co 

tfrat  \^x  A.e'fypti,&  ikc  recefftt  dc  ludxa,,y-  tlios  t{rges  debelauit 

&poputim dixit  captiuum in fine tritm  atinorum pojiquam  Ifaias 

pr^dixerat  hoc,I{a.Sa.di<it,<}u6d ly  trtum  annoiu.non  fo.itnt  refer 

tnr  ad  tempus  >  cueUtionisfailde  Ifant  vff,  ad  eiut  iinptetionem,  vt 

difium  eftiftdetiam refertur  adfj^um  llMx,f.  quod  tribusannis 
_  iuicfu  nudAt  &  difcalceatus  .  Sei  hoc  non  ejl  verifimite,  ifttod  Do' 
^  minus  tundiitfaccret  eum  inctdere  taliter,maximi  cit  cjfet  defiirpe 


tiJum,&hiAIcxandro 
Magno.Quicumfetan- 
quam  Deum  extuliflct, 
vcneno  cneftus  eft,&  re- 
gnum  eius  in  partes  fcif- 
fum,&poftaRomanis 
fubiugatum  .    Roma- 
....       .  .,      numimpcriuqiiod  qua 

li  tcrrcis  dcntibus,&  vnguibus carncs  fandorum  lacera 
uit.exmagnaparteiampcrijt.  Infinccxtoto  peribit, 
cum  rcgnum  Chriftiilluxcrit. 


rcgia  .  EtidtoaHf  expofitorts  dicunt,  qnod  iuit  ftc  taKttm  trihus 
diebus  tnftgnum  trium  annorum  diiiorutn  ,ficut  dicitur  ETe.4..b. 
Diem  pro  arno  dedi  tibi. 

»  ^ifitncb\int.Hicconfequ€nierponitHr/ittpefaaioIud£orum 
quiconntebanttn  adiutorio  l{egum  ^Aegypti,  &  ^etiopi^  contra 
l\egem  .ADynorum .  Lt  ideo  quandj  Jciuerunt  eoscapttuos  a  Kege 
,Affyriorum,&  fuerwit  territi  &/iupefaai,&  hoc  efl  quod  dicitur. 
Ettimcbunt,&  confundcntur,/«7<c«  iud.<i. 
5      Ab  Actiopia  fpc  fua./. 4e  cmus  auxilio  fperahattt. 

4  Et  ab  Aegypio  gloria  fua.r.rfe  cuiusauxdw  ^ioriabantHr. 

5  Et  diccbat  hd,hi.&.Ci.pophtus  regni  ludx.Q^duiturittfula 
10  quodeji  mter  duo  tnaria,f  mare  mortuum  ab  Oritnte,&  Medi- 
tetranehm  ab  Otcidente .  Dicunt  tamen  aliq^i,quod  dicititr  infula, 
eoquodconctitiebatur  htnc  &  indetrtbutationibus,ficut  tnfulaflM 
atb.fedprima  e.xpofitio  tfl  magisliteratis.  CxterapatentexdiHis.  p 


t 


t 


•Ki  j.   ^^jr^,^  ^^r^  ^  ^  ^  ^    j-  Pcrqua:fignaturomnisboniIubtraaio,&cxtremacon 

^{udam  &  d>fcalciatam  difcoopertis  nattbus  ad  tgnominiam.        fufio  in  damnatis. 


C  AP  XXI. 

^^  1^«»  dijetii  w  irjj.Ba 
bylonis,promul- 
titudincpopulidi 
fta  mare,vndc.D(/tr<«w/u. 
net  I^^^minuf  mare  ciiu. 

*  Procopius.  Confcruntinhzcnonnihii  ad  Acir^-pti 
vifioncm,  cuantumuisfccundum  quoldam  pcculiaris 
Babyloni  vifio  habcatur,vt  Babylonijs  ludios,  mininiO; 
confidcrcdoceat,qui  &  ipficapicntur .  Sic.n.  apudPro- 
phctam  quendam  legimus:  .Aegyptum  i'iuocabat,crad  .Af- 


C  A  p.   XXI- 

aUDcoac..ominil)u,.    fl„  ,,u .  ..«u  habitat  Deu». 
^f?"" -•.""**=  Q-"'  dacendui.t  io  naui. 
XT'         ^^01  Babylcni».  df  Tentati-num. 

Nus  dclciii  maris.   Sicut  titrbines 


fyrios  prttfcSifunt  .Tanquam  Ofjtx.y. 
ca u Ck  allatis,  quibu6  ab  Af- 
lyrijs  vrbcm  &  tcmplij  coti 
git  cxpugnari,adhortarctur 
Sin  autcm  cos  qui  funt  ac- 
curatiorcs.fcquamur,  poll  dcfignatu  Acgypti  &  Actio- 
pixpcr  Alfyrioscxpugnationcm  ,  qualiacxpiignatores 
ipfos  mancant.dcclarat.IuHa.n.fcntctia  Dcus  Acgyptios 
AJfyrijs ,  Aflyrios  Mcdis  ,  Mcdos  Pcrfis ,  Pcrfas  deniquc 
proptcr  faftum  &  lupcrbiam  alijs  cucrtcndos  conccllit. 


nct 


NICOLAVS   DE    LYRA. 
Cap.    XXI. 

**  /^Nus  dcfcrti  maris  Pr</c«;  caput  in  tres  partes  dinidilur: 
V^  quia  Tropheta  primo  loquiturcolra  Babylonios.  Sccitndb  cd 
tra  Idum40s,ibiiOnils  Dyi.Terti6  coUa  .Agarenos,ibi:Onils  in 
Arabii.Circaprimumjciendum,q'4odfpiritusprophetu  nonjeta 

'^  per  adejl  prophetis:&  qnadotangit  mcnteTrophct.t  dealiquone 

--H  gottofuturo,nonseperreuetatoes  condttir»ics,ficut  ptenius  dtdiim 
fuit  in  principio  tibri  Tfalmorum,LU ageretnr  de  ■pario  taciu  Spi- 

•  titusfaiicticirca  tnentes  VroplKtaru.  £t  ir.dc  efij^p  de  eoctc  negotio 
plwibus  viciius  langitatitpiando  mentes  Trophttarum,rcitc/ando 
yna  vice,quod  non  erat  in  aliareudatu:  &fit  Prophetxfrequcter 
idem  repetunt,addendo  ad  ea  q  prius  dixerant,vi  l  tnagts  exptiiado 
qudm prius fecerant:&  fic  eji  m propofito.Supcnus  enim  Ifaias  de 
^iruciionem  Bahylonis  denuntiauoat  I  j.c.  14  C3"  liic  eandedtftru 
Honem  rcpaii  cxpliiando  aitqua  qnx  nonfuerantprius  taliter  ex- 
pticata.Eldiuiditur  in  duaspantsfciundit  duo qux  htc  exptitatur. 


Secundum pon.tur  ibi:  Eabylon  dilcaa.P»/w<n»  duas,quiapri-  D»"»'»*'- 
tno  ponitur  didu  expUcatio.  Secundo  Vrophetx  cornpa/Jio,ibi.Pto 
jptcrea.Circa  prtmum  diciiur. 

1  Onus,S(.c.:.Babyloms,vt  patebit  cxfcq.ct  (ecudu  aliquos  dicii 
hic  tnare  propter populi  in  ca  txiitchtts  multitudihe.  Ei  tnare  deji  r  . 
tum,  eo  tp  Trophttj  dct.Hntiabat  ta  deferchdam  ajuis  habitatorib. 
Sed  mihi  vidttiir  mclius  Itic  dici  dtJcriTt  maris  ,vct  mare  dcfeiiu,ad 
exptiiandJi  modti  captionis  Rubytoi,ic^,q  uonfueratjHperius  cxpli 
catus.  Tctjx.n.&  Miediobfidentes  Babytonem,&  nonpotcnto  cit 
capi  rc propier  murorum  altitudinc  eir  jpiJJitudin(m,loge  a  i iuitate 
diuijh unt  fiuuiu  Eupbraic,quiper  arcus  tranfibat  pcr  mcdiain  citii 
tatcm  in  tiiutios  riuos  ita  quod  intrautrtint  tiuitatc  pcr  arcus  itlos. 
Etficdiciiur  Balyton  dcftrtttm  maris propter  attcnuationem  .  Ei.- 
phratis,qiti  ijl  rnagnus  fiuuitis : propter  qiiod  dicitur  hic  marc  more 
ikbraitt  f(rniotiis,quo  longrcgatio  magna  qtu  tnare  -pocatur  ,  fc^ 
lundutn  ittud  Gen.  i  .Congrtgationcjii;  aquarum  appcllauit  maria. 

2  Sicut  turbincs.  Ajricus  .n.  cjt  ventus  tatcralis  iuter Mcridie 


M  0 


I{,^  L  I   l    E  I\. 

t  I  03wi<y>r»i.PctdcfcrtuinarisfignAtmiidiiS;,putf:)nai      inmalu  i.Io.j.d  TQUismundusinmaUgnopofitits  fyF.Erdici- 

T'^m  \  Ci     ■;         .u.K. 


207 


Gloford.&:NicolaideLyra      208  | 


Hltt.4£ 


b. 


a    DedefertoVenit.lnQVlQ  tTvndeveBtiwhementiflimi.    bTSicdedefcrtoMcedotum.ScPerfarum  mihi 

*  .    '  '       "   .  vaftiras  irruit. 

Dominus  tentatus  ,  in  a  ab  Africovcniunr^dedeferto  venir,deterrahorri- 

qUO    liraClUX  pCrCUUia  fMihi.    afCinantistentationibusmuiidusplemisnc.     TCaptiuitatis.    bfADeo. 

lerpentlDUS.  cfDom^n.velOeo.     <rD«iusu'lCyrus      1  iftiac. 

b    Qui  increduius  .Gcnc-  b  bili.Vifio  dura  nuntiacaeftmihi.tQuiincredulus 

raliS  lententia,  quau  CUl  aTContraDominum  fuumbalthalar,  occidendoillum  quamuisDto  permittente. 

pafingulorunieft,quod         «.    ^,,,.  .    l^Qjiodincreduiocongruit.  ;!"=•  ^ 

in  tepeftateopprimunc.      eit  infidditcr agit,  & qui depopulator elt  valtat. 

C    ^ICCHde^ela.J^XK'A.C'  aTVoxDommiad  PerUs&Moedos.     b  TDefpicientes,  quifcilicerteniatefolent  & 

,'        .•'  o     I      '     •  n      /'  eontemneic.     T  Prouincia  Fcifarum  Scciuitas.     cTBibylonem.     d  T  Ciuir-s 

Jamit^  ,  OC   legatll^eria-  inMadia.     eTMirisveldurxdmifionis. 

rii.Aelamit?,defpic^etes  c  Afccnde  Aelam,dbfidctMedcjOmncmgcmitum 

^fcende  '  C\.Q.\J  i  CtlXOC    a       aTVoxPropheta:,quiaBabylonficconteretur,      b  TQma  lumbimeiagemespoeni- 
Moedi     nolite      timere  t:ntiamnonvoliiftatevtprius.feddolorep!e"ifunt. 

equos afccnditc,  Eabylo      eiu.s  cefTarc feci :  Propterca  repleti  funt  lunnibi  mei 

aTTantz  milcrii.     b  TMuliei  cum  parir  triftitiam  habet.quia  vrtithoraeius. 

dolore-.anguftia  pofledit  me,  ficut  angurtia  partu- 

a  Tln  triflitiam  vel  in  teiiam.     b  T  Mifeiiam  Babylonis.    fVuionem  duiam. 
TVelturbatus. 

ricntis .  Coriui  cum  audirem ,  conturbatus  fijm 


I 

2 

5 

4 

5 
6 

t 
7 

8 

9 

lo 

II 


nem  obfidete.  ^fiendete, 
Dei  fortitudinecofixus, 
audadercontra  aducrfa 
«  rios  loquitur. 

d  Omnem  ^emitum.  Qliq 
te&alias  Gentes  geme- 
rcfacicbat.  Vei,  vtnul- 
lus  iam  geniat  preflus 
potentiaBabylonis.  Vel 
tantis  malis  fit  afflida , 
vt  contra  te  gemere  non 
audeat, 
C     Vone  menfam.q.d.O 


a  Tln  fpiritu.     j,  T^^nguftiJEveloculi  caligauerunt  pra:  lacrymis. 

cumvidcrcm.  -f  Ei"narcuit  cor  meum ,  tcnebras 

a  TMentem  meim  vtturbatus  nefcitem  pene  quid  ceinerem.  b  TMundus  qui.in 
roalignopofitus.  cTQupndam.  TVnicuiquefualpecicsfaftacft,  vtliomo 
homini      dTDei  ue!  Fruphetz. 

ftupefecerunt  mc.  Babylon  dileda  mea  pofita  efi: 

a  1  ifaia:.    b  TQH.ia  fubuetfa.     Qiioniodotamcitopotuita  fuperbis  cuerti. 
cTDominusad  ftophetam.     d  1Domini,cuiuscibo  (aturatus  qui  ventura  funt  i»on 
do  contemplatut  acuiius.    e  TO  Balihaiai.     TOJabylon.     TV'^»'""  vtannunties, 
dicens:Comeden.ij(  biben. 
b 


12 


13 

t 


Perf«&Moedi  fumitc  .  mihiinmuaculum. Poncmcnfam,contcmplare  l 

cibum,pra:pariantesvos 

ad  bcllum ,  contemplamini  in  fpecula,  qug  exarata  funt      pariete:Mane,TcthelrPharcs, 


5 


m 


.rr;-. 


■VI 


in  pariete  ,  profpicitc 
quii  Ocus  rcgiumhu- 
iusnumerauit.  Surgitc 
po(tquam  comcderctis, 
&  biberetis,  arma  arripi 
te.Babylonem  dcbcllate. 
Comcdite&  bibitecrc- 
detes  fanguinem  &  cor- 
pusDomini,  vtprinci- 
pesEcclefias  fitis,  vtcly- 
peum  fidei  &  armaturam . 
Pauli  arripiatis  ,  in  quo 
igncatcla  diaboli  reftrin 
gatis. 

^  Procopius.Suntqui 
verba  hxc  fponemen- 
fam)  ad  AelamitasM^- 
dos,  Pcrfarumquelcga- 
tos,  quiBabylonem  in- 
uafuri  funt,(5c  hic  ad  bel 
lum  jCertamqiiefuturae 
viftonas  fpem,non  fccus 
atque  ad  cpularum  luxu 
riem  inuitantm-,eflc  exi- 
ftiment. 

f  Contemplare,&c.Qn\A 
poft  menfam  ingrilat  ei. 
Vel,Contemplare  6  Bal 
thafar  quid  fcripferit  in 

^  S^ecuU 


finddi 
lidjetii 
ibnsv 
Ephel 

tMedi 


E 

tErr: 
meu , 
terruii 

crepu 
delide 
poliiit 
in  teni 
Dan.j 


,  NICOLAVS  DE  LYRA. 

'  &  Occidentem.Et  dicunt  hic  aliqui  expofito  esyquod.  Terf^  &  Mce 
di ex iUa parte  venerunt  cont  a  Babylonem,fid  hoc non  videtur  ve 
vum ,  quia  regiones  Mcsdia  ^  Terfidts  magis  dcclinant  ad  ofpofi- 
tam partcm,& ideo per hoc qu  ddi  itnrhic, 
1  Ab  Africo .  T>Jon  defignatur  terminu  r  feu  plaga,  vnde  venit 
exercitus  contra  Babylonem,fed  magis  defign  rnrmodus  veniendi: 
qiiia  ^fricus  efl  ventus  tempefluojus generans  urbines,fulgura  & 
tonitrua,qUtefunt  valde  tembilia.Et  x  hoc  Ttrfa  &  tJMa^di  v(- 
nerunt contra Babyknem  quam  dejiruxerunt &  pofulumoccidi- 
runt,vtprxdi£Jumefifupra  lap.ij. 

3,     De  defcrto  venit.  Quia  inter  Babylonem  &  locum  vndc  vc- 
nit  exercitus,erat  quoddam  defertum  per  quodtranfir. 

3  De  terra./.rfc  Mcedia  &  Vcrfidc,qua  erat  horrenda  Babylonis. 

4  V  ifio  dura.  Contra  Babylonios. 

5  Nunciataeft  mihi.  Et  qucefitillayfubditur. 

<6  Qui  incrcdulus,&c.7«//ei.6d/'e«M»'.  Contenensconte 
'  iicris,Te/decipies.dccipicris,dcuaftans  deuaftauens.i><^  ex 
fonit  R^ab .  Sa.de  regno  Babyloms,&  regno  Terfarii:^a  poft  >  egnu 
Babyloniig  quod  contempfttfeu  decepit ,  &  deua(lauie  multas  pro- 
tiinciis,furrexit  regnum  Terfarumfub  Cyro,qui  fibi  fnbiecit  re^r,u 
Babylonia  &deuaflauit,  fecundumquod dicitur infrd  i^.a.  Vse 
qui  fpernis,nonne&ipfefperneris  ?  Vjequi prffidaris, 
nonne  &  ipfeprjedaberis.&c.Etarf  e««(/m/e»/«>w  reductur 
franslatio  nofira.Qui  increduluseft  infidcliter  agit.Hoc  dici 
tur  de  Balthafar  l{ege  Babylonis,quifuit  idololatrapcjjmus,  vt  ha 
betur Dan.').&  ficfuitincredulus,vd quiadiSlum  lere.29.dere' 
gnifui  terminatione  credidit effe faffum  ,  propter  quod fecit  illud 
conuiuium  magnum,Dan.  5  .Egit  et  infi  ieliter,quia  vafa  diuino  cul 
tui  dedicata  appUcauit  vftbus  communibus  in  illo  conuiuio. 

7  Ef  qui  depopulator  cft  vaftat .  Qwd  intetligitur  de  Cyro, 
qui  B-Jyylo-  em  et  multasalias  Trouinctas  depopnlauitet  vaflauit. 

8  Afcendc  Aclam.l^eg/o  eli  Terfidis,cuius  bellatores  cu  Cyro 

afcer:- 


afcendtrunt  contra  Babylvnem. 

9    ObfidcMgde.  In HebrM& inlibris correBishabeturM^ 

dcquoiiiam  PciJ.i  &  Mcedi  obfederunt  Babylonem, 

I  o  Omnem  gem  itu  m  eius  ccflare  feci.i.faciam  de  propin. 
quo,eb  quod  B.ibyiohij  a  vobis  capti,  non  audeant  coram  vobis  con, 
querit  prji  nimio  timore  &  deprcfsiove. 

I I  Pf opterea.  Hic  confequenter  ponitur  Trophetx  cmpajfto'. 
quia  licet  uuint  Babyloniorum  militiam,diligebat  tamen  naturam^ 
&  tdeo  compatichaturmifriteiusqHam  videhat  futurarn.Etpra 
pter  hoc  dicit  Vropheta .-  Propterea  replcti  funt  lumbi  mei 

dolor,&C£r  pat'  t  lirera  vfcjm  ihi. 

1 2  Tenebrae  ftupefecerunt  mc.i.mijeria  venturafuper  Btt 
bylonimJiupef'cauntn,eprxadtinratione. 

1 3  Babylon,  Hic  pomturfecundum,explicans  captienis  Baby 
lonica  modum.Et  pi mo  ex  demerito  Bilth^^r  B^gis.Secunao,qua 
tiira  ad  modum  exercitus  eontra  eum  venicntis,ibi ,  HcCC  cnitn 
dixit,r/na  pnmirin  diciinr. 

14  Pone  menfam./"  hocalloquitur  Balthafar  qui  fecit grade 
conuiuitm,  Dan,^.  Dicunt  enim  aUqui,quod  Cyrus  &  Dariusfue- 
runt  in  hocconuiuio  muitatia  B.dthaf.xr,eo  quod  uolosb fimulauc- 
ruitt  fe  velte  pacificare  cum  eo,&fic  recedtre  cum  amicitiie  f^derei 
propter  qiiod  Baltoafir  fecit  eis  ronuiuium.  Sed  hocnon  videtur  ve 
rim:quta  Dan.^.dicitur .  Balthafar Rcx  fccitgrandc conui- 
uium  optimatibus fuis mille .  Siaut  feafjet ilLud cmuimum 
Cyra  &  Dano  l\(gibus,p.  incipMter  fuiffcnt  expreffa  eorum  nomi 
na,propter  quod  dicunt  Hebriei,quodfecit  illud  conuiuium  fnis  prirt 
cipibusyie^imans  di£lu  lere.  fuijfe  falfum  determinationeregnifui^ 
quia  terminum  pofitu  lert.  t^.crediiit  efje  tranfadtm>^^  ^  in  Dei 
contempttm  fecit  apportari  vafa  Dei  in  illo  conuiuio  .  Et  quia  ex 
hoc mcruit  a  Deo  condemnari,vt  ibidem  dicitur,  ideo  fcquitur. 

»5  Contemplare.  ScilicetmanumfcribentemjetitemamDei 
contra  tc,co'itracandelabrum  in  fuperficie  parietis  auU  regijc,  cu- 
iusjcriptura  &  expofttio  diffush  ponuntur ,  Dan.  5 . 

•J«     I  Comeden- 


t 


> 


tJH  0  t^jt  L  1  T  E  B^ 

J  tur  defertum,c6  cp  eftmoribasincultus,  peccatoru  fpi- 
nis&  vcpribusrepletus.Etdercrtum  mnris,c6g»efttur 
binibus  caufarum  turbatus,contra  ipfum  dicit  prsedica- 
tor  veritatis,9turbincs  veniuntcontraipfum,i.horribi 
les  poensE,nifi  p^nitcat  vere,ideo  fubditur, 
6  ilui  incredulus  eJt.Vcrbis  pra;dicatoris. 
t  infideliter  agit.Yn  peccatis  perfeucrado.Et  quia  tah"s  per- 
feuerantia  cotcmptum  parit,ficut  dicitur,Prou.  x5?.a./w- 
pius  ciim  in  profundum  peccatoru  venerit,contem>is,\dco  lequ  it' 
8  .Afcende  t^elam  Qm  interpretatur  defpiciens,propter 
quod  fignificatcontcmptum. 

j>     ohfide  M^de.  Qiia»  intcrprctatur  famcsantiqua .  Et  fi- 
gnificat  ambitionem  quaparentcs  primi  volucruntcflc 

ficut 


ficut  dii,Gcne.5.ItemMcdeba  aliter  intcrprctafur,  aqua: 
eminentes,ideo  fignat  profundum  peccatorum. 

10  Om''-m gemiti^m  eius  leJiarefect.VcT  dcfcflum  penitcn 
ti2,&  qm  pra;dicator  de  talib.anguftiatur,idco  fequitur 

1 1  Tropterea  repletifunt  himbi  mei  dolore  . 

13  BabylondileHamea  .  Idcm  fignatur  nomincBabylo- 
nis,quod  prius  fignatum  eftpcrdcfcrtum  mans,f  mun 
duspcccatisplenus,de  quo  dicitur:Babyi6  dilcfta  nica, 
non  propter  culpam.fcd  propter  naturam. 

1  T'<;/?fac^wj//ji/«»«V^c«/«w.i.  admirationis  materiam, 
.f  quomodoliberumarbitrium  ,  quodeft  ordinatum 
ad  bonum,ficobftinateconucrtiturad  malum . 

1 4  Pone  wew/«w.Idcft,facram  fcripturam,tu  prxdicator 
qui  dcfignaris  per  Ilaiam. 

1 5  Contemptarc  infpecula.Diii§cntCt  videndo  ipfam. 

"^  Comidencs 


2u 


rsi 


vnde 


a    spiCkfrorew.  Spcculantcsdicunturprophcta: 
A  ndEzcchi!:\cm:Sp'i mawrtm dedi le demui  Ifraet. 
:.   b    ^f:^r;v!eni.  CyrusprincepsimpcrabatMcdis  &Pcr- 

lispoit  mortem  Darij  auunculi  fui.  Hunc  ergoafcenfo. 

rem  viditprophetacumMoedis&  Pcrfis  venientccon- 

tra  Babyloncm  cu 

Dario    auunculo 

fuo- Afinusregnu 

Pcrfaru  eft ,  quod 

antcCyrumigno- 

bilefuit  6cnuliius 

dignitatis.  Came- 

his,rcgnum  Mce- 

doru ,  quod  femg 


Ifaiae  Cap.  XXI.  hq 

d    Sttper  fpeculam  dcmlm .  IdcO  pcr  dicm  in  contcmpla-  D 
tione  pofitus  dlebus  ac  nodtibus  paratus  audirc  &  loqui 
qujE  przcepcrit. 

e    stans toti  noclibus .  Vtmecuftodiam  abomnipecca- 
to,  vt  fim  dignus audire  verbum domini. 

f    Ecceijlerenitrir, 

a  fWs  Dari  &  Cyrf  '•um  rcgf  comedentes  8c  bibtntes  furgite  Sc  interScite  dominutn  vedrum. 

inlpccula;  t  comcdentcs&:  bibcntes,  fuigitc  principes,  j 

f  Vrl  accipitc.  *  4. 

t  arripite  clypeum .  Rtc  cnim  dixit  mihi  dominus:  Vade,  ^ 

a  flncoidctuo  ,  idefldiligcnterintuerc  <jUi  mundo  ucnturafunt.  j 

b  fTetnetipfum.  fChriftum  inquo  ventut.i  f^cfulamur.    f Spiritu  piophetiac. 

&ponc  fpeculatorem,&  quodcunque  viderit  annuntict. 

a  1ipecu;ator:ego  fcihcet.  bf  Bigam  quzduoluse^  .is  trahi  folct. 

•rVijelicet  «juieft  ptoequisafcenfor  if  no  &  camcloabutebatur. 


Quodfequitur,fe 
vidilTe  fignificat, 
vcnircfcilicetfal- 
uatorem  fuper  bi. 
gam  lcdcntem ,  & 
duobus  animali- 
busjideft  afino& 
camclo  vnumcuc 


p  otcntiffimfi.  Qui  b  Et  yidrt  currum  duorum  equimm  afcenforcm  afini ,  &  af  4    ''"m  iungentem 


fSpeculator. 


dam    afcenforem 

afinilccunducuan 

2e!ium ,  &  Zacha- 

riam  prophetam ,  c 

Chriftum  dicunt.  d 

Afccnforcmcanic  b         •  -       "   -■ 

\i,  contrariam  for-  c  ftans iugitcr  pcr  die,&  fupcr  cuilodiam  mea  ego  liim,  Itans 

IfitUdinCm  propter  ffitmus.  i  fNontoluminprofpeiintc      h  fLefxjui ''optaclamauerat  - 


cenfbrem  cameli ,  &  contemplatus  cfl:  diligenter  multo  in-  6 

1  ^Chriliu4i)ui  &  fi  ecuUior.  f  Vclrgo.     b  fXxponit  quis 'ii  fprciilator.  _ 

tuitu.Etclamauitlco.  Superfpcculam  tdominicgofum  g 

-■'   -       f  In  lum^neCilicci  dominicoal'iiutus:vnde  vcntuiapcofpi 


a  «Ifaias.    ^  in  lum^nekiJicci  <lominicoa:<iiutus:vii<ie  vcDtuiapcoip:::am. 
b  lOtliciummihiinianaurri   vtfcihcei  in  lenebiisficuli  piofpiciam  veaiuia. 
Oi  "  .  -  - 


9 


g  Ceciditcecidit.Cy- 
ro  &  Dario  Baby- 
lonem  vaftatibus, 
ciiam  idola  funt 
confrada  tcmplo 
Beli  fubucrfo  ,  & 
igne  concrcmato. 
h  Trituramea.C[Vi3.- 


fxditatcm  tortuo-  f  totisnoibbus.Eccciftevjnitvirarcen(orbigxequitum,&  n  fidicatrOpopule, 


fiiialis.  Alijverd 
Z  rfuos  arccnforcsH- 
tcr«.(.aclp'ritusad  g 
«luorcfcrunttcfla- 
mcnta. 
c    ift.lJe  lcopro 


a  «Mihi  veibaeius3u<^iir  cujk.ci  ii.     b  <,  Ia:n  in  p  «(eniia  Dei.        f  lo  aduentumeopriiro, 
tc  paoiiusio  lecjnUo.  c  i  Tctiui  oibit  contulio.  d  f  Falfa  dogmata  ,  acuto  acumine  dialc- 

fticstfcipta  Stirthor  ci<  fi'er  scolorata. 


12  qui    rccondendus 

esin  horrea  mea, 

•?  qucm  triui  varijs 


tlere.  ft.i. 


refpondir,&dixit:tCcciditceciditBal3ylon,&orafcii!ptiIia  ^.'  n----  :—  •*•"'- Apo./^.c. 

a  *,ilni  dc  irira  cft.deleria  !oo>  ur.  b  %  Vox  vitiphetat  vel  Chritti :  quafi  qu*  debai    teci  tibi.     '         angUltUSjVt  CXCUtC  £ 
{ciiedic4inonfdill<'diciuai     cTOIeiufaUm  rouiiis  ttibuUtionibusiiituut*.     I4   rcm  palCaS  OC  tUtl'- 
d  lldellfempliconlliufliinaiea.Oiri- lebufaii  nui*  Aureuna.     ,^    r-nm  r^i.n';  /-«^«f.... 

1,    tit.iuw  ivv/L^.»^       ,       ^.        -.^-_        [,.!L.e  _    ri-    <i  15  cum  purUjConier- 

.virtutcanimi,gfpe  h  d^oruciuscotrita  sutitcrra.  Trituramea&  hhaareaejne^*, 

CulatOr     "TnTarilia  ^   '    _  ^    t  i"  t  mra  vnba  cicde  doininierimlunrijuin<fi.illalleie.     ^  Vcl  .ilii. 

qua:  ail  jiui  a  diio  cxcrcituum  Dco  lfracl,annunciaui  vobis. 


eomcm^  lauonis, 
d  Super 


16  re  inhorrea,  qu» 

17  audiui  a  domino 

1 8  C.X  Dco  Ifrael ,  &c, 
Onut 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

» I  Comcdcntcs  (k  bibenicsfurgitcprincipcs.f(/.;^of/7f- 
tdf  hon  (jl  vobts  tcnpusfejlinandi ,jtd  mc^is  vos  dtfcndendi  quut 
eadem  noHe  Tcrplf  Cf  f^^di  intrauerur.t  ciuitatem  modo  fupradi- 
f.o,&  ir,terfe8t(S  ftit  Batthafjr  cum populofiio,Dan.f. 
1  Hxc cnim dixit mihi.  Htc conjequemer prophrta  explicat 
modum  veniemJi  Perf^rum ,  &  Madorum  contra  Babjlonem  di. 
Hzc cnim  dixit  mihi.  rf  cuius  verbum  nonpotcli  ejjefatfum. 

3  Vadc  &  ponc  Ipcculatorcm .  Dicunt  Hebrgiy  j.  iftefHit 
jlbaiuih  propheta,  eoijuodjubditur  mfra:  Super  fpsculam  domini 
egolumiians,  &c.  Cuiusfententiaponiiur,^bdcu.2.experfona 

l  ipfius  didajcd  mclins  inteUigitur  de  ipiomet  Jfaia,  vtbabeturex 
fide  huius  partis.  Sic  igitur  exponitur^Vzdc  &  ponc  fpcculato 
rem.  fcilicet  teipfum  ad  videndum  &  nuntiandumpopulo  tuo  que 
ventura  funt  fuper  Bdhylontm. 

4  Etvidit.  LoquiturdeJeipfoquafidealtcro.Ethicmoduslo- 
quendi  frequens  tfl  inprophetis  &  etiam  in  enangelijs. 

5  Currum  duorum  cquitum .  Ideil  Cyn  regis  Terfarum, 
ksr  Dartj  regis  M«dorum ,  qui  erant  iun{li  quaft  duji  rotf  in  vno 
curru  adcurrcndum  contra  Bahylonem. 

6  Afccnforem  afini.  yidii  enim  vifione  ima^inaria  duos  equi 
tes,quorum  vnus  equitabat afinum,& altcr camcium-.etintelitxit, 
^equiutns  afinumfignijicabjt  Cyrum prefidenttmregnoTerfaru: 
quoi  vfque  ad  temput  Cyri  fuerat  ijumilc  &fubicBum ,  &  quod 
afterfor  cameli  { qui  efl  animal  nobile  &  magnificum)  fignificabat 
Dariumprxfidentem  regno  Mci;dorum,qttod  a  Longo  ti  mporefuerat 
nobde  &magnum. 

7  Etcontcmplatuscftdiligcntcr..^rfpcTnpJfn«fKTO  rcuela 
tionimdiuinamftcutbonus  difiipulus  ad  intclligendum  magiHri 
fui  doilrinam,  vnde  dicitinfra.l.b.  Mane  crigit  mihi  aurem,vt  a«- 
diam  eum  quafi  magiflrum. 

8  Et  clamauit lco .  Quia  ficut  rugitus  leonis  eU  teriibili^fic 
prophttiafua  erat  terribilis  Kabylonijs. 


5>    Super  fpeculam  donuni cgo  fum  flans ,  &c.  Taratus 

ud  videniium  iU"ii  quod  miht  ejii  imit  .r. 

1  o     Et  (upcr,flcc.  yt per  def  ^ut»  feu  peccatu  meti  dtuinis  reue 

lationibus  non  ponatn  impedimentum.Et  fubditur  vijiofibt  ofienfa, 

J I     Eccc  iftc.vcnit.  fciticet  contra  B.:by'onem. 

1 2     Vir  afccnlor.  Ideji  Cyros  in  pmxmo  accrpturus  fuper  duo 

regna  d.^minium.ytl  aliitr:  Vir  afccnfor.i  viri  afcetiJores,acci- 

pirndo  (ingulare pro plurali.fio  i  Exod.  i.r.  Vcnic  mufcagra- 

mCRm^iideJifmuttifudo  mulcarum:  &  iiii  vn  ijunt  Cyrus  &  D>i~ 

rius,itaqudd  perbigam  equitim  idemintcliigitnr  quod  fupra  per 

currum  duorum  equitum. 

1  j    Et  rcfpondit  &  dixit.fciUcei  ifaias  prophcta,  qiii  nomina 

tus  efl  hitjpct  ulator,  vi  dtiimi  eii.  •_ 

14     Ccciditcccidit  Eaby\on.  &duplicaturcecidU,admaiorS  ^ 

aJfirmatioHi m,vt  communiier  cxponitur.l{ab. Sal.  dicit qubd  dupli 

catur  ad  fignificandum  duplicem  Babylonia  cafum,rn'm  a  Cyro  et  ^    . 

Dario,a  quibus  capta  fuit  &  incenfa,  alium  a  domino  a  quo  poftea^^^^' 

fubuerfa  eft  totaliter  ^  efi  mhabitahilis  fa8a  vt  di3u  rji  fupra  1 3. 

EritBabylonfubucrfa,  ficut  fubuerti  dominus  Sodo- 

mam,&  Gomorrham. 

I J     Etomnia.  Quia  Verft  (£  Moedi  ea  confringentes,  aurum  & 

argentum  afportauerunt.Confequenter  Ifaias  conuerticfe  ad  loquen 

dum  de  rtgno  Iud.t,dicens. 

16  Trituramca.  fn Hebreo habetur  filinSyidcm  tamcn  figni- 
ficatur  vtroque  vocabulo.  Vrophcta  enim  populTi  rcgni  lndx  vucat 
trituram  fuam ,  &  Jilium  feujiliam  areeju^ ,  per  quod  in:e'digitur 
granumpurum  apalea  excujfum.  Intentto  cnim  cius  erat  e.xcutere  a 
populo  illoomncm  malitiam,&  caFHgare  eos per  aliorumflagella 
tioncm  abeodrvuntiatam.ldeofubdttur. 

17  Quxaudiui.  Quifallerenonpotcfl,  netfalli. 

18  Annuntiaui  vohis.inveritateproveflracorrcfiionr.Etpcr 
hocpatet,fptotapafs  ijiaalocoillo  :  Vadc  &  ponc  fpcculato- 
tcm,Scc.intelligitur  de  lfaia,&  non  de  alio  propheta.     *Onus 


ex  Bi^ 


I 


M0R^.AL1TEI\. 
\  I     Comedentes  &  bihentes,&c.  idcft  vos  praidicatorcs  facra 

fcriptura  rcfcdi,&  principcs  in  cxcrcitu Cliriftiano  con- 

ftituti,rfal.4?.d.C6nftitueseo5prin. 

t    »^>r/.c/jy.fcilicctorationisdcuotxadrcfiftendum  po- 
•  tcftati  diabolica:. 

a    Wfc  fnim.  pcr  facram  fcripturam,vcl  fpccialcm  infpi- 

rationcm. 

3  i^adc  &  pone  fPrculatorcm .  idcft  intcUcQum  tuum  ad 
I  intellijcndum. 

4  i«^i'    pcrduascurrnsrotas.duotcftamctadcfignan 
tur^pcrduoicquitcsChriftus&Moyfcsintclliguntur. 
6    w^/'«iiy.ayi«i.Chriftu,q  pullu  afin?  df  cqtalTc,  Mat.n. 
t     Etaittnjortm  ct)«f./(.fcilicct  Moyicn  populi  Iiidaici  du 
c  :m .  Canitlus  cnim  cft  animal  sibofum :  idco  fignat 

popu- 


populum  ludaicum  luperbum  contra  Deum. 

9     Supcr Jpecutam  domini,&c.zd  fcicndu  cius  voluntatcm. 

II     Ettccevrnit,&c.  i.viri,  accipicndofingularcproplu- 

raIi,ficutdicitur,Exod.8  f.  Fenitmufcagrauitlima,imnkitii 

domufcarum.Et  ifti  viri  funtChriftus&  Moyfcs. 

t    ttdtxie.  idcftdixcruntcontrapcccatorcsobflinatos, 

contraquosChriftus  &  Moylcslocutifunt. 

14  CciiditceciditBal))'lon.?nmus  enimcaluscft  inculpa 
mortalcm,&  Iccundusingchcnnam. 

15  if ownjii /t«'/pr//M,ei^c.Sculptiienamq;luxurioficftri- 
balda,&  auari  pccunia:&  ficdc  alijs  in  quib.fine ponunt 
pcccatorcs,quxc6tcruntcfi  in  mortcpcnitusaufcrunt. 

16  Tritura  rnra.i.  gens  a  me  pcrcufta.fcd  non  emcndata. 

17  i;)«j:<3«rfiMi,^<.f pocnamxtcrnam  obftinatis. 

18  ^n/i;</j«(t/«.hocn.annuntiarc  dcbct  pdicator  vcritatis. 

t  Onus 


211 


Gloford.&NicoIaideLyra 


2l2 


a  Onus  Duma.  LXX.Iduma;x,qu^  cfl  pronincia Sa^race- 
nora.Duma,rcgio  ldumea;:habitatorcs  eius  deprogcnie 
E(au,qui  Edom  &  Seir,  Iduma^iaute  ab  AflTyriis  &  Chal- 
d.vis  expugnati  runt,(icut  &  due  tribus.Qui  vidcntes  poft 
Ixx.annos  duas  trib.a  feruitio  liberari,  &  fe  in  captiuita- 
te  teneri,  cum  de  cade  ftir- 

a 

b 

c 


f  Adhuc  captiuus  qui  eft  rtx  Scir. 

Onus  Duma,ad  me  clamat  cx  Seir .  Cuftos 

a  fLiberas  populum  tuutii.quifi  illis  dormientibus  pro  ipfis  vigiUs,  quare 
&  rosdeeod-rai;cncre(iiTiiliternjn  liberas.     bfDeus  oninipotens. 

juid  de  node :  cullos  t  quide  nodle  dixit 

t  quid    CuftoS  meUS  die   aC    nOcXe  a^^Deusomnipotens.  bcrcinpuslibeiationispopulomeo.  c^TiibuUtio 

mc  ad  pnriam  vocat,vt  re-         ;>dum«i».   d  fMe.  eTT^tocorde.^  d    ••     ^.   e 

linquensSeir(quiinterpre  d  cultos;  venitmane&nox.  Sl  qu^ritls  qritc: 
taturhifpidus  &pilofus)  e 
rcuertarapudeu  habitatu  f 
rus.  Dumafimilitudo  vel 


pe  fucrmt,  implorabat  au- 
xilium  dfii ;  &  hoceft ,  O- 
nus  Duma  ad  me  clamat. 
b     ^dmectamar.  Deus,  f. 
cu  ftos  meus  die  ac  node 


a  <rR.elinquetesidoIi.fPjrii.ndo.  bfEiiam  fic. 

conuertimini,et  uenite 


tl  in  Arabla  filenfiu .  Idumxatcrrcna. 

pcrnoaatiusPofliimuscrgo  diccrc,  cp 
adfimilitudine  populi  ll- 
rael  vocetur  gentiu  multi 
tudo:  &  vbi  prius  fuerat  fi 
lentifi  lcgis  Dei ,  ibi  fit  cla- 
morconfeffionis.  P6t& 

t  Theman  ccclcfia  narrare ,  9  dns  dc 
Scir ,  i.  de  terrenis  locis  ad 
fc  clamct,&  ad  falute  pro- 
uocet,&  dicat  ad  eu:  O  cu 
B  ftos ,  qui  de  nofte  confur- 
gcns  verfaris  in  tencbris.q 
cs  in  carne  abfq;  peccato 
carnis,quaca  voluifti  hu. 


c  1  i.i  me.  1  De  captiuitate. 

Onus  in  Arabia, 

a  f^Ad  vcfp'"umdemoia  fle.&  ad  matu.li. 

In  faltu  t  aduefperam  dormietis  in  femi- 

a  ^OIfmafUtx.  5^,Njn  e.ipeftetisdonec  veniat.    bfPopuIo  meo 

lugienti  ad  vos.  c  ^'Quia  in  laltufuit.         d  f  Doftrini. 

^  Baftifmo.  f  Non  folutn  panem. 

tisDodanim.  Occurrcntes  fitienrifertea'*- 

a^Quihabetis  lumen  fcientiac  fcripiurarum.Sc  charitatis.  blMeridianam. 
c  l^deusabaultrovenitt.  d  f  Verbi  Dei.  'Mon  tantum  cum  aqua. 

cjuam  qui  habitatis  tcrram  f  auftri  :  cum 

f  Populolaffb. 

panibus  occurrite  fu^ienti .  A  facie  cnim 

a  5^Hiteticoruin:doftrinjcgenimm:  ulafpheniiat  ladacoium.  bfAdiuxi- 
lium  vertrum.  cf  Babyloniotum.  Qiijj  multos  videte  interfeftos ceci- 
d'11'e  in  praclio. 

gladiorum  fugerunt ,  a  facie  gladij  immj:- 

«■Super  cetuiccs.     b  "(EUmitirumJqui  fagittarij  opiiaii,  5c  veneiunt  cutn 


Chald.eis. 

ncntis,  afacicarcu?  extenti ,  a  facie  grauis 


tur.To.f» 


nianum  corpusaflumere. 
Dixit  cuftosSamaritanus,  f  qui  vulncratu  portauitpro- 
j)rijs  humeris  ad  ftabulum.  V^nit  mane  «Sc  nox,gentibus 
lcilicet  fol  iuftitise,IudiEistcnebrx.  Vnde :  ycnon  viientes 
yideant,&  videmes  cxci.  Loquitur  deinde  gentibus.  Si  mc 
qua;ritis,ftudiofius  quxrite. 

^  Theodoretus.Seir  monsIdumxorucrat,abEfau  no 
mentraxit,quipilofuserat,  Sei.n.Hebra;a  voxLatinc  pi 
lofum  fignificat.  Et  qm  timcnteshoftesad  muros  cxcu- 
bias  faciebant,node  &  die,&  clamabant,&  ficterrituros 
fc  hoftesputabant.Hos  prophetaobiurgans,ait.Cuftodi 
-  te  jjpugnacula,  &  cuftodite quid  node fiat,  rcde.n. iftud 
facitis ,  quod  propatri^  murisconfiftitis ,  fi  tamen  falu- 
tem  quxritis,ad  me  venitc,nc  fidatia  vcftris  viribus,fi  ad 
ine  confugiiiSjVOs  defcndam. 

c  cuHos qi4id  de  noBe.  4«  Gregoriusdenode  cuftos  vc- 
nit,quiahumani  gcneris  protedor  &  manifeftus  in  car- 
ne  apparuit,&  tii  huc  prcfla  ^fidi?  fiiq  tcncbris  ludca  mi- 
nime  cognouitVbi  bene  ex  vocecuftodis  additur,  Vcnit 
mane  &  nox,quia  per eius  pfentia  &  noua  lux  mudo  in 
claruit,tn  in  corde  infidelium  vctufta  CKcitasreraanfit. 
Q  -jc  Procopius.Hos  9  Idumforu  metu  terretur,vtad  fe  ac 


ccdant propere,fuaq-,  ibi  propugnacula  tucatur.tatrto  cn  D 
ftode nofte,&  die  vfi  hortatur.Iam  ergo,ait,non  ab  al  o 
quam  a  me  qui  eget auxilium  qu^rat.  Mccum  habitct, 
qni  falutis  fua:  curam  habct.  IUisenim  fuam  operamaii 
xiliumque  poUicetur,fi  apud  eumvclintpermanere. 

d  f^enit  mane,&( .  Quafi  po  • 

1  pulo  mco  dabo  lumcn  lartil 

2  tice  reuertenti  a  captiuitarc: ' 
5     vos  aut  in  noftc  captinita- 

4  tisderelinqua,quiacxulta- 

5  ftisfupercontritionepopii 

6  liraci;quia.n.Iduma;ideca 

7  ptiuitatelfracl  funt  IjBtati, 

8  ideo&ipfi  luntcaptiuati. 

9  e  i~i</«4;m/V,Siqritismeuni 
ip  auxiliuminneceflitate.(/«.?  I 
1 1  mc.fimilitcr  I^fperitatc.Ctf 

ucrtimnizd  mecorde./^f/2/tf, 
opcratione,&  ficaudia  vo.s. 
f  Onus  in  ^rabia.Avahcssnt 
Saracehi  ab  Ifmaelc,  &  Cc- 
dar  fiiio  cius,qui  mehus  ab 
Agar  matre  fua ,  Agarcni; 
fcdmalueruntvocari  Sara 
1 2    ceni  quafi  Sars  libera:,  non 
Agar  ancill.E,fint  filij.Hi  cu  g" 
dcbuifl^ent  pane  &  aqua  da 
re  lud^is  fugientib.  a  facic 
Chaldeoru,  pancm  pr^bcn 
tes  aq  lubtraxcrunt ,  vt  fiti 
magisinardefccr^t  perirer. 
Ouapropter  &  ipfi  in  capri 
uitatc  dudi.  Inde  alloquiturDcus  Iuda»os  fugicntes  Cc. 
g  infaltuad vefpera.  O  lud^i qui obfidione Babylonia  fu- 
gictis  in  faltu,i.in  filuisSaracenoru  dormietis,  fugicntes 
Chald^osi  fcmitis  Dodanim,qdinterpretat  i,ppinquos 
vel  cognatos.i.ivia  q  ducit  ad  ,f  piquos  veftros  Saracenos 
h    Vtlpera.  Qnx  eft  principium  no£lis.Qui  peccarc  inci 
pit ,  in  vcfpera  eft, qui ad fummum  venit,in  media no- 
61e .  Medianofteprimogcnita  Aegypti  occiduntur .  Pe- 
trusncgat,luce  iam  vicina  posnitet.  Exo 

i  initmtis.  Quiavcfperaprincipiummalorum.Lxx.  InMit 
via  Dcdan.quod  interprctatur  iudicia .  Quot.n.pcccato- 
rum  gencra,tot  iudicia.Qui  peccatoru  ingrediuntur  viS 
non  in  agris  confitis  dormiunt:fcd  in  faltu  infruduofo; 
vbi  vcpres,(pin9,bcftix.Is  faltus  plurcs  deuorauit  deexer 
citu  Abfalonis,quagladius  qii  contrapatrem  rebcUauir. 
k  Occurrentes fitientiferte .  Hoccontracospoteftdici,qui 
pcio  &  defidia:  fe  tradiderunt  &  propria  falute  contenti 
funt,  necpcenitenfibus&  conuerfis  manumporrigunt. 
1  sitientifeneaquam.  Fatigatis  fratribusardorefolis  & 
Ctisferte  aquara,nein  folitudincpcreant. 
m  Qui  habitatis.  4«  Gregorius  In  tcrra  Auftrihabitant,  ^ 


NICOLAVS  De  LYRA. 
*  I  OnUS  Dnmz.Hicprophetafcribit  cotra  ldumps,quipofi  capti 
uitateregni  ludffuerut  captiuatia  Tiabuchodonofot :  tposiea  libc 
ratis ludfispcr Cyruipft  nofuerYit  liberati:f^ quod  conquercban- 
tur,cu  defcendiffent  de  Ifaac  pcr  Efau,ftcut  filij  Ifraetper  lacob:fed 
hoc  no  valcbat,quia  nofuerat  ita  pcenitetes  et  conueyfi  ad^  Deuficut 
Judf,& hocefl qi40ddr:Oaus Dama,j.  Edorn.ncia.n'.Hebraicci 
Aliqn  variatur  a  partc principij  et  a  partefinis,ftcut  &  Latina.  vn 
dejicut  idem  nomen  efi  Colinus  &  \icolaus  ,Jtc  Edom  &  Duma. 
2  Ad  me  clama,&c.?.f o/>a/Kf  Idumxoru  in  captiuitate  detetus. 
£dom.n.&  Seir  noiafunt  einfdeterre.  Ad  me  clamat  profua  libera 
tione.  P^a.  Sa.dicit ^  ifie  clamor  intelligitur  oro  angeli  pr^ftdentis 
foputo  Idumcoru.Angeli.n.fau^i  Deum  deprccantur  pro  populis, 
quorucufiodi:efuntprefe&i,vthabetur,DatKi6.  j  Cuftos.r.rfo- 
mne,Tjui  escuflos  oiumfcim  illud,  P/i  2  g.Nifi  diiscuftodicrit 
ciui.  4  Qtiid de  nofte.  i.  quantum remanet de  noBe huius  ca- 
ptiuitatis.  5  D'mt  Cu(\os.  idcB  dominus  loquens  per  Ifaiam. 
6  Venit  manc,&c./,?»a«f  cofolationis,ct  nox  tribulationis  in- 
ducutur  a  Deofc^m  meritaet  demerita  holum.q.d.ft  vultis  exire  d 
captiuitatis  tio5ie.  7  C6uertimini,&C.af/  mc  reraciter  et  ex  cor 


de.Ideojubditur:Si  qri.quxri.  S  Onusm  Ardb.Hicpropheta 
fci  ibit  cotra  ^garenos  qui  magis  proprie  fic nominatur  q  Sarace- 
m,eo  5»  defct-derHt  ab  .AbrahSf  Ifmsde  anciUf  .Agirfilm:fedipft 
yfurpaueiiitjibi  nome a  Sara^qfuitlibera,  Tfe.n.quo  I^abuchoao- 
mjor  uafiauit  lud^amuLtidelfdeisfugerHt  verfus  .Arabia,vbi  ha 
bitahat  otgarcni  credetes  fe  ibi  habtre  aliqS  refugiu,  eo  ip  dcfcende 
rant  ab  Ubraha,ficut  et  ipft  ecotrario  fuerunt  eis  duri.ff  quod  pro 
pheta  derwciat corii punitione,diccs:OniiS itl  Avab.Circa qifcie 
du,^  dnplex  efl  jtrahia.f.fuuperior  etitnferior.  lnferior  aTapropitt 
(jua  eii  ludttf  ad  q  fugerut  Iudd:et  illafuit  captiuata  a  t^abucho 
donofor f^ duritia prcdi3'i  etno  alia:  & aihoc denotandit d^ liic: 
Onusin  Atzb.i.inynapane  .Arabi^^etnoin  tota:&non  dicit 
onus  Arabixficut  onus  B3by!onis,& atiorJi.Confequeier  defcribit 
fuga  IudfOru,dicens.  9  In  faltu  ad,&c.ff  defetia  hofpit!f,quia 
ndrecipientvos  ^gareni.  loInlcmitisDodanim.  T^omeneH 
lociadqueefl  viaperfaltiiitiu.  11,  Occurrcntes  fitienti,  &c. 
idefl,o  vos  .Agareni,  qui  habitatis  inplaga  aujlrali  rejpeHn  ludxA 
occurrite  mifericorditer  lud^ii  fugieniibus,qi:i  funt  cognati  vejlri. 
12  A  facie.n.gladioramfugerunt,&c.ii'.-/.//?d/«o;'Z«on/>rc- 

■^  ceditrx 


t 


M  0  li^  L  l  T  E  li. 
I  Onus  Duma .  Sicut  Aihxx  fuit  in  expofitione  literali,Ed6 
&  Duma  ide  fignat.Edo  intcrpretat  terrcnus:&  io  fignat 
inordinata  cupiditatetcrrcnoru,&ideocum  df.  Onus  Du 
tna.  admc  c/«jwaj.idecft  ac  fi  diceretur:  grauitas  peccaticu- 
pidorumexpctitpunitionepcriuftitiadiuinam,  ficutdf 
Gcn.^.b,  Eue  vox fanguinis fratris  tui  jibel.cl.ad  me  de  terra. 
3  Dixitcudos.  idcftdominusdequodiciturPfal.  i26.a. 
i\(//;  duminus  cufiodiciit  ciuitatcm.fr ufira  vigitat  qui  cufiodit  ea. 
6  Vcnit  m^nc/tc.  i.profpcritate  cupiditatis  tcrrenc  fcquit 


nox  gehenn?,ficut  patct  Luc.i  6.dc  diuitc  epulone.  Qiiia 
tii  hgc  pocna  poteuadi  per  veritatS  poenitenti?,fubduur. 
f  si  quxritis  qHierite,&c.i.ii  qu^ritis  veraciter  eualerc  poc 
nam  gchcnnae,  couertiinini  per  vcritatem  pa;niteti.x,& 
venite pei"  opera  mifcricordis.  8  Onus m  .Arabia.hic loq- 
turprophctacotra  Saracenos,quosdenuntiatpcr  gladiii 
extcrminandos.pcrquodfigniHcaturilludquoddixerut 
aliqui  doftorcs  nfi  de lcgc  Mahumcti ,  qd  ucut  pcr  gla- 
diumincfpij!,&  pgladiu  tcnetur,itapgladiii  tcrminabit. 

t  tlOi\^- 


215 


0C[iu  in  cccIcHa  pofiti/tiperni  fpiritus  charitate  perflitur. 
A  Fugitautemquihuius  mudimalaeuadcre  concupifcit. 

•  Qui crgo  in  terra  Auilri  habitat , fugienti  cum  panibus 
occurrat,  i.is  qui  iam  fanclo fpintu  intra  ecclefiam  plc- 
nus  eft,cuqui  malafuaeuadei'cnituur,eruditionisaUo- 
quio  cololetur.  Fugienti.f. 
cii  panibus  occurrcrc,  eft 
metuenti  xterna  fuppli- 
cia,dodrinx  facrcefcas  of 

•  ferrc:  &  modo  tumore  ter 


IfakCap.XXII. 


214 


rorec6primcrc,m6  pauo- 
recxhortatione  rcfoucre. 
a  ^dhnc  in  vfto ,  &c.  q.  d. 
Quia  non  liabuifli  in  cos 

.  mifericordiam  propc  fufli 
'^  ncbitis  captiuitatis  mifc- 

'  riam.  l'oi\ annuni  a  ludai- 
ca  captiuitatc  &  Icrulaicm 
f  ubuerlJonc,iii  quoquc  va 


manetindubitatafides,  damna  grauifllma  paficmini  D 
Poflunt&  ha:cdchisintcl!igifseuicntcinecclcliam  per-^ 
lcxutione, du  Chriftiani  efle fe fimulant, reat lcnticnres 
cumhajrcticisoppugnanr ,  quorum  flagitium  non  dui 
poftcadiuinxiuftitixvindiaavlturacft. 
.    ,   .     .  b    Quafi  inanHomener.m^ii. 

a  TOccurt..e  fag.cn..,quoni,n,.  TQ^  Nc dcfpiciari,  n,irc.  q^Q j  ^(^.  QuQmodo  mcr- 

ccnnariusannu  fuumpu. 

Adhuc  in  vno  anno  t  quafi  in  anno  merccn-       "5"^  laborcm.dum  inhiac 
^n-a ■'  a    ad  merccdem ,  fic  &  vobis 


Au^i\.>«>ii^Muitiaui.   T  v^  r*c ucnjicians  niiic- 
ins:CUo  cnim  veni^t  dies  vcltra.Scc.  fFututi. 

prxlij .  Quoniam  ha^cdicit  dominus  adme: 

-   'Captiuiiatiseotmnfuftincbitvosdominus. 


ilatiiunr. 

♦  Procopius.Apcrit  quac  fugicntibuslfraditis  prsfla- 
rc  docucrat.Vos.n.aitoTha:nianitc,initincrcDcda  fu- 
gicntib.  obuiam  prodirc,&  ea  quib.  egcbutoffcrrc  opor 
tuit.Quod  humanitatis  officiu  cua  vobis  neglc<^u  fit.no 
dubiucft,quin  anno  conlcquetcqiidiuin^prcdidionis 


*^Foftannum. 

narij ,  ^  aufcrctur  omnis  gloria  Cedar:  & 

a  ^Sjraccnitf  >-.)iib  Aflyiiji:  quilagittaiijlunt  Ctut  Ifmael  pateiectum, 
c;u:j  m  lolitudinr  moiantur. 

t  reJiquiienumeri  fagittariorum  fortiumde 

a  T  ABabvlonij'.     fOtnnium. 

nlijs  Cedar  imminiientur :  Dominus  enim 

a  f  Froptix  t)ui  liil  ctt  elt.metccs  vidcntium  Deum. 

Deus  Ifracl  locutus  elt. 


*  NICOLAVS  DE  LYRa. 

p  ttdit ex pHfiUanimituieJid ex  neceffttate.propter  quoddebetis  eis 

magii  rompit/.Etquia  hoc  nonfciiJits,ideojHbditurpa;na  yeftra 

c*M  ctcitur. 

»    Quoniamhacc  dicitdominus.  CuiusdiHumnonpotefl 
ffjefaliun. 

i     Adhuc  iii  vno  anno.  idejlpofl  captiuitatem  ludsoruper 
vnum  annum  tantum  flahitis  in  glotia  &  potffiate  reftra. 
3    Quafi  in  anno  mcrccnnarij.  i.ficut  menenarius  tonftde' 
vatfifurn  anni  ia  quolncatus  ejt  ad  Jeruiendum  d^ecipiendu  pr4- 

mium 


3  minimumrcftat  fpatium, 

4  quiapropceftexcidium.Si 
cut.f.annus  merccnnarij  ci 

5  to  pr^tcrit,qui  tantum cx- 
pedat  mcrccdcm  laboris 

<J  vcl  fcmpcr  laboraf,vt  labo 
ris  mcrccdem  recipiat:  fic 
gloria  Ccdar,quiinterpre 
;  L-  .•!.-,,  ^  taturtcncbrc.vndciH-jyKa. 
mcumhabitmtibus Cedar.  Qmnis quoque fagittariorum, 
idcft  diucrforum  dogmatum  numcrus,quiin  faltu  Ara 
hix  vulncrabar,redigetur  in  nihilum,  cCi  fugicntcs fue- 
rintde  faltu  ibertati  &  aquas  baptifmi  acccpcrint , pa- 
nemquccoclcftcmcomcderint. 


Pfal.  xn.\t. 


mium,jK^oconJidero  reduere  vobtsp^mpro  veitra  durmu  et 
nequmajiatm  illo  anno  tranfaao.  Ideo  fubditur.  £ 

4  Etaufcreturomnis,&c./V/f/Z  terr^  .Agt^^cnorum fic  nomi 
nat*  a  Cedarfitio  Ifmaetisper  vnum  annum  enimpoficaptiuita- 
tem  r,  ^nt  luda  captiuauit  eos  T^abuchodonofor. 

5  Et  rcliquiar,  &c.  Erar.tenim^gayeniexercitatiinartefa- 
^ntandtficut  &  Jfmaeieorumpater.vtdicitur  Cen.2t.d.Ta&uC^ 
quc  cft  luucnis  fagittarius. 

6  Dominus eniiii  Dcus.  Cuius  verbu cH fiabile &  firmum, 
cr  m  hoc  oihnditpropheta,r,udd  hxc  eftprophetia  pr^deflinati<^ 
nis,(iiuinfaUibiliteradmpletur. 


TiBe 


C  AP.  XXII. 

\kj  vatlis,  Icru  : 

falcm  quonda 

domina  gcn-  I 

tium,ciuitasrc 

gis  magni,nuc 
dcfpcdiue  dicitur  vallis. 
noncnim  valliseft,  quia 
in  montc  eft .  fcdquia  hu- 
miliseftfacla,  &vilis(ub- 
dita  idolis.ficut  &  caftcllfi 
dcfpcftiuc  dicta  eft .  Itcin 
caftcUum  ,  quod  cotra  vos 
cft,  &bcnevallis  vifionis.  , 
Ibi  cnim  prophct?  fucriit, 

qui  vifioncs  vidcrc  mcrucruLNcc  pcrtincnt  ha;c  ad  ob- 
fidioncm  qua:  fada  cft  aScnnachcrib  tcmporc  Fvxciii^, 
fcdmagis  adcamquac  tcmporcScdcchiaca  Nabucho- 
donolbr  fada  cft .  Onus  hsercticorum,  qui  dc  fublirai 
fcnfu  lcripturarum  ad  infimacorrucrunt. 
*  Procopius.Vallcm  idcolcrofolymanominat.quod 
ad  Sionis  radiccs  fita  fit. 

a  yaUis.viJi.Lxx.Sion.  idcft  fpccul^.fcilicct  ccdcfic.vn- 
dcConflitutusfum  rex  ab  eojuper  swn  mon.&c.  Qui  idfiduuttn 
dominOfftcut  mons  Sion.Ef.diligit  dominuspor.  iionfuper  omnia 
taliernacula  Jacob. 


AP      XXII; 

NVi  vallis  vi/ionis. 


a  fVox  ptopheixei  perfon»  fpitituflin 
Oi.    INon  taamm.iliji. 


•J«  ProcopiusNo fimplici 
tcrdixit  Sion.vcl  vallcSio 
vt^  iilovit?gcncrc&  cx 

Quicl..amquoq:tibiefl,  ,    t^SiTl^t^CZ 

«  f Upinione lua  ,   vnde  poiius humi-  ;s  ..•.:^    -  tii 

u.t...   h^in.etaho,'^  Ja  vitioru  vallibus  laccrc 

quiaafccndilliL^:ruom-        docc-at.  Eft.n.Sionmons 

a1Flural.tet.q.iiamultah«et.«>,u«   ^*"      P"altUS  ,  vblCOnftluaum 


vatietas.    ^Adexcelfa. 

b  YFiiuslatitis,  poft-riftitix. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXII. 

ONUS  vallis.  Hic  inter punitiones  aliarum  gentium  refumit 
propheta  puniiionem  regni  ludx  ,  addendo  aliqua  qu  non 
fuerum  Juperius  dicla.  Et  diuiditur  in  duas  partcs,quia  prmo  pro- 
phcta  loquitur  contra  regnumjecundo  cdtrafacerdotiurn,ibi:Hqc 
X«io.  dicit  dominus.  Vrima  in  duas.quiaprimo  dcfcribitur  regui  lu- 
d*  pumtio,ltcundo  fubditur  punitionis  ratio,ibi.Et  reuclata  cft. 
1'rmaadhuc  in  duas,quiapnmbfonitur  dexnmtatiopanx.fciun- 
dofubditur  compajfioprophetaytbi:  Proptcrca  dixi .  Circa  pri- 
fnum  dititur.  ' 

»  Onus  vallis.  vifi.Z;iVrt.r.  Jerufatem  auantum  ad  vnam  partc 
l'i  in  mo,ue,tamen  v,ia pars  eius  dl  in  valle.Et  quia  proplma  hic 
aenumtat  tuturam  eius  deieaionem  per  l^abuchodonofor  rcgem , 

.  r 

I 


fucrat  domini  tempiu.  Si 

nic     ir.    — n.,   \\^         •  gnificat  etiamSionverbii 

cu,    H  "   tcOacIamorisj    bciacuiiRfidc  quidcfl^ 

•  ^:::r^z::::Ti;^^l:L^i::!Z    ^^'•""^i"  'p'"^  vaiicqu? 

& fan^ora  fe^nueniirc |ioi,a.-,.uf.  Sioni   adiacct ,  proftrati  F 

plcna:  vrbs  t  rrcqucns  ,  ciuitas  cxultans.  6    funt.  Virtuti  cnimcuili- 

.  bct  malitia  fcmper  adia- 

cct,iniftamqucdclabaturncccnccft,quiillaexcidit,qua 
lcs  cxiftunt, qui  a  fide  in  incrediilitatcm  dcturbati,i ntcr 
gcntcscxteras  ludarinumcrantur,  qui  tamcn  in  tam  in- 
foelici  rcrum  fucccftlu  ita intufmc(cunr,vtapropheta  au 
di^nt.i^^idfuiinitiby  uiaalcendiHiomnes  tn  fda  vana,&.  ad 

ucrfusChriftum,Tollctollccrucifigcclamare,ii(qucvo 
cibus  totam  vrbcm  rcplcre,  non  dcfi/ftis? 
b    Q^idnam  tibi  quoque. q.  d.  cum  philofophia  &  fapien- 
tiafccularisdc  fublimibus  difputans.fimplicitatcm  cc- 
clcfi?contcmnat,curtuquoqucfcaariscxcclfa>  pnih,^ 

c  vtena.doanm  h?rcticorumplcnacftmultiloquio&  ib.dcia.t6.*a. 
damore.  ^  /^,^,,. 


•J<  Proco- 


idcopoiius  nominat  earn  nomine  vutlis  quarn  montn. 

2     Vifionis.  quia  multipropheif  vifiones  habuerunt  de  eius  de- 

flruilinne. 

l     Quidnam  tibi  quoquccft.  idrfl  qua  de caufa. 

4  Quia  afccndifti,&c.  idcfl  adfacrificandum  idolis  fuper  te- 
Ha  doMurim,  vt  dicunt  lommutnier  cxpofitorcs  nojlri :  &in  IjoC 
tangitur  cutpa  ciuitatis  proptcr  quam  deHruBa fuit ./.  idulotairia. 
I{ab.  Sal.txponit,  quodappropinquanteexercitu  T^abucljodonofor 
ad  lcrufjlcm  homines  afcendtbantfuper  tcEla  dcrnorum,  qi<.t/,<nt 
plana  in  terra  itla  ad  cohfiderandum  indv  magriitudincm  cxeni- 
tus :& ad proijcicridum  inde  contra aducrfarios  tapides  &  /pitula 
cim  rnachmis  ad  hoc  ibi  dijpofitis. 

5  Clarnoris  plcna.qiiainpr^parationefitclamorpopuli. 

6  Vrbs  frcq  u  cn  s,  &  c  idcji  qu^/u  ifli  exultans  ex  frtquentia 
populiin  tc  habitantis.  *   /,,/fy 


M   O   H,  .4  L    I   T  E  H^.  ~~" — — 

t  t^<:o7tuti^;c!!i^-S^^^^^^  malumpopulum  Chriflianum,  quipcr  ludaicum  fi- 

T  a  wntra  ludaicura  populum  .   Myfticc  vcro  contra  gna  i.Coiiatli.io.c.On,n,ainfiguracormi^cba..t  iilis.  Qui 

*"*'  t  populus 


^»^ 


Glof.ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


i\6 


03.     Intetfe^tur.Y&WisScWi- 

A  cetSion,voluntatcpropria 

ad  hxreticos.l.tranficrunt, 

Comparationeeorum  qui 

|aliasn6  ha  poft  prelium  vi£li  funt,  in- 

bec  tuimor-  fceijcius  vulncrantur ,  qui 

"''  fpontelctradunt.Qiiomo- 

t  a  ha.latori  do  i"  martyrio  qui  poft  pnc 

bttt.  nasncgat,lcuiuspunitur, 

quam  qui  fine  ncceffitate 

Chrirtumabncgat. 

in  cap.p.  4«    Procopius.Quado  pcc 

€enefis,  cgtum  admortcmcfl,quo 

anima  intcrir,dicitur  intcr 

fici,  non  interfici  ferror. 


a  CMaximafineceitanuneJicomentioneab  hJitctJc.sfupplantaturpars. 
^  b  1Sedfami-&  fitl.    ^  «^Q^aomnfs  tugenmt. 


Intcrfedi  tui  non  inteifedigUdio,  nec  mor- 

^Eiiini.    aiHsicticotum.     f  a  nabis  cxietunt.leu 
ex  nobis  non  fuerunt 

tui  t  tui.mortui  in  bcllo.  Cundi  principcs  lui 

a  CAd  fy.iagogam  latha:>i  ab  ecclefia.  b  tCapti  a  Chaldat.s  .  cVinculi» 

diaboli.  vnde:  Anima  noftraficut  panei  cte.  eltdela.     c  f  Quu  obtu- 

rauctunt  aures  'naj ,  t  non  audirent  bonum. 

fLigeruntfimul,  tdureq,ligati  funt.  Omnes 


a  Tnuasdeupiunthatietici  feinueniflegloriantur.  bcL.iqueu 


pccc.ti. 


c  TCum  principibu! 


1 


qui  inuenti  lunt  vindi  funt  paritcr  procul 

a  1-Adomlno.    b  TQmafugiunt.     c  fEgo  Iiaiis .  d  rConfoIantes. 
tO  rr  mprophax.     e5"Vnde:  Qjjsinhrmatur,  8cegoinfitm(-^ 

fugcrut .  Proptercadixi,rcceditc  a  mc,  amare  5 

.1  1  Vaftitatem  populi  mei.  1  Sic  .Saraucl  plangebat  !>aiil,&  lciufalem 
rhrifKis.     b^lnclinariaH  me  afgrotantemnimiodolore. 


lere.  sf.h. 


b    cunaiprinapcs,&i.bicut  d  £^^0 .  Nolitc  incumbcrc,vt  confolcmini  mc 


in  Icremia  legitur :  Sede 
chias  noacpcr  muri  fora- 
mcn  cumprincipibus  exi- 
uit  &  aufugit ,  ftd  in  cam- 
pis  Icrichontinis  capti ,  ad 
Nabuchodonoibr  (qui  tuc 
cratin  Rcblata:  ibi  cnim 


^No    tilij:  qui  virilitatispetdiditdignitatem.      b^^Scilicei. 
mm  net  qns  finguloiuni  operum  dcmonftte'. 

fuper  vaftitate  Ci\\x  populi  mei.  Diesenim 

a  TNonleiufalem:  quzvifiopacis,  fed  antiqui  nomi- 
nis  hiebus  quod  irterpietatut  conculcat'0. 

intcrfcvilionis  &  conculcationis,  &  flctuum 

a  «^Oritur.  b  f  Non  in  raonte  vifionis-     c  Tleriifalem. 

- 1  h 


mancns  cxercitum  fuum  e  tdomino  Deoexcrcituum  m  vallcviTionis, 

adcaoiendam   Vrbempra:-  3  ti-aaensfauicr,  lomnlno  dellru.-.tur.    b  TH«reticotum  contta 

r    .  ,      _ .  „       ^Ktit-  ecclefiam  conHtiiclum.     cTExtitit. 

t...,»s"Sl1tt!;°^f!;lii     t  Sciilcan.  murum  .  &  mignificus  fiipcr 

-  •  a  fnoftorcsquifpinChtiftOii.ontecondllere  gloriantur.  vnde.Venitj  auen- 

aamusadmontem,Scc.  nTemplumquodeueitifecit 


rum 

nior  .tdmon 

tcm 

alias 


&  cia-  occidi  fecit ,  ipfi  oculos  e 


TVcl  te«. 


5'Cr.ntra  pupuiuui  meum. 


4i  Procopius.  Itida:orum 
grauemcalbmintuitus  p- 
i    pheia,luduadcalamuatis 

2  modum  tempcrato,gentis 

3  in(iarl*nonrcpudiumtan- 
tum,  led  vrbis  etiam  cxpu- 
gnarionc,  trepidationem, 
ciuium  errationcm ,  &  de- 
rcliftionenrfignificat, 
e  Et  fietuim  LXX.Erroris. 
Non  quod  flctus  &  error  a 
domino  fit ,  fed  occafionc 
fcripturaru  quas  dcdit  eis 
lcgcndas,  nafcitur  erroris 
occafio :  &  pofTunt  diccrc. 
i^uare  nos  errare  fecifii  a  via 
tua<Vr\dc)  Dedit  domimisfp;- 
ritf.nf^erroris^&c. 

6  f  £/aw.Ciuitas  in  Pcrfida 
prouincia  in  qua  optmii  fa 
f^ittzri'}. tlam  funipfit  ph  iretra. 
Elam  afccnfuseorum.i.fu- 
pcrbia  hsrcticorum  fum- 

y     pfit  pharcrram.  vtjagittei  in 
obfcur.rec.cordf. 
•5«    Procopius.  Per  c-ala 

8  mitatcSjinuifibilcspotcOa- 

9  tes,quibus  a Dco  Iuda;i  tra 
diti  funt,defignat,quino- 


D 


iliidcu 
i  fopoi 


a  ^Neconctulosin  t<:  patiamur  exite. 
dzit.     c  T  A  Dco  pcl  cccleJiofticos  viios 


nem  dufti  funt. 

4e    Procopius .  His  verbis 

figni  ficat  no  futuros  rcges 

amplius  apud  ludaeos,  nec 

duccs,nccprophcias,nec  fa 

cerdotcs. 

c    tugerunt.ln  fugaconcor 

des ,  quorum.  princeps  ed 

dracho  fugiens ,  coluber 

tortuofus. 

d     ^marcflebo.  ^Chryfo 

flomus.Moseft  propheta- 

rum  &  iuftorum  omnium  ,non  folum  pro  histantum 

dolere,  qui  fibi  proximi  funt,  fed  pro  rcliquis  omnibus. 

Siclfaias  ,  Nonvalebitisconfolari  mein  contritione  fi- 

Mx,  eeneris  mei. 

Jfi  Pro- 


cIypcus:Et  erunt  dcCtx  valles  tux  pl^nx  qua-  1  .^  g    ■p^jw/m.Ecclcfiac  firma 

a  IQMscumfhanonefubmerguntur.    b  «iQa.  imrare  iioiuviunt.  menta,clypeO  fUOjideft  im 


c  fNequis  eifugiet  !<  laiuetui 


,  „         b-  -■-'--"^"p        .  pughationcnudauit. 

drigarum,  &  equites  poncnt  ledcs  luas  m  ij  j^  '  opettmcatum:  Templii 


b  f  Tunc.     T  Ingrcdientibus  Chal- 
d  ^Sectctum  eorum,  qui  in  fi- 
dei  confetlione  lunt. 


h  porta:ctreuelabituroperimentumludx.    Et 


quodagcntibus  &  pol!u- 
tis  ante  opertum  &  clau- 

17 


lum  erat. 

i     ^rnumentarum . 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
i     Interfeftitui.(iepo/?a/o  t«o. 

z  No  interfeftigladio.t«o;^  efi  mors  breH'is,fedfame  g  ejl  mors 
tiiuturr.iorjcim  qubd  cif4..Re!^.vlt.a.Tr£ualuitfamesin  ciuitate. 

3  Cunfti  principcs  tui  in^emnt.f.Sedechias  &  viri  bclh' 
iores.vth^bet.inbidtm. 

4  Dureque  ligati  funt;  quta  exercitus  regis  Babyloms  com- 
frehthdit  Scdechiam,&  eos  qui  erant cum  eo. 

5  Propterea  dixi.Hic  confcquenterponiturcompaffw  Jfai^pro 
ftermabmqwdvidebutfuturumgentifua^cum  dicitur.  Proptc 
rea  dix i  rccedite  a  tncq.d.  noh  confolaiionem  humaHam,& pa^ 
ttt  Kicra  vfqutibi. 

6  Domino  Dco  excrci.r.  a  domino  Deo  exercituu  ordinata  ejt. 

7  Dies  in  terfedionis.  popuit  mei. 

S  Scrutans  mu  f.dr,s fackns  fcrmari per  Cbaldxos&deftrui, 
5>  E  c  m  agn  i  ficus  fuper  mon  t  e./:  sion,vbi  erat  templTi  &^  do- 
mui  regia cum mxgnisfumptibus &  taborib.  adificata:  qus o'iain 
niomctodejiru&afuerut  a  Chaldfis,magisuirtutediuina  5  humana 

'ff  idoioUtnxpeccata.\ab.Sal.dtcit g> ab illo  loco:  Proptcrea  di 
xi,&C.  verba  sHt  ipfius  Dei  lopatietis  populo  J»o  t  afJitHwne  pofuo. 
Vnde&  inlib.quiapud  Hebrpsdr  Beral^aoth.i.benedtciionri,  dici 
tur,fp  qn  Dt'  recordatur  de  deflruHione  tepli  et  capciuatione  ludeo 


a  fOvaUisSion.    flnluminevetitatis.  fEuerfum.  ''     i        ^rmamentarum  .    luXta 

,         .„  b^E^cnum.  TAimaturarafidetapoftoU.  jcmplum  Crat  domUS  qUa 

vidcbis  indic  illa  armamentarium  domus  1«  xdificauit  Dauid  ad  rcpo- 

ncnda  arma  in  cuius  cir- 
cnmituarbores  multa:.  Vnde  dicitur  domus  faltus. 
Ipfa  quoquc  non  lapidea  ,  fcd  lignea  fuit  :   ex  hu- 
more  cnim  cemcnti  &  lapidum  (  vt  aiunr)  cruginar 
fcrrum.  ^ 

,0>  Etcongye'      -^ 

'rufict  et  lacbrymf  u'  cadut  'i  mare^fcA  hoc  dittufalsu  e(i  et  pmrite.^ 
10  Et  Elam  fumpfit  pharetram.jrft//,  Elamita  quijunt  optt 
mi  lagittarij Jumpjnunt  phareijas  ad  vmendum  cum  ^abuthoio 
nojor  contra  lerufalem. 

u  Et  cutta.i.currus ad  portSduarma  et  alia necejfaria  cxerattis. 
1 2  Et  parictcm  nudauit  clypeus.  idefl  clypei ptndtntcs adpa 
rietts  iiidefuerunt  ajjKmpUaDellatoribus  7^abucbodonofor,vtvf 
vircnt  ad  bcUandum  comra  Itrufalem. 
1  i  Et  crunt  clede  valles  tu?.  iden  in  quibus  crcfcebat  tritt- 
cum  &  vinum  in  abundantia. 

14  V\enxq\Ji?Ldngzt\xmowriiatcrrxnafcentl'.contercnt! 

15  Etequitesponcntfcdesfuas:  ?"c(<//,c«y?odMj/;<«. 

16  \n.^Ottz.i.inporiii  le,uJalem,ita(hnidiHS pofftt  ingtediad 
auxiliandum,  nec  exire  ad  alij  (tginficandam,  atiasfugiendnr,!. 

1 7  Reuclabitur.  Hic  poniittr  dtsirucilonis  lcrnfalem  ratio  du- 
plex.Secunda  pomtur  ibi:  n  vocabit .  Trima  raiio  fiiit,quia  no.t 
confidtbant  dc  Deo,fed  magis  depropria  virtute  C^  indi-:flria  ad  re- 
fiflendU  ISlabuibodonofor:  &  looc  efl  quod  dicitur:  Et  rcuelabic, 
2(Cf.tem'plum  quod  propter  Jantiitatem  fui  fic  crat  opcrtum,q<toi 
oli  facerdotes  intraba>n:fcd  lunc  feccunt  indefortalitiam. 

18  Et  videbis  in  die  ,  &c./.  locum  vbirepombantur  armaa 
tempore  Sakmonis.vt  Uiis  te  munias  contra  Chaldxos.  ^Et  fcit- 


Alisi 


M  0  i\  .'i 


L  l  T  E  \ 


,  populus  Chriftianus  d  citur  vallis  vifionis ,  eo  quod  in 
'  multis  declinauit  ab  cminentia,virtutis,licet  informi  fi- 
dcmancantfaluatoris.  Etprimoprophctatcotrarcgnu, 
&  fecundocontra  (acerdotium  ibi;  W4;c  dicit  dominus.  Cir 
ca  primum  ad  literam  defcribiturdeftrudlio  regni  ludas 
pcr  Nabuchodonofor  tempore  ScdechiaE.4.Reg.vlt.pcr 
qd  fignificata  fuit  deftrudio  regni  lerololimitani  pcr  Sa 
ladinum  temporc  Guidonis  rcgis  anno  domini  n  77. ga 
tamcn  valdj  compatiendiJ  eft  &  dolendum,&  fcquitur. 

5  Tropte- 


5  T>opterea  tiuj,  m.Etlicutdcftrudionisfa!lta:fubSe- 
dechia  fuit  duplex  caufa  (cilicet  f aUa  confidcntia  da  au- 
xilio  Acoypti,&  dcrifio  prophctarum,proutdclcribitur 
hic  ad  lifcram,  fic  dcftrudionis  fattxfub  rcgc  Guidone 
fuitduplcx  caufa.i.falfaconfidcntiaqua  magisconfide- 
bantChriftiani  dcvirtute  propriaquamdiuina,  vcdicic 
epifcopus  Aihoncnfis  inlibro  dcgcftistranfmarinis :  & 
dcrifio  praedicatorura  ad  poenitentiamcos  indiicctium: 
ipfi  vcro  per  contrarium  vitam  voluptuofam  ducebant. 

Ideo  fubditur. 

t  Etcccc     ■ 


21/ 


nrsi 
nti  j 


a  i  t  ccrtorrgaflis.  Tcrra  pro- 
miflionisquamuis  vbcrri- 
ma,  magna  pcnuria ,  aqux 
luftincbat,  &maximelcru 
rale.Icieo  facicbatcifternas 
ad  cclligendas  aquas.  Flu- 
uius  cmm  lordanis  intcr 
GaUIa:am,&  ludeam  fluir. 
Siloaauteadradice  motis 


Ifaia^  Cap.XXIL 

a  T  IB  quoconlillic  tuib.i  gentiuni>  vndc:  laurnlmusntn  in  campisCIuc: 
b^  luac.    c  f  Scifmata,  fcllicet£cc!cnx,quzniulcjplicaai,vt 
decfptos  congiegacc^  .         d  T  leruralcin.   - 

riltus  j  ct  fcifluras  ciuita  tis  Dauid  videbitis : 

a  T  Scifluix.        b  l'  Vos.f.  qui  vidiftisfcifiuias  Ciuitatis  Daaid. 

f  Intcaciuitatemperocculcosmeitus.      f  In  lacum  vnum. 

"  b_ 


2i8 


(juia  multiplicat?  funt  Etcongrcgaftisaquas 

a  f  Doaiini      f  Non  luperioiis.    T  QMsde  lerra  habetaquas.    1  Q^ir 
anfeiri  poterat.     TEccIefi?.    b  T  V.  numeio  &menruia  dilpenfar'tur. 

pifcin?  inferiorisj  &  domoslerufalem  nmuc- 

a  T  Contra  hoftcra 

Siooritur.Inlcruialeduj     raftis ,  &:  deftruxiftis  domos  admuniendum 

pilcmxerant.lnfcriorqua:    O   ^  ^  conciliummal,g..a.,tium:      bTPifcmxinferioHs.        c  T  Flueie. 

ab  hoflibuS  Capi  pOtCrat.IU  d  T  Noui  &  vetetis  lefiamenti.  T  Duos,  quibus  ciuitas  cingebatur  .  alij  infra 

primuiii  muium  ,  alij  habitant  infta  fecundura.  e  T  Vt  ncutium  habete- 
tisdum  vecuscrprpbat ,  quianouum  piobatui  teftimopijs  vcceris. 

c  murum .  Et  lacum  feciflis  inter  duos  muros , 

d    a  T  ILeftauiaiiis.    b  T  Qux  diu  non  habaeiai  aquai.        c  T  Secundum. 

neglexillis 


penor  qnx  non  porcrat. 
•  Procop.Pilcinaiilanihil 
aliud  ,qaam  fcnpturx  di- 
uinitus  infpiratx  fermo, 
qucm  aucrfati  ,  alienam 
aquamquxficrunt,  docen. 
tes  dijciplinas,wanda{a  hcminu 
c  tes  verbftn  dommi 

^    _  iditioncmfuam .  Dc 

qmbus  Hicremias,  Me  reli- 

.nt  fontcm  aqtu  yiuen- 

C/c. 
)  Etdtliruxiflis,&c.  «jclde. 
iudsi  ciiiitatis  doraos  in 
'  inuri  fuicoftruftione  cucr 
tcrut.Na  vfurpatas  (criptu- 
rcsaflevoccs  cxcositatisi 
lcfabulis  miiniucrrit,  nihil 
omnino  de  Dco  folhciti,  d 
quo  pcr  (aaftoj  homincs 
laipiura  vctus,ipfa  nimirii 
de  Spiritus  fandi  fontibus 
pjfcinaprofluit . 
c  Etlacum.  Nonputcum, 
qui  aquam  vit^c  habet,  & 
attcrna:fcdiacusc6tritos  q 
contincrc  no  valent  aqua . 
d  Inter duos  muroi-.  Sciliccf, 
&nouij,&:  vctusteflamcn 
lu  fcccrfit  tibi  nouas  aquas 

& 


enhnflentef,  tfuoniam  ipft  ride'  *,. 
bunt .  Et  ad  plandtum:  ne  di 
catur eis .-  Larnentauimus  vo- 
bts,  &  nonplanxiflis.Et  ad  cal  ^jg^,,  ^  ^,  , 
uitium:  vt  opcra  multis  ra 
dat,&  de  corpore  fuo  quid 
quidnon  viuitauferant.Ee 
ad  cingulumjacci.  ne  pro  cin* 
gulo  vcfte  cingantur.Cum 
Nabuchodonofor  (ficut  le 
remias  ofleditjcoepiflTetob- 
fidereciuitate  miijtdomi- 
nusleremiam  adScdcchia 
&  ad  Iuda;os,  vt  pceniteret 
&  mifereretur  coru:  fed  vi 
lipendntes,  &  dcfperantcs 


ctaquampifcinaeveteris.-  ctnon  infpexiflis    7  dicebant:Comedamus,&  Hierem.j^^ 

a-    Da:oicilegis.        ,  In  q«o  magisfperandum.  b^T  Aquam.       g    blbamUS  ,  CtaS   Cmm  mO- 


ad  cum  qui  fcceram  cam,&:  operatorem  eius 

a  T  i'Z.         TOmnino  neg'ext(lis.         b  Domirus  execituum. 
diciiarquoi^*>!a'i  vjidmagnumpotentrr  fafiuius  Ij"dacur. 

^  deiongenon^idiftis.  t  Etvocabitdominus 

a  T  Oculocum. 

Deus  excrcituum  in  dic  illaad  fletum ,  &  ad 

a  T  Manuum.  T  Antiquipocnituitcs,&  caput  tondebant ,  &  baibamiade> 
^ant ,  tc  Iscco  intfuti  in  cinerrfrdrbaat . 

plandtum,  &  ad  caluitium ,  &  ad  cingulum 

a  T  Econtn.    Qaafi  contra  dominum  moncntem  paeni.- 
tentiam,  tt  triftitiam:  habucrc  ^audium  ,  8(  Izt  tiam. 


T  Ante  vltioncm.  ricmur. 

9  "5«  Procopius.Deusillosad 
refipifccdu  hortabatur:  c6- 
tra  illi  omnino,taqua  pro- 

10  prie  falutis,&  ludicij  illius 

1 1  quod  poft  lianc  vitam  fu-  i. 
1 2.  turum  cft ,  abicdla  ratione  |  vocault; 
13  fcccrunt:ideoquccontigit,  £ 

vtiftaPaulusvfurparit.  Si 
mortui  non  refurgunt,eda 
mus  &  bibamus,cras  cnira 

facci;  &  eccc  gaudium ,  &ia:titia:  occiderc  H  moriemur. 

.     I       -  .        I  •  j  ^„         *  ClemcnsAlexandritius.  Lib.r.pedag, 

vitulos,  &  luguiarc  anetes ,  comcdere  carnes,       ^.  ^^^  ^^^^  ^^^.^^^.  ^^- ^^  „p. ,/ 

».  T  Duminhoc  fxcuiolumus, dehtij»  alflaamus.  Cialiinumemm,  idcft  futu  f    %    U.—/.  A;r/>nt/*c     Tnrvrtiil 

lumtempusfitiefCTlucrtvclerit.    T  Qui>li  omnia  morte  finianiui,  con-  lCa  na;C  aiCClirCS     morilU 

tia  Deum  bUfphemiam  loquunmr .  ^  Crant  DCO  ,  fcpclietCS  mOr- 

&bibcrcvinum.  t  Comcdamus  &  bibamus  M  tuosfuos,hoccft,fcipfosin 
crascnimmoricmur.  Etrcuclatacftinauri-  '^  mortem defodientes 

T  Hzcblafphcmii.         a  T  HxcvoxDominieft. 

busmcis  vdx  domini  cxcrcituum .  Si  dimit- 

»  '  Apofiopefi».  Q;_d.  Von  dimittrtur. 

tctur  iniquitas  ha:c  yobis,donec  moriamini, 

T  Mihi.  T   Mil'1. 

dicitdominus  Dcus  cxcrcituum.  H?cdicit 


Cor.t  f. 
poen. 


f  Mortanini .  Vitijs  autcu  j/jjg* 
17  cisadinfcros  dcfccndatis.  aif.  i.  cap.  a 
i8  Hocnonfoludchxreticis,  eniin  verfic. 

fcddc  omni  eo  poteft  in-  Pctruscjucq; 

tciligi,  qui  negligcnspcc  ^^^l""" 

cata  lua  dcfpcrationc  pc- 
^  iorfir,&voluptatibus  irrc 


incis  vox. 

isna. 


quasintcriorcs  putant. 

raaioracontincre my flcria.quam  vctus  tcflamcntuni.  tituspcccato  blafphcmiam  iungit.vtomncm  fcnfum  vi 

c    Et  vocabit  dominus  Ueum  excrciiuum.  Quotidic  prouocat  ucntiu  putct  finiri  mortc.fccfi  JCi  ilhid  Epicuri.Poft  mor  Epicurifcre 

dominus  haercticos  ad  poenitcntiam,  &  ad  flctum .  Beati  te  nihil  cft,&  mors  ipfa  nihil  eft.Q^ia:  hic  dicut  no  pcrti-  tia. 

enim  netadcaptiuitate  fadateporcEzcchia:.         ^Subnam 

II   EtwociibildomxnMS.  Hic pomturfecunda  caufa  dtflru^ia-  ^^^„„^3  „„ 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

1  Et  fcifluras  ciuitatis  Dauid  vidcbitis .  .Ad  repxrandum 
crponendumibi  defenfores  contra  ChalJxos ,  propterUci  dcbili' 
tatem  . 

2  Et  congrcgaftis  aquas  pifcina:  inferioris.-^rf  prouiden- 
dum  hominibns^i^  iumentis  de  potu,  &  tctr.pore  obfidionis . 

j  Et  domos Icrufalem  numeraflis .  'Adfciendurmiuu ef- 
fent  ibi  perfona,^  qualiterpoffent  cis  ■piclualia  fufficere . 

4  Et dcflruxiflis domosad municndum murum .  Idefl 
muros  lerufalemad  fortificandu  eos  dclapidibus ,  ($  iignisinde 
afumptis:  &  etiam  ne hosles  poffent  ibi  habere latibula.Locfuitur 
tanturn  hic  de  domibus  qttx  erant  in  fuburbijs ,  qux  folent  deflrui 
ante  aduentum  aduerfarioru,ne  fmt  ciuitati  obfeffx  in  nocumentu. 

5  Etlacumfcciftis:  ldefi,foffaminquaaquacutreret: 

6  IntcrduosmurOS.  .Admurorutn  maiorcm  fortitudincm . 
Ciuitas  enim  clauja  erat  triplci  muro. 

7  Etaquam  pifcin»  vctcris.  Scilicet  inflitum  priflinumre' 
fiitutflis .  In  obfidione  enim  plus  tndiget  ciuitas  aqita,  to  qubi  pltt 
res  conueniunt  ibi  ad  defenftonem  ciuitatis:&  ideo  quxdampifcina 
qux  alio  tempore  non  erat  neceffaria,propter  quod  fuerat  dercUda 
immintnte  obfidionefuit  reparata. 

8  Et  non  fufpexiflis  ad  cum,qui  fcccrat  cam.-  Scilicet  le 
rufalem . 

9  Etopcratorcmciusdclongc.  Quiaab  eiernopr<eordina 
wtibtponere  tcmplum  fuo  nomini  dcdicatum . 

0*0  Nonvidiftis.  Stdeiusauxiliumrecurrendo  .Uocponitur 
ad  oflendendum ,  qnod  alias  talis prcparatio  pugnx  effetltcita  ,  & 
^Ofaffitut  ET^cchias  diligenter  Itpraparauit  ad  reftliendiim  Sen- 
nacherib,  vt  habetur  4.  Fjg.  &  2 .  Taral.quia  principaliier  dc  Deo 
tonfiiit,  &  iUud  quod  erat  humanc  frouidtntix  non  omiCit:  fed  ifli 
dtiiinum  auxilium  totaliterncgUxcrant  infua  virtutc,  acprouiden 
tia  ccnfidentes . 

11  Eit 


nis  lerujalem  fciiicet  contemptus  vcrbi  diuini  pcrprophetas  cis  di-  f^  deftruftio 

Gi,  &bocefiquoddicitur.  Et  VOCabit  dominus . /c/'/;f er  per  nis  Icrufalc. 

Trophetat. 

12     Indicilla.  Scilicetantedcflru&ionem  lerttfalcm. 

ij    Adflctum.&adplanftum,  &c. /rfc/ifarfrftWM»»  fo»- 

tritionem,  & Jatitfaiiionem  depeccatis ,  vi  euitaretur pana  diui- 

vxvltionis. 

14  Et  ccccgaudium,&  Ixtitia.Tfr  contraritm  in  contcrHptu 
■perbiVrophetarnm  eos  adpanitentiarn  reuocantiiim. 

15  Comcdamus,&bibamus:crascnim  moricmur.Hoc 
enim  inter  cpulas  denforic  dicehant,eo  quodprophae  cominabatur 
eis  captiuita:em;&  mortem  nifi  paenitercnt :  Et  quia  talis  contcm- 
ptus  malum  corum  a^i^rauabat  fupra  modum,ideo  fubditur. 

1 6  Er  reuclata  cft  in  auribus,&c. prouocari  f  tall' cottptii. 

17  Si(iivnmct\.n,6cc.  tdclt  116  dimittct!4r,aciipiendo  ft  pro  non. 
jS  Doncc  moriamini.  Xpnfolum  corports  mortc,  fcd  eiiam 
gchenn^ .   Et  ai  cipKnr  hic  donec,  abfque  temporis  determinatinnc 

jicutTjulnt.  109  <i.  Donccponaminimicos  tuos  fcabeUu 
pcdumtuorum. 

19     Hxc dicit.  tiic  confcqucntcr  loquitur  Tropheta  contra  faccr  CiuKIo  • 

dotium,&primo  contra  Sobnam  in  lpcciaU,Jecundo  contra  alios 

magis  ingencrali,  ibi:  In  dic  ifla .  Trima  in  duas,  quia  primo  po- 

vitur  ipfius  Sobnf  deicclw.fccundo  Eliachimfubflitutioibi:Etcrit 

Circa  priraumfciendum,  quod  ific  Sobna ,  &  ci adhxrcritesjuade- 

bant  Ei^chif,  qiiod  redderetfe,  &  ciuitatem  Sennachcrib  ,  vt  di- 

cunt  Uchrci.  Ifaias  autem  perfiiadcbat  contrarium  .  Etquia  Sobn.e 

nonfiiit  facium  conjilitm,  idco  partim  moius  indignatione  partim 

timore  ne  Soinacherib  ex  ruagnitudme  potentix  temporalis  ciuitO' 

tem  caperct armis,finaliter  cumfuis  occultcexitiit ,  &  Jc  reddidit 

^/Iffriju&indc  duilus  i»  corum  tcrram  ibi  mortuus  fuit ,  &  Ijoc 

efl  quod  prdidicitur  in  htc  Jfaif  d  domino . 

4«  Vadc 


M0I{.ALJTEI{.  contra  faccrdotium,&  Sobnamprspofitum  tcpli  figni- 

t  £tcccegaudium, &c. thc dttitdomint^s ,&c.HicVrophcti.      licatur malusprxlatusinccclcfuDci.CuiUicitur. 

coutra  t  Hlc^ 


29        Glof  orc!,  &  Nicolai  de  Ly  ra        220 


a  Sobnam.  Vertercnuncvel conuerflo.interpretatur: 
A  Cui  dicitur:vt conuertatur  de  les>e  ad  Euangelium  &  re- 
lidisfiguris  tranfeat  ad  verum  (acrificium  .  Sobnas,fu- 
perbus,lupus  rapax,  hic  nmorc  perturbatus  inferiorem 
partc  vrbis  tradidit  exercitui  Sennachcrib.  vn ,  de  ei  dns 
hscmalaminatur 


t  ad  Mun. 


f  O  Ifaiss. 

domlnus  Deiis  exercituum :  Vade,  Sc  ingredere  ad  f  eum 

a  ^Sermo.  fcilicct  luiaiczlegis,  &ratio  c)ux  vcrfataeftinleftione  veteris  teOamemi.  b«iDomi- 
pi.  c  Scilicct. 

qui  habitat  in  tabernaculo ,  ad  Sobnam  praqDofitum  tem- 

a  TFaci»  indomn  mea.  bf(^ita  fcd-s  h'cqu.li  aliguis  hicdui  (tare  poflit. 

quod  no  habct  fun  ^     |-^g^  ^-^^j  ^  ^j.  q^ j j  ^ ^ hic,aut  t quafi  q uis hic? Quia  ex- 

5  -,         P   '  a  Tln  ciuitatc.   b  fNontimens  captiuit.item.  cTvteriam  feiiultuilupeibias. 

tvx  figur?  firm.ra-     ^.^- ^-  ^.j^.  ^^^^  iepukhrum,  excidifti in  excclfo  memoria- 

a  fSepulchrum.  b  «rSeJ.  TQ,  Noli  laboraredeoccilione  fepul- 


b  Qf4id  tu  hit^  Ac  Cl 
diceret:Cur  tibi  vis 
^dificare  domum 
occidentem  litera: 
&  tabernaculii  tuu 


ciendo, 
£xod,z8.r. 


Te:quodnontamta 
bernaculum  &  do- 
mus,  quani  fepul- 
chrum  &  memoria 
t  profeftione  appcllandum. 

▼iri ,  i  vehe-  ^     Coror.ans  coro.  te: 

bebas  coronam  p6 
tificis,&  fandifica- 
tionem  in  lamina 
auri  (inquafcriptu 
B  eratnomen  Deijtri 
bulatione  &  angu- 
flia  coronaberis. 
d  Tribuktione.  Pro 
lamjna  aurea  in 
qua  fcriptum  erat  g 
nomedomini,  qua 
in  fronte  portabat 
facerdos  femel  in 
anno. 

e  Quaft  pilam  .  Si- 
cutfphera  in  loco 
decliui  &  fpaciofo 


2 
3 
4 


chri:  quiatransteretdominus  fa.dd^ttum  tuum. 


le  diljgenter  in  petra  tabernaculum  tibi:  Eccc  dominus  a-  ^ 

s  ^C.iptit^um    b1  facile  fine  labore.   c'Oiii  nutrit  gallina.  Hlios. 

Iportari  te  faciet,  t  ficut  afponatur  gallus  gallinaceus:  &  ^ 

a  TLeuterfuprr  humeium  leuatum. 

quafi  amidum  fic  fubleuabit  te .  t  Coronans  coronabit te  ^ 

a  TQilif'ci'e  i""  r"'t    bf  A  morteglorix  in  vallem  ignoiantia  8c  ignominia;. 

,  tribulatione,  quafipilammittctteinterramlatam&fpa-  t 

a  fCumlitera  tua.  b^Potcntia.ftJjuoante  inclytus  fciebatis.  cTJR.ed<iitatibi.    df  Splendcr  fcilicet    9 
e        domusdnmini  vertetiitin  ifnfminiam.  '■ 

ciosa ibi  moricriSj&  ibi  erit  currus glori^  tuiE,ct ignomi- 

afCereraonijsfciipturarum   Translatofacerdotioneceffc  eft,vi  legis  translatiofiat. 

nia  domus  domini  tui.Et  expcllam  te  dcftutione  tua,&  de 

*  a^Dfro(iiioni5tu*.'tTe  eicftodeminiftcrio. o^  Dequo;Mag"umefl  tibi  vocari  feri!umir.eiim 

minifteriotuodcpona  te.'  EteritindicilIa,vocaboferutiii 

1  tVnuin,(ciIicet  Je  z4.faccraoiitus,c,Ui  poll  Sobu.-.mpcniUcx  faflus,quiaiijftus.b1  Vtcpjfcopatum 


tuumaccipiat  ai 


17 


meum  Eliachim  filium  Helchiar ,  &  induam  illum  tunica 

a  fVt  quod  habebas  in  luers.ille  poftideat  in  foiritu. 

tua,&  cingulo  tuo  conforcabo  eum5&:  potcftatem  tua  da- 

a  fTu  lupus  rapax.  blVifione  pacis.i- ^cd  (ia. 

bo  in  manus  cius,  S^crit  quafi  pater  h  abitantibuslerufa- 

_^^_    _^ __^  a  fVbi  efl- vera  fidei  confcflio.  de  qur:  Fidcs  tui  tc  faluumtccit.  b  T^icicntiamfcriptutarom. 

fiarenonpo^tel^fic  h  lcm  ic  domui  luda  .    Et  dabo  clauem  domus  Dauid 
populustuusinor-   i 

bis  terminos  difpergetur.  vnde:  Fadus  eft  principatus  fuper  humerum  eius. 

f    £fejf;>£//«ww,e5-c.-)^Indedifcimusadeptonosinalios      i    Dow.  Dtf.DomumDauidvocat  domumdni,  inqua 

domi-  ^  erat 


dominatu ,  nec inflari oportere,  necdiuini iudicij obli-  D 
uifci .  Rtdeautcni  ad  ca,quaideSionis  vallcdic^^a  funt, 
&  ifta  qucque  adduntur  quibus  ad  domlnicx  paffionis 
tempLisrcIaris,qui  tumvclutiSobnasifte,  nonfuperbi 
m5  &  arrogaatcsjfed  auari  ex  Mofaicse  legis  prslcripto 

facerdotij  munerc 
fungcbaturcorpo 
raliter,exciderint. 
g   Seruum  rnieum  Eli. 
PcrSobnamfupcr 
bu,  Sciibx&Pha- 
rifai.PcrEliachim 
iuftum  &  humi- 1 
lem  (quiintcrprc- 
tatur  Deus  rcfur- 
gcnsjChrinum  in- 
tclligimus  quidic 
tcrtia  refurrcxir,  i^ii. 
lacerdotio  ludxo- 
rum  rcprobato,la- 
ccrdosfaduseftiu 
a;tcrnu  tccundum  t' 
ordinem  Mclchilc  p| 
dech.  Hiccftpatcr  m 
habitantibus  in  Ic 
rufalcm  i.incccle  E 
fiaEliachim.Dcus  ' 
reiurgcns  vel  Dei 
rcfiu-rcdio .  Fiiiii 
Helchix  ideft  pa- 
trisdomini. 
h     CUutn^.Vcvclz- 
ucm  quam  fupcr 
humcrum  portat, 
fceptrumrcgni,^: 
fianuni  vidlori^.i.  . 
,g  cruccm  poflumus  fm 
4.     intelhgere:  q  Chfs 
jo  ipleinfuoproprio 
portauit  humcro. 


10 
II 
12 

13 
14 

16 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

;^  I     Vadeingredere  ad  Sobnam  pr^pofitum  templi.  ideji 
Thefaursriu  f»»tmum  Jacerdote,vt  dicunt  aliqui  Hebrxi.  ^lij  vero  dicunt^qubi 
ifluBi.  erat  tbefaurarius  &  cuftos  vaforum  tcmpli  domini .  Trimi  tarnen 

yidentur  melius  dicere,c^uia  infra  dicitur  quod  Eliachim  filius  Hel 
chitefuitfubnitutus  loco  eius ,  c{ui  Eliaehim  fuit  facerdos  fummus 
tempore  Eo^echia.  vt  dicit  bic  B^.Sa.&fcriftura  hocfatis  innuit 
in  hoc  cap.&  4A^S' l?- 
z     Qiiid  tu  h icfcilicet  agis  in  templo  Dei  indignh  miniflrando. 

3  Aut  quafi  quis  hxO.quafi  diceretjano  te  ojiendisacft  ef]es 
degenere  regis  Dauidideofubditur. 

4  Quia  excidifti  i)bi,Si.c..Aedificau(rat  cnim  fthi  fepukhrum 
notabile  m  ciuitate  Dauid  intcr  fepulchra  regia.vtpofi  rnorte  efjet 
in  memoria  celebri ,  ftcut  &  loiada  fumus  jacerdos  fuerat  tbidcm 
fepultus  propter  bomtateipfius,vt  habetur  fectmdo  Taralip.z^.ftd 
non  eratfimile  de  iflo:  Pf  quod  priuatusfuil  intento,ideo  fubditur. 

5  Ecccdominusafportaritefaciet.afe,//jf^ri/j-. 

<S  SicutafportaturgallusgalUnaceus,  &c./,/>c>-co/?)'<ifio- 
nem  in  puftllanimitatem  gallina;  reduiius .  Et  in  hoc  defignat  pro- 
pheta,qubdpariim  eratextimore  fe .Affyrijsredditurus. 

7  Etquafiamiaumfic  fubleuabitte.  irff// /4«7«er  cJr* 
fine  refijicntia. 

8  Coronans  coronabit  te  tribulatione.i.  vwrfi^;  fufcitabit 

libi 


M  0  ^.A  L  1  T  E  \. 

i  2    Qmdtu  hlc.  q.d.non  debercs  in  hac  dignitatc  ftare. 
*  2    oiut  quoft  quis  hic.  quafi  dicat,non  es  vere  prselatus/cd 

phantafticus.Zach.  1 1  .d.  Opafior  &  iiolum  derelinquensgre- 

gem. 

4  Quia  excidifti  tibi  hic  fepuhhrum.q.  d.  in  inferni  poena 
erit  fcpultura  tua  SicutLuci.f  dicitur  dediuiteepulo- 
liCMortuus  eft  diues,  &Jepultus  eft  in  inferno. 

5  Ecce  domtnus  afportari  tefaciet .  de  pr^fenti  fjBCulo  per 
inortcm. 

<S  sictit afportatur gallus,&c. qui  non  facit opcra  gaUi,  fed 
gallina: :  $ic  malus  pra:latus  non  facitopera  prd.ati  fcili- 

cet 


tlbttribulationes  (icutcoronacaputcircundat.  F 

9  Quafi  pilam  mittct  te.  7«.«;  a  ludentibus  proifcittir  de  ma- 
uuadmanum:  Sic  ifte  Scbnaprimb  redditus  manibus  maiotu,fuit 
pofttus  ad  manus  minorum,qui  duceret  eum  ad  terra  ^fjyriorum. 

I  o     Ibi  morieris.  &  non  hic  vbi  flatuifii  tibifcpulcbrum. 

I I  Ibi  erit  currus  glori^  tu? .  conuerfus  in  ignominiam. 
12    Et  in  ignominia  domus  domini  tui.  quia  eius  ignomi- 
via  redundabat  in  templum  domini,cuifuerat  prapofttus. 

i^     Et expellam  te  de  ftationc  tua.  ideft,de  dignitatefacerdo 

tali,  in  qua  credis  flabiliri. 

14     Et  eri  t.  Hic  confequenter  defcribitur  ipftus  Eliachlm  fubftitit 

tio,  lum  dicitur, 

I  s     Vocabo  fcruu  mcu EUzchlm.Kmihifideliterferuietem. 

16  Et  induam  illum  tunica  tua.  ideft  tunicajacerdotaii  hia 
cyntoina. 

17  Et  cingulo  tUO.  Depr^dofttatc  materi^,&  fpeciofitatefor- 
me  iftorH  ornamentoru  fiimmi  facerdovs  didH  fuit  difufe  Exo.zS. 

18  Et  crit quafi  pater  habitantibus  lerufalem .  idtft  ija- 
bens  curam  de  eis  pajioralem. 

19  EtdaboclaucmdomusDauid.  idefltempli,  quod  di- 
citur  hic  domus  Dakid,eo  qubdpr^cepit  ipfumfieripcr  Salomonem 
filium  fuura ,  &  pr^parauit  experijas  pro  magna  parte,  &  tradidit 
Salomoni  defcriptionem  lempli  &  edificiorum  circa  ipjum,  vt  ha- 
betur ,  Taralip.  28. 

^  I  Super 

cet  vcrbo  &  cxcmpio  docere ,  led  magis  opus  mulicbre 

viucndodclitiofe- 

8     Coronans  coronabit  tetribulatione .  i-  vndique  tribulabit 

flcut  corona  circundatcaput. 

t    Mittettein terramlatam.i.m gchcnnx poenam.MatS.b. 

Lata  eft  via  & fpatioja porta  qux  ducit  adperduioncm. 

10  ihimorieris.  mortc  fccunda. 
t    7«c/ifi//a,cJ~c.Coniingitautcm  aliquandocxDci  bc- 
neficio,  quod  optimus  prjElatusfucccditpeflimo,  &  fic 
dicitur. 

14     Et  eritin die illa  vocabo feruum  meu.  i.  bonum  prxlatii. 
1 8     Eterit  quaftpater  habitanfbus  lerufaiem.i.zcWgloixs. 
f      Et  domui  luda.  f^cularibus  adliuis- 
j 9    Et  dabo  clauem.  f cilicet  fcicntic  &  potentie. 

\Etft 


221 

crataureadauis. 


Ifai^   Cap.  XXII. 


222 


»  f  SanAam  Sctipturain  . 


T  Vnde:  Aperait  illis  fenrum  ,  vt  intelligerfnt  rcfipturat. 

a  £{  a/>trw;  Vndc:  ^  rupcrhumerumeius;&aperict,&noncrir,c|uiclaudar,& 


Qia  aperitj  &  ntmo 
clandit,  claudit,  & 
nmo  aperit.  Qiiod 
inpaffione  relera- 
Ij^  uit:daudinonpo 
tetit,  quod  in  ca:- 
ui    remonijs  claufit , 
nemoapcrict. 
b  Etjujpe/idamfnper 
Vnde  in  Euange- 
8    lio;  Omnis  populns 
ptndebat  ex  co ,  Ho- 
diequoque  adver 
bum  fapietia:  eiiis 
pcndent. 

C   .Aitferttur  paxil- 
r,  Qlis  hic  dicu- 
:ar,n6pertinctad 
capri- 


T  Mctaphoiicifiiniaiiicntuni. 

claudctj  &  non  eritc[ui  aperiat.Et  figam  illum  t  paxiJIum  3 

af  Inecclclii  vbi  conucntusfidclium.     bfldeo.      c  1    Caput ,  fcilicet  ^ctlclis .    fVtpio 
ipfototaeiu«  fiaiilia  honorctur.     dTEcclefia.     fArgeloium,  &fanftorum. 

in  Idco  t  fideli:  ec  eritin  fblium  glorie  domus  patris  fui,& 

a  T  Attendeiefaciamaddodlnnimeiusele^os.     b  f  Quafi paxillum,  ficut  to  poftibusinfignia 
fulp-nduntui, 

jj  fufpendlm  fiiper  cum  omnem  gloria  domus  patris  eius:  t  4 

af  Etiamfufpcndam.   1  Coidium.  bTApofiolos,  ec  omnes  ciedentes  .  c1  Sufpendam. 

T  Bened;C)te  Deo  defontibus  ifiael:  in  his  mifcuit  rinum  luum  fapientia. 
d  c  Apoiiolis  8c  aliis,  qui  vinum  do(f^iinz  mmifliant  'crlelT*. 

va/orum  diuerfa  gcncra:  dmne  vas  paruulum  a vafi^  crate  5 

a  T  Cantoruni  qui  dulci  iiiodulationecoidaauditornm  dclcvlant,  &  ad  Dei  amoremiuuitant, 


captiuitateScbn»,  D 
fed  Scdechiae,  qujc 
vltima.  Etnoran- 
dum  cum  fupra 
per  paxillumElia- 
chim  intelligeret, 
modo  ipfum  facer 
dotiumpoftmor- 
tem  eius    deftru- 
flu.  Adueniente.n.  +  ^'''7»  ^  ne- 
captiuitatc  teporc  ^**"* 
Sedechise  faccrdO" 
_  „         „  tiocarebant.  ,/<«/e   Rom.ji.j. 

rarum vfquead om"n7vas mufico'ru"m.in diema, dicit do-  6    '^"^rff'^'" . •' ^l'"- 

^  ,  ^     ^         . ,  .  '  „    plemtudo  senttum  tn~ 

a  T  Transftreturad  ludeos.  H  •  _, 

mmus cxcrcituum ,  aureretur paxiilus,  qui hxus ruerat  m-  » 

a^  £cclefi;gentiujn.     b  T  B.efrigefcetch>iitasmultoium.     c  f  Infideliiatc.  J 

T  ''ulti  enim  timoredeficienl.         d  f  Fide.         f  Meftper.  q 

loco  fidcli,  &:  frangctur;,  &  cadet,&  peiibit  *  quod  pepen- 
dcrat  in  cOjquiadominusIocutuselt 


traucrity  &c.  An- 
tichriftus  vcncrit 
in  pdicatione  Eli^, 
ludxi  conuerten- 
turadfidem. 


Onus« 


NICOLAVS  Dt  LYRA. 

^  I     Supcr  humerum  cius  .•  quajt  babtns onus cura  tmpV,  & 

"  totins  populi. 
a     Et  aperiet ,  &C  Hoc  dicittir  ad  cSlendendum  fuperioritattm 
(liisad  dijponcndum  de ingreffu  templi,  &  miniflerif  tbidem  exer- 

cedi.Exquofatisoiiettditur,ffuitinfurr,mofacerdoitoconflitutus 
5     Lt  ;^;am  i\lum,Si.C.ldeliprincipa!fni  in  templo  domini . 

4  EtiuipcndafupcrcQoinnc  gloriadomus  patrisfui; 
Jitfl  omnis  ali>  fiutrdotes ,  er  Uuiie  ihhuentur  uus  poltjtati,  fitut 
4pptn(a  tn  paxiUo  innituntur  ei, 

5  Vaforum  diucrfagcncra,&c.)50' ioc  tmuens,  qubdom- 
niaejfentfub  ordinatione ,  &  pottftutefua. 

6  Vfqueadomncvas  mvtdcomm.i^alantuficorumdicun' 
tu,bic infiritmenta ,  in  quibus  cantties  lantabant  diuinas  laudes: 
modo  loquendi  Hcbraico  tjuo  inflrumentum  cuiufl  bet  artificis  dici 
tur  t>as  eius:vnde  &■  i.  \eg.  20. ^.  -pbi  dtcitur  :  Dcdit  CrgO  lo- 
nathasarmafuapucro./n/«^f/o/7di««r,  vafafua. 

M  0  H^.A  L  I  r  E  l{. 
3    Etfigam  eum  paxiUum.  Addcbiles  fupportandum. 


In  die  iila  dixit,  &c.  Jdcft  Pr^latus  malus. 


7  In  die  illa.  hic  loquitur  Tropheta  ei  iam  Cvntra  alios  factrdo^ 
tes  in  gcneraliyfecundum  quod  dicunt  expofitores  uoftri  communi- 
tet  dicentes,  eiuodhic  propbeti\at  de  abit3ione  facerdotum  tcr^o- 
re  Sedechia,  quando  templum  fuit  con^huslum,  (^facetdotes  in  ca-  E 
ptiuitatrm  duBi,  cum  d>citur, 

8  Auferctur  paxi\lus.i.Iofedech.quitucfuitfummusfaccrdof. 

9  Et pcribit,&C.»</e/<  alij,facerdotes,  &  minifiri  innitentes  ei 
ficut  principaU.  B^.  Sal.  vero  hoc  exponit  de  eieBionefacerdotij  mi 
tius  generaliter ,  referens  hanc fcripturam  ad  ipfum  Sobtta,  de  quo 
fuprafeceratmehtioncmin  fpeciali ,  &boc  iterum^rtoiiendatde-  - 
u8ionem  aliorumjibiadhxrentium  cum  eo,  &  fecundum  huc,citm 
<<;c/t«r.AufcreturpaxiIIus.  intelli^itur ipjt  Sobna ,  qui  fuitfa" 
cerdosjummus:  Qui  fixus  fucrat,  &C.  ideft  confiitutus  injitm- 
mo  facerdotio  tempii,  &  propterhoc  oblatus  d  dvmino,  quia  mini' 
firabat  infidtliter,  &  indigm.  Et  pcribit,&C  idefl  adh^rentes  ff 
bi,  &  vidcturifta  expofitiomelior  qudm  prima,  quialiterfprdce» 
dcntimagis  confona.  * 

t    Qui  fixus,  erc .  Qiiantum  ad  officium ,  tamcn  indignc 

proptcr  abufum. 

9  F.t peribit.^pipenderat  in w  i.omnis  adh^res fibi  in  malo. 


O 


CAP.  XXIII. 

Nvs  ryr». Tyrusno 

biliffima  ciuitas  Cha 

^  nan.TorHm.  Cuhcc  Ifaias 

'  pracdiccbat  inlula'  magni 

mariscratpoftaute  longo 

m  temporc  Nabuchodonofor  voluitcam  continetcm  tcr- 

'  -  rx  faccrc ,  fed  multo  fruftratus laborc  non  potuit .  Qui 

auteminciuitatcerant,  cumnonponcntrcfiftcrc,  qui 

nauespotuerunr  haberefugcrunt  in  A«iyptum,  &  in 

Moab  &  in  vicinasregiones.vndeNabuchodonoforfu 

rorc  fuccenfus,  nauesfucccndit,  ciuitatcm  fubucrtit.ca- 

ptiuos  abflraxir,  ficutpatctin  fequenti.Etin  Chaldaram 

rcuerfo  datum  eft  ei  a doraino  pro  Tiro  rcgnum  Acgy- 

pti  rcajdificata  Tyro.  Poft.70.  annos  ciim  Alexandcr  per 

gerct  ad  eaptiuandam  Acgyptum  dimifit  ibi  partcm 

cxcrcitus,  &  terraecamxquarevolmt,  &nonpotuit. 

Acgypto  vcro  fubiugata,  Aethiopcs,  &  multas  alias 

gcntcs  Iccum  adduxit,  &  lapidibus ,  &  arboribus  conti- 

ncntem  tcrrcc  fccit,  ciucscocpit,  ciuitatem  fubucrtiL 

Nuncautcmlfaias  de  illa  captiuitatc  agitquam  Nabu- 


C  AP     XXIII  .    ... 

f  Q^Heti.ice  i>.i>.i.aiine-.  „ui,...  .■.  ligiwiicii  animi  viliis 
cciupai.a  f  Animx  ir.undamt  rur":  <leaiu,6cdiuitijsini(t( 


NusTyri.  Vlulatcnaucs  maris,quia 

afTjrius.     TMundus.     bT  *uium,  fc  n^eociatio. 

vallata  e(l  t  ddmus  vndc  vcnire  coliieucrant: 


chodonofor    fecit .   Hoc 

1  vcroidco  accidit,  quiacu 

2  Icrufalcm  capcretur,  &  po-  p 

3  puhiscius  in  captiuitatcm 

4  duccrctur,aChald^is,tem 

5  poreScdcchix,  TyrusquaE 
dcbuitcompati.coepitinfuitare.  Hancmifcriam  pra:di- 
cit  Ifaias.  Otms  Tyri,  &c. 

•J«  Procop.  Prophcta:  de  getibus  futura  pra:nu tiant,  quo 
Dcum  memincrint  non  luu  tantu  cxifterc,fcd  ciufdcm 
obiri  prouidcntia  oia,fcmpcrqj  pocnas  impictatis  d  reli- 
quisgcntibus  repofccrc,  ficut  nunc  a  Tyrijs ,  qui  in  Dei 
populu  non  tanquam  (uo  lcclcrc  laborante,fcd  Dci  im- 
potetia  aquo  falutc  expcftaret,  cotumclioic  iniultabaf. 
a  ylulatt,  In  Grxco  apcrtius :  Viulate  naues  Carthagi- 
nisvos,f  q  Tyrii  venirc  cofucuiftis  caufa  ncgotiationis. 
Carthago,CoIonia  fuit  Tyrijsabeis  conftru£ta,&  culta. 
b  Xautsmaris.  Hcbraicc  Tharfis,  idcft  cxploratiogau- 
dij ,  vcl  contcmplatio,  quia gaudij,  vei contcmplatio,  & 
l^titiaivcrtctur  inlachrimas. 

<^a  Tacfte 


:iu 


NICOLAVS  Dh  LYRA.        Cap.  xxiii. 

ONvs  Tyri.  .AdinteUigentiamhuius  capitulifciendum, 
quod  Tyrusfuit  ciuiias  fita  in  mari  mcditerraneo  vndique 

niarictrcuncluja: tamen ex vtta  parte  non  mulium  difiabat  d lito- 
re:  &  tdcoerat  aptiljmaadrectptionemnauiimpropter  quodaf- 

ftrtbantur  ibt  multa  mercimonia :  vndeproccjju  leporisfuit  muliu 
ditata,&  infuperbiam  eleuata,  propter  quod  diuino  iudicio  bisfuit 
euerfj.Vrirnopet  T^ahuchodonoforyqui  vteam  faciUus  pofjtt  ca- 
fere ,  voluit  cam  coniiguare  lerrainiplendo  fpatium  intermcdium 

,  lui.idthus,&  Ugnis,  ^  terra:  fedhocnonpotuit:  verumlamen 
nauigio  eurn  capit,  &  fubutrtit  :  poflca  rccdificata  ittrim 
ftr  Aiexandrum  Magnum  fuit  cuerfa ,  quipermultitudinempo- 
puli  ium  eo  exiftcntis  contiguautt  eam  terr^ :  &  fic  eam  cecpit 
ftne  tiauigio  .  De  prima  vero  eucrfione  agitur  in  hoc  capitulo , 
&^  fpectaliter  rationc  captiuitatis  ludaic^  ,  qiiia  regnum  Ty- 
ri,  &  rtgnum  Iud£  fuerunt ad  inuiccm  confaderata  tcmpore  Salo- 
^non.^.i^tg.^,^  i  :co  captiuitatis  ludteis debuerunt  compatiratio- 


neantiqu£  confccdcrationn:  jeu  cvnirano  magts  gauifi  Juti  nnt  euf 
deridenies,  proptcr  quod  Vropheta  hic  denutitiat  Tyri  deieiiic-  Vlrgil.  u 
nem  .  Et  diuiditur  in  duas  partes  :  quiaprimo  dcumtiatur  hU'  Acnct<l«»« 
iufmodi  dtie3io,ffcund6  eiufdem  rtftitutio,  ibi :  Et  erit.  Vrima  in 
dtias:  quia  primo  denuntiatur  deliru{lio  Tyri,  fecundo  d  quibus  lie- 
beatdeflrui,  i6i;  Eccc  tcrra  ChaIda;orum.  Vrima  adbucin 
duas,  ficundum duo^qusftmuldtjtribit  lum  Tyri  deflru^Hone.Tri- 
mum  tfl  trilittia  amantitim,  fecundum  fugam  inhabitaniium  :  ibi: 
Tranfitc maria  Citcaprmum  dicitur: 

1  OmnTyn. idcfi eius deprcjfio,  qu<efubditur. 

2  VluIatC  prxtrifiitia.  n'  -ff 

3  Naucs maris.  ideft  6  vos  nautf  ,  quiaponitur  hic  continens  *^'">"«'» 
fro  contento ,  ftcut  Jrcquentcr  infcriptura  accipitur  domus,  vcl  ciui 
tas,pro  habitantibusin  dvmo,  vclciuitatc.  Etfnbditur  caufa  hn- 

ius  tuiiitiit  cum  dicitur : 

4  Quia vafta,&c.i</t/?,Trr»w,in cuius domibus folcbatis rccipi. 

5  Vnde  vcnirc  confueucrat.  fupplc  vobis  cdfolatio.  T^auiga- 


0\t  O   l{  ,A  L  I  T  E  l{. 

f  i  OnHs  Tyri.la  hoc  capit.  fccundu  fcnfum  litcrale  defcti-      biiur Tyri  dcftruftio  pcr  ChaldgosA  cius  rcparatio  per 

t  dominum 


^  *", 


225 


_/ 

Glof  ord.  &NicoIaideLyra 


a  Tacete.  4«  Proeopius. 
Ahtcaenim  fcrodentcs,ai 
verbis  vtercntur  arrogfui- 
bus.nnnc  abiedos ,  &  dc- 


f  Giaccin  etc.  tores  nurtiaueant  defliuftionem  Tyti . 


b  «r  f  arthag^nenfilnis.     c^OTyri 


t  NegotiatO' 
res. 


Pralii^i2j.a. 


a  f  Gracia. 

dc  teira  Ccthim  rcuelatii  cll cis.  Taccte ^  lia- 

ll  foeniieniiamagite.  a1  In  mundo^tentatioi  ibusconceno.  b»t  l/tus. 
colonia  iidonis.  Sidonii  vcio  caufa  ncgotiandi'veniebant  rytum. 
.  c  T  SiJunij,  Carthagir.enfes,  Gi2ci,maxime  •\cgvpiijw 

r^"r;Si'o;iS";  b  bitatis  in  infuht,  t  nego\i,.tio  Sidonis.  Tdr^C- 

..^'^'.       ^^        ,     r..  1  a  T  iiccngelafcei  snonpotcnt ,  fcilicetmaienauigari  oninia 

congelafcent.     b  <r  Diuitiis.     c«rEniem. 


5 


fcilicet  infulsB  funt  de Sido 

ne,  qux  intcrprcteturvena     fretantcs  marerepleuerut  te  in  aquis  multi.s 

trix,  in  qUaVCnatOreS  pcfll  ,  ,  Qiunonhabetdecoelopluuiam.fcadeterra,  ideoqui: 

mi.ynAn-.^nmanoiirallCUt  ^  cum  fementibus  clt  pemura.     T  Et_.     TTy.i.^ 

*«i/crmDM,crc.Quihabitat  c  femen  Nili.meflisflummisfruges  eius;&fa-    6  elfefcquamqu.xomnuio 
in  Infula ,  ncgotiatoribus  a  t  Q«ja  ai  ict  emnibus.  b ^  ti»« debu,ftidefcndcre        nec  peperermtncc  iimer^cs 


/  224 

donc  alloquentfs ,  taquanil 
ira  quoqueipfaminuafu- 
ra  fit .  Ad  eam  igitur  infu- 
lares ,  quos  maris  nomine 
intellcxit,  Tyro  iam  capto 
accedunt ,  &  faftum  eius 
moucnt  concidiflc:  cu  Ty- 
rus  maris  robur  alioqui , 
fuamipfa  vaftitatem  intui 
ta.non  meliori  conditionc 


B 


•f  Exultans  d 
diebus  anti- 
quis  antiqui- 
tas  eius. 


a  T  Qiiia  'li  icteninibus,     b^  ti««  debuifti  defcndcte  .     .    _ 

Tyiuni  ^uaf;  coioniam  tnam.        3^  viigincs  cduxcrint,  fa  - 
daeftnegotiatiogentium.Erubcfce  Sidon,    ^teatur.  Nonnulli  tamca 

a  T  A-«i""'go'''"''"-     TSaiculi.      b  T  Habitaniiumin  mati.  perfOtlE  fiftioncm,  &  tan- 

C5ivoxdoloris.    dPatiusrae.is  Apoltolicopaitu  deletuseft.  fmam  n-nri«!  iDfOS  iutTCntis 

T  Comparatione,  fciliccteius,  quidicit  FihoU  mei.quos  itetum  part  r  o.  quam  mariiipHJb  lllj,l.lUl> 

^  ait  marefortitudomaris  diccns:  Ndn  partu-    8  quodvirgimbus,  &mue- 

p  a  1[  Sed  Ule  (juidicit.  Lac  dert  vobis  potum  nonclcam. 

riui,&  no  peperi,&  non  enutriui  iuuenes^nec 

a  f  Sedille  quidica:Dcfj<onendi  enimvos  vni  v  .  vir.  caftam  exfii.Chriiio. 
b  T  QhJ^  •""^  "'■"'^'  *^' "P'*      TFatuis.    cTProflitta: 
f  H.  c.     «r  Qucd  plfaeftTyius. 

f  adincrementumperduxi  virgines.  Ciim  au- 

aTQj';  hibraice  meftai,idelltribulans,8c  codiians.     «r  Qu*  vicina  ,  & 
amiciti  commeicii  coniimdla.    bf  Qnaidem  fe  paffurns  intfHgen-. 

ditum  fueritin  Acgyptddolebunr,t  ciim  au 

a  T  Subueifa.  bTAdveiuiu,  lcilic  tgaudium.  c  «r  HeHraice  Ihat- 
Cin,quod  elt  coiittmpUtio  velexplotatio  giudi:s    c  «rQjn  haietisnaues. 
d  f  Q.;!'  remanctis  captiuandi. 

quo  parua  animalia  cum  g  aierintdeTyrd.Tranfitemaria,  vlulate,  qui 

magniS,   draCO  (  quern  dO-  ^  •;  .^^^^     ,Q^omnipa<tetcn.at.onumfiuaibuseJpo- 

minUS  formauit  ad  illude-  mtur,  rccediie  ergo  ab  ea.      b  «r  Ciu  tas. 

dumci)  vidensavenatori-  h  habitatis  in  infula .  Nunquidnonh^EC  veftra 

bUS  Chrifti  Capi:  qui  a  dcE*'  a1  Cuiustloriainconfulione.    bTDcponjteve  ho.  cumaaibusfuis.        lA^.      '.        q-      '/-  \'n 

monibus  fuerunt  capti, di-      eil: ,  qux  gloriabatur  a diebus  prillinis  in  an-  i  j  ^^i^"^  •  Sicutfupra  diaum 

Cit  COtrariae  fortitudini  Ve  airQijacxtci.santiquior,  &din.r.     TVcterici,ore.  TVetuftate  peccati.  f    ^r'^"^"*^']^,^?  /^"Lf^rl 

b  T  Q^-tglori^tur  infupetbia.      c  f  In  Chaldiam.  -    -  -         «     ^ 

KoCdeillis,  gui  in  ciuitaic  capti. 

tiquitatefua?    Ducent  eam  longe  pedesfiii 

a  T  Vt  reccdat  ab  anguftia,  &  Chrifti  Euargelio  colla  lubmittat. 

T  Vt  lit  aducna  &  incola  Saluatoris.     b  T  Vox  Spirims  fanfti. 
d  T  Nullusnift  dominus  fubaudi  .  c  T  Maluii>k 
d  «r  Ptincip^s  Tyii 

ad  peregrinandnm.  Quis  cogitauit  hdc  (Liper 


huius  fa:culi  fimiles  funr, 

quiomni  vcnto  dodrinx 

cedunt ,  &  de  alijs  vitijs  ad 

aliatranfeunt. 

C     Semen  T^ili  meffis  flumlnh 

frugesy  &c.  Sic  conftruitur: 

Semen  Nili  fluminiserat 

meflis,  &  fruges  eius,  fcili- 

cet  Tyri  terra  Chananeoru 

in  quaTyruseft,  infertilis 

cftAegyptus  quam  irrigat 

NUusfertilis  frugib',quas 

Tyrus  ab  Aegyptijs  com- 

mutabat. 

d    Mare.  Saeculifcilicetin 


nibus  deflituta  fit,  vocem 
efle  volunt. 

e    Tyonpajwzwi.q.d.  Nihil 

profuit  parturifl^c,pcperif- 

fe ,  enutrifle  iuuenes;  quia 

^  Tyrus  fine  defet^fione  ca- 

ptaeft. 
lo  f  Cumauditimfuerith^Ae^y 
pto,  &c.  Tum  dc  omni- 
busvitijs.  Tum  dehaere-E 
fibus  hoc  fentitur  ,  quia 
vna  capta ,  alia  pertimcfcit 
&  in  alterius  confufione, 
altera  fe  capiendanj  f  cntit. 
«?     Tranftte ^vlulate,  qiiibe:- 


ir 

12 


natorum,  (quam  fignificat 
Sidon)  erubefce  Sidon. 
•5«  Theodoretus.Confite 
turTyrus  nAalis  oj5prefla , 
fe  non  pepcrifle  illam  mul 
titudinemciuium ,  &opu 
nec  fe  fua  potentia  compa 


i5 


4 

Pl? 


17 


buchodonofor  rcfiftcrc,  fc 
ftinaucrut,  qui  potuerunt 
nauesconfcendere:alijre-  ^ 
manferunt  in  ciuitate.  ^^^ 
h  T^unquid  non  bic  veflra  ^j^ 
efl,  qu^  glcriubatur  d  diebus  luli 
prifiinis  in  antiquitate ,  &c.  pri 


rafleimperium,fcddiuinobeneficio.  Deusergoinquit,  q.  d.  Hxcidcopra:cipio,  quia  vrbs  veflra  Tyrus  depo 

largiebaturdona hxcomnia ,  non eigoparicbant .  fitoerrore  veteri ,  tranfibit ad  veritatem. 
^  ^Procopius.  SuntquiputanthacvcrbaTyriefleSi- 

donem  ^Vrin^ipcs 

vErubefccSidoait  marcfortitudo  marisdid 
NICOLAVS  DE  LYRA. 


Ult 


it 


yErubefccSidoait  marc  fortitudo  marisdices./cic/?  rv 

(juxvocatur  hicmare, eo  qtiod  crut mari circumclnfa .  Erubefce 

Sidon,  quia.  deitBo  Ciuitatis  Meropolis  cuiufmodi  trat  Tyrus  re- 

tes  enm  per  mare  muttum  confolantwr,quando  veniunt  ad  portum      fptBu  Sidonis ,  cedit  in  confufione  aliarum  ciuitaturn .  Et  modus 


bonum ,  &  quictum .  Et  eft  bic  modus  loquendi truncatus ;  quem 

oportet  perjicere  per  aliquemjuppletionem  ,  C^  tali  modo  loquendi 

ytitur  hic  Vropheta ,  quia  modus  IS^luendi  dolentium  tfl  in  trunca- 

tione  verborum  doioreimpedienteperfe^am  expre/fionem. 

t    De  terra  Cethim  reuelatum  eft  eis .  in  lUa  enim  terra 

Tyri  habebant  amicos^  vt  videbitur  infra,  &  iUi  pricfcientes  appa- 

ratnm  T^abuchodonofor  ad  veniendum  contra  Tyrum,  frtenuntta- 

uerun-t  eis,  v,t  fe  munirent :  tamen  quia  boc  non  valuit  eis,  ideo 

fubdituY. 

1    Tacete,  qui  habitatis  in  Infula .  Idefl  in  Tyro  mari  cir- 

cumclufa,  quajt  dicerent,  non  loquimini  de  defenftone,  quia  non  vi 

lebit  vobis. 

5     Negotiatio  Sydonis.  Multi  enim  mercatores  de  ciuitate  Si' 

donis frtquentabant  ryrum,propter  quod  diciturhic,  negotiatio 

dus. 

4  Transfretantes  mare repleuerunt  te^Diuiiijs  infuis  na- 
uibus  appoYtatis . 

5  In  aquis  multis .  idedvenientes  per  multas  pa^ tes maris. 

6  Semen  Nilimcfljsfluminis,frugeseius&fada,&c. 
in  i/ie^ypto  rarofitpluuia,fed  (luuius  i\{ili  diuidiftr  ptr  rtuosad 
hoc ,  vtfruiiificent  fcmina  in  terra  proiecU,  vt  habctur  Deuter. 
1».  &  ideo  fr^Hgts  ^egypti  dicu-itur  Jruges  f  luminis  2^iii,&  quia 
ibi crejcunt inmagna  abundantia  feiebaitur  indead  Tyrumpcr 
nauigium.  •         • 

7  Erube- 


deftruaionii  fubditur ,  cum  diciturinperfona  Tyri , 

8     Non  parturiui,  quia  in  eius  obfidione,  & deftrn&ione mul- 

t£  mulierts  paffefuerunt  aborjum :  &  multi  de  pueris  natis,  &  de 

itiuenibus,  &  de  virginibi<s  rnortui fucrunt  ante  titatem  adultam, 

&  debitum  incrcmentum . 

P    Cum  auditum  fuerit  in  Aegyptum.  quoddcftru^afue- 

yitTyrus. 

I  o  Dolebunt.co  ifuod  habthant  i  um  Tyrijs  amicitiam  prcptct 
abundantiam  frugum  quam  ibi  a<iductbant  ad  vendendum  . 

II  TranfitC .  Hic  cum  deiiruClione  Tyri  demmtiantur  fuga  in- 
habitantium Limdaitiir: TranfitC mznz. fugendo per  nauigili 
ad  diucrfi  toca. 

1 1     y liil atc:  TrxcQnfiifiove  ,  &tri(ii:ia. 

1 3  Qui  habitatis  in  Infula :  Ideft  in  Tyro  que  difitur  infula 
rationeprediHa . 

14  Nunquid  non  hxc  vcftra  cft  ^upple  ciuitas.Et  efl  modus 
loquenditruncatus  eadtm  rarione  quafuperiiis. 

iV  Quje  gloriabatur  a  diebus  pnftinis  in  antiquitatc  fua? 
quia  mutta  terr>pora  cucurreraru  d  jua  Junduiione,  &  nullus  potuc- 
rat  enmdebtllare. 

\6  Duccnt  eam  pedes  fui  longe  ad  peregrinandum.  ii- 
eji  hahitatores  eius. 

17    Quis  cogi tauit  hoc  fupcr  Tyr u m  f  qnaft dicat ,  nulln s 
homo  cugitajjtt  ^quodjic pojjttdeftrui.  Cuiusr^.tiofubditur. 
^  Qiion- 


..  ;      '^  M  0  R^^  L  I  r  E  l{. 

cfominum:  &  fandificatio  diuitiarum  ciusdomihdpoft 
•f  feptuaginta  annos. 

Moralitcr  autcm  per  Tyrum  qui  interpretatur  angu- 
ftia,peccator  fignatur,qui  pcccatorum  aculeiscruciatur 
Ifai.  48.  d.  "Hpn  tfi  pax  imptjs  dicit  dominus .  Per  Chaldaeos  > 
cius  deftrudores ,  fignantur  dxmones  ipfum  fpoliantes 
gratuitis,&in  natuialibus  vulnerates,ficutfiguaE  Luc. 

10.  e. 


I o.  e.  per  parabola  illius,qui  incidit  in latroncs.  Pcr  rcpa 
rationcvcroTyri  poftanno  70.  fignatur  pcccatcris  re- 
flitutio  ad  ftatu  gratice  pcenitcntia  pcrfcda  Septuaginta 
namque  refultant  ex  dudu  dcnari),qui  fignat  perfcctio- 
ne,eo  gjeftlimcsnumerorum.Pcr  lcptcnariu qui  lignat 
vniuerfitatem ,  eo  quodomne  tcmpus  rcuoluitur  leptc 
dicbus :  &  ficleptuaginta  perfedam  poeniteaam  fignat 
dc  pcccatis  omnibus.Per  hoc  autem^quodfubditur: 

X  Ettur- 


22^ 


Ifaias  CaD.XXIlI. 


Trindpes  hiflitcreT  eius  tnclyti  tertay&c.  Inter  alios  ncgo 
tiatorc5,vcl  etiam  in  rcgnis. 

b    ^d  r-^iiomtnijm  deduierrt ,  Cf('  Non  dns  ignominia:  au- 
lor  cft.fcd  quod  ignominiofum  cnoftedit,  f  m  illuci:Co« 
wOTi'-J"t"»f  f«>n:..»>'i'wWrf«m,nong'(acerdoscotaminatio 
nis  autor  fit :  fcd  q^  oftendit 
contaminatum  eum  quem 
mundum  putabant  multi. 
♦    Procopius  Grauc&pc 
riculofum ,  fanttis  ipfis ,  cu 
'lagellantur.infultarc.vdq  a 
nlbs  fcmper  tueri  cofiicuit, 
rnanum  defatigari  &  imbc 
cilliorcmfieriputarc,  non 


"IV 


nisanima  in  fcctili  fliK^ibus  pofita,vcnrodo£lrin:t  agita  d 
ta,Clianaanappcllatur,qii?fiufl:uatiovelcommotioin 

terpretatur,vnde Seinfn  ('hanaan,'& no>:  lud'. 

g    Filij  S''>  >i  s.ln  tcrra Ch anaan  fu n r  Tyrus ,  &:  Sidon ,  Dmrj.f. 
vndc:MulicrCiianan2eacxiuitdcfinibusTvri  ScSido- 

.  f  Tan<,«n,,cginamali„an,c;ui..mm.  vHquia  mm.diosuaficoron.         {^'S  OCCUrcnS  iVUiatOri.  MittlJ.b. 

alianimcingebatui.      b  T  Horum  piincipum  tota  cnia  in  negociacioni-  11       Transfreta  .     SspC  vidc* 

busop„<,u«c,c  ^  .         >,       .         mus  quofdam  a  propofito 

Tyrum  quondam  coronatam  cuius  ncgotia  ,  fuo  tranGre  ad  aliud,a  miU 

tinomn.  t.ri  ^iNon  cx',.qu, cetc.^, untum    piunt.  ,  tia ad ncgotiationcm: 


tores  principes  inftitores  eius  inclyti  tcrr^? 


;acau 


fis  ad  arma  mutant  indu* 
_,       .  .  X        •       •  1    a  1  ftria.vtmutetinfcelicitate. 

Dommus  exercituum  t  cogitauit  hoc,  vt  de-  j  Scd  Deo  difpefante,  omnia 


a  f  Confilium  f. 


iciipui-i'-,  •""'         a^Abai.,:ji  nfgici-x  bTE.usquiconi .  •  |^n  fuperb.-ndYWijtur   4  cucniunt c6traria:vt pcr  mi  ■ 
aut  potius  a  Deo pfcpe  ad-  b  trahcrct  fupcrbiam  omnis glorix,&  ad igno  5  fcrias coa^i  non in  (e,fed  in 


ucrfaimmittetc  tentaricrc 
derc.Sunt  enim  iniquis  ifta 
rcfpondeda.  \olitemqHi  age 
re,  Ky"  ddinqusntibu:  :  T^olite 

*    exihare  in  altum  comu  vefitii , 

„    cumcadecaufaTyri  fplctt 
dor  in  ignominiam 

lc    cufqi  conucrfus  fit. 

c    H«»we/;.  Babyloniorum.  c 

f.    Super  flumina  Babyloms  ttUcJe- 
^  dimus  «ir  ficuin.us,  dum  recorda  f 
remurSion. 

d  Ctngubm  rltm  tihi.  Forti- 
tudorcfiftcndi.Cingulo  .n. 
lumbos  rcftringimus.  Inlu- 
bis  fortitudincm  habcrc  di 
cimur. 

C  Conturbahitrefnci.SciWcct 
Aceyptioru&  Moabitaru , 
&ariaru  incircumitu.Tyro 
.n.  capta  &  fubucrl"a,aliarc- 
gna  coturbata  funt  timorc. 

^  Regnu  quoqi  Acgypti  pro 
fubucrfa  Tyrodatu  cft  Na- 
buchodonofor.vndc  in  Ezc 
chiclc:fi///^o»/w,  hiobuibo- 
donofoi  Jeruo  meo,  nd  efi  reddita 
merces  pro  feruitutt  <}ua  ferui 
uit  mihi  contra  Tyrum :  da  ergo 
ti  .Aefjptumpro  Tyro. 
2  f    ChoHaan .  AllcgO  .  Om- 
nis  ani- 


f  fto  glon  ..  ",  Confufos. 

miaiam  dcduccret  vniuerfos  inclytos  terrac. 

a  T  Chinanzoium  te'.tiniadaadcxluni.    b  1"  Qn^>dcitilE,ne  nauibus 

t/aufitur      c  f  Mundi. 

Tranfi  icrram  tuam  quafi  flumen^fiha  maris 

a  f  lulVf.x.  TNif^tr^nlifji?.  b  <  iji   TJ  f  ;e  TV.nd  ftim. 

tibi . 

a  f    ,ccjnduTn.  b<^r>  raini».  c  TOiib-l' -•  I  munJi 


dcde-  d  non  eftfcingulu vltratibi .  Manum  fiiam  fii 


dominocreatore  confidat. 
i  Talis  populus  non  fuir.  V ib; 
ad  morteni  Nabuchodono 
lorfortifliniifuper  omncs 

6  Chaldxi  &  Aflyrij ,  poftca 

7  populus  GrcECorum  &  Ro- 

8  manorumfortiorfuit. 


a  bjo  LU-c  r>9k     J^w/fofifrMW.^Q^iando  Na- 

pcrmdreextcndir,&conturbabitrcgna.Do-,o  buchodonofor  Tyrum  in- ^ 


]n(uiraii'' 


_         ..       N^huchowor    bi^K-rt,   j^  ., » I  uafit  uauigio ,  uou  folum 

mitius  mandauit  aducrlus  Chanaam  ^  vt  co  u  muru,fcd  &  domos  fuboer 

^CipfeNib...h  d^    bTChana«    TOon.inus  ^^     tit,&  quai  Ctat  nCgOtiatlO  Cl 

tcrcrerfonc:.ciu.^,  &dixit:  Non  adijcies  vl- 14  uitatu  fa^a  eft  5  fcptuagin 

a  « !n  diO  ii'<.     ^  '  *  diabv.'"   «Ab  hom  n  bus  a  colata  quafi  lupetba.  i  j    j j  aUnOS  ficcatio  fa??enarii  . 

ira  vt  gloricris  calumniam  fiilHnens  virgo»6  1   ?y(j«aw«m,er..Hebraici 

1  t  Tui,  luiini  Ac  voluptai,  wi  ca.  fColonia  Sidonioium.  bfGisciam.  17    Tharfis,  OUOd  COnfumma- 
_  TConee'alcrn».     cTT  .■    "  <in.  nau:f;i  >  fuierunt.  ».^..„11     '•»■     •     » 

l  fiU-a  S.donis.In  Cc^him  cdnfiirgens  transfrc  ,3  ^^ti^s  mu""dKX; 
.  tQa.cap.e,...N.b_.cho.,.nof«   .b,Qu. intetp..u.ui nu.G  v.eu.       ^^ ^  qui poflcaconfumma- 

bitur.  Omnia  autem  bo- 
na  lcculi  incerto  nauium 
ojrfuicomparantur:  quia 

ChaId2:orum,ttalispopulusnonfuit,Alsur  21  citoperitura:&-cunaa  na- 

t  TDxmone,  TCh«i<i»T      22  uigautium  fortitudo  foluc 

fundauit f  cam.In  captiuitatcm traduxeiuntz^  lux.vndz-.ctuitatisniagnasftr-  P"^""-" "*• 

a  ^Sccunauaaopi:iioacm.     b1T)n.    c  TlBfid.ofc.  d  TNon  folum  tnas  ofcchdltfapicns  ,   &  dtflrU-  .  ., 

«L^A™     •»-    /    tf   J*       'T;;o-fcien.i„     ,_  xitmunitioncsearum.    Quid-  '  ",'^,"„"„ 

robuftos  cius^uftoderunt  domos  eius,pofuc     „„1^  cnim  hsrcricorum  & '«"«". 

'^''^j^:^::,::::':^^:::^:^,!::  "^'^—^»''^"'" "»"«••    ('apicntigfccuiarisartccom 

runt ca"m in ruiniVlulatc naucs maris,  quia' J  ^J^T'-' l YJ-^^n^'"'''^ n 

'^      25  dcftruit&fubijcit  fibi.       F 

:»tptua- 


•6ji  tisnfieri'  ad  Childxjs-.nffc  ibi  lequiefcet  in  vbtttate  eounj. 

taribi  quoq;  non  crit  rcquies  tibi .  Ecce  tcrra  19 

a  1Hou..>  lciiiiumus^potenc.lfi.uui.  fldeo  c4det.NiGdominusxdifica-.2O 

u'iit  domum 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  r    Quondam  coronatam.  lieflfuper  aliat  ciuitates  reginim 
prtpter  diuitias  eii<s&  fvrtitudinem. 
X   Cuiusn^otiatorcs  principcs.  Idefi,4^lcsmagnisfrin 
tipibi-s  tcrr£  vel  maiores. 

3  Dominui  cxcrcituum  cogita  hoclnfpirando  t^abucho 
donofor  audaciam  tnuadendi  eam.kt  fubdtt  caujam. 

4  ytdctrahcrctfupcr.omnfsglori?.  id(fl,Tyri qux dici- 
tur  hic  omnis glonahypcrboliid  ,  ad  deftgr.andum  magnttudtnem 
fupcrbt£  eiusyficut  de  aliqua  ciuitate  in  qua  multum  viget  fuperbia 
dicitur  vulgariter ,quod  tn  ea  (flfupeibta  lotius  n.undt .  Et  codcm 
modo  inteUigitur  quod  {ubditur  de  nobtlilus  Tyri. 

5  Et  ad  ignominiam  dcduccrct.Co«/ffl«mer  denmtiat  vo 
locimem  fug£  habitantium  in  Tyro  dicens. 

6  Tranfi  terram  tuam  quafi  flu  mcn.  Ideji^d  modumflu- 
minis  continui  &  velociter  currentis, 

7  Filia  ma.  0  tu  Tyre,qu£  dieitur  filia  maris,eo  qubd  crat  ma 
ticircunclufa,vt  didum  eflfupra. 

S    Non  cft cingulum  vltra tibi .  Ideft ,  fortitudo  refiHcndi, 
qutdeftgnaturper  cingulum  mititarc. 
$    Manum  fuam./(<cfl  poteflatemfuam. 
1  o    Su pcr  marc  cxtcndi t .  *  Scilicet  Tyrus  qux  ptr nauigium 
fuum  habthat  tn  marimagnam  potcfiatem. 
1  #    -jConturbauit  rc.  Vtr potcntiam fuam  iniufle  deprimendo, 
t-l  qwa  hac  futt  vna  caufafua  fubuerftonis,fubditur. 
1  *     Dominus  man .  lde{l,aduerfus  Tyrm  quafita  efl  in  terra 
Chanaanr.Filijemm  Ifraelnonpotueruntixpellirc  totaliterChana 
n{os.vndtdicitur  Matib.\$.b.  Icfusfcccflit  in  partcsTyri  flc 
Sidonis :  &  cccc  niulier  Chanana»  a  finib.illis  cgrcl- 
fa ,  &c. 

13     Vt  contcr.for.T^cr  T{abuchodonofor. 
li    i-t<imt.fiiluctdominus. 

ij    Non 


I  j     Non  adijci^ltra  vt  gloricris,&c.  Idefl,in  tantamfU' 
ferbiam  eUuata . 
\6    Calumniamfuftincns.^Ty^rfi^ttfWowoybr.         ^    ..Sidon*difi« 

1 7  Virgo  filia  Sidonis .  Dicitur  autem  filia  Sidonis,quia  Si-  uit  Tymni, 
donijexifientes  propcillaminfutam  fdificauerunt cam  de  prfce- 

pto  regis  .Affyriorum,  cui  tota  ttrra  illa  fuitfubic^a  longo  tempo- 
re.  Etideovnusrcx.Af}yriorumcoffiderans  qubddiainfutaerat 
aptiffimapro  portu  nautum,fecit  eani  {dificare  per  populum  propi 
txifientem, 

18  In  Ceth\m,8cc.Fugiendo.lbi entm  habcbantTyrl amicos, 
&ideoibt  fugcrunt  aliquiproreceptaculo  babendo  :  quiatamtn 
hoc  non  valuit  eis,ldeofubditur, 

19  Ibiquoquenon  crit  rcq.  Cluia\abuchodonofor  mifit 
ad  terramulam,vt  reddercntur  fibifugitiuidc  Tyro.terra  illanon 
fuit  aufa  eos  retinere. 

20  Eccc  tcrra. Hic  confequenttr propheta  denuntiat  a  quibus  Ty 
rusfont  dcjiruenda  fcilicet  a  Chaldfis  &  hocefi  quod  d.citur:  Ec 
ceterra  Caldaeorum  talis.  Tarata  adinuadendum  Tyrum. 

21  Talis  populus  non  (uit.ldefitamfortis  &  crudelis. 

2  2  Afllir  fundau it  eam..^//^«i  cxpofitorcs  ptr  ly  eam  intel 
ligunt  Chatdaorum  terr,im:fed  Im  non  ffl  verurn,quia  Cene.deii' 
n.o.b.ciicitur.Dc  tcrra  illa  cgrcflus  cft  Aflur./.  de  Chaldca,& 
ifte  .Affurfuit  filius  em  ,&abeo  dtHominatus  efi  populus  .yifjy- 
riorum,vt  diiium  fuit  diffufius,Cenefis  decimo. Sed per  ly  eam po  • 
tius  accipiendum  eflTyrum  :  Etquiaprocedente  temporc  quid<rrrt 
rtx  ^llyrioriim  fei  it  ^dificari  eam,&  ideo  dicitur  hic  de  ea  :  Af* 
fur  fundauitcam  .  Stdquiadtfiru^a  fuitpoficaper  Cbatdps* 
idco  fubd.tur. 

X  j  In  captiuitatcm  traduxcrunt  robuflos  cius.  Etpatet 
litera, 

24  Vlulate  naucs  miris:ldefi,nautf,vt  cxpofitum  tfi  inprirt 
cipio  huius  capitut'. 

15  Quiadcuaftata  cftforiitudo  vc(\rA.Ide^,Tyrus  in  quA 
eratpurtus  fjicnwjsimus . 

*  Tom.4.  H 


227        Glof  ord,  &  Nicolai  de  Ly  ra       228 


y^ a    Septuamtaannh.TyTUsquondam  anguRiata dimitti 

^  tur,vtcxplcK>  folitudinis  tcmpore  carmen  meretricnm 

A  in  laudcs  Dci  vcrtat,citharam  aflTumat ,  omneschordas 

concinentes  habeat ,  vt  poftqudm  bene  cecincrir,  apud 

Deum  inmemoriafitquxgpfornicationcm  obliuio- 

nitraditafuitin  priftinuni 

reftituatur :  &  mercedes  c6 

grcget  diip  .Quis  ergo  noh 

habeatfpemlalutis  fi  bene  a 

cccinerit,fi  chordas.i.  virtu 

tesbcnccopofuerit?  vndej     nis^ficutdit^srecris  vnius.  Poftfeptuaginta 

Pa.,.e/;»t^^^^^^  ^  autemannoseritTyrotquaficlnticumme 

*    TheodGrctHs.Immcnfa 


T  Tyrn«. 

dciiaftata  clT:  fortitudo  vefttaEt  crit  in  die  il- 
h :  in  obliuione  cris  6  Tyre  ieptuaginta  an- 

a  Tlnobliuionefuntpo/lmorcemeiusrSc  li  untum  vixetit  inregno,quo(i 
nunquam  legiin'"!.     5"  Cito  obliuifcUntur.     f  B-" dificat*. 


fet,profua  in  eosbencuoletia  brcuiorcm  cfle  voluit,  vt  D 
calamitatcsingruentcsaucrtcret,  prasfcnrcrqj  tcinporis 
progreflli  maiorcsficriprohibcret.ANiniuitisauccum 
penitentiam  egifl!ent,non  alia ratione  decreras  certo die-  ^o»: 
rum  fpatio  minas  remouit,  quam  folet  mcdicus  a  figni- 

ficata  antevel  fedionc,  vel 
vftioneabftinere,cufaclac 
corporis  i  mclius  mutatio . 
Scptenarius  &  fcptuagefi 
mus,qui  vel  finguUs  diebus 
vel  feptem  decadib.perfici  - 


tveluti. 


ffflcrces 


'Critcum 


V&!.8^. 


domini  milcricordia,  ipfi 

Tyrij  pcr  immcnfa  feculo- 

rum  fpatia  peccauerant.dris 

circumfcribit  tcmpus  vltio- 

nis.  Vita  vniusregnisaut 

potius  vita  vnius  hominis 

annis  fcptuaginta,&  fraenat 

ludjBorum  fuperbiam .  Na 

quod  tempus  prsfiniuit  Ba 

3  bylonicxcaptiuitati,5c  va- 

ftitatiHicrofo!ymoru ,  ide 

praefinit  vaftitati  Tyri.Idcm 

enim,&  Iud2orum,&  gcn- 

tium  Deus,  &  ipfius  eft  ter- 

ra,  &plenitudocius. 

*    Procop.O  Tyre,tamdiu 

caftigabpris  quamdiu  vrbs 

ipfaDeoconftituta,  In  qua 

quia  infurrcxifti   sequalcs 

cum  ea  poenas  quoqs  luitu 

ra  cs .  lugu  .n.  feruitutis  70. 

annospaftaeft,  quodtem- 

pus  humancB  vita:  ad  Daui- 

deprsfcribitur.  Idem  &  re 


a5^Qux  piiusa  veto  fponfo  rcceircrat.  b  f  Ifaiasdac  eiconniium  vtpce- 
niieat.eciudicium  euadat.  c  ^Vt  bene  tendantur  cbordx.  dl^Cantan 
do  roifetias  tur^.     ^"  Imitaildobonos, 

rctiicis.  Sumecitharam  circumi  ciuitatem 

a  ^  Piius.  5^Eccle(ia.  TDeUbijshuius  metrtricis  llillacmel,in  prouerbijs. 
b  fAbamatote.  5"  A  Dco.     c  f  In  laudes  Dei :  corde,voce,  opere. 


(j  merctfixobliuionitradita,  Benecanc,fre- 

T  Domini.  f  Apud  Deum. 

quentacanticum,  vtmemoriatuifit.  Etcrit  ^ 

a  r  perfeftipoenitentix.    b  T  Benefaciendo.     c  f  Vetus  medicus. 

poft  {eptuaginta  annos  vifitabit  ddminus 

a  "f  .Sicutt-mi4u!ndsfolatum.    b  f  Fanitencem.  c  1  Quas  habuetat  ant^. 
d  1'  l^.in  alieiias  ouaJ  ptius  habuit. 

TyiuiTi;,66:educeteam  adtmcrccdcs  fuas :  &  7 

a  1  TempU' f-  bf,Negotii!i  tui.    5^Q'<ia  multi  ad  infidelitatemredeunt. 

rurfum  crit  cum  fornicabitur  cum  vniucifis  8 

T  Mon  cxU.  a  f  Simile  eit  cegnum  caclorum  homini  negotiatori 

qustcnt!  bo.marga,  &c. 

e  rcgnis  tcrras  fiiper facicm  tcrra^ .  Et  erunt  ne-  g 

i^Peifciteiantium.    a  i^In  mifciicordia 
pauperum. 

gociationes  cius,  &  f  merccdes  cius  fandtifi- 

1"  Auaie.    a  T  In  tliefautis  qui  fiuat  in  tcrn. 

cata:  domino  •  Non  condentur  neque  repo 

a  1'  ludzotum  fai:ecdotibus,vel  przdicacoiibus . 
V-' s  paiijcribus 

netur,  quia  Iifs  qui  habitaueruntcoram  do- 


Daniel.?. 


Gen.r- 


gni  longiftJimitpscft.Quod 

fi  in  quibufdam  dcfinitur  a  Dco,  non  tti  adimpletur  nii- 
merus .  Neq;obidcommoucaris,cum  Dcus  fux  ptixdi- 
ftionis  non  fubiaceat  terminis .  Bonus.n.cum  fit,&  tem- 
pora  definit,5c  clades  minitatur,aon  tanquam  iUaturus 
rc  uera,("ed  vt  timore,ad  vitae  p^nitcntiam  adigat.  Qi^iod 
cx  decreto  annorum  fcptuaginta  aduerfus  Ephraim  nu 
mero,  apud  Ifaiam  perfpicuu  fuerir,  qui  ad  triginta  po- 
fteareuocatuseft.  Deinde  &  Daniel  cum  captiui  populi 
malitiam  augeri  intueretur,dominum,nead  dcfinitum 
incosannorum  numerum  aliquida^ceret,dcprccatus 
cft.Deus.n.pro  vitaep^nitentiavcl  pcrTncacit.itcdccrctis 
tcmporib.vel  adiicit,vcl  adimit.  Vt  accidit  Noe  tcmpori 
C  busjcu  hominu  vitam  centCi  viginti  annorii  cflc  flatuif- 

fct.pro 


4  tur,perfedafignificat  p^ni- 

5  tentia,vt  tempore  pgniten- 
ti?  explcto  iurcTy  rus  ad  an 
tiquum  ftatum  reftituatur. 
b  Canticum  tnentricis.Qux 
ab  amatoribus  dcrelida  io- 
let  carmina  in  confolatio- 
nem  componere,&  prateri 
tacoramemorarCjfic&Tj 
rus  rcuerfa. 

C     Sume  tibl  citharam ,  Qnx  « 
dc  hoconcrefequimtur  ad 
reucrfioncmTyri  fpedant. 
d     Bine  cane  yfiequentcr ,  iirc. 
Admoneteam  caticummi 
feriarum  fuaru  femper  can- 
tarc,  ncitcrum  eadem  patia 
tur.Dicunt.n.hanc  eflt  mu-  mb, 
ficae  naturam ,  fi  laetum  in-  0.« 
ucncrit.laetiorem  facit,fi  tri 
ftem ,  triftiorcm  reddit. 
e     Et  erunt  negotiatioms  eius , 
&  mercedes  eius ,  Sicut  dicit 
Hicronymusin  lercmia.rc- 
ucrfusfiliis  Ifrael  de  captiui 
tate  fub  Zorobabcl  &  Nec- 
mia.Tyriquoq;  nonlongo 
tempore  poft  reuerfi  cu  ch  t"" 


amicitiaconiunclifunt,nec 
iam  diuitiasretinebant,fedin  lerufalem  domino  ofFere 
bant:  quarum  pars  in  templum  ornandum,pars  fedebat 
in  vfum  facerdotu:  &  ficerant  facrificatsdomino  mer 
ccdcs  cius.  Ad  praedicationcm  et  Pauli  Tyri)  &  Sidoni)  ^* ' 
conucrfifunt,  &ecclefias  a:dificando,  &  prKdieatoribus 
ncccflTarla  miniftrando ,  mcrcedcs  dno  facrificauerunt. 
*  Procopius  .  Non  fucriteapoenittntia  indignum, 
qux  mufica  prceftantiore  cxcitatur ,  Chriftianam  vi- 
tae  rationem  intelligercltaque  &  Aquilas  ipfa  &  Hc- 
braica  ledlio ,  nuUa  articulorum  vetbique  omnis  fada 
mentionc  :  Et  erit  empo  ium  eius ,  &  merces  fanHa  domi- 
no  y  (itxerunt.  Nequcenim  totum  cius  cmporium  ncqj 
mcrccs  tota,  fed  pars  primitiarii  nomine  confecrabitur,  - 

^  quod 


laijucus. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  I     Et  erit  in  die  illa.H/c  confequenter  agitur  de  Tyri  rexdlfica 

tione,cir  primo  in  temporalib.fecundo  infpiritualibus,ibi;Et:  crut, 

Diuino.     circa  primtm  tangitur primo  vafiationis  Tyti  duratio.cu  dicitur  .• 

2  In  obliuione  eris  6  Tyre,&c.2«'4  »0»  venient  ibi  bomi- 
nesad  habitandum. 

3  Sicut  dies  regis  vnius.  ScHlcet  ipfus  Dauld,  vt  dixit  B^b. 
Sa.qui  vixit  feptuaginta  annis,vt  habetur fecundo  t{egum  5. 

Meretrlcum  ^    Poft  fcptuaginta  annos.Sci/icef  vflj^<>rio«?>ry«. 

5  EritTyro  quaficanticum  meretricis.  CMeretrix enim 
denUdafuo  amafiofolet  conari  adcantandum  melodiofe,ad  reuo- 
candurn  amaftumadfe .  Et  in  hac  metaphora  inteUigitur  defideriu 
iUorum  qui  remanferant  de  fugitiuis  Tyri  ad  re<edificationem  ip- 
ftus,  vtjic  mercatores  dediuerfis  regnis  iterum  venirentad  Tyru, 
idea  fubditur, 

6  JEt  erit  poft  feptuaginta  annos:vifitabit  dominus  Ty 
rum.Fac/e«  eam  rctdificari, 

7  Et  reducct  cam  ad  mercedes  fuas.  lllic  apportatas  de  di 
uerfis  regnis. 

8  Etrursu  fornicabitur,&c.  i^orfpor /»^e///g/<ie/or»(Wo 

necor 

m  ^     u  I 

M0I{^LITEI{. 
.8  Et  rurfumfornicabltur  cum  vn/Me)'/7j.Significaf .Quod  habi 
»  tuatus in peccatis  poft  p^nitcntia vera  aliquando  recidi- 
rat  pp  habitum  inclinante  quinon  ftatim  tollitur  p  pe- 

niten- 


ne  corporali,quia  mercatores  elongati  a  fuis  vxoribus  ftcfolent  for 
nicari,&  defornicationefpirituali,quia  illa  ciuitas  idolQlairixfuit 
dcdi'a  vfquead  tcmpora  Chr''fir. 

9  Etcrutncgotiationeseius.H/(r/»c/>V  verfusin  Ucbrxoin 
q:*o  defcribitur  readificatio  Tyri  in  fpirituaUh.cu  didtur:  Et  crut 
negotiationeseius  &  mcrccs  eius  sa^tificata:  «n  diio,&c. 
^od  dicunt  aliqui  impletum  fiijje  tempore  ^Ltmia: pofl  reditum 
captiuitatis  Babylonic<sdicetes,quod  tuc  in  Tyro  fuerunt  homines 
deuoti,&  cfferentes  munera  domino  in  lerufalem  ad  eius  obfeqMU 
&  fuflentationem  miniJirorum:Sed  quia  hoc  no  apparetex^qu£ 
fcriptafuntin  Efdra  &  7<leemia,nec  ex  hifloria  lofephi,feu  alia  hi 
fioria  autentica,ideo  videtur  mihifaluo  meliori  iudicio,quodimple 
tio  huius  prophetia  reduci  debeat  ad  tepus  Chrifii ,  in  quo  muUi  de 
Tyro  deuote  veneruntadaudiendum  pr^dicaiionem  ChriHi:vtha' 
betur  Matth<ei  tertio  &  Lucefexto  &  reliqui  de  Tyro  pofiea  credi 
derutadpr<edicationem  dijcipulorum  Chrifti,fe  &  fua  ad  obfequii* 
Dei  deuote  cjferentes :  Huic  etiam  expofitioniconcordatI{ab-Sa. 
quantum  ad  aliquid,  dicens  quod  h^cprophetia  implenda  ift  in  ad- 
uentu  regis  Mefsiie  qui  diuitias  Dei  cultorib.  applicabit.  Sedin  hoc 
difcordat,  qubd  dicit  implendum  defuturo,  quodin  rege  Chri^o  de 
pr^tcrito  efi  adimpletum. 

*Cap. 

nitcntiam:  fed  quoniam  talis  recidiuatio  pcr  opera  mi* 
fericordije  fanatur.Ideo  fubditur. 
9    Et  erunt  «c^o.e^-c.propter  quod  dr  Dan.^.CPfccdW  tua 
eleemofynis  redime,&  iniquitates  tuas  mifmcordijs  paupcrum. 

0^0^,4' 


^25? 


-lod  vcl  nunc  in  Dci  ccclc 

;saiux  ibi  habcntur  quori 

ic  licct  intucri.  Addutunt 

*utc  his,g  cora  dno  habitat 

idert 


Ifai^Cap.XXIV. 

9  T  lavfutn.    bf  Sanft».    c  T  Frange  efurienii  panem  fuumr  "v 

mmoentnejrociado  eius,vt  manducetin  fa- 


230 


afCum  vidtris  nudum  orcr; -um  , 


f  In  otnni  via  fua. 


turitatem,  &  veftiantur  vfque  ad  vetultatem. 


idcft,  aUaripra:fcdi.<?,cijm  D 
domini  dccrcta  ftatutum 
fir,T>:  (jt!iJ£t:a>igclium  doccnt,de 
Euai^^tUo  viuarit. 


CiD.    XXXIIII. 

ifr,  cJ^f.Poftfpc 
ciale  scntiu  fin 
gularum  corrc 
ptionc  lud^, 
<abvlonis,Philifthijm,Mo 
j  Damafci,lfracl,A^ypti 
.  efcrti  maris,  Arabix,  Idu- 
inci,  valiis  villorris ,  &  Ty  - 
ri:  quod  totus  orbis  in  con- 
iummarionepaflrurusnt  dc 
lcribit.  N^cde  fingulisi^cn- 


CAP.     XXIV. 

a'f  Vtpmniapjteant.  T  His  Habitaloribus. 

CCE   dominusnudabit 

a  T  Ccmmutabit  per  ipnem  in  meliu«. 
vnde  :  Vidi  cjeluin  nouum,   ficteitam 
nouam. 

terram,&  difTip  abit  eam, 

a  T  L.XX.  rru;labit,vt  pro^.cdant  mortui  de 
fepulchris  .     T  Igne  combutendo,  vt 
lanquaro  aumm  cUliuiem,  Sc  pulchiio 
rera  tcflitual. 

affligct   faciem  eius , 

T  In  HM-erfalocs  bonotum  »el  malorum      T5fpjr.-ibit  cues  abhoedis. 


•bus.fcddccwnaisparitcr  b  &tdirpcr£;cthabitatorcseius.Ecerit  ficut  po  +  rcaioncmChrifti,hu 
git.  Prius,qua:  lunt  impio  *■     ^    »  T^ineacc^ptinnererf.^nx.  5  fcntisvita:  mutaturf 

rumtormenra,quomodb  c  pulus,  (icfacerdosr&ficutfcruus,  ficdomi- 

tranfcat  coeIu,&  tcrra,&  dc      *  „  r  nrj  r 

ducantur  pcccatorcs  inin-      nuscius: &licutancilla,  iicdominacius:  li- 

cut  cmcas,  fic  illc,  qui  vendit :  ficut  t  fcencra- 

a'0  :neum  ,  idtll  luum. 

tor,  fic  is  qui  mucuum  accipit :  ficut  t  qui  re- 


pcccatorcs 

fcrnij.  poft ,  quomodolan- 

di  rapiantur  obuiam  diio 

inacra.  DcJpcciali  crgode- 

.riptione  tranlu  ad  gcncra 

m,qua:eft  quarta  rcgula 

.  yconi) ,  dc  ipecic  cnim  & 

gcncrcagitur,necpcrfona  «i-..  il-  r^''- 

mmzt\xr.  Ltce  do.mdahit.  h  d  tcrra,&direptioncpr?dabitur :  Dominusc- 


5  igne  incrmlij. 

pctit,  fic  qui  dcbec.  Dillipatione  diflipabit 

a  T  Habittiotu.nruotum.    T  ^«•«'"''''o-     b  TQ^Hoe  Cn:  dubio  ti^t.Do- 


mi.i-scn.m  'ocu. 
b 


kiecic  adgcnus  tranfir ,  de- 

lcriptocnimipcciali  oncrc 

Babyloniorum,  Aifyrioru, 

Aegyptiorum ,  &  multoru 

aliorum ,  ad  gcneralconus 

iudiciicxtrcmi  tranfit. 
**■*  Ambiofius.Quafimanii 
"^fanctus  prophcta  dcmon- 

flrct,quafi  oculis  aducnicn 
V^  te  vidcat  iudici)  dicm,ita  di 
t:  EutUomiiii4i,tfc. 

»  Pfocopius.Quodfcrcuc 

laturum  faciem  tcrrc  dicir, 

demollrat  ic  po:nasexaau- 

ru,&  impictatc,  q  olim  liib 

cuiusq;  pfona  latcbat ,  pro- 

diturum  ib,&  rcdarguturu. 

b  £i  etit.  Ocs  fimilitcr ,  vcl 

f>  bonisrcmuncrabunt  vcl 
i  promalisdanabtmr.  NulIadiucrfitascritin(crnobi!e,& 

jgnobile,laccrdotc,&:  laicQ  fcruri,&druim,&c.Ocs  cnim 

cx  xquo  ftabunt  ante  tribunal  Chrifti .  ncccrit  acccptio 

■  pcr- 


T  £jtttcn:a  gaudia  Ir.ftusoc. 

e  T   De.'l4ct  \n  'urp. 


pcrlbnaru  apud  Dcu .  vnde  ^^\  V'^* 
l6b.VaruuSyZ!r  tnagnus  ibism.  lob.j.c* 
cr  fcruHS  r.on  tirnet  dc minujuu. 

*  Procopius.  Dci  furore  il 
lorum  nobis  ofleditur  mc- 
ritu,qui  patiuntur  quo  oni 
nesfiuccxcelfi,  fiuehumi. 
lcsfucrint,fimiics  habctur. 
Eximiorum  cnim ,  &  ma- 
gnarum  rationem  non  i'o- " 
lct  hoftis  habcrc,fcd  vfitatii 
ordincm  confundcre. 

*  Thcodorctus.  Poft  rcfur  Qi^daliire- 
ius  p-  fcf"!'  •'•d  ic- 

facics,^""'!,"  ^^"- 
occcdat  dignitatum  varic- Thcodoretus 

tas,noncnimefti"crUUS,  &  rcfcrtadph- 

libcr  in  Chriltolciii?  Ef  cric  mum. 
ficutpopulus,  ficfaccrdos, 
quiaqui  faccrdos crit,anio  E 
iicbitur  facerdotio,  &qui 
cx  mcdia  plcbe  crit ,  faccr- 
dos,fict  ficut  ieruus,  fic  do- 
minuseius,  qniaferuus  fict 
dominus  inaduentu  Chri- 
fti ,  &  dominus  fict  fcruus. 


C     Sic  fncerdiis.  Bonus  popu  |    Dcffruaa 

lus  cu  bono  faccrdotc  pcr-  c& ,  rmc 


a1  fcf  ^ro('hcus.    bTI-ugebi. 

nim  locijtus  clt  vcr  bum  hoc.  t  Luxit,&  dcflu 

a  T  Terren:  b*    iJ  a:  t"'r 'n  videSjiUf .  7    *"*'.~~  -  — ••—  " 

»        o   •    r       •>       /1  j  fl      ;►     U-    c,-.-    4  cipicr  coronam  vitx,  mali 
xittc'rra,&infirmatacft:dcfluxitorbis,&in.  8  ^P^„i^,,rti„,i,unt  tormcn- 

'  '  ^:";;";^^^^ ;::,:!^"'T;-;;:rJ;::"'"  '"f«"-^--"'"''"         ta  gchcnnx  finc  acccptionc 
firmata  elt  aJtitudo  populi  tcrr?.' &  tcrra  t  in-  y  pcriona: . 

a  T '^  >>>!■'* ''■■'  T  fropterf'«,  qoi  ..jBguineni  faujuini  iniicoeiunt,  klan-         d       7  CW.TCTrCna  OpCra  acl 
pnineminiefftrtoi«maJ  .tominum  cUmate  ferriunt.  ^  nillilum  rcdigentUr,  Vt  abO 

ttrfcda  cftab  habitatoribus  fuis,  quia  tranf-.  lo  htaimaginc  terrcni  homi- 

nispermaneat  imago  coe- 
leftis.Caro  cnim,&  ianguis 
reununi  Dci  non  poilidc- 


a1  suiptuvel  naiurales.    bTv^i ><"(»*  mindus  prius  jL.cpii  natuiilcm  1 1 
legera.fea  poltea  lexpo  Mojrlen  datacit  quu  piiina  diQipauel».  T  Legein, 

t  T      onluetulims  . 

grcffi  fimt  Icgcs,  mutaucrunt  ius ,  difsipauc-12 

a  T  faaumaioicitif quuddtbeiettllclenip»4«mim. 
S  '  Itr  nialedifVi  in  igncm  sicinum 


c  runtfocdus  fcmpiterniun.  Proptcr  hoc  malcdi  j^ 


non 
bimt^quia  mortale  hocm- 
duct  immortalitatcm. 
e     MaUditiio  vorabit  terram. 
Siciit  in  principio  benedixit 
Dcus  omni crcatur? ,  fic  in  j,;^"!;^^'^" 
fine  maledicit  his  qui  tcrre- 
ni  funt:ncc  pcrcgrini^fcd habitatorcs tcrre:&  q  in  ca pcc  ^ 
cantobhti  conditionis  fuc,contraicmutuodebacchan- 
tcs.Et  pauci  remancbunr,  qui  habcant  imaginc  calcftis. 


Lu.xit 


NICOLAVS   D  E    LYRA. 

,Cap.    X  II  I  L 

Ccc  dnus.  Aliqui  cxpofnorcs  dicHttt ,  tpihd  hoc  ca- 

pituliijxpottenuii  cfl  ad  literali:  de  deJlruWone  Idu^ 

nuoiu,qua  fuprateiiiit  prophaa  briuitercapitido 

ii.Scd hic  refumitur ,  vt diffuftns  pcrtraclitur.  Sed 

hoc  di£iii  non  habtt  apparemu,quta  nec  c.x  litcra  hit 

lus  capituli  nec  ex  circunflantia  habetur  aliquid  pcr  quod  intcUigi 

dcbcat  de  idumsa.  propterquod  B.Uieronymusdicit  modproi^he- 

ta  hic  loquitur  ad  literam  de  cuerfionc gencrali  totius  mundi  tniu- 

duiofinali,  itaquodin  prxcedcntibus  propheta  locutus  fueratde 

fubuerfione  diucrfirumgcntium  in  fpeciali  fcilicct  ludprum,r,aby 

.     loniorum,  ^e^yptiorurn,<jr  hiuufmodi,  vt  patct  expr^cedentibus. 

lUcautcmloquuur  gencraliter  de fubiicrfione  mundi  circa  finale 

luiicium.  Et  quia  illud  iudicium  erit  ad  ignomi>.iam  iniquorum,& 

gloriam  iuJiorum,idcofic  proceditur.  Quiaprimo  ponuntur  pcrti- 

nentia  adislud  ijdUium. Secundo propheta  infurgitad  DeipreiO' 

tiium  capit.  fequen.  Vrima  in  duas  ,  quiapriniu  pnnuntur  quxdam 

0udUium  antecedeniia,&  fecundo,confequentia,ibi:Et  c:it.Vrma 

in  duas,qnia  primo  d^fc  ribitur  tribulationis  circajinem  mudi  accr- 

ladj  ^'*''*'l'"'*"^"  eitisincuitabilitas,ibi:formixio. Circaprimii jiicn 

dum,quod  tribulatio  mttndi  pr.ecedens  iHdumii,Hcet  futura  fit  hor 

ribilii  iniu(lis,tamc  erit  iu'lis  materia  confolatiniis,  propter  quvd 

f^fxatjr  Luc.21.de hocloquensydixit ^poflol:  His  autc  ficriin- 

cip|etihus  rcipicifc,&  lcuatc capita  vc{[T:i.\rxhilaraiecor. 

M   ')   <\_.A   L  l  T  E  l\. 
I  ff«</o7»mw,^(,InpccdctibusIfaiasdcnritiauit  diucr- 


da,yt  expon^t  Cei.hom.  i.Et  ideo  hu  primo  ponitur  malorumtri 
buUiio.Sccnndd  tuflotTi  coHjolatio,  ibi:  Quia  hxc  cmnt.  Trima 
in  duas,qiia primo  ponitur  malcrum  a}fiitUo,lecund6 Utitiefub- 
tracfio,ibf:Luxit  vindcmia.C/VM  pnmum  diciiur: 

1  Eccc  dominus  nudabit  tcrram.  i>KW  per  igi.em  corfiagra 
tionis, prfcedcntem  niduinm  aflatu  fuo  in-mutiibiiur . 

2  Nudabit  tcrram,&  diffipabit  cam.  Herbis,&arboribus. 
j  Et  affligct  faciem  cius-  i>uta  igne  prxdido  fuperficies  tius 
irtrnabiiur.  Lt  auipiiur  hic  affiiclio  rnetaphorUd,ficut  &  per  op 
pofitum  dit itiir  n rra,velprattm  ridcre ,  quando  firefcit. 

4  Et  difpcrgct  habitatorcs  cius.Q.««<i  tunc  omnes  morientur 
vt  rifurgaiit  m  mdicto. 

j  Et  crit  ficut populus.  Idefi ,  quantum  ad hoc  tion  erit  acce- 
ptio  conditionis,  staius,  auifexus. 

6  Luxit,&  dcPinxit.ldefi  habitantcs  in  tcrra. 

7  DcHuxit  orbis.  .^  flatu  fuc. 

8  Et  infirma.  L>Hia  dcfecit  in  hominibtis  dominium,  &  primi- 

9  Et  tcrra  intcr .  Idcli  habitatores  ten.(.  (patus. 

10  Ab  habitaioribus  iiiis  .  Idefl  ,proptcr  pcccata  inhabitan- 
tium,id'iif  bdttur: 

1 1  C^iLi^  tranfgrcfii  funt  lcgcs.Diuinas,  mutaucrunt  iusbona 
confi^'  inaims  tjnf  (Ji  ius  huthanum  . 

I»  Diffipaucrunt  focdus lcmpitcrnum.  Frfcif»f«conrr4 
ius  naturxtijuodi»  rnentibus  humanis  indcUbilitir  efi  friptum. 
>?   Proprcr  hoc  malcdiaio.V6</ic«  Dcr.      *  Vora- 


faium gcntiu,&  rcgnoru  fubucrfionc,&  hoc  cft fccijdii 


Tom.  4. 


H 


I 


Gloford.  &  NicGlai  de  Ly  r  a 


T  Tctrenos. 


L\XC,l9-(. 


huc.6.  d. 

t   Ceflabit. 


^3    .   .. 

a     Luxitvtnd(mtnjn{irmatar!' 

tis  eii.  In  coriimmaticne mu  ^io  vbrabic  tcrram,&t  peccabunt  habitato- 

diprxteritarum  dcliciariim  a  f  smpcbuiu.ndK-noMiiiino.      bi  Aiiia-oKs. 

rccordatio erit  materia  cru-  rcseiusrideoqj  infaniont  eultores  eius,  &  re- 

CiatUUm. Vnde:  Purpurai" di  j^Aiijsdahinaw.    b<|  Multivocati,paucielccti.     cf  Amator  vini.iSc  «rbric 

Uesqui  recepcrat  bonain  Vi  tats.EbiioliietnuinDeinjnpolfiJebunt.  1  De   vincaSodomoiumvinca 

J^t^^rnUL— n":  almqu^ntur  hommcs  p^udt^Luxitvindcmia, 


232 


J 


rariffimiscomparetur,qui-  D 
bus  cxculsis  vix  pauca:  re-tl 
manent  in  cacumine   ar- 
boris  :  colledis  quoque  ra 
cemisvix  pauci  remanent 
invitibus  vacuis. 


t 


f  Rifu: 


<1olotc  mifcebi  tur. 
a 


S,t'J"S!"^'""b  infirmatacftvitis:ing.Wrunt  om„es,qui 
b    ingcmmrunt  omties,qmU-    l^tabatuicordc.  t  Cellauitgaudium  tympa- 

norum:  quieuitfonitus  la^tantium,  conticuit 

a  f  Q^ja.     •  Alisscintico,     b  f^.Vcutante. 

dulcedocithara^.Cilm  gaudionon  bibent  vi- 

a  f  IndiciudJcij  arnaiapco  dulcibusoibeut.  b  "f  Omnis  cbtictas  ijusftatum 
me^itisei— ftii.liomines  ••'gilaie  non  patitur. 

num  amara  ericpotio  bibentibus  illam .  At- 

a  1  Qjirlibet  fpititualis,  vt.-i  3abyIon.     b  f  Vanitas  vanitatum,  Scomnia 
vanitas.     c  *|   O^x  modo  marinote.&cbore  decoratur. 

tricaellciufcasvanitacis^claufaeft  omnis  dd- 


*  Procopius .  Qiii  pictata 
colunt,  non  patitur domi- 
nus  in  iftas  minas  incurre- 
re .  Non  enim  cum  impijs 
iuflosperditurus  eft  domi- 
nus.  Qfiod  Ezecliielis  voce 
didicimus :  Pili  hominis ,  in- 
quit  j  terra  in  qna  iudicium  i«- 
dicio,  fanguinis  efl.  Quod  fi  in 
medio  coru  fuerint  Noe, 
&  Daniel ,  &  lob,  illi  quide 
profua  a;quitatcferuabun 


6  tur ,  fed  terra  erit  in  interi- 


EccIefiaR.i.a. 
Mtftth.7'b. 

J3 


tabuntur,&c.  Hoc  tcftimoniu 
ingcrimus ,  eisqui  inconui- 
uiisno  folum  giila,  &  cbrie- 
tatCjfcd  auribusluxuriantur 
vtper  omnes  fcnfus  animsB 
fortitudo  molclcat.  ^ 

C  ^ttrita  eS^t  Cmtas  vanitatis. 
Mundus  inqno  omniava- 
na  vanitas  vanitatura  &  om 

nia  vanitas.  .     ^    d  mus  nullo  introeunte .  Clamor  erit  fuper  vi-  7  ^^"^"  ^.'i^^i^J,^,^'^' PJl^^^ 

d    Clumorentfupervmo.Vct       ^-^^^^.^^  ar  Noninanguft.v.a.qu^ducitad  vitam.   bfuc^xios.  tos,  pcr  Damclem,  piuden- 

vinHm.crrorem.  cbrij  enma  n  xranfit in doiorem.  ^^  tes,6c  perlpicaces,  per  lobu, 

errant.Pcr  platcas  (  qusegrx-    no  in  pla^tcis,  dcfcrta  eil omnis  l^titia  tranC-  8  qui  manent  infraao aduer  E 
cealatitudinedicuntur)  fpa  a  <f  cLpnd.tm  ceieberrima.  fusola  animo  intellexit. 

ciofanT&latamviam; quae    latum.eft gaudium terras.  ReiiclaelHn vrbe  9  g    ^tquelaudabmt:cumglo- 

duCitad  morte,   aCCipimUS.        a  t  Mifcria.    THaU!-oui.i.bTPcrc,nasafftuebantagmna   poiulorum .     jo    rtficatUsfueritdominUS.Lzudi 

Superhisergo  qui  errauerut  foHtudo  ,&calamit.  opprimetpoVtasj  quia  n  buntquipoterunt  remane 
in  iata,  &  fpatiofa  via  huius  s  1  prtdifta.  b  «r  impieia^  c  t  con lai  o.-  t.  tius  otbis  mtetitu  hoc  iiunciari.  re,&  prefluram  Antichrifti 
fxculi,  in  die  iudicij  clamor  ^  haeccrunt in  mcdio  tcrriE,in  medio  populo-      fugerc,vel  ardorem  immi- 

doloriserit.  alFit    Tlfdiein.iicii,     b^Sipau-eleaipoftfepjratione  uialormii.  ncntis  gchcnn^. 

■f  sicut e«uf  e    jn  medto  terr^ .  lerufalem  f  rum. t  Q uomodo  fi  pauce  oUuiE  q ux  reman  12  I^    Hi««je«f.Equorum  fimi 
quseft(vtaiunt)vmbilici]s     r        ..  ^*'   •  \        t,  ■    -  c,  litudine,  laetitia  gcftientca 

?err?  Et  autumant  mul ti,ga    ^^^^'''^^  excuciantur  ex  olea ,  &  racemi  cu  tue-      ^^agnitudine . 
dominusiudicaturus,fupcr       ■   r    ■        •     1     ^/•^"^  TinruM.me.  •     ^  fitiihus  terra  laudes  aum 

montemSion exquoafccn-  nthnita vmdemia,£^ leuabuntvocem iuam,!^  diuimiis,gloriamiufii,lnHz^ 
dit,in aere fcdebit,m nube ve    l !„",:; J^ ^.^l^Z^S::^^!:,^^, '^^^^t  chnftuT"-  hvxo,alis terr^ .  A\x autem 

n\cuwndc:<Xuemadmodurnvidi.^^^        l^^^^  vel  fincs  terrx  ,  prophctas 

fhseumcun.tnc^.ficveni.Etzh     ,,  ni,nundoiibetat,.    bf  Latabun.uRnefcbiu  taitia.  15  funt,&  Apoftoll, qui  dc  tcr 

hi.ruriC  vidcOunt  flliurn  homiriif       cTQ,uiaaudiftis  pTmium  vc;trum,&  liuplicium  repioborum  .  rcnls  ad  Csleftia  VOlant  ,  & 

venientem  m  nubihus .  i-^  minus,t  dc  mari  hinnicnc.  Prdpter  iia^c  t  in  16  quibufdam  prazceptoruni  ^^ 

f  Exultabunt  £■      QuomodofipaUCaolSUte,&C,       aTVeUiis.  blO  ApoftoUdoftorcs  Ecclclix.  T  Qui  in  lcriptutis  lacris  Cruditi  jy    fiuibUS  vluCndi   modu  tCr- 

eltis.  TQm  glotiatui.in  doinino  "lotietur  c  ff  Non  vos.  d  fl  EccIj.    «^  Nojn  vna    q 

dodrinis  giorificate  ddminum 

a  «r  Ssculi.  b  ir  Pia:di 
glotiam.  c  f  Vox  eleftOTflm  in  die  ludicij .  ^  Lxx.Abalijs  terri  vox  eorum'^ 


flo  olcf. 


Matth, 


/3.C. 


Aa.i  .b. 


,b  OcdiZ  Pa^cis  reliais,cum  perfecu- 
tio  vorauerit  terram ,  tanta 
critfandorum  paucitas,  tan 


te 


d   r  ]■   18  minant.Dicuntcrgofan£ti 
,   XIX  inlullSj^  Sicnta  Prophetis,&Apo. 

b  ir  Pia:dicate.  T  Non  nolisdomine.non  nobis,  fed  nomini  luo  da  ftolis  audiuimUS    fic  modo 


m 


rf^quibusfupra:  Leuabunt  voccin  fu.im  ,    8<c 


tapreftura,  vttententuretia  .         . 

cle<aififieripoftlt:&pauci-  i  marisnomen  dominiDeilfraei.  A  finibuszi 
C  taseorum  baccis  oliuarum 


impletum  videmus . 


SecrC'  f 


* 


Diuifio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Vorabit  ttnzm.ldefl  homines  terrenos. 

2  Et  peccabunt,&c.  Quia  appropinquante  iudicio  ahundahit 
iniquitas ,  &  refrigefcet  cbaritas,  Matth. 24..^. 

3 .  Lux.vindemia.-H/c  confequenter  defcribitur  fuhtraBio  gaU 
dij:  &primd  ex  defe^u  vini,quod  fulct  effe  mattrii  gaudvj  fecun- 
d»m  illud  Tfal.  103.6.  Vinum  Ixtificat  cor  hominis,jdeo  di 
citur:  Luxit  vinde .  Secundb  ex  JubtraHione  ludi  recreatiui  cum 
dicitur:  4  Ceflauit  gau.  tym.EtpatctUtera .  Teriio,  exde- 
fimdione  habitaculi,  curn  duiiur: 

5  Attritacftciui./(/cfl,^«.f/;6«  ciuitasmundi  qu^diciturva. 
nitas,Eccleft.7fi.i.a  Vanitas  vanitatu  dicitEcclefiaft. &c. 

6  Claufa  eftomnis  domus,&c.  q^a  deficient  bomines. 

7  Clarnor  erit  fuper  vino, idcfi,ex  defe£iu  vini :per  quod  in^ 
telligitur  defccius  cuiufltbet  potus . 

8  Deferta  eft  omnis  laetitia.  In  pnefenti  vita. 

J>     Traflatu  cH.^Ad  locu  beatorii,vbifolit  remancbit  gaudium. 

I  o  Relida  eft  m  vrbe  fo.  Idefi  in  vrbibus,  accipiendo  fingu- 
lari  pro  pluruli,ficut  Exod.S.f  Venit  mufca  grauiffima,  idefi 
multitudo  mufcarum:Sciendum  etiam,qubd  propheia  loqumr  de 
futuris  per  modum  pr<£tcriti  propter  certitudinern  prophetite .  Et 
quia  talis  mndm  loquendi  frequenter  efi  in  prophetis. 

I I  Quia  htEC  erunt.H/c  confequenter  defcribitur  iufiorum  co' 
folatio,  qumunc  funt  deprefji,  fediniudicio  erunt  exaltati ,  Etdi- 
uiditur  induas partes,in partemprinc!palem,& incidentalem.  fc- 
cunda  ihi:Yx  mihi.OVca  primum  fciendum ,  quod  eUSli  adglo- 
riam  erunt  valde  pauci  re^ecln  damnatorumyfecundwn  qtiod  dicit 
laluator^Matt.-j.b.h^tz  porta ,  &  fpatiofa  via  cft ,  qu:E  du- 


citadpcrditioncm  ,&  multifunt,  quiintrantpeream. 
Quam  angufta  porta  &  ardla  via,quae ducit ad  vitam ,  & 
pauci  funt,  qui  inueniijt  ezm.Et  hoc  quod  dicuur  Imc  .-  Quia 
ha^cerunt  in  medio  terrx.  ludicium  enim  vltimum  didtfutu- 
rum  prope  lcrufaLm ,  qu^  cft  in  medio  terr<e  habitabilis ,  quia  efl 
in  quarto  climate. 

1 2  Qi.iomodo  fi  pau.  oli.  Frutlus  enim  remanentes  in  oliiit 
pofi  excuJfionem,&  1  acimi  rtmanentes  in  vineapofi  vindemiatio' 
nemfunt  valde  pauci  rcfpt£lu  coUe^orum:  fic  cleBi  in  iudicio  erut 
valde  patici  refpeilu  aliorim,  &  de  ifiis  paucis  fubdttitr. 

13  Hilcuabuntvocem  fuam.  Ex  magno  affcciu . 

14  Atquclaudabunt. rH?w  jowco>M?«. 

I  5  Cum  glorificatus  fuerit  do.  idefi ,  cum  domint4^  lefus 
Chrifius  in  iudicio  apparucrit  in  formafoumanitatis gloriofa  . 

1 6  Hinn Iet,/.i'ignd  laitite  onedit,ficut  eqinis  hinmes  eX Ixtitla. 

17  De  mzn.'.quiatunc  transferentur  dehoc rnudo  quiefladmo 
dum  maristeptJiuofl,adportumglor;£ in  anima,&  corpore.Etqa 
hoc  efi  valde  diftderabde,  ideo  admonetpropheta  fidcles,  vtfe,  & 
alios  ad  looc  difponat  per  pnedicationem,  &  fufceptionemfidei  Cjh 
tholic£,dices:  1 8  Propter  hoc.i.vt cJi  cleBis  in  iuaicio  exulteits. 

1 9  In  dodtrinis  glorifica  domin\xm.Q.uodfecerutit.Apo- 
fioUaltjquedifcipuliChnH'. 

20  In  infulis  mz.ns.QM  prxdicauerunt  non  folnm  fjabitanti- 
bus  in  ar>da,)ed  etiam  in  infulis  maris,vt  patet  de  Vaulo  in  .AHi- 
bus  .Apofiol.  &  in  pluribns  locis:  Et  qttia  publicatio  Euangelij  pro 
ceffit  ad  omncs  pxi  tes  orhis,  ideo  fuhditu) : 

21  K  ^mhviS  tcnx.  Scilitetdiuinas . 

r^  Audiiii 


M  0  \.A  L  I  T  E  B,. 
tfenfum  literalem.  Inhocautemcap.denimciatadlite- 
ram,  vt  vidcturgeneralcmmundi  fubuerfioncm,  per 
tribulationem  Antichrifti ,  &  per  ignem  conflagra- 
tionis  aduentum  iudicis  prcecedcntem :  qui  erit  ad  glo- 
riam  elcttorum,&  ignominiam  iniquorum :  &  fic  litc- 


raliter  expofui :  propter  quod  fenfus  literalis  eft  etiatn 
moralis,  &  ideo  de  moralitate  non  mihi  videtur  hic 
aliquid  addendum,  nifiquodifta  prardiifla  funt  apro- 
phcta  jVtquilibet  ex  iftorum  confiderationc  feprxpa 
ret  per  opera  i  ufti  ticE,  vt  venientem  videat  uidiccm,  con 

folabitur  &  fecurc. 

^  MO\.A- 


^33 


T 


a     S(cretummtiimmthi.^CC 
rcttft  plenius  cnarrare  pre- 

^  niiabonorum,  nccpoenas 
malonimqucprxuidctpcr 
rpiritnni :  &  indc  dolctdi- 
cci\s -.yxmiht. 

b  form'tdo^&  foura.Voffvint 
hictam  ad  tcmpora  marty 

j  rumqi  amadtempora  An- 
nchriftireferri .  Immincn- 
tccnim  pcrfccutione  mul- 
ti  formidinctormeti,Chri- 
flr.m  vccc.  5:  non  corde  nc 
cabant,&  poO  pocnitcrc  no 
fcbant,  &  ficin  foucam  ca- 
dcbant,poft  inftante  diabo- 
lo  in  laqucum  arterna:  dam 
nationis.licctiam  fictm  te- 
porcAntichrifli. 

*  Seucrus  Antiochcmis. 
Habiratortcrrceft.qui  aco 
gitationibus ,  &  mcditatio- 
ne  rcrum  cocleftium  auo- 
catiir,  tcrrcniscogitationi- 
bus  impl  catus,6c  excogitat 
rstioncs  aduerlum  verita- 
tcm.  Hicenim  proprieha- 
buat  in  tcrra ,  vcluti  dauis 
quibufdam  affixus  folo,  & 
humanis  cogitationib'g'a 

•  ;f':s,  adcoclumanimum 
tOilere  non  potcft ,  hospcr- 
dctDeus. 

c   .^/"rr; /«»r,j<^f.Vtvidcat 
Dcus  iniquitatcsAntichri- 
fti  &  iudicct .  Dum  enim 
non  punitpcccata,  fcvidc- 
rccadillimulat. 
d     fvndamentaterr^.VTxnci- 
pes  ficuli.tcrrcna  opcra. 
e     Confttciivne  conjnhgitur. 
No  quod  tcrra  redigaiur  in 
pulucrc,  vcl  nihilu,lcd  quia 
omnia  tcrrcna  tranfibunt. 
^  Et  quomodo  cbrius  ncfcit 
'  quid  agat,  ficocs  quivcr- 
fanturintcrramaloru  nia- 
gnitudinccbrij  ctunt,&  ftu 
pcbuntadomnia, 
f     TubtrnaculHm  vnius  no3is. 
^  Quod 


Ifai^ap.XXIV. 


a  f  Prxdicari .  b  T  Qjjia  omnia  pncdiAa  impleta.  c  T  Chtifti  luftificsntis 
omncs.  df  Hicd  i-eniibus  alijs. 

tcira-laudcsaudiuimusjtgloriamiulli-.Etdi-  ^ 

a  f  Qaod  oculus  non  vidit.nccauris  audiun  ,  &c.         b  5"  Solinon  poflunt    ^' 
'ffari.  t  Q„Qi;ant«potn?ante  oculosmfos  vrrfantur  5"  ElK 

a  xij,  t  Sccrctum  meum  mihi,  fecrctum  meum 

»  ^  Hfc  eft  cauf ■  luaus.  Idco .       b  ^  Lcgem  fcriptar"  velj  naturalem . 

mini. Vv'  mihi.Preua'ricantes  pr? uaricaci  funt,  j 

a  ^^Exaggeraiioeft.  a 

&  pra^u aricatione  tranfgreflorum  prrcuari- 

a  •"  Etideo.  *  Q_non  differtu'  j.urna,  nec  pt^dicitu.' futura  . 

b  catifuiit.tFormfdo&fouea&laqueusfiiper  5 

Amstor.     a  T  Hoc  ell.quife  putauerit  fugi(Teexalio,incidetinaliuj. 

tc,quihabitatorestcrr?.Et  crit  qui  fugerita 

T  Vel  voce. 

facieformidiniscadet  infoueai&quifefex-  e 

a  t  Volet  explicace.     bf  £i  idconon  euadet .   f  Vt  d;fpici4t  dominus  om- 
niat>eccataquf  pr'nsi[;noiaievirtebatur,  quia  non  paniebat. 

plicuent  de  fouea  tcncbitur  laqueo  ,  quia  7 

af  Fenclh;  Antichtiui.    bfldeo.     c  T  Qui  refpicii  .ctram  ,  &  facit  8 

eam  treHiCre 

c  catara»5l?dccxcclfisapertgfunt;et  conaitien  9 

a  f  ■icrr«motusn<->cnietunt  petloca. 

d  turfundamcntaterrar.Confradlione  confrin 
c  geturterra,cotritionc  cocereturterra.  Com- 

a  f  'nte  vel  habitaioics:  Omnia  cnim  in  momcnio  tianfibuni . 

motionc  coinoucbitur  terra,  agitatione  agi- 
tabitur  tcrra  ficut  ebriu.s,&  auferctur  quafi  ta 

a  f  Vi  non  icfurgit.ideft  non  Ci  habiutio  hominum  inea. 
b  T  rondete,  quji  in  Z><  haria  fcdei  liiper  lalcnmm  plumbi . 

f  bcrnaculu vnius no(ftis.  Etgrauabit ca  iniqui 1 1 

a  f  Ideft,  noneiit  icirena  conueifatio,  vcl  piiftinzutr  liaius. 

tasfua,&:corruct&non  adijciet  vtrefurgat.12 

a  t  Quali  zgioiaBlrs.  f  Vindicando.  Vifitabo  in  viigainiquitatcseoiuw,&c. 
b  f  riofhcias  AniKhiifti  &  dzmoaet  qui  m  aciadilcuirent. 
f  ludicii. 

g  EtcritindiciIia,vifitabitdomin't  fupcrmi-ij 

n  a  YAeteaspoteflates,velqnosl'heltarenaamantes  .      I4 

i  Iftiam  cceli  in  cxceIfo,&  fupcr  rcgcs  tcrr^ ,  qui » 5 

a   f  riouincias.  btQuianon  f(iu.iucriini  lanAum  gradum. 
f  Animzillorum. 

^  funr  fiipcr tcrram.  Et  congrcgabutur  t incon  i6 

af  Colligati.     f  Similes  inpocna.quia  limiics  in  lulpa.     b  f  infeiui  La- 
rum  apeinii  8c  edoditeum.f^c      5   ite  in  it^ncn  zteroum  . 

l  grcgationc  vnius  fafcis  in  lacum.Etclaudcn  «7 

a  5  Eaoioti  facaL.     b T  Euocabuntiu ib  infetis n reccpiit  curpo> 
f  Vfque  ad  iudicium.  ribusliatim  ad  pcrn.i>  ieir'"1jntui. 

*"  tur  ibi  in  carccrc,  &poflmuItos  dics  vifita- 18 


234 


10 


QilP*-^  a  viatofc  trasfertur,  D  ; 

vt  nullum  rcmancat  vcni-  '•  Cor.  j.i- 
gium,fictianfibitfigurahu  +  Ins'»''*- 
iusmundi,  &  crittcrrade- 
ferta  vt  no  fit  habitatio  am- 
plius  hominum  in  ca. 
g     Et  fr>t,&c.  q. d.  Fcneftr^ 
cocli  apertarfunt,  vtprofpi- 
ciente  domino  terrena  pec- 
cafa,omnis  figura  terreno- 
rum  operum  pratereat ,  &: 
Corruar,  nequeinpriftina 
ftatura  refurgat.  Vifitabic 
ergodominusindie  illafii 
per  militia  coeli ,  vt  no  folu 
terrcna,fed  celcftia  iudicct, 
h     Super  militiam .  Inebrtatns  ifj.  ^4. ». 
efl  in  ccslo  gladius  meus.  x^flra  lob.  1  ^ .  b. 
nofunt  munda  in  confpeliu  eius.  ll^Klcin  4.  i. 
Et  in  ^ngelisfuis  reperit  fraui 
tatim . 

i    f\cgcs  terrte. V^Horcs  teneb ra  EphcC  6.  b. 
rum,  contra  fpiritualia  necptitix 
in  caUfiibus.  vndeinDaniel.  Oan.  lo.c. 
Exijt  in  occutfnm  mibi  princfpMf, 
regni Terfarum,  &princcpsre-  Matth.ij.d. 
<^ui  Medorum . 

k  Etcongregab.lWcronym. 
Origcncs  dicit,  quod  poft 
hancfcntcntia :  itt  maledidi  ibiJem» 
intontm  ettrnurrr.pod  multos 
dicsjidcft  poftmilleannos 
vifitandi,  &  libcrandi  fuiir. 
Scd  hoc  tcdefia  no  recipir. 
Didum  cft  enim.  ibmtimpij  Matth.ij.  i. 
in  fupplicium  atcrnum,  itifliau- 
teminvitam  xtctnam .  Qnod 
autem  afternnm  cft  omni  fi 
ne  caret ,  &  ficut  gaudium 
etcrnum,ita  &  fupplicium. 
1  yniusfafcis  in  lactim.  vndc 
^lligate  ea  per  fajcicutos  ad  co- 
burendum . 

m  Etpoflmultos.^i^iotidiim 
quod  n5  addit  a  dno  vcl  ab 
Angehs,  fcd  abfolutc  vifita- 
butur.  Exquaambiguitatc 
vcrbi,&  reracdiu  p6t  in  telli 
gi  &  corrcctio.f.  quod  poft- 
quamiufti  pmiarcccpcrint  F 
i^illiin     , 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

*  I  Audmimusg,lo.f.Chrifii,cuiusgloriavbiq;terraruenprx 
dicata.Etquia  myiteriii  Chrifti  erat  occullii,&/ecrcti<  temporc  ve 
ttris leftamenti: proptcr quod  Ixx.Jnterprctesproeo  quodhabc- 
tur,fupra  ^.cap.  de  chriflo:Et  vocabitur  nomcn  cius  admi- 
rabilis.confiharius  Dcus  fortis,  parcr  futuri  fxculi.prin- 
ccpspzcis  iran/iulerunt .  Etvocabiturnomcn  ciusmagni 
conuhj  angelus.  Ideo  didt  hic prophcta . 
1  Et  dixi:  Sccretum  mcu.fr  duplicaturadmalorem  ajfirma 
tione.ytl  quia  duplexcontinebatur  fecretu,  ibi:  fnian,  perfonJt,in 
t{ua  duplexcotuungitur  natura fcilicet  diuina,  &  humana,quod  ell 
vsldearduum.  .Aliud  tcmports ,  quia  determinatnm  tcmpus  fui 
aduet.erat  valde ociuhu.  Y^m\WUUc  efi  pars iniidctaUs  in qua 
propheta  deploratcafum  pcpuli  fui  ,quiainaducntuChrifti  pauci 
ludjei  crediderunt ,  &  muUi  remanfcrunt  cxcxcati :  C?  per  conjc- 
quensforte&gaudio  eUHorum  priuati,  quodpr,tuidcns  prophcta, 
dicit:  Vx  mihi.  ex  cafupopuU  mci. 

4    Prxuaricantcs  prxuaricati  Ciint  Hicquaterponiturpr.e- 

tiaritaiio:iiuia  Vrimo  puaricatifuni  lud.ti,Chri(ii  humanitati  bla 

p^hemantes:  Eccc  homo  vorax,  &  potator  vini  publicano- 

tu,6c  pcccatoru amicus.  Matth.  n.c.fcutdo eius diuini  atem, 

^  ntracuU  virtute  diuinitacis  facla,damonihus  attribuentes,Luc.il. 

b.ln  Bcclzcbub  ptincipcdaimonioru  cijcit  dacmonia.rer 

tio,moitem  ciusprocurunte.Quartd,ipfumin  fuis  difcipuUs  pcrfe- 

<iuentts,vt  patct  in  .ASUbus  ^pojlolorum  in  pturibus  locis . 

5  Formido,&  {oilC3,5cc.VofiquafupTacircamalosdefcripta 

(flp{na  acerbitas,hic colrquetcr defcribitur cP immutabiUtas,vel 

meuitahiUtas  cii  dicitur:  Formido,  &  fouca ,  &  laqucus  fu p 

tc,q  habitator  cs  tcrra:.  CeneraUter  ena  dicituri}ic:f  ormido. 

^^  l/fttuti(ine..4ntichrifii,qua,diqin  nimis  formidatcs  cadHtin  /0 

"'''  "''^^''CffJonii  cKibeduntcs.  Idcofubditur;  Qiii  fugcrit,&c. 

''^"  <5  Etqui 


6  Et  qu  i  fc  cxplicaucri  t  &c.Tof/  mortc  ^ntichrifii  detranf' 
grcffionepcenitendo,  quiafccundufaniios,  cr  do8oresno(irospoU 
monem  cius  dabitur  aliquod  tempus  panitentia  deccptis  ab  eo . 

7  Tcncbtiur  laquco.  id  eft  igne  cdJiagrationis,quantu  adbcsge- 
neraUter,velfeuttntia  damnationis,quantu  adrcprobos  partialiter. 

8  Qmacataradlxdecx.&c.  ideii taUs punitio  veniet d Deo 
cut  reiijti  non  poieti . 

^  Etconcuticnturfun.  tcr.  quiaperterr^  motii  montesad^ 
quabuntur  ttrro!  plana-ideo  lequitur:Qbirz€t\Onc confringc- 
turterra,  Scc.Et  patet  Uttera  vfque  ibi. 

10  Et  aufcretur  quafi,&c.i^»</  non  babetflabiUtatem:q.d. 
firmitas  terrx  non  potertt  1  cjilicre  volontati  diuinx . 

1 1  Et  grauabit  ea iniquitas  fua.  .Afuofiatupriftino  . 

11  Et  non  adijcict,vt  relurgat.  .Adhocquodfit  apta  habita 
tioni  hominu,&  animaUum:  quia  cfjjabit  motiis  cxii,&  generatio 
&  coiruptio  in  elcmentisitamen  terra  innouabiiur,(^  mcUorabttur 
ftcut&  cxtcra  elemtnta. 

11     Et  crit.  Uic  ponuntur  confqitentia  ad  diuinum  iudiciim  fci 

Ucet  ictrufto  dj.munum  ^  damnatorum  in  infernum  :  &  deduiiio 

tleHorum  ad  calum  empyreum.Vtimi*m  ponitur  cum  dicitur . 

14     In  dic  illa  ,  ideltjupcr  dxmones  in  'jbus  remanfetunt ,  idefl 

vaturalia  integra,  &  in  quibus  couenernnt  cii  angcUsfan^{is,&  (tc 

funt  dc  militia c(xU,vil  quihabitant  inlioc aerc caliginofo  vndedi- 

ciitur  aereapotrftates,&  hoc  modo  poffunt  dici  militia  cceU,ftcut  di 

cuntur  aues  cfU,  co  quod  voUtant  pcr  cflum,  aetcum  . 

I J  Et  fupcr  rc.'. fuper tyranos:&p  cofequcsfup  ovs  aUos  malos. 

1 G  Et  congrcgabu  n til r,& ci.in  infernum,vbi  fimtil  detrudS • 

tur  dfrnories,&  ddnatifctundu  quod  duitur  Matthz  ?  .ItC  malc- 

fti  in  igne  ^tcrnn,  q  parat'  cft  diabolo,&  angel'  cius,&c. 

17  Etclaudcntur  ibi.  i^iamdenonpoteruntegredt. 

1 8  Et  poft  multOS.^»/'Mfio  Dei  aUquado  accipitur  in  bonu,ft 

^  H     3  c«* 


1 


^3J 


236 


Glof  ord.  ac  Nicolai  de  Ly  ra 

/?  iUiin  perpcmispccnisvifi-  fccifrc,<iuirolerimotjrita-  D 

Sr„;%o1ftfc"cft  gSnccd?  »  buntur.Etc'rubcrcctLuna&cofandcwrSoI,  .  milia variis fub.ici crucia.i 

gniigdine  ha  nrnarum ma<^nitudinc, vcl  .f  Pcr,^o.u<l.c,o.b!«.Yn>PMsne».d«n.Elon,mDe..  _.  bus. Vndc: ro/ oZ'/c«ra6;rKr,ei7-  Matth.: 

S.ana  fngili- f4"'f''^™^^^^^^^^  CUm rcgnaUCflcdominus  CXClCUUUm  111  mo-  j  lunan^ndabutucan  fuam. 

*otS'*  """dniarbitriodcrdiaurticft.         aTCamhom.nisiY^itUcft.f  ^.wia.ckarum.rrophe.atuAApoftoio.um.  j  b    j-f/jww.  Qui  imitantur 

RoDj.8.d.   3    £tm</«/ief.Vndecrcatu  j^  fcSion,&  inleruralem^&incofpedlufenum 
ra  ingeinifcit  &  parturit.  TEagiotia  quimvde.um  loiifii.juci. 

Ccrnens  homines,fcilicct      fuorum,  fucricglorificatus. 


qui  fuo  fruebatur  lumine , 


jiihil  dignum  Dci  bonitate 


vetuftum  dierum ,  quales  Exod.  i 
4  prcsbyteros  iubetur  Moy-^^""' 
lcs  cligcrc,qualisfuit  Abra 
ham  mortuus  in  fenettute 
bona . 


N  I  C  O  L  AV  S    D  E    L  Y  R  A 
'cat  Luc.i.f.  Vifitauit&  fccit  rcdeptione  plcbjs  fu 


quetiter  ponitur  leiundum  de  ^loria  bonorum,  cum  diciiur. 
Et  hoc       1     Et  crubcfcet  luna .  T^louquia  tunc lumen  eorum  minaetnr  , 


B 


ieternum,&C.  -^i'"  mcdoacdpitur  vifitatio  Dei  in  malupanx, 
fmtinfra  27.  g.  Vifitabit  Dominusingladio  fuoduro, 
&C.  Ethoc  modo  accipitur  hic  fecundurn  dotiores  cathoticos  .  Et 
fitfenfus:  Poft  multos  dics  vifitabuntur,  Jdeft,poji  quodcu- 
(fue tempus  datum  in  pana  detinebuntur .  Scienium  tamtn  quddfic 
in  Bebrxo  habetur,^z  dicbus  multis,vW  adiebus  multis  vi- 
Jfitabuutur.  IdeJi,propeccatis  diebus  midtis perpetratis punicn- 
^ur,  fcilicet  pro  peccatis  perpretatis  a  principiomundi .  Confe- 

'  A  D  D  I  T  I  O     I.  * 

jn  cap.z4.  vbi  dicithr  in poditt,  ideofubditur:  A  finibus  tcc- 
r^laudcs.  Scilicct  diuinas,  &c. 

}joc  quod  dicitur:K  finibus  terrx  laudcs  audiuimus,&c. 
^equendo  expofttme  pQftitla ,  qux  eH  vera ,  poteft  referri  ad  hoe 
quoddixeratpauloante,quiah^cernntinmcdioierra. 

T?Yoquofciendum,quQdhic  propf}£ta  doletdetm  qubdpanci 
degentefuafcilicet  Jfradadlj^ount  doHrin^  Chrifti :  ciim  tamen 
in  meiio  eorum  Chrifius  conuerfatus  eU,  &illi  qut  longe  erant  fci- 
licet  in  infulis,&  extremis  terr£  in  magna  copia  ipfi  Cbrifio  adh.e- 
ferunt.  rnde  cm  dixijfetfupra  :  f*ia  hxc  etunt  in  medla  terrxjci' 
licet  Jerufdem,qu£  vt  dicitur  ingto.  eft  vmbilicus  tcrra  a  qua pan 
ci  exclurt  funt,  fciiicct  ^pofloli ,  de  quibus  dicit :  Hic  kuabunt 
yocem  fuam>  &C.  Verauorum  dotlrinam glorifitatus  eft  Dais 

etiam 


rrfl>t8u  luminis  patrif  fccundum quod dicitur  ^poc.  2 1.^.  Ciui- 
tas  noncgctfolenequelunavtluceantinea,  fcddari- 
rasDciilluminabitillam,  &lucernacius  eftagnus. 

2  Cum  regnauerit  dominus  exercituii.  id  ift  angetorum. 

3  In  montc.  Scilicet  catefti  de  qua  dicitnr  Gal.  4.  d.  IUa  quas 
furfum  cft  Icrufalem  libera eft ,  qus eft  mater noftra. 

4  Et  in  confpcdu  fenum  fuorum.^ciZ/cfr  patriarcljarum, 
prophetarum  ,&  aliorum  fanBorum  .  FueritglorificatUS. 


-es  tt* 


CAP.  XXV. 

OmineDeus,  &c, 
*  Procopius. 


^phef.  I. 


{,uc.  \. 


Abfoluta  difputa 

tionedc  vniuer- 

fo  pioru,&  impioru  iudicio 
cuius  fineXpi  regnu  fecuiu 
eft  in  his  Deii  laudare,&  glo 
rificare  ^phctes  aggreditur, 
b   Cogitatmes  anti.  *  Idcm . 
Huius  cofilii  antiquitatcm 
(Qhrift'  meminit,cumdixir, 
Toffidefe  regnu  quod  vobispara- 
■  tu  cflfd  conftitfitione  mundi .  Et 
Paulus :  Sicut  elegit  nos  in  ipja 
mundi  coflitut>one,vt  jan^i,  & 
immaculiti  irt  cdfpetiu  ms  effc' 
mus  in  charitate  .  Qupd  fi  eos 
fequaris ,  q  ad  Xpi  aducntu 
ifta  rctulcrutjCofilij  antiqui  d 
fate  expreflit  Simeo,  dices ;  ^ 
Quia  viderunt  ecuti  meifalut«re 
tuum,quad  parafli  antefacie  omniu  populorum.Et  Zacharias,£t 
erexitcorn»  falutis  nobis,  in  domo  Dauid  pueri  fui .  Sicut  locutus 
ffiperosfanchrum,  qui  dfxculo  funt  prophetarum  cius . 

^men 


tu,  exai 


jiiam  fecifti  mirabilia ,  & 

^  TQH.<»Pf*4«'*'"*"'''''°'*'""S'?'*^?^''''v  J*   ^  AbsEteino.    c  T  Vciitatc 


b 
c 


imp  letas ,  quando  dicetut:  V  enite  benediftt  &c.     d  f  Hoc  eft,  eft, 
e  T  Caufa  quate  cpnfiteatur,  &qua:  <int  mirabilia  &copnationes  artiqui 


etiam  in  infulis  marisfcilicetin  rcmotis .  \«nc  autcm  f^bdit :  A  '^ 
finibus  terrae  laudes  audiuimus  gloriam  iufli.  q.  d.  admi- 
randoin  rnedio  tm\e  ,  vbi  jaius  fuit  tciebrata.JuXta ittudVfalm. 
Opcratusesfalutem  in  mcdio tcrTX,nonfueruntnifipauci 
inuenti,  pctit  racimi  ftmta  vihdemia:&  tamen  efinibus terrje,ideti  P'»'"'' 
ab  exiremis  laudes audiuimus gtoriam  iu(li,fcilicet  Chrifti.  Et  quia 
hoc  contigerat  10  qubd  propter  peccata  iUius  populi  fecrctum  Chri- 
flid  fcculis  non  cognouerat.  Ideo  fubdit:  Sccrctum  meii  mihi. 
Et  eflfenfus,  fecretum  fcilicct  myfierium  Chrijii  meu,fcilicet  quod 
propheti':^  mihi,  idefl .  non  eis  profuit ,  fcd  mihi  itlud  quod 
l)abetur  fupra6.cap.  Excxcacorpopulihuius;  Etdupticat 
ifta  verba  fcitictt  fecrctum  meum  mthi ,  quia  non  folum  verbis , 
fi  d  etiam  rerumfiiittis  huiufmodi  fecretumprophctauerat :  Et  fe- 
quitur;  Vje  mihi.  ex  compajjione gentis  fute ,  vt  di£iim  eft.  Cx' 
ttra  cxponam  ur,  prout  in  pofiiila . 

C    ^?Ken.Hcbra:um,quofg 
pc  dominus  vtitur  in  Euan- 
gclio:  ^men  amen ,  ide;^,  VC;- 
revcre  «/itoTO^/j. 
*    Procopius.Horubono- 
Tu  cuentu,quiaquamceleif 
rimc  intueri  cupit ,  fiat  dne 
deprecatur.Precatur  autem 
coru  nomincqui  beatitudi  F 
oe  potitifunt,  dcreliquisg 
in  mortali  vita  ante  prjEte- 
xictUtfVofuifiiciuitatcs  m  tumn 
lu,  adijciens:  vt  eu  etia  idco 
laudaret,q>impias  Atheo-  f  con 
,    rumhominiaciuitatcseuer  ^"*  <^ 
r  .  -  8  tit,malaeoruopera  fortaf-j^"S^- 

lOrte  j  fcjipfasq;  aduerfarias  pote- 
flatcs,vrbiii  appellationcfi- 


P-     XXV- 

a  ^  Hxc  Ifaias  de  dieiudlcij,  Tcl  de paflione 
domini  giatias  agens  p atii. 

f  EtE!o 


Omine  Deus 


mcus  t    cs 

a  T  tif  dicando  magnitudinem  tuam  . 

b  T  Giatias  ?eam  . 

Itabo  te ,  &  confi- 


tebor  nomini 


■3 
tuo 


,  quo 

a  Kctt.buendo  vnicuiquefccundum  ope- 

la  fua 


I 

2 

3 
4 
5 
6 


fidei 


Qui 


uia 


t  (cogitationes  antiquas  ftdeles  amcn. 

a  T    lerufnlcm,       b  T  B^uiux ,  c  T  Wcft 

poiuifti  ciuitatem  in  luraulum ,  vrbem 

a  T  Huipiliafti.  bTIuda;orum.  T  F.lij  alieni  mcntitifunt  mihi.  Et  aiibi. 

Vos  ex  patrcdiabolo  cftis.  _ 

in  ruinam ,  t  ddmum  alienorum  vt  non  fit     gi^ificas,quas  muru,&  vrbg 
ciuicas^  &c  in  lempiternum  non 


j  •  c  .0  ^'3^pc  vocauit ,  j)pter  robur.  ^  „^j 

ardlhcetur.  ^°  a  0«//.EucrlaaNabucho 
donofor.rcftitutacftaNce- 
mia,&  alcfu  sumo  facerd.Eucrfa  aRoman.  rcftitutaeft 
ab  Aclio  Adrian.fed  no  jn  code  loco,nec  m  ftatu  priftin. 
e  Et  in  fempiternum.Yt  mille annoru  rcgnum,&  aurcae 
Icrufalem,  &  gemata:  fabula  quiefcat.         ^  Et  faciet 


NICOLAVS    DE   LYRA. 
Cap.    XXV. 
Omine  Deus  Hic  confequemer  infurgit  propheta  ad  Dei 
pneconium  ex  viflone  pr;edi£ia,&  primo  ponitur  prophe- 
tx pr^conium. fecundo celefliu ciuium ^ibi :  Supcrhoc 
laudabit.  Circa  primum  dicit  propheta : 
I     Dominc.  J\atione  gener^l.s  gubernationis. 
1     Deus .  [{atione  creationis. 

3  Meus.  f{atione  fpecialis  itluminationis , 

4  Es  tu.  &  non  alius . 


5  Exaltabo  &c.  Ccllaudando  te  ajjidui: 

6  Quoniarn  fecifti  mira,  Jn  damnatione  malorim ,  &  glo' 
rificatione  iuHorum, 

7  Cogitationes.  Q^ia  ifla  difpofuifii  ab  aterno . 

8  Fidclcs.  Qitia  vniuerfg  vie  Domini  mifcriccrdia,  &  veritas. 

9  Quia  pofuifti,  &c.  iluod  fxponunt aliqui doBores  noftri  de 
defirutiione  Icrujalem  fatia  per  Tilum  &  f^efpafianum .  Scd  huic 
diBo  obuiat  quoil  fequitur. 

10  Vt  non  fit  Ciuitas,&C.  Jerufate autc  rcfdificata  efi  poft  il- 
la  defirutiionS,  fed  ad  hoc  refpondent  quod  eft  alia  penitus  liuitas 


MO\.AL}TEI{. 
I     Domine  Deus  weus ,  &c.  Inprincipiohuius  capituli  fc- 
cundum  fenfum  literalem  ponitur  gratiarum  a(f}io 
prophctx  de fibi  fada  diuinitus  rcuelationc,  ficutdici- 

tur 


tur  Da.2  Ponif  gratiarum  aftio  de  vifionc  Nabuchodo 
nofor  rcuelata  Danicli.  Etinhoc  Moraliter  doccmur 
quoddc  omni  cognjtione  yeri,  maxime  circa  diuina 


debemusDco  rcgratiari. 


t  Super 


t^oMa 


/il^a  Etf.iciftdc- 

'^\  mhnn:  •}:  PrO- 

'   copius.Ncdc 

lcifb  vfurpa 

ri  putarct  lu- 

dxi,  gratiaq 

in  caetcrasgc 

rcsdjfFulacfl, 

hisucrbis  ad 

ijciuEc  facist 

CTf.&bibcnc 

ucrc  uitis  ui- 

nuillud,qdfc 

no  priusbibi 

turu  affirma- 

uit  Chriftuv, 

doncc  nouu 

cuaplisincjc 

jo  tumeret . 

]>  Qui  ad  incar 

narioneChri 

fti  itVa  refe- 

fcuniex-runt,pcrni6- 

ctruni,  &  tcm ,  ccclefia 

^^''""'"defimiata  di- 

:reUmcnC"n"t,qua:& 

.ocffobu  Ipccula  &  pa 

■  mniuni  cis  Vifio     ^p 

p  shini  ,  do^matQ  aiti 
:°^"'"f  •  tudinc,  ala- 

miuodo- 
ri'omncsruniq'-.q»»«^ 

o!>.  t£vocat.Pcr 
vjnumaut& 
vnguctfi  my- 


Ifak  Cap.XXV. 


238 


•  «Vcittunileruralem  ^Hicviii<liA*. 


b  f  Gentimn. 
d  «rF.ccIeda. 


e  f  In  pjnTonibus  pro  romine  Clirifti. 

Supcr  hociaudabit  re  popuIusfort/s,citiirasgcnrium  robuftarum 

c  l  Mefc  .-^ V '"  ^«h."'»' «<;''""/  Hcbion...crt  p,upcr  lupcr  pullu,„  .,(!,',,:  Wer  CCh,",Vu 
j  ,  Ideft  CI,„fto,  qm  du..:  Vulpe,  foue«  h,bcr.t,&c.H.a.us  qui  intdlij;,  lupcr  rgcnur.V  p^^ 


I  o  ficco. 


aii.  26.i. 


•        «,    .  ----.-,••-••- ■»-"."»<:"  n."<:r..,«t..>-aiusqu,.ntci,,j„iupcrrgcnum  &  p.,upf. 

timcbic  tcquia  i-adtus  cs  forticudo  pauperi/ortitudo  ecrJno  in  tri- 

afPamon.f.  fpa„buli.     bf  lu.Uiciimpetas.    cfPtotca.o.  f  Quandodix^tratcr  iimi.^^.ua.cmm,,  ^- 
(p.Mtummeum.     d  rMo.tis^vt  non  dcficetct  8c  die  tc.ti.i  relu/^.ct  '        *""' """""""'"''^ 

bulatione  fua,tfpesaturbine  vmbraculum  ab  sii\u  Spirituscnini 

,^^  luda^crum.     b,  infan.en.,     c  fNonfubucttcns    d  flefum  in  .-a«Ione  imn,obilem.  eVl^dicuntp.t.cntes. 

robu(torum  quafiturbo  impcIIensparictem.Sicura:ausin  t  fiti,tu 

a  r«l,as,t,:s.  b  •■■udiorum.  '  ' 


II 


a  r  «l,as,t,:s    _       ..., 

.^  *l>..  I  ■  l»  »  •!•     1    .  >^  r-         I  ^  cf  Moriuntur  vitesi. 

multum  alicnorum  humiliabis.-Sa^auafi  calorc  fiib  nubs  torrete 

4  fOp.nionelua.  b  f  Sagittz  patuulotum  faaa:  fun.  pl.eorum.  c  f  Rcditad  dicm  iudicii.  f  In  dieluJicij. 

/-         »  hr  n      .  /-  **  ':,''"'*  psflionenidomini. 

propagmcm  fortium  marccfccre  facics .  Etfacictdominusexeici- 

a  fNonludjE.stantum.    b  f  tlcaiscxomnifopulo,    c  f  Sion.  f  In  ecclefiacilefti  :  vcl  vi  aiuntU.oci  mo,-.e,„ 

Sjonfcdcns  vt  pr*d,.1um  ell  ,udicab,t.  d  rOmnimodam  beatitudincm  vnde:iat.abor  cumaD  L  o    ■!.T  Fr 
al,l<i:rorrente  volupiatisr'a:po.eos.  ■""  ■•i' 8'"^  'ua.  tt 

tuum  omnibuspopulisin  moncchoc  conuiuiu  pin^iiiumj  conui 

a_fHolocauftaracdulla,a.ocv,.vindm.r.efecatx.      .  -^      ,rurim.n*  line  f«r 

uium  vindemi?pinguium  medullatoru,t  vindemix  defecarar.  Et 

*  '^  ^'"^n'^^"^  recnndum  quo.dam.     b  rMor.is  vcl  peccati  ve!  d,aboIi. hoc enim  vinculum  Pxiraum omnibu» 
colligatumetatapnmopaieme.     c  f  ^bforptaclt  morsin  viclotia  tua.  "•vr"numommbu$ 

pra^cipitabit  in  motcilto  faciem  vinciili  colhgati  fupcr  omncs  po 

..Jeft.  .fAbinitio.  fDomin,.Oufte,udic=r,,ve1d.abolus.     b  Gry.eiugura  lupct  filiosAdi      cflnd,e,uf,cij 

pulos,&;j[clam  q  orditus  cftfupcr  vniucrfas  nationcSjpr^^cipitabit 

'  '  ^l?,^'^'^"'""  *"""^  «corporis .  mnino  tam  t.onorum,c,ua.n  malotum.      f  vt  ampl,us'Hon  la  diflolutio 
^  amrnx  &  corpor.s.  b  «Beat.  qu.  lusent.qoomam  .pfi  confolabuntur.  Et  illud  Abftctget  Deus  omnem  h 'll™ 

mortcm  m  icmpiternum.t  Et  auferct  dominus  Deust  lachryma^ii 

fSanaorum.fSeruitutcmdiaboll.  f  ^anftorum. 

ab  omni  tacic  6Q?pprobrium  populi  fui  aufcrcc  de  vniucrfa  tcrraj 


X 

2 

4 

6 

7 
S 

9 

10 

ir 
12 

H 
15 
16 

17 

18 

19 
20 

21 

23 

23 


m\ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  &  in  aliofitu.HHod  arguitur  c.x  boc  quod  Chriftus pafjusfuit  extra 
lerufalem.yt  habetur  ic.  i  ^.&  Heb.x  3  .Loca  autera  vbi pafjus  fuit 
tr fcpuUus  fmt  (.laufa  intra  lerufakm  qux  nunc  efi,  Sed  hoc  non  vl 
detur  valere,(]uia  hiHoriographi  dicunt  Jerufalem,  nuje  nuc  efi,e(fe 
in  eodemfitu  cum  prxcedeittiihoc  e.xcepto  quod  a  parte  .^lquilonari 
murusfuit  dilatatus  adincludendum  loca  prxdicla,  &  idconoraine 

_.  haius  ciuitatis  inteliiguntur  omnes  ciuitates  tnundi,  actipicdo  fingu 
lare  pro  plurali,eiux  omnes  de(iruntur  infine  mnndi,ficnt  diciii  eft 
cap.pr^cedenti.Vropheta  enimin  hocca.gratias  agu  de  vifione  fiLi 
faHa,prout  contineiur  prxcedenti  cap.&  ad  taletn  dejiruclioncmfe- 
qnetur  alia  rexdificatio. 

l  Sn^cr.Hic confequenter ponitur gratiarum  aHio  cxkfiiu  ciuiii, 
&primb  de  fua  promotione,fecundo,de  dxmouum  dcpn/fonc.c.^j 
Trima  in  duas:qaprim6  gratiatu  aflio  de  beneficijs  collaiis  in  ter- 
ra.fecudo decollatis incxUJii  patyia.cafe.  Circapritnuponitur gra 
tiarum  a8io  de  quadruplici  bencficio.f.de  duplici  cuafionc  mali,& 
de  duplici  eonfecutione  boni.Et  fecundum  Impars  ifla  in  quatucr  di 
ttiditur,&  patebunt  partes  profequendo.Tritnii  malu  eH  perjecutio 
tyranorii  huius  rnudi,a  quafuntpenitus  liberati,et  hoc  tfi  quod  dici 
tur  hicSupct  hoci.caUJlis  qui  nonpot  ampliusafuoflatu  dcijci. 
»  Ciuitasgcn.Ro.f.««/«»j  cxlefiium.  Et  (fl  repllcaiic  ciujUem 
fententix  ad  maiorem  ajjirtnationcm. 

i  Timcbit  tc.f.timorcfilialis  reuerenti.f,qmtimor  rcmamhit  in 
fatria,ftcundum  illud  P/a/.  18.  Timor  dili  fandus  pcrmanct 
m  fcculum  feculi.E^  huius  laudis  & reuereti.i.  Jiibduur  ratio  cu 
dicitur:  4  Quia fi(k\is.Vruf}ans  cipatientiam  contra  tyrannor 
faupcres  fpoliantes.  5  Fortitudocgeno.Q«/<i  cdculcahaturadi 
uitibus  in  pr^fcnti  vita.     6  Spcs.i.Jupetborim  rabie. 

7  Vmbraculum  ab  x(\u.Cupidiiutis  antiquorum.vnicfubdi 
tur,  quafi  expofitione  prxcedentium, 

8  Spirituscnim,&c.  Id  cji,  tyrarmorumpotentium. 

9  Quafi  tur.&c.(>«/a  impellunt  iuUos  it  innocZusftyranide 

10  Sicuta:ftusin  i\ti,Sicut  .n.homofitiens ab  xliu  aggruualur, 
ftcpauperespertyratinideminiquorum  ,  qux  tatncna  Dcudiflrue- 
tur,ideofubditur.      1 1   Etquafi  calorc.J.  lyrannorum. 

1 2  Marcefccrc  (zcics.i.deficere faciet.\ubes  enim  mulium  cale 
fallafHbfole  immitit  calorim  inferius  fupcr  terrx  najceiitia:e.\  qno 
«liquando  fubiio  marcefcunt  &  dcfucantur ,  fic  virtus  diuiiia  ali- 
quando  repente  defiruit  potcntiam  iniquorum, 
'<a.h  pat»  p  .^f  facict.  Hxc  eflfccunda  pars,in  qua  ponitur  cunfecutio  primi 
boni,quod  refpicit  refeclionZ  anima  infactamcnto  Eucharifiix :  qd 
ifiiitmdominus  inccenaimminentc  fuapajfione :  &quantutn  ad 
hoc  dixitpropheta:Et  (zcl  ldefi,Chriflus  tex  angelortitn. 


ftica  vnaio-  D 
"e,,Sc/a'ira-  L.b.r.Jc  dc 
rc  fans^uinc.  ">"nitr.c.  10 

*  Eufcb.Hii 

iufmodicrat 

Ifaia;  mirabi 

lia  qua:  bone 

cuiufdamfra 

grantixjvn- 

guentiq:vn- 

ftione,a6  If-  . 

racl,fedomni 

busgetib.  ,p- 

mittebantrex 

quononim-   ■ 

mcrit6ppvni^'^"V'"'^"* 

gl^etl   vnftlO  bisP.il.iiice.u 
ne    Chriftia-  ryr.inno.um 

norum  appel  ainpnMbic. 

lationcm  c6- 

fecuta  funt. 

Scd  viniquo 

quclxtitiam 

gcnribusvati  ^-  ,. . 

cinatuiincoE^,^l,^„ft_ 

nouiteuame 

ti,qt1aChri- 

fio  coditueft 

fubobfcurc  (i 

gnificas  qcffa  lApoc/. 
ncapudoesgc  d.&  i/.a. 
tcs  in  prefcnti  tomnc™» 
fpc  perfpicu,^ 
cclebratu/-. 


1 4  Omnibus.».  elcaisfuts  qui  afimtmur  ex  omnibuspopulis . 

15  \n  mOMc. inmontc  Sion,vbidiciturdominusfeciir>:cena  di 
ffultjfHts.  16  Connimam  pin'rmiim.i,conuiui„mc.xccllcn 
tif]imii,h.ibtsinjc  ornneJpiiituaU  ddciiatnemTi,  quod  de(i'inattir  e 
deicdabHtacorporalta  hic  exprejja.runc  emm  dedit  difcipidts  futs 
corpusfun  in  ctbu^&Janguii.einpotum:  & hoc  facrawcniT,  c(i  ani 
m^rnax,mt:reJcciiuH&perapoHolosfiivs,&difdpi,losfccit,&fa 
ctt  hoc c-QUitiiu  mimflyan  omnib.Chrifiianis pcr orbtm  dififis.  ^li 
qui  autcxpommtsiudconiiiutii  de coniiiuio  a ludxisfatioprogat 
dio  (lcinterfeaiottcnolvfcrniufcdhoc  noyidctur  bcucdiclu.Tu  •?  1 
Ula  htflona  no  e(i  dc  canone,nec  apud  Hcbrxos  habetur.Tu  quta  ijia 
expofttio  nou  fc  habet  confequenter  ad  prxcedctia.  &  ideo  melius  ex 
fonitur  ptimo  modoftqtiendo  jikxandrum. 

17  Etprxcipitabif.fya-  efi  tettia pars in  quaponiturcuaftofe  p 
cutidi  mali.f.perjccuttoms  antuhrifli  (juxgrauior  crit  omnibiispr.t 
cedent,btis,cum  dtctttir.Et  prxcipitabit  &c.  idefi,  in  monte  Sion 
tn  qtio  fmt  tcplum,vbifla:uetantubriflus  (edtmfua.  fecundZ  quod 
dtc'tur2.adrh(ff.z.b.deantichrifio.({>cxto[\ctmiupraomnc 
quod  dr  Dcus  au t  q^  colitur,  ita  vt  in  templo  Dci  fcdcac 
&  Chrifius  eum,ibi  interficiet.  vnde  ibidcm  ftibdit  apojiolus :  qubi 
dominus  lefiis  interficictcil  fpiritu  oris  fiii.  secundum  alios 
yerohoceritinmonteOliuttiinilLoloco  vbi  dominus  ajcendit  in 
cftum,&  iflud  communius  tenetur. 

1 8  Facicm  vincui i  &c.  idtfl,  faciem  antichrifli,qui erit  qu.^ri 
quodd^m  vtmulumconsiyingens omncs populos  fub  fu.ipoteJi.itr. 

1 9  Lt  tela  quam  orditus  c([.i.procefium  fuu  & intcntioncm. 

20  PriCipitabif./i.Cf  efi  quartapatsin  qua  ponitur  cofcctitiofc  j);u;{j<, 
cundi^  boni  .J,  tncorruptto  corporis.Et  diuiditurinduaspartcs.q^iia 
pyimo  propheta  dcfcribit  cotfecutiotiem  huius  bonifrcundi.Sei  in,. 

doreditaddcHnbtdumdcieciionemamichrifii,ihi:Ettxitmdni. 
Orcaprtmum  <//c//.  Prccipitabit  &.c.Quia  in  iudtcio  omncs  rejur 

g^ntadvijamtmmortaiem:ijiatamenimmottalttascorporiscritin 
augmrntu  ppix  danatorTcJiiut  erit  in  augmctim  ^lorix  beatonm. 

21  Etaufcrct  dominus  Dcus.qi  pauimhabctveritatcminre 
frobis,lic,,t  &in  tlteiis.Tuncetiim  ctfjabttcmnisgcntratio&cor 
ruf  tio.&  ideo  tio  trit  rtjolutio  lachrymai « a  cercbto,  nec  dcfitixus 
earum  per  oculcs,taminin  tis  crit  twbatio  ctrcbri,  & dolor  capitis 
&  triflitamtntis.  &  cutijilia,  quxprflunt  tfjc  abjque  corruptionc. 
fccundtmi  ifin inulltiUm  diatuy  Mat.  i  ^.g.lbi  critflctus  &  ftri 
dor  dctll'l./frf  in  ektiis  noneriit  lachrymx  torporaksfcu  mctalcs, 
titc  doLr  aliquis  in  rorporefcu  mcte:  fedplena  dcktiatio  vtrortiq;. 
Idcojubditur:  1 2  Etopprobri um.?.c/£^/o»«>w,5«yn/<jw//-f.^«f «- 
tcr  opprotjriafuflinenttn  prclenti  vtta. 

2  j     Aufcret  de  vniuer(q.Co«/trr£«(/o  eis honorem cflefiem. 


M  b  Py^  .A  L  1  T  E  ]{ 
i  Suptrldnd literalitcr cxpofuiiIsadisraud.ntib.Dcu  de 
cuafioncduplici  mali.f.|}lccutionis  tvranoru  ptcrit.x,  & 
jgrccutionii  AntitiuilU  tuturc.Et  dc  dupUcis  boni  coUa- 


tionc.i.facfi  Ei]charinicdcptcrito,&  immortalitatisgi'? 
dc  futuro.  Et  ficsefus  lialis,c  ct  fpualis.ncc  occurit  mihi 
aliiid  addedu,nifi  9  p  hoc  doccmur  Dco  gfas  agcrc  d  cu 
iullibctmaUeuafione,&  cuiulltbct  boni  confccutione. 

H    4 


^19 


E,ib.4.e.i£. 


t     Ft  dictntm  itla  dict  &e, 

*  Thcodorcnis.Saluati  p 
^  Chrjnfi.cu  vidcant  fpcrata 

bon.ipoft  h3c  vita,hoccan 
+  "itpeft^bi-  ticoSaliiatorigrasagi^u.Hic 
:»  scciiial  inqniuut.laboin  frudus,!? 
titia  (cnipitcrna,bcatitas,3c 
votuptasnuWo  claufafine. 

♦  Ircncus.Sicutaducnicn* 
te  pcrfcdo,  non  altcrnm 
patrem  vidcbimus,rcd  huc 
c]'icm  nuncvidcre  concu- 
pilcimiis:  Beati.n.tnkdo  corde, 
tjimtium  ipji  Dtn  videbunt .  ita 
ncque  aliui«  Chriftum  & 
Dci  filium,(edhuncquicx 
M  jria  natus  cft.vt  ai  t  liaias, 

jflcr^Hilin;».  Eue  dominus  Deusnoftcr. 
i  in  Mcdio  c-  l>      £t  tritnrabitur  Moab,  &t. 

Licctgcncralitcrde  cofum 
mationc  mudi  loquerct,nc 
til  plcntia  omnino  ncgligc 
revidcrcc',  nominatMoab 
inimicu  Krael :  qui  fecitcu 
fornicari  cuMadianitis  &  p 
fccrari  Bcelphegor,q  intct- 
prctat  Priapus.Contra  que 


Gioford.  &NicoIaideLyra 

■  «Entnorimabmnri.    hifAbCotpe»  mo»i*llb«m'     «tTlemEnda. 

quiadomin*  locutus  cft.Etdiccntindicilla: 

—  ■   •■•        -  im  puiau(run'.      b  T  Eft-      t^ftvtnAt> 

a^r,!)c  con.^cTve-rbiseiut  credidjmuj. 

t  cxpc«?tauimus  cum,6^ 


240 


MK 


B 


'aTQuem  incirdiilihonilirmtaniumpuiauerun'.     b  T  Eft-     c  T  Patiendo 
»n.lc:EvOfiftadoii  i-iO  &  virUifTa^r.Sc  con.^cTv^e-rbiseiut  credidjmuj.^ 

Ecce  Dcus  nortcr  ifte,1 

a  T  Promidj  conipIenJo.  f  Eft.  b  T^Ei^o. 

faluabit  nos.  Iftc  dominus/uflinuimus  cu,  ct 

•  TCor.iOre.  T  rJefaucibuj  morti''repri.  b  T  Mrn  e.  c  T  Sjluitione. 

cxulrabimus  &  Ixtabimur  in  falu tari  cius : 

k  T 'o<entiadiui.>iia'is,quarante  in  meirbrisfuij  Uborabar.  b  T  Sion  . 
T  Ecclefla .  T  Dediabolo  &  piiDiipibui  <tu».  T  Coinminuitur  atniHa  ; oten- 

quia  rcquicfcct  m  *nus  domini  in  motc  ifto. 

.'  T  IK-  ( aire.  T  Diibola? .  T  Chrifto . 

Ettu*curabitur  Moabfub  eo,  ficut  tcruntur 

■>  T  KituPaleliinr.  b  1  Sieutfolen'  quilabumut  . 

palca:  in  f  plaufti o .  Et  cxtcndct  manus fuas 

1  Domino  .  T  Toium  cotpuj  . 

tfub  co,ficut  cxtcndit  n  atans  ad  natandum : 

TDominus  TDiaboIi.  T  Opetuin  poteitix. 

&:  humiliabit  t  gloria  cius  cum  allifionc  ma- 

a  T '■'celliies.  bT '■"<■'<"'<""  l"'''*"^"'*'' """o  ciugitur. 

nuum  eius.Et  muninicnta  fiiblimium  muro 

t  TOprincipejdacnfnuia  •        T  In  baratatrum. 

rumtuorum  concident,  &  humiliabuntur , 
&  dctrahcntur  fin  tcrram  vfi][ue  ad  puluc- 
rem. 


1 
3 
4 

5 
6 

7 
8 

9 
10 
U 
IX 

II 
H 
»5 


16 

IS 

10 


^l\iCx(v.Confi*nd(tHr  Moabin  D 
Charnos.  Ex  vno  idolo  &  dat-  l^iit 
moncquicipr^fidcbatjindi 
cat  ocscontrarias  fortitudi 
ncshumiliandas,&inlnfcr 
ni5  deducendas,  &  adin(lar 
pulucriscontergdas.  Moab 
filiusLotha  quo  Moabitai 
quisepcr  filijslfrael  infcfti 
fuerunt:&  Balach  rcxcorfi 
cofilio  Balaa  filios  Ifracl  aU 
lexit  in  pcccatu .  Per  Moab 
igitrcdlc  intelligim'diabo« 
la  ,  filijs  Dci  fp  aducrfariu . 
c    Talea  in  pUufiro .  Fcrratis 
plauftristcrunturpalca!,  vt 
casfaciliusanimalia  &pa« 
fcant  &  rumincnt. 
d     Et  munimenta .  *  Proco- 
pius.  Difcas  porro  ab  vno,  ^.  '"l 
qualia  djemoncs  ipu  et,qui  bitit 
rcliquas  getes  in  fraudedc-  rujtii 
duxcrunt,paniiri  funt.Id.n. 
coUigcndurclinqui  ^phcta 
nobis  voluit. At  illis  dclctis  E 


icrcmias  loqucs,ait;eij'cd«f 

Chamos  in  laffiiunaiemjacerdotes  eius  &principes  Uliusfnml . 


regnabitin  fuosChfs,ii\  c^ 
IclUillalcrufalequaludza  t«4 
nominc  appdlabic  fcqucati 
capite,vrbis  amplitudinem  innuens . 


Antichnfi! 
(ici«fti«. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

(»  I  Et  diccnt.|.'«'ii -i,  quando  v.dnhunt  Chrijtum  in  forma  gloriO' 
fa,&  dicemcm  m.Vcnitc  bencdi-fti  patris  mci,&c.  Mati.2$, 

2  Ecce  Dcus  nofter.P'i/»^//zV  m  demoniiruta  humanitate, 

3  Expcdauimuscum.Pcrver^mJlipfw . 

4  Etlaluabitnos.  S';c««pi-o»»//ff.     5  l(\c  ^ciUcet  ommum . 

6  Suftinuimus  cuJ.patit-ttr  fuftinumus aduerfa propter ipfum  . 

7  Exultabimus.  Gaudio  exteriusy  qttiacxultatio  dititur  quaji  ex- 
trajahativ.     8  Et  lxtabimur./»te'>«.r  • 

9  In  falutari  cius.'. infdute xttrna  nobis ab  eo  conccffa. 

10  Quiarcquiefcct./rf  tjiypotejiaseius. 

,  II  In  monte,/</  ejt,in  monte  Sion,  qiti  inminet  valli lofnphat,  vhi 
tcnebitur finaie  ijidicium  ,  vt  babetur  loheiis  j.  Et tunc rccjuicjcet  ibi 
Chriflipotejiits  qua  damnati  detrudcntur  in  infernum,  &  ele8iin  ani 
ma  &  corpore transfercntur  ad calum. 

»  2  Et  triturabitur.  Hic  redit  prophcta  ad  defcribendum  deieBione 
antichrift!,quamfupra  tetigcrat  m  brcui.Dicit  Jgitur.Et  tri.Moab. 
Id  efi,antichriflus  z^ecmirandum  fi  ftc  nominatur ,  quia  prophctx 

(j&  ma- 


{C$  maxime  lfaias)frequenter  metaplmice  loquuntur.  t^ntichriftut 
vcrd  erit  totaliter  d  dxmone  obf([fus,&  opera  eius  ficnt  viitute  dJima- 
nis-.&ideo  nominatur  hic  Moab-.qiti  interpretatur  expatre, quia  erit 
filius  perditionis,rt  dicit  (^poJiolus,z.ad  Tljeffal.z.&ficeritexditt 
bolo  ficut  cxpatre,  eo  mcdo  loquendiquofaluatordixit  lud^is,  loaH^ 
8  f.Vos  ex  patre  di.ibolo  eftis . 
1 5  S  icu  t  tcr u  n  tu  r.  Q«m  virtus  eius  totaliter  annihilabitur  . 

1 4  Et  cxtendct.5'«//ff<  antichriftus . 

1 5  Manus  fuas  *  Ver  iioc  enim  intelligitur ,  quod  valide  d  Cbrifto 
percutictur ,  ficut  uliquando  inter  bomines  alicui  dicitur :  Ego  percu- 
tiam  te  ita  valide  quod  extcnderis  ad  modum  natantis  rante.  Tropht' 
ticenim  frequcnter  vtuntur  communimodo  loquendi . 

16  Ethumiliabit.5'd/iccr C/?n^«j. 

1 7  Gloriam  cius .  Scilicet  antichrifti,  qui  fe  oflendet  tanqumfh 
Deus  pranimia  fuperbia,vt  dicitur  l.ad  Thejjal.i.b. 

IS  Cumallilione  manuum.  idefi,mimflrorumeiut. 

19  Et  munimcntafublimi.Odnticfcri/?^ 

2 0  Concidcnt,&C.ii«M  omnia  pcr  qu^  credebai ftahiUri  in  foti' 
Jiatefua  deficient.detera  patcnt . 


A   D  D    I  T  I  O. 

Q  Inc.i^.vbidiciturin  pofiiU.Q^ia.  pofuifti  ciuitatc  intumulu. 
Hoc  qttod  dicitur:  Quiapofuifti  ciuitate  in  tumulu.  propnc 
pote(l  intclligi  de  deftruciione  lerufale  per  Bspmanos  ,  prout  doHores 
noftri  expotiunt:T^tc  obftat  quod  obijcit pcflillator,dicens:  quod  leru- 
f-iUmfofieafuJt  rexdificata  ab  .Adriano:  quialm  nonfuit  inflatum 
friflinum.fcilicct  vt  ibi  fieret  cultus  Dei,prout  in  veteri ttflamento  ad 
qum  cultum  templum  in  illa  ciuitate  conflru^um  fuit  &  ordimtu , 

vthibe- 


vtbabeiur  ^.f(^g.%.l^nde fecundumphilofophim,vnumquodque  tjife  F 
tundimilludquodefl  principalein  eo .  Et  fecundum  hanc  cxpofttio- 
vemhocquodfequitttr:  Supcr  hoclaudablttcpopulus  fortis, 
& ciuitas  gcntium  robuftarum  timcbit tc.  proprib  intelligi- 
tur  dc  ecclejia  militante,  qu^  eft  fortis  propier  tolerantiam  martyrio- 
rum  pro  nomine  Chrifti :  qu{  quidcm  fortitudo  nou  ita  fuit  inuenta  in 
populo  veteris  teftamenti :  Qu<e  quidem  expofitio  videtur  magis  con- 
Jbna  litere.  Cetera  autem  exponentur proitt  inpoftilla,cornfpondent 
pr^diQis . 


CAP.   X  XVl. 

fl^  T  N  dieiiU,&c.  Hoc  ad  pre 

a     X  fcntem  ccclcfiam  potcft  a 

rcfcrri,  &  ad  diem  iudicij. 

Nunc  ecdefia  canticu  no- 

uum  cantat  Chrifti  natiui- 

tatem. 


CAP.  XXVI. 

a  T  Cum  Moabfuerit  huTiiliatus  .     bT  Nouum  .    e  T  Qjj» 
non  p^iell  cani^ii  canticuiri  Dfmini  in  i^rra  alicna  . 

N  dic  illa  catabitur  caticu  iftud  in  tcrra 


tatcm,paflionc,rcfurrcdio- 

ncm ,  afccnfionem .  Vctus 

I     namquc  &  antiquum  ho- 

t    mincmad  infcrnadcfccn- 

5    derc,  nouum  ad  c^lum  a- 

fccndere. 

^Frhs 


NICOLAVS  DE  LYRa. 
C  A  P.    XXVL 

N  die  illa .  Hic  confequer,ter  ponitur  gratiarum  a^io  de 
beneju  ijs  ccllatis  in  c(xlo.  Et  primo  cflenditur  propofnu 
fcundo  toncluditur  duplex  corrciarw,ibi:  Morientcs. 
Prm^  m  duas  (juia  primb  pohitur  apenio  ianug  clctits. 
Ji:iU:U'i,:t  Jdem  claufio  np)obis,tbi:  Cum  fccerisiudicia.  Trima 
tn  duas,  quiaprmoponitur  apeitio  bcatuudmis ,fccundo ,  ratio  iyuius 

apertio- 


apertioms,ibi:Scxm\.z  iviiM.Circaprmutn  diatur, 

1  In  dlci\\!i.lt.ilicetperaiioiudicio. 

2  Cantabitur  canticum iflud^ ab eUciis . 

3  In  tcrra  •  qu^  interpntatur  confcffio,  id  cH ,  in  terra  ifiuentiim 
vbi  efi  iugis  conftjiio  diuin^  laudhjci  undum  illud  Ffal.8^ .  a,  Bca ti 
qui  habitant  in  domotua  Domine,  infcculafcculorum 
iaudabunt  tc, Etideo  terra  luda  jicut.dum  Jer.Jum  literaltm  bic  we 
taphrice  accipitui  ,&  feqiiitur  forma  cantici,cum  dicitur. 

*Vrbs 


M  O   R,  U  L  1  T   E  F^. 

|t     ^««//«17/d.Inhoccap'tuloiuxta  literalefensudcfcribic 

prariarfi  aftio  fan£toru,& coru  cxultatio  dc  Dci  bnficijs in 

cctio  rcccpris,qi'cfuntadmiftio  coru  ad  gloria  &  exclufio 

rcproboiii  ab  ca:ga  ficutfanclj  Istaniur  dcpropria  gloria, 

fic 


fic  et  latatur  dc  diuina  iuftitiain  reproboru  p?na.  pral.57. 
Latabitf.r  iuftus  cum  vindiciam.  &  fic  (<:nfui  litcrali  no  vidctuc 
addendum ,  nifi  cp  per  ipfum  debcmus  excitari  ad  imitan- 
dum  vitam  (andlorum ,  vt  cum  ipfis  poflimusadgloriain 
admitti,&  multoru  vita  dcuitarc,nc  ioci;  fimiis  fuac  p^na:  • 

iMOK.'^- 


241 


^  a    t  rhs  fpr.Vox  i  u  noruiw, 
%  &  nuncA  in  futuro. 

*    Procopius.  Eft  autcm 

caticum  ciufniodi.Ecce  ci- 

uitas  munita ,  Salutarc  no- 

flrum.Ncquc  cnim  muni- 

tainfcrionfta  mtcrris,  vi 

capta  (xpius  &  cxpugnata , 

l"cdrupcriorilla&  munita 

im  cnks  ^  Salucarc.quod  Icfus  vo- 

tcriu  tii  cabulo  apud  Hcbr^s  figni 

rinhu  ti-  ficatur,;diciquc3t.Eftcnim 

.nitoaici  ipfcbcatorum  faluator,  ci- 

pce.  in  pa  murus  &  cjrcummu 

Lu.      ralc.  Cuiusportaium  ap- 

*  Bpci!ntioncm,manfionum 

]bdcm  cxiftcnriumaditus 

r.os  dccct  intcUigcrc,  cp  no 

Iudxis.non  liracti.vcl  qui- 

buslibct  alijs  fimplicitcr, 

fcd  iis  tantumqui  iuftitia, 

vcntarcjn5:  pacem  coliJr, 

apcriri  iubct. 

ili7.c.     h     ^peritepcrtasHoCCZn- 

ccolta-  jicnmrcpciuc  mutat  pcr« 

••  fonas. 

c  Tortas.  iuftitiat  Vndc. 
^pcriie  mi.pcrixs  luiliti^Voz 
XX  \'iix  &  juftitixjfidcs.clia 
ritas,  humiHtas  &  cztcrat 
virtutcs .  Etportarmortis, 
iniquiras,infidclitas,  &cxt. 
•  1  vitia.  Quilibcraturdepor 
B|  tis  mortis,  potcft  ingredi 
portas  virx.qui  has  no  fuc- 
ritingreftus ,  non  inucnict 
vnam  portam.de  qua :  lUc 
portanommifiufii  inirabnntin 
eam.  Pcr  plurcs  margaritas, 
Q  ad  vna  margarita  vcnit :  & 
pcrmultas 


IfaiarCap.XXVr. 

•  «■  Confeflionis.Tfroteftio.f  Hoc  efl  cjnticnm  Sanrtoiuni  Chriftl  b^O. 

c   fChriftus.  u  ^  ^**" 

a  hida.  Vrbs  fortimdinis  f  noftra:  .Sion  faluacor   i 

a  T  AChii  to.b  f  Ope^atio:^  Fides.  5  Non  lufficit  files  nili  bi.nisopctibujcon-      2 
rumc"i'.f  Df  viuisUpiiJibi'1.  c  T  frophcix  d^Dejsid  piigi:lo<. 

b  poncturin  ea  mums  &:anremuralc.  Apericc   5 

a  f  Opera  vinunim.  b  1  nlefti.  f  Non  Ind eas .  quij  leut.  c  T  Omncs  vi« 

ti'T  vcriias  f  Eiungelium. 

poitaSj&ingredieturgcns  iu(la,  cuftodics  vc- 

a    (  B.ef.o:iliopopuli  1  Culiu«idolotuin.  b1"N.obis.  cTUec  dTQui«emani. 
mx  ji  corpoiis   c  f  1'acem  relin  ^o-i^  me.Jo.vob. 

j  ricatem.  t  Vccuserrorabijt,  feruabis  pace,  pa- 

a  tEcceaietitum.  f  In  te  domine  fpeiaui.non  confuiidar  initcrnum. 

b  f  Propheta. 

cequiain  tcfperauimus .  f  Spcraftis  in  domi- 

•  TC^iilcilicet.iettibucor  ellaKtnus.  b  f  Semper.  c  f  Et  nierito.  d  f  Spcrantcs. 

f  Cuiu»  auxiliuin  in  peipctuum.  f  Qu^i  peifeueraueiit  vfquc  in  fi.lal.etit. 
f  Spctate . 

noin  ra:culisa:tcrnis,  indominoDeo  fortiin 

a  f  ludxos  humiliauit  aduerfatiosvelbxpridicationii.  b  fSu- 
perb;'j  f  Qui  leexa''at,hum. 

pcrpetuum.  Quiaincuruabithabicatcsin  cx-  '^ 


142 


4 

5 
6 

7 
S 
9 

10 
it 


liire. 


a  f  Koiniir.  iecuudu'n  ludxos.  lciufalem  fecundum  nos  quzoici.lit 
prophetas.  b  fSub  Babvlonisptius.  c  f  P'r  Ve^pali.inum  Sc  Titum  pclt. 

cel/b, ciuitatem  fublimem  humiliabit .  Humi- 
liabit  eam  vfquc  ad  terram ,  detrahetcam  vf 

■  f  Caafj  quarecnnculccmt.  b  f  Chtifti  queir  iniuftedamnaueruBt. 

e  quead  puluercm .  t  Concillcabit  eam  pcs,  pcs 

a  1  Sgofuinpaupeiac  dolensifa.t.Drus,  &.C.  b  f  Qui  excufreiantpulucieiii  lupec 
eaoi.  c f  tiopiieta  f  DeAtioa.  f  ReAxrix  Uuiuini,  &  iuDi  ambulabunt  m 
tis.  fChr^lJi 

f  paupcrisgrcflus  cgcnorum .  Semita  iurti  rctta 

f  Idem . 

cfl,rc^uscallisiulli  adambuladum .  Etin  fc- 

a  1  Voi  faBAcium  indieiudicij  .  f  m  tuangelio  in  quooinma  iuJicia  tainvete- 
iis9""m  no.tclU.  b  f  f.iti  n:pr  expeftauimus. 

mita  iudiciorum  tuoril  dominc  fuilinuimus 
tc,nomen  tuum&  mcmoriale  tuumindcfi- 

a  f  Koftrx.  bl  Propheia.  *  Eigo. 

g  dcrio  animx .   Anima  mca  t  dcfldcrauit  tc  in 

a  f  Laojbo  pet  lingulasno^cslcAum  mcum.  iTiibulaiione.fei  diein  (ol  ni  n 
vietie,neque  luna.&c.  idcttne<piofpc(it,nec  aduetCt  uiauebeiis.  f  vel  Buac 
fcdicidcft.  omniopeie. 

node,  fcd  fpuitumeo  in  prxcordijs  mcis  t  dc 


13 

H 
»5 

\6 
'7 
i3 


19 

20 

2t 


pcr  multas  portas ,  ad  cum  D 

C]Ui  dicit .-  J^ento.  petut  ad pe.  I»an.f4.t- 
trem,ntfipft  tne.  t  eft  nc  bis  f«- 

lut  fiecic  no- 

d    T^acfw-Rcpcritio.confirantcmiiMie. 
matiocfl.  Hanc  habct  illc  Ftech  t*.*. 
dcquo  dicitur  ?  Hom»  bomo  N"-»*'»* 
filiiruM  Jfrad.  Etalibi  ^f^ir 
vir  cuius  vxor  cubile  tnacuhue- 
r:t,  vtduplcxhomo&du- 
plcx  vir  paceiTi  confcqua- 
turdupliccm. 


22 


c  Coticulcabit  ejtn  pes ,  &c. 
Qllia  Oii.nhquifc  exaltathu- 
mli.ihituy.  Etiamadcontra- 
rias  fortitudmcs  ha:c  rcfcr- 
rcpodunius. 

f  E%'nori4tn.  Apoflolorn, 
guos  cxpulcruiu  hidaridc 
finibus  Cuis ,  qui  Domini  i- 
mitaiucs  paupcrtatcm  pri- 
uilcgium  virtutiscius  con- 
fccuti  funt. 

g  ^U  mea  depterautt ,  &c. 
Non  caro.  vndc,  sitiuit  ani' 
ma  mca  ad  Deutu  for.tem  viuu . 
Caro  concupijcit  adtierfns  Iftri" 
tum. 

■ii  Grc^orius .  Anima 
mea,(5cc.quafi  dicat.ln  hac 
oblcuritatc  vitx  prxfcntis 
vidcrc  tc  appcto,fcd  adhuC 
infirmitatis  nubilo  circu- 
lcnbor.Nox  quippccd  vita 
prxMcns,  in  qua  quandiu  fu 
mus,pcrhocquod  intcrna 
confpicimus ,  (ub  inccrta 
ima^inaiionc  caligamus. 

^  ilifereatur 


tuc.tSc' 

1  tidc  donrt- 
Bo  ia  perpe- 
tuii,  ()uia  ta 
«iomino  Deit 
pa(i(u  cUoni 
nit  mHniiirv 
bur. 


Pfal.4/.i 


Lib.i^  mo- 
ral.Cip.»!. 


t  callctn  iufti 
p '<icMl>i$  rc- 

ac. 

rium. 

jdcltjcrabic. 

F 

I  manc  ^u<>> 


\^\ 


NICOLAVS  DE  LY  RA. 

I  Vrbs  forti.  no.  ideji  ciuitas  calejlis ,  cutua  cxcfUentu  »»n 
poten  verbis  bumanis  exprimi:  propter  quod  non  nommatur  hic . 
Quod  enim  in  aliqtiibus  Itbris  ponitur  hic  Sion ,  addttum  futt  ab  a. 
liquo  expofitore  fecundumfuam  imaginaiiontm :  quia  non  c(l  in  Hc" 
brxc,nec  in  libvis  lorreHis . 

3  Saluatorinca,&c.  ideflcrittiobisproomnimodaproteSiione. 
j     ApcritC.  rfe  piawo  c^ /j/;crc . 

4  Gcr\S.pro  quahabitaturdiuina  fentetia.V  ctlitC  bcncdi£li,&C. 
lotjuendo  de  ingreffu  eUHorum genetalitei  in  corpore  &  avima :  ta- 
tnen  d  tempore  paftonis  Chtiiii  apertafuit  iatiua ,  ^  ingtefftfunt  tle- 
Rt  ejuantxm  ad animas ,  &  aliqui  etiam  quantum  ad  corpora  exgra- 
tialpeciali,vtpie  crediturde  beata  virginc  ,  &  de  beato  loanne  tiws 
mtnijiro^abjliquibns.      5     CuftodicnS.Tit.«C^«/offr<«^. 

6  VctUS.  quandiu  hominesfunt  in pralenti  viiapofjunt  errare,  fed 
in  beaiis  Deum  clare  videntibus  eii  impcjjibtle.  Et  qnta  nonfolum  ibi 
eji  ciara vifio,fed  etiam perfeHaJruitio  totali^cr  qutetans  appcttluw, 
ideo  fubditur . 

7  Scruabis.  &  efl  voxfanSorum  ad  ChrifliwnEtpacem  duplica. 
turpropti  r  qwetem  duplii  is  appetiius  intclktiiui  &fi;njiiiui,  per  glo 
riam  lorpo^is  &  anima. 

5  Qllia  in  tc,&c.  tanqua  in  redcmptore  noflrum  & gtorificatoye. 

9  Spcraflis  in  Domino.  yox ell ptophetjc aUoquei.iii fancius. 

10  Inficulissctcrnis.  tdeiiadconjequendimubeovttamxtcrna. 

I I  In  Douiino  Dco,&C./>fr  cuiusfortitudincm  reprobi  tcnebun 
tur  in  pa-nam  p:>petuam,iUeo  Jubditur . 

1 2  Quia .  Idem  fuperbos  damoncs,  (i  etiam  tyrannos,  &  potiffime 
^ntii  urtHum  fuptrbiljimum,&  ftbt  adherentcs . 

11  Ciuitatcm,&C.  idifl,ciuitates acciptt ndo fmgulare proplurali 
ytfrrquei-ier  Uiitum  ejl,in  qntbus  abundatfupcrbia  &  alia  vttta . 

14  Conculcabit.  ideji ptdes,&  quorum fnntijii  pedes fubd.tur . 

15  Pcspau.  MCtiitnHebr£o(S inUbris  corrcdis.  tttjiepaupcr 
tlt  Chnllusetnm  jecundum  qu<d  exponit  hic  {{a.Sa.  adducmsad  hoc 
froumotdailMZach  9.h.  Eccc  rcx  tuusvcnittibimftns,  & 
faluator  ipic  pauper,&C.  i(.d  rtducitad hoc  primu  Cbtilii aduen- 
tum,in  quoaicf  uibem  eijubiuganaum .  Sed  in  hocfulfm  dicit,q:uJ, 
primus  litit  atlnentiis  tranjiii  in  prMcritum ,  &  fuit  in  humiliiutc . 
Jttundus  autcm  cit'  iu  potejiatn :  de  quo  loqmtHr  Incfcriptura ,  cum 
tlii.iiur.ConQn\cibit.J.Cljrijittqii  inprimofuo  aducniu  dixit  vitum 

paU', 


paiiprrem.  ^ 

1 6  Greflus.  i.^pofiblorum,qui  prepter  Chriflum  emnia  tempora 
lia  reliquerunt :  propter  quod  ci  in  ludicio  a(jejfnrer  erunt .  feamdutM 
quod ipfe dtcit  Matth.xo. Eccc  rcliquimus omnia,&c.  sequnur 
Scdcbitis  fupcr  fedcs  iudicantcs  duodccini  tribus  Ifracl. 
Etficfuperbi  b^ius  mundi,ertmi  pcdibm  eorumJuineUi . 

17  Scmitaiufti.  Hic confequenter ponitur  ratio  apertionis  ianuS 
caleHis,quje  dupiex .  Vrima  &  principalis ,  eji  meritum  Cbnfii :  ptr 
quodapetia eji generaliter quantum eji ex parte  Dii,  qui vult  omnes 
homines  faluasjieri.  Secunda,e[i  meritum  elcciorum,  quo  aperitur  f- 
lechsfediJponentibiisaditigreffum,&non  reprobi.t.  Vrimum  tangi- 
tur,cum  dtcitur:Scmiu  iufli.<.v«  ChrtHi  quam  ttnHi^&  docutt.  Et 
dicitur femita  propter  altitudir.cm confiliorurn  .  Diiiiur autem  Chti- 
Jius  iujlus  abjoluti;  qiiia  per  t.xcelktitiam,Jiiliiei  ftrmaliter  &  f (/c- 
i:iiut,quiialtoi  iujiificat . 

1 8  Rcda  ctt.dijlorjionem  nullam hahens  d  re^itudine  virtutis,(m 
nes  enim  alt.s  leges  ab  Euangcltca  permtttunt  aliqua  tnal.t,ficut  tnani 
Jcflc  patet  de  legibus  hnmanis  qux  permiltunt  mcre  trices  in  tiuit.iti- 
bus,&p!ttra  alia  qux  non  pofjunt  corrigi  lege  hum.tna,vt  dicit  .Aug. 
Similiter  de  legc  Mofaica  qux  permittu  vjuras  cutn  extrxiieis,  &  li» 
btllum  repudij  ex  parua  caufi :  Jicut  dijfuftus  declaraui  in  ptinapio 
MM.Lcx ante  Euangelica  nullam ptrfeclionem  virtutts  otnit:it,  ncc 
aliquid  lUicitum  pctmittit ,  Suundum  autem  tangitur  chm  duiiw  iu 
perjona  eleiiorum . 

J  9  Et.  idefi  in  via  euangclica  le  fcquendo . 

20  Sufti.  iiefiproplcr  te JiiJlinmmustribuUtiones  &  opprobria. 

21  No.Jciiictt  lejtts. 

21  Et.  rndcdiiii  Bcri7.Itfusme[inore,tnclosinaurc,iubilutincor» 
dc ,tdtv fubditur  inperfona  cuiusUbit  iujli . 

22  Anima  mc3,  f  prxfcntis  vitx  in  qua  videmusper  fpeculim  & 
in xnigin.tte.Difi'jet im  enm ptopriv ioquendo eft  rti nou hahitx,fi- 
cut  dtlcciaitord  prxlcntis,  (^  ideoclecii  tn  vitaprxiciti,  proprii  lo 
qkeiido  beum  deftdcrant  cui  deftderio  fucctdit  fuit  0 . 

2 1  Dc  manc  vigilabo  ad  tC .  id  tji.  4  mane  iuuentutis  incrpiavt 
te  qnjireie  .  Cum  fcccris  ,  Defcripta  aperttone  ianux  cattfiis 
elttiis  h:c  tonjcqucntcr  dtfcribitur  eiufdem  ciaufio  iniuliis .  Claudi- 
turuHtcm  aliquihus  iniiijlis  fimpUciicr,  aliquihus  ad  tttitpus ,  pti- 
no  trgopotiitur  primum,  Jecunud  Jecundum ,  ibi:  Dominc  da- 
bis.  Circa  primum  fciendum  »  quod  clauditur  JitnpUittir  &>.d 

Jemper 


H3 


Glof  .ord.  &  Nicolai  Je  Lyra        244 


ICd.iif.i. 


*  Qiionijm 
cuiii  jirimuni 
iutiicutuj  vc 
uerunc  in  ter 
nm  iuliitijin 
dtiliccruiit 
t  ttiifbricor- 
dia  adccucus 
c(i  iuipiui. 
inon  reuere- 
biiur  ni.iic(b 
tciu  doinmi. 
fvbi  dcbcoat 
tedi  Ciccfc. 


a  «rFtofpet'"" 
d 


a    A/irercJtftr.Dominusadprophctam.An  mircrcmirjm- 

pio.i.ita  vtdifcat.fcilicct  dcmcntiam  mcam,cium  iplclal- 

uaturquafihocmcliuscd. 

b    £i«£;«Vi/cfr/;«y?.yirf.q.d.quomodopotcntnoflctuamxu 

lWiiam,cxpcrtns  tuam  clcmciiuam? 
c  injo«v<t/c.l)omunisad 
prophcta  ,quafi  mclius  cft, 
vt  vidcat ,  &  crubdcat  dc 
malis  luis.Et  iion  q.d.ad  poc 
nam  llifficit  9  non  vidcbit 
mc  rcgnantcm  in  cdo  cum 
fanflis  mcis.  Lxx.  Aufcrc- 
turinipius,  vi  iion  vidcat 
ciarirarcm  Dci. 
*  Procopius.PSt&iftud 
in  diabolum  vccordcfquc 
luddos  vlurpari.Cuni.il. liis 
Dcus  minitciur,qui  iuflitia 
iion  didiccrunt,  ca  prophc- 
ta:,qua;ab  incrcdulitatc  lu- 
dxoi  11  profcda  cft.in  rccor 
dationcm  fubit  ignoratio. 
Dci  fiquide  filius.patris  ma 
nus ,  qua  cudacffcdafunt. 


h  vHeus  Dtuimtuj,  adtede  aode  vi.^c.  c  ^Pro  mercndum.' 

fVltioncs 


B 


tPtophciaadd  ■nMnuin.  fSon  anie.  e  fVltioncs  ir'n  oiciuaici). 

linc  vigilabo  ad  re,  *cum  fccciis,  iudicia  tua 

a  «SuU  Vcxatiudat  inicllcilum  .ludiiui'.  <Judxi. 
li  *(^>  niodo  tr  "Utant  iiikitlam. 

in terra ,  iuftitiam  difccnt  omncs  habiraiorcs 

a  Cuilibci.vc!  quiculiuinDcin<.nh.ibct.  b  «Ifiorhe- 
13  «Q^Nili  H.igc!l.iucr>s,nona|^ci  fciiitcntiam.  f  tx 
fcilon.i  liumana  inipanent;!. 

orbis.tMifercamur  impioj&  nondifcct  iutti- 

a  «Cum  dolotc  ^ironuntunuum.  fi  Apoft.ilis,  &  a!ijs,in  <]uibu»  iinpij 
niii)u:cgciuni.Atideoicniicnt  tuamiullitiain. 

tiam  faccrclntcrratianvfloiuminiqua  ^cfTit, 

a  f  Fil.uinqui  v>aicidtd  i'uJicium  «Ptoplictarcriibiide:,  b  tiniudi^ia. 

^ctnon  vidcbitgloriadomini.Dominet  exaU 

a  uPotcntia  b  t<Jiuriani  Uci  patt  s,  nec  ad  j-ucnltciidum  hoclumine 
liuiDtut  c  f;DuiD'.nus  ad  ftophciain  :  idio  vijcaut  mc  cxaltalum  Sc 
glo  iimelcftotum  mcoruni.   f  In  vidcnti-smihi  &  mcis 

tcrur  ma  nii s  tua ,  &  non  vidcaht :  vidcant-  & 

a  fPucniientixquicosctucict,  qui  talcmdominuinpecdidetunt. 

appdlatus,  idcoq;  incarna-  «  inuiiiivcigeiici,na: 

tus.vt  tcrrs  incolas pcr  fide   ^  confundantui  zclantcs  populi,  &  ignis  hoitcs 


a  fEt  Ijnflii  iin  ini-Driim.  «:l-r,; 
cxuoeratonincmfcnfiin,qua:i'oft  Lunft.i  ttibuenda  cft. 

1  n"    ■ 


tuds  dciiorec .  Domine  dabis  pacem  nobis :  o4    1+  Uue  aliu.fed  cxtra  te.  Patcr 
mniaenim  opera  noftra  operatus  es  nobis:   16 

a  «iCHa.  «iTucs    b  «itiircifona  ludarorum  qui  poft  pallioncra  domiiH  ad  fi- 
<i.  lU  conucili  fiint.  «  iJola  vcl  damonc^  cis  allidcnies. 

f  Ddmine  Deus  noller ,  domini  poircdcrunt 


iredtamen  fo 
luin  tui  n>c- 
Biofcs  iutnus 


Lib.  cotra  (cr 
inoneiii,  Aru 
norumcjp.  i . 

Damii.iti  for 
inani  tilij  ho. 
iniius  116  Dci 
vidcbuac  in 
iudtcio. 


DCHt.  }'. 


'^    .n.  in  filio  Sc  filius  in  patrc. 

*    Aug.  Lxx.  poffidc  nos. 

Vox  eft  ccdcfix',  Dfic  polTi 

denos.  Hancha:rcditatcm 

non  moricnspatcr  filio  rcU 

-  --  .      -  j  b  quit,  ibdipfefiUusfua  mor 

g  nosabiquetc^t  tantumniterccordemurno-    ig    te  mirabilitcr  acquifiuU, 

--'--'■-  - .^."  ---""1"- "=.;""."-—  cu  rcfurrcaioncpofledit 


minxs  tui 


iulUficarct  mirabilia  opcra 
batur.Scd  prxtcrq  quod  n6 
crcdcbant,Sanaaritanu,  Das 
moniacu,  tcmulcntum,  fa- 
bi'iq;  filium ,  contumcliose 
vocabant.Indc  ef),quod  c6- 
iicrfa  ad  patrc  orationc.cun 
da  fic  alloquitur,  Dominecx- 
ccljum  brjc  aiim  tuu,  &  nefcic- 
bant:quia  tang  vulgarC  aU- 
qucm  hoicm  dcfpicicbant, 
qucm  ab  opcribus  cogno» 
fccrcdcbucrant. 

*  AugulUnus.  Formam 
namqucChrilUfilij  homi- 

nis , tunc  abco  iudicandi  vidcbunt,  luxta  illud :  vldehuntin 
tjucm  confixeruiii ,  Dci  formam  in  codcm  ipfo  Cbiiflo ,  qua 
x-qualis  cft  patri,  noa  vidcbunt,  iuxta  illud ,  ToUatur  impius, 
nevidcatolcrijTitDci.  ^ 

d  Confundantur  ^e/d«ra.Lxx.Zclus  apptchcndet  populura 
incruditum. 

*  Procopiu.'? .  Erubcfcent rurfiim ,  cuni  in  patris  gloria 
vcnicntcm  intuebuntur .  Nuncautcm,  &  tunc  ctiam  gcn- 
tcs  .tmi^labunturjcum  igni  perpetuo  tradcntur .  ipfi  euim^ 
lcribitur,  ad  xmuUtionem  me  prouocauermim  eoquod  imcrat 
Dcusjed  cos  ipji  in  nan  gente^rowcabo* 


c     Dom!ne  dahis .  Notandum,qu6d  poftquam  opcra  noftra 
jcddidcritnobis.paccmctiam  daturusfir.&quddid-:opo- 
(kilcnt  paccm.quia  opcratusfit  in  cis:Dicunt  fc,fcilicct  tor 
mcnta  fulUnuifle,  vtpoft  mifcricordiam  coufcquantur. 
•^    Procopius .  Poftulat  prophcta  a  Dco.vtcis  ipfc fccum 

paccmlargiatur.  Potcft  6c 
i ftud  ad  fc rctuliflc  prophc- 
ta  vidcri ,  quafi  intcr  muUa 
Dci  intcr  fcbcncficia :  iftud 
maximum  profitcatur,  fi 
gcnti  fux  paccm  impctret» 
patrcmrurfus  &cuni  for- 
tcappcllauit,  dcquo  lcgi- 
mus,  tplfcflpaxtwllra. 
*  CyrilUis .  Quoniam  ni- 
hil  per  Icgcm  pcrfcdfi  cft. 
(Nam  cius  iuftitia  non  po- 
tuithumanugcnus  ad  pie- 
tatc  rcduccrc  7  idciico  cum 
dixit  Ifaias,Dominopaccm 
da  nobis.fpiritum  fandtum 
nobis  dari  dcprccamur,pcr 
qucm  a  fcruitutcpcccatipa 
tri  rcconcilicmur. 
f  Domine pojfedcruiit .  Dac- 
nioncsquosinidolis  coUii 
mus.Lxx.Dominc  cxtra  te 
nefcimusalium.Non  abfo- 


«rfroplicia  congaud;ns.  U  irrunc.  <  fQ^ije 


3 
4 
S 
6 

7 
8 


9 

10 

II 

J2 
13 


Libro 
loan.> 


tcxccl 


ioPG 


•0>ilt)lus  Jc  vctujDeus.  b,  «rA  Chtiilo  Clitiftisni  dii^i, 
-    ^-  "  •  b 


a  fCrojlicta  .  flnpcccato.  b  «^ln  gloiia  nilipwniteint. 


17 


^    iDr  foititudincfupcib  ent 

Mdricntcs  non  viuant>  gigante.s 


h     tJMorientcs  non  vtuant. 


19  g     Tanturn  in  te  recor  ie.  Noa 

20  ah'ud  pctimus ,  nifi  vt  poft 
crrorcs  digni  fimus,  qui  no 
minis  tui  rccordcmur. 

■*  Procopius.AiuntnonnulU 
mortuoshicintclUgi, qui  vt  lazarus, cflentin  vitam  reuo- 
cati,quosquianulUisfufcitarc  medicus  potuiflfet,  adlfrac- 
lcm  aducrtcrc  &  Chriftum  confiteri  dcbuiflc. 
*  Grcgorius.  Quos  mortuos,  nifi  pcccatorcs,  nomi- 
nat?  Etquosgigantci-, nifi cos  qui de peccato  fupcrbiunt» 
appdlat .  UUautcmnonviuunr,quiapcccandovitamiu- 
ftitiaramifcrunt.Iftictiamrcfurgcre  poft  mortemncquc- 
unt,quiapoft  culpam  fuam  inflati  ad  pcenitcntise  rcmcdia 
non  rccurrunt. 

^  Tcrdidtfti 


Lib.i  I 
cip.i 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 


^fcmper  malisin  fuamalitia  pcrfeuerantihks  )&  ficmorientibus .  & 
iHiJuntproprii'  i^ui  non  corriguntur  ^diuinis fiagtllis ,nec itiarn  bc- 
ncjii iis.i^  hoc  ift  qitnd  dicitur  primi)  cle  ftigcUis. 

1  Cu m  fcccris  iudicia  tua  in  tcrra .  FlagelUndo  peccatores, 

2  luftitiam  difccnt.  idcit  iuititiam  tuam  dijcenc  per  expe. 
iicHtiamfiageUi,  non  tamen  per  emendationem  pcccati ,  fuut  Tharao 
cxpertusjuit  diuinaftagella^non  tamenadfuicorrcitioncm,Jed  ma'^is 
ad obiuratioHcm .  Secunda,dc ieneficijs,cum diiitur in pcrjona Dei. 
5  Mifcrcaniur.  & loquitur  in  plurali ,  propier  trimtatcm ptrfo- 
iiarum  .  f^cl  cit  Jeimo  Dci  ad  angclos,quifunt  execuiores  Juorum  ie- 
ntficiorum, 

4  Invpxo.ohftinato. 

5  'Etwowd&ctm^iti^m.^euertendo  aiipfamproheneficijs  di 
umisjicuipatet  dc  Vharaone,  a  quo  Deus  frequcnter  exjua  mifericor~ 
dia ■.ctraxit panas infti^as :  (S  tamen ex boc nonfuit reutrfus ad Jta- 
tum  iuflitix. 

6  In  tcrra  fanftorum  iniqua  gclHt.T^^o»  retradus  ex  locifin- 
8itate,  quia  tdtis  piccat  cx  coniemptu  &  ideojubditur. 

7  E£nonvidebitgloriamdomini.l>;<M»«»5«<jmfl<ir»/««M>' 
ad  gloriam  paiadifi. 

8  DominccxaUcturmanustua.  Ideflpotcfiastuaiufiitia:. 
t)     Et  non  videant .  Ideft  vt  non  illuminentur  d  te  propter  fuum 
dcmeritum. 

I  o  Vidcant.  Scilicct  merittm  fan3orum. 

I I  Et  confundantur.  Sicut  de  Cain  dicitur,Gen..^.a.  IratUS  cft 
Cain  vchcmcntcr  &  concidit  vuUus  cius,  ^«w  Deus  refpexe- 

tatai 


rat  ad  ^hel  (^  ad  munera  eius,vt  ibi  prxrnittitur. 

12     ZclantcspopuU.  Id  ejl  illi  qui  inuidcnt  Jratern.€ grati^. 

1 5     Et  ignis,  fcilicct,j«/cj«a/". 

1 4  HoUes  tuos  dcuorct.7^«»/;er  eorum  conJuinpiionem,fedpcr 
continuam  afjiidtoncm. 

1 5  Dominc  dabis  pacem  nobis .  Hic  confcquenter  oflenditHr 
quihiti  malis  unua  ca-lejtis  ai  tempus plauditurjcilicet  quandiu  ma-        ' 
uentinpeccaiisjcdcum.pctnitent,  d  Deo  vifitati,eis apentur  .  Ethoc 

eft  qttbd in  eorum  perfona  dicitur :  Domine  dabis  paccm  nobis, 
nos  reconciliandu.  Et  quia  boc  prouenit  ex  diuinagrati.i,fuhdiiur. 
1(5  Omniacnimopcranoftra.S«//fet,»jmrom.  Opcratus 
CS  nobis.  i^ua  nonjunt  meritoria,nijt  ex  acceptationc  diutiia,& gra 
tiapcr  quam  funt  acctpiahilia,aJolo  Deo  in  nohis ejjicitur. 
X7  Dominc  Dcusnoftcr,poflcdcruntnosdomini,&c.  Id 
efl,fpiritits  maligni  quijunt  alieni  a  te,poJfcdertint  nos  rtjeruos.quid 
qui  facit  peccatum,  fcruus  cft  pcccati,  loannis  octauo. 

1 8  Tantum  in  tc  rccordemur nominis  tui.  ita  q»bd  de  cx- 
terononjeruiemitsnijitlbi.  '. 

19  Moricntcsnonviuantgigan.H/cf.rpyict/iaVcof/wrf/wrrfw-    q,Ji 
plexcorrcUriii.Sciundiipunituribi:Di^cil\Zt)gll{\ia,SttpcriuslociiS<x   i' 
ius fucrat propJjeta  de  reJurrc£lione gcnerali  olitm ,  quc  non  eritjinii-  fi'*  i 
lis  in  rcprobis  &  in  eteliis,vt  patct  cxfupradiBis.  Ideo  coctudic  quod 
reprohi  non  rejurgent  adgloriam,  fed  ignominiam  &penam.  &  htc_ 

eji  qttod  dicit  propheta  :}AotimtCS  non  vinatlt.vita  glorie.  boc  di- 
cit  optando  ex  conformitate  juf  voluntatis  ad  dininam  iujlitiam  ,/c' 
cundum  illitd Tfalm.  5  j.b.  Lsetabitur  inftus ,  cum  vidcrit vin- 
didtam.  £f  loquitur  bic  dc  morientibus  in  peccato  mortati. 
2  o    Gigantcs .  Quifutrtmt  incompofni  moribus  &  tyranni. 
«  "*:  Nonrcfur- 


24^ 


Ifaia   Cap.XXVl. 


a  T  •AdgotiaminiudicioniChnmilientur 
foftc!    nmalo,  velharefi 

h 


h  TQliisrncrtuiinpeccato,  & 
c  <(   Viiidicabis  iniudicio. 


a  Tcrdidifliomnetv.Lxx.mi 
fculinumcorum,  Hifdcm 
cniin  tribus  litcris ,  zai& 
caph  &  rcs  hcbi-cfi  (cribitur 
lcd  quado  mcmoriale  dici- 
Huisle2;iturzachar  :quado  -  n-    ^^    «,         jjwr'"         -      -^  i  d.- ifm  vn^emium. 

jj;d.-/u mafculinu zachorHacam-  ^  "j ^°^> '^ perdidifti omne  memona corum . 
ncjionimo  bi^uitatcSaule  arDitrantur 


2^6 


eflc  fmccoccptu.fcd alij c6  D 
cipuintdediabolo,iuxtail- 

■ a^' ■""-'-•    j^  c  1  Vindicjbisin.udicio.      I    '"^>  ^OCcpit  dolorc,  (Sc  PCDC 

non  rclurgant.Propccrea  vifitifti ,  &  cotriui-  z  f't iniquitate  Ali/  cocipiQc 
n-  „  ,T,V;f'"  M  D.-ifrn..^eniium.        P'^ Chrjrto, vt d timorc fuo 


■'onfi 


.  T  Etmcnto,  qu,afcpeindul(ifhdo.geri.&c.  b  r  Humanogr.ncri.  f  Q.  a' 
,  •         -,■     .  "   '        -         --    'feccatrici.  "    r.k. 

SaS  eflcdcccptu.quadodc  Ama  b  t  Indu'lfiaidnegcti,indulfiltiac^nti.  NCiquid 
,fi  lcch  mterfcc.t  omne^ma-      T-„.^...„,,Hpetnj^.i.. ,„„.„.... inc,^.!;";.^^^^^^ 

glorincatus  es?  Elongaf ti  oes  tcrminos  terr^. 

a  f  q^  Percutc  cos  do.nme  ,  .juia  nifi  ...  .ingulHa  non  requirent  te 

Dominc  in  anguftia  rec^uificrunt  te,  f  in  tri-  ^ 

»  T  Ideftquiaaliter.ionpofTuntdoceri  itibulati,  fi  pre- ,o 
•        1        .  ''""'ntespalamclafnare,  niutmarcni  adte.      "^  *    '" 

c  bulationemurmuris  do^rina  tua  eis .  Sicut 


.T* 


a^^.b. 


npli  fculinum,Dcocnimprxci 
ad  picnte,  vtdclercturomnis 
mcmoria  Ania:cch,non  ta 
crrorc,  qua  cupiditatc  prx- 
(■\x  pro  mcmoria  mafculi- 
num  intcrprctatus  eftcon- 
tra  Jllud  :  \6lite  errarc,  Dcus 
voa  irridiUtr . 

b    Vunquid .  No  n  p.r  n  i  tcn- 

tiam  cg!r.&  hocefl:\'%wrf, 

B  &c.  q.  d.  Securitas  nco!ii»en 


in  vtcro  conccpi  m  us ,  &c. 
e  t-cp(pmw«s-.  Atiidinia- 
guutCK-.Ptpepci-imusfpimum 
idcft,fufficientem  cx  nobis, 
fcdcxtefalutcm  nonfeci- 
mus  in  terra . 

f     Spiritum  falutif .  Vt  tOta  t  Efutfertint 


»  T  <i.Sicutinulierapproprinquansadpartutn     dolo- 
reexclamat.  'icnos.n  anguHiarequinmus    te. 


mcntecredamus,&perquc  °''='f'"nc  cjua 
bcncficia  non  fenfimus.per  ''°  ,^']"''.^^'* 
tormentadifcamus.    'P""^"""^- 
z    yiitent.  *  Procopjus. 


Quia  fpiritum  falutis  iti  tcr 
qu9 conccpitcum  appro'pinquaueritad  par-      "  panturum  dixit ,  mor- 

tum  dolcns  clamat  i„  doronbus  fui.,ficfaai ;i  J^/riUp^Jto?^^ 

,       •.^-■..d,„..f, .,„&„. „„„„„.  j^j_  tanquani  exiftat'aU. 


tnrietc» 


^...^.-........wiuDULiili-Cn  1  ^orMudm.s.flnpetfonamarryrum.  rpr       fltia.nn,     «^«,7'    i 

;,Z'p"^t^'""""°'"^"^-  "  '^""/tf--t-  do-^ine,  conccpimu,,  &'^  ^ui-s .'q^S^v^^rn.rualleHS 

r       -    ^.  .         ^    .  ^    Jnagone.  a  T  Saaaum.  vt  intarm-n.         nri^r-.ni;  Trf-il  ;».,o  ..U: /,l ...:.. 


ptumpant, 

"c    j^.m  <7«4r.     *    Ori<Te- 

ncs.  Sicut  foeminagraurJa 

1  ;enw-  viro  fit,  C[ux  cum  parturif, 

•Di  »en-  clamat  ad  dominum  quod 

•         accrrimiobonunturdolo- 

C  "ter  i'«,ficanima  c^Icfli  fcmfnc 

grat;ida,cum  conccpinDci 

vcrbum  in  opcrc  producit 

fsuos  dolores  fufFcrt,  &  ad 

Deumclamat.  Conccpcrat 

:«  cor-  jiia  foclix  animade  dilcflo, 

id  ef>,  dc  Chrif^o,  rctfe  f  «•Kf? 

tuam,&  amhula.lE.t,  Vote^is  bi- 

birecaUccmy  <juSego  bibiturus 

I       fum.I.tjT^oUie  timere  eum,  qui 

er  n,     corpus  occidit. 

'"'■•"'d     Concepimus.  *  Augufli- 


Jnagone.  a  T  Swrfllm,  vt  inlorme.T 

11$  ardcnteslpir.iu  perfeuerarent. 

c  t  quaii  parcuriuimus,  &  pcperimus  fpi  ritum 

a  T  Non  catnis  filios.  TEtMmcn  b  i  Cum  bencftceiitijaicite.quiafet- 
m  inut.Icf  (umu!i.  ^ 

f  t  falutis.  luftitia nonfecimusin  tcrra,ideo  no '^ 

'-^fiLTi'h?h'^rr''K'''^ ''"""""."'"•     '^^"^-   TSanftlspiriu-   ^ 
-^;.buj,5c  habii.noMhus  terrf  coriuentibus.  T  Refur.ecnt  mattyces  tui 


priconij  vtilitas,vbi  falutis 

fpiritusquxrat,  defenlionc 

addu6larefurre£turosmDr  £ 

tuosfignificat. 

h    i\ps  lucis.  *  Procopius. 

Refurreclionis  caufa  illis 

eritrosille  tuus,  idefta  le 


a    .  j    • '■■j^y">."rjcor.ucntiDus.  -  K.eiurecnt  mattycestui.  Crit  rOS  lile  tUUS,  id  Cft  3  l< 

cccidcrunt  habitatores  terr:E. Viuent  mortui  '<'  cfFufum  verbum  illud  vni- 

alNoabfoluti.  b  T  Socij.  i.ain&  ipfefetra  ligneafcfluseft.    cTAmotie'7    genitUm  quod  Viuificat  2Ut 


aliter  quam  ros  ille  oculis 

^nus.OmnishomocSn^itammcncqucvlIuspotefl      timcocIodcmiflbm^commifS^lSS^SJ^I^^Svt^^S 
^"^  «^^™us.  «^"Augu-     F 


ii 


t 


NICOLAVS   DE    LYRA~   — 
*  I     Non  rcfurgant.  SciUcet  ad gUriam,  jed mavis  ad  pttnam. 
Jdeo  jubditur ,  '^ 

2  Propterea  vifitafli,  Sc  contriuifli  cos,  perpanSduram . 

3  tt  pcrdidifti  omne  mcmoria  coru  .  Seciidu  iUnd  Vrou. 
10.  b.  Nomcnimpiorumputrefcct.  quia  (i  remanet  aliqua 
eorum  rncmnria  ,  non  efl  eis  ad  honorem ,  fedad  confufionetn  . 

4  Indulfifti  gcnti.&c.  Vunitionem  eorum  differendo  vthabe 
rentlocum  pcenuendi,  Sed  qnia  tales  diUtiones  beneficio  abua 
Junt ,  fubditur.  •' 

r  Nunquid  glorificatus  es .  Scilicet  ab  eis  u  pxnitentiam  tj 
o.  non.  Ideo  fubditur .  ^' 

6  Elonga  fli .  Scilicet ,  a  te. 

7  Omnes  tcrm inos tcrra: .  Idcfl  obniaatos  in  pcccatis  in 
quacunque  parte  orbis .  r  >    » 

8  Domine  in  anguftia .  nic ponitur  fecundum  correlarium, 

i"licct,quodeUdirelurgcntadgloriam.Etdiuiditurintrcspartes 
quta propheta prtmo dejcribit  circa  refurreHionem,i»Hor7t  dtlide'. 
num.  Secundyefurreciioms  aBum,,bi;Viiicm  mortui,  Tertid 
termmum  ib,:  Vadc  populc  mcus.  De(idertHm  autem  rcfurrel 
uflt ""'""  '''''^'''^'■^nfurgitprincipaliter  cx  duobus .-  Vrimrt 
ejt  affittiio,  quam  luflifuliinent  de  communi  curju  inpr^fenti  vita 

/ec««rf«;„^«orfrf/c««r2.ri«o(/;.}.d.Omnes,quipievolunt 
viuerc  inChnfto  pcrfecutioncpaticntur.  propcer  3! 
ttt  ^reg.  Mala  qux  nos  htc  comprimuntad  Deum  ire  compeUum 

6  hoc  eji  quoddtcttur  Aic.  Dominc  in  anguflia  pof,u  eleili  tui 
myitapr^fenti.  Rcquificrunt ted^Mru^fex  vttam  futuram 
ex  toto  corde. 

9  In  tribulationc  murmuris .  Idefi  in  tribulatione  qu^  de 
iomrr,u,a  c«,/h  eji  occafio  murmuris  m  tribuLitis. 

»0  Dodrina tua eis.  Scilicet valet in  dando cis patientia, c};ia 
t2y^njiu}erttotalnertr,mtiamfcnfibilem,  licet  diminL . 
iieo  lubdtiur:  Sicut  qux  conccpit.&c. 

lli  f^  ^'^^  f  umus. tf  affociatfe  pnpheta  iuflis  pofitis in  tri- 
'^^■'tiouibus  &  mertio,  quiu  pofi  muttas  tribuLitiones  fuit  fma- 

'  »« diaim  fuitfupra  capitulo  primo . 
1»  A  facie.  HicponJur  Jecundumcx  quo  confurzitdcfidcrium 
'''    ,   y^^hHicct  ctantasfaciei  diuine,  cuius  afpcHus  csi  defide- 

7  ^'^'^^''"""^"'"'^"'^Sdcfi^crantAngeliprofpiccrc. ,. 

f-i-fjrnudiae  Jaiici  {Ut(. 

13  Con- 


I j  Conccpimus  &  quafi,&c.  litc  cltpunHus  in  Tlelr^o^ in 
Itbris  correais:'J per  fpiritum  hic intelli^itur  feruens  defiderium, 
&  benedicitur-.Vmanmmas ,  &  pcperimus ,  in  pmu  enim 
eflafftia,o,&tmen  cum  ptpericmulier ,  fequitur  deleaatio ,  fe~ 
citndumiUud  lob.  6.  Mulier cQ  parit  triflitiam  habct :  cum 
autem  pcpcritpuerum.iam  non  meminit  prcfTur^  pro- 
pter  gaudium  .  ftc  dejiderium  viftonis  diutnx  in  prefcnti  habet 
aUqiitdaffi,tl:onis,ratione  dilaiionis ,  quia  fpcs ,  qus  difjcrtur 
affligitanimam,Pro«o-^.i4.6.e«r/.?aiei  aliquid  deieBationis 
propter  fpem  confequendi  optatum :  fedcum  venerit  vifia  diuin^s 
titnc  erit  deleanio  fumma  abfque  vUa  trifliiia . 
14  Salutcsnon  fccim\ls,Scc.SictfiinHebrfo,&librts corre- 
ci:s.Et  eflfenfus,  perea,  qu^fecimusnon  obtincmus  ,  nec  obttnere 
poffumus  in  terra.  Salutes  ide^,  anirne,  er  corporis  bcatitudmes: 
quia  primo  requiritur  mors generdis  omnium ,  ad  qu.tm  Jequttur 
correcUo  mortuoritm  cju^  in  eleitis  erit  ad  gloriam  animx  &  cor- 
poris,  propter  quod  fubditur, 
i  T   Idco  non  cecidcrunt.  permortem  corporalcm. 

1 6  Habitatorcs  terr^c.  generaUtcr,  &  isnetur  hic  ly  ideo  confe- 
cutiuc;  C?  non  caufaliier. 

17  Viucnt  mortui .  Voflquam  defcripfu  propheta  defiderium 
refurretUonis ,  hic  confequenter  defcribit  eiiifdcm  refurreclionis 
adum  diccns  :  Viucnt  mortui .  Fitaglorie  quant.,madeleaos 
de  quorurn  refurrttiionefithic  Jcrmo,  idco  fubditur . 

1 8  In tcrfcdi.  propter  Deum,  &  luflitiam . 

19  Kciwtgcrxt.  Et  dicitmei,  fe  eis  conmtmcrando,  qnafi  de  fua 
morte  prophctando,  quia  fuit  ferratus,  ftcut  didhm  tfi  in  primipio 
huiuslib.de  pr^cepto  Manaffe  regis  idololatrxpeljiyiti,co  quod  ipsU 
&aUos  Idololatras  arguebat.  Corjtquentercormrticfcrmonem  ai 
eleclos  rcfnfcitandos ,  dicens  : 

20  E.xpcrgifcimi.  A fomnomortis. 

2 1  Et  laudatc.  Deum  de  vefira  glorificationc  futura. 

22  QiHhabitatisinpulucrc.  quantum adcorporu in cinerem 
redatia.  Conlequenter  alioquttur  Deum ,  ex  cuius  virtute  fict  re- 
Jurreclio  mortuorum  diccns : 

2j  Qmaros.  idell ficut  ros  caUfiis  cfi  fuattis  terr.cnafcentibus 
quifacit  ea  de  terra  rcfurgere,fic  benignitas  tua  tru  fuams  elctiis 
dormicntibus,  quosfaiiet  adgloriam  rcfurgere.  Et  e contmuo  hjcc 
refurretiio  erit  terribiits  damnatis,  ideo  fubditur: 
24  Ettcrragigantum.  idefl  peccatorm,  qui  per  potentiam 
fideles  opprejjerunt. 

^  Detrahcs 


247 


Gloford.&NicolaideLyra 


248 


Sermon.i.de 
confohcjone 
cnonuorum. 


B 


*  Auguftinus.Sicutrorc 
madcfada  fcmina  gcrmi- 
nant ,  &  exurgunt ,  fic  rore 
fandi  (piritus  ofla  fiddiQ> 
vifitata  cuni  fuo  corporc,in 
acternaglonagcrminabunt. 

a  Vade  popul'  meus,  *  PrOCO- 
pius .  Cubiculorumnomi- 
nc  intcUigit  man  fioncs  ilias 
quiapud  patrcm  mult?,fin 
gulispro  mcritorum  ratio- 
nctiibutae  funt:Sunttnqui 
dicant,  Dci  pcrfonacosdc- 
mulccntcintroduci,quifal 
uatore fpiritii  cunftisanun 
tiantcs,grauibus  malismor 

tiquc 


a  1"  In  battatium.  b  T  nrm  nusad  martyrcs    T  O  martyres. 

detrahcs  in  ruinam .    Vadc  populus  meus ,  ^ 

a  f  Cum  oraueiii  intra  m  cubiculum  tuum,  &c.  bT  Ponedominecu-    "" 


llodUmori  meo.  TSepukhiJ  cTSrpuUhnim. 

intra  in  cubicula  tua,claudc  hoftia  tua  luper 


? 


1 T  Fiuere  bono  confcieiitii.  bTVTqucid  uidicium.  cT  Adcnmparationem 
iteinitatit.  f  Ideft  quali  bicue  tcinpui  eft.  d  T  Reddam  ipfis  lecundum  ope- 

tc,  abfconderc  modicum  ad  md mentum do-  4 

a  T  Quam  Thefmrizant  fibi  inn>a;nitentes  .        5 

necpcrtranfeatindignado.  tEccccnim  do-  6 

aT  Indiciudicicijvidcb.tuicgiedimalisfcilicet.  bTMifeiieoidia  pie     J 
taflocusnus.  c  •  Vindicando.    g 

minus  cgredicturdclocofuo,  vtvifitctini-  „ 

a  T  Tcrrcnoium  amatoiis  .         b  T  Habitatorem. 

quitatcm  habitacoris  tcnx  contra  eum  & 

T  Vox  fanguinis  fratris  tui  Abel  clamat  ad  mcde  terra.         ^q 

b  reuelabit  terra  fanguinem  fuuro,&:  non  opc-  ^ 

T  Martytci, 

riet  vltra  interfedlos  fuo.s . 


tiqucfuturicrant  obnoxi/,  D 
omncfquc  vnius  nomine 
vcrbisiftiscopellaic,  percu 
bicula,fepulchra  fignifican  • 
do. 

*    Grcgorius.Cubiculain- ''''^"'•^ 
grcdimur.cuni  fccrcta  me-  "^  ^'  ' 
ts  noftrac  intiamus.  Oftia 
autcm  daudimus,  cum  iUi- 
cita  defidcria  cocrcemus. 
b     l\euetabit  tena.  Tcrrcni  t  MijJ 
tunc  non  potcrunt  cclarc , 
quos  occiderunt,  quia  tunc 
omnia  apcrta.Vel  rerra  quc 
fufcepit  languincm  marty- 
rum&opcriiittuncreiicU.  _ 
biturquandorcfurgcnt.      ^ 

^Cap. 


NICOLAVS    DE   LYRA.» 

^  I  Detrahes  i  n  ruinam.  /rf  ejlgebemam.  Et  accipitur  hlc  tev 
ra  pro  peccamibus  in  ea  habitatttibui  eo  modo  loquendi ,  qui  dici- 
tur:TerradtHruBa,quandoeius  habitatores  deftruuutur . 
X  Vade.H/c  confequenter  defcnbitur  reftirrc^ionis  tcmpus.Tof- 
jet  enim  aliquis  crederc  expr£ii£lis,qubd  effet  propinquumtcmpus 
refurreHionis,  qitod  non  efl  verum:  fed  eritin  fine  temporis,  ideo 

■  dicitar:  Vade  populus  mcllS, pri'ts  recedendo  de  rita  prsfenti. 

3  Intra  cubicula  tua.  UeH  fepukhrum  quantum  ad  corpus. 
& purgatorium,  quintum  adanimas  eleclorum,  qui  tamen  hahent 
aliquidpurganium  infutiiro.  Veltimbim  patrum  quantum  ad  pur 
gatas  &  ante  apertlonem  ianu^  permortem  Chrifli,  velcxlum 
empireum,  qnantum  adpurgatas  pofi  apertionem  ianux . 

4  Abfconderc .  Qjfia  defun3i  ab  homimbus  huius  vitafunt 
r-.  abfconditi. 

5  Modicu  m  ad  momcntu  m .  Qum  tempus  vfque  ad  iudiciu 
fefpeHn  xternimis  eft  modicum,  &c.  Hoc  modo  dicitur  animabus 

'^  eleBo- 


ele^nrum  defiderantibus  vltimum  iudicium:^pocal.6.c.Et  didii 
cft  illis.vt  requiefcerent  tcmpus  adhuc  modicum,doncc 
complcantur  coferui  corura,  &  fratres  corura, 

6  Doncc  pcrtranfeat  indignatio.  Jdefi  eleHorum  penurba 
tio  per  trtbulationes  Tyrannorurn,&  maximc  ^nticbrifti  tempo- 
re.  In  aliquibus  Itbris  additur,mea.  fed  non  eft  in  Hebrieo,nec  in  li- 

7  Ecce  cnim  dominus.  lefus  Chrifius.  (  bris corre^is. 
S  Egredietur  de  ccclo  {ho.IdeH  de  ccelo  empyreo  ad  iudiciu 
Veniendo :  Quantum  enimad  humanitatem  egredietur,  &  veniet 
per  localem  motum,  Quantum  verb  ad  dcitatem  qux  efl  vbique  egre 
dietur  per  nouum  effedum  . 

9  Vt  vifitet  iniquitatem  habitatoris  terrjc .  id  eft  iniqui- 
tates  peccatorum  terrena  amantium . 

10  Et  reuclabit  terra  fanguinem  fuum .  idefi  mortem  &  p 
deprejfones  fidelium,  quia  tunc  manifeSlabuntur  omnia  latentia. 

1 1  Et  non  oportet  vltra  interfedos  luos .  Quia  de  catero 
nun  committentur  talia . 

*  Cap. 


I 


-c 


A  D  D  I  T  I  O     I. 

J» cap.  le.vbi diciturinpofiilla  Nomcn  taum,fcilicet  lefus 
&  memoriaie  tuum  : 

Quomodo  Deus  nomenfum  proprium,  Jcilicet  Tetragramma- 
tonreferuauit Moyft.EXod.  3.  d.legitur  fic  .  Hoc  eft  nomcn 
meum  in  a»ternum,  &  memoriale  mcum  in  generatio- 
ne,  &  gencrationem  :  ybi  in  additione  ibidem  fuit  notatum 
quod  hoc  dicitur:  Hoc  esi  nomen  meum,  refertur  ad  nomen  Domi- 
ni  Tetragrammaton:  quod  proprih  ftgnificat  effentiam  diuinam , 
prout  ibidem  fuit  expofttum.  Et  quodfequitur:  Hoc  efi  nomcn  me- 
monale  meum ,  refertur  ad  nomen  lejiis ,  quod  eji  conforme  maxi- 
me  nomini  Tetragrammaton,  prout  ibidemfuit  declaratum .  Et  de 
hoc propriyinteltigitur  illud adThilip.  2.  ^Etdonaui  illi  no- 
men,  quod  eft  fuper  omnc  nomtn.f^  ride  inperfona  expeiU 
tium,  feu  defiderantinm  Cl/rifli  aduentum  Ifaias  dicehat  in  hoc  lo- 
co; Dominefuftinuimus  te  nomen  tuum&  memorialc 
tuum  defiderium  animcE.  q.  d.  defideramus  notitiam  nonfo- 
lum  nominis  tui.  Icilicet,  Tetragrammato  nobis  in  veieri  teHamen 
topropofiti ,  fed  etiam  notitiam  memoridis  tui.  qubd  fcilicet  efl 
hoc  nomen  Icfus,  vt  di8um  ejl,  de  quo  plmius  habetur  in  prxdiBtt 
additione . 

A  D  D  I  T  I  O     II. 

Itt  eo  cap.  rbi dicitur  in /)o/?//.Indulfifti  domincgcnti, 
Vbiin  tranflationenoflra  dicitur:  Indulfifti  domine  gentf, 
&c.  InHebrxohabeturfic:  Addidiftidominegcnti,  addidi- 
fli,  glorificatuscs,  elongafti  omnia  cxtrcma  tcrra:,  &  fe- 
cundum  iliam  itteram  proplHtatoquipn  dcadditione  gentium  ad 
populum  Ifraeliticum:  Et  eft  fenfus:  Addidifti  domine  genti. 
rcilicct  Ifraditicit ,  gentes  aliarum  nationum.  Et  quia  ex  hac  ad- 
ditione  Deitsfuit  magis  glorificatus  inquantumnon  folum  lauda- 
tus  cfl  in  Judaa,fed  etiam  dfolis  ortu  vfque  adoccafum.  ideofubdi- 
tur:  Addidifti  glorificatuscs.£r  neexhocintelligeretur,qubd 
omnes  indifferenter  fuerunt  additi  pcr  vcr<e  fidei  fufceptionem , 
ideo  fubdit :  Elongafti  omnia  extrcraa  tcrra: .  fcilicet  infi- 
deles,  &  reprobos. 

ADDI  TIO    III. 

Ju  eod.  cap.  vbi  dicitur  inpoflil.Yide.  Hic  confequenter  defcri 
biiur  refurrcHionis  tempus . 
Si  propbtta  in  hoc  quod  dicit:  Vadc  populc  mcus  intra  in 

cubicu- 


cubicula  {\xz,S<.C.intendiffet  excludere,ne  aliquis  diceret propin 

quum  efje  tempus  refurreElionis ,  vtpofiil.  dicit ,  ftc  valde  improm 

prie dicertt:.Abfcondere  modicum  ad  momentum.Iflaenim  diBio- 

nes  ftgnificant  breuitatem  ttmporis,  non  autcm  prolixitatem  feu  di 

lationem.Hoc  autem  quod  dicitur :  Claude  oftia  tua  fuper  tc, 

non  videtur pertinere  ad  intratem  infepulchro,vel  in  timbo,vet  in 

empyreo.  vnde  mclius  videtur  dicendum,quod  qitia  propheta  imme 

diate  ante  locutus  fuerat  de  refurreHione  ele£iorum  dicens:Vi\iet 

mortui,  &c.  quod  in  magnum gaudium  vertitur  ele^iorum,  ideo 

de  pcrfecutione  .Antichrisii  qu<£  modicum  ante  tempus  refurreBio- 

nisfutura  efl,qux  inter  alias  eH  maxima  vt  habetur  Daniel  i  z.eos 

monet.  q.  d.  eis,  de  hoc  quod  vobis  prophetico  debetis  exultare  cu 

tremore,vt  fttis  paratiad  perfecutiones  futuras  patienter  toicran- 

das,  quxfunt  propinqud!  pr.£di^£  rejurreiiioni.  Et  quiiliter  dcbeat 

Jepra:parareoftendit,dicens:Vzdcpopule  meus,  intra  incubicula 

tua,fcilicet  ad  orandum  Dcumeo  modo quo  dicitur Mat.6.a.  la- 

tra  cubiculum  tuu,&  ora  patrcm  tuii.  Oratio emm  eli  ma- 

ximumremedium  in  tribulationibus.  Iiixta  iilud  Tfal.u  9  Ad  do 

rainum  cumtribularcr  clamaui.  item  moncteos,  vtdDeo 

petant  nc  ex  vehementia  tribulatioms  aliqua  verbapronmpantin 

Deioffcnfam,feuinveriefidci  derogaiionem.Et.de  hocdicit:  Chll 

de  hoftia  tua  fuper  tc .  Qu/  qnidem  ctaufura  a  Deo  impetratur 

per  orationem  iuxta itlud  Tjat.  H°- ".  Vowc  dominc cuftodia 

ori  meo,&  oftiu  circiiftanticEin  labijs  mcis  Item  monct  eos 

vt  abfcondant  fe\d  fxuitfimis  contradiflionibus  aduerfantium,quod 

non  nifi  virtute diuina  fieripoffet.iuxta  iltud Tful.^o.f  Abfcon 

difti  eos  in  abfcondito  faciei  tua;  dcontradidionibus 

hominum,&c.  Et  quia  tempus  huiufmodipcricutofijjim^perji- 

cutionis  Deus  abbreuiabit proptcr  ele6ios,yt  Mar.  i  j. ideo proprii 

fubdit:  Modicum  ad  momcntum . 

J(ETL ICA.  Jn  cap. autem  1 5 . cum poH.  dicit circa illum paf- 
fum  Abfcondcre  modicum  ad  momentum ,  detempore  iudi- 
cij  exponendo,  quoda  tempore  prophetix  cfl  modicum  rtfpe^lu£ter_ 
me  durationis.  Burgenfts  dicit  improprijjfmt  fic  dlci :  quia  ille  di- 
Biones  Jignificant  breuitatcm  tcmporis  :  Sed  illaobiedio  cH  contra 
rotundum  tcxtum  in  muttis  locisfacr^fcriptur.t.  Dicitur  enimfw 
pra  cap.i.  de  tempore  Chrifti.  Erit in nouijfimis diebus ,  pofl quos 
tamen  multa  centena  annorum  fluxerunt.  &  Joa.  in  Canonica:  Fi- 1.' 
liolinouiffimahoracft,  quatamen  proprijffimk  ab  omnibus 
exponuntur de multis  centenis annorum qui  refiant ,&ficde al^t 
ocisfcripturx . 


i 


ar.j.  a 
.(jr.6.c. 


C  A  P.      XXVII. 

,^  "H  ^ie illa.  &c.  TraduntHcbr.tM  diabolu(id  eft  cri- 

^Jf  minatorem,qu6d grcecum nomcn  cft}hcbraice 

.  ^  dici  iathan.id cft  aducrrarium.vndc.5'/ai»dryj;/;j« 

a  dmnseius  ,  vt  adutrjttur  «  .DiCitur  &  bciial .  id  eft  apo- 

fl.ira.  id  eftprxuaricator,& 


Ifai^  Cap.  XXVII. 


2ya 


inn.^o.  C 
.li^o  c. 
«t-in  d. 


_b(bue  iugo  vnde:  Q^^  rom. 
r/iuniccttiu  Chnfii  ad  beliat  ?  Di- 
citur  quoque,  &  alijs  nomi 

nibus  vndc:  <iip(ratpidim,& 

iluoj.  c.  y^jiitjcu  6~t.Etalibi :(>«/"/»;« 
rtts cft  magnurn  cctum.llt:  'H.nn 
qd  capkslcuialha  iMtmo.  Et  ali- 
bi:  Dracoifre.fjiian  forrnafiiud 

>c|jlyp.i  n  iii-deniiP.  faduseflcnim,  \t 
angcli  illudatci.  vndc  Apo 
ftoli  accipinnr  poteftatem 
calcandi  lupcricrpcntes,  Sz 
icorpioncs.quia  crgo  ab  eo  b 
locofciiicct,  Dominusdifll 
pabit  tcrram,&  nudabit  eii, 

-|.iy.d.vfqucad  pr.xfcns  capitulii  c 
contra  totum  orbeincon-  d 


co.c 


xxvir. 


chrelufit  m  g.gantomachia;  r)/.o/i,^^;r  F.fc/4^.^.«,y-,,„-^,  ^ 

accelJertsoras,  Juh  louejo.pererts  .  Lcuiathan  additat^^^mfi 

corum  intcrpretatur  quorum,nifi  hominum>Rcae  an 
tem  additamentum  corum  dicitur,quia  poftqua  Driml" 

cuIpamalafugseftioneintulir,hancquotidie  Se"  ,a 

uibus  pcrfuafionibus  non 
definir.Lcuiarha  gpc  ifte  in 
co  quod  fc  homini  tradcie 
fpopodit  tortuofis  ad  cum 
finibusirrepfit.Etdum  fal- 
fo  mipofTibiIia,pmirrit ,  ve- 
ra&polTibiliafuftulit.que- 
rendum  nobis,  curquifcf- 

„        a    ,.  „     ^b  Pcntedixcrat&tortuofum 

ro  ,  6:grundl  &  forti,  3  iHilubiugebat,  inierpofuit 

a  T  Leuiathana.idicamentum  eoium  ,  pcr-   4    VC^ftem  ?  Nifi  forte-QUOd  in 
antn.hiafim:  cumcnim  fc  addcie   promittat,  minuit.  fprn^r..;o   ,..._.:.    j-  n 

b  f  serrirneaud„.uc.  leipcntis  tortitudinc  fluxa 

fupcr  lcuiathan  ferpentcm  y  ^°!''.c'cs,  invcaeauteeft 

aT.Malleim  vniurrroterra:.  T  Alias  claudemem:  co  qubd  carccre  fuo  mul     +    ,    ""'^'"'^  rigiciltas. 


a  T  Animaduerte  . 

N  die  illa  vifitabic  do- 

a  T  Verbo  id  ell  filioper  quem  luditabit 
patci.    b  T  Impiiit. 

minus  in  gladio  fuo  dii- 

a  T  Vt  omnes  compia^hendat .      b  T  Vt  nc- 
moiciillat 


--■"* ...M....    .v.ia..      T     .->iia3    ...HUUV...W..).    ..w     .JUUU    VdlCCJC    I UO   IH  U I  -         1         I  .-'  '         ^  3 

toidaul.T  t.  b  TCJniin  veritate  nonftetit.  cT  q;ii diiigi  non  potelt  virga         UUnC,   &  duorUlll  fic-narpr 

vXCxJ  r"''T' •  1        r      ^  c    t&molIem:&vcaenomi 

veaom  &  fupcr  leuithan  ferpentem  tortuo-  6  nat,  &  icrpentcm    Surus 

r T -...-«..  a  T  Quj  ■'brorbuitlonara.  bTMundofalfo,  &araaro.        .7   Cluinnf  ^0-«»..   r,,.,).--.^     1 

fummationem  mundi  u-  ^  fnm  &orcifler^rnim  nni  \n  mari  pfl-     rn  Ai^  l  3"^'^^  ^Pe,'^  malitiamol- 
diciumorxdarieft  &-no    ^  iLun>OcOcaaetcctum,qunnmaiieit.  Indie  8  hspcr  blandimentum  Ve- 

UltJUUipi.iEUCtLlCll,0CnO-  V.T  Vineafaaadldileao.  COlIminProDlieiis.Sraliisfi.n.-^;.    CP.„„.!„,  ...  A.V  .J:„:. A  .   ^^ 


V.T  Vinca  faaaelldileao  .  TOlim  in  Prcpheiis.&alijslanrtis.  TPopuIus  lu 
^zofum.     bTlnebriata.  cTCanticum  dolor.  H  T  l>omino. 

illa  t  vinea  meri  canrabit  ei .   Ego  domi.^ 

TQ2>'a.  a  T  Ve!  modo  abomnibusaduerfis.velobfcruodans  locum  poeniietia: 
b  T  In  iudicio.     c  T  C^uia  conueiti  non  ml.    T  Calicem  va: 


dicium  prxd  ftfi  eft ,  &  no 
Buiflimu,«;inimicus  deftruc- 
^         turmors:contradiaboluni 
'^■^^'"'.^cxtrema  rententiacft,vt  in- 
a  viila  ducaturgladius fupcr  cu  .  " :"?   "• '  ^" '""""" "b" ""■  "^  ^'""'"^^•_     , 

>   Procopius.  Moics in ge     "^^'  ^^'  ^^^"o  eam;  t  repcnce  propmabo  ei, 

ncfi  fraudcm  fcrpcntis  reci 

taflicontentus,quideum  ftipplicij  mancretprjrtcrmifit 

qaod  nucpropheta  facit.  Virga  Dei  reda,  at  ferpens  to 

tus  vbique  finuofus &  prauus.humi  deinde  in  ventrcra 
Ij  &  pedus  repcns,  omnium  calccs  obferuans,  poft  impio- 
.  I       rumhominuminteritumduroilli&magno,validoq; 

gladio  tradetur:cuius  nomine  vcrbum  Dei  viucns  &  ef- 

Jicax  &  quolibcrgladio  acutiiisfignificatur.  Qiio  quide 

gladiocuminterficcrein  priori  aduentu  Saluator  no- 

luit,  fcdadoriri  tantura.ciufque  viresinfringere&  con 

culcare .  Sed  interficiet  tandem  pccnitus  in  mundi  con 

fumationc. 

b    super Uuiathan.Grcg.  in  moral.Draco  vt  fertur  m  ter 


ai4;8.b. 


■c 


raicrpit,natatin  aqms,  volat  inaere.IndcDiabolus,& 
ftrpcns,&cctus,  &  lcuiathan . 

c    Fedem.Lxx  Fugitiuu.  Tuc  n.  fugiet,q  fugcrc  ncfcic- 
bat  ncrdes  illud:  Qho  ibo  afpmtu  tuo,&c:  Vndcgdarapul 

NICOLAVS   DE    LYRA. 

Cap.    X  X  V  I  r . 
ISJ  dic  illa.  Vojlquam  dcfcripta  cft  gratiarum  aHio  de 
prorriotioneeleclorum,  hic  confeqttenterponiturgra' 
tiarri  aciio  de  deic  ciione  d^monu.  Et  diuiditur  in  ^dnas 


«^is  dicitur,quia  vfq,-  ad  nc- 
9  <^cmpercutit  .Scrpens  aute  E 
10  qnia  infidiar  molliter  in- 

fundit. 
^^  d  Serpentemtortuofum. 

*  Bafil.Serpcnsdicitur  tor  ^n^f^-^epa- 
c        .     ,    ,       ^  .      ruofus,quodpcccatiduxfitHT     "■'-'• 

&  ad  illa pugnai  tia,&  fib,  contraria,  ncc  vnquam  rcc^a  cam.  " 
yia  ingrediam r,(ed  ftexa  ad hxc  &  illa  mala   vt  fcrpcns 
tortuolus  mccdit  capitc  in  hanc,  velillam  partemlateri- 

vitiorumgenera,qu«edametiamcontraria.Q,iiDcum         / 
fequitur,  rcdas  facit  fcmitas  ^  ' 

e    c>r«r«Hebr.  tannim,Vnde  Heb.  fabulabanwr 

lcniathan  habitare fub  terra,  &  in  ^nherc:  tamin  vc"o  in  " 

mari.     f  ymeamen c^«/.i«.Cui  Hiercm.as  propinac  ca  Hicrc  z ^.  d. 

hccm  meracifilmum.Mcrumgrxce  purumlatine. 

*    Procopius.  Poft  prarnuntiata  myOcna  cuanoclica.      . 

tra  vinca  meapulchra  id  eft.contra  iynagoga^qua  cap.5. 
dixit:vineam  domini Dci  Sabaoht.  h  ^npli  ^ 


dofoluiturduplexquj:ftio,ibi:Es,oDom'm\XS.  Cir- 
caprimum  dicitur : 

I     In  die  illa.  Scilicetiudicij  gencralis. 

z     In gladio,&c  quamumad  pcne  afperitatm. 

3  Et  grandi.  quaatum  ad  cius  laiitudincm. 

4  Et  iOTli:  quanturn  adin.mutabilitclem. 

5  Supcr  Icuiathan,&C  per  lcuiathan,qui  bic  bisponitur,  & 
per  cctum,  idem  inteLligitur,jcilicet  diabolus  vt  dtcl'im  fuit  <////«- 
fius  /06.40.  &  dicit  hic  leuiathan  veclem  propter  etus  fortitudi- 
nem,fecundum  quoddeeo  dicitur.lob.^i.d.i^ion  eftpotcftas  fu 
pcr  tcrram,qux  ci  comparetur. 

^  Tortuoium.  propter eius  caliditatem  ad  decipiendum . 
7  Et  occidet  cctum ,  &c.  idefl  diabolum ,  qui  habitat  i'n  hoc 
aerecaltginojo  tanquam  m  mari  tempefluofo:  nontamen  inttlii"i' 
tur  eius  vccijio  per  mortem  naittr^,  cum  hoc  mcdo  fit  immortdis, 
jcdper  mortem  gebinnc,  quiatunc  ibi  rctrudetur,  nec  poterit 
ihdi  exire  &  honuncs  tentare,feu  adpcccatum  inducire,  quod  erit 
M  0  1{^.A  L  J  T~E  !{. 

\  \  in die ///<J W/Jra^irrfow.cJ-f.Hicadlitcradcrcribitur dcic- 
«iodcmonu,quxfictin  iudiCiofinali,&qm  fecundutn 
^fcg.ho.io.omnifiiniquorLicaputeftdiabolus:&huius 
capuismebrafuntoesiniq.ideocap.iftudmoralitcrpoc 
exponidceicaionc  iniquoru  qfimuUQdxmonib^tuc 
aci;cictinp5nagchen?.&  ficutdicic./«rf/c^//.7.f  iudicij  fi 
naiis.  2  ytj,ta.Un.ingL,.fuodu.mc2,\idlns  eft illa tcrribilis 
.^l^^-^^iPOniiM^t.Zi.d.ltematedictiinigncpernu^quipa 
rai  tji  aMholo,& an^iclts  eius,&r.  5  Superleuiatha  Qni  intcr- 
pretaturadditametueoru,ideo  (ignotpcccatore  addgte 
pcccato  pcccatu  t  Sopentc  vmc.  Id  cft  in  pcccatis  firmata 

pcr 


ftbt  grauc :  (£  m  hoc  crefcctpcma  eius  que  etiam  portat  modo  igtie 
fuumfecu  crefcct  etiap^nafua  accidentalis  ex  danatione  hominum 
qttos  tnducitadpeccatn,ficM  &^oriafanaorriangcloruex  aloriii 
eleaoru,quos  inducit  ad  bonu.  8  In  die  i\h,deiedionts  dfmonis. 
9   Vmca  meri./»  n^br.  habetur,vinca  vinofa.  Exqtw  patct,  q> 


^Us,quaprtrrtoponitt.l^odUeteB^^^^^^  --/''^-e^^^S^S^ST 

dofoluiturdupicxqu£iio,ibt:EsXiDom:xn\Xi.  Cir-        Vuru.&^minu.  t^SnJiJ...  'L;  ,:         \:.^^"T^^^       "^'"""1 


p!tru,&optimu.yinea  igitur  meri,hic  accipiturfadctasfupcrnovu 
CiuiH,in  quibus  nihtl  erit  imptmK  &  ipfi  Dcu  laudabunt  de  di  ie3io  • 
nedanonu,  10  E'iQdo.Micconfequcnter  foluitur  duplex  auejtio 
oner.stxprcdtcUs,iecundajoluitur  tbi :  Qiiisdabit  mc.  Tnma 
qi^xftio  oritur  cx  hoc,quod  hic  dicittir:  vinta  merijocictas  tkaurli 
quia  ex  quo  futrunt  d  Deo  ita  elccli,  &  dilefiiab  ctcrno ,  vidcrctur 
alicui  f.vtrantu,quomodo  Deus  permittit  eos  tnbtdari  in  huc  mtin- 
do,fe,mtdu qttoddmtur  z.Tim.  u.  Oesquipie  volunt  viuc-' 
rc  in  Chnflo  perfccutionepaticntur.£f  nlpondtt  do.ud  iwc- 
quod  lalis permiljio  no  tjt  ex  odto,fed  magis  cx  dikctivne,  ne  ex  p- 
Iperis tnfuperbia eltu(ntur,&pcr txeratiu patitnti^ in  bono ct'jfo 
diamur,fecudud:ftufahatoris  Luc.zi.a.  in  patictia  ucftra  pof 
lidebitis  animas  ueftras.e^/.;af  eft^  dicitur  imic^o  do.g  ler 
110 ca.5.  viniannd  qu^  rlt vniuirfalis  eulefcv quod  apr.mo^bel 
lufio  vfq; ad vLtimttilectu,qui  ihfine  mundinajciturus  fft.qimcle 
ttos fthUttotpahuitcs  mtfit,vi dicit  Creg.hd.j.  n  Rcpetcr) 
_ii.s.potTiir:bi4ationiSi 6nih .  fdictisMfo  fubditur.  iV  Nc 

pcr  maluhabitum  acquifitfi.ficut  vcdtis  tirmat  oftium  . 
t  Super leiiiutha  lerieictu.Sicut.n.  peccator  dicif  leuiatha 
coq^additpeccatu  pcccato,  ficdicitierpesex  peccati  vc- 
ncno.Etetiatortiiofus,quiadcclinatadiuinajlegis&ra- 
tionis  rcfto  iudicio.  7  Et  occidit  ceiii,q^i  cji  m  w;<jr/,idcft 
tyrannu,qui  deuoratfimpliccs:ficutcetus  marispifccs. 

8  /«(/.'c?//a.fiGutindiefinalisiudicijreprobi  cofundetur 
ficiuftiexaltabfK.Idcodicit:  lndteilh,&c.  idcft  Ecclcfia 
Xpi  a  peccato puriftimi.  t  Cantabu  ei .  gratias  agcdo  fibi. 

9  £i;orfo,?/«r>«ofrf.  ancqtiah^rcticorfi.dadofibi  vcrala- 
picntiam:&  a  violentia  lyrannorii  dando  fibi  patientia. 

1 0  i\epite fpinabo  ci.  pot um  aduerfitatis  temporalitatis. 

^  l^cjortd 


2Jl 


Glof.ord.  &NicolaI  de  Ly  ra        2^2 


tFiCKt. 


t  FrBdu. 


■flpfe  eam  iu 
Jicabit  folu 
ia  propagini 
bus  eius  ipa- 
ctum  lugeri, 
&aufctet  ve 
to  fuo  duro 
tcpore  cjuo 
fiit.  Datui 
f  poruerint. 


■f  Calcis. 
PfalmiS. 


^  Voxpatrisde 
jj  liberatiue  mo 
rcnoftro,  qui 
magna  fadii- 
ri  deliberam'. 
q  d.Nnttamfi 
lium  ad  incar 
nandii?.^"po- 
ttus  tejortitiidi- 
vttnTncam.  Yt 
icilicct  potius 
idagat  fortitu 

doinca,vtira      U,c  +  reminc 
diffcra,&fal-  d  bis  T  leminc  . 

«em  cos  pcr      ' 

Euangelijcle- 
mcntiam,qui 
nofuntfalua- 
ti  audontatc 

lcgis. 

b     ifrac!,\d  eft 

populus    lu- 

da;orumcon- 

ucrfus,videns 

doctrinafilio- 

rum  fuorum  ' 

orbcmfloruif 

fc. 

c  Et  implebut. 
*  Procopius. 
Similccft,quod  dixit  Dau^t . 


neVortavrfiteturconrracam,noacA'diereruo  eam  indignacio  no 

\  iSj:    .n^i;!     .1    M  M  .  n,  ^  .n  .cco.dc.  .cdo.  c  T  Peran.ipb^r..  .  ,  rc.anph.c.cos.  d,  Dcu. 
^ihrum&c.U!f™,v,vincamna.uran,np„„.     e  1  Concu!c.,v.  ca.n.  ]■  ^  ^^  SJ:^,.  G, 

cft  mihi?  O  uis  t  aabit  me  fpmeam  &  vcprem  ?  in  pr?lio  grddiai  lu- 

3  ,    Q..n,,n,rr:::aui     b«  Dcii.ua..,.  c  i  H.,um.   T  Chr.flus  Dc.vu.us.^  D-fap.^,...  -.^,-j 

1  Dci-^a'm  (uccendam  cam  parircr.  An  potms  tcnebo  fortitudme  mca? 

jNonouia      ,  f  Carnc  anumf.a  mundum  rcconciliabi,  mil>.t  bt  Propl.etadc  ApuUoli..  c  t  Apoaoli.  f  Adptx- 

FacTct  paccm  mihi ,  pa'cem  facict  mihi .  t  Qi^ii  cgre^dientur impetu 

^  ;.  T  Tunc.     «S.de  b  lOpetnione.  T  Ai-oltol..  _ 

b  aiacob  florcbit,  6:  ^erminabit  Ifrael,  &  implebunt  facicm  or-- 

C    a  c  Prxdi.a,ion;s.  T  •"  omnem  t»,^.  rxiu  ,  lonuscerum.&c  b  .  i.cu,  .mmifct.cotd.tetaucifixecJin.  eum.  &  n.at 
tvrcsciusoccidenmi.         cf  Pjpuluin  Iuda:oium .  .  .       p  (p 

'     Nunquid  iuxta  plagam  t  percurientis  le  percul- 

J  •_  ,.,:...  "^  j^^ondiuenimlullinuiteos.fedquiauontgeruntpcx;- 


Miniine.  a    f  Msityiei.  u  1  Tain  rrudeliier. 

nitcniiam,  tandcrain  mcn.coniram-n.     *   PiJ-ne 


B 


19 

20 

2t 


nitcniiara,  tandcrain  mcn.coniram-n.     "   *^"^"  •  ^  •  T^        fL        1  ^ 

{iteum?Autficutoccidit  intcrfcaos  t  cius,licocciius  eit.  tln  mcn 

olCulp*.    b?CumApol.oI.adgentcs,.an(ierint.  cTFerRomanos.vclindie.udicij.     d^  leiufalcm.  e^  Do     jj 
minus.  fQuidret.ibu-irris  .     .cT        1  <1         K  X 1;.^'     '^ 

furacontramenfur^'m  cumabieda  fueritiudicabit  eam  Mcdita 

a  T  Opinionemaloium.  b  f  Su*,:p.-1ionis.  vcMuotum.  ,l'erlecu,io.i;  quan Jo  atdem.oi  eft  .ndignat.o. 

tuseft  fpiritu  fuo  diiro  per  diem  .Tftus.  t  Idcirco  luper  hoc  di- 

,  ,  Iudxisdc\ub.s>vpoOol..  b,NrnatV  ^  Idell  vt  vi  ,u,e,  pr^bea,  &  v„.a  re!e  c.  cj  Inali.s,  vchn  al.,s.       ,, 

mittetur  miquitas  domif i  lacob ,  &  iftc  t  omnis  frudus ,  vt  autcra-  ,3 

^  afChorusAportolorum.  b  r  Idoloru.n.  24.    *-,;;rj:'"' 

turpeccatumcius.  Cum-  t  pofucritomneslapides  aharis,  licut  .^  p?optcr    r 

i  a  f   in  quibus  facri.iCibant  dsmonibus.  ^6       ;»^  /-^:i; 

lapides  t  cineris  a 


covK?w.Sunt.n.  D 

fudoru  Apo- 

ftolicoru  crc- 

dentcs    ipfi  , 

quos  gaudiu,  tV£prj( 

&coronavo- 

cauit  Apoft. 

d    Lxx.T^tini   Eb. 

quid   licut  //)/<• ''-'et.qt 

pen„jjn,&,p}e^''^^''^ 
9  fic  prrrntiet . 
'°  ■)<•  Procopius, 
^ '  Senfuscft.Nu  j  pcrp 
■'*  malum  malo.-\beo. 
'^  gcntibus  pcn  tfuo». 
'+  Uuunt.quipa-  E 
'5  ccmcis  annfi- 
'^  tiantes.erauif- 

fima  quxqiic 

abcifdcmpaf  ^  ^ 

C     lacirco .  q. 

d.Idcodimit-|Aufa 
tctur  iniqni- ncmfr 
tasdomui  la- P"cao 


ilhfos  ,    non  ftabunt  luci ,  &  delubra. 


mc- 
rita  ,   fcilicct 
^Z  Apoftoloru  , 
^    qui  pcr  mun- 
dum    idolo- 


In  omnm  tcnm  exinit  fonus 
eorum 


rum^iltaria  comminucrunt. 


Con- 


c 


Ciuifio. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

,  I     Nefortevifitetur.  Ideflrtec.xprojpcrisinjolcjcat.&fic 
'  pto  ii^fulentifs  vifttetur  con tra  eam  in  die  indicii . 
2-  Noae,&  die.  Idefi  tempore  aduerfitatis  &  profperitatis  fub 

pattr't<i  aii<ipl'na.  . 

3  Indignationoneftmihi.  Idellhocnonfacioexira,  Jcu . 
inii%na(ii<ir,fedexpaternact)rre8ionc.  '  _    _ 

4  'Qiiis  dabit.  Hic  foluitur  feclida  qu^ftioj^a  viderctur  alicta, 
quodpru  meriio  iuftorum  depopuio  ifrael,  &  tnaxim^ ^poftolorH 
parcendum  futjjet  alijs  eiufdem  peptdi  de  captiuitate ,  qu^fada  eft 
per  t{pmauos,&ftciri  imc  (ju^ftioneproceditiir,quiaprim6poniiiir 
ad  vtramque  partem  ratio.  SecundbponitttrquAftiijnisfolutio,ibi: 
Nunquidiuxta  c&..Vrimoarguitur,  qubd  non  dcbuiiparci ,  fed 
tnagis  pro  multitudine  malorum  iuHi  cum  eis  deb  uerunt  dffligi,  fi- 
cut  frequent;r  fa^um  fuit  in  vcteri  teftammtc :  ^  hoc  e^,qUod  di- 
titur  in  perfona  dcmini.  Quis  da.  ad fuccedendum  ciuitatem . 

5  In  praclio.  Scili.et  l\tmaAum ,  qui  captam  ciuitatem  in- 
cenderunt. 

6  Gvzdi^r.EamcakandoperJ\pmanos. 

7  Succendam  .  Scilicetfideles  in  Clmftum  tunc  credentes  cii 
infidelibus  in  fua  cxHtate  obftimtis  q.  d.  hoc  vidmtur  decem  itt- 
jlitix  mea,  ftcutfuccenfafuit  lerufalm  per  Cald.tos :  &  muitt  lu- 
(iifueruntibi  mortui,  &  captiuati  occafione  iniuUorum. 

8  An  votinsi  Hic  poniiur  argumentum  ad  oppofitum  fcilicet 

quod  dtbeatparci malis , cum  dicitur :  An  potius  timetur .  Id 
eli  rctinebo 


15  Etimplcbunt.  Scilicttlnrbatuangeltcadoann^,  J(C!m- 
dtm  qiod  e^u  itur  in  parabda  feminantis  ,  Luc.  8.  a.  Semen  efl: 

verbumDci.  ~  ,.  j-         •      - 

1 6  Nunquid.  Hicpomturfolutio  in  qua  ficproc€ditHr,qutapn 
rnojoluiiur  quantum  admalos,fecundb  quantum  ad  bonds,  ibi:  Ec 
cnt.  Circaprimum  primb  oftenditur ,  quodpropr^dtdis  noneH 
malisparcendum,fecunddfoluiturargumentiim,ibi:Ucirc0.ter 

tio ponitur  malorum  cxterminium  ,  ibt :  Ci u i tas .  Circa  prtmum 
dicitur:  Nunquid  iuxtaplagampcrcutientis  fe.  ideflpopuh 
ludaici  dum  Chrifium  crudeliter  affligerent. 

1 7  Percufsit  eum.  q.d.  non  ante  Ciuitatis  dcftru^ionem. 

1 8  Aut  ficut  OCCidit.  Ideft  ^pofiolos  Cbrifiique  difcipulos  ^ 
lud.<iis  occifos,  quos  occiderunt  lud^i  &  perfecuti  funt  grauiter,vt 
patetjia.  j.de  Stephano.&  2.  de  lacobo  ,  (S  8.  deperfecutione 
gencvafi  Chriflianorum,&  inpluribus  locis  de pcrfecutione  Tauli, 
&alionim.Apoftolorum. 

19  Inmenfuracontramenfuram.  Quafi diceret,non co^ 
uenit  diuinx  iuftttitc ,  quod  tanta  facmora  tranjeant  abfque  debita. 
pcena.ideofubditur.  ._..,._, 

2 0  Meditatus  eft  in  fpiritu .  ideft  difpoftdt  diffimtiuc  iHa 

punite.  ■ 

2  r  Idcirco.  Illc foluitur  argumentum  ad  oppofitum  de  mento 
apoftolorum  cum  dicitur:  IdcirCO  fupcr  llOC.  Idcft  propter  mc- 
ritum  ^poftolortm, 

22    Dimittciniqui.  pr^^tia^J.  ,„.     • 

2?     Domuilacob.  Ideli,Iudcis  infuamalitiaobHinatis. 
24     Et  ifte  omnis  frudus.  Idtfl  ne  totusfruaus  meriti  apo. 

•         Etvlte- 


FortitJdinem  mcam.  Ceffando  apunitionefubfpe  corre-      fiolorum  quod  clir„ittaturali^sludxis  dicium  pcccatnm 


flionii:ideofubditut: 

10  Facict  mihi  pacem .  Et  pro  ^pofiolorum  aliorumque 
Chrifti dijcipulorum  meritis,propttr  quod  fubditur : 

1 1  Qni  egredientur.  Scilicet ad prMicandumfldcm catholi' 
cam  per  orbem. 

»2     Impetu.    Idefl  cum  fentenii  deftdmo. 
15     Alacob.  Ideftapoputolfraclcuiufmodifuerunt^poftoli, 
er  alifftptuagiata  dtfcipuli :  qui  pro  maiori  parte  fuerunt  lud^i. 
14     Jrlorcbit.  In^poilolisfcilicttflQribus  fanCi<£vit£,&  do- 

15  Etim- 


rius  fpecificat  meritumiflud  dicens. 

2  5     Cum  pofue.  Scilicet  pr^dicatio  ^pcflolnruni: 

26  Omnes  lapides  altaris.  IdeflaltariumidQlonm. 

27  Sicut  lapidcs  cincris  allifos .  Ter  predicationem  cnim 
.Jpofiolortmjuitcultus  idolorum  nndtumdeftruHus  pcrorbem 
etiamipfisviuentibus:  &  quaft  totaiiter  ablatus  per Jhccefforei 
eorum,ideofubditur: 

28  N6  ftabuntluci,  &  delubra .  vbi exercebatur  idolola- 
ma.T^ec  potcft  iUud  intelUgi  de  idulolatria  Iudprum,qtu  d  redUH 
captiuitatis  BJibyionica  non  legitur  in  populo  ludaico  fuifje 


M  0  Il^  L  J  T  E  K. 

1  Xeforth  vifttetur.  In  condemnationc  iudicij  finalis. 

2  'Hoae,&  dieferuo  eam  .  Nodte  aducrfitatis,  nepcr  im- 
paticntiam  frangatur,&  dic  profpcritatis,  neper  fupcr- 
biamcleuctur. 

4  Quisdibitmefplnam.  Hic  vfqucadfinem  capitulife- 
cundum  fcnfum  litcralem  tradatur  vna  qu?ftio  fcili- 
cctvtrum  Deus  parccrc  dcbuit  ludxis  Romanorum 
propter  bor.os  ciufdem  populi,  fcilicet  Apoftolos,  & 

alios 


alioscredcntcsexIudaifmo?&  refpondctur  quodnon, 
quiafuerunt  Chrifti  pcrfecutorcs,&  Apoftolorum  aho- 
rumque  ctcdentium  in  Chriftum.Iudxitamen  credcn- 
tes  in  Chriftum,tunc  fuerunt  faluati  ab  illa  perfccutio- 
ne:  nam  monitu angcli  tranficrunt  in  regnum  Agnppjc 
qui  confoederatus  eratRomanis :  &  ficfuerunt  ibilal- 
uati,vf  dicitur  in  Ecclefiaftica  hifto  .  Morahtas  autem 
huius  cft,  quod  firmitereftadhxrendum  Dcoin.i  adhx- 
rentesfibilempcrfaluatfpiritualiter,  &  ahquando  etia 
corporalitcr,  ficutpatetin  propofito  cxemplo . 


^55 


Ifai^  Cap.XXVlI. 


a     Ccnterenttir.SicntDclho 
raadbdlum  iuit,&  popu 
lum  ad  ignominiam   lu-  a 


a  T  lerufilein.  b  TOHm. 
lium  Dci  octidit. 
fix  Hlijshoniiniim, 


fCuftoilia  angdotum.  c  T  fef  Roroanos,  qui«  fi- 
d  Qupndain.    T'"  quahabitaijatijpcciofu»  torm» 


,j   .^lum  ad  ignominiam  lu- a  Ciuitui  enjmmunitat  dcroIatacrirjtfuacioTa  j 

i.Xi.e.     dxorum  iudiCauir,  6cfWn-  »   TAdeo.  TSutgitewom^hinr  b  TAHhomin  1.,».  2 


cliabitnr.  minentc  Chald.Torum  ca- 
ptiuitate  viris  taccntibus 
Oldaprophctauit:  Sicim- 
minete  captiuitate  Roma- 
rorura  vcnicbat  tbrte  mu 
licrcsiSc  doccbanteos. 
b     A/»(/;cref.  diuerlxfyna- 


rclinqu  etur ,  &  dimittciur  quafi  delertum.  ? 


3I0S. 


Ilnviuciilla         b  1K.omanusexercitus.vnde':  Vaftauiteam  apcr  d.lylua. 
TTitus.de  i)uo:5ingul.iMs  fctus  dcualtauiteam. 

Ibi  pa/cetur  uitulus ,  &  ibi  accubabit ,  6^con- 

TMagiiaics.  a  TQiJbusconfumptijcitonioiitutvinea.  b  TMciaphora. 

r  1    r  •     i  n       ^'^'(""«Plcbi^eii.s. 

lumct  T  lummitaces-  cius.  t  In  nccitate  meflis 

go^e.Vel  apcrtx  mulieres, .    ^^^^^'  '  ^'"'"'"T .^"'""'•^="J''?  f')"'"-  -"fc«'- 

„..^'„..^.,i.  .,-.i^.;u  A«  t)  illius  conterentur  mulieres  venientes  &  do- 

a  Idcodoccbunt  niu'ier«    f  Non  vult  clTe.     b  Tlntclligrns  creat 'rein: 


qu^nudatis  pcctorib.  fan 

guinantcsferunt  lacertos. 

4iduer-  *    Tcrtuliianus .  Reuer- 

4:uonc.  tcntcsquoqueafcpulchro 

^  mulicres,&  abilla  Angelo 

I        rum  vifionc  profpiciebai 

Ilaias.v/«//>^j,inquit,Tf«i?- 

tes  d  vifione ,  venitc  ad  rc- 

nuntiandam  fcilicct  domi 

nircfurredionem. 

*    Origcncs.Dcinis  mu- 


centcs  eam .  Non  cft  enim  populus  sapicns , 
proptcrca  non  miferebitur  cius  qui  fecit  eum, 
&c  (]ui  fbrmauit  eum,  non  parcet  ei .  Et  erit  m 

"  b  T  Teriam  ludaotum.  c  TVtin  ludia  quacquondam  fuit  ter- 


a   Ci 


i^iiuitacis. 


% 

6 

7 
8 

9 

lo 
II 
11 


2^4 

dicationinocrcdebar,qaa  D 
auide  gcntcs   rccipicbaat 
muhcicsobiddiuinusco- 1  h.-,bi«cuKl 
pcllatSpiritus.  Apoftolos '■''"''^"  «"'• 
cnim  tanquam  noau  cor 
pus  iuftuiiflent,fahb  accu- 
fabant.  Idcoque  minime 
fufpcdos  teftcs  ad  corum 
rcfutandam  vcfaniam  tc- 
ftcscict.  At  muUcres  pri- 
m^refurrcaionis  fide  arri 
piut,cjuia  mul  ier  prima  fcr  }^'^  '"'^''** 
pcntis  deccptioni  patuir. 
c    fiofe«r«  caw.Magna  in» 
foehcitas  popuU ,  &  repre- 
henfioamuhcribus,  Ume 
tationis  carmina  difcerc. 
d    ^^«/«eo.LXX.  abEu- 


cetami  eiui. 


cbet. 


ia|-tominionis.nullu»tcpetiaturfermodoatinzvel  lcientiatfcriptutatum.  vn    lA   phratC  vfcilie'  R  innromlT 
de  luadct  vtnon aticadamus  ludaicis  fabuli» ,  U  mendaciishominum.  T  Ab  nrt        •       '  •     ■^^"'^''"r"'"** 

" -"^- -  tu  cnim  rmus,  non  ma- £ 


et:s. 


Euphtate. 

d  ciii:ilIa,tpercuticcdominusab  aluco  flumi- 

a  TNrlum.  b  TAd  fiHem. 

nis  vfquc  ad  torrcntcm  Acgypti  ^  &  vos  con- 

3  T^auci  'cilicct.    TVeri  llrsciitx. 

grcgabimini  vnus  &  vnus  filij  Ifrael .  Et  crit  in 

a    ^l^oil  afccnlioncm  vcl  fubucrlionem  leiufalem.  b  TAbapoftolis.  c  TPt«- 
d.rjtioneEuan-elica  d  TGcntes    TAd  fii^em. 

dic  illa ,  clangctur  in  tifba  magna ,  &  vcnient 

a    T''<(  Idolatiiam.  b  TAbottufolis  vfqueadoccafum. 

TPerhos  enimnranesgentcjfignificat. 

qui  pcrditi  fucrant  t  de  terra  Aflyriorum ,  ti 

a  TA  Dco. 

quicic(5licrantt  dc  tcrraAcgypti,&  adora- 

^    TEcclefia  .  TScilicet 

populus  ApoftoiorQ  pras-    bunt  dominum  in  motc  fando  in  Icrufalcm. 
dicationi 


lily  'licribus  ( Maria  Magdale- 
<xn  mn  na: ,  &  Marialacobi )  pro- 
ongc  phctafle  rcfcrunt  Ifaiam , 
Muheresvcnicntcs  adfpe- 
dacuii],vcnitc,vocatcnim 
muhcrcs  vt  rchnquant  po 
puluminfenlarum  &  ac- 
cendant  ad  nouum  tefta« 
ftamentum,  alpiciant  paf- 
iioncm  Chrifti. 
ejun   *    Procopms.  Q.uoniam 


gnus,  qui  diuidir  rerra  pro 
miilionis  &  Aegvptum,(a 
perqucm  ciuitas  Rinoco- 
ij  rula  fitacft,  quafi  ab  co 
quoincipit  vfqucquo  ter- 

1 6  minatur .  ^b  dueo.jiu.  Eu- 

17  phratc.  fcilicct  vndc  a  flu- 
minc  vfque  ad  tcrminos 

18  orbis  terrarum.  Ahj  lorda 
ncm  putant,  &  nota  quoci 
in  tcrminisIudcB,fiuuius 
appellatur,in  Aegypti  fini- 

bus  torrens,quia'habettur  ffaterram 
bidas  aquas,  &  non  perpc- 
tuas. 

^  CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

tttfi  tempHs  modicum,  &  per  violentiam  &  in  pacis  fcilicet  tempo 
re^ntmhi  illuflris,qiii  cogebat  Judxos  idolis  inimelare,vt patef. 
i'&  2.'4fkfib.  JN(f  c  quod  dtcitur-.Cum  pcfucrit  omncs  la.al. 
fl-hpiC^§t'iS,potefi  conuenienter  exponi  de  deJtru£iione  tepli  per 
BjimmoSyVt  yclunt  aliqui  dicere,  quiaftatim  fubditur:  Non  fta- 
bunt  luci,&  dc.per  quod  inlelbgitur  idololatria,qu^  nulio  modo 
tunc  erat  apud  lud^os:  &  ideo  intelUgitur  de  deftru8itne  idolold 
tri£  GentUium  per praidicMtiontm  apoftolorum  vt  di8um  eii. 

1  Ciuitas .  Hic  ponitur  lud£orum  exterminium  quantnm  ai 
obftinatos.cum  dic««r.  Ciuit.cnim  munitA.j<:tUcet  lerufakm. 

2  Defola.cr.per  l{omanos  qui  eam  deftruxerunt . 

3  Spaciola  rdin.i.  lerufalem  qu^  antt  erat  ciuitas  fpatiofa  re 
linquctur  a  fuis  habitatoribus:  quia  a  principio  obftdionis  vfque  ad 
finem,  multifuerunt  mortui  gladio  &fame&pefte,fcUtcet  decict 
$entum  milia,vt dicit  Egefippus  libro.^. 

4  Et  dimit.qua.dc.</MM  alijfueruntin  captiuitatem  duai,  & 
fiuitasfmt  diftruaa,ita  quod  non  erat  bahitationi  hominum  apta. 

5  Ibi  pafcctur  vi.  falicet  populus  {{pmanus  qui  dicitur  hic  vi 
tulus  propter  carnis  petulamiam.  ibi  enim  fuit  paftus.i.diuiius  ci- 
uitatisrepletus. 

<S     Et  ibi  accu.j.  poterit  fecure  dormire :  quia  eorum  aduerfarij 
trant  mortui  vil  captiuati,vt  didum  efl. 
7    Et  conf  11  mct  fu  mmitatcs  cius.  ideftytemplum  &  fdificia 
in  circumitu  ,que  erat  in  monte  Sion,qui  eflfuperiorpars  ciuitatis. 
Z     In  ficcitatc  mcflis  illius.'.  ex  defeBu  vi8us  in  lerufatem. 

9  Contcrcntur  mulic.ve.fcilicct  in  lerufalem ad  diemfe- 
fium.  vnde  refirt  Egefippus  lib.6.quod  quedam  muUer  de  vltra  lor 
danem  venerat  in  lerufalem  &  cum  alijsfuit  ibi  obfefja,  &  angu- 
fiia  famis  conftrida  coxit  proprium  filium  &  comedit,  Et  idem  cre 
dtkUe  eft  deplitribus  atijs,  Utetnonfuerint  deprehenfi,  ^w  talid 
enormia  fiunt  clanculo. 

10  Et  doccn  .eam.  Sicut  eft  in  Heb.&  libris  correBis:  Et  acci 
fiuntur  kic  docentes,ipfifacerdotes,  quiexofficio  habebant  docere 
popu  lum:&  ifti  fuerunt  tunc  contriti,quia  cum  a  Titopoftularent 
fuftricordiam ,  iujfit  eos  occidi  ,dicem  eos  degeneris  effe  animi, 
l^iatemplodrnumini  cuperentfuperuiuere.Et  caufafubditur. 
'»    Non  cft  e.po,iUdeftthabtns  Dtifapietiam,quefapida cft: 

fed  tw 


fed  tantumterrenamfapietlam  que tftaiaUs  &  diabtlica,  lac.j.d,, 

12  Proptcrcanonmi.c?'p'ii/ct//r«'<z. 

13  Et  crit.  Hicjoluitur  qu/ftio  quantum  ad  bonos  qui  de  ludps 
credideruntCbrifto,qui  deftru^laludfafueruntfaluati  in  vita,ide9 
diciiur:Et  cdt.fcilicet  quodfequitur. 

»4  In  dic  illa  pcrcutict .  Et  diciturhic  Mueus  fluminis,loctis 
vbi oritur  lordanis .  Totrens  autem  ^egypti  dicitur  I[inocoriila, 
qui  eft  paruus^fluuius  in  extremitate  Iudf£  inparte  auftraU  verfus 
^yitgyptii.Ortus  lordanis  eft  in  termino  Iudee  inparte  aquilonari  in 
radicibus  montis  Libani,  vt  dicit  Hiere.  &ftc  defignatur  bic  terra 
lud^g  percufja  d  B^omanis. 

» 5  Et  vos  congrcgabimini  vnus  &  vnus.  ideft  pauci  refpe 
Hu  multitudmis  percuffe  &  captiuat^. 

«6  Filij  Ifracl.  id^t  vos  in  Chrifium  credentes  fidem  Vatriar- 
chf  lacob,qui  aUo  nomine  dicitur  Ifrael  imitantcs.  Sctibitur  enim 
in  Ecclefiaftica  bifto.  quod  ante  obfidionem  lerufalem  per  B^pma- 
nos,fidtles  qui  crantin  lerufalem  &  lud^a  fuerant  admenitipcr  an 
gelum,  vt  tranfirent  in  regnum  .Agrippg  qui  erat  confaderatus  Rfi 
manis:&  fic  fuerunt  ibifaluati. 

ij  Etcritindicilla.clangeturin  tnhsi.TCiz.Terhanctuba. 
intelligitur  edtHum  Aelij  .Adnani  Imperatoris  i\pmani  qui  leru- 
falem  deftruHamper  Titum  re<edificauit,&  fuo  nomine.AeUam  ap 
peUauit:Sed  pojtea  magis  tenuit  nomen  antiquHm,&  ipje  edido pit 
bUco  prohibuit  ne  aliquis  ludfus  ibidem  habiuret,fedfuitpermif- 
fa  ipfis  Chrijtianis  ad  habitadum,  vt  dicit  llugo  Floriacenfis  lib.^. 
Et  tunc  in  lerujalem  conflucbant  vndecunque  ludp  ad  Chrijium 
conuerfi.eo  qubd  diligebant  iocum  illum,  ideofubditur. 
18  Et  vcnicntqui  pcrditi  fuerant  de  terra  Aflyriorum 
&  qui  cic6li.^«M  in  tftas  terras  per  captiuitates pr^cedentes  mul 
ti  ludfifuerant  du3i&  habitabantibidem,quiperprfdication£m 
apoftoiorum  &  aUorum  difcipulorum  fuerunt  conuerfi  adfidem  & 
Jic  veniebant  iaierujalem  ratione  dicia.  Et  per  iftas  duas  terras  in- 
teUiguntur  etiam  aUpn  quibus  ludfi  capttuati  babitabant.  Voteft 
etiam  hec  titera  intelUgi  de  ecclefia  nomine  lerujatem  figvificata 
Jecundum  quod  dicitur  .Apoc.  ii.a.  Vidi  ciuitatcm  fandam  Ic 
rufalcm  nouam  defccndentcm  dc  ccelo,Scc.ad  quam  perue 
nerunt  per  fidem  mutti  de  omnibus  terris .  quiprius  erant  perditi, 
pcr  errores&  idototatriam  Dcum  adoranteffidetiter  &  deuote:& 
hoc  adoratione  latri^. 

*  CAP. 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


55 


C  A  P.    XXVIII. 
jle  cororiitfHper.  Huc  vfque  ad  cofummationcm 
mnndi.diftum  cft.ab  hoc  loco :  Eccc  dominus 
.^  diflipauit  tcrram  &  nudauit  cam.*^/ coron^.  Di 

caniiiirpriushiftoriam,dcindc  Tropologiam,  tadcm  va 
ticinium  prophctalc  (^a.Sa 
pcrius  dc  dic  iudicij.dc  fub 
ucrfionclcrulalcra  dcco- 
uerfione^cntium.nucagit 
contra  dccem  tribus  qux  a 
Ephraim  drir:  Vel  Icroboa 


*  Procopius  .  Va:  corona:fupcrb  ic.quam  fupcrbi  &  D 
infolcntes  ludci  impofuerc  Drio.Mcrcenarij  Ephraim, 

iudsi  qui  mercedeconduxifti^udam. 

*  Eufcbius.Ephraim.SapienttPomnem populum  lu-  Llb.« 
daicum  Ephraim  nominauit,non  auicm  Ifracl,  ne  vcnc  "'*••* 

latione  dicniorcs  calum- 

CAP-  xxviir 

TMagiluiJ  ciioii*.    1»    f  Pofuerunt  in  coeluii 
osfuum.  .        c  TViti)».  TVino. 

foinica''onis,idololatnat.  ,        . 

Ae  coroncs  lupcibias  cbrijs  i  Ephraincummultacahim 
a  THxieticori.m.  uvi.i..degionadomi-  X  nia &  accufationc nomina 

nifxcidentdeHo^eiScfpp^ccelffti.       ^  ri.   Cu  igitur  poft  rcdltuni 

Ephraim,6<Jlori  dccidenti,  ^  dcBabvloncnonamplius 


nietur  appellationeslnue- 
nies  autcm  in  ali)squoquc 
prophetijs ,  totam  gentcm 


Pr0n.i4.ti. 


qui  dc  tribu  Ephraim  pri 

nnis  fuper  cam  rcgnauit 

vel  a  lofuc  qui  Moyfi  fuc- 

<;cflir.  Hxc  corona  fugbijc, 

quia  de  multitudinc  fuper 

bieranr,  qux  cft  quafi  coro 

naregis.  MuUitudo.n.popuU        ..^.«..  _  ^  ^ 

^/orw  regir.Flosdeciditquia  b  crantHi  vcrticc  vallis  pinguillim^  t  errantes  a 

agloria  fua  cito  dccidcnt.  ' 

viide  fpiritulTanftus.V^co 


dori2eexultationiscius,td  4  itidenVvtpriusintribusdi^ 
c»  ■*  t  uiluseflctpopulus,  pcr  E- 


Ttl)ri|.  b  1  rciiijiorc  uuid  vocati  a  rege  vel  exigente  folemnilate,  non  t- 
nim  iblhabiiabanr  nei)uead  eamloriem  pertinebant.  f  Id  cft  culininefuper- 
bie.  c  Tletufalem,  qua:crat  fuperGethfemani.  dQuia  non  tenucManiia  «c 
humilitatem  cccicfiz fequuntut,  fed  in  monte  pinguillimo  tanquam  ebri j  vct 
faitur. 


a  «^ldololatrii 

vino* 


phraim  intelligecosquilc 
rufaleminh.ibitanr. 
b     Fallis  plnguiljimji .  Gctfc-^ 
mani  fertilitate  frugum, 

b  Tirr,.et  fupcieos.  ?«  cani  crat  cis  afccnfus  f 

Ecaevalidus  &  fortist  dominus  ficut  5  in  ciuitatem,&  ibi  figebanc 


I 


......  ronx  fupcrbiae.  Secundunt 

J«  di«        prophetiam.  A^^coron^.Scri 

ba  &  Pharifaei  qui  iuxta 

LXX.  dicuntur  merccnarij 

g  Ephraim,pp  Iudam,qui  dc 


a  i  KxetcUum  Sennacherib  fignificnt.     b  TVioleniiam  notat. 

impctusgrandinis,  turbo  confringens ,  (icut 

a  f  rrueni.iiuititudo.  b  TQua  j^u.iiiaobuiaiiahunt. 

impctus  aquarum  multarum  inundantium, 

TDecem  iiihus  leuitei  c  iptuatutus     b  TDiaboH  T*flyi'Oium. 


Deiir.  ji.b 


tribu  Ephraim,&  vico  eiuf     t  &  emiflarum  fupcr  tctram  Ipaciofam  •  Pe- 

dibusconculcabitur  corona  iiiperbi?  ebrio- 
rum  Ephraim,&:  erit  flos  dccidcns  gloria^  exul 
tationis  eius ,  qui  eftfuper  verticem  vallispin- 

•  TMalu.u  przmaiuium,  vel  aliquid  huiu.uiodi. 
<iQ_nli:  DulcilTimiis  cibus  rfiibolierunt. 

guiumj,  quafi  temporancu  antc  maturitate  au 
tumni .  Quod  cum  afpexerit,  uidcnsftatim  vt 

a  TCupide,fic  deuorabunturdecem  cribu':.  b  TDeletis  fci- 


dem  rribusScarioth,  drim 

vendidit,  qui  vere  flos  apo- 
t  in  terra  in  floWc.i:  dodtrinas  dccidit  ftl 
fortitudine.  per  montcm  pinguifltmu. 
vii :  Incraffatus  cft  dileftus, 
&  recalcitrauit,!  verticef. 
vallis  Gethfemani  f  m  Hc- 
bra:um,  vbidiimtradidif , 
quaidicitur  vallis  pinguiu: 
proptcr  vbertatem  &  Scri- 


PCiLxix* 


licct  inbubui  ab  Afiyrijs. 

bas'&  Pharifxos,  qui  ibi  d  manu  tenuerir,deuoicfbitiIlud .  Indieillacrit 
diim     comprehenderunt. 

vndera«>?  pinguesobfederwitnf.^Ebrxm  autcm  fuit  ludas, 
non vino.fcd  auaritia,  &  diaboU  cibo:  qui  poft  bucccUa 
intrauit  in  ipfum,&  penitus  deuoratus  eft,quia  oro  cius 
inpeccatu  couerfa  ett,ncc  piiti?  frudu  faiutis habuit. 

♦  Pro- 


ahqui,  ludi  caufa  ,tentori_a 
dum  in  ciuitatcmorabant.  g 
c     Eccevdidus.*  Cyrillus. 

6  Significatprophetaludatos 
daturos  pcenas  impictatis 
in  Chriftum,  &  vtiiur  fimi 
Iitudinegrandinis,&  aqu§  - 
omnia  vaftantis ,  quse  tan- 
to  impetu  cmniaobruit, 
vtnatantium  manibuslo- 
cum  nonrelinquat,  necli- 
ceat  aatando  cffugere  pai 

7  culum. 

8  d    i«rf/ei//<i.  Secundupro- 

9  phetiam,cudominusScri- 
bas&Phariixos.&Iudam    , 

10  proditoiefubucrterit,erit 
corona gfc his  g  de  ludeis 

crcdidcrint.i.apoftolis,  &  fpus  iudicij ,  inlpiransecclefix 
pr.'Elatis,&  fortitudo  bellatoribus,ad(c  qui  cft  poita,re- 
ucrtetib.Scribx.n.&  Pharifai  vino&ficeramcbriatisut. 
Trofo.  in  die  iUa.  Hxreticis ,  a  diabolo  deuoraji^dns  cnt  Tn| 


rau^c 


ora- 


DiuiCo. 


e 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.  XXVIII. 
Ae  coronae  fuperbi?.  Superius  lacutus  eflpropheta 
contradnarum  iribuuperfecutores^hic  prophetacon 
traprophetaru cotemptorei.Et  diuiditur  in  duas  par 
tes^quia  primo  propheta  prophetat  cotra  contcptores 
prfJeniiu,fecHnd6futuroru.^o.c.Trima  in  duastquia 
prirtto  prophetat  contra  contemptores  de  decem  tribubus ,  fecundo 
contra  eos  de  duabus.Jbi:}n  dic  ilU .  Circa  primum  dtcitur. 
1  Va  coronaj  fuperbiaj .  ideji  regno  decem  tribuum  quod  in^ 
iantum  fuperbierat,  quod  prophetas  domini  omnmo  cotitempferat, 
(irprophe  tis  idolorum  adh.£ferat. 

a  Ebrijs  Ephraim. ^KJd  tUud  regnum  non  folum  infeHnm  erat 
ferpeccatumfupcrbi(S,fed  etiam  guU,  &  luxuria,C^  denominatur 
ab  EphraimiUudregnum,quiiprimHS  re.v,fcilicet  leroboamfuit 
de  tribu  Ephratm. 

3  Et  flori  decidcnti.  Per  hoc  deftgnans,quod  deHruHio  illius 
regni  eratpropinqua,  qutefaHa  fuit  per  Salmanifar  regcm  .Ajfy- 
uoruwi  g.anno  Ofea  regis  ifrael  4.  Rjeg.  1 8 . 

4  Qui  crant  in  ver.ljtavallisfecundum  \ab. ?a.ejl  vallis 2c- 
Ticreth  iertili//ima  exifiens  in  regno  decemtribuum. 

5  Eccc  validus.  Cui  nullus  potcfl  reJiHere. 

6  Sicut  impctus .  Ter  hoc  intelligitur  exercitus  Salmanafar^ 
inilintiu  duino  ■penturus  cummagnafortitudineaddejiruendum 
regmim  lfrael,ita  quoi  Ijmielite  non  pojfent  rcftflm,  ficut  foBum 


fuit:ideo  fubditur:Vedibns  conculcabltur.eff-Jfct  ex  di^is  li- 

tera  vfque  ibi. 

1    Quafitcmporancum.r</f.^p>'iwiV'««'"' 

8  •  Ante  matur,autum.ic/efl  ante  maturitatem  de curfu  c5i. 

9  Quod  cum  afpc,  Et  ejifententia ,  quod  ftcut  aliquis  vidtnf 
frudlum  aliquem  maturum  ante  alios,vtpomum  vel  ftcumyel  hu- 
iufmodi,ex  deftderio  nouitatis,Jlatim  accipit  &  comedit^jic  Salma 
Hajar,&  eius  exercitus  cum magna auiditate  dfjiruendiregnum 
Jfrael  venturi  erant  de  propinquo:&  ftc  contigit:quia  populu  par- 
tim  occiderunt,&partim  captiuum  duxerunt  in  ^flyn  m,&  terra 
populauerunt  aiienis  gentiius./fj.iieg.  1  ^* 
I  o  In  die  illa.  Hic confequenter  prophetat  cotra  contemptores, 
qui  erant de  duabus  tribuhus,  &  primb  contra  maiorts  populijptr 
cialiterfccundo  contratotum  populum  communiter  capit.fcquenti.  £);„ 
Trima  in  duas ,quia  primb  vtappareat  contcmptus grauior^pr^mit 
tit  Dei  beneHcium  eis  exhibitum.  fecundh  propheta  prfdicii  eorura 
ir:teritum,ibi:Vcru m  hi.CircaprimumJcicndum,qhod  captiuadf 
decem  tribub.  per  Salmanafar,  Sennacherib  volnit  dtnrutre  regnu 
lude,fedangelusdomimpercufftt  eius  exercit!*m,ita  quod  oportuit 
eurnfugere  ad  terrafu.im,  vbiafilijs  fuis  fmt  intcrfecUs.  4,  P^eg. 
19.  EttuncET^chtas  rexludccum  pop»lofuo&  fpolijs  mortuO' 
rumfiterunt  valde  ditati,&  fic  habuerunt  duplicem  maieriamgau 
dii.fcilicet  de  morte  aduerfxriorumfuorum,&  de  fpolijs  corum,  &^ 
hoc  quod  dicitur.ln  die  ilia,  &c.ideil  angcLorum. 

*  Corona 


I  y^coronf  fuperbie.  Poftquamlfaiasprophetauitcotra 
diucrfas  gcntcs,  hic  ad  literam  prophetat  contra  prophc 
tarum contcmptorcs  .  Et primocontra  illos  de  regno If- 
rael,per  quosfignanturiaecclefiafaccrdoics  ,&  clcrici 
peruerfi^quipr^dicatorcsaentatis  pauperes  conteiiunt, 
impcdiut,&  affligut,ficut  Amafias  facerdos  Samariae  fre 
queter  afflixit  A mos propheta diii,&  Ozias filiuseius  ip 
fu m  vcfte  pcr  tpa  transfixit,ut dicit  Hicron.  in  projogo 
fuper  Amos  ^pIicta.Talib.ergo  clericis  myftice  dr  hic. 
Vfcoronefuperbie.  q  fuitprimo  fignfi  humilitatis,fcd  nuc 
abutuntcamaliclerici^  fignofu^bia;  &malignitatis. 

2  tbfijs 


1  Ebrijs Ephyaim.idz^cxccAmiibns  mcibis&  potibus. 
l  f/ori «/«ji/ftf.Natalcscxcideratabhoneftatcclcricali. 
t  Clorif  f.v.e/«y,idcft  dxmonis,qui  gaudent  in  rebus  pcf 
finiis,  inter  quaseft  deie£tioclericaUs  lan(flitatis. 

4  QuierantiH  ver.  Hocdr  proptcrplcnitudine  diuitiarii 
Ecclcfix.quibus  mali  abutuntur  adcarnalitate  &  fuper- 
biam  deducendam  propterquodfubditurpccna,  cu  dr. 

5  Ecce  vatidus  & fenis  dotninus .  Ad  puniendum  tantum 

malum. 

10  in  die  il'a.  Sicut.n.mali  clerici  coteptorcs bonoru  sut 
acriter  puniedi,ita  boni  ab  eis  cotepti  sut  magnificc  prx 
miandi.iofubditur:  mdie  »//<j.i.reddensprfn:iiugloriosu. 

*  aefiduo 


^^7 

yf  coronaglorix  his  qui  in  ecclcfia  cotnmorantur,  multita 
^  dineerrantiumpauci  funt.Eftautemfpiritusiudici/.for 
A  dcsIaiiansfilianmiSion,&fortitudoreuertentibus,dc 
•    bciio  quo  diabolum  vicerunt ,  ad  portam  quae  eft  Chri-" 

i\us,  cui  omnia  tribuunt .  f^erum  hi  quoquepr^  vino  ne.&c. 

Vinumeft  quodde  vinea 

fit.  Sicera,omne  quod  ine- 

briare  poteft,  quam  pro- 

pric  Aquila  ebrietare  tran 
fpirj-  ftulir.  Sacerdos  &  prophc- 

ta  nefcicrunt,prjEcbrieta- 

tc,&c.TaIcs  fueruntPrifca 

&  Maximilla  &  Motanus, 


Mx  Cap.XXVllI. 


258 


.  ''  Ttjuafi  ex  auro  &  gemmij. 

dommus  exercituum  coiona^lori^,&fei-- 

a  TEx  floribus.  b  1-Duabus  tiibubus'q;^jt  non  fLini  capiiaaie 

^  •  ab  Aflynjs  tcmprrt:  Ezecliix. 

tum  cxultationis  reiiduo  populi  (ui ,  6^t  fpi 

s  Tlpfe  Deus  jnfpitan-Joquomndoiudicet.     bfrEzech'iE.      cTB-eKui. 


tcrrudimentaprims£Etatispofitus;.ncquaquam  oladiu  D 
pcrcufturi  patris  horrucrit.Piures  filios  habuit  Abraha 
fed  inhocfololegiturfecifleepulum  magnum,&  bcri 
magnum,  quia  typus  erat  eius  quem  fcmpcr  cpuUntur 
corda  iuftorum. 

^     Chryfoftomus  .    Ait 
dominusefle  docedoseos, 

1  qui  fubcunt  omne  dilcri- '"teatos  lob 
men,  etiamfiexpcdat  cos  ^  Abrahim. 

2  Satham,  vt  excnbret  eos . 
j  Quandiu  .n.  impcrfcdi  lii- 


..^,.^.w„.M.  „„(^...„.j^„>ju„„^.uu.uuii«.     o^tzecna:.      c^B.egiii.  J     VUailUlU  .n.  impcrtCCtl  lll- 

ritus  iudicij  {edcnri  lupcr  thro^iUm:,  &  forti-  4  mus,nobis  parcitur:  &  qua 

„  .. — ..— . ,._.-_.,                                                         aflmerfcfiion-Afiyriorum'    b^lerulalem.  5     diU  iadamur  patCme  foUC- 

qui  neicicoant  quid  dice-  a  tudo  reuerentibus  de  bello  ad  portam .    Ve-  6  mur:vbi  autperfc61,ores  fa 

Tent.Inebriantur  vino,qui  aiDustnbu*.   csicuranrtrisi.c  rn„;=,i.,^,x,ii._; :-i fl-i  fiipt-imiic  nf^c^/^^ 


xenr.Inebriantur  vino,qui 
fcripiuras  male  intelligut, 
&  pcrucrtunt.Scira  qui  fe- 
culari  fcientia  abutuntur. 
a  Fortilhdo  reuerentiOns . 
Non  leguntur  bella  Eze- 
chix,  kddominusproeo 
beliil  gcflit,  intcrfedis  1 8  j. 
mihbus  Aflyriorum,quo- 
atruntrumludjeilpolia  college- 


«I 

.M.e. 


alDujctribus.     fSicuralUtribus.  Tquia^iuda  &  Beniarain  Icgem 
pra:uiricaiifunt,*(  ipfiin  captinitatem  dufti  funt. 
a  bfFornicationis.     t  rCreatorem.quifzpeliberauitcos 

rumhi  quoqueprx  vino  neTcierunr,  &pr:e 

afA  via  Dei.     t  flmquus.  cTfalfus. 

ebrietateerrauerunt.  Sacerdos&  propheta 
nefcieriitpriE  ebrietate,abfbrpti  fiint  a  vino, 

f  A  via  Dei.  ■*• 

crraueruntincbrictate,  f  nefcierunt  viden- 


hfluftum. 


-— — •  —  ■»—•  .^vyjut.  >.w.i..qv.-  a  Deum  qui  omnia  vidct.  i>  i  lunuin. 

runt.&adportaslerufale  b  tem,ignoraueruntiudicium.  Omnesenim 

CUm  Caudioreuerfi  flinf.  a^JSupc.  qa.-a  comedebantanteido'a.    b  fOmni  immunditia  . 

menlireplctxfunt  vomitu  fbrdiumcjuc  ,ita 

aflneis.     bi  Domino.^  ri^Dgnum  doftrjii  domin.       d  TOorainus.  •«  ^"pviuviiiuid  VI  pucilUCn 

vtnonefrecvltralocus.  Qiiemdocebiticien  ^^  tiamagatis&  hbercmini) 
aeo :ndaiiH...r.ra.H„m;n.,       cr>,;i,,u... ,„.,        oppomtis i  manoa  leman- 

da:quaii  dicat .  O  propheta 


cumgaudioreuerfifunt. 
b  Omnes  c«/ffi.Deum  fcri- 
o  pturarum  non  digcruntci 
bos,  ncccorporifaciuntvi 
tales,fed  immaturos  &  fce 
tentesegerunt,vtin  eis  do- 
minus  nullum  inucniat 
iocum. 
C    ^blaHatos  a  la8e  auulfos . 


(X\  fuerimus,perfe(aoruni 
certaminafubimus.  Et  non 
dixit,  ablati  ab  vbere  ,  (cd 

7  auulfi,cogunturenim  fide- 

8  les,vt  reccdanta  laftcndo, 

9  vteant  pcromni  diicrime. 

10  d     UitMmaniia,Hmaua,rfiaK- 

1 1  da,remancia,exp(^a,  reexptda, 

1 2  (iXfefla  reexpeaa^  modiQum  iht, 
modicumibi .  quafi  dicat  vos 

ij  non  poteftis  doceri,  quia  ir 
14  ridetcsprophetas(perquos 
j     pr^dicitdominusvobisraa 
lafuperuenturavtpoeniten  E 


i.Cor.y.a. 


■•3' 


17 
IS 


a  ^Q,;od  auderita  dommo.  ^  Quihabetaures  audiendi 

audiat.aut  quoJauiibus  haufciil.coxdeintcllizat.   f  Vnbum 
ca  ro  fa^um  eit. 

tiam^&que  intcUigerefacietaudicum?  Abla 

•  TSicut  Ii.<ac,ptopietcuiuiauullioncm  Abraham  Ixtus 
~.~i,»..~»».yi/,.  fecitgr;n  e  conuiumm.    fldttn.  cOpropheta. 

.^„    -Ahos noti  quia pomrc no  c  datos a laac,  t  auulfos ab  vberibus ,  f  quia 

S'*'  ^3  r   IVt  '  -^^^^l^l^l^qui  aTRrfpon(;op.ophe,|::velipfiderif»riereprdenrantve,bapro.,,<-,x.  ^.ai.iridlU  VCUfOnZC  aiCltlS, 

■ciam  Ai    5°*^'a    ^A  P°^""'-  ^  manda:,remanda,manda,rcmanda,expca:a,  15  quianon  pra:nuntiabitvo- 
•^|«mAhjsdicitApoftohs:Iacrf.  -  ^,M.nc.LXa.,o^.    '  bisdominusamodomala, 

,Uyobtspotumnor,efcam.  rccxpcaa,expe6la,  rccxpca:a,  modicumibi,  20  fcdflatim  inferet.  Ethoc 

^^J: ;!-:       j.     t_    i_        _l       _    •        i    i   •■  eft:Inloaurla  fnim  lahii^ 


prsECipc  quodvis,  minare 
qux  vis :  hxc  tamcn  non 
cueniunt  qujE  minaris. 
e     In  loquela  euim .  quafi  di- 
cat.  Malo  veftro  hjcc  dicitis. 


Pfce- 

per 


*    Ambrofius.  Ablada  c 


-■  ii-tosalaOc,  hoceftcosqui     Hiodicum  ibi.   t   Iq  loquela  cnim  Jabij, 
/  prima  .infantie  alimenta 

^  tranfiflent,  ciboiamhabilesfortiori.  Excmplo  fit  quod 
abladaius  Ifaac  patriarcha,  tantus  cuaferit,  vt  adhuc  in- 

ter 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

»t     Coronagloria:.  quantumadmaiotes. 

^  d^  ^^^^^^  cxultationis.  quantum  ad  minores,  quia coro* 
C  nafitdeauro,^argento&gemmis:fertum  rtro  dcfloribus. 

i     Refiduo  ^o^.i.duabm  tribubus  qu*  remanfetant  alijs  capt^ 

4  Etfpirims  mdidj  .i.  infpirantis  voluntatem  iudicium  fa- 

tiendi.  ' 

5  Sedcnti  fuper  iudicium.  sic  efl  in  UebrM,&in  lihris  cor- 
nats,ideft,E:^echi^  regi  quifutt  iufius. 

6  Etfortitudo.  •i.populoE'iechi.t,quiexijtadcolligendum 
fpoUa.A[Jyriorum,vtpradiaumeji .  Etredtjtadportamciuitatis 
lerufalem  plenus  dimtijs  aduerfariorum,&  ideo  dicitur  hic.  l{eue- 
rentibus  de  beUo,&  non  bellantibus :  quia  iltam  viaoriam  non  fi  - 
tn  dominusper  homines,fedper  angeium. 

7  yerumhiquoquc.  Hic  pr^miffo  beneficio  denuutiatur 
interitus  ratione  ingrautudinis .  Et  primb  ponitur  interitiis  duarTt 
trtbuumfaausperChald^os.fccunddper  ^omanos.ibi:  Propter 
hoc  auditc.  Vrima  in  duas,quia  primb  propbeta  defcribit  eorum 
culpamfecundb  debitam  panam.ibi:Et  crit.Circaprimum  diciiur: 
Verum  hi.  ide(l  illi  de  duabus  tribubus. 

8  Pr^  vino  nefcierunt.  Quia  expofuerunt  fe  epulis  &  potib. 
&  alijs  malis,&  cito  Dei  beneficium  oblitifuerunt,ideofubditur. 

9  Saccrdos&propheta.  Q.ui  deberent  alios  de  Dei  benefi- 
cijs  inHruere,&  ad  Dei  laudem  inuitare. 

10  Nefcicrunt  prai,  &c.  Et  loquitur  hic  Ifaias  de  prophetis 

faifis. 

1 1  Abforpti  funt.  Inculcatio  cfl  vcrboriim  idem  fignificanliii 
t^ofiendendurn  magnitudinem  exceffus  eorumin  talibus. 

12  Ncfcicrunt  videntem.  idefl  verum  prophetam  fecundu 
quoddicitur  i.flcg.9.t.Quicnimhodicdicitur  propheta, 

olim 


eft:In  loquela  ciiim  labij,& 
2 1  lingua  aitera  loquentur  ad  '  Qu<aba'l'a 
populumiftum,&c.  uenub.kb.j. 

•J«      Chryfoflomus.    Quomodo  Apoftoli  attraxerc 
totnationes,  quinonnifivnam  linguarumhabcbant, 

ncmpe 


olim  appellabatur  videns .  Sacerdotts  inim  mali  &prophet<e 
falfi,veros  prophetas  domini  contemnebant:  ideo  fubditiir. 

1 3  Ignoraucrunt  iudicium .  Quia  nolebant dirigipcr vet-^B 
ba  fantiorum  prophetarum, 

14  Omnes.n.&c.f  jrH»>w»o  expulationis  &  potationis  exceffu. 

15  Ita  nnoacffetScc.fciticetmundusatalibusfordibus;Et 
quiatalis  exceffus  caufat  c<tcitatem  intclle&us,  ftc  ecmtrario  abfii 
nentia  clarificat  ,fecundum  quod dicitur .  Dan.  i.  deipjo  &fociis 
eius,quifuerunt  valde  abfiinentes,vt  ibidem  dicitur ,•  Pucris  au- 
tem  hisdeditDcus  fcientiam&  difciplinaminomnili 
bro  &  inomni  fapientia,&c./(/eo/«6dMar. 

16  Quem  doccbit,  &c.;.  perfacrarumfcripturarumfiudium» 

17  Et  quem  intelligere  .1".  verba  doiiorum  vel  etiam  angelo- 
tum  reuelantium  &  refpondet, 

1 8  Ablaflatos  z\2iCt.c^.fegregatos a deleBationibus  carnaUy 
hus,qu^funt  ctrca  cibos  er  venerea.  Et  quiadeiehtidileiiionibus 
carrialibus  funt  adhoc  inepti,ideo  fubditur. 

19  Miind^,rcmzndz,5cc.sicenimloquebanturfacerdotes  ma 
li  &  propbet<e  falfideridendo  verba  prophetar^m  fan&orum  qua 
non  intelligebant.Circa  quodfcitndum,quod  prophetx  nitebantur 
populumretraherea  malis  aliquando  comminando  eis  mala  fiin 
malis  perfeuerarent:  &  tunc  vtebantur  vcrbo  mandati  (icutfupra. 
5.t.Mandabo  nubibus  nc,&c.»j.<j.Mandabomilitia:  bel 
li,  Miquando  verb  promittendo  bonafi  a  malis  delifierent,  &  tJic 
vtebanturverboexpeaationisftctit  ./ibacuch.2  a.Si  moram  fe- 
Ccritcxpe£tacum,&c.  &  ideofacerdotesmali&  prophetffal 
ft  eos dendendo  dicebant,Mznd3.  re.&  fubditur. 

20  Modicum  ibi.q.d.de  comminationihus  ecrum  feu  promif- 
fionibus  modicum  aut  nibU  vidimus  implttum. 

21  In  loqucla.n./»  Hebrxo  habetur:In  balbutiendo.  Balbuties 
enimjatis  rnouet  labia,fed  tamen  toquitur  male  intettigibiliter . 

^    Etin 


M  0  t{,^   L  l  T  E  H^. 

t  ^  ^^['^'"^  po;>««/«;.i.'paupcribus  rcligiofis  fidclitcr  labo 
rantibusin  ecclcfia  Dci,  vcrum  tamcn  quiaaliqui  coru 
irrctiti  (unt  viujs  pra:diais,idco  fubditur. 

1  6    Verum 


7    rcrww/W.Proptcrquodmouetur  qua:ftio,cu  fubdif. 
16     i>«e»j</occAH.f  falutis:non  folum  fpeculatiue,lcdctia 
praaice.Et  rcfpondctur  ctim  fubditur. 
1 8      .Ablatiatvsa  la£ie,&c.  ab  vberibus.i.  fcparatOS  a  dclitijs 

carnalibusjcuiufmodifuntboni  rcligiofi  &  ftudioli. 

Tom.4.  1 


2  j9        Glo£orcl.  &  Nicolai  de  Lyra      2^0 


/^  ncmpc  ludai 

•  A  ^^"^  acccpc- 
rant  a  fpiriu 

|U«crcc,uic$fan^og'"atis 
muUi  lugaru 
dona  lingua- 
rum ,  &  hoc 
quoquc  pro- 
phct?dicunr, 
ouo  hxc  de- 
clarantes,  fci- 
licet ,  quod 
Jinguarfi  va- 
jietatcm  acce 
perint  Apo- 
ftoli,&cum 
attraxeritom 
jies  gen  tes  , 
non  attraxe- 

•  •L  ^  •  II,  rit  JudiEOs . 

^  &  in  labijs  a- 
lijs  lo^usr  fo- 
fulo  huic  y  & 
'lRo./>.g.  monfic 


a  T'l"*d"'i™- b  TPopulo.  etI>ominus.  d  TVos brnefacienres. 
b.    1 c     .^     T  T     d         " 


&  lingua  altcri loquetur  ad  pdpulum  if tum ,  cui  dixit ; Hx  c  eft rc- 

"  ^rtabciaie  l^cieciuisin  iniquicatibusvellris.Ecalibi:  Laboiauirufti.tMe. 

b  Tln  bonis  optnbus  vettris  TAniina  iulli  fcdcs  fapieniiz  eft. 

queismcajrcficitcUpfumj  &thoceft  meumrefrigerium,  &  no- 

a  TQuod  iiritlcnc.     bTS^-^lictc. 

lucrunt  audire ,  Et  ctit  cis  vcrbum  domini  manda,  remanda,  man- 
da,  remanda ,  expcda ,  rcxpeda ,  cxpeda ,  rcxpedla ,  modicum  ibi, 

a  f  n  inteiitum.  bTEu"'cs.         cTBoni  caduni  in  tacicm.mali  rectorrum. 

modicum  ibi,  vt  vadant  &  cadantrctrdrfum,  Sc^ontcrantur  &  illa- 

afA  JabyIoniisvelR.omjnis.bTQ2i' '""'■'*''■ 

queentur 5ccapiantur .  Proptcr  hoc auditc vcrbum  dornini viri il- 

3  <  Pontificei,Scfibi,8(^haciffi.   b  ^rriticipcs. 

lu/dres,  qui  dominamini  {iiperpopulummeumquieftinlcrufale. 

a  fObliticnimbeneliciorum  meorum.     ^Opcrenonfeimone.  bTSemelfalutemderpciauimns. 
*Immolantesdinionibusficutal  spentcs.  cTDiabolo.       1  Vt  deilenfuciadinfcrosleuinsnominamur. 

Dixiftis  cnim :  PercimimusfoEduscummorte,&cuminferno  fcci- 

a  Tl^acis  aftum.  b«^Ergo.  ^Captiuitaiis.  c  cAnte  mortuos. 

mus  pactum.FlagcUum  inundans  cii  tranfierit,no  vcnictfuper  nos, 

a  V<lellfcu(liafpeuiin  Deohabuimus  Sc  in  legeeius.  bfDiabolum.        c  TDiabolo  ,  quieftpatccmendacij. 

f  Quia  mortui  iminentem  capiiuiiatem  declinauimus . 

quia  pdfuimus  mcndaciu  fpe  noftraj&  medaao  prote(Si  fumus.Id- 

a  TQil!»  defpetaftls.     b TMifecicois  8c  milieratoi.  ,  _     cTVoois  nolentibus 


dTQuafifapiensacchiceftus  fundamentumpofui. 


circd  hjEC  dicit  dominus  Deus:  t  Ecccc^o  mittam  in  fundamcntis 


1  non  ftcmeexau  D 

2  dient,  dicit  Dq- 
S  minus. 

4  a   Tercuffimui 

5  fadus.  «J*  Grc 

6  gorius.  Cum 

7  mortefcedus 

8  percutercjcft 

9  mala    auda- 

10  der  perpetra 

11  re, &eafem- 

13  peragedapro 
15  mittere.Mala 

14  quippeinde- 

ij  Imenter    fa- 

i<^  ciunr,  fed  dili 

17  gendo  quod 

i8  faciunt,qua(i 

19  amortis  ami 

*°  citia  fenun- 

^^  quam  recede 

2*  repoUicetur. 

25      ^Lapi-     E 
24 

*5  26  27 


Diniiiot 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

ije  t    Etinlinguaaltera.  ideliextranea. 

2  Loquetur  adpopulumiftum.  (^  eH  fcrfus  ,quod ftcut 
loquelabatbutientis  &  Loquentis  alichi  in  lingua  fibi  extranea  non 
ejifibi  intelligibilis,fic  verbum  dominiperprophetas  loquentis  non 
intelligebatur  faltem  quantum  ad  effeBum  a  conteniporibus pra:di' 
(its.Et  ponitur  excmptum  cum  fubditur. 

3  Cuidixit.  fcilicet  dominus. 

4  HsEC  requies  mea.  ideft  impletio  me«  voluntatis. 

5  Reficite  lapfum.irff/?  affli&is  impendite  opera  mifericordie 

6  Ethoceft  refrigeriummcum.  jecundumiUudMat.2%. 
d.Qupd  vniexmir.imismeisfecijiisy  mihifecijiis. 

7  Et  noluerunt  audire.  mihi  obediendo,Ct  Jic  fa3um  cji  cis 
yerbum  dominiquaji  non  intelligibile. 

8  Eteriteis.  HicconjequentcrponiturpanadebitaexDeiiu- 
§iitiaper  Chald^os  inJliiia.Circa  quodfciendum  ^  Sedechias  rebel 
lauit  rtgi  Babylonis  ex confidentia  adiutorif  per rcgem  Aegypti:et 

Q  ideo  veniente  rege  Babylonis  contra  e«  mijit  pluries  ad  rege  ^egy 
pti,ad  habendum  auxilium,&  iilepluriei  promiftty&  de  tenajua 
exiuit  ad  hoc  agendum,fed  non  ptrfecit,quia  redift  in  .Aegyptu,vt 
habetur  Jere.  17.  &ftc  Sedechiasfuit  defraudatus  afuis  petitioni- 
bus&promiffisregis  ^egypti'.  &  hocjibi  improperatur  hic,ftcut 
ipfe  & fuiimproperabant prophetis  domini,  qubd  verba  eorum  no 
haberent  eJje8um,vtpr^di£iHm  e(l,&  hoc  eji  quod  dicitur:Et  erit 
cis  verbum  domini.  eos  deridendo. 

9  Manda  remanda.  regem  ^Aegypti  pro  fuccurfu  habendo. 

I  o     Expeda  rexpe£ta,  eius  adueniumftcut  dixitpromittendo. 

I I  Modicum  ibi,  modicum  ibi.  .i.nuUum  remedium  ha-: 
bebis  ab  eo,ideofubdttur. 

12     Vtvadant.  inrebcllionefuaprocedcndo, 
ij    Etcadant  retrorfum.  tanauam  vi8i. 
14    Etconterantur.  fame&gladioquantumadmortuos, 
jj    Etillaqueentur,&capiantur.  quantumadc^terosinca 
ptiuitatem  Babylonicam  in  vincutis  dedu^os, 
J  <S     Ptopter  hOQ.Hic  confequenter  cotra  itlufores  veritatis  pra 
diciiur  affitBio per  I{pmanos,  Circaquodfciendum,qu6dillaaffii- 
^iofuit  qutedamfiguratio  iudicij  finalis :  propter  quod  apoHoli  fi- 
mul  qu£ftetunt  dc  tempore  vtriufque,Mat.  24.a.Dic  nobis  qua- 
dohxc cxnnt.f.dejiruiiiociuitatis^  tempti^  &quodfignum 
admntus  tui,&  CQnfumationis  fteculiiEt  Clnijius  ad  vtrumquefi' 
mulrefpondit,Matth.2^.&  Mar.ij  .&  Luc.21.  Etideoprimbpo- 
nithicaffli{iionemprimam,fectidbfecunda,ibi.Etnnnc.Circapri 
mufciendum ,  ^pnma  affiidiofa^a  efipropter  maliciam  Judaorii 

contra 


contra  Ctmfium,  vthabeturmanifeUb  Luc.  ip.  &ideo  hicprima 
ponitur  contra  Chrifium  Judaorum  malignitas.  Secundb  ipfiuc 
Chrifli  firmaflabilitas,ibi;ldcitCO,tertio  pcenx  ludjeorum  acerbi- 
tas  ibi:Et  ponztn.Circaprimurndicitur:?i:optcx  hoc  propter 
deflruBionem  ciuitatisper  Chaldxos,qu£  contigitpropter  iltufoves 
propljetarum,vt  di&um  efl . 

17  Audite  verbum  domini  viri  illuforcs./.vmVdtw  qua.^ 
les fuerunt  faardotes  &  legifdoBores  tepore  Chrifli:  propter  quoi 
dixit  cis,Mut.is  .a.Irritum  feciftis  mandatum  drii  pp  tradi 
tionem  ve&v^j^.Do8)inam  enim  Chrijii  vtriffimam  lUudebant 

1 8  Qui  dominamini  fuper,  tunc  enim  Sacerdotes  &  Scri 
baregtbantpopulum. 

1 9  Dixi  ftis  cnlm.i.faSlo  oflendiflis, 

fto  Percuflimus  foedus.  itle.n.quihabet  ftedus  vtSpiBu  c» 
alio,non  timet  ab  ev.Efi  igitur fenfus .^ os  oftediftis perfaBa,quod 
non  timueritis  mortem  natur£  necgehennte :  quia  ita  obflinate  per' 
fecutifunt  Chri^um  innocetitem  vfque  admortem,acli  nullampa-  p 
nam  timerent ,  inde  fequitur  in  pr<efenti  vel  in  futuro ;  ideofuh- 
ditur. 

21  Flagellum  inundans.  fuperalios-.Etintelligiturhicfia- 
geltum  inundans  exerciius  l\pmanorum,  qui  afiixit  totum  mundu. 
2  2  Non  venicnt  fuper  nos.  deflruendo  nos,  &  captiuando. 
2j  Quia pofuimus mendacium.  .Adhoc  enimprocmaue 
runtmortem  Chrifti,vt  euaderentflagctlum  exercitus  I{pmani ,  vt 
habeturlo.  1 1.  c. Si  dimittimus  eum ,  {Ic omnes credent 
in  eum ,  &  venient  Romani  &  tollent  noftrum  locum, 
&  genteni.  Jlanc  ant  monem procmauerunt per  mendacia  acc» 
fantes  eum  coramTitato,eb  quod  prohibebat  tributa  dari  C<efari .- 
&quod  votebatfe  facere  regem  vt  habetur  Luc  2  j .  Sciebant  aute 
ifta  efje  falfa,quia  refponderat  eiscontrarium  Mat.  2  2  .c.  Reddite 
qu^  funt  C£Efaris,&C.  &  quodfugerat  populum  qui  volebat  eU 
regtm  co>iflituere,Io.  6.  b.  hocsnimjuerat  itapubticum ,  quod  non 
potcrat  eos  tatere ,  &  ftcper  talia  mendacia  procurando  mortem 
Chrifti,credebant  euadere  infuttus  B^umanorum,per  hoc  tamenaccl 
diteis  coutrarium,vtprtedilJum  efi. 

24     Idcirco.  Hicponitur  confequenteripftus  ChriHiflabiiitas, 
quia per  aJfli£iionem  &mortemaJudais  fibi  procuratam perue- 
nit  ad  Slabtlitatem  immortalitaits  corporis,&  boc  eft  quod  dicitur 
Tdcitco.i.propter  nequitiam  ludiCorumprfdiBam. 
2  5     Hxc  dicit  diis  Deus.  Cuius  verbum  non  poteft  caffari. 
26     Ecce  ego.yerbum  itlud  eft  patris  defitio  vel  totius  Trinita 
tis  de  homine  Clmfto .  Secundum  enim  omnes  expofitores  Hebrai- 
cos  &  Latinosfcripturah<ec  loquitur  de  Chrifto. 
37  Mittain  fundametisSion.?.c«/fy/f  nji///5«V,  qu^fundata 

4«  Juit 


fit  0  li^  L  l  T  E  B^ 

• 

I  8  £f  erit  eis  verbum  domhn  manda.  ad  li  tera  defcrlbitur  p5 
naveritatisilluforibusinfli(^a  pcr  Chaldeos,  qux  fuit 
breuisrefpcdtiue.quiadurauittantumfeptuagintaannis 
fecundum  numerum  maiorem ,  &quinquaginta  duo- 
bus  tantum  fecundum  minorem :  proptcr  quod  Mora. 
fignat  pocnam  qu«  illuforibus  veritatis  aliquando  infli 
guur  a  Deo  in  prasfenti, 

16  Tro- 


1(5  Tropterhocaudite .  Hicadliteram  defcribitur  poe- 
na  vcritatis  illuforibus  inflifta  per  Romanos ,  fcilicec 
ludieis  obflinatis ,  quje  fuit  &  eft  longa,  quia  iam  dura- 
uit ,  1262.  annis.  fcilicet  anno  dominii^oy.nec  adhuc 
apparetaliquodfignum  liberationis  ipforum :  proptcr 
quod  moraliter  fignat  pcenam  a:ternam,  veritatis  illufo 
ribus  infligendam. 

24/d«>co,c:fc.Pofita  pjna  illuforu  veritatis,hic?fcqnetcr 

t  defcri- 


^l 


a      Lapidem  l 

^l     ^   Lapidem  <juem 

Jj,m,nT;  ^didcantei  n- 
ftdamenti  -^  i  • 

nni.  hc-probauerutyhic 

)    drmiiVi  faduseft  ittca- 
e]indatun]  pi,t  ani^uli  ,  vi« 

'^''- '••''•  riMcilicetillu 

fores. 

*    Cyrillus. 

DiciturChri 

ftus  lapisan- 
ciltatio- gularis,  qui 

vnum,qunn 

fc  populum 

j         gentium,  & 

populum  If- 

rael  coniun- 

xit,&  ex  vtro 

que  vnu  po- 

pulumfccit, 

&  idem  fun- 

B  daraetum  eft 

^N      didu  ,  quod 

jf  uper-  fm)tamemu  c- 

|j         liud  tiullus  pO' 

W         teftponere,prx 

^"""^tirideiucdpcfi 

tmeft,  quieftCh 
b     Sola  vtxuti^ 
*    Gregorius 


Ifai^  Cap.XXVIlI. 

b  «■Chriftum.    cf GentM  &  ludioscopulantem.     d  fA  Deo.     e  fQ^o  r?d;.n;tut  m 


s   ^"'•'"f     -     - --.      -^. _--.,- -■"•      .i<»i^co.     cn<^orffai.nitut  mundu». 

Sion  lapidem  angularem ,  lapidcm  probatum  prcdoTum ,  t  m  fun 

atEcU.U*.  bfSc.Hcct.     cTInillura.     TLXX.non confundctur.     !m  raoram  fccer.tis  evpcaa  eum. 

da  -  .  ,  },.  ,,   ,  TQiiarereretribut^onem,     Tfer  t.lium  meum" 

amcntofundatum  .T  Quicrcdidcricnontfcftiner,&ponam  t  iii 

aTMeo,>iUiapateinonmdicatquemquam.      Tiuftoexamine.        bTVttcddat  vnicuique  ifcundu.n  oicra  fua. 
aj  ....  r,     •      n  •    •  •  h      f^  '■IfMulntudo  tormcrtorum. 

pondcre  iudjcium,&  lultitiam in  menfura .  Et  t  fubuertet  prando 

a  Tlpfum  diabolum.vcl  ipfosqui  in  eo  fjpem habuaunt.     bTD.abo'um  quem  putabant  proteft^nem  fuam. 
^    ,  1        ••  S  'TTribuhtionum. 

ipcm  mendacij  &  t  protedionem.  Aquxinundabunr,& delebitur 

a  T'^"!  ■ '''X.     b  "iCirod  pciculDrtiscumdiabolo. 

focdu5  veflrum  cum  mortc,  &:  t  pacfbum  veftrum  cum  inferno  non 

a  1  De  quo  dixiftis:Non  veniet  fup„  nos.      TMottis  vel  captiuitatis  Scnnach«ib  vel  Nabuchodonofot 
n    L-*        rl«       II  •  1  bTVtlvencnr  cTCo„culr,bit  vos  cum  tranfierit: 

Itabit .  l-lagcllum  inundans ,  cum  tranlienc,  eritis  ei  in  conculca- 

a  TQuja.  b  •'Delhuet 

tioncm.Quando'cunq;  pcrtranfierit^tollet  vo.<;.  Quoniam  mane  di- 

^TD.Iuculumquaiidub.a.ux.  .fContinue.     f'-»»!  inptofperis  quam  ■„  .d.erlis  fentinisdommiiram 

iuculopertranlibitindie  &inno«ae,  &  tantummodofolavexatio 

aTFacietvosinic)  igereveracircquxdixcruntptophetx.  bTVertio.  c  TNon  caoictmr  X,  ,^.,.. 

•         ail     r^  TDominuad.crValemquafi^adJxorcm.     d  TMetaphor..  pudiciSi  LT^^Ucrx  vxoris""™ 

intcilcetum  dabit auditui .  Coanguftatum  eft  enim  ftratum ,  ita  vt 

a  INcmopoteltduobusdominitferuire.  Non  poteftis  Deo  feruite  &  Mammonx. 
1  1       •!  /-  11  •  TQji"' »'>')« 'dola.vtmeisftuaiiscomplcxibus.* 

t  alterdecidat,  6c  tpallium  Brcucvtrunqueoperirenonpotcft. 

a TQuia  Upidern  recipere  nolucrunt.  b  TAn  ftab.t  Ccut  ftetit  in  raonte}         QMafi  non  pui.,ubit  pro  voMs 

ficut  fect  conita  PhiUrtcos &  Gabaonitas.        c  Tlratus eft. lofue  j ugnante  ae  dic^te:Stet  lol  l  lunafsc  fpatio 
.     ,  .         .  t  r         ^''"''{^'^'«'"'""''''«''•ealicnigenisperieruutmulti. 

Sicutenimin  montctdiuiliomiltabitdominus,  ficutin  viilequ^ 
riflusltfm.  uid  auxilio  domini  diuifit  viiios  a 

„     j  , .   „  uerfa  loca  difperfit ,  vnde  locus 

Hocdercprobisdixit  propheta,quia  vi- 

delicet 


i6z 


dclicet  jctcrna  D 

1  non  intelligut 

2  nifi  cum  pro 
temporalibus  tturbetur 
iam  fine  eme  l3<if'""C"'u» 

;  datione     pu-  ""'  ^*'"'""^- 

6  piUntUl-.  tunc  fverrct.pur- 

iniquuscfiuatgabiu 
&  infrudtuo- 

8  fxpoenitentix 

9  fc  ignibus  in- 

10  flammat,duci 

11  adfupplicium 

12  timet,  praefen- 
ij  tem  vitam  ex 
H  defiderio  reti- 
15  net.  Lxx.Dz/ci- 
'^  te  audire  angu- 

17  ^wf/.q.d.pleni 

18  malisintclligc 

19  tis  complctas 
^°  prophetias,&  E 
^  ^  difcetis  crcde- 
*»  reprophctis. 

32   C      Skut  Chim.  toperimenta 

phiiifth9os?.-er 

24  gregatos  fupcr  praim./i^.c. 
2J  vcnicns     Da-  i.Rcg.^.c. 
mortuis,  &  pcr- 
ille  Baalpharafim 
«^  nomen 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

fuit  inSion  perpraiicationein  Chrifti:  quia  pluries  in  templo  ex:- 
fttntein monteSion prMicauit:  Etqulain monte Sion  fuam  rcfir 
reaionem  difcipulis  manifeflauit :  &  ibidemfuper  apuftolos  fpiri- 
tunifinHum  tnfigno  vtftbili  miftt, 
C  I  Lapidem.  ideft  Chr  flum,uui  dicitur  lapis Daniel.2.-.Li- 
pisqui  percuflerat  ftatuam ,  faflus  cft  mons  manus. 
a  Lapidem  probatum  .  multis  peri,i.utionibus  in  fua  paf- 
fione,&  approbatum  aDio  Pati e,&  quod  hoc  intelltgatur  de  Chri 
fload  literam  etiam  jecundum  Iudaos,patttper  translatione  Cbal 
daicam  qu^tfic  habtt^Eccc  cgo  fiatuens  in  Sion  r^cm  Mcf- 
fiam  rcgem  potcntem  angularcm ,  cjuia  tx  luciats  &  Centi- 
bustanquamexduobus  parietibus  fimuliunH's  fecitvnameccl'- 
pam,ftcundum  quod  dicitur  /o.io.cAliasoues  habeo  qneno 
funtcxhocouili,  &  illasoportet  mcadduccre,  &fict 
vnum  ouile,&  vnus  paftor. 

5  Pretiofu  m .  Hur>,anitas  enim  Cbrifii  coniunaione  ad  deita 
tem  habetquodammodo  infinitum  -palorem . 

4    In  fu ndamento  fundatu  m .  Hoc  dicitw ,  quia  apofloli 

aliquandodicuntur  eccled^  f^ndamcnta,i_y4poc.u  d  Murus  ci- 

uitatis  habens  fundamenta  duodecim:famt»  hoc  eisfdum 

conuenit  inquantuni  iinituntur  ipfi  Chrifto. 

^a  r^"^'  ^^^X^^ldcrit .  Hoc poteft  referr,  ad  diaum  Ifaia  ,  &ftc 

eftjenjus :  Qui  crcdidcrit.  mihi  denuntianti  aduentum  Chrifti 

primum. 

6  Non  feftinet.  Sic  intelUgendo  rerbum  meum,^  Chriflusfla 
tim(it  venturus,quia  adhuc  eft  longum  tempus .  ^  tempore  ]fai£ 
ffque  adtempus  Chriftifluxeruntanni  quingenti  velcirciter.Alio 

,  fnodopotcft  rtftrri  ad  ipfum  Chriftum,^ftc  eftfenfus,qui  credide- 
trit.fciticet  doarinx  Chriiii :  quia  plurics  luutus  fuit  de  aduetufuo 
adtudicium,vtpatet  ex  pr^diais  .T^on  feftinct.'wo  expecietpa- 
tienter  tempus  a  Deo  determinatum  ,  vnde&apoftols  qu<erenti- 
bus  de  tempore  huius  aduentus,.Aa.  l.a.  refpondit :  Non  cft  ve 
llrum  noflc  tcmpora  vel  momcnta,&c. 

7  Etponam.  Hic  confequenter  dcjcribitur  pcena  ludsorum 
acerbitas,pro  morte  Chrifti  nequiter  procurata,cum  dicitur.Et  po 
mm.ided  puniam  eos  fecundumdcmcrita. 

8  Et  fubucrtct  grando.  idefl  exercitus  l{omanorum  cum 
raagnoftrepiin  veniens  ad  modum  grandinis  defiendentis. 

9  Spcm  mcndacij.  quiafperabwt  euadere  infultum  exenitus 
h9«iani,mt„da(iierprocurando  mortem  Chrifli,vtpr^diaum  cft. 

10  tl}pto\.c(kxoncm.  exljdcmendacioJpCYatam. 

1 1     Aqug 


11  AqucB.  tribulationum, 

1 2  Inundabunt.  ideft  ftmpliciter  auferent ,  ftcnt  aqua  inur,- 
dantes  rapiunt  qux  inucmunt:ideo  fubdnur. 

1 1  Et  dcleb itur.  quia  vos  muadet  ineuitabHiter :  a  principio 
tnim  obftdionisper  B^manos  fuerunt  decies  centum  miliamortuo- 
rum,vt  diaum  cfl  fupra.  F 

14     Etpaftumveftrum.    quiaobftinitiinfuainfidelitatedi- 

traaifu  runtfecundum  animas  adpcenam  gehenn^. 

1  j    Flagcllum  inundans.  •.ejrw/m  i<ow4»o»-«>w  valdepoter. 

«(5    Dum  tranfierit.  adterramveflram. 

17    Eritisei  in  conculcationem .  quantumad  mortuos. 

»8     Quandocunque.  quantum ad captiuos. 

19     Quoniam  mane.  idefl  quocunque  tempore  vel  hora  ve- 

nerit,contihget  vobisfine  dilatioue  ifla  miferia, 

ao     Ettantummodo.  TntdixitenimChriflushancdeflruBio 

nempluries:vtpatetinEuangeltjs:fednoluerunt  crederc  donecfen 

Jerunt  per  experientiam. 

21  Conguftatum.  idefl  cor  humanum  non  potefl  capere  fi- 
mul  Deum  &■  diabolum,fed  fufcepto  diaboloper  peccatum  ,  exit 
Dtus:&  econuerfofufcepto  Deoper  charitatem,exit  diabolus. 

22  Etpalliumbrcue.  Jcilicet amoris. 

a }  Vtrunqu e  operire.  quia  diabolus  non  potefl  operari  pal 
lio  charitatis,nec Deus pallio  amoris  male  inHammantis :  &quia 
Jud^i  a  feeieccrant  Deum  humanatum,  &per  confequefis  recepe- 
rant  diabolum  dominum  ex  quo  merito  debebatjequi  diaapunitio. 
24  Sicut cnim.^K  tanguntur  breuiter  du^  hiftori<t.  Trima  ha 
betur  2.[{eg.  •y.vbt  dicituY,quod  virtute  diuina  Thiliflhiei  veniVtes 
contra  Dauidfuerunt  debtllati  &fugerunt  relinquentes  idolafua, 
&  tunc  dixit  Dauid:  Diuifit  dominus  inimicos  mcos  ficut  diuiduti- 
tur  aqux ,  &  propter  hoc  vocatus  eft  Ivc  us  ille  Baalpharafim ,  idefi 
campHS  diuifiohum  fecutidupi  Hebrixos .  Secunda  hiftoria  habetur 
lojue.t  o.c.vbi  dixit  tofut:  Sol  nc  moucaris  contra  Gabaon, 
&  ftcftetitfolimmobilis  donecfimunteius  aduerjdrij  totaliti  r  de 
bellati.Eji  trgo  Jcnfus  quodfcut  tunc dominus  oltendit  iramfuam 
tempore  Dauid  contra  Thdiflb«ios,&  tempore  lofue  contra  Chana 
nxos ,  fic  oftendit  iram  fuam  contra  illufores  veritatis  pr/ediaos : 
ideofuhdiiur. 

2J     Yt{zcmoipns(u\XVt\.  ideflvindiaam  de  peccatorihus.    . 
Quia  tamcn  puniri  non  efl  jibi  proprium,fed  magis  mijereri  &par 
cerr,fecundumquod  dttit  ectlefia.  Deus  cui  propriumcft  mi- 
ferer  1  fempcr  &  pzrccic.punire  autem  conuemt  ciper  accidens 
Jcilicct  propier  hominum  malitiam,ideofubditur. 

*  Alicnum 


.  -    .     .  fJliO^^.J[LlTEl{: 

dclcr.bit  ftabUitas  vcritatis  cathoUcac,  fuprd  pctra  firmS 

fciliccc 


.fChriflum  fundatz,proptcr  quod  fcnfiislitc-aliscft  cc 
fpintualis,ncc  occurric  alius  cducnicncior  hicponcdus.; 

Tom.4.  I    4 


26  ?        Gloforci.  &  Nicolai  de  Lyra      2^4 

^  .  -   .      ^  -       • • ^  r-   '.^ r. \  vT /• #•   t     • 


a  fHoe  eft,irafc«ur  nunc  vt tunc  conna  impios  vt  faciat opu«  fiiuni?  Non 
quianon  elt  opus  nei  pcrdcre  cjuoscreauit .    b  tNon.quiaalienura. 

cftinGabaon  irjfcetur,  vcfaciatopus  fuum?  t  Alienum 

5^Idera  tepetitalijsvertiij.  Non.quia. 

cft  opus  cius,vt  opcrctur  opus  fuum  ?  Peregrinum  cft  opus 

a  TVos  quidicitis-.Maiidarcinaiida.     b1?rophetis.      cTSupervos, 
Tt  noiieuadatU.    f  Funibuspeciatotuinfnotumquifqueconftringitar. 

cius  ab  co-  Et  nunc  noliteilluderc^neforte  t  cdnftringan- 

a  TPeccjtorum  uel  capiiuiiaiis  qui  iam  non  differtur     t  b  QuaC:Cito  vcuiet  ve- 
Ciacaptiuitas.utaudiuiadomino,  veldiesiudicij. 

turvincuIaveftra.Confummationemcnim  f  &abreuia- 
tionemaudiuiadomino  Deo  cxcrcituum  fiiper  vniuer- 

a«iIuJxornmvrIomniuin.      bfldeo.     dViri  illufoies.    fScribarJcrharifxi. 

fam  terram.  Auribus  pcrcipitc  &  audite  vocemmcam , 

a  TDiligcnter.  b  TSemper. 

dcitati  confpui,  fla-  d  attcndite&  audicc  cloquiummeum.  Nunquid  tota  dic 
cdlari,  crucifigi.  *■  -    .  —       .     ..-•'.     .     ,..,,. 

p     Et  nunc  nolite 


nomen  acccpit. 

a     ^lienum  opus.Cy- 

A  piJs  proprium  Dci  a 

t<5^od  pro-  q(\  mifereri ,  parce- 

pric  non  cil  fe^cojjjonare.Noh 

opu.ciu«.     fiium  fed  alicnum, 

cftirafci,  punirc^      b 
Hem.«.m     Grcg.  Inmundu 
EiccJu^cm .  venict ,  vt  faciat  o- 
pus  fuum ,  f.  rcdi-  c 
jjiat  gcnus  huma-  . 
ru  •   Scd  ab  iplb  cft 
alicnum  opus  cius 
Non  conucnit  .n. 


fam  fidei  gratiam,  D 
qux  exiguisverbo 
rumperiodiscom- 
prchenfa,nonvta 
Mofelexillatantu 
ludxis,  fed  cundis 
terra:  liabitatorib.  "f^°"'i 
datacft.  ,  ., 

tabbi 

Pius&  mifericors 
Deus  genus  huma 


2 

J 

4  d     'himquid  tota  . 

5  ~ 
6 

7 
8 


vt  frudum 
operis   affe- 


num 
boni 

rat,aratvtagricola 
9  vomerepr^dicatio 
nis,  profcindit  vcr- 
bcre  tribulationis,  i&cc 


l^nbida 


*•     Theodorctus . 

Monetipfosne  Ix- 

tcntur  &  exultent, 

neq;fidantproprijs 

viribus,ne  hxc  vui 

ciniaeosopprimat, 

&  ne  impUcentur 

jtfg«!Ka«.    his  malis  anx  difta 

^*^'""-_gfunt.Aitenimpro- 

pheta ,  ha:c  omnia 

qu^dixit.audiuifle 

a  Deo,cuius  fermo 

veruscft. 

¥:    Cyrillus .  Non 

oportet  Chrifto  il- 

ludere&infultare, 

ne    permittat   vos 

Deuspermanerein 

vinculis  Icgis  vetc- 

risi&  non  iiluftrari 

luce  euangelica. 

*    Procopius .  Eft 

cnim  Icx  ipfa  vincu 

lum  ,  qujc  iuftum 

f fal.».        qUidcm  efticiat  ne 


10 


a  f  Aiator.        bTNon.  cfSed.     fCumtrah.    "d  tCura  farculoaciaftto. 

arabit  ara'ns,vt  ferai?profcindct,  &  farrie  1 1  humum  fuam?      ^^^^^  ^^^^ 

afCommunicaueritxquauerit.     b  1  Superficiem .     fGith,    II  .     T  ' 

genusleguininisfimilcciminoinquaniitate.fed  nigtico-   ,,    CaptUUtatC      COm- 

lotis.&inpanedulcoiandorpargitur.  ^         "    git  &  hOC  eft:?^««-  1V'Cis 

Nonne  ciim  adxquauerit  facicmeius  j  fercttgith,  &ci-  13  quidtota. 

3  TConuenienti  loco).  Non  eadem  lellus  patit  omnia.  1 4   g     Gith,  ^  ciTHtnum, 

minumfparget,8^ponettriticumtperordincm,&hor-  15  Cith  &ciminum,  E 

a  5"Viciam  enim  in  circumitu  meHiiim  (olet  feminati.  qUcC  in  Virga  CXCU" 

dcumt&  mihum  5c  t  viciam  in  finibus  fuis  ?  Et  crudiet  il-      tiuntur,Getes,qux  ^ "'  * 

f  ApricoUin.     a^ni^cretioiie.vl  difcrete&tenipeftiue  vnumquodquefiat,aliasfacia'.  COgnitioncm      Dci 

lumDeusiuus,  iniiidicio  docebitillum.  Non  enim  in  ^6  nonhabent,inteIU 

a  fCum  tritura;  terapus  fuctit. 


t  /crris  triturabitur gith ,  ncc rota  plauftri  fupcr ciminum 
drcumhibit:fcd  in  virga  excutictur  gith,&  ciminum  in  ba 

3  ^Serris  &  paluftro. 

culo,  panisautem  comminuetMr.  Vcrum non in perpc- 

a  «Quialalujbunturiipaenituciintfaluiemindieiudicij.        v  Aliud  eft  enim  elleimpium  ,  aliud 


gunturqujemmus 
punientur.Triticii 
&  hordeum  vndc 
panisfit.Iudeiprga 

17  minentes  cognitio 

18  neDei:  Vel,mali 
prjelatiecclcfia:,& 
principes  huius  fe 
culi,qui  punientur 

1      f,  •     ■  'T-   r  •  ■      K  t:   L-     ^j       •         grauiorib.tormea 

f  plauftri,nccvngiilisfuiscommmucteum.t,thocadomi- 15  tis.f^el,gith,&c.Sin\ 

no  Deo  cxcrcituum  exiuit,vtmirabilefacerct  confilium,  ^°  plices&idiot?,qui 

a<fSecundiim  quamplu^exigit  ab  eis,!jui  plus  acceperunt.  ndem  aCCCpta  ma- 


peccatorem 


elTe. 


b  f  Panem. 


tuumtriturans  triturabitillum,  neque  vcxabit  cum  rota 

a  YSeirsrummilaiibus.     b  ^  jL<.oia  plauftii.     i  Alias  hxcdiflipaiio. 

f  Hxc  Hifpenfatio. 


&  magnificaret  iuftitiam. 


2t 


minem,fcd  adpocnas  veluticonftridosferuet.  Quin  & 
Dauid  ip(c  cum  ad  gratiam  pcr  fidem  alacriter  prope- 
rarefuaderct,D/>«»2j94?»«j  7^/«^«/^  eor«w,inquit. 
"c    Conjumat{onem,&c.    *  Procopius.  Idefl,compendio- 

fam 


leviuentes  corru- 
/  pere.  Frumentum, 

ecclefix  Sacerdotes,clauem  fcicntije  habentes. 
f     Et  boc  a  dommo  Dto  exiuit.      *    Procopius  .     porten- 
tum  &  admiratione  dignum  vocat ,  quod  Ifraeli  tantis 
pcccatoru  fordib.  inquinato,mifericordise  locus  pateat- 

CAP.      1 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  t     Alienum  e^.q.d.opuspumendi  non  inen  ei  cxfua  conditio- 
ne,fedex  malorum  tranfgrejfione. 

Z  Et  nunc .  Hic  confequenter  agitur de punitione  qutc  ertt  in  fi 
nali  tudicio,cum  dicitur.Et  nunc .  ideft  poft  dejlruclioiiem  ciuita- 
tisper  t{f;manos, 

3  Nolliteilludere.  ■virtutemEuangelicteprjidicationis. 

4  Ne  forte  .  posna  irremediabili  in  iudicio  finali.ideo  fubditur. 

5  Confumationcm  enim .  fcilicet  mundi,  &  abbreuia- 
tionem.ideiiirifra  breuetempusrefpeBu  aternitalis. 

6  Audiui  a  domino  .  quieftregulaveritatis. 

7  Super  vniucrfam  terram .  malos  generaliter  puniendo 
pasnairremcdiabili,  &  bonos  pmmiando  gloria  interminabili . 

8  Auribus  percipite ,  idcH  attendile  ddigenter  ifla.  Et  ponit 
exemplum  adlncjen/tbile:  &  ftimb  quantum  ad  prxrniationem 
bonorum,dicens. 

^     Nunquid  totadic.  idefl  fmgulis diebus continue, 

10  Arabit  arans.Tf  feratfemen  fuum  in  agro. 

11  Profcindet.  cumaratrovclUgone. 

j  2  Et  farnet .  ideft  purgabit  a  fentibus  &  herbis  nociuis.  q,d, 
non.idiojuhditur. 

1 3  Nonne  cum  ada:quauerit  facicm  cius .  ideft  fuperji- 
ttem  tcrra  perfeSle difpojutrit adrecipiendum  Jemina. 

14  Seret  gith.fecundum  glofjamgenus  eft  leguminis  ciminoff 
Triile. 

15  Et  ponet  triticu  m  .i.ponetfemina  ordinatb  fecundum  ra^ 
riam  dij^ojiiioneni  terra,  cuius  vnapars  cfl  apta  vmfemini,aliera 

I  alteri. 


alteri .  Terbac  intelligitur,  quod'Chriftus  qui  eft  agricola  agrifui 
ejui  eft  ecclejta  peraBo  fmali  iudicio  ponet  ele£ios  fuos  in  diftin£tis 
manftonibus jilorite  fecundum  varia  eorum  merita:propter  quoxl  di 
citio.  i4.a.  Indomopatrismei-man  multxfunt. 

1 6  Non  enim  in  Cenis.Hic  ponitur  exepltm  depunitione  ma 
lorum,quia  terra  nafcentia  colle&a  non  ftmiliter  trituranturfeu  ex 
ciitiuntur  vniformiter,fcd  aliqua  cum  leuiori  inftrumento ,  vtpoti 
cum  virga,vt  ciminum  &  ftmHia..AUa  autem  triturantnr  cum  in-  ^^^ 
flrumentisferreis  &ponderojis.  Similiter  infinali  iudicio,vbi  erit  yattj| 
vniuerfalispeccatorucolteBio,  non  omnes  vniformiter  punienturt 
fedaliquigrauius&alij  minus  grauiter  fecundU  eoru  demerita  .  Et 
fecundum  hoc  intelligitur  ifta  parabola.T^ec  mirandTi,quod  per  ea» 
demfemina  intelUgantur  iuHipremiandi  &  peccatores  puniendi : 
quia  hoc  eflpropter  identitatem  naturx  in  ipfis ,  fedeft  varietas  in 
meritis  &  demeriti^. 

17  Panisautem.  idefttriticumvndefltpanis  ,quodcomm:» 
nuitur  inter  molas. 

18  Verumnon  in pcnpetuum.Hocreferturadpcenastem 
porales,quibus  Deus  Jecundum  ordmemfapientixfuie  aliquandopi* 
nitpeccatores  ad  corrtBionem  eorum,vel  ad  terrorem  aliorum,  & 
talis  punitio  ceffabit  in  iudicio,& fuccedet p^na,itterna, qua  Deus 
conmittet  exectttioni  damonum  quibus  erunt  fubie5ii  inpanaqui 
antefueratit  eisfubie8iin  cidpa. 

19  EthocadominoDeo.  tanquamverbumirretraHabile. 
%o    Vt  mirabile  faceret .  quia  nullusfcit  in  quaparte  fit fu- 
turus  Jcilicet  pramij  vel  pana  finalis. 
» I    Et  magnificaret  iuftitiam .  quia  finale iudicium  omni- 
bus  apparebit  luftum. 

^  ^  CAP. 


ADDITIO     I.  vbidiciturintranslationenoftra:^onie^inet.inHehr£oh(i- 

t  In  cap.  aJ».  ihi  dicitm  in  pcftiUa .  Qui crediderit non  feftin.      hetur quoddam verbum  quodftgnificat  indifferenter, no feftinet,vel 

ybi  »"» 


i6^ 


Add 


ItlO. 


>n'.  6, 
et. 


fel 


non  ftflinabit .  Etinfecundo  pgnificato  efifenfus:  Qyod  qui 
Credidcrit  doftrin.x  Chri^li ,  de  tfuo  hicloquim  nonfeftinabu 
ad  credendum  eo  (juoddo^rina  Chrilii  maxmi  e§i  fuprafenfum  ho. 
tninis .  Vnde ,  &  difcipuli  Chrifli  ,,qui  eius  doHrinam  continub 
tudierunt,  &  eius  miracula  viderunt,  non  tamen  feflinauerunt  cre 
dere,  vnde  eis  dicitur  etiam  pofi  refurreiiionem :  O  tardi  COrde 
adcrcdendum. 

A  D  D  I  T  I  O    11. 

Ineocap.  rbi  dicitur  in  poflilla.  Sicut  cnini  in'monte 
diuifionum. 

^d  vlteriorem  deciarationem  huius  quod  dicitur  hic :  Sic  enim 

in  monte  diuiftonum,(fc.  vfque  ad  finem  conftderandum ,  quod  ha 

due  billoriie  q  hic  tangutur,  fcilicet  de  monte  diuiftonis,  &  de  val~ 

U  Gabaon  ,videntur  pToprie  referenda  ad  duos  aduentus  Chrifli, 

in  quorum  vtroque  iudicium  mundi  confideratur .   Islam  in prirno 

fuit  iudicium  difcretionis,  feu  jeparationis  ,fecundum  quodfepara' 

ti  fuerunt  credentes  ab  infidelibus .   De  quo  iudicio  loan.  i  z.  e. 

Nunc  iudiciumeft  mundi,  &ad  hoc  iudicium  refertur,quod 

dicitur  hic  .■  Sicut  in  monte  diuiftouumftabit  dominus  ,  idefl  iudi- 

cio difcretiomSifeufeparmionis.Infecundd  vero aduetu erit  vniuer 

faie  iudicium  in  valle  Iofaphat,in  quo  iudiciumfinaliterreprobos  pu 

nientur .  u4d  quad  iudicium  refertur  illud ,  quod  hic  dicitur :  Sicut 

in  valle,  qu£  efl  in  Gabaon  irafcitur:  quia  in  eodem  iudicio  fol  itt- 

fiitia  lians  ad  iudicandum  contra  damnatos  irafcetur,  fcilicet  figna 

irte  ojiendendo.  Et  quia  in  primo  aduentu  opus  redemptionis  huina- 

.  ni  generis,  Chrisius  expleuit  per  pafftonem,quam  fuftinuit ,  quf  nS 

"*  couueniteius  deitati,  ideofubditur:  Vt  faciatopusfuum,alie- 

num  cft  opus  cius;  vbi  gtoffa:&  efl  Gregor.  In  mundum  veniet 

ytfaciatopusfuum,fcilicetredimatgenushumanum,  fed  abipf» 

ttUenum  efi  opus  eius .  t^on  enim  conuenit  deitati  conf^ui,  fiagel- 

lari,  crucifigi.  Hxc  inglo. 

Et  notandum ,  qubd  ifle  modus  exponendi  huitts  quod  dicitur  : 
AUenum  eft  opus  eius,&C.  ^idetur  verior,quam  dicere  quoi 
punire  non  eftproprium  Deo  ,fed  magisparcere,  &  mifercri ,  pro  • 
Mt  in  pofiiila .  Tunc  quia  licet  verum  efl ,  quodDeo  propriumefl 
ntifereriinquantu  ad  tpfum  proprid pertinet  releuare  defedus  alio- 
rum,  non  tamen  videtur  concedendum ,  quod  opus  puniendipecca- 
tores  efl  alienum  d  Deo:  cum  hoc  opus  pertineat  ad  veritatem  iufli- 
tii,qu£  Dco  maxime competit ,vt facra fcriptura  inquampluri- 
vus  locis  teflatur .  Tum  quia  opus  puniendi  tranfgrejjores  eii  bo^ 
tiumftmpliciur ,  licet  fecundum  quidfcilicet  rejpe&upunilihabeae 
tationem  malifcilicet  pan£.  Confiat  autem ,  quod  omne  opus  bonu 
Deo  maxime  competit ,  &fic  palet  qubdptiniredelinquentesfecun 
dum  ordiiiem  diuin^  iuflitije  non  eft  dicendum  effe  aUenum  opus 
Deo, licetmifererifit  Deo  maximh  proprium . 

Infecurulo  verb  aduentu,quia  iudicium  vniuerfalc  competit  Chri 
floetiam  fecundum,  quodhomo.  Vnde  loa.  J.c.  Poteftateni 
dcdit  ei  iudicium  faccrc ,  quia  filius  hominis  eft.  1^«  e  qui" 
dem  potefias  etiam  jeextendic  ad  Angelos ,  vnde  .Apofiolus  x. 
Corint.  6.  a.  Nefcitis  quoniam  Angclos  iudicabimus. 
fciUcetauHoritate  Chrifit ,  ideo  fequitut :  vtoperetur  opus  Juum, 
peregrinum  eil  opus  eius .  l\(am  ficut  alienum  efl,  idefl  non  conue- 
viens  deitati  ftagellari,  &  cruciftgi ,  ita  peregrinum  efi  humanita- 
U  omnes  homines,  &  .Angelosiudicare  nifl  ex  vnione  ad  verbum, 
^ alijs gratijs  in  Chriflo/ingularibushecei  competerent.  Etquia 
ifiaftcjuntalta  fttpra  fenfumhominum',  vt  in  infidelibui  lumine 
fideicarentibus,  quandoque  ludibria  videantur  ,ideofubditur :  Ec 
nunc  nolite  illudere,  nc  forteconftringantur  vincula  vc 
ftra .  Confummationcm  enim ,  &  abbreuiationcm  au- 
diui  a  domino.  q.  d.  proptertales  iUuftones  ordinata  efl  d  Deo 
conjummatio  Mreuiata .  Quodintelligitur  de  captiuitate  Baby- 
ionica,  vel  I[omana .  Et  quia  ad  credenda  illa,  qu^  dixcrat  de  Chri- 
fto  effe  atiena ,  &  peregrina ,  videntur  difpofttiones  humanx ,  & 
diuinaauxilia,ideofubdttur:  AuribuspcrcipitC,  &C.  Nun- 

quid  totadie  arabitarans ,  &c.  ()uod  quidem  exemplum  non 
videtur  referendum  ad  finalem  prxmiationem  bonorum .    Tum 
quia  infutura  remuneraiione  valde  improprid  eleHi  dicerenlurpo- 
ni,  vt  femina .  Semina  enim,  dicuntur  ejje  in  hac  vitt,  in  Jcriptu- 
ra,vt  cum  diciturin  Tfalm.  Euntesibant,  &  flebantmitten- 
tes  femina  fua  .  FruHus  verb  feminum,proprii  dicuntur  ejje  in 
yita  alta  in  qua  manipuli  rerum  fcminatarum  portantur ,  vnde  di- 
(it  ••  Vcnientes  venicnt  cum  exultationc  portantes  mani- 
pulosfuos.  Tunc  quia  hic  dicit  Tropbeta:  Etponct  triticum 
per  ordincm,  &  hordcum,&c.  flatim  fubiungit :  Et  crudicc 
iUumDeus  fuus  in  iudicio  doccbit  iVM.Conflat  autt- ,  quod 
mfiruli  fiaiu  beatorum  cefjat  cruditio ,  &  doHrina ,  quia  tunc 
omnes  eleiU  eruntperfeiU  in  domino  doBi ,  vt  infra  j^.  cap.  Et 
idco  hoc  exemplum  videtur potius  effe  refetendum  ad  itla ,  quxfa- 
cit  Dews  mifericorditcr  circa  genus  ijumanum ,  vt  credant  qu^  adfa 
lutempcrtinent,  &  bonum  Jruclum  afferant  more boni  agncot^ , 
quimultai  ^  diuerfa  opera  in  agrumfuumfacit ,  vt  benefruHtfi- 
^  ~      ""  cet.vn- 


266 


cet.vnde  in  hoe  locoglo.fic  dicit:  Pius,&  mifericors  dominus 
genus  liumanum,  vtfruHum  boni  opet  is  ajjerat ,  arat  vt  agricola 
vomerepriidicationis ,profcinditverberetribulationis :  nunc pe- 
fle ,  nunc  captiuitate  corrigit ,  &  hoc  efl  quod  dicit:  Nunqu id  to 
ta  dic.  Hec  in  glof.  Fbinotandum^  quod  in  hoc  quod  d/«t«i-.Nu- 
quidtOtadie./efKnrf«w  hanc  expofitionem,quevalde proprie  eji 
Tropheta  monetauditores,quos  ante  adattentionem  excitauerat  fit 
fra  dicens :  Auribus  percipitC,&C.  vt  afiiment,  quodfmt  agri 
colanon  tota  diearat,Jic  Deus  non  femper  faciet  difpofttiones  ijtas 
fed  tantum  vfque  ad  tempHS  futurum,  ex  qua  conftderatione  audi- 
tores  difcreti  adpcenitentiam  reuocantur .  Qund  autcm  fequitur  in 
Utera :  Non  enim  in  ferris  triturabitur  Gith,  &c.  referendii 
videturaddiuerjum  modum  mottis  eleBorum. 

Toffet  enim  aliquis  qu^rere ,  ex  quo  omnes  iuSli  cum  de  hac  vi. 
ta  tranfeuntfunt  inflatugratie ,  per  quam  vitam  marentur,  quare 
aliqui  eorum  moriuntur,  in  maximis  tormcntis ,  &  alij  leuiter  hac 
vitam  tranfeunt  ?  ad  quod  refpondendum pcr  exemplum  decoUe- 
Hione  fiucluum  diuerforum.  Quorum  aliqui  cum  duritia,  &  afperi- 
tate  colliguntur,ficut  bladum  de  quofitpanis..Alif  verbleuiterper 
leuem  excuffionem  virga,  vel  baculi ,  (^ir  hoc  cfl  quod  dicitur :  N5 
cnim  in  ferris  triturabitur  Gith ,  nec  rota  plauftri  fupcr 
ciminum  circumibit ,  fupple ficut  fuper  bladum:Jed  in  virga 
excntietur  Gith,  &  ciminum  in  baculo,fcilicet  leuiter ,  panis  ante 
comminuetur ,  fcilicetferris,  &plauflris,  proutinglof  Sedquia 
poffet  quis  dicere ,  qubd  licet  res  qu^  deducit  in  exemplum  ftt  vera, 
tamen  ackpropofitum  non  vidcturpe)tinere,eo  qubd  videtur  iuflitie 
Dei  effe  incor,fonum ,  qubd  in  his  qui  in  fiatu  gratix  exeunt  de  hac 
vita  ,tatttainueniatur  diuerfitas  inipfo  modomortis:  jldquod 
dupiiciter  refpondet.  Trimb  dicens :  Vcrumtamcn  non  in  pec 
petuum  triturans  tnt\lt^h[t.quafidicat  momentanea  funt  i/ia 
tormentarefpeduperpetu£pr^miationis ,  in  qua  omnia  reducentur 
ad  veram  iufiitiam .  Secundo  refpondetfic .  Et  hoc  d  domiio  Deo 
exercituum  exibit,  vt  mirahilefaceretconfilium ,  &  magnificaret 
iufiitiam .  quafi  dicatfecundum  confilium  diuinim ,  mirabtle ,  ifta 
exeunt,  vtmagnificet  iuflitiam.  Gloffa  interiincaris  fecundura 
quam  pltts  exigit  ab  eis ,  quiplura  acceperunt. 

B^  E  T  L  l  €  ^.  In  cap.  vigefimo  oBaud  cerca  il- 
lumpa/Jum:  Alicnumopuscft.  TomUalor  dicit,  qubdper 
hoc  inteiligitur  opus  iufliti^  Dei  quod  esi  alienum ,  inquantum  alie 
num  diflinguitur  contra  proprium  ,  idcircoficut  Deo  proprium  ejl 
mifereri ,  ita  punire  dicitur  hic  Deo  alienum ,  quia  etiam  putiit  cir- 
ca  condignum .  Burgen.  iniiat  ratiombus  ,qu<e  ex  di£io  pofiiUato- 
risfuntfolut^ .  T^am  cum  dicit  iuftitiam ,  &  veritattm,fecundum 
quam punitttr  iniquits bonum/impliciter^  &c.  T^onncgatpcftitla- 
tor:  fedloquitur  folumfecundum  comparationem  proprjf,  vi  dijiin- 
guitur  contra  alienum ,  qnifunt  modi  dicendi .  Dicitur  ergo  qubd 
Jccundum effeiufiitia ,  &  veritas ,  & mifericordia  funtvnum in 
Deo  &  teque propriafccundum  e/fe ,  fed  non  fecundum  dici,argu- 
tnentum  igitur  quod  facit  Burg.  contrapoHil.  &fan£ium  Thom, 
optimheducitur  contra  expofitionem  Burg.quam  dicit  verioicm 
quamuis  in  continuam .  Exponit  enim  Burg.  iUum  pajfum  de  opere 
tedemptionisdicens:  Idopus  Deo  e/fe  alienum  ,  nam  non  conuenit 
deitati  confpui,flageUari,  crucifigi .  Tunc  arguitur  fic:  Ita  verh,& 
cathoiice  dicimm:  Deum  conJputum,flageUatHm ,  ^  crucifixum: 
ftcut  de  Virgine  natum,  ^  neutrum  e/i  alienum ,  nifi  vt  difiingui'. 
tur  contra  proprium  idioma :  Communicatione  enim  idiomatum  ita 
yerumefi  Deum  confpui ,  ficut  d  puero  fecundum  Damafce.  fieUas 
creari.  Etmirandum ,  quod  tam  folubiliratione  Burg.  contrafuii 
magifirum fanBum  Thom.  laborat ,  quemtamen  pra  cunBis  cole- 
re  confucuit  Burg.  etiam  notatpoHillatorem  exponentem  Jeminatic- 
ticm,  pro  retributione  finati .  Burg.  enim  vult,quodfemenjcrendo, 
vt  faciat  fruBum ,  pertinet  ad  pr^fentem  vitam ,  non  futuram,  & 
maximhquia  defignificato  per  femen  fequitur :  Erudiet  illuni 
Dcus,  &  docebit  illum  .  Vam  eruditio,&  dodrina,  prout  ipfe 
yult ,  ce/fabunt  infutura  vita ,  quando  omnes  erunt  perfeHi .  Sed 
&iUud  videtur  improprib  appropriari  pr^fentifiatui.  namfimo- 
di/eminandi,  & plantandipropter frutium ,  quivenitd  fruitione 
habent  aliquam  appropriationem  adfiatum  via ,  in  quo  eftfruBus 
&  fruitio  imperfella,  mutiomaiorem  habent  appropriationem  ad 
fiatum  gtorite  in  quo  efl  fruBtis ,  &  fruitio  perfetii/Jima .  Etfi 
Chri/ius feminatiuftos  interramorientium  ,  proprij/fimeeosplan- 
tat ,  &Jeminat  in  terra  viuentium  .  Etfaluo  iudicio  mcliori  mi- 
nus  erudite  videtur  di£ium,  in  vita  beata  eruditionem  ,  &  do3ri- 
nam  cefidre,  qiiiafic  dicens  deliruit  afius  hierarchicos ,  qui  a£ius 
non  diftrahunt  d  perfeHione ,  vt  dicit  Beatus  Dionyftus  de  ccelefii 
Inerarchia :  nec  dicit  tmperfctiionem  in  vita  beata  accipere  doiiri 
nam ,  ftcut  nec  efie :  Ideoftcut  Chri/ius  accepit  d  patre  ejje,  ita,  & 
doBrinam :  C^  in  hoc  fen/u  dicit  loan.  -j,  Mea  dodtrina  non  cft 
mca  ,  /ecundum  expofniunem  bcati  Hilartj  ab  hoc  loco  vfque  ad 
cap.^l.  Multa  dixit  Burg.  qux  non  funt  contraria  po/iiUatc.  nifi 
fecundum  atiam  applicatmem,qu^  vt  dilium  efifupra  non  varinnt 
catholicam  vcritaitm. 


Tom.  4. 


I    i 


i.Far.ii 


Aricl 


t  Eri». 


Regy 


Pralm.  17. 


XXIX. 
^rtel.  Adle- 
rufalem   compa-  a 
tietis  afTectu .  qnit  b 
fi  lognouifles  ,  &  tu, 
lco  Dci .  Lco  enim 
Dei  Icrufalem  potctiflima  c 
&  fortiffima  fuit. 
4«    Procopius .  Aiunt  no- 
nulli  vrbem  id  nominis 
ob  id  fonitam  eik,  quod 
ipfa  Dci  auxilio  non  alitcr 
quam  lco  fibi  rcludantes 
diUiparet  .  Ipfam  autcm 
qucE  alicnigcnarum  crat, 
&  Icbus  vocabatur ,  tum 
demum  Dauid  cxpugna- 
uit,  cum  caccos  &  claudos  " 
reludantes,  internccionc 
deleuit .  Ad  hunc  modum 
Chriftusciusincolascecos  ^ 
&  daudos  cfle  oftcndir,  cij 
eosrcde  inccdere  diuinu- 
que  lumcn  admittere  nol- 
^  le  Scribas,&  Pharifxos  te-  f 


Glof.orcl.&Nico 

C  A 


lai  de  L 


i63 


P    XXIX- 


yra 

hiclocusProphetaj.quod  D 
ipium  rcru  ciietus  aperuit. 
*  Cyrillus.Hisverbispr^- 
dicitur  obfidio  lerufalem, 
qux  fa£ta  cft  poft  crucem  1 1»  q 
dommi.  """» 

Uid.  t  Additlls  eft  annus  5     e     HurnUiaberis  .  -Jt  Cyril- 


&  Roinaiiis. 


(ua  lufereiur  a  Chal 

«  reTiipluiii,&  altaie. 


A£  Ariel,  Ariel  ciuitas 
t  quam  expugnauit  Da- 

a  T  VfZtc  ituni  pio  tuturo. 


adannum,folcmmtatcs  *    '^iS^.S^r^^lrl  =" 

a  1  Finitxfuntadert  perietunt . 


Excrciiu  Chaldacorum 

eudlutas  funt:,  &circum-  5 

f  Quiaditut.i. 

uallabo  Ariel,  &  t  erit trilHs ,  &  moEiens ,  &  <5 

a  T  Sub  lcfu  Sacetdote  magno.     b  «l  Vmbra  taracn  antiqui  retinens  dignitati», 

c  Hzcad  R.omanain  oblidionem. 
T  Qj^afi  ci'fundaHiuitteinimicituivallo,&coangu(labunt  tevndiquc. 

eric  mihiqiiafi  Ariel.  Et  circundabo  quafi  ^ 
fpheram  in  circumitu  tuo ,  &  iaciam  contra  8 
te  aggerem,  &  munimenta  pona  in  obfidio-  " 

a  1    rortenis,  quzantcdeczleftihusperpiophetas,  8c  piatiiatchas. 

nem  tuam.  Humiliaberis,de  terra  loqueris,& 

a  f  SignificatdeillopopnlomagosfututosvtSimeon  Magus  . 

dehumo  audieturdoquium  tuum.  Eterit 
quafi  phy  thonis  dc  terra  vox  tua,  &  de  humo 


tTamt 
_  nuaria 

fent  Pharifaei ,  &  iaftaflfent  cetis.- 
fuperbas  voces  contra  do-  anguftj 


ftatuseft.HincillaDauidis  g  eloquium  tuummullicabit.  Eterit  ficutpul- 

Fllij  al:eni  inueterati  funt ,    &  a  T  Innumerabiiis.  b  ^  R.manorum. 


claudicauerunt  a  femitis  Juis, 
t  Difpcrgen-  b     Expugnauit.  Cum  pote- 
tium.  tiffima  eflet ,  rcpugnanti- 

bus  cxcis,  &  claudis,quan- 

do  loab  primus  domatum 
t  Clunw.      cxcclfa  confcendit. 

C     ^dditHs  ejl  annus .  Ciim 


uis  tenuis  multitudo  t  vcntilantiii  te,  &  ficut 

a  f   Qnzfemperin  motu  perttanfit,  &ideonon  poteft  numerari. 

t  fauillapertranfiensmultitudo  eoruquico- 

a  t  Catamitas.         b  ir  Quiafubitoobfcffifunt  anreexpeftatum. 

tra  te  pr^ualuerunt.  Ericq;  rcpente,  confeftim 

a  T  luvltione.        b  1  Quodauditumeftanteaduentum 

h 


Rrm3rotum,& teira  mota eft. 


minum ,  Hunc  ncfcimus 
qui  fit  dxmonium  habec. 
Aucrex  ludxorum  &  fi- 
milcs  voccs  ,  qui  fene- 
Hris  &  de  tcftis  fupboelo- 
quio  tonabant,  deprimen- 
tur,  &  de  terra ,  inquit ,  lo- 
qucntur. 

9  f    Thy thonis ,  &c.  VhytO- i'Viie^ 

10  nifla,qua:eratin  Endorg 
IX  necromantiam  Samuele, 
12  immo  dxmonem  fufcita- 
I J  uit:  &  huiufmodi  futura 
14  praedixitinpopuloillo.Ma 

nia,infania.  vnde  Mani- 
ch20s,Manthos,diuinatio 
g  Eteritficutpuluis.  4«Au-E 
guftinus.  Loquens  de  illo  j^^^^ « 
qui  conuitiabatur  Dauid.  "\ ' 
Ecce  quomodo  probatur 
Dcum  vti  cordibus  nia- 
lorum  ad  commodum 
bonorura.  Sicludatradea 
tc  Chriftus  cft  vfus ,  fic  lu- 


15 

l6 


captiuatieflentaNabucho  ^  adomino  cxercituii  vifitabitur  in  tonitruo,  i7  dsiscrucifigentibus  Chri 


donofor_,  neque  templum 

habebant  ncqj  facrificium, 

&  hoc  per  multos  annos, 

&  hoc  ell  annus  ad  annum 

additus . 

d     Quaft  Spberam  in  circumi- 

tu  tuo .  Templi  fimilitudinem  rctincntis  antiquam,  non 

magnificentiam. 

4«    Theodoretus.Quohicprajdidlum  eft,fadumnar- 

rat  Luc.  dices,  Nuc  abfcoditii  eft  a  tc,  quod  tuc  no  plane 


a  5"  Etiam  t elementa  vmiicabunt  auAoiem. 

&comotione  terraz,  &voce  magna  turbinis 

a  5  Fulguii:,     ^lemplum  fignificatcomburemium  .     b^^Homines. 
c  f  Quiafibi,  &fuisdiishoc  aflignauerunt  necDeum 


•■'iiusnutu,  &virtutehoc  egerant,  glorificauerunt 
"  b     "  "    " 


&C  tepeftatis&  flammg  ignis  deuoratis.Et  erit 


ftum ,  fic  diabolo  pefsimo 
vtitur  ad  iandorum  vtili- 
tatem ,  qui  tamen  merito 
j.  omnes  fuas  pcndunt  pce- 
nas:  Sicvfus  cft  dominus 
^  cxerciru  nationum,  &  Ro 
manoru  armis  ad  vaftitatcm  lud^.aliog  paratis  ad  c^d^ 
h  intomtruo.  Vififunt  Romaniirruerecumtonitruo, 
&  terra  moueri  eorum  aduentu ,  &  cum  flamma  ignis 
quia  &  ciuitatem  fuccenderunt,  &  tcmplum . 

^  Obnupe- 


DluiCo. 


Ariel. 


NICOLAVS    DE   LYRA. 

Cap.  XXIX. 
AE  Ariel.  Hic  confequcnterloqulturVropheta  co- 
tra  illufores  veritatis  generaliter .  Et  diuiditur  in 
duas  partcs:  quia  primo  dedarat  fuum  prooofitum» 
&fecundd  remoutt  dubium  ibi:  Propter  hoc.Pri 
ma  adhuc  in  duas ,  quiaprimo  comminatur  populo 
captiuitatemper  Chald^os,  fecundb  per  \omanos,  ibi:  Obftupe- 
fcite.  Vrirna  adhuc  in  duas,quia  primo  poputo  comminatur,  (tcu-' 
do,ipfum  aliquatiter  confolatur  more  Samaritani  pofi  vinri  mordica 
tiuu  infundes  oleii  lenitiuu,fecuda,ibi-E\.  crit.  Circa  primu  dicitur. 

1  Vae  Ariel.£«^/«rt!  per  ^rietintelligatur  ollcditur,cufubditu.r 

2  Ariel  ciuitas,qua  expugnauit  Dauid.  Scilicet  lerufalem, 
quam  expiignauitin  priniipio  regni fui mde eifcies  lebuf.  z.Fjg.^. 

3  Additus  eft  annus  ad  annii.  q.d.  appropinquat  finis  dura- 
tionis  leruf.  qa  Chaldtci defiruxcrunt eamtepore  Sedechia^egis. 

4  Solenitates,  &C.  Quia  diftruHo  tcmplo  per  Chatdicos  cefjaue 
runt,vnde  inHtbrx.  babetur-.Vtxciiixiwnt,  &loquitur  Trophe 
ta  defuturo  per  modum  prateriti,  propier  quodfubditur. 

5  Et  circumuallabo  Ariel .  ide£i  lerufalem,  qua  d  Chaldm 
fuit  ohffffa  in  cinumuu.  4.  f{eg.  vltimo. 

6  Eterit  triftis,&c.  ex fme,& gladio fuperueniente. 

7  tritmihi.  Sctlicet lerufalem. 

8  Quafi  Ariel.  hoc  dicitur  ad  exprimendu  quare  lerufalem  hic 
yoiatiir  sAriet  in  toco  ifio.  ^riet  cnimfecundum  hcb.fignat  altare 
holocaufiorum:&  hoc  etiam  habetur  E^s^ech.  43.pcr  hoc  autequod 
diciiur  de  lerufalem  Inc :  Erit  mihi  quafi  Ariel ,  intetligitttr  ^ 
ficut  altare  holocaujiorum  erat  openu,&  circundatu  carnibus  ani- 
maliu  immolatoru,quia  vnapars  ponebatur  fuper  attare  cremanda. 
alix  autem  partes  dimittebantur  circa  attare  difiribuend£  Sacer- 
dotibus. 


dotibus  ,  &  Leuitis  minifirantibus ,  &atiquie  etiam  offerentibus 
fcilicetdehofiijspacificis  :  in  defiruBione  lerufalem  per  Chaldaos 
Ciuitasfuit plena  cadaueribus  mortuorum  intus,&  circa,&  ftc  ex-  y 
ponit  Pya.  Sa. 

9  Et  ciic\xnd3bo,Scc.I{cuertitur  Vropheta  ad  defcribendu  obfi 
dionis  modu:quia  ficfuit  obfeffa  d  Chaldm ,  quod  nuUus  poteraj 
egredi  adfugiendu,nec  aliquis  exterior  intrare  ad  ciuitatis  auxiliu, 

10  Et  iaciam  contra  te  aggcrem.  Scilicet  terram,lapidcs,& 
ligna,  ad  imptendum  foffata.  11  Et  munimentapona,&c. 
tdmachinasaddeflruendum  muros.  12  Humiliaberis.  De- 
ieBa  d  regno.  i  j  De  tcrra  loqueris.  Huia  vutneratiadter' 
ram  cadentes  gemitus  emittebunt, 

14  Et  erit  quafi,&c.  Fox  enim  requiftta  per  artem  Thytonica 
efi  voxmortuorum,velpotius  dxmonumadfimititudtnem  mortuo- 
rum apparentiim ,  & loquentium ,  vt didum  fuit  1. I\eg.  S.&per 
hoc  dat  intetligere populi mortalitatem,  ita  qubd  non  audiretur  vl- 
tra  vox  eius,  niftper  modum  Thytonicum . 

15  Et  erit  ficut.  Hic  confcquenter  Vropheta  poptdim  regni  Itt 
dic  atiquatitcr  conjotatur,  denuntiando  Babytonioru  defiru&ionem, 
qui  quamuis  fecundum  ordinem  diuinx  iufiiti^  lerujalm  dejiruxe 
rint  magis  virtute  diuina,  quam  humana,  tamen  hoc  iniqua  votun 
tate  fecbrunt,  &faHum  iliud  propri^  virtuti  attribuerut:  propter 
quodpofiea  per  Verfas ,  C?  Medos  etiam  deleti  fuerunt :  &  hoc  eil 
quoddicitur:Etcnt. qui a  vento rapitur, &  difpergitur. 

1 6  Muhitudo.  idefi  Chatdicorum  captiuitatem  te  deducentium 
&  patet  littera  vfque  ibi.  1 

17  Vifitabitur.Per  hoc  intelligitur  multitudo,fortitudo,(^  crude 
litas  exerciius  Verfaru,&  Medoru  vtturi  in  breui  cotra  Babylone, 

1 8  Et  flammae,&C.  Quia  capta  Babytone  incenderunt  eam. 

19  Et ficut  erit  ficut fomniia, &c.  Quiaficut  Jomnians  ali' 
quadoJomniatfecotnedere,(^  bibere,&  in  detittfseffe,&in  hoc  de-  Somi 

IhteHatnr. 


M  0  Il^  L  I  T  E  1\. 
j  I    r^  .Ariel.  In  hoc  ca.Iiteraliter  inteliedopra:dicitdu- 
plex  deflruaio  lerufale,  ^pter  veritatis  illufione.Prima 
facta  fuit  ^  Chald.  quo  tepore  fuerut  iiiuforcs  veritatis. 

ficuc 


ficut  patet  illufione  verborii  Ier.&  alipru  fandoru  ^phc 
tarii,ficutfcribit  3.  Rcg.  Sccuda  diftrudio  fuit  p  Rom. 
^prer  illufione  vcritatis  a  Xpo  ciusqj  difcipulis  pdicata:. 
Per  prima,cui'  captiuitas  fuit  breuior,vt  didii  eft  c.  prx- 

cedenti 


2^p 


yf  a  0  bliuprftite  &  ai 
j  «^  miramm .  Poft  fub- 
i  .  ucrfionemlcrura- 
;f""''km&tapli,idcft, 
j  j\riel  contra  Scri- 

I         bas  &Pharireos,p 

phctia  dirigitur. 

;|.Matt.  *    Orjgenes.  Dif- 

I         roluimini&ccfta- 

fln  patiminj,  ideft, 

populus  diflbluat 

animo  &mcntep 

crati  e-  multitudine  pecca 

iqiios  ex  torum ,  &  ecftafin 

it. 


Ifaix  Cap.XXIX. 


270 


b  fPHgnabit  pro  eoorbis  terrirum  contrainrenfatos." 

D 


3  •'Qnafi  nlhil  8f  inane  cito  peribant. 

ficu  c  {cmn  iu  vifionis  nadluma:  multitudo  omnium  gcn- 
tiumquie  tdimicauerunt  contra  Arielr&omncsquimi- 
Iitaueiunt&  obreclerunt&  pra^uaJueiunt  aduerfuseam. 
Etficutiomniatefuriens  &comcditj  cumautefueritex- 
pergefacluSjVacuaeft  animaeius .  Etficutfbmniatfitiens 
&bibit,  &poftc[uamfuerit  expergefadus  lafliis  adliuc 
fi  tit,  &  anima  eius  vacua  eft  j  fic  crit  multitudo  omnium 
gentium  qu^e  dimicauerunt  contra  montcm  Sion .  Ob- 

a  «'ADiina  eius  V.1CU3  eft.     ^Sccibz  &  Fhaiifzi.     b  fMireiiam  vefltam. 

flupefcitc  6c;admiramini,t  flu«5luate&;  vacillate,inebria- 


alSedadoloie. 
b 


bf  Stuporemoueminimalocum,  vel  poeniten 
testVteuadatis. 


m  ini,&  non  a  t  vino,moucmini,&  non  t  cbrietatc.Quo 

a  ^^Alienationem  meniis, 


^  TQuja  videntes  raluatoicm. 
clauliftitoculos  nc 'ideietis. 


patimini,i.  extra  fe 
iit  impios  mentis, 
infaniatcontraSal 
natorem  .•  inebria- 

mini,i.  fit  cbrius  ,       .       '     -r    •        i-    j        •        r    •  '      r ---^-^— ...... 

contra  Chriftum.  °  niammilcuitvobisdommuslprituniioporis.t  Claudet 

b      CLjudet  OfuloS  aTCotJis.  bfSed.       i"  Qui debent  pr?uidere.         TPftquos  fcient'^™  D'' *'<*ebatis. 

*  TLex  i-- v'ophetc  vfque  ad  loannem.     c^Qui  debent  defendcre. 

ocu  los  veftros ,  prophctas  &  principes  veftros ,  qui  vident 

a '^Abfi.undet  acauferet.    b  *Non  omnibus.      cTPropheiaium.      d  foblcura 

vifiones  operiet .  Et  erit  vobis  vifio  omnium  ficutverba 

>  1  Tottus  fanUx  iciiptuiz  quz  vnus  libei.  quiavno  fpiiitu  fciipta. 

b  f  Sciibis  qui  fe  iaAabant  intelligere. 

libri  fignati,quem  cum  dederintfcienti  literas,dicent:Le- 

a  «lObfcurus. 

geiftum.  Etre{pondebit:Non  poffumjfignatus  cft  enim. 

t  1  Veius  teflamcntum.     h  «iLaico  vel  Gentili. 

Etdabiturlibe'rnefcicntiliteras,diceturqueei,lcge,&re-  »4  f'''ftj''  ««««'»  ">{■'"' 

afMultoleuius  eftimperitiamlegisconiiteri,  quamiaft-rcprudemiam,  ^5     ^^  ""Ce^r^J  dOHrinaS 

nccpolTe  quod  dicitur  fcire.                                b  TQuia  idola  non  colit.  CT  prttCepta  homlnU  . 

TApjropinquamusDeomente,non<.orpore,vndefolus  Tnnnnnr.t5nf4.iiT» 

Moyfessppropinquauitad  Deum.  IH  qUO  nOtanaum 

amijerunt,  &ciui-  ^  fp5debit.Nefcidliteras.Etdixitdominus:Eoquodappro  i-  Enagehftas&  apo 
lasdeftruftaeft  &        -^  :i  rr        ^/  ftolos ,  non  verbiS 


*  Ide  Ideft,c[au- 
detdominus  ocu- 
bIos  ludiorum,  & 
daudet  propheta- 
rum&  principum 
oculos,  qiiipollice 
batur  viderefe  oc- 
culta  &  abdita  fcri 
pturarum. 
C  Si^natuse(ien'm. 
Hxcimpleta  funt, 
quando&  digriita 
tem  &  facerdotia 


I 

2 

3 

4 

5 
6 

7 
S 

9 
lo 
II 

12 


13 


crgo  vt  dauderet  D 

vificnemaut  pro- 

phetia  venitChri- 

ftuSjfed  vt  aperiret 

potius.  Omnes  .n. 

de  ipfo  prophetisB, 

inancs  &impcrfc 

&x  manferunt,do  ' 

nec  ille  feipfum  o- 

ftendcnSjOmnib.q 

deipfo  pdidasut, 

finemimpofuit. 

■J«-    Origenes.Sed 

&  Ifaias,  quod  xm  Hom.  13.  i» 

gmatafintquefcri  Nuinet«s. 

pfitjdeclarat ,  irt-  ^     , 

quiens.  Eruntver-  ' 

balibri  huiusver- 

ba  lihri  fignati ,  eo  ^ciaufic. 

quod  figuris  per- 

plexus  eft,&  senig- 

matib.  inuolutus . 

d  Eo  quod  appropir.-  E 

^uat  populus  ifle.  Do 

minus  in  Euange- 

lioMatthxi  vtitur  Matth.  ij.a. 

hoc   teftimonio  : 

Topuius  ifle  labtjs  me 

honoratf  cor  autem  €0 

rum  longe  efl  ame: 


l.ide- 

kU. 


lcmplum  a  principibusRomanorum. 
•X-    Eufebius.  Quae  tandem  figilla  nifiprophetarum  ob- 
fcuritates?quasciimplanebenenotasnabcret  Ifaias,  di- 
xit,Eterunt  vcrba  hxc  tanquara  verbalibrifignati.Non 


ergo 


de  vcrbo  exprefnfl"e,ncc  Lxx.  interpretes  fecuros  eflc, 
quorum  iam  cditiolcgebatur,fed  quafiHebrttos  &lege 
inftruftos  fine  damno  fcnfuum  verbis  proprijs  vfos. 

^  labiis 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  leBatm  :fed  h<ec  deleBatio  modicum  durat  quia  vigilans  fentit  fe 
rfmentm  &  fitientem:fic  gloria  regni  Babylnnis  modico  tempore 

Q  dmauit  refpcBu  aliorum  regnorum,quia  inccpit  effcgloriofumfub 
Tslabuchodonofor  (S  fub  nepote  eius  Baltafar  defecit  illud  regnum: 
Vfecundum  iftamfcntentiam  patetUterafequcns. 
1  Obftupcfcitc  &  admiramini .  Hic  confequenter  propbeta 
comminatur  dtftruclione  per  r{omanos,quf  faBafuit.^z.annopofi 
faffionem  Chrifli:&  illo  tepore  aliqui  de  ludxisjicet  pauci  compa, 
ratiue,receperunt  fidem  Chrifti^&alij  remanferunt  infua  infidcli- 
tate  exctccati.  Trimo  igitur pr»phetadenuntiat  diHam  dtfiruBio- 
tiem,fecundd  malorum  exctecationem ,  ibi .  Claudct  oculos  VC- 
flros.  Temo  bonorumilluminationemtibi-.T^ionac  zdlmccirca 
frmumdicitpropheta:  Obftupefcitc  &admiramini,  &c. 
Vrx  magnitudine  malifupcr  vos  venturi. 
7.  Fluftuate,&c.  Qitiaftcut  dicit  lofephus:  Imminente  obfidio 
me  lerufaUm  a  i{pmanis, Iud<ea  diffenftombus  interius  erat  lacera- 
ta,(£  aliquifequebantur  vnum  tyrannum,t&  alij  alium :  appropin- 
tfitantibus  etiam  I^omanis  aliqui  confulcbant,qu6d  ciuitas  reddere 
tur  eis,  alij  autcm  contrarium ,  &fic  totus  popidus  erat  in  quadam 
flitBuatione  &vaciUatione. 

3  Inebriamini.per  defeBum  fenfus  &  confilij. 

4  Et  non  a  vino./erf  a  flupore  vos  conturbante. 

5  Mouemini.de  vno  propofito  ad  aliud. 

6  Et  non  in  cbrietatc.yerf  fcilicet  ex  perplexitate. 

7  Quoniam  mifcuit  vobis,&c.  idefl  mortts ,  quafopor no- 
tninatur:  &  iitepotusfuit  eis  propinatus  a  I{pmanis,quipopulum 
in  maxima  multitudine  occiderunt,&  refiduum  captiuauerunt,vt 
diBumeflfuprjc.i7.e. 

S  Claudct.H/c  confequenterponiturmalorumexcacatio.Et  pri 
mo  quantum  ad  maioresjecundo  quatum  ad  vulgares,ibi:  Yq  qui 
profundi  eftis.Tr/wdJrt  duas,quia  primb pnnitur  malorum  txc^ 
catio,fecHdo  exdecationis  ratio,ihi.Et  dixit  dfis.  Circa  primu dici 
twi-iClaudct  oculos  Vcftros./V/c//  excfcabitfacerdotes,&  Scri- 


bas ,  qui  debent  vos  dirigere ,  ficut  oculi  ctttera  corporis  memhra . 
Sciendum  tamen,quod  Deus  non  efl  caufa  accfcationis  dircBi^:  fed 
indireHe  inquantum  iufle  a  matis  fubtrahit  gratiam  fuam  mentis  p 
illuminatimm. 

9  Prophetas.  imminente  enim  euerfione  lerufalem  apparuerut 
plnraftgna  huius  euerfionis,vt  dicit  Iofephus:qu.s  tamen  atiqui  tan 
quam  prophetefalfi  interprttabantur  in  contrarium,fciticet  in  bo 
num  ciuitatisfuturum. 

I  o  Et  principes  veftros .  Qina  decepti  a  talibus prophetis  rc- 
bellauerunt  I\omanis. 

II  Et  erit  vobis  vifio ,  &c/'.  prophetarum  antiquorum ,  qui 
frophitauerunt  de  aduentu  Clmfti,  &  dedehruBione  ciuitatis  & 
tempti  propter  eius  mortem. 

1 2  Sicut  verba  libri  fignati.  Qm  non  poteft  legi  quandiu  cS 
figilatuSfideo  fubditur. 

I  i  Qucm  cum  dederint.  Sic  enim  rcfpddent  ludtei  moderni. 
MuUi  enim  do&ores  eorum  qui prMefferunt,determinauerHnt  tem- 
fus  Meffia  vnuspofl  aUum,&  omnes  defecerunt :  quiatempora  ab 
eispr^fixa  tranfierunt,fecundum  quoddixit  Fjt.Sal.fuper  Daniele. 
Et  caufam  huius  defeBus  dicunt  doHores  modcrni,fcilicet  quodfer 
mones  prophetarum  (hnt  claufl. 

14  Et  dabitur  libcr .  /ti//cer  apertus  predicatione  Chri  fl  & 
apoftolorum. 

15  Nefcientilitcras.  Quiaquando  fimpUcibus  lud^orumfit 
mentio  de  adnmtu  C brifii  pr^tterito  &  defimiUbus,  dicuntfe  non 
effe peritos  in  legr.Scd  magjfiri  eorum  fcirent  de  talibus  refponde- 
re  quorum  erroribus  firmifsime  adhxrent. 

j6  Et  dixit  dominus .  Hic  ponitur  caufa diSiicxc<«cationis, 
fciUcet  hypocrifts  fiu€  fimulata  fanBitas,qu£fecundum  Hieronym. 
eft  duplcx  iniquitas  :  &  maxime  ctiam  vigtbat  in  Sacerdotious , 
Scribis  &  Tharifxis  tempore  ChriHi,vtpatet  ex  decurfu  Euange- 
lij:&  hoc  efl  (jufdduiiur. 

17  Eo  quod  appropinqua.popu.&c/<i/s}//»M«/<jnt/o  iuflitH 

*  Ettimue- 


M0I1..4LITEII 
t  ecdcnti,(%natur  pocnatemporalis,qua:aliquando  infli- 
gituriUuloribnsvcritatis.nam  &  tuncfucrunt  tcmpora 

litcr 


liter  affliai.Pcr  fccundam  veroquxeft  diuturnior,figna 
tur  gchcnncE  poena,  quareft  jUuforibus  ventatis  peima; 
ncntibus  in  f  ua  malitia  referuata . 

Tom.^.  I    4 


271        Glorord.&NicoIaideLyra        272 


rs  a    Libijsfuis-  Lxx, Labijs 

*f  fuis  me  honorat,cor  aute 

^t*,..»,  .       ciuslongeeftameifruflra 

Marcj.b.      autem  colunt  me ,  docen- 

«dif.c.fin.     tcs  praecepta   hominura 

atque  do^rinas. 
Lib.4.c3p.t(S  ^lrengus.Vcrbal^iscnu 
tiabant  Iudxi,erant  aut  fi- 
ne  charitate.&pphocin- 
iuftiin  Dcum  &  in  proxi 
m  os ,  docebant  dodrinas 
homi  num,i.presbytcroru 
t  AMi. I.C.I.  quas  finxerant,  vt  fruftra- 


Cor.i.c 


x.C»r. 


i.e 


fEcczj.c. 


rent  lege  Dei ,  ne  ci  eflent 
fubie£ti,hoceft.n.quod  a 
Paulo  df,  ignorantes  luliitia 
Dei,crfuam  -polentes  ^atucre 
iuHiti^  Dei  non  erant  fubie&i. 
b  Teribit  enim  .  Ab  loco 
hoc  Apoftolus  teftimo- 
nium  ponit:  Verdamfapien- 
tiamfapientium  ,&inteUe£lM 
frudentium  rcprobabo :  alijs 
vcrbis  eundem  fenfum. 
Veregrandc  miraculufe 
■n  cit  Deus  in  populo  vt  eo- 
dem  tcmpore  ciuitas  ar- 
deret,&  templum  corrue 


JBc.  (f.Mat. 


ret 


&  omnis  magiftro- 


rumfcientia  deperiret. 
*    Origenes.Perdidit  do 


a  fTtntum.non  corde. 

'  pinquattpopulusiflccfrcfuo,  Sciabijsfuis 

aQ^unoncrcdiditiutiiiumi&quinoQCieditinfiliam ,  r.ccciediiinema 
oui  iniGt  illum. 

glorificat  mc:  cor  autcm  cius  longe  eft  a  me: 

a  KTradilionibi^s  Scribarum  &  Pharifxotum  qui  iuftitiam 
fuim  volcntM  ftaiueic,  iuftitiz  Dei  non  funt  fubieAi. 
b  <[Non  Dei. 

6ctimucrunt  mc  mandatohominum  &  do-   ^ 
«arinis ,  ideo  ccce  ego  addam ,  vt  admiratio- 
ncm  facilim  populo  huic  miraculo  grandi  &c 

»  fScrihis  atPhatifzisquifapieiitjamDri  nonrcceperunt 

'  ftupcndo.  t  Pcribit  cnim  fapientia  a  fapic nti-  3 

a  vQnj  in  liteta  continetuc. 

bus  cius,  6^intclle6li!s  prudcntium  cius  ab- 

a  %  Neeum  repeiiai5t  qui  in  lege  cominetur.  b  IT  Dcfecerunt  fcrutantet 
fccuiinio.  K  Celantes  iniquitatem  veftram.  U  Sapientes fcculi ,  hzic- 
ticorum  inagiftri,  luizorum  8c  Ph  arirzorum. 

fco'ndetur.  VjE<]uiprofundieftiscordc,vta  4 

a  «['iecretum.  bftQuia. 

domino  abfcodatis  confilium,quorum  funt    5 

airAbfcondito.  hirMaU.        c«rTanquam  Deus  non  videat  etiam. 

in  tcncbris  opera,6<;dicunt:tQuis  videt  nos, 

.1  <iQui  t«m  aftutecoUmusconfilia 

fi^uis  nouit  nos  .5  t  Perucria  eft  hxc  vcftra   ^ 
cogitatio,quafi  fi  lutia  cotra  figulum  cogitet, 
&dicac  opus  fa<florifuo,  nonfcciftimc :  & 

ir  Opus. 

figmcntum dicat fidori  luo ,  non  intclligis. 

a  T  Przdicaiione  aroflol 


poflc.Inpoteftatc.n.auto-  D 
riseft,  qualem  velit  conde- 
recreaturam.  Vafa  enim 
omniavniusfunt  fubftan- 
tia,  feddifFerunt  honore, 
voluntate  autoris.-  fic  cum 
omnes  ex  vna  &  cadcm 
maffa  fimus  in  fubftantia , 
&  cundi  peccatores ,  alijs 
mifcretur,  alijs  nonmife- 
retur,non  fineiuftitia.In  fi- 
gulo.n.fola  valuntas  cft.in 
Deo  voluntascum  iuftitia. 
C  In  modico  &  in  breui.^o- 
dicu  &  brcuc  ex  quo  hoc 
prsdiftum  eft  vique  ad 
afcenfioncm  domini;  Om 
nia  .n.  tempora  cetcrnitati 
comparata,  breuiafunt& 
momentanca. 
f  Libanus  in  Carmel .  Liba- 
nus  mons  in  Phoenicia , 
Carmcl  in  confinio  Palefti 
nK&Phxniciscft.  Eft  &  ^ 
alius  vbi  Elias  habitabat  in 
tcrra  promiffionis  ciufde 
nominis.  Libanuscandida 
tio.Carmeljfcientiacircun 
cifionis.-in  quo  fuit  Nabal,  g 
homo  ftultus,maritus  Abi 


*    Origcncs.Pcrdidit  do         ^^  „         .  a ,  ™a.>o„e  aro.,01  ^u.„.       ^   ,  '      ^  nupfij 

WraMif.  minusfapicntiamlud^o  e  tNonne  adhuc  m  modico&  m  brcuicon-   7  g^l^id^!;,?^^;;^^^^^^ 


4«rvctus  c<  nouum  ttllamcntum  Scribis&  ihjufzis  lignatum. 
b  «ignoiantiz      c  fPeccatoium. 


rum ,  non  eft  .n.  fapientia 

apud  ipfos,  quemadmo- 

dum  neque  prophetia.  Sa 
■  ^  pientiam  .n.  ipforumob- 

fcurauitDeus,  vndenon 

fpicndet  vt  oUm. 

C      A  domino  abfcondatis  . 

Quafi  non  vidcat  Deus . 
GeneC  j.b.    Hoc  crror  Adam  &  Eua 
Ibideini4.1>'  abfcondcrutfe  Cainquo 

quc  dixit.a  facie  tua  ab- 

fcondar. 

*     Cyrillus  .  Profundi 

eftis  corde,vt  3  diio  abfco 

datis  confilium ,  quado.f. 

proditorem  Iudamconduxiftis,vt  dominum  dolo  tenc- 

retis  dicentes, ligemus  iuilum,  quia  inutilis  t(i  nobis. 

d  Peruerfa  efi,&c.  vt  crcator ignorct  creaturam.vnde  po 
Suprl  t.        pulus;9  homo  tu  qui esiqui  refpondcas  Deij,nunquid  dicitfigmen 
inc"/cDi flo  '"*" faBorifuCtquare me fic fecifli ? 
ad  Tim.      '  *    Ambrofius  Oflendit  contra  autore  opus  cius  qri  no 
Q  pofle 


a  ifGenies  candids  &  mundz.     b  ^Hebiaice,  Chermef. 
qScieniiam  verz  circunciiTonis.     c  i  ludziextei  us 


cirriinciC  in  gentes  fyluefticsinfruftuo  as- 

ucrtetur  Libanusin  Carmcl,  &c  Carmel  in  fal 


8 


Dauid.  Illo.n.viucntc.viru 
Dauid  accipcre  non  potc- 
rat,ne  vocaretur  adultcra  fl 
cflet  cum  adultero  viro . 
*  Theodoretus.VosoIa 
dxi  repellam  cito  &  affu- 
manationes.  Nationcs.n. 

.    „ —  appellatlibanum,quinon 

vcibalibrij&detcnebris&caligineoculicx-  10  ludseorum  fed  Gcntium 


a  vGentes  qui  non  audieiunt 
lcgcm  Oei. 


«rlntelligent. 

g  tum  rcputabitur  ?  Et audicnt  in illa  dic  furdi   ^ 


1 1  mos  cft .  Carmcl  vero  mos 


arGentium    b  «rMyfteriafidei.    c  f  Sibi.     irConfljj.tibus  Gentibu»  _ 

.  ,  ,   b       /  ^'Tj  c^  ^'^°'*°'  h"  '.'^  '"J"^"",        1 2  eft  luda:?. Allcgoria  autcm 
corum videbunt. Et addent mitcs m dno Ix-  ,3  ^0^« commutationemla 

airBeatipaupeiesSpiritu.  b  f  m  De  ..quifanfti 

hcauit    ''ae 
h 


H  da£orumcumgertibus,vt 
titiam.  Scpaupcrcshomines  ia lanao^lfrael  .,  -^IZ^^I,^:^!^ 

bano,ideft  gentibus.Carmcli  gratia,ideft,  ludaexgratia, 
quod  Carmclus  mons  eft  ludxx  Et  Carmelus,hoceft,Iii 
d£Ei,crunt  in  faltum,erunt  inculti  cuirura  coelefti.  ^ 
o-  Etaudient.  -k  Procopius- Idcft.qui  priusincauginc 
'k  tencbris  verfabani,libn  luce  mtucbunf,qui  aut  prius 
Dei  arcana  &  my  ftcria  fpedabant^in  eifde  ceci  cuadent. 

^  Confumptus       p 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
*  I    Ettimucrunt  me  mandato  hominum  &  doi^rinis. 
propter  quod  Chrijius  improperat  eis  Matth.  1 5 .d.Irritum  fcci- 
ftis  mandatum  Dci  propter  traditionem  veftram. 
a    Idco  ecce  ego  addam .  ad  cttnatem  eorum ;  propter  quod 
fubditur. 

i  Peribit  cnim  fapientia  a  fapicntibus.zrfe/?  ilUs  quifunt 
infiatitjapunturn,  ftcuterant  !,aceraoies,Scrib£&  Vfjarif^i. 

4  Vx  qui  profundi  cftis .  Hic  confequenter  ponitur  excaca- 
tio  vulgartum.  Tempore.n.Chrifli  in  ludxis  erat  vnafi  3a  Sadutco 
rum  qui  negabant  fpiritum  &  angelum,&  per  conjcquens  refurrc- 
(iwniTnfuturam.  ^H.ii.&perconfequens  negabant  punitionem 
omnem  po^  rita  iUam:  &  per  hoc  proceffit  error  in\vulgarib»  ho- 
minibus,quod  Deus  non  ir.tromitteret  fe  dehumanis  a^ibuspunie 
dis  neque  agnofceret,&  hocefi  quod  dicitur[:  Vx  qui  profundi 
Cftis  corde.tritantumfecundum  aflimationem  veJtraWfquod  diui 
nafcientta  non  attingitad  ipfm. 

5  Quorumfuntin  tcnebris  o^ttxintantum,qucdnonfunt 
Deooccultafecundum  errorem  velirum,&  abfurditatem:  Hanc  ar 
guitpropheta,dicens, 

6  Pcrucrl^cft  hxcveftracogitatio,&c.^f  quod  lerem.ii 
ficutlutum  inmanufiguli,  ficvos  in  manu  racado- 
TOUsIfracl. 

7  Nonne  adhuc  in  modico  &  breui.  Hic  confequeterponi 
tur  ftmpicium  iUuminatio:Sicut.n.in  aduentu  Chrifii  Sacerdotes, 
&  Scriba  qui  erant  titerati,fueruntfuis  demeritis  exc4cati,ftc  apo 
Jioli  aliique  difapuU  Cbrisii,q'4  prius  erantfimpUces  iUiteratijue 
ruut  diuinitus  iUuminati:^^  quod  dicit  faluator  Mattb.  U.d.  C6- 

fitcor 


fitcortibidominepatcrcjEli  &tcrrx,'quia  abfcondifti 
hseca  fapicntibus  &  prudentibus,&  reuelafti  eaparuulis 
&hoceJtquuddtciturhic.  Nonncadhuc  in  modico  &  in 
brcui.^«M  lUuminatio  apoliolorurn  fiiit  fiaiim  poH  Chrijti  re/urre 
Bonenr.tunc  enim  apcruit  illis  fenfum,vt  intclligercnt  fcri 
pturas,£»c.i>/f/»»o. 

8  ConucrteLibanus,&c.r»He'i>-/o^ai««)'.Inncmusrc 
putabitur.pe»-  Carmel  inteUigitur  hic  mons  Carmclt,vbi  Elias  in 
terfccit  prophetas  Baal,qui  locus  efi  aridus  &  fterUis.  Libanus  ait 
tem  efi  nemus  vbi  arboresfunt  pulchrx  &  aromaticx.Ter  hanc  igi 
turparabokm  inteUigitur,quod  Sacerdotes  &  Scribaqui  erant  ma 
gn^  reputationis  &  autoritatis,annihtlarenturperexc£cationcm: 
C?  tande  per  occifionem\  i.i  deflru6lione  ciuitatisper  I^pmanos :  & 
apofioU  aliiq;  difcipuU  Chrifii,quia  nuUiuserant  reputationis  eleua 
renturper  iUuminationes  diuinas  &  operationes  miracubfas ,  vt 
patet  in  a3ibus  apcfiolorum  in  pluribus  locis .  Et  qnia  pcr  corum 
pnedicationem  conuerfifunt  Gcntiles  adfidem,ideo  fubditur, 

9  Et  audient  in  dieilla  furdi .  ideli  Gentilcs  qui prius  erant 
idololatiiitdedti. 

10  Vcrba  libri  /c«V/ccf  veteris  ac  nouitedamenti. 

1  r    Et  de  tcnebris,&c.c»->-o>'«w/«//cft  &  ignorantii» 
12    Oculicxcorum.j</c^Ge»«///«ff?. 
I  j    Videbunt,&  addcnt  mitcs./.  apolioU  quibus  dixit  Chri» 
ftus,Matth.  I  i.rf.Difcite  a  mcquia  mitisfum,  &c, 

14  In  domino  Ijetitiam.  de  conuerftone  Gentiunt  adfidem. 

15  Et  paupcrcs  hominum  .i.paupertatem  EuangeUcamfc- 
qtentes:  quia  inprimitiua  Eccleftaomma  erant  fideitbus  commit- 
nia,quaftrenuntiandoproprietatis,AB,ti. 

*  Quoniam 


\ 


^73 


a  eonfumpttii  efl 
illufor.*  Idem.  lu- 
^  da;i,f.qui  Chriftu 
contumcIiose,ad- 
orti,irta  iadlarc  au 

fabri  filius^i]uomodo 
igitur  dicit,  dc  calo 
defcendt,  &c. 


Ifaias  Cap.  XXIX. 


a  ^\n  morte  Chrifti.  h«rprincpps  mundi. 
ni    * 


274 


cxultabunt,  quoniam  defecic  qui  pra^ualebat ,  confiini-   ' 

a  «rCanfumpius  eft.  b<iOecef  toihumanigenecis.  c  «rMiniftii  diaboli.  " 

H  AliasfeAinabanr. 

ma'tus  cii illu(o:  3  &  fuccifi  funt dmnes  qui  uigilabant  fu- 

a  rAdnionebant.     b  f luctxos. 

C  fSIarphzmiz,  inOeelzebub 
piinc.de  &  hulufmodi. 
f  Suggerendam. 

per  iniquitatcm^qui  peccare  facieblnt homines  in  vcrbo ,  4 

a    fChiuium,  vel  quemlibct  luftujn  peccatores  coirigentera. 

b  «rVoto  nonfafto:Sedipfi  dedinauerunt  ftullraa  iufto. 


b     Et  decHnauerunt 

frufiraa  iuflo .  Dx-  b  &  argucntcm  in  potta  fupplanta^bantj&tdeclinauerunt 
fruftra  a  iullo .  Propter  hoc  ha:c  dicit  dominus  ad  domuni 

a  «iHoc  temporefcilicet  Ifaiz. 

b  IfMemefuper  iniquitate  r^a. 

lacob,  qui  redcmicAbraham.  Nonmodo  confundetur  8     ft  Cyrillus.Non 

i  -     ..     j_      ■   -^../T  - •.  ,.  riini  nriniiim  Tn. 


a  f  Poenitendo. 


£ 


jTiones  conati  sut 

declinare  iuftum 

a  iuftitia,  fedfru- 

fira.  Meliuseft  n. 

lcgcre,iuftumg  a 

iufto.  Vcl,  Scribaj 

&  Pharifxi  dccU- 

uaucrunt  fruflra 

a  iufto  dicentes: 

2^on  hnbemus  regem 

nifi  Cafarem. 

C     I{edemit   .Ahrs- 

ham.Dc  igne  Chal 
■>unt  d^orum.Legitur 

.n.Chald.TOsAra 

Sc  Abraham    in 

ignem  proieciflfe  , 

cocpnollent  eumcolerc.  Aram  aurem  ibi  expirauit, 
*-^'^  Abraham  illefus exiuit.vnde:f,?o  dommus  qui eduxite  de  vr 

Cbal(ipruin.ls,n\s  enim  lingua  eorum  vr  dicitur. 

d    Confu!:detur  ijcob.    *  Procopius».  Hoceft  ,pr2di£la 


6 

7 


gcntiumvocatio-D 
ncveflriqucreie- 
flione  j  quo  t^e 
ifla  praenuntiatur 
non  crubcfcitis, 
ait ,  tanq  minime 
futura  crcdaris, 
fcd  fidcm  vobis  fa 
ciet  fuo  tpe  reru 
eucntus.  Tum  de- 
mum  n.erubefcet 

fihj  Veftri ,  CU  Deu  tC-uflra  JecH 

lacob,  ah'enigenis  S'^"''""' 
laudari  viderint.    "  "*"* 


.J.C. 

ei.d. 


b  «rQuafi:Tiincpoenitebit. 

lacob, nec modo vultus eius  erubcfcet, sedciim  uideritii- 

a  f  Aportolus.        b  «r  Scilicet.        «rjlpfefecit  nos  &nonipfinos. 

lios  fuos  opcra  manuum  mearum ,  in  medio  fui  iandi- 

a  «fVnde:  Rcpleti  funt  omnes  Spiritufanfto  loquentes  magnalia  Dei.  vnde  :  Confufi  ludzi dixe- 
iunt:^idfacicmnsviiifiaues.QuibusPettus:Scioftatres,quiapetignoIantiam,fec. 

b  «fProohfiiz.  fApotloIi.   CfChtiltum  de  lacob. 

ficantesnomenmcum,  &fan»n:ificabunt  femenlacob,  & 

a  «r  Pat  rem  &  Filium  tt  Spiritumfanftum .  b  «iTunc.  c  f  ludzi  idola  coientcs. 

Dcum  Ifiaei  t  pra^dicabunt ,  et  fciait crrantcs  Ipiritu  intcL 

0  «  Mtfticum.   b  cQuJ  lcmper  contra  dominum  murmuraucrunt.  f  SpiiittuUtCl. 

c  lcdum,  &c  muiTitdtorcs  difcent  legcm. 


9 

ro 
II 
12 

13 
H 
»5 
16 

17 


cum  primum  lu- 
djei  impie  egerint 
inChriftuni,  fuag 
peccata  cogno-- 
fcet,  fedtemporis 
progrcflu,cucxlu 
dxis  nati  vidcbut 
opera  mcacouer- 
fum  orbem,idola 
c6trita,dcmptum 
errorem  getium. 
C  Muffitatoresdilcet. 
*Procopius.Hi.f. 


C 


gentium 


qui  Chrifto  obftrepebant ,  gjnondum  annos  quinqua- 
ginta  adcptus,  Abraham  vidiflediceret,quoclfabbatum 
folueret,  quodpatremfuumDcum  appellans,  asqua- 
lemfcDeofaceret. 

'  CAP.     F 


NICOLAVS    DE    L  Y  R  A. 
1     Quoniam  defecit  qui  praeualebat.Qfwf  Sacerdotii  Scri 
barHm,  &  Vhariftorum  qui  in  deflruciione  ciuitatis fuit  occifus. 
a    ConfummatuseftiUufor.///«/«r««fc«i>»WM/«/»/<c/Vej'(/o 
Rrinam  Cbriili. 

3  Et  fucci.funt  oranes.^«M  tota  eorum  intentio  verfa  erat  ad 
auariciam,  (^  rapinam. 

4  Qui  peccare  facicbant  homincs ,  &c.  quia  ^u^rebant  de 
tre  Christi  difcipulorumifue  eius  atiquid  calumntabile  rapere,vt  pa 
tttin  Eua.igetio,&  m  aciibus  apoflolorum  in  pluribus  tocis. 

5  Et  arguentem  .fcilicet  Chrislum  arguentem  eorum  vitia  in 
pakm. 

6  Et  declinauerunt.  idcfl  i  ChriHo  qui  dicitur  iuflu%.Antho- 
tiomaftc^,eo  quodalios  iuftificat,  quem  negauerunt  corsm  Pj- 
lato. 

7  Proptcr  hoc.  Hic  vemouetur  quoddam  dubium  circapr^di- 
iia  de  excxcauone  fapientum,&  iUuminaiiune  ftmplicium,neforti 
crederetaliquis,qu6d  hoc  deberet  accidere  prope  tempus  Ifai^Meo 
remouethocjcum  dicit. 

8  Non 


8  Non  modo  confundetur  lacob.  idefl  popuUs  ludaicus, 
qui  maiori  parte  aduentu  Chrinifuit  exc^catus ,  &  per  B^manos 
perorbem  in  captiuitatedifperfus,  vbi  muttas  confufiones fufiinet, 
&  ideo  determinatio  huius  temporis  fubditur.  cum  dicitur. 

9  Scd  cum  viderit  filios.».rf/»o.^o/oj  quifuerwn  dc gente ifla. 

10  Opera manuum  vncztnm.Quiaper infufionem spiritnf- 
fanSti  deidiotis,&timentib.fecit  eosfapientiffimos  &confiantes. 

1 1  In  medio  fui.  Et  hocfiebatpotiffime  in  die  T-eTusfies.ji^-.a, 

12  Et  fanftificabunt.  ideli fanaumpradicabunt. 

1  i  Semen  liCOb.i.Chri^um.quem  lacobpairiarcha pntdixit 
venturum  ad  fanliificandum  mundum,  Gene.  49.6.  Non  aufere* 
tur  fceptrum  dc  luda,  &  dux dc  foemore  eius,  doncc  ve- 
niatquimittenduseft,  &  ipfceritexpettatiogentium. 
14  Et  Dcum  Ifrael  prjedicabunt.  Gentib.per  orbc  difperfis. 
ly  Etfcienterrantcsfpiritu. /.  GfwfJtejfrJwjwK/mmori- 
hus  impltcati  intelteBum  legis  &  Euangelif. 

16  Et  muflRtatores.J.<;«i/»««r  erant  ociofi  &  vanisoccupati» 

1 7  Dilcent  lcgem  .  Mofaicam  &  Euangelicam ,  &  hocpatet 
impletum  iam  per  erbem  quafi  vniuerfum. 

*  CAP. 


MOl^^LlTEI^, 


7  Tropter  hoc  hfc  dicit  dominus .  Hic  ad  literam  predixit 
Ifaiastempus  exc^cationis  ludzorum  futurum  tcmpo- 
re  illuminationis  apoftolorum  qui  fucruntdc  codcm 
populo,  per quod Moraliter  fignatur  quod  przdicator 

vcri- 


vcritatis  catholics,  qui  pcr  Ifaiam  hguratur,  annuncian 
do  yirtutcs  &  praemiabonorum  debet  fimuldenuncia- 
revitia  pcenafaue  maiorum.  Nam  oppofita  iuxta  fc 
pofita  magis  cluccfcunt:&  fic  mali  habent  maiorcra 
occafioncm  conuertendi  fead  bonum,&  boni  ad  magis 
proficicnduni. 


A  D  D   I  T  I  O. 

In  cap.ig.vbi  dicitur  in  poUilla^to^fiti  hoc  hic  remouc- 
tur  quoddam  dubium,8cc. 

Hoc  quod  dkitur:  Proptct  hoc  h?c  dicit  dominus  ad  do- 
mum  \z.Qob,propheta  vidctur  remouere  quandam  opinionem  er- 
roneam .  Voffet  enim  quis  dicere,  quod  cum  Tharifp,^  Scribe  de 
quibus  iiatimfupra  agit.  qui  tantum  errauerunt  declinando  a  Chri- 
fio  &  eum  negando,&  huiufmodi,defcenderunt  de  lacob  fecundum 
camem  qubdh^credundaretinconfufionem  lacobpatris  corum, 
ficut  dicit  Vrou.  17.  Sed  hfcpropheta  improbat,dicevs :  Propter 
hoc.  ?  .propter  peccata  &fcelera  prttdidioru  Tharifaorum  &  Scri 

batum  non  modoJ.non  Ijac  ratione  confundetur  Iacob,i.patriarcha       pl<*rimi  cx  ludtis  contra  Deum  murmurantes .  Difcent lcgeni. 
fater  evrum .  2\l,ec  modo  vdtus  eius  erubefcet,  &  eft  eademfenten-      fdticet  fpiritualem  fcr  apoilolospr^dicatam, 

Ua 


tiafitb  diuerfis  verbis.Cuius  rationemJubdit,cltcens:Sc(i  cum  vi 
derit  filios  fuos,  Sccfic  eft  in  Hebreo,  (3  efl  fenfus :  Xon  habet 
lacob  rationtm  qua  confundatur  ex  hoc  nec  erubefcat,  quia  cum  vi 
deritfilios  fuos  fcilicet  apofiolos  ab  co  dcfcendentes  tam  fecundim 
carncm  quamfecundum  fidemfaniiificantes  nomen  meum,quia  re 
ftetispirirufanHotoqmbinturmagnaiia  Dei,AB.2.b.^t  fanftifi 
cabunt  fanftum  lacob,  &  Dcum  Ifrael .  Praidicabunt.i. 
pr^dicabunt  qubd  Clmfiusfan^usfanHorum  de  laccb  defccndit ,  et 
ipfefuit  promifius,  quod  in  magnam  ^toriam  ipjius  lacob  vertitur. 
7s{on  autem  in  confufionem,pr^ferttm  cum  per  huiufmodi  predica- 
tionem  idotolatr^  venerunt  in  cognitionem  veritatis  de  quo  dicit. 
£f  fcient  emntes  fpiritu  inteltcBum .  Similitir  &  muffitatores.f. 


^7y 


CAP  XXX. 

^eflij  dejctoresdidt 
domiuus.  Poft  pro- 
phcfiacotra  Ariel 
&  csetcra.vfqiie  ad  hunc  lo  a 
cum  vaticinatur  qu?  poft 
1  teeerent  te  15  o.annos  (qu.ie  fuerunt  in 
gttacntum.  tcr  Ifaiam  &  lercmia  )  pro- 
banrui  elTe  complcta .  De 
hisdicit ,  qut  fprctocofilio 
Dei  &  leremicE  poft  morte 
Godolixquemreliquisprc 
fccerat  Nabuchodonofor  b 
fugerunt  in  Aegyptum  ;  & 

hoc  eft. 

*  ProcopiusLuget corum 

vicem.qui  leremi?  non  cre 

B didcrint ,  &  qui  antea  filio- 

rum  ordini  alcribebantur, 

{)raeuaricatores  nunc  appcl 
ar,  qui  a  Dco  ita  ad  impie- 
tarem  defecerint,vt  fuos  ip 
filiberos  mattare,  nedum 
praefeftis  repugnare  non 
dubitarinr. 

l^j;  ftlij  defertores.  Tropol. 
yafilif  defertores .  Omnes.f. 
qui  Dei  religione  contem- 
pta  ineunt  confiUum  non 
per  dnm ,  &  addunt  pecca 
ta  pec  catis,vt  fuperati  blan 


GloCord.  &  Nicolai  de  Lyra 

C  AP-   XXX 


276 


ditiis  pcccatorum  recipiant  etiam  pramtatem  dogitia- 
tum  &defcendantintenebras  Acgypti  quaerentes  Plia- 
raonisauxiliumquiregnatinAegypto.cumsfortitudo 

ducit  in  opprobrium  fcmpiternum. Sunt  enim  m  Tha- 
phnis  idclt  in  mandato  humili  &  deieao,prmcipes  ems 
*  qui 


quifruftralaborabatfupcr  D 
oeifonniij  sc  Trrfmi».      populo.  Sandos  magiflros 
Ac  filij  dcfertdtes  dicit  domi  i  adiuuat  dilcipulorum  fa- 

nus,utfaccretisc6riliutii,  &C  '  lus,  pcrd.tio  feduaorum 
"  '       " ,  j  perdiriontquos. 

»     o,  +  ^..J,, ]?.«,;„;       b.    Qui  anibttlatlS  .  Vt  ulClt 

non  ex  mc  j  &  T  oiairemini  3  tj-       t  -   ■  •  •. 

uwii  VA  iiiv.  a  WA,  .  i  Hiero.  lercmiascBeisiuit, 

^^^''^-XZ^l^''Zr(\-.Tr\t^i^^  ^  fupcrportam  ciuitatis 
tclam,&  non  pei  Ipir  tum  5  jhaphnislapidescompor 
Gr^asww'«a^  .  ,cn.t.„,io„...  ur«b,«  ,^v«us.     ^^^^.^^^  dicit:  H?cdicitdo  j,„ 

meum,ut  adderetis  pcccutum  lupcr  pccca- 6  ^^,^^^,^acegoadducamna'-'^" 

a  TQuaf.  ^AmhuUbi.u  Ab  ifaia  cn.m  vf.ue  .d i«'n.um.cu.u,      hmhodonofor feruum  meum,& 

tcinporchocfaftumelt.i«i.anniiuni  ...  ■  riir  i        I 

nim    Oui  ambulatis,  UtdefccndatLSin  Aeey-  ,  po^^etfedtm/uarnfuper  hosla- 
tum.  V^ui  dii)UUidi.i.>j  ""-'^  bJ    7  pidcs&compnhendetvcspan 

2  fl«cmiamprophetam,pophct«cn,mosdomin.  funt  vnde:        piainc  Lvmy  ipcfiuci  i^u.yu  t 
Os  domini  locuium  eft.  b  ^Q.ma  quod  inteirogantes  audieunt        ter  CUm  omnibuS  ^CgypttfS,  ttt 

ncpi-xerunt.  _  ^      (l'        f  quibus  confufi  eflis  &  fcnbitis 

-  ptum  ,  &  O.S  meum  non  interrogaltlS,    Ipe-     famc,captiuitatedura,gladio,eo 

*-    *  a  1-lnfortitudiret«a-dominehabemus  haucam.    b  Ituaiao        quod  nolUtjilS  audireVOCe  mca, 

nomen  dignitatisregisc.  ficutAuCMftusCjtlK 

rantes  inauxiliuminfortitudine  Pharaonis, 

^Proteaione. 

habentes  fiduciam  in  umbra  Aegypti  ,  & 

a  ^Qni  (*cMcrhteslicU(alius  .StCino  vrc^pr.c. 

erituobis  foititudo  Pharaonis  in  confufio-g 
nem,  &  fiduciaumbnr  Aegyptiinignomi- 

a  l^lroma.   TEuijhatic.  s,  cum  itr.uone  lcgendumclt. 
fAHasIeram.  b  ^ -li^-iThamn  s 

j  niam.  EranteniminTaphnispnncipestui,  9  ^^_ 
&  nuncij  tui  vfque  ad  Anes  perucneiunt.  i^  fuluit. 
Omnesconfufifuntfuperpopuloquieispro-'/,^    ^^^^^^^.^  ;„  rH^«,V. 

quafi  dicat ,  An  idco  reccfliftisa  me  ut  fugeretis  vfque  f  ih. 
inThaphnis  &Anes.t  Thaphnis  ciuitas  in  quamagi 
contraMoyfen  figna  fecerunt.  Ancs  in  finibus  Acgy- 
pti  fita  eft,forfitam  ti  more  turbati  non  aufi  funt  in  Tha 
phnis  manerc:fugerunt&  vlquead  Anes.  Anet 


qubd  notuijiis  audire  vocemca, 
yt  habitaretis  in  terra  vrftra. 
C     Os  meum,  &c.  ¥:  Proco-  g 
pius  Videtur  contrahifto 
ritB  fidem  os  mcum  non 
inttrrogaftis,habere  liaias, 
cum  illos  per   Icremiani 
Deum  conftet  confuluifle.  , 
Verum  non  interrogauit , 
qui  aliter  quam  decuit,aut 
ei  penitusnon  crcdat,con- 


\ 


LYRA. 


S^T^i* 


NICO  lAVS    DE 

C  A  P.     XXX. 

Aefilij  defcrtores  dicit  dominus.HJc  confequen 
lerlfaiaslocjuiturcontrairrilonsptophaarumjutu 

rorum  &  potijfime  Icremi^  qui  prophetauit  tempore 
captiuitatis  Bahylonic^c.lfaias  vero  ante  prophctautt 
perplures  annos .  Interfcaus  emmfuit  circaprmt' 
piumregni  ManaJJ^,rt  d,aumfuit  Jupra  i.c^ prmipioverorc- 
gniManaJJavJqueaddeJiruaionemciuitatis  lerufalern  per  Chal- 
dxosjluxerutanni  uo.quia  ManaJJes  regnauit  $  ^.anms.Amon.x. 
Jofias  1 1  .Jochw.  1 1  .Scdichias.x  i . SccHndum  igitur,  quod  rcgnum 
Jfrael  &  regnum  ludafuerunt  deftruBa  ex  cbfidentta  adiutorijre- 
gis  ^egyptt .  Expofitores  igiturnoflricommuniter  exponuniboc 
capitulum  adliteram  de  ludais  qui  cuaferunt  manus  regis  Babylo- 
nis-.Jed intcrfeiio  Godolia  quem  rex  Babylonis  prafecetat  tenje lu- 
ita,tranfierunt  in  ^egyptum  timore  Chald.torum  contrH  madatum 
dominifaaum  eis  ex  ore  leremi^  vt  habetur  ler.i.Sed  hoc  d,aum 
non  videtur  yerum,quia  de  ipfts  defcendentibus  in  ^egyptum  dict 
tur  infra  cap.iflo:  nuncvi  tui  vfquead  ^nesperuenM,  <?«*«« 
fiuitas  ^egyptiMi  autem  qui  interfcao  Godoliatranfierutm  JLf^ 
iyptum,r,onfuerunt  illuc  ficut  nunaf  ad  redeundum,fedjic,tt}ugt 
tiui  ad  illic  manendum.propter  quod  !{a.Sa.cxpomt  hoc  ca-de^l'^ 


olciim  mtundens  pojt  \ii,um.(e^una.t  ibi :  Propterca  cxpeftat 
dominus,1^»Wd  in  duas.quiaprimb  arguit  culpam,fecuudd  Jnb- 
dit  debitam  pcenam,  ibi:  Ppropterca  hjEC dicit .  Trima  adbiic 
in  duas  ,  quia  primb  argun  cuhfidcniiam  eorum  fupcr  .Aegyptim. 
Jccundb  Dei  contemptum,  ibi :  T^unc  ergo  ingrejfus  Circa  primuitt 
dicit. 

1  V?  filij  defertpres  dicit  dominus.co»///;^'  leremi/e  &  alio 
vcm  prophetarum  domini. 

2  Vt.facerctis  con filiu U.  De  requirtdo  Tharaonis  auxilium. 

3  Et  non  ex  me .  Quia propheta  domini  hoc  non  coiifukbant, 
fed  magis  dtlconjulebant. 

4  Et  ordire,  &c.  ideB  faceretis  proceffumad  rcbdlandum 
Chalda.is. 

5  Et  non,  Scc.fed  perfpiritum  mendacem  in  ore prophetarum 
falfoi^m  lere.  2S. 

6  Vt  adde.  Ohjj  primb  diffift  fuerunt  de  diuino  auxilio,fecundo 
nimis  confifi  de  humano.ideofubditur, 

n     Qui  ambulatis.  Etpatct  Vuera  ex  diais  vfque  ibi. 

8  Et  erit  vobis  fortitudo  Pharaonis .  Quia  ex  confidentia 
eius falfarebellauerunt  Chaldm,qui  venientes  dcflru.verunt ciuita- 
tem  &  templum,  &  partim  occidcrunt ,  &  partim  captiuauerunt 
confufibiliter  pcptdum. 

9  Erant  enim  in  Tanis.  .Aliqutlibrihabent:  Ierat,quodfuit 


Uui  adillic rnanendum.propterquodj^.sa.expo^^^^^^^^^  ,  .^  ^^ ^  correaonbus^eo quodfubdttur :V(qnc ad 

regeJfrael,qutmtfttnunctosadrgcrn.Aegyptip^^^^^^  \^,,^^,'^nU&male:mdainHcbrco&inltbrtscorrea,s 


docontra  regem  .Aflyriorum,  vt  fic  liheraretura  tributo,  quodjbt 
reddtbat  Jingulis annis,vt  habetur  4.  m-'7-  ^^ ^"f^ ''f  ^f  f  * 
■^  ad  boc  applicari,videtur  tamemihi,^  melius  debeat  intelligi  deSe- 
dechiaregeIuda,quiexconJidentia  regis Mgypti  rcbeilauitTia' 
buchodonofor  regi  contra  confilium  leremi£ ,  vt  habeturlere.  17. 
£t  proifio  auxiUo  habendo  mifitfrequeterSedechiasfolennesnun 
cios  ad  regem  Mgypti :  fed  defraudatus  fuit  ab  tntento :  quia  rex 


Anes  peruenerunt,cr  male-.qida  in  Hcbrp  &  in  libris  correHts  ^.^^^ 
habctur.^iznt  cnim  in  t  Thaphnis.5«4:  efl  ciuitas  nobilis  ^e- 
gypti. 

I  o    Principcs  enim  &  nunci;  tm,8cc.miffi  tanquam  fjlcn- 
■nes  nuncij. 

I I  Vfque  ad  Anes  pcruencrunt.Pn>wo  eniminuenerunt  re 
gem  .Aegypti  in  Thaphnis,fedantequam  refponderet  eis,transiulit 


ciosadreQcm.Aegypti:  ledaetrauaatusjuuui/n,,,!.,:».^-"'.'-^  &>-"..,— ^r ...     ,.  , 

Z^yptinon  adimpleuit  permi\fum  deferendo  ei  auxilium:!giturfe  fe  ad  Unes:qua  etiam  ejl  ctuttas  .Acgyptf.Jic  fecutt  Junt  ctm  ad  ha 

cZaUancfcntetiamproceditficpropheta,quiaprimbcomminatur  bendumctusrefponfum. 

pZmreZlu^^^^^^  ^^    Omncsconfufifuntfi^iperpopulo./-«kejrf55.««»rj^ 

facit  regt  ifrael  ca  fe  Et  prima  in  duas  quiaprimb  commmatur  qwanon  habucrunt  inde  aliquod  rcmedium  ,fed  confujionem ,  & 

illis  de  reznoluda affli'aionem,fecundb  denmciat  eis  confolationS  cum  boc  magnum  damnum.  tdeo  fubditur. 

*  oleum  *  (Jnus 


I  V^filij  defertores  dicit  dominus.ln  hOC  cap.  fecundum  li 
teralem  fcnfum  arguutur  filij  luda  de  hoc,  9  confiden- 
tes  de  Acgyptijs  rebellauerunt  Nabuchodonofor  regi 
cui  feruire luraucrant  per dnm  Deum:vt  habetur  2.Pa- 
ralip.infint:NeCiftarebellioprofuitcis,fedmultumno- 

cuit. 


cuit.Moraliteraiitperiftosquidnr  hicfilij  defertorcs,  fi- 
gnant  claufttales,qui  ex  confidentia  fecularium  clauftru 
deferunt:quod  in  cisconfufibilee!'t,&  noxiu.  Primo  fpi 
ritualitcr:  quia  funtfraftores  voti  &excommui  icati. 
ruunt  et  de  peccato  in  peccatum  tang[  dcrelidi  a  Dco ,  & 
poteftati  dsmonum  fubiugati.Secundo  nocct  cis  corpo 
raliter,quia  feculares  inquib.  confidebant  frequentcr  at 
tediaturdeipfis  &expelluntcosafe:aliquif  g  expelas,& 

t  aliqui    ■, 


277 


Lxx.  Quia  funt  in  Tanis 
principesAngcli.  ^  luftj- 
.  nus .  vtijitelligas  Angelos 
Ine'"  malostenuifle  Aegyptum, 
citabo  tibi  Ifaiam  teftcm , 


IfakCap.XXlV. 


deflenon  poterat.Nonfueruntin  auxilium, 
&  in  aliquam  vtilitatem.Sed  in  cofufionem , 

a  «r  Dui  tribus.  «  Homo  cum  in  honore  eilet.non  intcllcxit,  coinpaiatus  cft  tu 
'nentisinlipientihus.  b  f  Qnjainaullralipnrtchabitabanr. 

qui  Angelos  malos  habi-  a  &inopprobrium.Onusiumenrorum  Auftri. 


278 


rafle  in  Tanai ,  regione  Ae 
gypti  ait. 

*  Procopius.Cum  antede 
Aegypto  Propheta  difputa 
ret,principes  Taneos  defc- 
ciflecommemorauit.  Nec 
immcritOjCum  deSaluato- 
r;s  aduentu  verba  faceret. 
Athicdelcrem.  teporibus 
loquens,non  defecifle  dicit 
fed  quofdam  cfle  principes 
Angelos  malos ,  cos  iplbs 
intdligens ,  quos  principes 

eti  for  Taneos  nominauit,da:mo- 
9i)«um  ncsfcilicet,  qui  cun£ta  in  c 
*fe.  Taniinfcf^arent,  inquatu 
rcgiaPharaonis  habebat. 
a     Onus  iumenmu ,  Poflde- 
1       ccmoneradiucrfarum  ge- 
I       tium,  vndecimu  onus  reli- 
P       quarumduarum  tribuum 
ponit.que  remanferunt  du 
B  fto  Scdec'hia,&  alijs  princi 
pibusin  Babylonem . 

lumentoru.Lxx.quadru 
pcdu  in  dcferto.Oes  q  crca- 
torc  deferto  fjccuii  crrori- 
busfc  dederut,  quadrupc- 
dcs  in  dcfcrto  fxculi  funt, 
aqutjfruflraquaerut  auxi- 
liQ  qui  Dcu  dereliqucrunt. 

♦  Procopius.  Quadrupc- 
du  nomine  innuit  anima- 
liailla,quac  apudAegyptios 
prodijshabcbantuf. 
b  interra.  Eremusperqua 
Pontif.  loanna  filiusCha 


loru  dcqjccteroruciufmo-  D 
d\  nominibus  vocatas  cx- 
truxerunt,  in  quas  diui- 
tiasfuasludcei  coportabat. 
c  Hunc  ergv.  Dominus  ad 
leremiam.vcl  ad  Ifaiam  fe 
cudu  Hebra:os.Vnuscnim 
fpiritusefl  in  Prophctis,  & 
apud  Deuni  omnia  tempo 
ra  funt  coniuaa.Dominus 
ad  leremiam:0  Icremia  in 
grcflus  cu  eis  in  Acgyptu  m 
fcribediligentcrque  man- 
dauicis,  vt  non  fugerent 
fcilicet  in  Aegyprum,  -fed 
manerer  in  terra  fua ,  vt  fit 
fcripturah^cinteflmioniu 
quia  benefcci  eis ,  bcnc  do- 
cui,5cipfifpreuerunt. 
*  Procopius  Tanquam  n  . 
certis  temporibus,  hec  cue 
turaeflTenondubitct^fcnbi 
imperat,vtex  conucnicnri 


irtter- 


,1., 


rea:,&alij  duccstraduxerut 
rcUquias  in  Acgyprum  c6 
tra  pr^ceptum  Domini ,  vel  ipfa  Acgyptus  in  qua  mul- 
tas  tribulationes  ,(5canouftias  fubftinucrunt. 
*  Procopius.  In  tribulatione  cnim  &  anguftia,  locu  fibi 
« alpide &  leones &  fi  q  sut  illis  mala  fimilia,repcrcrut: 
quoru_imagmesca,qabillis  indcos  aflumiif  animalia 
Q  cxtitcrut.  Jjfdeqjvrbcsctiadclconu,dccanu,dccrocody 
- lorum. 


a  ir  Metaphortcos.    «r  Ierufalem,vel  populus.    «T  Ioanni,&aliiprincipes. 

b  In  tcrra  tribulationis,&  angufti?,lcena^&  leo 

a  %  Venenatis  venenati .  b  u  Generatio  vipetarum.   c  %  Cito  ttanllcns  ficut  oa- 
trcs  eorum.  d«rSfcum  in  Acgypium. 

cx ^is  vipcra  & regulus  vdlans ,  portantes  fu- 

a  «r  Equorum.afinorum.  b  «[  Aurum  Jcar»entum,&c. 

perhumeros  iumentorum  diumasfuas,  & 
liiper  gibbum  camelorum  tbefauros  fuos,ad 
populum  qui  eis  prodefTe  non  poterit.  ^gy- 

a^  AduenienteNabuchodnnilbr.  b  irQuia  in  Aegypiiis  vanumauxiliuni . 

ptus  enim  fruftri  6^  vaneauxiliabitur.  Ideo 

a  T  In  Aeg  fpto,  non  conrtantia  bcUi . 

clamaui  f  fuper  hoc,  fuperbia  tantiim  eH:, 

a  «F  Ergo      f  In  tetra  ,ua.  b  ^  Aegyptum  . 

quiefce.  Nunc  ergo  ingreflus  fCribe  ei  fuper 

a    »  Viin  perpctuuTi  nisneat. 

buxurn,  &in  hbrodiligenterexaraillud,  & 

a  fScitptumillud.    bf  Cum  ueori.tNabuchodonoforcuinrrscompleta  fue  rt     ^-.n..     rr  » r   ;  »- 

^      ,  rit.  c ,  p.ophrtaiis ueiitatis.  *'  <aitta  cfleappareat.Vcl ccr- E 

crit  in  die  nouilTimo  in  teflimoniumvfque^'  icquiaeosnon  adcoviua 

a  iTDlccns:  Nonmanebinmshic,  fedinAegyptum  fiigiemus.  '*    V0X  quaj  rcprjehcnduntUr, 

int.-ctcrnum.PopuIus  cnimad  iracundiam  JJ  acqu^literisconfignantur 

«fMe.   fQuifemperrebcUis.&inciedulos.  b  «r  Dixerunt  enim  leremix:      '    VtgCt  OratlO  ,  iftaCOnfcribl 

impcrauit,  fortafle  vcr6,& 

idfccifle  videatur,  vteoru 

,        .       .,  dcquibus  loqniturfcriptu 

a  ir  iipromitiunt  lebeiiet.Auros,  citodcficiunt.  b<r  Fuiura.    i:  leiemi*,  "       •••  - 

*'_**'U'h,&  Olde.  «Spitiiupiophetico,  propria  indulliia.    T  Nolite  ao- 
liutiatc  nobis  ucibum  Domini,  non  enim  audiemus  . 

audirelcgemDei.  Quidicunt  videhtibus, 
nohtcviderc,  &afpicicntibus,  nolitealpice- 

a  T  Vt  manc.imus  hic.     b  f  Vt  e^vtus  in  Aegyptum. 

ic  nobis  ea,qu:£  rc  d:a  funt,  Loquimini  nobis 

a  f  Sinite  noseriaie. 

placentia,  vidcce  nobis  crrorcs,  faufcrtca 

a  T  Q^imdocetis    b  f  Aufeite  a  mc  ocricate  n  hanc  c  f  Tandem. 

mcviam,  dcclmate  ame  lcmitam,  ceflet  a  i 


10  eorumexitu,n6faI(bprx- 


f  Quj  femperrebcUis,  &inciedulos.  b  <r  Dixcrunt  enim  leremiz: 
Oiapronobis  dommuui  otdicat  nobis  quidague  dcbeamus  ,  &au- 
Hire  nolueiunc. 

d  prc5uocanscft,&fiIij mendaces,lilij nolentcs 


15 


ra,fterilitatem,  &  inopiatn 
buxo  notarct . 

d  Et  fitij  mendacei  jilij  nolentes  ^^^"-  '• 
audire  lcgem  Der.  Tropologi 
cc .  Omnis  h^ercticus  filius 
appcUatur .  Ex  nobiscnim 
cxicrunt,  fcd  nonfuerunt 
ex  nobis ,  qui  intcrioribus 
auribus  nolunt  audirc  lcge 
Dej  Sed  pr.-Elatisdicut.  No 
lite  nobis  viderequx  rcfla 
funt,  nccminarigehcnncB 
flammas,fed  promittitc  no  t 


Reecdlte 
bisrcgnacxlorum.  Adpopuluquoq;  Ecclcfix  ncglige-  '^f"".  "^«i'- 
te,aufteritatemagiftrorumfugientcm,&  adulationem  ^^^te de fcrai- 
quscrentem,  hxcrcfcruntur.  Auago. 

^  Procop.  Mcndaccsappcllat,quiMoyfilcgerogatioIa 
q  iuflflflct  diis  Deus  rata  habere  fe  ,  &  obferuaturos  cfle  „ 
profcffi,  lege  tamcn  idola  prohibcntc,  Dcorelidoad  ^ 
idolacoufugcrunt.  ^Vroeo 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

■*  I  Onus  iumentorum  auftri.  Idefl  mmentorum  portav.tUm 
oneraverjus^egyptum,  quaeflinparte  aufiraU  rejpedu  regni 
ifd^.  Munera  multa,  &  magnapro  habendo  eius  auxilio,  &  vnde 
fortarentur  fubditur. 

2  In  terra  tribulationis.  Idejl  in  regno  luda ,  cui  imminebat 
magm  tribulatio,  &angustia  d  'Nabuchodonojor  rcge. 

3  Lcqn3i,Sc\cO:  IdesirexSedechias,  &regina. 

4  ■  Exeisvipera,&rcgulus,&c./def?,^/;^e*fij  nativene- 
tio  malicu  pleni. 

5  Portantes  fupcr  humcros,&c.  Filif  enim  regis  aliquando 
wittcb.uitur  ad qunendum  tale  auxHium,  velpotefi  exponi  de  qui 
bujcun(,ue  uunctjs  d  rege ,  &  regina  miffis,&  propter  hoc  dicuntur 
tjjeexeis. 

6  Supergibbum  camclorum.  Habet  enim  camelus  gib~ 
bum  fuper  durjnm,  juper  quemponiiurfella,  &  onus :  C<ftcra  patet 
tx  diciis  vfqucibi. 

7  Supcrbia  tantum  eft.  Ex magnaenim  fuperbia  procedc' 
bat,  quou  tpje  Sedechias,  (S populus eius  nokbant feruire  regi  Ba- 
bylonts,  juundum  conJtUurn  leremia  d  domino  ftbi  reuelatum. 

k  Qiiiefcc.  ^  qnfrendo  tale  auxiUum  ab  ^egyptijs  contra 
regem  Habylonis,  &feruias  ei  in  pace. 

i>  Nunccrgoingrcflus.  Htcconjequenter  argtiitur  popuhis 
de conterr.ptu  Dei,  c' prophetarum  fuorum .  Trimo  tamtn  intro- 

ducitur 


aucitur  Deus  loquens  ipji  ljai£  dicens :  Nunc  ingrcfliis,  jciucet 
tu  jfaia  locum  vhijcribis  tibi  d  domino  reuelata. 

10  Scribcci.  Ideflpopulo  lude. 

1 1  Supcr  buxum.  in  nebr<to  habetur :  Supcr  tabulam ,  fed 
Hieron.  tran^ulit  buxum,  eo  quod  tabul^  ad  Jcribcndum  fiunt  c«- 
muniter  dc  huxo . 

12  Et  in  libro,&e.  SciUcet  per  notarium  tuu.  Hahebant  enim 
Trophct^  aUquando  notarios,  feu  Baruch  fuit notarius  lenmia  vt 
habetur  lcrem.-> (J.  &  magis probabile eji  de ifaia ,  qui  fuit  iwbi- 
Us,  &  defiirpi  regia,  qubd  hahuit  notariumfcribentem  in  volumi- 
ne  illud  quod  Vropheta  prius  fcripferit  in  tabula  pro  cxemplari. 

I  j  Etcrit,&c.  Et  vocatur  ibi  nouiffima  dies ,  in  qua  Ciuitas 
fuit  dcJiruHa  per  Chaldneos:  tunc  enim  impletafuit  comminatio  pcf 
»/  hic  pofita , 

14  Vfqucinxtcrnum.  Idefl  vfque ad  finem  mundi :  quia 
femper  ertt  prophttia  Ijaus  in  teflimontum  maUtie  illortm  contra 
quos  hqucbatftr ,  ideo  fubditur . 

1 5  Populus  cnim  ad  iracundiam,&c.  SciUcet ipfum  Deti 
per  matiiiam ,  &  contemptum. 

16  Quidicuntvidcntibus.  IdcflvirisTrophctis:quiaver- 
ba(orurnveri(Jtma  reputabantinania,&falfa.  Et  patetUttera 
vjque  ibi  . 

17  Ceflct  d  facic  noftra  fandus.  Idcfl  Deus  fanHificans 
Ijrael ,  ex  taU  enim  contemptu  verbis,&  faSiis  onendebant,  quod 
Deus  deberet  eos  dimittere  propttr  maUtiam  fuam . 

*  Proptcr 


M  0  F,  ^  L  J  T  E  I^. 
aliquiproptcrconfcientiam  timcntcscxcommunicatio- 
t  ncni,  &aliquiproptcr  vtrumquc,  &  fic  defraudati  ad 

latroci- 


latrocinia  fc ponunt ,  vcl cdcbrant  cxcommunicati  vcl 
aliamala  pcrpetrant,  &  aliqui  cgcflate  compulfirc- 
uertuntur,  &grauitcr,acconfufibiiiiter  puniuntur . 

■a  txpcilat 


279        Gloforc!.  &  Nicolai  Je  Lyra      280 


/^  a    Vro  eo  (fuod  rrprc- 
"«A  baflls  yerbum.  Hxre- 
tici  quoque  &  om- 
nc  dogma  conrra- 
rium  vcritaticonfi 
duntin  caUimnia, 
&  mendacio.prop- 
tercaimpictatisco- 
IvioJeniia.     rumciuitasdeflrue 
tur,  quam  fcilicet 
JEdificauitCain,cui 
vcnict  rcpentma  p- 
pand*t    djtiocumcaptafue 
' '  rit  ab  ecclefiafticis 
viris.&idcodcflru 
£ta,(Sc  comminuta, 
pvt  nihil  remaneat 
inea,quodpo(Titi- 
gnem   emortuum 
reacccndere,  &ral- 
lem  coenofam ,  & 
paruulam  aqua  fi- 
tientibuspraebcre. 
b      Sicut  interrupiio 
cadcns.  Qnafiquo- 
modo  inicrruptio 
inurialtiffimi,qui 
longam  traxir  rui- 
namdifficileinftau 
rari,  &  priflinu  de- 
corem  reciperepo- 
tcfl,ficvenietvobis 
rcpetinacontritio. 
C  Quia  ht£cdkitdomt 
nus  Deui  fa^Hus  Ifrc- 
t/.  Anagoge.  Om- 
ncs 


sfPrxren-'».     bcMonitaeiu».     f  Piop'etM  h«rdicirdom'nu<    «■  ^QJ»  tfprobiftisiHum. 

facic  noftra  fan«ftus  Ifrael.    Propterca  hxc  dicit  fan-  i 

airKolcniibusfcingtl.t.vt  >]uem  ne<Iex>UikCOmuv     ei.tcra.ttntiatij  punirntcm.vtliabitare 
lis  in  teira  vetiia.  «Aliaiex.  «Hoc.        bfHab-ntfs  fiduciam  in  A^y- 

ptiorum  calumniia^one    -^ndpcio 

du$  fracl,  Pro  co  quod  rcprobaftis-vcrbum,  6^fperaftis 

3  jfllfcepiiontm.  bf S,  pribiair  A    ypti.  fSpr.  «rTuraultu.    ^ 

in  t  cilumniam  &  t  tumiilrum,  &  innixi  cftis  fupcr  eo.     3 

afrr  n    ttflii  pr«epii.  bf  Muri  c  fV- ipli  cj1ai'sfu!>ito.    4 

.   Propterca  cric  vobis  iniquitas  h^^Cjficut  t  intcrruptio  ci-  5 
dcns  t6crequifitain  muro  excelfb.  Quoniam  fubito  du  ^ 

af.Muti.  bf  Alia  iimilf.udo. 

non  fpcratur  vcnict  contritio  eius,  &  comminuctur  ficut 

afiic  nccd- VI  bs  iliqiiiH    tilc  t  iiunebit  perrciiuenteNabuchocionofor.    ■ 

conteriturlagenafigulicontritionepervahda,  &n5in-  g 
uenietur  de fiagmentis  eius  teftaj in  qua portetur ignicu 
lus  de  incendio,aut  hauriatur  parum  aqug  defouea,quia 

r  a  f  Q^  pei  me  &  lcremiam  vobis  loquitui.  b  fQaafi-.Poenitcotiam 


agiteantenujni  veniatcaptiuttas.    9 

hrecdicit  dominus  Deus  fanilus  ifrael.t  Si  rcuertamini& 

bfQ  •  -tis  cf  Fix'  inme  &  nnn  in  Agypto.        |0 

bo,-     r   ^     •  ^  c      -^     1 

I 


arln  tetia  veitti.  =-1, 

quicfcatis/ahii  eritis .  In  filentio  &c  in  fpe  erit  fortitudo  i 

afObcdre  mihi.         t  f  Manebimushic.  .  cf  Apvptiorum.  12 

vcftra.Etn61uiftis,&:dixiftis:Ncquaquajfed  adeqifosfu-  i3 

a  f  Concitn  i;ndu  pergemus  ad  eos.  1 4 

giemus.  Ideo  fugictis.  Et  fupcr  veloces  af cendemus.Ideo  » 5 

a  «rChaldatiquoselfugercMon  poteritis.  f  Aegyptii  in  quibusconfijitis  lO 

velociorcs  crunt  qui  perfcquentur  vos .  Millehomines  ^7 

a  facie  terroris  vnius,  &  a  facie  terroris  quinque  fu-  ^^ 


af  Fauci  in  iignuin  tantz  captiuiiatis. 


^  —  20 

bf  Fixus  III  lignuui  njufragii. 


giecis,  donec  relinquaminiquafi  malusnauis  in  verti- 

afPotentii  !>ci  dcinon''rand.T.  Jc  cuiusfeiinocompleatur  meiisan  iilorum 

cc  montis ,  5<^uafi  fignum  fupcLcoIlem  ,   Propterea  ^^ 


ncs  ad  pcnitentiam,  D 
prccipue,&  maximc 
hxreticos  hortatur: 
quia  fi  reuerfi  a  vi- 
ti)S  ingemucrint.  & 
poenitctiam  egerint, 
ialui  crunt.  Illi  con-  1p<f 
trario  confidcntes  in  1" 
falfis  magiftris,  &  in 
incertisreculi  ^quos      ; 
Acgyptios  dcfiderar, 
&   corum  velocita-      | 
te  Ixtatur,  quos  mul 
tiplicare  dominus 
prohibuit.  Ideo-ec- 
clcfiaftici  viriperfc- 
quetureosj&vnius 
bcUatorisvocem,vcl 
quinque  ,  quod  ad 
mentem,&  ad  quin- 
quefcnfusreferrcde  ^h 
bemusmille  homi- &r< 
nes ,  &  incompofita  E 
turba  fugientiu  fufti 
nere  non  poterunt. 
•^    Procopius.  Si 
enim  refipifcetes,aif. 
Hierofolymis  quie- 
ti  ,  nec  amplius  dc 
Aegyptiaca  profe— 
ftione  folliciti  man- 
feritis,  inpace  non 
tantum  &  requie  fal 
uabimini,  fedinfpc 
vobis  erit  fortitudo 
veftra.  * 

^Vlorans 
E 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  "ProptcreAcntySi.c.DefcriptapopuU  milicia.Hic  confequen- 
ter  denututuiur  dtbita  poena,cum  dicitur. 

2  Proeo  quod  rcprobaftis  verbum hoc-Kverbum domini 
ferprophtasdiHum. 

3  Et  fperaftis  in  ca[umniz.Quierendooccaftonem  recedendii 
/eruitute  regis  Bahylonis.cui  tamen  Sedecbias  rex  &  principes  iu- 
raueruntferuire,  vt  habetur  2.Varal.vlt. 

4  Et  in  tumultum./«7icer  txercitusregis  ^egyptiorum ,  que 
Jperabant  venire  ad  eorum  auxilittm,  in  magnofragore  armorum, 
C^pompa, 

5  Et  innixi  cftis  fupcr  co.  Magis  quam  fuper  diuino  au-. 
xilio . 

6  Proptcrea  crit  iniquitas  haec.  De  tranfgreffione  iuramen^ 
ti  &  de  contemptu  Dei, 

7  Sicut  interruptio  cadens.  Qux  quanto  cadita  loco  altiori, 
tanto  magis  opprimit  iila  fuper  qux  cadit ;  &  per  hoc  intelligitur 
quod  iniquitas  effet  caufa  deflruHionis  ciuitatis  <&  populi.Et  patet 
litera  vfque  ibi. 

8  Et  non  inucnietur  de  fragmentis  cius  tefta .  idefl,  non 
remanebunt  aliqui  refidui de populo  in  terra  ]uda,quipolfinteam 
operariquia  illi  quos  dimifit  ^abuT^ardan  ad  colendum  terram, 
tnort!'f>  Gtjdolia  fugerunt  in  .Aegyptum  timore  Chatdxcrum, 

9  Qn^  ^^^  ^'Cit  dominus  Deus  fanclus  Ifraei.  Qui  nott 

foteft  tii intiri,    , 

I  o     Si  rcuertamini .  Ter  panitentiam  ad  Dei  mifericordiam. 

I I  Et  qu iclcatis.  a  rcbdUone  contra  regem  Babylunis. 

1 2     Salui  eritis.  ita  enim  pradicauit  letemias regtbus  &popii- 

10  regni  luda.vt  patet  in  multis  locts  fux prophetij;. 

15      In  (ilcntio.i.humiltter & pacijiceferuiendorigiBiihylonis 
Jei  undum  domtnt  voluntatem. 
j  4     Et  i  n  fpe.  diuin  i  auxUij  non  humtni . 

1 5  Erit  fortitudo  veftra.  Confcruans ciuitatem  &populum  i 
fieflru£iione :  fed  quia  Sedechias  noluit  credere  leremits&populus 
eius.  ideo  fubditur:  Et  noluiftis. 

1 6  Et  dixiftis  nequaquam.  Scilicet  faciemus  leremi^  con- 
filium. 

17  Et  ad  aiquos  fugiemus./.ai  equitibus  .Aegyptirefugtum 
CTauxilium  oturemus. 

1 8  Ideo  fugietis.  Quia  dtficiente  auxdio .yiegypti &  rupta  ci- 
uitate,  Seaecbiasrcx&viri  beUatons fugerunt nocle.  quarto  /^- 
^nm  vltimo. 


19  Et  fu  per  veloces  afcendcmus.r.//  rex  Sabylonis  aduer- 
jus  nos  prfualutrit  ,per  velocitatcm  equorum  nofirorum  euademus 
manum  etus.  Quod  exdudit  dicevs. 

20  Ideovclociorcs  eruntquiperfequenturvos.  QHin 
Chaldxi  mfequentes  Sedeclmm  fugiemem  ipfum  comprehenderunt. 
quarto  I{eg.vlt, 

2 1  Donec  relinquamini  quafi  malus  nauis.  In  figitum 
naufragij  prteteriti. 
XI     EtquifiC\gmm(apcrCo\\cm.ybialijuandoinfub!imi 


tate  arbons  magn£  afcenditfpeculator  advldendu  ft  hofies  veniant 
&  ex  qua  parte :  &ftc  dat ftgnum fugiendi  illispro  quibus (p^cula   .'°^ 
tur,&  ad  quam  partem  deheant  fugere,  ne  cadant  in  manibus  hi-  ^ 


fiiurr.  &ipfe  etiam  velociter  defcendensfugifcum  alijs:Sicfuerunt 
illi  qui  remanferunt  de  populo  Iuda,quorum  aliqui  fnerunt  dudi  in 
Babylcnem  inftgnum  vidoria  Chald^orum,&  defi.u^ionis  ludeie, 
ftcutmalisefifignum  naufragij pr^eteriti :  &  alijfugcrunt  in  .Ae" 
gyptum,timentcs contra  feaducntum  Chaldxorum. 
25     Propterca  expcdat  dominus,&c.H/<:  confequenterpro' 
phetaposi  vintm  mortificatiuum  iufundtt  oleum  lenittuum  denui;- 
cianspopuli  confolationt.  Circa  quodfcicndum  quod  lianc  partent 
exponunt  doliores  nojiri  communiterad  literam  de  redemptionepo 
puli  ludx  dc  captiuitate  Babylonica  fa^a  per  Cyrum ,  defiruBo.re' 
gno  Cl3aldxorum,vthabetur  Efdrx  primo.Sed  huic  cxpofitioni  non 
videtur  litera  bene  confonare  inplurtbus  locis,  vt  potc  quod  dicitur 
infra :  Vlorans  nequaquam  plorabisj  poft  reditum  de  captiuitate 
Babylonica  materiam  trifiitia  non  habtbis,vt  i§li  exponunt:  Con- 
trarium  videtur  T^emi.  primo  vbi  dicitur,  quodpoptdus  reuerfus 
de  Babyloneerat  in  affiiBioncmagna  &opprobrio.Itcm  quodfub- 
diturpofiea  :  Et  dabit  tibidominus  panem  artum,&  aquam  brcne, 
idefi  in  rcdeundo  de  Babylone fufiinebtspenuriam  viius.  SecundU 
iHos  hoc  non  bene  confonat  prxdidis  ab  eis.  fcilicct  quod  non  Ijabe- 
rentmatcriam  trifiiti^.  Ilemei  qucdpofieafbditur .  Et  dabitur 
fluuiafemini  tuo&cttera  quodexponunt  demagna  abundantia  in 
terrf  fruHibus  &  animalibus  .cuius  contrarium  videturpofi  redi- 
tum,T^emif  quinto  capite.vbi  dicitur,qucd  multi  depopulo  difpo- 
nibant  vendere  fitios  &  fitias  fuas  in  feruos,&ancillas  pro  viHtt 
babendo.  Item quod d'citur:& non fuciet auolare d  tevltradocio^ 
remtuum  ,fcilicet  Efdram,  vtdicunt  quodnon  videtur  verum , 
quia  Efdras  non  femper  fletit  cum  eis ,  fed  panco  tcmpore ,  quta 
pofi  alios  longo  tempore  venit  de  Babytone,&  non  multum  fuperii 
xit.  Item^infradicitur.  EteritluxlunajficutUix  folis,&c. 
exponunt  diccntcs ,  qubd  hoc  intetligitur  de  maiori  Ixtnta  quam 
habuerunt  pofi  captiuitatcm  quam  anteuantus  tamcn  excefjus  tp.- 

*  «/  non 


28i 


Ifaix  CaD.XXX: 


I 

2 

5 


■^ 


fQaafi:Harc  venient  nifi  paniteatiam  egeritis:  Propterea  ex  do. 
a  iroenitentianiveftiain.  b  tlnwifericordia,  Superexaltatmifericordiaiudicium. 

^Vel  in  cruce.vt  oinnibus  parcat 

cxpcdiat  dominus,  vt  mifereatur  veftri,&  ideo  exaltabitur 

a  ^Filius.  Paterenim  non  iudicatquenijuam.fedomne  iudiciumdedit  filio. 

parcens  vobis,  quia  Deus  iudicij  dominus .  Beati  omnes 

a  f£xpcdadominum,&viriliteiage.  &C.    I^Reftafpe,     b  TEcclefiarquicft  modo  in  fpecu- 

laiione.     c  fCoelefti,  vbi  elJ  veta  vifio  pacis.  , . 

qui  expcalnt eum .  Populus  enim  Sion  habitabit  in  leru-  ^    ""  retroccdimus , 

a  fAnte.  fConueilus.  b  l^ln  leruulem.   TAblterget  dommusomnem  li- 

chrymam  ab  oculis  eorum.  TFIetus  tuus  vettetui  in  gaudium.  c  TQ^iotidie. 

d  f  Indie  ludiciiomnino. 

falem.Pldrans  nequaquam  pIorabis,mi/erins  miferebitur  6 

a  f^Flenam  luileratione.  bOiaiionis.  c  f^leiufalcm.  df^^idignaaudiii.  '  — 

e  ^EcceAdfum.  fMagis  n*  quam  uoce.  / 

tui .  Ad  voccm  clamoris  tui  ftatim  vt  audierit,  refpo^nde- 

a  f  Iuda;i  dicunt,quodegreiruridecaptiuitate  inopiam  cibi  &  potus  pafli  lunt. 
b  ^DoiSrinamEuangelijquxduobusmandatis  Ciiarda^omnia  mandatJ  veteris  teftamenti. 

bittibi.  Etdabit  t  tibi  dominus  panemtartum,  &  a-  9 

a  tSciptu'^  vbi  obfciuapanisivbi  eftaperta  aqua.  bfivecedcre. 

c  TMagifterveftervnusrftChriftus. 

qua'mbreuem,&nonfaciet  auolaiea  te  vltra  doAoreni  lo 

a  fCordis    hTModo  in  fpetand^ra  in  re. 

tuum,&cruntoculitui  vidcntes  priECcptorem  tuum  ,  & 

•^lntcriores.     TExaudicnt.  TUuilli. 

a  TChtiftusad  credentes  loquitur. 
TEgo  fum  via  veritas,&  viia. 

aures  tUcT  audicnt  verbum  monentis  poll  tergum .  H^'c 

a  «iMeimiiaminl.vnde:  Vcndeomnia  qus habes & fequeic  me.£tahbi:  «^uimihi  minifttat, 
roe  fequatur. 
De  vittute  in  viitutcm. 

b  TNoti  efleniminmiuftus    ,  e  Tln  manum  derlines 


ideftregiaquenon 
via,ambulate  inca  ,  neque  ad  dcxtram,  neque  ad  fini-  i5  |5^^*^- 


a  f  Conuerfusadiidemreputabis  oniiiiaidola  coniaminaiafculptilia  8c  conflatilia. 


^  a  Tioram  nequsijuam  plorahit.lvL^xi  referunt  hoc  tempus 
A  ad  illud,quado  lub  Zorobabel  &  lefumagnoSacerdote 
poftyo.annosredierunt  decaptiuitatelerufalem,&  bo 
nafleucruntqujcpriushabuerantnosautemomnespro 
niifnonesquxexceduntmedioaitatem  illius  temporis 
ad  Chrifti  referi- 
nnisaducntum:In 

quocaptiuusquon 

dani  populus  paf- 

fione  dni  liberatus, 

habitat  in  Sion  & 

inlcrufalcm  in(pe 

culafcilicet&  vifio 

Bepacis,i.ccclefia. 

b  Etdibittibido.etc. 

*    Procopius.fer 
p  pancm  artum  fcu  a 

affliclioniSjintclti- 

git  principium  re- 

iiprfionis  quo  tem 

pore  a  vicinisaffli- 

gebantur.Deinceps 

cnim  illis  omncm  b 

vbertatera  &  copia 

dciuntiat,  impri- 

nnfque  crrore  care 

tem   fecuriiatem,  c 

quamuisnon  defu 

turi  fint,qui  auerre 

re,  &  in  vias  quasli 

bet   inducere  co-  d 

nentur. 

C     Et  irunt  oculi  tuiy 

&c.  *  Procopius. 
'"  Aucrfi  a  Dco  fu-  c 

mus,&  tamen  non 
uyma-  auertitur  vnde  pcr  f 

Kaiam  dicitur.  Et 

erunt  oculi,&c,Qnz{i 

infacicm  fuam  liomo  monitus  eft,quando  ad  iufliriam 

conditus,  prarccpta  reditudinis  acccpit .  Scdcumh.xc 

eadem  prxcepta  contcmpfit ,  quafi  conditori  (uo  dor- 

fummentisin  faciemdedit.  Sedecccadhuc  po(\  ter- 

gum 

^'  NICOLAVS  DE  LYRA.  ~ 

tif  nonvidetur bene prtediclis  concordare,&  maximequia  nunqua 
redierunt  ad  tantam  profperitatem  ficutfuerant  ante  de  multo;ma 
xime  tempore  Dauid  &  Salomonis,et  aliorum  regumplurimorum. 
£t  ideofduometiori  iudicie,  videiur,  q>  ludici  melius  quantum  ad 
aUquid  exponant  partem  iflam,fc.de  redemptione  eorum  fienda  per 
Chrifium:fedin  boc  enant,qu6dexpe8ant  futurum,  quodiam  tran 
fiit  in  prttteritu.  Igitur  accipiendo  ab  eisquod  efl  verum,&falfum 
refpuentes  ,exponamus  literam  de  redemptione  faSaper  Chriflum. 
Et  diuiditur  in  duas  partes:quia  primb  ponitur  redemptiofaHa  per 
Chriflu  in  fuo  aduentu  pnmo,fecundbfienda infecundo,ibi: Et  crit. 
Vrima  hic  pr^diciturab  Ijaia  ciim  dicitur:ProptCICi.  Ideji pro  • 
ptermaia  vefira  multiplicata. 

1  Expeaat  dominus,  vt  mifereatur  veftri .  ideH  dlffert 
redemptionem  vcjtram  ptrfeciam  per  Clmfiumfiendam:verunta- 
men  quia  non  aufert  eam,fubditur. 

2  Etideoexaltabiturparcensvobis.  quia  tempus  fuiad- 
uentusenttempus  magnxmifericordi^  :  veruntamen  non  eritfme 
iu(iitia,qu{ femper  Dei  mifericordiam  concomitatur.ideofubditur: 
Quia  Deus  iudicij  dominus. 

3  Beatiomnesqui  expedant  cum.  firmiter  credendo  eius 
aduentum. 

4  Populusenim  Sion.i.fideUs  &  cathoUcus. 

5  Habitabit  in  lcmti[cm.i.ccclefia,fcciidum  quoddidturad 
Wet.22.^.Acce(Iiflis  ad  montcm  Sion,&  ciuitatcm  Dei  vi 
uentis  Icruialcm  coeleftcm.  Et  quia  ad  literam  in  monte  sion 
incepit  fides  catholica  per  pr^dicatione  Chrifii  in  propria  perfona, 
etpermiffione  9pirituffan8ifuperapoHolos,vt  diilu  fuit  fupra  z.c. 

6  Plorans  nequaquam  plorabis.pro  diledione  Chrtfii  ven- 


,  282 

gum  fequitur  &  monet :  quia  iam  &  a  nobis  contem- 

ptuscft,&tamennosvocarenonccnat.Quafidorfumei 
in  faciemdedimus,  cuiusverbadeipicimus.  Sed(ians 
poft  terguni  nos  auerfos  reuocat. 
d    Toji  tergum .  Prinia  conditione  quafi^in  facie  Adam 

audiuit  a  domino: 


D 


Crefeite  &  multipUca 
mini,&  reptete  terra. 
poftpeccatum,qua 
fipofttcrgum  pofi 
tus.maledidtaterra 
inopcretuo.  Hu- 
ius  cafu  nos  om- 


Gcne.r.  d. 
Gene.  j.c 


musadomino:roB 
uertimini  ad  me,  & 
ego  con.advosJEt^Xx- 
hv.Conuertimini  adme 
in  totocorde  ueJiro,etc. 
vthismonitisante 
riora  petamus :  & 
hoceft:  Aurestuse 
audient  verbu  mo. 
poft  terguni. 
e  "Heque  ad  dexte- 
ram.lvL  vtraque  par 
te  quidquid  fupra 
niodumeft,  invi- 
tio  eft.  t{eque  ad  dex 
Ij  teram,&c.dQc\'mm- 
14  dum  qft  fed  via  pu- 
blica  gradienduni 


Zacha.  i.a. 
lohel.z.  c 

E 


II 

12. 


t  atiguftis  Sc 
aquam    op— 
preflionis. 
Huiu.  lo.C. 


contaminabis 


ftram.  Et  t  cdntaminabis  laminas  (culptil 


lum  arjTcnti 

iJ 


16 


laminas,  Idolafcili- 
cetquxadfiniilitii 
dinem  veritatisar- 
tifcx  lingua  compofueritinfplendorc  cloquentie,quod 
figni(icat  argentum,&  in  ratione  fapientia:  quod  figni- 
ficat  aurum:  comminucs  &  difperges,  &  imniunda  iu- 
dicabis. 
.  ^  Etda. 


Oiiio, 


turi,  pro  qua  fufpirabant  ingemifcentes  patres  veteris  tcfiamneti. 

7  Mifcrans  mifcrcbitur  tui .  intantum  tp  exponetfe  morti. 

8  Ad  vocem  chmoris.  Inprimitiuaecclefia^etperlongUtps 
foUea,fantli  viri  habebant  frequentiffime  ad  vota  diuina  rejponfa. 

9  Etdabittibi  dominuspancm  znnm.i.ex  Deigratiaeris 
contentus  paruo  vi3uyatiasparco,ficutpatet  in  diuerfu  ecclefi^  in 
viris  perfeElis,&  religiofis. 

10  Etnonfacict,&c./.  Chriflum,quidicitde  (eipfo  Matt.2^.a 
Vnus  eft  magifler  vesier  ClmHus .  Et  de  fua  permanentia  dicitur 
Matt.vltJ.Eccc  ego  vobifcum  fum  omnibus  diebus  vfqj 
ad  COnfummationem  (ccilVl.Secundumenim  diuinitate  vln- 
que  efl  per  efjentialem prttfentiam  &  potentiam:  &  in  ecclefiafua 
perfpecialemgratiam,&fecundum  humanitatem  in  euckarifiite  fa 
cramcnto,in  quo  corpus  eft  cx  vi  facramenti,&  anima  &  diuinitas 
£.V  concomitantiainjeparabilipofi  refurreBionem .  In  translatione 
Cbatdaica  fic  i)abetur:Vx  non  rccedct  vltra  diuinitas  eius.EA: 
quo  patct ,  qubd  non  potefl  conucuienter  mtelligi  de  Efdra  doHore, 
Jed  de  Cimsio  conuenit  optime.  1 1  Et  crunt  oculi  tui ,  &c. 
idefl  ChriHum,qui  apparuit  vijibitibus  etiam  oculis  corporalibus  in 
forma  humanitatis,  &  in  facramento  jub  fpecie  panis. 

11  Et  aurcs  tux  audicnt  verbuni.  Jcilicet  Euangclicum. 

1 3  Moncntis poft  tcr^.i.adjequendii vefligia  Chriflipr^dican 
tis in perfona propria  primo,&  pojiea  in  apofiolis  atijsq;  difcipulis. 

14  Hxc  via.  fcilicetfidescatholica, 

1 5  Ambulatc  in  ca.  qui ecclcfia  nunquam  declinabitgenera' 
liter  a  fide  cathoiica. 

16  Etcontaminabislaminas.  Quia  Centiles  ad  prxdicatio- 
nem  apoHolorum  tonfregerunc  idotafua  materiam  &  ornamenta 
idotorum  pauperibus  erogaraes. 


Egrc- 


t 


M   O    l\  .A    L    1    T   t    l{. 

I  ExpeHat  rfowjn«j.Hicadliterapoft  filioru  luda  increpa 
tione.prophetadcnunciatcoruconfolationemperChri 
ftu  futura ,  morc boni  Samaritani  poft  vinu  mordicati- 
uii  infundcntis  olcu  lcnitiuu  .  Moraliter  aut  pot  exponi 
confcqueter  ad  pr^difta  dc  apoftatis  expofitione.na  aliq 
coru  cx  diuino  rcfpedu  verc  pocnitctes  reucrtunt,  &  im 
pofita  fibi  poena  non  folu  paticntcr  fuftinent,  (cd  et  ma 
iorc  accipiunt  cx  fcipfis,&  fic  magis  proficiunt  in  bono 

virtutis, 


virtutis,  q  aliqui  qui  niaquam  pcrapoftafiam  cccidcrut. 
vndc  Grcg.exponensilludLuc.is.b.  GaudiumeritincalofU 
per  vno  peccatore  pxnitentiam  agente,quamfuper  nonaginta  iuflis. 
Duxinprdiomilitemilluplusdiligit,quipoftfugare- 
uerfus,ho(lctortitcrprcmit :  qilluquinunqtergaprnc- 
buit.nec  vnq  aliquid  fortiter  fccit.  Sic  &  agricola  illam 
tcrraplusaniat,quspoftfpinas,vberesfruausfacit,qua 
illamqucnunquamfpinashabuit.nccvnquamfrugem 

vbcrem  producii.Dc  talib.  fubditur:Erunt  oculi  tui,&c. 

■f  tcce 


283        GIoJ[orcI.&NicoIaideLyra 


,84 


^a      Et  dabitwrplu.ln  Kcgam  .                _.      "^fOtn.menmm.                             _        .,     j- 

#voliimine  fcripmm  crt,  ga  tui,&  veftimcntum  conHatilis  auri  mi,5C  di- 
A  intcrfeais  ab  Elia  pfcudo   fpcrges  ca  ficuc  immundiciam  menftruatse. 

J.Rcg.  I8.g.  prOphetJS    dafa    fit   plUUia  »  noifaiavelleiemia.  bTPopulociedentid.-Gemibut.    c  f Grat  a  Spiri- 

loan^b^'     terrxlfracl  ,&panJsElifxi  ^                         tun-.nai. dT'^«dica..nni. 
'     Et  poftcafaluatoris  vberri-  a  Egrcderc,&dices ci.Etdabitui pluuia  Icmi  ni  i 

mUS  fUCrit.atqUepingUifll-  »  Tlnqu^cunqucGfnte.                       ^      ^      b  Itgofumpanisviuus.     1 


montes  &  coUcs  aquisflue  D 
tibusirrigentur.  Nosmon-  Ma 
tcs  &colles  intelligimus ,  q  ^°' 
virtutibus  eleuatur ,  &  qui 
cfuriunt&  fitiunt  iuftitia, 
quos  dominus  prouocat  ad 
bibendum  .  Qui.n.  bibcrit 


mus,&  tantamplcnitudine    tuoubicunquefeminaucrisin  tenaj&panis  J    dcaquiscius,  non  fitietin 


a  f  Incordibusfanftoruro.  b  TGtaiia  &  pinguedine  fpiri'ii(r»nfti. 

-^  -  b" 


habcat.vt  multahominum  ^  .  .         ^. 

milia  faturata fint .  In  prx-  b  frugu  tcrr?  crit  vbcrri mus  6c  pinguis.Pafcen  4 

fcntiquoq;loconondatur         -  ..-..—     . 

pluuiafeminilpirituali,  & 

panistcrr»  vberrimus  atqj 

pinguifi[im*,nifi  idola  dear- 

gentata  &  deaurata  fuerint. 


Mi 


a^i4Jie  veibi  Dei.  b  TEcclelia.  c  fCum  idolaiiiiifregcris.dTMitis  corde, 
qui  fcquitur  agnum  quocunque  letit,  &feniper  addex'eram  eft 

tif  r  in  poflcflione  tua  in  die  illa  f  agnus  ipa 


Gen.  j6  c. 
Oreae.j.a. 


cominuta&reputatainftcr 
quiliniu:nifi.n.vitia  abicce 


pleta,contcndunt. 


9 

lO 


xtcrnum.vndc:  Senediciie  do- 
minodefon.lfraet, 
e  InterfeBionis  multorum . 
Multi  enim  sut  vocati,  pau 
ci  vcroeledi.  Turres,  po-  jp* 
tcftatesdEmonum ,  velfu-  r& 
pcrbijde  quibus  Pfalm.r/rfi 
impitm  fuperexaltatum  &■  de- 
uatumficutcedros  Libani .  Has 


a  TApofloli  ducesgregis.  b  Filij  fcilicet  ludzorum  qui  per  iiinam.vel  Gen 
tilittm,qui  prralinzpullum  Cpnificaniur.  fSubiefti.  cfVi  fturtificent. 

ciose,&  tauri  tui  &  pulli  afinoru,qui  operan- 

a  TEcclefiam.uel  vnufquifque  corpus  fuum.  b1  hiltoriam  cum  fpiri- 
^—......^ tualifcnru.  c  fMigmaefthordcum  cum  palea.  , „ 

.  rint,  virtutesnonfubcunt.  c  tur  tcrram  tcommixtummigmacomedent,  %    turrcs  xdificarc  cupicbant 

ii^rn"     """"  b      T>a/cm«r .  Quidam  hxC  a  TSctipf«t«    bfASpiiieufanaoexaminatum.  cfOedieiudidi. 

■fquod  ventihvperbolicosCyritcmpori  d  j- ficut  in  area  ventilatum  eft .  Eteruntfuper 

btumcft  ven  bus  qui  CaptiuitatCm  pOpU-  a  TSanaosui.tutibuseminemes.velpIusuelminus.uelexpoluores 

tilabro  &  van  li  rclaxauit ,  in  ludaia  cDm-  diumoiumeioquiotum. 

no.  „u,,  .^„. — !.,„.  omnemmontemexcel{um,&luperomnem 


Commixtum  migma.  Ifaac 


a  f Do(flrinaEuangelij. 


qui  mouerunt  pedcs  fuos 

aboricnte,  quorum  linguce 

in  Babylone  confufs,  &  fa 

pcr  quos  cecidit  turris  ia 

Siloe. 

f    Et  erit  hix .  Cn  prsemiura 


hordeumfeuit,  quiaapud    coUcm cleuatumriuicurretium  aquarumin  n  laboris percipicnt,quia crca 


B  AUophylos  crat:&  centena 


fudicij. 


tura  liberabitur  a  leruitute 


Mi 


riam  hordei  frugem  rece- e  die  interfedlionis  multorum, cum ceciderint  iz  corruptionis .  Nonmirum 


pit.Et  Hofe?,  choro  &  dimi 
dio  hordei  adultcram  con- 
duxit.Saluatorquoqi  quin- 
Matth.  ly,  i,  que  milia  viroru ,  quinque  f 
fenfus  corporis&  lcge  Moy 
fi  fequentium,  hordeaceisg 
panib.  faturauit,  qui  in  alio 
locOjfrangens  feptempanes 


3  fDimones,munimentummalorum,&  principes  huiusffculi. 
b  «rPoft  iudicium.Sc  catlum  eiit  nouum  8c  terra  noua.  Qma  enim  ptoptet 
hominem  fafta  in  -lu»  laprupeiorarafunt.fol  &  luna  fuolu.nine  minorara. 

turres.  £teritIuxIun?ficutluxibIis,&Iuxfo  ^^ 


VFinitum  pio  in&nito.  a  f Scilicet  quandn  cieatus  eft  mundus. 

lis  crit  feptepliciter:,ficut  lux  fcptem  dieru,  in 

a  fScilitct.  bffSanando.    cl^Mortalitatem  pcccati  &  omnes  miferias. 

d  f  Abfolutf,utomnesDeo  fciuientesfignificet. 

fSan(iiorum.     «jFugiftdolor  &gemitui. 

&  in  fruft~ra  coiiiminucns,    ^^^ 4«^  alligauerit  diis  t  vulnus  populi  fui,  & 

J  ContritlOi      flliatllOr  miiia  triticeis  t>an!  *  ^**""'*  promittitpiatmia.conteuptonbusminaturfupplicia. 

busrepIeuit^quiEuangeli-hpercufllirapIagx  eius fanauerit.  Ecce  nomen 
cum  numerum  fequeban- 
•  -  tur.  Huiufmodipopuli,partemcomeduntpalcarum  in 

quibufdam  (equentes  literam:&  pcr  paleas  &  hordeum 
paulatim  proficiunt,&  tranfeunt  ad  frumcntum. 
d  £{  trunt .  In  die  iudicij  fuper  montes  &  coUes  erunt 
riuicurrentium  aquarum,quiabonaopera  fanftorum 
darebunt,  quae  oblcruantes  madata  impleuerunt,&  do- 
ftrina  Euangelij  appropinquantedie  iudicij,  prjcdicatio 
neElisE  &  Enoch  peneperoesgentes  abundabit.tr  er««£ 
/«pcr.IudjBi.multos  interfe£tos,&  ruentes  turrcs,  ad  Ro- 
mauum  referunt  imperium. vnde:  Ft  qui  tenct  nunc  teneat, 
donec  de  medio  fiat:q\xoA  eo  tempore  tanta  beatitudo  fuc- 
rit  populo  IfraeljVt  non  folum  valles  &  campeftria ,  fed 

montes 


«.Theff,i,b. 
C 


filuna  folis  fulgorem  reci- 
piat.  Quiaiufti  fulgebunt 
ficutfol. 

g     lndieilla.¥r  Auguft.Hic 
diespoteftintclligi,quopro  ^" 
mifit  dominusfanare  con-  &» 
tritionem  populi  fui.Hunc 
opinor  effe  diem,  de  quo 
2jZ<z\\zi\2i%.Bemdi6lus DomiHus  I*'|| 
Deus  ifraelyquia  vifna!4ir,(^c.Et 
14  Simcon.  Hic  pofitus  eHm  rui-^ 
nam,&  refurre&ionem  multo.  u, 
Hxc  ruina  eftpharif£Borum&  principum  quos  fignifica 
uit  Ifaias  per  turres.Si  quis  aut  falutem  hanc  in  fecundo 
aduentucontincre  intclligat,in  vtraquetiiaduentu  ma- 
xime  in  fecundo,fol  conuertetur  in  tenebras,quomodo 
crgoaugebitfolem,&  lunamdiequo  vifitabit  Diispo- 
pulu  fuum ,  quando  vtroque  in  tempore  quo  coepta  eft: 
liberatio  populi&  adimpletacftfolem  &  lunam  non 
minui  fed  contenebrari  ligamus ,  nifi  plane  folem  &  lu- 
nam  fandis  comparatos  inteiligamus,iuxta  illud .  Tunc 
iuHi  fulgebunt  ficut  fol,  &c.  Mj  ./; 

h    Ecce  nomen  domini.  Filius  in  nomine  patris.vnij.n.no-    . 
men  eft  patris  &  filij  &  fpirituflanai.  vii:  Baptizates  eos      ^' 

in  no-      F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Egredere  &  dices  ci.  idefi  idololatri<t,qH<e\ceffautt  quafi  in 
vniuerfo  orbe. 

2  Etdabiturpluuiafcmmituo  vbicunque  feminaue- 
risinterra  .  Scmen  paraboUce  dicitur  hic  verbum  Euangelicum, 
fecundum  quod  dicit  (kluatorinparabola  feminantis  Luc.  S.b.  Se- 
men  eft  verbu  m  Dei.  Et  recipientibus  ipfum  perfidcm,data  efi 
pluuiagratia  Dei .  Et  per  talem  modum  dicitur  Deuteronom.i  z.a. 

.  Concrefcat  vt  pluuia  dodrina  mea. 
5     Et panis  frugum  tcrrae  crit  vberrimus  84)inguis.  iHe 
e^panis  Eucharifii<e,qui  diciturpanis  frugum  terr<t,  quia  materia 
htius  facramenti  efipanis  triticeus  de  terra  produ^us,  &  continet 
ijiepanis  pinguedinem  grati^  diuina. 

4  Pafcentur  in  poflrcflSone  tua  in  die. j.  Chrijius.de quo df 
joa.i.d.  Ecce  agnus  Dei  qui  toUit  pecca.mun.&c.Pa/c««r 
fpaciofe  in  dtlatione  caftitatis  Ecclefi^,fecundu  qi  dicitur  Can.Ld. 
Qui  pafcitin  lilijs,donecafpiretdies  &inclincnt  vmbr^. 

5  Et  ta  u  ri  t  u  ii.^pofioli. 

6  Etpulli  afinorum.  alijinferiorespr^dicatores. 

7  Qui  operatur  tcna..laborado  in agro  daico  verbo  &  excplo. 

8  Commixtum,&c.  GloffafuperiHumlocumdicit,q)migma 
eil  hordeum  mixtum  cum  palea:&  eam  fequuntur  expofitores  no- 
ftri.Sed  huic  di8o  videtur  contrariari  quod  fubditur, 

^  9^  Sicutin  arca  ventilatucft.  i.purgatumapalea.  Quidau- 
te  intcllexerit  Hiero.per  mtgma,nefcio.Sed  in  Heb.habeturfic:Mix 
tum  forth  comedent.t.commixtionem  diuerforum  granorum  abfque 
aliqua  cotruptione  infua  bonitate  manentimTer  quodmetapbori' 

cc  intel- 


ce  intelligitur  congregatiofidelium  ex  lud^is  &  Gentilibus  &  va- 
rijs  nationibus,qui  incorporati  funt  ecctefix  per  pr^dicationem  apa 
ftolorum  atiorumque  prcdicatorum. 

10  Et  erunt  fupcr  omnem.  Vtr  montes  excelfos  intcltigun 
tur  apo(ioli,per  colles,  quifunt  montes  minores  pr^dicatores  altf. 

11  Riui  currcntium  zqm.i.abundantiafana dodirin^,eo  mo 
do  loquendt  quo  dicitur  fitpra  1 1  .Rcplcta  cft  tcrra  fcicntia  do- 
minijficut  aqug  maris  operientis 

II  In  die  in  terfeftionis .  Idefi  tempore  defiru&ionis  lerufa 
lem,in  qua  erant  mutt^turres,qu^  cum  muris  defiruBte  fuerunt  per 
I[omanos,&  illo  tempore  muttum  viguit  prtedicaiio  Euangelifper 
atiosque  difciputos  Chrifii. 

^    ^tcdt.Hicdenunciaturtiberatiofidelium  in fecundo  aduentu  Diii 
Chrijii,tunc  enimliberabutur  dpmalitatibus  vitepr^fentis.  Etdi 
uiditurin  duas  quia  primb  ponitur  huiufmodi  liberatiojccundd  dx 
monis abie&io ibi:Ecce  nomen.Circaprimumfciendum,qubdfecun 
dumfandlos  do^ores  &  cathoticos,in  finali  iudicio  mundus  innoua  Muj" 
bitur  Csf  meliorabitur ad  augmentum  gtorice  eleBorum,  qui  in  ele-  '»'']■ 
tnentis&  corporibus  cdeHihus  melioratis  videbunt  ctarias  reluce 
tia diuin<e virtutis  & bonitatis,fcim itlud  Sap.i  ^.a.  A  magnitU 
dme  fpeciei  creatura;  poterit  cognofcibiliter  crcator  ho 
ru  vidcri.  Decor  aut  corporn  c<eleftium  maxime  confiiVt  in  luce, 
&ideotuncaugebitur,&  hoc efl quod dicitur  :  Etcrit  lux  lunas 
Hcut  lux  foIis,&c.In  die  q.al.do.vul.po.fui.  qafidetes  refitr 
gent  in  corporib.  gloriofis  ab  oi  corruptione  etpmalitate  liberatis. 
14  Eccc  nomen.  Hic  cofequenter  agitur  de  deie8ione  demonis, 
Sciendum  tamea,qubd  Hebr.  & expofttores nojiri exponuntpar- 

>  tem 


M  O  H^  .A  L  l    l    E   K^. 

14  Ecce  nomen  domini .  Hic  ad  litera  defcribit  dciedlio  d«- 

t  monis 


monis  in  iiidicio  finali.Etfic  cxpofitio  ifta  no  Iblu  eftli 
teralisj  fed  et  fpiialis,  pg  quod  aliam  addcre  n5  oportet. 

t  MOtiyi' 


s^ 


a  f  Ad  cUfflnindum  malot ,  &  tcmunerandum  bonos. 

h 


Ifai^  Cap.XXX. 


286 


b  5^Poft  multa  tenipoM.  c  Tln  vindiflamorenoflro; 
H  f Rejirobs. 


r(ura. 


IX 


innomine  Ta- 

tris,6~-  rilij,& 

Spiritusfahd:' 

noninnomi 

nibus,  icd  in 

nomine  q3 

cft  Dcus. 

a  Spintus  eius 

velut  torrts  in 

undans.  Sicilt 

torrcns  ina-        ^  .    _ 

danscu  per-  d  fandificatxfblcnnitatisj&lastitiacorclis  ficutquipergitcumtibia 

t^onortt^  ,,  /-«.  ^  ^'lndxiin  templum.raaftiincceluni  ^ReditadpoEaam  malotum.  b,TVenithora,vtomn^iqui  inmonumentis. 

lunt  audient  viicem  lili)  D;!,J;  proccdentj&c.  c  l^ln  iudicio. 

ut  intret  in  montcm  Domini  ad  fortem  Ifrael .  Et  auditam  facict 

a  5"Patrr.  b  Tvl.ionem  malorum.     cfFilij  quiScverbum.    d  f  Ite  mjledifti  in  igncm  ittcrnum.  cfFilij. 

Ddminus t gloriam  udcis fiise,  &  terrorem  brachij  fuioflendetin 


dicatione  A-  D 
Domini  vcnit  de  longinquo,  ardens  feor  eius,  &:grauis'ad por-       ppstoloru, cQ 

a  TVeiba.    b  ffilij.    t  TDiccnJo:  Efuiiui,5cnondedillisraiIiim:>nducaie,  t>c.  ^       VjCntCS  ad  fi  - 

,  d  fltemalediiniin  igneraaternum.    2 

tandum .  Labia  eius  repleta funt  indignatione,  &  lingua  eius  quafi  3 

a  TDiabolum  Sf  membraeius.  4 

^  ignis  dcuorans.  Spiritus  eius  uelut  torrens  innundans  ufque  ad  me  5 

a  TDiabolumqui  rubieftos  tiahit  inr"inam.1Uiiminationcm."  <> 

dium  colli ,  ad  t  perdendas  Gentes  in  nihilum ,  &  fr^cnum  erroris  7 
c  quod  erat  in  maxillis  populorum.  Canticum  erit  uobis  ficut  t  uox 


Gcntcs  ad  fi- 

de  venerint, 

&  idolarelin 

quent. 

c    Car.tiat  erit 

■pobis  .      Poft 


uenerit  vfq; 

ad  collum , 

animantem 

fuffocat,  fic 

noDc  fpjj-jfus    irae 

I  ^Dci,  iniudi- 

!  -^cio    impios 

^p-iuffccabit  : 

**|'°"Fmem  om- 

bI'.    nium  venil- 

nur  fe  {^nificat, 

'"'^ficut  torres 

1       fuffocat    cii 

adcuiuscol 

IQ  peruenit , 
^  fic  Dei  iudi- 
^'"'jciumnemi- 
oio-nc  tranfibit  impunitum. 
'I    b    i^o(i  m:i«majr/tfM.VtprovoIuntatcdiab6Ucirain 

ferrentur.haccperdet  Dominusin  dieiudidj,vel  inpra: 

dica- 


poenam  ma- 
loru  agit  de 

9  g!oria  fando 

10  lum.Sicutfi- 

11  lijlfrael  tran- 

12  fitomari  ru- 

13  bro,  cumvi- 

14  diflTcnr.    Pha- 

1 5  raone  &  Ae- 
gyptios    fub- 

i6  merfos,  culae 
17  titia  dixerut;  g 
Cantcmus  domi 


a  clte  miledift.  in  igncm  artfnum.  b  f  Ignisfuccenfuseft  infu.meo.Scar  vfque  admf.  &c. 

cdmminationemfuroris,&t  ilammaignisdeuorantis.   f  Allidet 

a  l^ln  circiimiiueiust;mpflb!  vilida.  b  TLapidaiionetiibulationis.  ^Sentrntia  ternbili. 

in  turbine ,  &  in  lapide  grandmis .   A  uocc  enim  Domini  f  patebit 

a  TDiabolus  ficmembia.     b  TVitionis.  c  THoc  contiaOiigenem.  d  TFerculIio  vltionis  zterna:. 

e  fNon  tranlitorius. 

AfTuruirgapercufruSj&erifJ^tranfitus  uirg;^ fundatus  quam  re- 

a  TVinon  cianfeac.  li  TI.a:titiafanAoium. 

TDiaboIum.  TP"'bituriuliuscumvider!t  vindiAam. 

(juiefcere  facictDominusfiipercum,in  citharis,  &tympanis,  &in  ^^  damnato  dia 

a  TR.eprobos.     TD*"iones.  b  ^'Itemjlediil.  in  ignem  aiieinum  qui  pisparatus  eft  diaoolo.   c  ^Ab  initio.  •"    I^OIO  OC    meill 

bcUis  t  prascipuis  cxpugnauit  eds  .    Pr^parata  ell  enim  ab  heri       brisfuis,fan- 

tiaexultabunt  in  Dei  laudibus,  eodem  modo  in  conuer 
fione  Gentium.  Exod.ai.i. 

d    ^yicMf^wJ/^er^/V.PreceptumeftfilijsIfraeUvtdecimam  i-,^"'-*^;*?; 

<0  bonorum 


18 

19  noghriofeenm  Exod.ji.a. 

20  e^f.  Sicindie 

21  iudici/  tranfi 

22  tomundo,  & 


Num.  i8.d. 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

^  tem  \Jlam  ad  literam  de  deieSione  Sennacherib  I{egit  ^AffyriO' 
rum  venier.tis  conira  lerufalem ,  quando  exercilus  eiuspercujfus 
fuitab  angelo,ftc  ^corpora  bellatorumfucrunt  incinerata  inta5iis 
vciiibus  &  armis,  ftcut  diBum  fuit fupra  feptimo  capitulo ,  &  ai 
boc  fatis  poffet  appUcari  liteta .  Sed  contra  hoc  videtur,quod  dici' 

p  tm  hic  in principio:  Ecce  nomen  Domini  venit  de  longinquo .  Ex 
quo  videtur  Ifaias  loqui  de  tempore  longinquo ,  quod  efl  tempus 
iudiciij  finatis ,  &  non  de  propinquo  feu  prxfenti  ,  cuiufmodi 
fuit  di^a percuffio  Sennacherib ,  quia  fuit  tcmpore  lfai<t  vt  habe- 
tur  4.  Re^Htn  ig.Item  quod  dicitur  in  fine  huius  ca.  Traparata  efl 
enim  ab beriTophet,  &c.ideflpcenagehennalis,fecundumquod  di 
citur  ab  omnibus  expofttoribus  Hebrigis  &  Latinis .  ideo  videtur 
Jfaias  hic  loqui  de  tempore  finalis  iudicij,in  quo  damones  cu  dam 
natis  retrudcntur  in  inferno.Et  hanc  fententiam  fequitur  hic  magi 

•  fter  Alexander  de  Mes ,  qui  fuit  maximus  tbeologut  temporibus 
&  fuis .  Jgitur  fecundumhanc fententiamhxc pars  mtres  diuiditur 
■  fartes:  quiaprimb  defcribitur  aduentus  iudicis  terribilis  impifs,fe 
I  cundo  deleHabilis  iusiis.ibi:  Canticum  erit,  &  tertio  vt  abie£liuus 
^     damonis.ibi:Et  auditam.  Circaprimum  dicit  ifaias:  Eccc  nome 

*  domini .   quia  in  iudicio  apparebit  dominus ,  quia  iudicatusfuit 
coram  Tilato,vtferuus,  &  abieSusi 

1  Venitdelonginquo.  quiaatemporejfaiaeratmagnadi- 
flantia  vfque  ad  tempus  ludicij. 

2  Ardcns  furor  cius.  quiaignis  conflagrationis  pr^cedet 
aduentum  iudicis. 

3  Et  grauis  ad  portandum.^a/d  terribiliafigna  apparebunt 
frope  iudicium. 

4  Labia  eius  rcpleta  funt-  contra  reprobos,contra  quos prc- 
feret  tlUm  fententiam:lie  maledicii,  &c.  Matth.  z  5  .rf. 

5  Et  lingua  eius  quafi  ignis  deuorans.  quiaper  fentetiam 
ab  eo  prolatam  deducenturad  ignemgehennx  interminabilem. 

6  Spiritus  eius.  i.eiufdem  indignatio  contra  reprobos. 

7  Velut  torrcns  inundans  vfque.  qttia  nonpotcrunt  pu- 
nitionem  etus  euadere. 

S    Adperdendasgentcs.  f.quantumadreprobos. 

9  Et  fr^num  erroris.  quia cognofrentfe  erraffeMla tamen  co- 
gnitio  non  erit  eis  vtilis,  fed  magis  affiiHiua  pcr  remorfUm  cofcien 
titt,dequodaiiur  infra  Wr^.Vcrmiseorum  non  morietur. 

10  Canticum  .  Hic  defcribitur  di3us  aduentus  deleBabilis 
tkRij  qui  iunc  Utubuntur  nonjolum  de  fuaglorificatiorie,(ed  etia 

'  de  reproborum  punitione ,  applaudendo  diuinx  iufliti.e :  &  hoc  efi 

jjL  j     quod  duitw  .Canticum  erit  vobis,  fcUicet  eleciis. 
"        II     Sicm  vox.  liceiiinHcbrp. 

i  i  Sanftificata:  rolcnnitatis././o/e««/w»T  Vafthalis,in  qua 
pltj  Iff^el  Uudauauut  dommum  pro fto  exercitude  ^cgypto  ,  in 
quo  figuratusjuit  exitus  eleHorum  de  omni  poenalitaie,  quando  ad 
C(£tum  iransjerentur  gtoriofi  in  anima  &  corpore. 

»        ij  Et 


15  Etlxtitia  cordis.  Lyficutimportathicaqualitateni,quia 
Iftitia  elcBorum  tunc  excedet  cmncm  Imtiam  qu^  poteli  exprimi 
d  nobis :  fedpropheta  vtitur  talibus  exemplis  hominihus  ccgnitis: 
quia  fecundum  quod  dicit  Greg.  Balbutiendoproutpoffumus,exccl- 
fa  Dei  faBa  refonamus. 

14  Et  auditam.  Hic  confequenter  oflenditur  diHus  aducntus,vt  ^ 
damonis  abiediuus:  quia  tunc  auferetur  eittspoteftas  inducendi  ho 
mines  ad peccatum.  Etquia  tutic cum  reprobis  retrudetur,in  infer- 
num,ex  quorum  pcena  augebitur  pcena  dmonum,ficut  gloria  ange- 
lorum  augmentabitur  exgloria  ele8orum,quos  induxerunt  ad  meri 
tum.ideo  dicitur :  Et  auditam  faciet  dominusgloriani  vo- 
cis  (ux.dicens  eltiiis:yeniteber.edi8i.&c. 

15  Et  tcrrorem  brachij  fui  oftendet .  in  d/emonHm  deie- 
Bione. 

1 6  In  comminationem  furoris.  cum  dicet :  Itc  maledi- 
fti  in  ignem  2Bternum,qui  paratus  eft  diabolo  &  angelis 
eius,Mj«fe.25.6. 

17  Etflammaignis./.^e/;MrtA 

i8  Allidct  in  turbine  & in  lapidegrandinis./;f»'i/?a qu* 
funt  hominibus  ternbilia  intetligitur  terroriudicis. 

19  A  voceenimdomini.  idcfl  fentcntiaiudicij. 

20  Patebit  Affar.i.diabolus,qui  hic  ad  literam  incelligiturfub 
nomine  regis  ^ffur,  qui  multum  afftlixit  populum  domini,ftcut  fu- 
pra  ^.ca.fub  nomine  regis  Babylonts figntficatur  diabolus ad  lite- 
ram,vt  di£lum  fuit  ibidtm. 

21  Virgapercuflbs.  ideflvirga  diuinje  fententi^. 

22  Eterit  tranfitus  virgsE  fnndztns.ldeflfirmus  &flahilisi 
quia  itla  fententia  crit  irretra^iibitis,ideo ftquitur. 

21  Quam  requiefcere  faciet  dominus  fuper  eum.  qutti 
fcena  itlius  fententije  tenebiteum  deprcffum  inperpetuurn. 

24  In  tympanis & cytharis,in bcllis pr^cipuisexpugna 
uiteos.  Ter  ifiainteltigitur  eleitorum  letttia  depotefiatedpmo- 
num  eicBa,fecundum  quod  dicitur  Apoc.\  2  ,c.  Audiui  uoce  ma 
gnamdecoelo  diccntem:  Nuncfadacftfalus&  virtus 
&rcgnumDeinoftri,&  potcftasChriftieius,quiaproie 
ftus  cft  accufator  fratrum  noftrorum. 

25  Pr2paratacft.n.ab  heri  Tophet./(/efi  gehennfpcena,fe 
cundH  expofttores  Hcbrps  et  tatinos. Topljet  enim  vno  modoftgni  Tophet. 
ficat  taxationcm  vet  amptiationem:&  ideoftc  nominatur  gehenna: 

quia  omnis  homo,qui  non  re(lringitfomitemfuKm,fed  magis  la.xat 
ei  habenas,  cadit  ingehennam,vt  dicitgloffa  Hebraica.Dicitur  au- 
tem  prpparata  ab  heri ,  idefl  afecunda  die  creationis  mundi,vt  di- 
cunt  atiqui,  quia  ab  ilta  die  nonfuit  nudiufiertius,fed  tantum  heri. 
Sed  hoc  non  eft  veriftmilc,  quiafecunda  diefaSafuit  diilinHio  cx 
li  ftderei  ab  aquis  inferioribus ,  &fuperioribus,vbi  non  eft  gthen- 
na,fed  circa  centrum  terre,vt  dicuntfanili  doHores.  Item  ratio  eo~ 
rum  magis  conctudit  contrarium ,  quia  fifccimda  dics  fuit  prima 
lubens  heri :  fequitur  qubd  non  ipfa  fuit  primum  Imi ,  fed  magis 
dies  pr^cedens :  &  idco  melius  dicitur:  quoi  heri  hic  accipitur  pro 

.5«  princi- 


Zj        GIoford&NicoIaideLyra 


.88 


^  bononim  fuorum 

A  djioofFcrrct,  dato- 

t  etia  jpfi  rc  rcm  bonoru  glori 

S'*  ficatcs,  fic  fandi  in 

iudiciooffcretma 

nipiilos  fuos  exul- 

tantcs 


a  TVallis  j«hennx.    tjTOranipotenti-    c  TTmpijs. 

Tophet,  t a  rege prsparata :  profunda  S^dilarata,  nutri- 

3  11iiii)ij.   bilrj.     TMetaphoro  fi.itiicnnii,8c  voluntatf  doiniiiifuccendetiir. 

menta  cius  ignis  &:fligna  multa,fla  tus  domini  ficut  torres 

•  Quod/ianimascxtiut  vcl  eicutit, 


fulphuris  fucccndens  eam. 


TGehennam. 


I 

2 

3 
4 
5 
6 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

JC  pfincipio  temporisjn  quo  Deus  ccelum  creauit&ter^am,  ita  quod 
Jicut  tunc  ftcit  catum  cmpyreum  pro  eU8is ,  ita  &  infcrnum  pro 
reprobis. 

1  A  regc pra:parata./</f^ <»  Deo quiregit  vniucrfj;  quiaftcut 
fecit  babitationcm  cleHis  in  C(tlo  empyreojic.etiam  nprobis  in  in- 
ferncln  Hcbr$o  habetur.  regi  pr^parata:  idefl,  dtemani  &  angelis 
eius,qui  dicitur  rex  fuper  omnes  fiUos  fupttbi^,  Ub.  4 1 . 


tantes,  &  Deulau-  D 
dantes,  &  Gcntes 
coucrfae  fimiliter. 
a  sulphurts.  In  in- 
ferno  foctor  into- 
lcrabilis  &  inextin 
guibilis  ignis. 


2     Profunda.  quiadtcitureffe>circacentrumterr£. 

j     Etdilatata.  qttiamultivaduntadferditionem,fccmdumdi- 

iittw  falua!oris,A1at.j. 

4  Nutriraentaciusignis&lingua  multa.  per  hoc  deft. 
gnatur  acerhitas  pame. 

5  Flatusdomini.  idejl  effe^us fua  iufiitif. 

6  Sicut  torrcns.  per  hoc  etiam  oflenditur  horror  illius  pcsn^^ 
&  quodimprdirinonpo/f.ty  eo quod procedit  Jecundum  ordinem 
diuirif  iuflltie. 


B 


AD  D  I  T  10    I. 

In  c.i  o.  rbi  dicitur  in  poftil.  Ploras  nequaquam  plorabit. 

Licet  patres  vcteris  tefiamenti  defiderajjtnt  aduentum  Chriftiy 
uon  tamen  leguntur  pro]dilatione  hijius  aducntus  plorafte.  rndehoc 
quod  rf;«r«r:Plorans  nequaquamplorabir,W</cf«r/»re///g?- 
kum  defanBis  ecclefi<e  Chrifii ,  qui  pfrfecutiones  aduerfariorum 
pro  amore  Chrifli  gaudenter  toterabant ,  ftcut  de  apcftoits  legitttr 
w^t^.j.g.Ibant  Apoftoli  gaudcntes,&c  Et defancVts manyn 
bus  frequenterle^ittur ,  tp  tormentaftbi  illataUtanter  fuftintbant. 
Et  dc  iflis  (//c/f.Plorans  ncquaquam  plorabit .  Tatres  vtrd 
antiqui^teSiamentitribuiationibus  aduenientibus  anxiabantur ,  & 
quandoque plorabant,vt  patet  de  lacob  Cen.^  7.  &  de  E^^^chia  in' 
fra  ^8.  ({atioautemhuius  differentif  videtur  efte  pajfio  Chrifli , 
quamjanEli  ecclefiaconftderant,vt  iam  experti.  .Antiqui  verb  ccn 
pderauerunt ,  vtfuturum ,  nondumfaSium .  Conflat  autem,  quod 


^n  ea  1^11  ^jum  in  atiu  magis  mouent  qudm  ea  que  -Junt  tnpoientiu.  ' 
A  D  D  I  T  I  O     II. 

In  eodem  cap.vbi  dicitur  inponil.'-Et  franum  erroris.  quia 
cognofcent  fe  erraffe 

Hoc  quod dicitur :  Et  froenum  erroris,  quod  erat  in  ma- 
xillis  populorum  canticum  erit  vobis,  &c.  cominuaturjub 
•vnafententia.  ^d  quod  fciendum,  qubd  diabolus  ante  eius  eie8io- 
nemfeu  reclufionem  ,ftc  dominabatur fuis  poffejfis ,  qubd  trabebat 
eos  ad  libitumfuum,ftcut  afcenfor  trahit  equum  cumfeno.vnde  in 
g/o.ybi  dicitur.-Etfrenum  erroris:  dicit  dominationem  diaboli,  qni 
fubditos trahit  ad  ruinam .  Quod quidemfienum  erroris  in  canti- 
ctm  erit  vohisfcilicet  eo  modo  quo  dicitur  :  Cantcmus  domi- 
no,  glorioseenimhonorificatuseft  jcquum  &afcenfo- 
rem  proiecitin  marc.C^teraexponantur pront in poftHla. 


frefpexerunt 
t  cx^uigeruc 


Ier.4t.<{. 

Bful.  ij.b. 


CAP.    XXXI. 

./in  qui 
dejcedut 
in.Aegy 

pr^.Egit  a 

bonorQ 
&  de  poena  repro- 
borum,nuc  rcuer- 
titur  ad  reliquias 
qua:  remanferunt 
in  terra  luda  du- 
(Xo  Scdechia  &  b 
alijs  in  Babylone.  c 
Sed  prius  monuit, 
ne  :irent  in  Aegy- 
ptum:modo  quia 
ierut  minatur  ma- 
lum. 

b  T^on  funtconfifi  fuperfanBum  Ifraet .  Non  Otquifierunt 
cordeXed  verbis :  Dixerunt  enim  ad  leremiam :  Ora  pto 
nobis  dominum  quid  agere debeamus ,  6c  noluerunt  ;,obedire. 
Cuifimile:  Deum  noninuocauermt.  Quod  dema!is,Sa- 

cerdo- 


C  AP-    XXXI-      .. 

Vf 'inote  Clialua.ini.  ..   ,i.vccptadoniinicontemnentes. 
f  Spcrantes  in  idoloi.itri4,qui  cuttum  Dei  habete  fc  iaftant. 

Ae  qui  defcendunt  in  Aegyptum,  ad 

a  ^Quacicndum.  bfNon  indominoiFallax  cyuus  ad  falutem. 
-       -  b'      "  -       «       . 


pt 


aiixiHumin  equis  fperantes ,  &  habcn-  ^ 

Aegyptiotum  Eijuum  &alcenl'orcm  proiecit  in  niare. 

tes  fiduciam  fuper  quadrigis,  quia  mul- 
tx  funt,  &  fuper  cquitibus,  quia  pra:-  b 
ualidi  nimis,  &  non  t  funt  confifi  fu-  ^ 

'  TvilJ  manentibus  in  tcria  fua,perlereraiarapromittebat  auxilium. 

per  fandilm  Ifrael ,  &  dominum  non  t  requifierunt .  Ipfe 

a  TOmnipotens.  b  INabuchodonofor.velabfolutcmalum  idell  rem.non  perfonam.    ^ 

c  TQli*  loquutu'.  eft  per  letcmiam  5c  Ifaiam.    6 

autem  fapicns  adduxit  malum ,  &  verbi  fua  non  ab rtulit.  7 

a  TFacicndo  irrita.  b  TTribum  luda.  c  Tlnctedulotum.  8 

Et  confui^c  t  contra  domum  peflimdru,  &c  cotra  auxilium  9    Aegypto  periclita- 
^  i  lo  tum,&  in  luto& 

in  latere  feruifle  ibi,  Dei  populum,  qujefpiritualiter  dici 
tur  fomax  ferrea .  Vnde  in  Apocalyp.  locus  vbi  cruci-  ^p  ttt 
fixuseftdominusjfpecialiter  vocatur  Sodoma  &  Ae-  * 
gyptus. 

Quia 


cerdotibusdidtura 
cft. 

C     Ipfe  aute  fapiens.  , 
vnde  Id-em.M<7/c-  " 
dictis  irjmo  qui  conft- 
dit  in  Ijomine ,  c!r  po- 
nitcar.&c.Tc.tzWbi. 
Vanafalus  homints . 
Poflumus  hoc  in- 
telligere  fuper  cos 
qui  in  pcrfccutio- 
nis  tempore  non 
confidunt  in  do- 
mino,  ledjn  fxcu- 
li  auxilio,  riefcien-  Ge 
tes  Abraham    in 


NICOLAVS  DE  LYRa. 
C  A  P.    XX XL 

AEqui  defccndunt.ToJ^j 7oc«?Myf^  Ifaias  cotra 
regnii  Itidf,e6  quod  cx  diffidetia  diuini  auxilij  recur 
rerunt  ad  bumanit  tempore  regis  Sedechi£:l}ic  ex  ft- 
mili  ca  loquitttr  contra  regnu  ifrael  tfe  Hofe^,qui  vt 
euaderet  reddere  tribuiu  regi,quod  regi  ^jjyriorum 
dare  confueuerat,miftt  nuncios  ad  Sujach  rege.Aegypti  ,&  ftcex 
eius  confidentia  rebellauit.pp  quod  Salmanafar  r^x  .Aftyrioru  ve- 
nit  contra  eti,(&  regnu  eius  dejiruxit ,  vt  babetur  4.  t(eg.\j.  Sdm 
hoc  igitur,  tjiud  capitulu  diuiditur  in  duas  partes,  quia  prim  b  poni- 
tur  deftruBio  regni  Ijrael  ex  difia  ca.  Secudb  faluatio  tegniluda  f 
Diuifio.  tuncroneoppofita,ibi:  Quiah^cdicit.  Circaprimiiftiendu,  qi 
ftcutregnum  ifraelfuit  diftruiiu  ex  mala  confidentia  fuper  ^egy. 
ptum,fic  rex  ^Aegypti  cum  Juo  exercitufuit  dudius  a  Tslabucljodono 
for  rc^e  Bubylonis  quarto  anno  loachim  filij  Iofi^,vt  habetur  lcre. 

46.& 


^6.&  ijoc,  quiafalfam  fiduciam  dederat  regi  Ifrael,  &  vtrumque 
iftorim  denuciat  Ifaias  htc,et  patet  litera  ex  di^is  paucis  exceptis. 
1  Vns  qui  defcendunt  in  Aegyptum./  de  populo  ifrad. 
%     Habentes  fiduciam  fuper  quadrigis  quiajiiultg  func. 
ad  portandum  arma  &  omnia  exercttui  neceffana, 

3  Et  fuper  equitibus  quia  prf ualidi .  tunc  enim  .Aegyptij 
erant  tn  armis  famofi. 

4  Etnon  funtconfifi  fuper  fandum  Ifrael .  idefi  fuper 
Deum  quiJanBificat  Ifrael. 

5 
6 


Ipfe  aute  Czpkns.i.ipfe  Deus  cuiusfapienti§  noefl  numerus, 
Adduxit  malnm.f.pcenefuper  regnum  Ifrael. 
Etver.fua  qu^  perprophctas  dixit  de  dcfirudionc  regni  IfraeU 
Non  zh(\liiit.f.ab  effe8u,jed  ca  impleuit. 
Etc6furget,&C./.>-eg»«  ifraeUqui  vitulos  atireos adorabant. 
Et contra  auxilium .    ide^ contra  regem  .Aegypti ,  regi 


7 
8 

9 

10 

Ifrael  auxiliim  promittenii. 


*  Aegy- 


M  0  \.A  L  l  T  E  B^ 


t 


I  Vg  qui  defcendunt  in  .Aegyptum,  &c:  Hic  ad  literam  ar- 
guitur  populus  Ifrael ,  eo  quod  ex  confidentia  rcgis  Ae- 
gypti  rebellauitregi  Aflyriorum:  propterquodfuitare 
geSalmanafarcaptiuatus.JVIoraliter,perhocfignanturil 
li  qui  proccdunt ad  bcUum , magis  confidentcs de  appa- 
ratu  raagno  incquitibus&  ca;tcris  bdlicis  difpofitioni- 

bus 


busquam  dc  Deo,  propter  quod  frequenter  fuperati  le- 
guntur,&  per  expcrientiam  videntur .  Per  hoc cciam  fi- 
gnanturilli  qui  in  bellacontra  vicianimis  confiduntde  Mo  » 


virtute propria,propter  quod  aliquando  dimittuntur  ca  ^^.'  ,^" 
dcrcin  viciaenorraia,  vtficcognofcant;propriamfra-  {•„^1,» 
gilitatem,&  humilientur,&  in  bonum  mclius  reformca 
tu r,propter  quod  fubditur :  Conuenminificut  in profundm 
recefjeratis  filij  ifrael, 

■\  MO  /^^- 


iSp 


Ifai^   Cap.XXXlIl. 


2^ 


^  a  l^w  h£c  dicit.Hoc de  illis  qui cum  Scdechia in  captiui 
A  tate  dudi poft  7o.3nnos  domino  mifcrante  reuerfi  fiint, 
4-a     csfis  in  Acgypto  Ifraelitis  &  Acgyptijs,in  quorum  auxi- 
lioconfidcbant. 

b  Quomoiio ji  mgiat  l;o,  *  Procopius.Lconefcruntpon- 
qiia  rugitu  primu 

1  TAegyptiorum.  bjf  Aegypiius 


greges ,  &  paftorcs 

tcrruerit,  eolcie  ag- 

grcdi.  Adhuncmo 

dum&dominusip 

fcpoftquamminas 

propofuif,non  poe- 

ritentes  vicifcitur,  a 

quod  vcl  in  fupcr- 

bientib.Afly-rijsvi    b 

deas  :  atq;  etiam  cn 

abaccolaruiniuria, 

quam  poft  reuerfio 

J3cm  patiebatur ,  If- 

rade  tueri  placuit. 

ttuerit  Nondefuntg  fimi 

vum.  litudincm  leonisad 

.  .^lfraelitas  refcrant, 

lubit.  ^y-  ^^  ferarum  qui 

dem  mctum  erga  c 
Dcum  ducem  fuu 
retinucnmt.  Vndc  d 
&incosfelconum 
more  gcflurum  fi- 
gnificar.AliasfipcE 
Hitere  &  rcfipifccrc 
contigcrit,cofdem 
ic  3u:s  infiar ,  qux 
puUostuctur  cfle^p 
redurum . 

-i^TicIec     Sic  pfotej^n  domi- 
;',nus.  Itafccitdomi- 
nusconrraSamari- 
taaos,qui  impcdirc 
conatifuntjcdifica- 
C  tionem  «cmpli .  Et 

cb     in  temporcMacha- 
ba:orum  in  paucis 
:      muUosfudit. 


intelligibih-s , non  viri  gladio,fed  vcrbo  diuino  pcufl-as  D 
cum  fuis  poteflatibus  in  abyfliim  dctrufus  eft.  ' 

d  CoKMfj^miW.  Inprophctiancctcmporis  nJchiflorioe 
ordme  fcruat:  locutuscft  dc  ilhs  qni  fub  lefu  Saccrdotc 
magno  rcuerli  luntdccaptiuitatc,modo  rcucrtitur  ad  te 
,,    ...     ,  poraEzcchiac.Ad- 

j^   cTFrrigilK.    H  «r  Inuicibni'. 


opGiantium  iniquitatcm.  Aegyptus  h  Jmo  &  no  D.cus,  & 

.Vnqiiil'u5cor.(:.'i^  bfCi.dehcifns^  _  c  ^Laxabir  habenas. 

cqui  eom  caro  6c  non  ipiritus.Et  ciominus  inclinibit  ma- 


b^luda 


s 

6 


1  monctautcm  pio- 

2  pliera  tribLiIuda& 
i  Beniamin,vtanicq 
4    Scnnachcribreuer- 

tcnsde  Acgyptocu 

Aflyrijs  vcnirct  in 

Icrufalc  ficutin^^- 

fundo  malorum  rc  1  ellauxilio. 

ccflcrant,fictotdaf 

fcclu  mcntis  rcdi-     , 

rcnt 

•2«  Procopiu.^J.Sym- 

machu.s.p(x:nircmi 

nifihj  Kiacl,  ficur 

de  tranlgrcdicndo 

^fundc  cogifailis. 

Significarante  cos,  ^ 

qua:  mala  funt.ahe 

cogitarc,  quscDci 

autcm.fupcrficicte 

nusiquirere5c  me 

ditari. 

e  /2'">  f^ /«  y/.  Sion 


iri  fu: 
teote. 


anl. 


afAevPtius,  

numfuamj&con-uet  auxiIiator,&cacletcuit  pr^ftatui* 

•fA  Nubuciiodonofut. 

auxilium:,(imulq;  omnesconfumccur.^Qjjia  h^cdicitcio 

1  Deiribu  lud.i. 

minus ad  me  :  Qu.omodo  fi  rugiat leo,  &; catulus  leonis 
fupcrpr^dam  fuam,cumtoccurreiiteimultitudopailo- 

5  Confiius  vinbus. 

xum,i  vocc  eorumnon  formidabit,  &^a  multitudinceo- 

C.vliferando. 

rum  non  t  pauebit,{ic  defcendct  dominus  excrcituum  vt 

'  r    an«''  un  j-ftnfor.         b  *\  Non  contra. 

prxlicturfuper monteni  Sion,&{uper  collcm  cius.  Sicut 

aiStcucgallinacongic^aipjiijs.  ^^Sicuc  .iquilaprouocat  pulius  fuos  ad  volandum.  ^Sup<-Tpu1ius. 
4[v  [  priuct^s  flicnuus  6c  prouidus> 

auesvolates,  ficprotegctdominusexercituumlerufalcm, 

a  «iFoenitcntes  pugnaiite  iloinino  pr.j  vobis. 

protegcns  6^  liberans,tranfiens  &  faluans.  Conucrtimini 

a^C^i  ii  p.ofundo  confilio  &  prccato  leccUilUs  a  doininj.  bf  Conueriiiuini:ii  enim  con- 

uerfi  fjftiti-.In  d  e  illijStc. 

t  iicutmprdfundura  lecefrcTatisiilij  Ifrael.   In  dicenim 

a^Moncnic  Eicchiacum  Jibcrafleii.ij  dominusde  manu  Aflyiiorum.  f  Vd  fecundum  quof.lim 

ponrediiuin  a  Rabvlonicacspt  uita'.e  vlquead  aducntum  domininuaquam  filii' Uiael  id  '*  <. 

"■  '    '  ■         "  iiccthgna,fGcnum, 

ftipulamqueconfu 
mat. 

•li  Procopius.Log- 
tur  dcDeo,qui  Ba- 

9  byloniumfuflulit. 
Atq;  hoc  ignc  illos 

10  comburit,quieius 
» I  vrbem  ^  ccdcfiam  p 
1 4  auii  funrcontemnc  m\  %6. 

13  re  ,  dc  qua  diduin  P&I.44. 

14  lcgimus,  Gloriola  dU  t  a  vexiUo, 

15  ^h  funt dc le  ,  cuitas 

16  Dti.  Et,  FluTninisim- 
peius  ijffiiat  ci.iitatc 

17  i>e!,  Eftcnimignis  ^ 

Chriflus ipfc  protcxir. Tum  dcmum  enim  ad  ipfam  vcr      dibanus,vt  vniufcuiufque  animxli£?ll!i,fa;mim  &  ftiou 
bum  rcdi;t,  cura  fublato  idolorum  cultu ,  &  Aflbr  iple      lam  comburcrc  valcat.  ■  ^ 


7 
8 


ccclcfiainquait^nis  - ,  ,. 
&caminusqui^dc- ^"^5= '•;•"'• 
uorct  pcccarorcs  fci 


*  Procopius.  Qui-  c 
dam  hxc  incidifle 
putantinca  tcmpo 
ra,quibusIcrofolY- 
morum  ccclcfiam 


btCro  qu  |i'i5capia<.'lt  ciuitas  veltra. 

illa  abijcietviridola  argcntifui^&idolaaurilui,  qua;  fe- 

TSabpattcEzschiT.         »f  Aflyriuscums  mttu  fneitis. 

cerunt  vobis  manus  vcftra:  in  peccacum  .  Et  cad:t  Aflur 

af  i'ed  Dei  qui  noctac  vna,  caxxv.  niilia  ex  e:s  perculiir. 

in  gladio  no  viri,&  gladius  nou  hominis  vorabit  eum,&: 

aVScnnichriib  ciun  paucis.  bfVeftigales  Nariuchodonofor,&  poftca  Miie  ln  &  Perlis  r 

fugiet  non  afacicgladij,  &  iuucnes  cius  vedligalcs  crunt: 

t^Ex-c.fut.  u!Angeli.         cfDeficiet. 

&tfortitudo  ciusa  tcirorc  tranfibit^&cpauebuntt  fugien 

atEt  decem(vtaiunt)quiifuerfi  funtcum  eo.        bTSuj.fjdicta,fcilii;ctpiom.lji. 
ci  VI  adueilarios  conrumat,licut  flamma  (lipulam,vcl  ligna. 
^nilectionis  in  pisfen',  ecclef.   qu«fpccul«urin  tuiura. 

tes principes  cius.  Dixit  dominus  cuius  ignis  efl  in  Sion, 

.n^fleiiiiuJoardoris  &  ihariuris  in  cxlcll i patiia,  vbipacis  vci«  viCopicnacfl. 

&  t  cimimis  cius  in  leruialcm. 


intdli- 


CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

>  ^  !•,  •^^S>'Pf us  homo. Etfic  efljub  Dco  adpunimdim  illum pro 

\2  Et  no  Dcus.  yt  pcj^ct  faluare  regt  Ifrael  contr:i  ordincm  Dci. 
j  Etequicorum  CiwAcldeJi^fpiritualesfuljJiaiix^cuifjmo- 
dtjmt  angclt,qajunt  txercitus  Dei. 

4  Etdominusindinabitmanumfuam.  .Adaccipiendum 
de  ■virucjue  rege  vindttiam,td,o  fubditur.Et  coYruenin',&c. 

5  Simulqucomncsconfumcntur.  iy fjmul ,  non imponat 
tdentttatcm  temporis ,  qnia  duo  regesprxdiai  tnnc,  fciltcct  eodem 
tempore  nonfuerunt  dcbeltati,vt  patct  cx  prxdiciis  :ftd  difimatfi. 
rriitttudinem  pofrite  vtriujquc  rcis. 

^  ■  ^  Quia  hzc  dicit .  Hic  conjequenter ponitur Jaluatio  regni  Iud.e 
1  fro  luttc  IX  cauja  oppofita,fcilicet  ex  vera  confidcntia  in  domino. 
E^cihtas  cttim  qui  tcmpore  Hcjee  rcgnauit ,  vt  habetur^.  l\eg.  1 8. 
tctam  confidcnttam  fuam pojuit  in  domino\&ai  bocinduxtt  ctta 
popu[umJuum,propter  quod  dominus  modo  mirabdi  liberauit  eim 
de  mambtts  Sennacherib  regis  ^J}yriorum,^.f{eg.  1 9.£r  b.tcjalua 
tio  defcnbttur  hic  dtffusi.  & prtmo prophtind ,  fccundo  hiliorice , 
t-io.Vnma  in  duas,  quia  ponilur  modiis  thiU Jatuatioms  tngene- 
rali,lecwid6  ma^isinfpcciali,cap.Jcq.Vrimain  duas-.quia pnrnopo 
nnur  regm  ludffuluatto,Jeciido  Sennacherib  deieciio,ibi:Et  cadct. 
^"^''^pfimumponiturexcmplumdeleone,quinond:mittitpr4:dam 
ttnmepaliorum  fthi  occurrentiiim :  fic  dominus  confiantcr  &fi,ie 
iyedmetoprotexn  &falHauit  leruluUm  contra  Sennacljerib  & 
eius  cxercttum.Etftcut  aucs  votantcs  non  habent  timcre  arcumja- 
gma.oi  is,ftc  ncc  habUantcs  in  lerufalem  impeium  Sennaclienb  re- 


gis,&ftc  patet  litera  vfque  ibi. 

7  Conucrtimini  ficut  in  profundum  rcccflcratisfilii  If- 
racl.HDC  dtc:tur,qui4 popului  Ijrael  dum  tia'.sJ(rLbaiuri>i..Hly- 
rtosper  SalmaaaJarregem.-aliquideillo  reghoeuaferunt  ,tcitii^ni- 
tcs  vbtpotcrant  :fidpofiea  vencrutit a  l  L^ccljiam  regtm  ,  &  re- 
icHa  idotolatria,  conuaft  fuerant  ad  vctH  Dci  cidtii,  idcofubditur. 
S  In  dic  illa  abiicict  vir  idola  argcnti  fui ,  £cc.i.  difbidet 
pr.c  amore  cultus  diuttti. 

9  Et  cadet.f/;c  confcqucnter  ponitur  Sc>,nacherib deieaio ,  qu^ 
Jaaafuu  ptr  hoc  3,  angclus  domini  percujfu  m  excrcitu  eius  i  8y .  Diuirio. 
niilia.Quod  dicens  Scnnnchtrib  cum  pauusfugit  tcrtius.&  Im  lU 

quod  dicitur:  Et  cadct  Aflur.r</e^,a-e»  ctAMiJyriorum. 

10  In  gladio  non  vizi.scd  angcii. 

11  Etfas,\t.Scilicetrex  Sennacherib. 

1 2  Non  a  facic gladi;.  Salicet aducrfariorumfuorum ,  fcd  ex 
terrorcjnprad  do . 

I  j  Et iuucncs  cius. idefl ,  tributarif  quiantea  tributum  ab  alifs 

accipiebant . 

14  Et  fort itudo cius.&c. Quia  ampHus  nontcrrehit  populos  in 
circumitf^fi-d  raugts  econurrjo:  idcofubdiiur  vt  dt^itm  efi. 

1 5  Et  paucbunt  fugicntes.  Scttuet  citm  rtge  Senn.icht.rib,  vt 
diclum  cjl . 

16  Dixit  dominuscuiusigniscftinSion.Q«M;«4/frtri/;o 
locaufior  im  quod  erat  in  rnonie  sion ,  erat  ignis  pcrpetuus,qui  nu- 
trieb.itur  d  Sacerdotibxs.  l.fuii.6. 

ij  Etcaminuseiusinlcruialcm.  Hoc dicif.ir pro altari in~ 
cenp,  tdq^ol  i'igrtdicbantu<  om-ii  diejaceiditcs,vt  ibi  cambnroet 
thymiamt  ad  confumand-mlctcriftcia,  vth>ibctur^dHeb.p. 
Tom.  4.  K 


^9^ 


ait. 


ffcopuli  gr». 
ui*. 


CAP.  xxxn. 

Ccem  iuliitia 

rign.  Finita 

prophctia 

dchisqui  in  Aegy- 

ptiiaidclccnderar, 

incipit  dc  aducntu 

-locu.inquo  Chrini  &  Apofto- 

^'^"''^'"loriimcius. 

*  Procopius.  Lxx. 

inhxccamprccedS 

tibusiungut.  Cum 

cnim  primififTent 

beatum  cxifterc  q 

in  Sione  ("cmcn  ha- 

bcrct,  &  domcfti- 

cosinlerufalem.or 

dineia.  Eccc  cnira 

rcs  iuftus  rcgnabit, 

•f  feftinabitlo  adiunxerunt .  Alij 

qiumuda.     cadequib.agimus, 

alfcriusprincipiscf 

T,  (c  voluerunt.  Tan- 

qnamigitureaquf 

lercmiae  temporib. 

cfllcnt  eucntura,ab- 

fohiiflcf.alium  iam 

dcChriftidiuinain 

Chriftusfo-   fcrris  apparitione, 

jusrexiuftH».  fermoncm  exordi- 

tur  folumcnim  iu- 

(lum  Inter  morta- 

les  rc2em  fui^Tc,  A- 


Gloford.  &NicolaidcLyra         292 

C  A  P.      XXXII.  ficutquiventum&D 

turbincm    fugicns 

a  fHon  acriptn  prtronam.        bfChriAu*.         crApoftoIi.        I      tUtO  fc  abfcoudit  lo 

Ccc  in  iiidida  rcf^nabit  rex,  &  prf nci-  *  co,&  qui  fontcs  pu 

aTiuito  b«FoJuiusiidf';».  riflimos  inuenit  in 

pes  in  iiidicio  pr^erunt.  Etcritvjr  3  dcferto,quifolisar 

aTDrmonum.  dorcm  fuum  ,^mi- 

ficut  t  qui  abfcondituravento,  &  t  ncnti  deuitat  faxo. 

afHuiusmunrfi-         bKlirigatiodoftrin->-.  C       c.t 


cclat  fe  a  tcmpcftate.  Sicut  riui  aqua 

afEcdelix. 

rum  t  in  fiti:,&:vmbra  t  pctr?  prominentis  in  tcr- 

a  f  Vnde:  Bcau  oculiqui  vidcnt  qux  vos  vidctis.      b*^A|poltolori'Tncredcntiuai.         cf  Cnrde. 

ra  deferta.  Non  caligabunt  oculi  videnrium,  &;aures 

a^Qu;'' l^ius  furdi  crint.  b^Domino  prxdicante.         efAntc. 

f  Idioiirum  vcl  Gentilium.  f  Sculta&infiri^^a  mundi  clrgit  Dcus,  vcconfunHat  forcia. 

audicntium  diligcntcr  aufcultabunt,  &  cor  flultom  m- 

afiDainini.     b^Q^z  Ctinnum  lonacenonpotciac.    c  f  Prius.    fQ^ancuiD  ad  vecba  fidei. 

„.        r-^     •-  „  I-       1'   I     II    c  -''''^Td'"-     ^^'"«^"'r'^^'^  lo  medium  pcrtranfi- 
tclligctlcientia,&  linguaDalborutvelociterioquetur6c  u  batillxfus.Hincilla 

a^iApcrtp.        b^Philorophus.bJiii-itiahuiusmundi  ftiil.eft  3P'id  D;.  -       •  _        .  .. 

-      -  -  -      *  -      *-      •  p 


Et  ceUt  fe  d  tempe 
Jtate.  *  Procopius.  lin  j, 
Ex  hiscosctiam  q 
aducrfuni  fe  coic- 
rant.cumnondum 
pati  ftatuiiTct ,  nihil 
profuturastcntatio 
ncs  vocabat.  Itaquc 
cum  faxis  pctcrctur 
idipsu  nihilfaci6s. 


,,    V-,  ,-.       -,    V.         ..   r    -^  ci.apient,«.  Dauidis.  l^ihilpro.mi 

plane.Nonvocabiturvltraisquiinlipienselttprinceps,  12  fidet  inimicus  in  eo, 

afScribt  Sc  fhitifxi.quifcauJuVmcilcgeni  Dciiniciptctantur.  bfln  lege.  &Ct 

c  fQ^iib' iiepidauit  vbi  non  ecat  cimoc.  A         r'  '    '  tlAt 

nequefrauduIcntusappellabiturmaior.StuItusenimfa-  J^  rum hfui&c'.  ''^"''  i«l 

a  f  Dzmonium  habec  &huiufmodi.        bf  Oixicinnpiens  in  coideruo.  NoncllDcus.  ju    IJ  '&4    i  ■      ^^^' 

cflScimusquiavecaxes.&c.        Ij    *    Idem.  MultOS   in  £„;(; 

iiii  ]oquetur,& cor  eiusfaciet  iniquitatem ,  vtperficiat  '^  fcriptura  vocari flu  e 
tfimuIationem,&Ioquatur  ad  dominum  tfrauduletcr,  \l  kTfuerum  fanaf' 

aTPane vcrbi  De(.    bf  Aucttcndo  aprzdicatione  Chcitii.     c  f  Pouuli.  „.  •    jt._    »•  /■ 

'  fDoftrinz.  Q"i  difccntium  fi- 

&vacuamfacictanimamefuricntis,&potumfitietiau-  ^^  ""^,  •euarccQnan- 

^  tcs.hisDauidisvcr- lin 

bisiudicantur.  Elc- "1"^ 
poftolos  aut ccclefix  ipfi  cu  iudicio  pra:fuinc  notu cft.      uaucrunt  ftumina  vocem fuam. Clara:  fiquidem  fuerut 
'b   Eteritficu!,  quali  dicat.  6icerittutusin  tribulationib.      &adaudicndumfacilesApoftolorum  voccs. 

ficut  ^T  ir,. 


NICO  LAV  S   D  E    LYRA. 
C  A  P.    XXXII. 
^Ccc  in  \n?ai\z.rzs,n^bit.Hic profeqwtur prxdlBu 
riid^is  in fpecialt.tt diuidltur  in  duaspnrtcs:  qapri- 
mo  defcnbitur  iuHitia  E:^cl}i£,prcptcr  quam  fada 
fuit  tmc  diila  faluatio.  Secund6,malitii  Sennache- 
rib,propter  quamfaHa  eft  eius  deie^io.cap.ftq.Vri- 
ma  diuiditur  in  duas  partes,quia  pnmo  defcribitur  iuflitia  ET^echie 
qup  meruit  di3am  fduationem.  Secundo^malitta  Manafjes  qu£  de 
meruit  regni lud^ deflruHionem  ib!:Stv\tns.Circaprin/u  dicitur: 
I    Eccc  in  iuftitia  regnabit  rcx ./.  E^Trechias  quifuit  iujlus. 
^  a    Et  principes  in  \\x<i\cio^xxtmm.Abeotnformati&in' 
duBi. 


audehant  Dciim  laudaremanifcfl^,&  idololairiam  dete/iari. 

1 1  Vclociterloquetur  &  plane.  prcmpih  Deumconfitendo, 
(^  idololitriam  manifcjie  dettflando. 

12  Non  vocabiturvltraisqui  infipicnscft./«7/a'f^f/w:^ 
qui  a  vcra  fapientia  dccidit  per  idololatriam. 

1 3  Ncquc  fraudulentus  app.  Ideft,^cha7i^uifraudulcnteT. 
P^fpondit  Ifa.fupra  j.b.7^on  petam  ,  &  non  tentabo  domininn.  in 
hoc  fraudulentcr  fitnulans  Dd  reucrentiam,cumtamenob  hoc  rcc» 
faretfignum  d  Deo  (tari,ne  ex  hocglorificaretur  nornendomini,  vt 
di8'i»i  fuit  ibidtm. 

14  Stn\t\XS.HicconfequenterponiturmalitiaManaJiesfilij  ET^e- 
ch!^:propter  cuius  malitiam  dtflruBa  fuit  cl4tas  per  Chaldps  4. 
B^g. 2  J  .£f  prirnb  defcribitur  eius tranfgre(fio,fecundb  ciiutatis  de-  F 


3  Et  erit  vir  ficut  qui  abfconditur. Secundum  banc  literam  ftnSio.,;bi:  MnWctes.  Circa primumfciendum,  qubdftcut  Ifaias 
ly  vir  refirtur  ad  quemlibet  de  populo  luda;  qni  fuit  protcBusab  dcfcribendo  luftitiam  ET^echie  fimul  tetigit  malitia  ./fcha\  patris 
impetu  &  tempeflate  Sennachcrtb  meritis  E7;echit£.  In  Hebrxo  att       /«', ^/c  defcribtndo  malitiam  Manaffcs  tangit  iuftitiam  loft^  ncpotis 


Phi]o{bpfai|s, 


tem  habetur.Et  erit  virficut  abfconfto  d  vento,&c.Etftcut  ly  vir 
rcfertur  ad  E^Titchiam^qui  dicitur  vir  d  virtute.  Et  abjconfto,  idefl 
protedio:dvento,  ideSl  tempeftate  ad  ipftus  Sennacheribpopulum 
fme  exercitum,vt  diclum  eli, 

4  Sicut  riui  aquarum  in  fiti.5'««/  valde  amabiles  &  vtilcs, 
ftc  Expcbias  populo  fuo. 

5  Etvmbrapeti-.-^promincntisint.d.  Exftccitatibus,& 
(oloribus  maximis:  !^am  talts  vrr,bra  cfl  valde  dekdabilis  homi- 
nibus  ibi  quiefcentibus.fic  ET^cchiaspopulofuo. 

(5  Non  cali.ocu.vi.i2«M  IJaiasiUo  tempore  multas  hahuit  re- 
uelationes&  claras,  & alij  prophet^  qiii  tunc  temporis  erant. 
7  Et  aures  audientium  diligentcr  aufcultabunt.  Quia 
E^^chias,^^ eius pi^diis  verba  Ifaie  di:uoth  rcceperunt. 
$  Et  cor  ftultofum.  Idefl,tUoTumqiiifuerantflultitempore 
prxcedenti fcilicet  tempure  .Achav^  pairis  E:^echie  quifuit  idolola 
tra  pefflmiis. 

9  Intelligcntiam.  tepore  E-^chi^yqfuit  deuotus  (ffliidiofus. 

10  Et  Iingua  balborum/</f^<>'7'<"''""  qui tempore ./tchaT^non 

aude- 

M  0  K^  L  J  T  E  I{. 

1  Ecce  in  iuflitla  regnabit  rt x.Uic  ad  litcrS  agit  dc  virtute  re 
•  gis  Ezechix,|)  que  bonus  rcx  fignat.de  quo  dr :  Ecce  in  iulii 

tta  regna.nx.Qnx  ficutdicitPhilofoph.^.CEthico  cftpra:- 
clariilima  virtutu.propter  <$  decet  ftatu  rcgis  prarclaru. 

2  Et  principes.Na  mebra  regni  debcnt  capiti  conformari. 

3  £{fm w,idcft,quilibctdcpopulofubdito. 

t  Sicut qui  abfcondiiur.  Quia  quando  rcx,&  principes  funt 

boni,fubditifunt  in  magna  fecuritate  pofiti. 

^  l^on  cali^abunt ocul, vidcv. idcft talis rwgis  confiliarij  non 


Dc 


fui,vt  cppofita  iiixtafcpofita  magis  eluce/cant.Dicit  igitur:  Stul- 
ln$,fi.ilicet  Manaffes :  qui ad  idoiolatriam  declinauit  Juper  omnes, 
quiuidolotatria  ncnfolum  efl  flultitia,fedmagis  infania. 
I  5  Fatua  Ioquctur.i^;<J  ptr  verba  fuajcduxii  principcs  ^  ha 
bitatores  leritiult',vt  declinarent  cum  co  ad tdolclatria.z.Var.i^. 

1 6  Et  cor  cius  faciet  iniquitatem.  Q^ia  ex  magna  libidinc  ta 
lia  facicbat. 

17  Vtperficiatfimulationcm.  Oflendendo fe  querere  bomm 
commune ,  vt  per  cultum  omntum  idolorum  impetraretur  d  multis 
dijs  auxiltum,ftcut  de  ciuitate  l\omana  dtcit  Leo  Vapa,quod  magna  ^^" 
arbitrabaturjefufcepiffe  religionem  ,  tiim  nullius  Ccntis  rcjputiii   " 
falfttatem, 

18  Etloquatur addominum fraudulentcr.i)«/rt cuhocqi 
adorabat  idola,adorabat  ttiam  Deum,vtjic  habertt gratiam aliquo 
rum  principum,quid  ctdtu  Deinontotaliterrectjftrant. 

1 9  Et vacuam  faciet  anima  efuricntis.  Uuta  ad  cultum  tr.ul 
torum  dtotudicebat  requtri  magnas  expevjds.  Etjubifloprftcxiu 
leuabatdpopulomagnaspecunias,vndepaupercsgrauabai:ti.r. 

*  Fraudu-_ 

fnnt  pcr  auaritiam  cxc^cati. 

7  Etaurts  auditntium  diligenteraujcultabunt.  Idcft,  populus 
iubiedus  crit  ad  obcdicndum  paratus, 
10  Etlingua  balbarum  velociter  loquctur  &  p/i7»c.Idcft,fimpli 
ccsde  populo  potcruntiuftitiam  fuam  in  iudicio  propo 
ncre  fincaduocatorumconfilio,  qui  magis  iuisfraudu* 
lcntijs  impcdiunt  quamexpcdiunt  noticiam  vcritatis. 
1 2  2V(o  vocabitur  vLira  is  qui  injipiens  eft.  Talcs.U.in  Oatu  fuO 
nondint  nifi  a;quiuocc,  ficutprinccpslapideusautdcpi 
^us,imo  pciusrga  nulli  nocct  taliu  maUcia,ideo  (ubdit. 

f  Frau  ■ 


293 


Kaix  Cap.XXXir 


2p4 


y^a    Triicepsvcroeaqurdij^tia.   4«Procopius.  Duccscnim 
A  nobisAponolos  rex  uifiuslargituscft,quiinpralmisita 

loquitur:7"w  vero  hotno  vnanimis  dux  meus^tS  notus  meus.^v\ 

la  autcm  hic  omnino  vcl  Kraelis.vcl  Iacobi,vcl  ludac  me 

tio  fa^a  repcritur,qu6d  de  Chriflo  &  ecclefice  prjcfedis 

homoinflituitur,! 

.^■Dofloris,  ai(Corda  ve!  .iuditotcs.QujJ'smaf,ifter,tali$  difcipulut-  b^Argumenta  concinna- 
uit  quibuspiobaret  non  eneChrifluir.vndead  Nicodemum  :  Scrutare fciiiJturas  Sc  videquu 
prophetaa  Gali'ari  nunfutE't.  < 

f eiet.  t  Fraudulc ti  vafa peillma (unt .  Ipfc  enim  cogi tatio- 

^Simplices.  '  - 

nes  cocinnauitad  perdendos  mites  in  iermone  rnedaci/, 

afChri  tu?  p.ir'perpro  noLis,  b  flcfus  qui  &  pauper.  cfEgo  a  Deoprocelli&veni.  Ego,  Jc 
paicrvnumfuraLi3,.\  iiuiufmodi 


qua^ermeilkidbca 
torfi  hominum  fru 
£tiisade6vbcrescdi 
dit,vtorbe  vniucr- 
fum  fua  benedidio 
ne  rcpleuerit. 
b    /w«//<'»ej.Matro- 


C  \T6fl.  dies  &  annum.Vtldc:  Ecce  nunc  tempus  aeccftuhiic,ecce  D 
nunc  dies falutis.Eta\ihi:.yi(4nHm placahilcrn domino.  i.Cor.Ca 

■PoyZ (/ie^.ide(t,prJBdicationcm  Chrifti.Qui  cnim  impoc  Efa.* i.a 
nitenrcsfueruntj&finonillicocapriuati  ,t3mcnilUco 
c6turbati,quianolueruntrecipcrcpra:dicationem  diii. 


1  Si  nonwciocperapatiis  m^i.nolitecredrr*  mihi. 
n 


alloqnitur  cap-  a  t  cum  loquercturpauper  iudicium.t  Princeps  vero  ca  qu? 


1  aBo-  nas 

.  P^."-  tiuiidas  a  Romanis 
'"  ""  vtpoenitcant.  Vei, 
pcr  mulieres  fyna- 
gogas  notat,  vel  vr- 
besludjes.  MuUeres 
cpulenufiigiie.  Poft 
vocatione   Gcntiii 


b5"Qi[ifi  roliCitus  pro  nobis  or.^p,b  is. 
^.        ...  _  _  bi 


1 

2 

4 
6 


^$;/«f.FilicIerufalcni 
nolitcticrefupme, 
led  luper  vos  ipfas 
flete ,  &  fupcr  filios 
veftros . 

pulimei.  Grcgorius.  t  proptci,-r»i 

AllcgO.Humanum  beralia  faft,/. 

quippc  fui  populf  '"'""*  ^"^* 


afApoftolos,  ^ 

digna  funt  principe  cogitabir,  &  ipfe.  t  fuper  diices  Ilabit.  7    dommus  eleao^rfi{  ^*'* 

a  fOUm.  b«Av;tii?.         cTPoll  juinaTi.         d  ICoritiflion^m.  g       OmniUm       mCntCS 

b  MulieiesopuletxfurgiteiScauditcvocemmea,  filiscon-  9    vocar,  fupcr  quas 

linJiuiliis.  a  fDiTos^nnos  8c  dim  di'i  &  annum,hoceft  p  fttres  annosS:  dimidiii.    +       fpinSS  ,  (5C VCpfCS  3-^ 

c  fidetcspercipiteauribuseloquiummeum.Pdrtdies&an  lo  fcendcrc  pcrhibct, 

^..-..^..w      •    ■  •  .1  T^dimpleta.        ,  "■     — ■ ■-' ~' 

<]uib.ChriflusI  iu-  d  num,5<rvosconturbabiminic6fidentcs.Confummat:a-efl: 

5  ftitia  impcratiit  ad 
niulicrcsopulcntas 
fermo  dirigitur. 
♦  Tertulianus.  Q^ 


I  ontra 

iiem.  diuitcsChriflomu 
licres  adhxrcbant, 
qnae&dcfacultati- 
b®  fuis  miniftrabat 
ci,iterquas&  vxor 
rcgis  procuratoris , 
de^phctiaeft.  Has 
cnim  vocabat  j5cr 
Ifaiam:  MuVmesdiui 
tistxurgitCy  O  audve 


»  'Ccptiuitas.     bfbt  rjtcrft  vltima  &  perpcf.a.  ^Alias  antis.       c  ISuper  milfrii  vrftt,T. 

cnim  vuidemia,collcd:io  vltra  non  veniet.  Obil:upc[cire 

a  tQj  onJam,8(  ideo  miferabilioies.     b  Pe^oia  nudate  fHoc eoim  habtt  alia  cditio. 

T  Pa:nitente$.     ,  . 

opulenrxconturbamini  confidentes.Exuite  vos,&t  con- 

«i5uper  prccato  vertio.  «Cilicio.  ^        •  bfFilios. 


I  1 
12 

14 


15 

16 


quiancciplasquo^g 
qii^e  efle  finc  pun-  ^ 
ftioriibnsvitiorum    ■ 
vidct.  Domus  gau-* 
dijciuitatiscxul,  eft 
mcns    prauorum,-^„^f„„ji„| 
qui  dum  venturani. 
fupplicia  confpicc** 


*i>jr.  u 


fundcmini,accingitclumbosvc(bosfupcrvbera,plagite  ,y  rcncgUgit:  in  car 

a»*  quactules.      bjrFluentelac&mel:  *''*-'-'~VTr>f>moIfrlel.  |g    nisVoUlptatCli;  dC' 

c  fupcr  regfonedefideiabili,fupervineafcrtdi.  Superhu- 

j  «luda  &  BcBiitnin. 

mum  populi  mci  fpinas ,  Sc  vepres  afccndcnt ,  quanro 

a  <'Ciuitates  aliarumtiiblilim.  .  :    i  .  •     -. 


b".  Otitn. 
h 


magis  fuper  omncs  d(!mos  gaudij  ciuicacis  cxultantis. 


ptate  1 

19  ferensinaniterhila 

20  refcit    Aitcrgo:Si 

21  &  illorum  nictcra 
32  vitiadeprimut,  qiii 

fe  pro  CQeleftis  pa- 
trise  dcfidcrio  affti- 


ZK-.ih 


yocem  mearr,\t  difcipulas primo.dc  hinc  vt  operarias ,  &      gunt ,  quibus  culpis  fubtra<fli  fiint  qui  fine  formidinc  fc 
mvciAtzso&cf\Acict.¥iluinf^eauduej€mQnesmeos*       .,        in  carnis  voluptatc  tfcfrcUnquunt. 

C  .Tofi  .      ;■',.:■;<  ^  Otiagrum 


*  NICOLAVS  DE  LYRa:'    * 

1  Fraudulcnti  vafa  pefllma  funt.  idefi,  miniflri  Manaffes 
regis  funt  ptjjmi.  ^pud  Hebrxos  enim  inflrumentacuiuslibet  ar^ 
tis  dicuntur  vafa,  &  (!u  'a  ManaJJ''s  rcxper  minijlros fuos Juam  ma 
Utiam  exercebuc  tanquam  per  mfirumenta.  ideo  dicuntur  hic  vafa 
pejjma  . 

2  IpCccnim.  Scilicet  Manafes. 

5  Cogi.con.  ldeli,machinationes  fuas  malas  verbts  iufiitix  ap- 
faremtscotorauit. 

4  Ad  perdcndos  mites./rfc/?  innoxios/rcundum  qund  dichur 
/^.J{e^.i\.c.  Sanguinemmultuminnoxiumeffudit  Mi- 
rafles m  fi^rmone  mcnd<LCi].tdeft,permendacia,fermonibus  iu 
fiis  &  apparentibitscolorata,ftcutdi8umfuitfHpra.i.cap.qi4od 
Jfaiam  condemnauit  ad  morttm  quafi  ^lo  legis.  Et  idtm  credindu 
tst,quod  fecit  de  multis  alifs, 

5  Cumioqucret.paup.iu.7rfcf?,rfice>-«veWwffn;.  Eoenim 
quod  Jfaias  &  alijprophcte  eius  maliliam  veraciter  argnebdttqu^. 
rebat  occafwnes  inurficiendi  eos.  Confequenter  tranftt  propheta  ad 
defcribcnditm  iufiiiiam  Joft£,  quiper  duos  annos polimortem  Ma- 
rafjes  regnauit  dicens. 

6  Princeps  vcro.  ideH  lofias. 

7  Ea  qu2  digna  funtprincipc  cogitabit.  quia a iuuentuie 
Jua  cfpit  rfje  muUum  JoUicitus  de  cultu  Dei,  &  cdi  bono  regnifui, 

S     Et  ipfe  fupcr  duces  ftabit.£J«w  nobtles  luda  adcuttum  Dei 

induxit,&  toto  ttmpore  regnifui  in  hoc  tosflabiliuit. 

$    Mulicrcs  opulentacHJc  confequentcr  fubditur  ciuitatis,  & 

rtgni  ludx  desirutiio  &Jecundb  reflitutio,ibi:  Etcrit.  Circa  pri- 

tnum  dicitur:  Mulicrcsopulcntae.  Uabitatores  tnm  lerujalem 

ttmpore  Sedechix  vocal  mulieres,ed  quod  non  habuerunt  virtutem 

/e  defendendi  velut  tffceminati. 

1  o  Filiae  c.  m  funitudine  murorumf&  in  auxilio .Atgyptiorum, 

vt  paitt  ex  fupradiiiis  tap,  3  o. 

II  Perci- 


•  .5  ■  - ..  ■    ■..(•■";   .     .4J.,. ..■■.5.i-.-..n 

1 1  Percipitc  auribus cloquium  mcum.  Quaft  dlcat:  Cordi- 
hns  veUris  deberet  effeimprtJJum.Et  quidftt  itliidjnbdittir. 

1 2 '  Fofl  dics  &  annum.  Ter  hoc  intelHgiuir  aliquod  ttmpus 
certu  &  dtterminatum,vt  dicit  I{abi Salornon.  Sed  eitfenfusjicut 
dies  addcntur  ad dies pr4:cedentes  C?  annus ad  anni<,fic  multiptita- 
bunturvffire  ir.iquitates,quoufi{;  veniat  deHruilio  per  Chaldps. 

12  Er  vos  contu r.con fi.  Idefi,vos  qui  modo  corjiditis  vifecu- 
ti,eritis  vttra  modum  conturbati . 

13  Confumata  eft  cnim  vin.  Quia  duceturpopulusin  capti' 
uitatem ,  CS  fic  non  erit  qui  vltrd  cotat  terram ,  nec  per  confequens 
qui  f  ucius  rolligat. 

14  Obflupefcite.  Vr^  nimio  terrore  vohis  imminente. 

1 5  Exuite  vos.vefiibus gloriofis . 

16  Et  c6fundcmini.j«(i/:e/ff  vos  vilib.&  afperis,ideofubditiir. 

1 7  Accingi  tc  i  u  m  bos  vcftros.  filicet  cilicis. 

18  Super  vbcrz.i.fignumptan^us&dotoris  oHendite.  Uehr^i 
dicunt  hic: Snper  agros plangite,quia dimittentttr incultt  &  deferli 
&  confonat  Im  liter.efequcnti,cum  dicitur. 

19  Supcrrcgio.de.  Idefi,ludxa,qut( frequentcr in  fo iptura  di- 
citurftuensmcUe  &  lacie  pro  fua  fertititate. 

20  SupCT  hnmumpo.mci.i- fupcr  terramhabitandum  inlo- 
cis  campefiribus,vbi  folent  ejjehamines  innoctntes  &  fwe  matitia. 

21  Spina;  e^  VC.  af.  Tiopter  cuttorum  abfcntiam,qui  ductntur 
incaptiuitatcm. 

z 2  Quanto magis fupcr omnes  do.gm.ldejl,hominum  va» 
cantium  gaudijs  &  delui]s,quates  de  communi  curfufunt  homines 
habitantes  in  ciuitatibus  magnis. In  Uebrao  fic  Ijabetur :  fnper  hu - 
mum  populi  mcifpinx  &  vepres  ajcendent ,  &  eti.imfuper  omnes 
dumoSi&c.Etfic  tfi  fcnjus  contrario  modo:  f>uafi  diceret:  T^oii  eit 
mirum,ftfuper  tirram  ludx  induca  talem  dcjirnfiioncm ,  quia  etia 
Ijocfuciam  in  lervfitcm  mco  cultuieletiam ,  &  in  domibustempli 
vbifolent  Leuite  canereindomino  exultantes. 

•ic  Domus 


M  0  J{^   L  J  T  E  I{, 
J  I  Traudnlcntivafa,  Quiafimpliccsdecipiut.  idcofubdif. 
4  ^d  perdevdcis  mites  infermone  mendacij.  Et  quoniam  vxo- 
rcs  talium  dc  rapinis  gaudcnt,ad  cas  viros  fuos cxciiant. 
idco  fubditur. 

9  MulieresopHltnt4:,dcTipir\i. 
t  '^•.'<i«e>otmw2c«w.  Etquxfitillafubditur. 


12     Tofl  dies &  amum.  Idcft  tcmporcd  Dco  dctcrmina- 

to  acritcrpunicmini.  Et  fubditurad  laocargumcntum 

cumdicitur. 

20  Supirhum'impopulimrifpinf&vcprcs.\dc([  fupcrpODll- 

lum  Dco  fcruientcmtribulafioncs  aliqunndo  vnviinf, 

&  multo  magispunicntur  tyrani  &  corum  familiz, qui 

dcbonisalienislaute  viuunt&doloic. 

Toni.  4.  K    2 


25»^ 


tlOi 


Glof  ord  &  Nicolai  de  Ly  ra 

afDomus  me»  domns  orationis  voobirar.  TB.eIinqa-tar  domus  Teftra  dtCcr».    fTempIum. 
Ta  Deo.Suigiieeatrmsliinc.     b  I^Pomornm.     cir*'' tnbitaioribus. 

tDdmus  cnim  dimiffa  cft,  multitudo  vibis  relicta  eft 

»TE«deBCt«ievcpiium  &fpiiuium.     b  f  Palpabiles.    c  i  Abdita  ,  &fccietaloca  lemp  i  8c  my- 

,i,t,  dT<:rilicet 

ttenebr^E  &palpatiofa«5ta;funt  fupcrfpeluncas  vk]uein 

-^-  -      -^  .-«f MJnebitcaptiuiias.  ^  tmnt. 

beftiahtcr  infanien-  a  xtcrnum.Gaudiumonagrorumpafcuagregumdoncccf  4 


20  6 


a   Onaj^orunt.  Quo- 
A  rumliijct  fylucftriu 
tPjIatium.    animalium,&  auiii 
+arx&raun.qyjejbilongotcm- 
pore  habitauerunt. 
Pagani 


Allcsior 


ivot. 


tes,  diucrfaportcn 

ta  ibi  colucrunt . 

b     Donec  elfundatur. 

Spiritusfanclus  pdi 

canteElia&  Enocli 

tua!"""       dercendatrupcrnos 
ficut  in  Pentecoftc 
fuper  Apoftolos . 
Adiungitautcm  fc 

t  f .i.4.aJo  prophaa  compatic 

laci».  do  illis . 

C  Deftrtum.  Solitu 
do,fcilicctG£tium 
vertcturin  diuitias 
Ifracl,&  Ifrael  repix 
B  tabiturinGentes. 
d  Eccultus  iiiiiiti^, 
Vt  in  filentio  orc- 


b        a  «iVnde;Mittam  vobisfpititum  vctitaus  .    Tvtdpia 


b  ^&;'pullis  Apottolis  i  ludzis ,  Sc  tian-    ) 
lcuntibui  a  t  Ger»  s.  5 


e      In  tjh^rnitruli  la  !> 

in  mefionibi^s  celi 
condcntcr  habit.it. 
vnde:  liidomi>pai>is 
mei  rnanfiones  fultd  loan.i 
funt.  Vcl,  in  ccdefijs 
quae  in  domino  fi- 
ducialitcr  fperant. 
f  Cra-ido.c^.d.^nm 
populus  Chriftian' 
inpulchritudinepa 


;M2tU.a 


c  fundaturfupci:tnosipiritusdeexcclfo.tEtcritdcfcrtum  7 

f  lerfidem.  8       _ 

intCharmel,&:  Charmcl  in  faltil  reputabitur.  Et habita-  9    cis^fcderit^  tunc  ira 

fGentibus.     aTFilius.cuidatumeftomneiudicium.  IQ    Dci  infaltCi  fiEUict. 

bit  in  folitudine  iudicium,&:  iuftitia  in  Charmel  fedebit. 

a  IQMsexuperaion.nemfenfiim.  TR.?conciIiationecura  Deo.  Chiiltusenimicconciliauit  nos 
Deo.     «IIuftiHcar.tis.  _  bliEtit. 

j  t  Eteritopu.siuftitixpax,  &cultusiuftitia:  tfilentiumec 

aflnfjie.  TSecuri  in  xietnapacercquielcunt       b  Tln  plaieis  iufl',ando.     cTGenres. 

fecuritas  v/ciue  in  iempiternum.  Et  fedcbit  populus  meus 

HHoneftate.    a Ett  lanftis  data  pax  luentis  8c  lequies  ,  etiam  in  hac  vita.    b  «i  Myfterijs  veteris  8c 

nouiteftainenli. 

^  in  pulchritudine  paci,s,&,in  tabernaculis  fiducia;j&:  in  re- 

aTTorrente  voluptatis  tua:  potabis  eos.     bTMiferii  &  nunc  quotidie,  i  B.oaianis  in  die  iudicij 
j  c  TPopulo  ludaorumfylueftri  mente  viuentium.  TOmnino,  .     , 

f  quieopulenta.Grandoaut5indercen(ionefaltus,8^hu-  20  fticis.  Ilie  magiftcc 

TDeltruetur.  Tlemfalrm.         O  Apoiloli.         «r  Verbum  Dei.  21    dignUS  bcatitudinC 

mus,noninplateis,  g  militatchumiliabitur  ciiiitas.   Beatiqui  feminatis  fupcr  ^*  habetur,  qui  fuper 

nOn  cIamanteS,nOa  aTCordaGeniiumemolUta    TScriptur«.     b  1  Vinculis  pra:ccptotum-     cTIudiiqui  iugum        ^3    irrigUUm  peCtUS  le- 

in  multiloauiO.Vn-  legisdiufultijiuetunt.    TDevtroquepopulocongregatur  ecdeCa.    dTGentili»  qui  fine        24    miuat  audiCUtium. 

.  -  *  lege  6c  tatione.  ^    ^  j     t     j     •  ' 

CC:  ruautecumoraue  n  ..         ob  J„„,  u„' ,;   si,^r.„:  25  tam  deluda:is,qua 

risttraicubicHiu,&c.      omncs aquas,  t  mneacntcspcdem  bouis& a(mi.  ,^  ^^  Gcntibuspopu- 


jSup. 


11  •   Procopius. Qui- 

12  dam  pcr  gradincm 

13  Dciiraintclligunt, 

14  pcr  quamcrcdcnti- 

15  busin  cutantucoft       . 

16  feruatis ,  Romano- '  *^"" 

1 7  ru  prxdae  patuerut. 

1 8  g  Btati  qiii  fttninatis.  p 
Hieronymus.In  cx- 

19  pofitione  Ecclefia- 


-t.pjr.pattor.  4«    Gregorius.  Cul 

adaonit.  1  j.  tus  iuftiti?  filentium,videlicet  indicans,quia  mens  a  iufti 
tia  dcfolatur ,  quando  ab  immoderata  locutione  non 
parcitur.  Hinclacobus  :  Sit  omms  homo  vcto.x  ai  ahdiendu, 
tardus  ad  loquendum.  i- 

e  In 


taeob.t. 


Ibcongregato. 

*  Procopius.  Perbouemenimquiapuruseft.&infacri  |j^, 
ficiura  offei:tur,Ifrael  fignificatur,  vt  pcr  afinum  gentes, 
Ideoqucex  lcgis  prsefcripto.quod  primum  afimpcperif 
fcnt,in  oues  commutari  folece  reperimus. 

^C  AP. 


NICOLAVS    DE    LYR^A. 

:ji  I  Domus.n.dimifa  C&.f.  domus  regia  d  Sedechia  fugiente  reH- 
8a .  Et  loquttur  de  futuro  per  midumpijeteriti  prapter  certitudi- 
nem  prophetits. 

C  2    Tcnebrx  Sc  palpatio  fzd:x  funt.  -^  rolentibus  introir^. 
5  Super  fpel  u  ncas.  tiOL  ifl  ctlUria  0  foueas  ex  ruina  xdifcioru. 

4  Vfqj  in  Sternum.rn  Hebrxo  habetur,vjq;  infeculum.i.vf- 
qut  adttmt)usa  Deo  prxordinatum  dceius  rexdificatione. 

5  Gaudiura  onagrorum.  Hicconfequenter  agitur  de  populi 
reparationevfqi  adfine  huius  capituH.Et  e.xponunt  aliqui  doBores 
nojhi  totum  iHud  de  tcmpore  rexdificatlonis  templi  &  ciuitatisper 
Zorobabel,T^emia,& alios fan£los patres ciufde  ttmporis.Std  Cff- 
trahtec  videtnr^quia  in  reditu  capttuitatis populns nunquamfuit  in 
tantaprojpcritiMe  temporali,^  jpirituali ,  qualis  defcnbitur  in  hac 
parte,vt  videbitur.-propier  quod  I\a.Sa.exponit  parte  islam  de  tcm 


■:'j,>j;'t 

puli,quiferd  omnesfuerant  ludm,  fuerunt  magna  arbores  in  ecclt 
fia  Dei,qu<edicitureiusfalius,per  eos  .n.  pubticaiaejifidesperor- 
bem:  Ideo  ('  bditur. 

10  Ethabitabitinfolitudine.U'»  Centilitate qu£  priuitrat  F 
inculta,vt  dtclum  e(i. 

1 1  Iudicium.j.f.tec«rio  iufliti^ quteeji per fidew, 

1 2  Et  iuftitia.^ci/.ce/  Euangelica. 

13  In  Charmel  (t.i.in  credentibus  ex  ludiea:  ex  quibus  &  Gen 
tibustatia  eji  vna  Ecclefra. 

14  Eteritopusiuftitisepax.  Q'amCtmllonato.Angelicla- 
niai!crunt,Lui.i.b.  Gloriain  altifilimisDco,  &interrapax 
hominibus,&c. 

15  Etcultusiuftitiae  Ci\en.Inprofperiscauendoaverbisiacia- 
torijs,&tn  a'iui-rtis  a  murmuratorijs. 

1 6  Et  fccuritas  vfq j  in  Ccm. Quia in  primitiua  Ecclefta  ita  erat 


pore  magna  fceVcitatis  &  profperitatis  |  expe&ant  ludnei  habere       fi>  mdti  virtuie  Spiritusjuiiiii,^  tormenta  non  timebant,fed  magis 

in  aduentuMeffi£,&ideodedi6iis  eius  quodfalfumefl,rel'inquedo 

.fquod  Chrifius  in  mundum  ftt  venturus,videtur  mihi  locus  ifle  ex 

ponendus  de  iiatu proJpero,quemfecit  nobis  Chrifius  Oriens  ex  al^ 

to .  Vropheta  tamen  continuando  dicendadi£iis,rccolit  afftidiiones 

populi  a  tcmporefno  futuras,vfq;  adaduentum  Cljrifli  dicens:Ga.\l 

dium  onagrorum  pafcuagrcgum.  Gregcy  hic  dicutur  lud^i, 

qui  quamuts  q  >antum  ad  multos  ejjent  idololatria,($ peccatis  alijs 

ntultiplicatiftamen  multi  de  tllserant  borii,&  cultores  Dci.Onagri 

autem  dicuntur  hic  reges  infideies,  qui  eosferuitutifHbiecerunt,& 

afftixerunt.f.primo  Babylonij,po(iea.VerJ'a,  &  Madi,tertib  GrMi, 

&  quarto  I{pmani:ita  quod  a  tempore  captiuitatis  Bahylonicx  vfq\ 

ad  tempus  Chrifli  fueruntJubieSi  aiiqui  iftorumfucceffiue,&  fi  fuit 

aliquod  interuailum:fuit  tamtn  ita  modicum  refpeiiiui,qu6d  quajl 

non  eft  computaadum.  Et  i(ii  onagri  gaudehant  rapere  bona  ludxo' 

rum  vnde  debercnt  viucre. 

6  •Doncccff^undaturfuperriosfpiritusdc  cxcclfo.(?«crf 
fuit  mpletu,q'iando  po(i  l\efirre8ione  & glorificatione  ChrifliSpi 
ritusfanBus  cffufus  e(ifuf  .Apofiolos  aliofq;  dtliipulos  inftgno  vift 
b'iii,.48.i.qui  fflfpiritusperfHxUbertatisJecudumtllud  2.  Cor. 
2.i<.Vbi  fpiritus  domini.ibi  libcrtas. 

7  Et  erit  defertum./.Ccn«/«<if,<7»*/ii(«  inculta  &  deferta  non 
babens  liiem  diiiinam,&  prophetas. 

S     In  Qh.zvmc\..i.ed}undaris  m  bonis  fpirituaiibus ,  ftcut  lud^ea 
q'*antumad  bonos,vnde  accipitur  hic  Charmelpro  Charmelo ,  qui 
e:i  in  regno  Iudx:&  erat  locus  fertilis. 
9    Et  Charmel  in  faltu  rep\ita.h'imt  .i.  ludiea  meliorabitur 
quantum  ad  fuftipientcs  Cljrifli  (ide^quta  apoHoii  &atij  yo.difci- 


in  eis gaudebant,  A^.^.Et  quia  ex Ijac  vita  trafibant  adfecuritnte 
& gaiidium  cdlifi^  amoto  impedimento  per  Cl}rifiu,ideo  Jubditur. 

17  Etfedebitpopulus  me\.\^.U.uiapax cxlefiis ex  nullaparce 
impcdietur feu  ob(i.,.nibitur. 

18  Et  in  tabernaculis./.  in  manfionibus  diuerps  fecundum  va- 
rietatem  meritorum  de quibus  dicitur  Ioa.12.la  domo  patris 
mci  manfioncs  multce  funt. 

1 9  Fiduciae.JJ  oes(unt  ibi certi  defux  beatitudinis jeternitate. 

20  Et  in  requic  Opulcnta.  Quia  ibi totaliter  quietabnur  appeti 
tus,iecundum  illud  Pfal.i6.d.  Satiaborcum  apparuerirglo- 
ria  tua .  Et  quiu  pofl  gimficationem  Chnjti  dejtfutiafuii  ierufo' 
iem  in  vindiilam  mortis  Chrifli.idep  fubdicur. 

ai  Grando amem. i.multituio  exercitus  l{omani. 

xz  In  dcfccnfione.'."»  dcie^ione  tcmpli &  domus  regi^ ,  qujt 

dicuntur  (altus,co  quodiig)iaillius^di[icationis  apporiata  fuerunt 

defaltu  Libani. 

2j  Ethumihtatehumiliabitur./"./e>-«/j/cw  qua  fuit  deftru- 

Ha  &  proieHa  ad  terram .  Et  quia  iilo  tcmporefiites  catboiica  fuit 

vaidepuhlicata  per  orbem,ideo  fubditur, 

24  Beatiqui  fem inatis-/. vcr/>«»»  Euangelicum,  Luc.S.b.  Se- 

men  eft  verbum  Dei. 

2  5  Super  omnes  aqnssJ.fuper  omnes  populos,Gentiies,&  lu 

d<eos,^poc.ij.b.Aqux  multsepopulimulti ,  Vatetautem^ 

propheta  toquitur  hic  metaphorici,quiajemcn  materiale  nonftmi- 

natur  fuper  aquas  materiales, 

26  Innedentcs  pedcm  bouis,&  afini. i.  indi^erenter & fine 

acceptiotie,docentes  (ortes  &  dehilrs  literatos  &fimplices. 


MOf{_.ALiTEi{j  poniturdefaluationcfaitaper  adiientumChnfti  :pro- 

•f  4  Ga«</i«m  oH(jgror«>w.Refiduuhuiuscapituliadliteracx-      pterquodnonindigetalia  expofitione  fpirituali 

poni-  •  t  MO{{.yi- 


25)7 


Ifai^  Cap.xxxm. 


25)8 


CAP.  xxxiir. 

Ae  ijui  pr.eda>if.  Co 

tra   Scnnacherib  a 
^^     polTLinthfcetiam 
^^^"^l  referri  adqucmlibctrapto 
preue-  rcm ,  &  ad  ipl"iim  diabolu. 
•.       -3«    Cyrillus.  Confolarur 
crcdcntes ,  dicens .  V£  illis 
qui  vos  faciunt  miferos, 
vos  autem  nemo  miferos 
reddcf.pati.n  propterChri 
ftum.paritiandisgloriam 
pcrlequentibus  exitium. 
b     Dominemifcrcrer.oltrt.ln 
perfona  populi  obfefli  a  b 
Sennacherib,vel  potius  A- 
,        ponolorum,  &  omnium 
I        fidelium.  c 

4«  Procopius.Apoflolo- 
rum  voce  prarces  fundit, 
quodlublatis  impijsaqui-  d 
busoppugnabantur,faiutc 
a  Deo  colecuturi  fint.  Qyi 
"''''*"  dam  iocumhuncficexpli 


XXXIII. 

fAlios. 

Ae  qui  prsdarisjt  nonnc    » 

a  ^-^  domino  ornfis  1 85  mthhus*  *" 

S^ipfe  prsdaberis  ?  Et  ^ 

a  fQuunon  Dco,  Ted  tibi  atiribuis.,  ^ 

fpernis ,  nonnc  S^ipfe 
fpcrneris?Cum  confum- 
mauens  deprsedatione, 
deprxdaberis,  cum  fati- 

.'  'Tacdio  miiltarum  viftoriamm  ab  A,gypto  redicns. 

gatus  dcfieris  contemnere,conrcraneris.  Do- 

a  ^Libi-ra  nos  de  manu  Aflyriorum.     b  <[  IT^tedloretn  non  idola. 

minc  miferere  noftri,te  cnira  expe6Vauimu.s, 

a  f  Dcfenfionoftia      b  f  Alias:eorum  fecundum  Hicroiiymuin,fcilicet. 
r\vu""3tio  iniiiiicoiuri.     c  «^ln  ptofpetirate. 

efto  biachium  noilruin  mane:  t  &  falus  no- 

3  «■Obfldionis.  bTM'gniconi-'ij. 

ftra  in  tcmpore  tribulationis.A  vocc  f  Angcli 

»<Scilicct  AfTyiii  velquilibet  peifecutoies      bfln  fanftisquoslibetJt. 


*ln  vltione  inal(-ruin  magnus  &  altus  aroiretdominus. 
'         '  '  bl 


ciosmoftuosvidcrunt,  &  D 

in  fiigam  vcrfi  fnnt. 

4«    Procopius .  Adijcit  in 

tcmporc  tribuiationis  falu 

tem  ficri,iuxta  illud.  Cum  s.Cor. 
i  infirmor,tmc  potens/um.  Et  il 

ludy^i<fficittibigratiamea.yir. 
4  Uisenimmea,ininfirmitateper 

ficitur. 

d  i..-?«?f//.Michaelis.f.qui 
princcps  Iuda:o.runi,velGa 
brielis  fortitudo  ,  &  dux 
prxliorum. 

e  Brm  hus.  Ex  locu  fta  bru- 
chus  narcitur,&  quoufquc 
a!  as  habcat  fic  vocatu  r.  Cu 
autcm  ala:  crc/ccre  cocpe- 
rint,  atelabusdicitur  cum 
plancvolarc  coeperit,&  cft  tattamca 
locufta  ,  &  dicitur  :  Nocct 
enim  bruchus  plus  quani 
atelabus  vei  locufta,  qui  E 


t 


5 


£  cant.Cumncq;minis,neq^ 
promiflionibus  perfuade 


turlocufla:,  neavcntora- 
piantur  in  mare,  &  ad  ter- 
fe plcnx fuerint  dc co.Maenificat"  cft domi-  "^  ^^^ reicax, ex ouis qu? vi 


fugeruntpdpulij&abcxaltationetuadifper    g  ahscarct,  necmoueripo- 

s  ~vi»ilibeti>ci,e<.uioics.     bCOAayrij.     f  A  ludiis.  f  Vi(>i$  Gentibus.  _    tcft  :  &  fic  vbi  infcdciit  lli 

r  r       r>'  T    ■  ^     I  cYcive[»r,ti.ia.     '  hil  rcliqm  .i. rcfidui  facit, 

IxluntGentes.  Etcongrcgabunturlpoliaue    ^  IdcofinntfofljE&obruun 
retur  populus  ,  'tanquam  c  fti-ajficutcolligitur  bruchus,tmelutcumfof- 
vnicum  fupcrcfletplagarfi  afinhrcmir.ici;i> 

fcmcdium,  eius  commifc- 
ratione  commotusjpra-ccs 
ad  Deum  fundit  prophcta, 
lignificans  completas  en*c 
ab  bis  iniquitates,poenasq; 
mcrcri.Scd  tua,!nquit,mi- 

lirratione  hi.sopuseft ,  qui         ^Aiias.fuis    aTiuJxorum.  fsunt.   bTDiuinaiumrerum.vtidoiou       ^  autcm  congrcsabiitur  fpo- 
aftiiaiintcfpcsfuascollo-  .r,-,bominantesaddon,inu.nconuei..o.nt^      T     "b     •    o      ,  Iia  vcftra,ait,quafi iamiam  ,rj, 

carunt.DaigiturcisfaliuS  f  poribus  tuis.    DmitJS  t  laJuciS  fapientia  &    ^  ^aptQ  H  fignf^ficct .  Quod^^'' 
quiprdptermcmmtuum  ■;tHumanaiumte,um  neAiryriisieiradercn^  vt  facilius  pcrfuadcatur , 

obftupucrunt.  Haccdicit,      lcicntJa ,   timor  dommi  iplc  eft  thelaurus       nonahter  quamaludenti- 
nontaaquamDcum  rcru  buslocuftx  capiuntur,  % 

ignarum  docere  videatur,fed  vtcxemplum  populo,qu?      corum  animas  taquam  ludicrum  aliquod  in  fatanx po- 
adfalutemfaciuntpoftulandiproponat.  tcftatcmventurasefteaflcrit. 

Cc    Aianc.QuidcexercituSennacheribremanfcrunt,fo-      f     Tuis  .    O  Ezcchia  .  Vcl ,  fuis  fccuiidum  alios,F 

cios  ^  fcilicct 


a  «Mo'itis  Sion,ve!  ca:lu.i.m,  vel  in  cordibus  clcftorum. 
bfPer  H7.fchiam  qui  p"pu!uTi  Dciiuftciudicauit,  fc  aH  'dolol.itriarciiorauit. 

nus,quoniamtbabitauitinexcelfb,impleuit 

a  *  hcticiia.n.     b  ^Fidels  populus.    c  f  In  lempore  arcep  1  exsudiui  te. 

Sion  iudicio  &  iufticia,  &  eiit  t  fides  in  tem- 

^Alias.fuis.     afluixorum.     fsuni.     bf  Diuinaium  rerum.vtidoloU 
tr:'mabominantesaddominu.n  conuerli  f»nr 


ux  concepcrant,  monux  ^f^caniila- 
etiam  bruchos  gignant.     ceflum  locu- 

11  -{t     PiOCOpiusQuafiDeUSftarum  ince- 

12  cosquidifpcrfifunt  in  gen  <'^"'.  P"  *"' 
j     tcs.alloqui  videatur.Niinc  1^^""' 


us 


NICOLAVS  DE  LYkA.    Cap.XXXllL 

Aequi  prxdaris.  Hic  conjequenter  dtjcribitur  in 
particularifaluatio  prxdicia  regni  lud^  quantum  ai 
malitiam  Scnnachcrib,  quta  in  cxercitu  eiusfuerunt 
Idumxi,quifemper  fuerunt  ludxis  infe(li,ficut  Efxit 
aquodefcenderuntfuitinfedus  lacob  ,aquo  defccn- 
derUnt  Iud.ti,ideo  propheta  primo  inuehitur  contra  ^jjyrios,  fecii 
do  covira  ldumxeos,ca.fequenti.Circaprimumfciendum,qu6d  pre- 
fens  cap.ab  expnfnoribus  r.oliris  fecundtm  liceram  lefettur  totum 
ad  tempus  E7iechie,in  quo  deiefius  fuit  Sennacherib,&  populus  lu 
de  iiheratui.H^.Sa.vero  exponit  ad  literam  totum  ijiud  cap.reduce 
do  ad  tempus  Mejjie ,  in  quo  expcciant  ludfi  de  omnihus  Gentibus 
triHmphire,&  eis  fimpticitcr  dominari.  yidetur  auttm  mihi,qu6i 
evpofitores  noflrimelius  dicant,Etfecundum  Imc prffens capitutu 
diuidnurin  duas p:trtes,(ji4ia primo  poniiur  Sennacherih  dticilio, 
fecunib  flatus  Jerufalem  melioratio,ibt:  Rcfpicc  Sion.  Trima  m 
du3S,quiaprim6  defcribitur  dcieCIio  Sennacherib  regts .  Secundo 
Sobnc  fibiadb^rentisyVt  diHumfiutfupra  zi.ca.fecunda  ibi:  Au 
dllc.Circa  primm  fiieninm,^  ad  d£iecl'onem  Sennacherib  fecu- 
ta  efiexaitatio  poputi  ludf ,  O"  ideo  propheta  mixtim  loquitur  de 
ytroque .  Trimotamrn  inuehitur  comra  Sennacherib,dicens, 

1  Vxqui  prxda.r. f.populum  domini. 

2  Nonc  &  ipfc  prae.  Q.uafi  diceret,jic:quia  excrcitu  eius  percuf. 
foah  .Angelo.^^eg.M.populusET^chneexiuitadcolHgendHfpolia 

3  £t  qui  fpernis./.  ipfum  Deum,contra  qucm  blafphcmias  di- 
xit&  fcripjit,vt  habetur  /^({eg.ig. 

4  Nonne  &  ipfc  fpc/.  a  domino  & populo  tuo  ,  quia percuffo 
luo  excriitu  fugit  cottfujus  adterramfuam,vbifuit  interfedus  a  fi 
Itjf fuis.Confequenter propheta  tonuertit fermonc  ad  Deum  pro  libe 
tone  populiydicens  .  Domincmik.no.  &  patetlitera  vfq;  ibi. 


5  Avocc  Angc\i-Tercutiei/tis  exercitum  Sennacberib. 

6  Fugerunt po.^»<i Stnachcnb lii illis qui rtmanferunt fuglt^ 

7  Et  ab  cxaltat.tua.'.  ab  oflcfione  tute  virtutis  t  ^ngelo  fcuttete 

8  Difpcrfs  funt  Gcntes.f  Sennacberib  cum  cxercitufuo:  qui* 
aliquimortui  remanfcrunt,&  aliffugerunt.ln  Heb.hahetur:^  vo", 
ce  multitudinis  fugerimt  poputi,  &fecundum  hoc  ifiud  refertur  ad 
epccrcitum  Sennacherib.QuempQpuHaudientesjuperuenire,non  ait 
debant  expeciare  quia  plurimos  deuicerat,&  expugnauerat .  of i 
exaltatione  tua,i.apotefiatis  tuf  ofierifioneo  tu  Sennacherib.Difper 
fcfunt  Gentes  perdiuerfas  vias  fugientes. 

9  Et  congrcgabuntu  r  fpolia,&c./.  faciliter  &  in  magna  co 
pia:quia  exercitus  Sennacherib  fun  ficpercuffus  quod  corpora  erat 
incincrata,fib  vifiibus  &  armis  iltafts,  &  ideofacititer  (^  copio- 
sc  colligi  poterant. 

'lo  JViagnificatuscftdiis.  In percuffione  Sennacherib mirabili» 
1 1  Qaoniam  habitabit  inexcclfo.?.//j  m/o  empyreo,vbiJpe 
lialiter  relucet  excelientta  jHegtoriie :  licet  fecundum potentiamt 
prxferitiam,&  effintitm  li;  vbique. 

ii  ImpleuitSion  iudicio,&  iufti.  In  dicbus  E^^chi-e  quifuit 
iufius,^  pnncipcsfuos  ad  iujiitia  mduxit  >  vthabetur  in  principio, 
preccdcntis  ca. 
ij  Etcritfidcs.(.^"(/e//>.jji. 

14  Xntcmpox^^us^uvs.J.E^^recfny.hoc enim petiiut,rt Ixibetut 
infra  J  9d.¥iattmtumpax  &  veritas  in  diebus  rrieis. 
I  j  Diuitix  falutis  fapicntia,  &  fcicntia ./.  in cogmtione  re- 
rum  diuinarum. 

i6  Eticicnin.Incognitionehumanarum. 
ij  Timor  domini  iplc  cft  thcfaurus  eius  .f.  ET^echie ,  q-ii 
prepojuu  ijla  omnibus  bonis  temporaltbus.ConJequenter  rcucrtitHf 

4«  prophcta 


M  0  I{ 


I  T  E  !{, 


I  I  '^'.f^yMiprft/^m.Hoc  adlitcraexponitdcrcgcScnnachc 
rib,qfupcrbc  Dcu  blafphcmauit,&  populu  Ifrael  aftlixit 
inultiphciter&fpoliauit.  MyfticcvcroptcxponidcAn 
tichrilV),dc  quo  dr  z.Thcf  z.b.  Quia  aduerfatur  & extollitur 
Juprd  omne  quod  dicit  Deusy  aut  qiod  colitur,  ita  vt  in  templo  Dei 
Jedeat  tanquam  fit  Dcus.Jpfc  etpopulu  DcimultU  afiligct& 

fpoliabit ,  tii  finalitcr  dcftructur  ficut  df  ibidem .  C^cm 


dns  Iciusintcrficiet  fpiritu  oris  fui,&  dcftruct  illuftratio- 
nc  aducntus (iii;.  Et  lioc  facict  Chriftus  ad  pr^ccs  fidcliu 
ab  Antichrifto  afflittorum,  in  quorum  pcrfona  fubdif. 
t  unemilcrere  rwliri,&c.Et  qiTi  f  m  cocm  opinione  pcr  an- 
gclu  de  madato  Clif  i  fulminabif  ,&  magna  pars  fui  cxcr 
cit'  &  alij  fugicnt  tcrriti;  pp  cp  corii  (polia  rcmancbut  fi 
dclib.poft  morte  AntichriUi  rcmancntib.idco  lubditur. 
5  v4  voce^ngeiifiierunt  poputi  .f.Antichrifto  coniundli> 
Tom.4.  K    i 


2^0        Glorord.&NicoIaideLyra       300 


A 
taifaeij  eorQ 


Tob.4.d. 

PCiliio.b. 
tdeuaftauit 
Libanum   & 
ruccidit. 


a  TReutrtitaf  «d  vltimam  ciPtiii(e«*rt».    fc  TAfoftoll.    f  B««tioeiili  qui  Tidentqua  vosvi. 
Et  in  Euangelio  :  Ecte  fgo  ntitio  aU  »os  pT<-phrta4,fapient«  St  Scfibas      c  &  Irnminente  cjpti- 
■"■■  UiiluJxis.     e  <  Kecociliat-onis  ir 

cf 


uitile  inter  T.enies.     H  •  Nuncil.expaWi 


intet  Dcuin  &  hoinines. 


fcilicct  libcrati  po 

a    Eins.  Scilicctfa  a  ejus .  Eccc  t  viderttcs  clamabunc  foi  is,angcli  pacis  amaie 

lUtiS  :  Sine  timOrC  a«tDepetditionffu«Genti$.     bfP«!ftcat>tiuiutcm  B.om»no  ui.i.      c1  Vnde  VixSion  Iu|!cnt, 

r      •    _.•  eoauod  non  finr.ou' veniantadfolennitatcm         d  fQuifnJebat  venire  ad  lolennit.itcu». 

n.ncquelapicntia,  /,,,  ^         ,./»•    k     r   ..    c    _.«-.._:  ...a^  - 


ft%"StMS     flebunt,difllpit^runtvfcccfl"auittrinficnspcrfcmitam: 

.....^'m  rM.^rlf>fV   irn      b  af  Secuniliiin  "l>">ioncm  lioininum.     bTDomini.     cf  Dominus.   d  i  ludxorum.     c^Eos. 

.      ■^^^■^^^^  I  fadum  eft  pa<flum,proiecitciuiraccs,non  rjpu- 


3uam  prodeft,  vn-  b 
e;  Hubtbis  mulu  bo 
na  ft  timueris  Deum . 

Et ,  imiiumfapienM  c  ^^^j^  homincs.Luxit  &  cla^uit  tcrra,  fcofufus  cft  Libanus    8 


afSed  iuinenia.quia  bclliau  luoie  vlueuiet  uun  repuiauecunt  eum  Dcum,  ncc  timununc. 

b  Tciri-ni.  c  fTcmplum. 

b  —  ^     >*  _         .- 


^  a  «iNcibi  exaudianturprecesidominoucut  ante.     blProuinciaincet  loppcn  &Ly*im  ,  ibi. 
rjmpi  frfiiles&  UtiiTimi.  l  ^  /^ 

8c  obfurduit.Et  fidus  eftt  Saron  ficutde{erm,&  concufla 


9 
10 


timordommr 
b     Tadum .  Qiiod 
Geo.ix.e.      pcpigit    dominus 

CUm     Abraham  .1.    "    afRcinO;.      biConrraluJins,vcUmnrtf,vclapat|i-ntii.   ir'.iuiaapoftolnsrccipcrciioluerunt. 

Muuipiicaboien.ituH  c  citBifan & Carmclus .  Nunc confurgam dicitdomiuus,  ^^ 

ZjCaa.II.X     ficut  Jiel.&C.tX  ^ltoi  aflnctuce.     b  lluGencibusfpictusa  ludiis.velafcenaensad  cailos.     c^^Oludii. 

Habitabis  in  loCO  iflo  „      ,  ^      nib       I  d  TInuidia.coniraapofto!os. 

nunc  cxauabor,nuc  lublcuabor.ConapiccisTaraorcm,& 

al  Verba  bl.ilplieiniac  inani.^  vc  ftipula.quibustantuninuttiatucinuidia. 
VSed.     Malus. 


Ezech.  tr.2. 

B 

t  cakist 


»modo&  vfq;infem 

fitemum. 

C     Libanus .  Tem- 

plum  vndc :  .Apm 

Libaneportas  tuas,& 

deuoret  ignis   cedros 

/««.EtinEzcch.A- 

quila  magnarum 

alarumvenitadLi 

banum,&tulitme 

dullam  cedri. 


12 


parictisftipukm,  fpiritusveftcr  vtignisvorabitvos,  Sc^u 

IPoftcaptiuiiateiv.  a  fPauci  reliftiin  mcmoriYn.     b1  Peccata  ludxorum.     '^ 

eruntpopuli  quafi  deinccndio  f  cinisrfpinxtcongregatg  ^^ 

«rGcli?nn.T  fOgentcs      .i  IHinc  vel  n  Deo.  b^^Inimicis  ncis  ludacis .     ^7 

igniconbttrentui-.  AuditcquilongceftisqucEfecerim,&  ' 

a«Ilnhac  vltionc  &timctc.  fMoalnt*.  «Deleii. 


tcm  tum  dxmum  D 
ci.s  intueri  cxpcri- 
riqiUccbit,  cu^lo- 
rincabitur .  Non- 
nuliihsc  adpcnas 
rcferri  volunt,qui 
bus  cxpugnata  & 
dircptaciuitate,co 
rumin  lecotumc- 
liam  vltuseft,  quo  ^^"'' 
temporc  gloriam 
cius,quemcruciaf 
fixerunt,prophcta- ^^  ' 
rum  qualibetloge 
fuperiorem  effe  pa 
tuit. 

f  Quis  prfmt .  Dci 
magnalia  narratus 
&pciiignevocat,  o^j^, 


fmillud:De«r  >.()/??»• 


1  qui 


igniscon.  eSl.  Et  ipfe:  Luc. 

Ignemvenimitterein  £ 

terram:&quodvt.ni. 

vt  ardeat. 

•J<  Lxx.Quis  annucia  1exc 


cognofcitevicini  fortitudinem  meam  .  tContriti  funt  ^°  dtJquhmnlSitZ 

a  1  Qui  Deum  occidcrunt.     b  «komanoruin.     c  »Scribas,  &  Phacilao»-  1"Vz  vobis  Scribai.at  bist^nem  tttemum  ^ 


tcQn 


rharilii  hypocri. 


J"    *''/f"/,.^,^fo^inSionpeccacoies,pofl'edittreWrhypdcritas.    Quis  22   *  Procopius.Lo- 
Og,quadcditMoy  r  >f    ^^^^^    bTPecca.avcitcLorcs.&mincacir^^inico.  23    cum  xtemum  d5 

potcrit   habitare   de   vobis    cum    igne    deuorante  ? 


fcs  trans  lordancm 

duabus  tribub.  &c 

dimidiajrhascquoquevberrima .  Carmclnsmonstcrrx 

promiffionis  fertiliflimus.  Pcr  haeccrgo  debcmusintcUi 

gere  ludxos  omnem  fertilitatem  amififle, 

e    'Nurtc  conjurgan!.   ^  Procopius.  Hortaturvt  fecurnlu 

illum&gloridfum  aduentum  cogitcnt,  quoddiuinita- 


intelligir,quifata- 
nx  &  angelis  cius 
prasparatus  eft.De  his  alibi  propheta;^«->«?i-co>-«<Tw  non  m» 
rietur.&  ignis  ecrum  non  extin^i:cv<r.  Qnls  igitur  annuncia- 
uit  vobis  aiternum  locum  ?  Prophetje.f  &  Apoftoli,qui 
de  iudicio  publicedocucrunt,vt  a  futurispenis  dcinceps 
cauercmas.  '^  Etex- 


*  NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  propheta  ad  narrandum  affttdioneni  populiper  Scnnacherib,dicci' 

1  Ecce  videntes  clamabunt  foris.i.«c»'a  eH intricata,qnia 
C  liforis  reduciturad  videntes.Specalatorcs.n.exiJientes  inalto,vidc 

bantforis  longi  exercitum  Sennacherib:&  ftc  denuntiabant  E'^- 
chix  regi  &  populofuOiVt  pra{eruarentfe. 

2  Angcli  pacis  .i.  numij  E^s^echi^  quos  mifit  ad  loquendum  cu 
^abfdcc  de  pace,vt  haheturinfrd  3  6. 

2  Amare  flebunt.  Q^^ia  propter  blafphemias  contra  Deum  dl 
flas  a  }{ahiuce,fciffis  veflibusflentes  ad  Ei^chiam  redierunt. 

3  Diflipatx  iunt  via:.  ^b  exerctu  Sennacher>b. 

4  Cefauit  tranfiens./.fie  pnpulo  lud^ :  quia  nuUus  audebat  tl~ 
more^ffyriorum  per  terram  ire. 

y  Irritum  fa£turn  eft  paftum .  Vrimb.n.  Sennacherib  fecit 
pa^um  i  um  E:{echia,fedfregit  iilud,vt  di£iumfuit 4.^^.  1 8. 

6  Proiecit ciu itates .  Qu£  erant  in  regno  luda  circa  lerufale. 

7  Non  reputauitho.f quodpolfentftbiinaiiquorefl/icrc. 

8  Luxit&elanguitterra.i^ci/Jcff  luda. 

P  Confufus  eft  Libanus  &  obfurduit.  J«  Hebreo  babetur: 
Et  pnecifus  fuit,  qa  ibi  exercitus  Senacberib  pr^cidi  multa  ligna  ad 
faciendu  mcichinameta,et  ex  tali  decjione  fuit  Libanus  deturpatus 

10  EtfaduseflSaron  ficutdefcrtum.&concuffacft  Ba- 
fan,&  Qzrmd\XS.lfla.n.locaerantfertiLia,fedper exerciium SS 
nacherib  fuerunt  deuaflata.  Sciendum  et,tp  Carmelus  non  accipitur 
hic  pro  montc  Carmeli,in  quo  EUas  occiditprophetas  Baal,  &  erat 
in  regno  Ifrael:  fed  accipiturpro  Qarmelo  vbi  manebat  'hlahal^qui 
trat  motisfertiiis ,  &  erat  in  regno  luda ,  &  confequenter  ponitur 
vindi^j  de  maleficrjs  Sennacherih. 

1 1  Nunc  conlurgam  dicit  dominus.^d/'erc«ntc/«>w  sen- 

nachc- 


nacherib  &  exercitwn  eius,quia  nunc  efl  tempus. 
1 2  Concipieiis  ardorem .  Ex  maleHcijs  enirh  veflris  fequitur 
dcmeritum.  E 

1 5  Et  parief is  ftipula.» -Tf ejfciaminiftcut flipula  applicata  igni 

14  Spiritus  x^iict  i.voluntts  veHramala. 

15  Vt  igni  vora.  vos.'.  meretur,  vt  igne  confumamini :  &  ita 
faBum  fuit:  quta  exercitus  Sennacheribfic  pcrcuftus  fuit  ab  .Ange    ■ 
h) ,  3,  corpora  eorum  redaSa  fuerum  in  cincres ,  acfifuifjent  igne 
rnateriali  comhufla:ideofubditur. 

16  Et  erunt  populi.Exercitus  Scnnacherib. 

17  Qu.z^\Azir).ccn.ci.i.vtcinisYemanensdeincendio. 

18  Spinz  congregat2B.i.  bellatorts  Sennacherib  quipungehant 
populum  domini. 

19  Ignicomburentur.7^o»yb/«»»  ex percuffmety4ngeU,vt 
diBum  efl,fed  cttam  igne  inferni. 

20  AuditC.Hic  confequenter  defcribilur  deifdio  Sobnnepontifi- 
cis,qui  covfulebat  ciuitatem  reddi  .AfjyrijuEt  quia  hoc  non  fuit  ft 
B'Am,partim  indignatione,partim  timore,cum  fibi  adbierentilKad 
.Afiyrios  tranfiuit  occulie,($  eifucce(fit  in  pontificatu  Heiiachin,  vt 
diH'tm  fuitfupra  Z2.& hoc efl  quod dicitur  ^ic.Audite  qui  lon 
ge  eftis.fit  inhoc  notatmagnitudinem  reinunciand^. 

2 1  Contriti  funt  in  Sion  pcccatores./.  Sobnaeteiadhttretes 
1 2  Poffedit  tremor.  Quia  erantinfiatu  miniflrandi  domino,& 
fic  apparebant  honi  &  deuoti  exterius:fed  ipfl  nihil  habibantinu- 
rius  dignum  Sacerdotio.  Et  confequemer  conqueritur  de  ifla  digni- 
tate  Sacerdota(i,cum  dicitur. 

2 j  Qais  poterit  habirare  de vobis,  &c./.  digne  miniflrare  in 
attari  bolocaHJiorim,vbi  erat  ignis perpttuus:Leuitic.6.  Eteadem 
fententia  repUcatur  cnm  fnbditur. 

•Jc  Cum 


MOI^^LlTEli. 
•f  I  £c«v/(/e«t«f/awaA«n^/cm.  Hicreucrtiturprophetaad 
denunciandum  mala  qux  faciet  Antichriftus  ante  mor 
tem  fuam,dicens :  Ecce  videntes  clamabuntfons.i.  homincs 
litcrati  clamabunt  contraAntichriftum  inorationc  fe- 
crete,qui  tunc  non  audebuntloqui  contraeu  publice. 
■2  c/inge//ip<i(ij4r»»<j»-c-.Quiareligiofioccultantes  fcgcmet. 
5   DiffipalJi  funi  vix  ceffaun  tranflt  ns per femitam.Quii  fidclcs 
non  audcbunt  per  terram  tranCre. 
5    irrirum  fa^urn  ifl  paBum  ,  pn.iecit .     Nam  CCClefia  quan- 

tum  potcrit,dcftruet,qua:  fignaiurhicperLibanum,Sa- 

ron 


ron  &  Carmelum .  Et  quia  demandatodominifulmi- 

nabiiur,vt  di£tum  eft,fcqu(tur. 

1 1   T^inc  confurgam  dicit  dominuSt&c.^^zttt  litcra  qua:  de  fil 

cili  potcft  ad  propofitum  applicari. 

2 1  Contriti  funt  in  sion  peccatores .  Hic  dcfcribitur  ad  litcra 

abicftio  SobnsE  pontificis  qui  Scnnacherib  adhacfit ,  pct 

que  myfticc  fignatnr  quilibctprslatus  malus,  qui  timo- 

re  mortis  Antichrifto  adhaeferit.Scd  quia  tunc  clc£ti  fir- 

miter  ftantcs  mercbunturgloriam  cneli^fequitur. 

2  j   Quis  poterit  hahitarc  de  vcbis  cum  igne  deuorante.i.  firmi* 

tcc  flare  in  Antichrifti  tiibulationc. 

t   S^" 

/ 


Ifai^  CapXXXIII- 

a  T'p>fi"is  fanfti  qui  pecMrj  c  «'uTiit,  fideles  incendJt. 

t  Quishabitabit  cx  vobis  cu  ardoribus  Ccm- 

a «;  Hic  lcilicei.    blSeinperdiligendo.  fDe  viitme  in  viauiera. 
cffluribus.     d  TSrmpcinon  ^mel. 

piicrnisrQui  ambulat  in  iufl:itijs,&  loquitur 

a^Quie  ,  .iiatei  calumnia,:]uiaejt  alierius  dainno  altcriu»  pecuni* 
coaceiuantui.  bflnnoceniia. 

veritatcm,  cjui  proijcit  auaritiam  cx  calum- 

a  Oiis.maiius,officij.'  f  Munei.i  cxciFf  ant  oculos  rapientiuin. 

V;,,;!,t^coTdecR,captatA^nuzA  a  nia,5ctcxcutitmanusruas,abomnimuncre. 

Jjllliq.  COgitatJOnC.MunUSabore,  aT^ecca.oconremiat. 

«ireac  cflgloriaperfauorcm.Mu  b  Qui  obturatauresruas,neaudiatran5uinem 

a^^iJapiiis  Sccoidis.  f  Aueiteoculos  meos,nevi.va.  fFelixcinlcieiitia 
quznecaudtnecarpicit  mnluiD.     «TTalis.  TIii  ciliscum  domino. 

U         quifqucabomni  munerc      &:cIauditocuIosfuos,nevideatmaIum.  Ifte 

I  manUSeXCUtit,  quia  in  eO  a«:Excmp'a.     bvSanaoiumquirumfundat'  fupia  firmampetram. 

I         quodrc^eagit.nccabliu   d  in  excelfis  habitabit,  munimenta  fixorum 

a  Tnoue^io  (alias  piofcdioj  ad  Deum.    b  TVeibi. 


a  Et  (xcutit  manus  fuas  ab  om, 
.  .5«    Gregorius.  Qujanon 

Iblum  traus  in  acccptionc 
kMoM.  pecuniaEeft,munusprocul 
r         dubiovnumnoneft.Tres 

vero  funr  acccptiones  mu 

nerum ,  adquas  ex  fraude 
jrli  ttts  feftinatur.  Munus  namq; 


302 


^o_c.&  nusexmanu,eftpr?nuum  c 

liAione.  perdationcm .  Sed  iuftus 
quifqucabomni  munerc 
manusexcutit,quiain  eo 
quod  rc^e  agit.nec  ab  h  u 
mano  corde  inanem  glo- 
jiam,  nccabore  laudcm, 

;i  m«r  ncc  a  manu  donationem 

^i         rccjpcrcquzrit. 

^eijtio  re-  b     Qifi  ohturai,&i.  ■{«  Idcm. 

iuu 

ibes. 


eccIcfiaeU,iuxtailIud.-  Tu  D 

es  Vecrus ,  i^  juptr  banc  pC'  Matth.itf. 

team,&r. 

e     Tunis  ei  rfaf«y.-J<Iuftinns.  Contra  Thry 

Prophcriahxcde  paneeft,  ?''""*=*• 
quedcdit  nobis  Chriftus. 
&  dc  fuo  quod  faccre  iuf- 
fitin  fuam  commcmora- 
tioncm. 

•j«    Procopius  EcdefiiE  in 

colis,panis  vitJe  Chriftus  ip 

fca  patrc,&  aqua  fidclis  di 

6  uinibaptifmatis, vndcfu- 


5 


u  tui. 


7  mcntibus.omnismanatfc 

8  curitas,  sepcrfuppeditant. 
4«  Idcm.  Rci^cm  videbut 
d  om  i  n  u  m  ,q  u  i  et  i  a  m  tcrr  a 

9  manfuetorumnondu  adc- 
t  pti,  ipfam  mentisoculisin 

hac  vita  morrali   Dcum 

10  piercucnti  ,  proculintue- 

buntur.Suntquidclonge 

ad  impiosrefcrant,  dnm 

nifi  pcccatis  fuadentibus ,  f  &:toculiciusCcrncntterra  deIon^e.Cor  tUU  ^^  tcrram  quidcm  promiffio 


Quid  eft  obturare  aures 
n  fuasneaudiatfanguincm. 


cfADeo: 

dfDoftrnx. 

jfubh^miras  cius.Panisei  datuseft,aquas  eius 

a  TAblquc  hireii.     b  TOiunipotcniem.'5Deum  ipfum.     c"i  In  deiiate. 

dTOcuIieius.  Tferafto  iudicio. 

tfideles  funt.Regem  in  decore  fiio  videbunt, 

a  f  Nunc  in  fpe,in  futuio  in  le.vnde:  Cieiu  viderebona  doiuini  in  tetta  vi- 
uenfum.     bllderv.     f  Si  vis  habitare  cum  Deo 


-I.C. 


qusE  de  carnc  &  fanguine 
naicuntur.non  prxbereco 
/enfum?  Et  quid  cfl  nc  ma- 
lumvideant,  oculosclau- 
dere,  nifi  omne  quod  rcdi 
tudiniaducrfumefT,  non 
approbare?  Iftein  excclfis 
habitabit  ,  quia  quamuis 
cum  adhuccaro  in  infcrio 

jrfbrti^.  ribus  rctinct,mcntcm  iam 
I       infublimibusfixit.Muni- 

^£  •  menta  faxorum  fublimi- 
taseius,  quia  quiobie£la 


a  TPiincipiuin  lapicniiz  timor  domiiit.     f.^IanAitas  1.1  iimoie  cuftodiiui. 
b  fPhilolophus.  IQiiafi  non  habitat  lum  Deo. 

medkabitur  timoiem.tVbi  eft  t  literatus?vbi 

»  TScriba  &  Fhatifzus.legem  fupeiflua  expoGtione  oneiacs. 
b  TSenfu.  flnf  pientium. 

eftlegis vcrbaponderans?vbi  eftdodlor  par- 

aTGieg"""'  philofophorum.  b  fln  eccleiU  lanftopim. 


uulorum?Populumt  imprudetem  non  vidc- 

Tldeft.  aTLogicz.     o  ^Non fapientix.     cTSicut  rlaionis,AiiliotcIis,Tulij 
fjcundiam  8c  fiibtiliiatem  p.»,  1  inte'ligunt. 

bis  populutalti  fermonis,ita  vt  ndn  poftis  in 


•1  nisvifuros,fcdeanonpoti 
'3  turosputant.  ., 

J  4  -5«    Grcgorius .  Rcgem  in  ^, .  ^^   , 
^5  dccorc  vidcbunt,quiarcde     '  "?"* 

ptor  noflcr  m  iudicioare» 
^^  probis    homo    vidcbitur 

forma  fcruili,fed  ab  clc^is 
*7  in  dccorc  fuo ,  in  ipfo  ful- 
i^  gorediuinifatis. 

f    r.irjw.  Viuentium.Bw  Matth.^.a. 
^9  ti  mites ,  qw^niam  ipfiprf-  tn.  tlh-ibj?  vbiij 


dcfidcria  terrenx  conucrfationis  calcat,ad  fupcrnam  pa- 
trjam  perprecedcnrium  patrumcxcmplafclubleuat. 
c    Sanguinitr.Lxx.  iudicium  fanguinis.  Omnis  iniqui- 
tas &  opprcft[io,&  iniuftitia iudicium fanguiniseft  &  G- 
ncgladiovoluntatcinterficit. 

d  Munimetitafaxorum.  «{«Cyrillus.Pctradominusnoncr 
IefusChriftuseft,inquo,tanquam  in  fpduncaquadam, 

ccclcfia 


tclligcrc4difeititudincmlingu?eius,in  qSo  ^°  ^^jj-^^^j^;;;  P°^'' '  ^^"^"^t^nft:": 

g     ybiefiliteratus.  -5«  Procop.  Rcprobis,quia  malisdo-^biefumlin- 
dorib.crcdiderunt  ita  cxprobrar,  vbi  funtqui  literam  le  gna. 
gistantum  noucrint?  Vbinariiilli  inquit  iudicijdicpa-  Hom.4  im 
rcbunt,quiancntandbpcfl^niedifcipulisconluluerunt?  C"""'^ 
4«    Chryfoftomus.Gentilcs&  ludasosfimiilreprchcn  - 
ditQuis.n.philofophus,quisIudxoriimdodrinaerudi     / 
tus,falutcmdedit,(Scdocuit  veritatemnifiChriftus 

Taberntt-      _ 


C 


NI  C  OLAV  S   DE    LYRA. 

1  Cum  ardoribus  fempiternis?  Subduur  refponfto. 

2  Qu[ambulat  in  iufti.  Quantum  adpofiiiionm  vitx, 

3  Et  loquiturvcritatcm .  Quantum  adfanitatcm doHnnit. 

4  Qui  proijcit  aua.^C. Ita  g»  nulla  habtt  nota  aua*i'i4:,rapie 
aoaliena  per  violentiam,vec  et  ai  cipiendo  dona  contra  lufiiiiam. 

5  iQui  obturat  aurcs fuas.nc  audiat  fanguincm.i./frwor;? 
de  janj^uine  ejfundendo  per  morteinnocentts  vi  l  uius  mutilationem. 

6  Et ciaudit oculosfitos  nc videat  mAwxaJ.multere alie- 
%am  ad  concupifcendum. 

f  Iftc  in  cxcelfis  habi.i.talis  dignus  eHfungi  fummo  Sacerdo 
lio  in  monte  Sion  vbi  erat  templum:&  tdis  fuit  tjie  Elucl3im,qui 
in  hoc  officiofucceffit  Sobn£. 

8  Munimcnta  faxorum  fublimitas  eius.  ^alomon.n.xdifi 
cauit temptum  in  monte  Moria  de  lapidibus  magnis  y&prxcwfis, 
^^'g.^.Et  <edificia ad  templum  penimntia :  &  ibi  erat  hubitalio 
fummi  Sacerdotis. 

9  Panis  datus eft ei.&C. \ominepanis  &  aqu£ intelligttur om 
nis cib.& potus infcriptura.  yndez.f<^e^.6.a.  Vonecispanem  & 
aqua,  Et  fubditur-.appoftta  efl  eis  migna  cibo/ii  pr.vparatio.  Summo 
autem  Sacerdoti  debebmtur  primitiie  ffuclmm  &  animalium. 

10  Regem  in  dccore  vidchunt.f.E^^echiam ^loriosh  rej^nan- 


tem pdt  Senachenb  deitdn>ntm,vi  babetur  2, Vara'.^2.i5  tn  hic 

gloria  viderunt  ipfum  Eiiachim  pontifex,& alij  mi/tijiri  timpli. 

1 1    Oculi  cius.  Scilictt  Eliachim. 

I  z  Cerncnt  terram  dc  lonse .  Qtiia  de  monte  Sion,  vbi  erat 

eius  Jjr.bitatiotPotcrat  vidtri  Iftdxa  pro  magna  parte. 

I }  Cor  tuum.Jo  Eliachim:mutat.n.  propbcta  modum  loq-tendi 

de  tcrtia  pirfnna  ad jecundam  :r\iiod  fit  freqitentcr  inprophetis  . 

1 4  Mcditabitur  timorcm. SciUcet  domini  ex  cafitprxdeteffo- 
ris  f'*i,(^  id':o  fbHttir. 

1 5  Vbi  cft litcratus,&C..'>^/  tH  modo  Sobna  pr^deccjfor  tuus 
in  ofhiio ponttficii-.fi^  qnod  dcbuit elle Uieratus  ad ponderandtim, 
i6  Lcgis  \,'crha../id dcccndri ignorantes,qtH  dii.uritur  hic paiuuU 
q.d.pnijt  in  te<raalt(nr,vt  habttur fufrd  22.idco  fi-iidiitir . 

1 7  Populum  imprudcntem.r.  Sohnam  &  fibi  adhxrcntes. 

i8  Non  v[dch'\s..Ampiius  iu  templo  domini. 

ip  Populu  alti  Ccrmonis.i.profundiyficut  dicitur  lo.  ;  h.Vw 

tCUS  altus  eft.  Ei  dtcttur  Inc profuudus  ji  rmo ,  qiii  proptcr  cxire,- 

mctatcmiion  rji  intelligibihs.EtpopitiurntaUs  fermonis  vocat  hic 

pr„pheta  Stnnacherib  &  .^fjyncs,quosiitendib.>t  Sobna  introdu 

ure inira duitatem  & tempLum :  fid  dcfccit  a  propofuc. 

2o  In  quo  nuUa  cft./".  in  SennaclKrib  &  populo  dus.q^iia  vera 

litpie"tian>n  pittH  efjein  infiddibus.  •$«   Rcfpicc 


0 


.  tJM  0  1^.A   L  l   T  E  l\. 

•' t  Qifishabitahitex vobis,& c.lntcntztionih.dqmn  fempcr 

ardcntiu ,  quia  portant  igncm  fuum  fccu ,  &  Antichrifti 

tribulationcaflabuntfibiinpcrfccLitionc:&  rcfpondct. 

2  Quiambulat  in  iuJlttijs.Wc  fupplein  Antichtifti  tribula- 

tione  potcrit  ftare,idcofubditur. 

7  tfte tn  excelfis  habita.mtsnt.faxoriifubli.eius.i.  firm itas  th  ro 

norum:  nam  fanfti  fccundii  qualitatcm  mcriti  aflumun 

turad  ordincs  angclorum. 

9  Vanis ei  dalus  e//.i.Chriftus,qui  cft  panis  viuus. 

t  ^qutteius fideles funt.i.donSiSpiriiuffanCti.  Vndedicit 

Saluator,Io.7.f.iJi</  credit  in  ms,ficut  dtcit  fcripiura,fiurnina  de 

vcntre  eius Jinent  aqu<e  viu£.  Hoc  autem  dixit  de  fpiritu  quem  ac- 

tepturierantcredentes  in  eum. 

l^J\egemi»dtcore  vide'junt.  vifionc  dara  &  bcatifica. 

II  Cculi 


j  I  Ucidi  eius  tenam  cer.ut:  longi .{'.  rcrram  viucntlum,  quia 
viucntcs  incorporc  mortali  cxlcftia  mcditaut:Etpcr  op 
pofitu  fubdituradlitcram  dcScbna-cicctionc,  pcrque 
malus  pra:latusfignatur:proptcrquoddecomynicedf. 
15  ybiefiiitcratus  i.vbi  cft  maUisprxlatus  qui  fcripturam 
fcirc  dcbuit,  &  vcrba  lcgis  pondcrare,  &  paruulos  doce- 
rc,cuiqu2eftioni  potcft  rcipondcn-.yiOjconduus  ejiinmter- 
no  i«/t>-j.*r/,quia  quanto  ftarus  altior,tanto  caliis grauior 
ideodcipfo  &exiftcntibuscumeofubditur. 
17  vopUumimprude)ittm,&c.i.pxx\ai\.\m  damnatumcuni 
familijsfuisnon  vidcbisampliusin  magnificcntijs  fuis. 

19  Top.</'<r«  <j/«/m«oBw.i.fupcrbuminverbisqualesfunt 
mali  prxlati  &  adhxrentcs  fibi. 

20  i«^«o«MWae^/<i/;;(wn'.f.defurfumdefccndcns.Scd  il- 
la  qu«  eft  tcrrcna  animalis  &  diabolica .  Et  qm  oppofita 

Toni.4.  K    4 


303        Glororc!.&NicoIaideLyra      304 


fo£i8.a. 


i.Mae.i.fc. 


ifQuantuBadDfum.reil  tanrum  verba.    b^Perdam  fapienriam  fapientium.Scc. 

c  f  C^uicunq;  iuftus.    dTorzrentemecilcGain^in  cju»  vetaeftfolenninj. 

nulla  eftfapientia.  RefpiceSion  ciuitatem  loleiiitatis  no- 

a  fCoidis.    bfNanque.    ciOilellem.    dfQium  n^coculus  vidit.nec  aurisau- 

diuit.nrcin '■or  ho.Scc. 

ftraj.OcuIi  tui  vidcbuntleruTalem  t  ciuitaccm  opulctam, 

afEccleliim  piarientemiignificatam  in  tabcrnaculoMoT".    bfrSicuttabeinaculuraludzo- 
iumtfansla'um  cM,  i  A  fide.achaciiate. 

tabernaculum  quod  nequaquam  transferri  poterit,  ncc 

afMetaphnra.  ^Dortotcsquibusfixa  lei  e  u^.     b  f  Pta:cirpta  quibus  extenfa  dt<aiatur. 

aufercntur  claui  eius  in  (empiternum,  8c^mnes  funiculi 

f  Non  in  Lonueniiculis  hiteiKorum. 

ciu.s  non  rumpcntur ,  quia  f  fblummodo  ibi  magftificus 

a'VM<-tur.  flbi.  b^  Pioph  ■tirum,  A|"i|tolonJin      cfExpuiitorfs 

pra  firmam  pctra.  b  dominus  Deusnofter.Locusfluuioruriuilatiflimi5^pa- 

^       PrOCOPlUS  VC-  a  1  Plan;  expt>ner.tcs      b  ^  Locum.      c  fDiaboli  dominatio.  d  f  Nauis  ires  ordinesremotum 

*    -         '  habrn<,'ddl  diab><Ius,quiiiespaiteimundi,Aiiam>Afcicaiii,Euiopam,ruo  iubiugauciat 

imperio. 

libit -" 


a  Tabetnaculu  ej'to3. 
^  Tabcrnaculura  c\S 
habucrut  ludast  pcr 
ercmum  de  loco  ad 
locum  translatum 
cft.PrimuminSilo, 
«lcindc  in  Nobe :  dc 
Nobc  in  Icrufalcm 
ad  Moyfi  fepul- 
chru,  vtdicit  libcr 
Machabrorura.  Ec 
clcfiaautcmimmo 
bilisfundatacft  fu- 


tcris  igitur  lerufa 


t 

2 

3 
4 
5 


tcntcs,non  tranlibit  per  eum  nauis  icmigium ,  nec^j  trie 

nf  Inlupfrhia.  b  <|  Sicut  olim.     cf  Vox  ccngiatulantiseccleliz. 

rismignatranfgredietur  eum  Do'minusenimiudexno- 

a  1  Legis  natU[ali.,Euangclicz,MoUicx. 

b  «^Regeteos  in  virga  feirea. 

fter,dominus  lcgifcr nofter,dominus rex noftcr.  Ipfe fal- 

a  f  A  diabulo.f  Nihil  ilmcndum  ell.     b  f  Dilatata  tortitudo  populi  ad  pugnandum 

Bbilismanct.Ncquc   .     a,  .^         ^.      1,  .  ^     ^c     ."•}'." ■^°"'%"%  ,, 

iferi  d  uabitnos.tLaxatilunttumculi  tui,leanonpr?uaiebunt. 

^HiiprriiQMm    nrXm  afTemplumaltillimumiiiquoolim  velapteciofa.     bfVc  non  appaceanifigna 

aUUCriUbCdin    pi«"  iuin«eius,quianonie|nquctuilapislupeilapidem.  f  A  Romanis. 

ualcbunt.  Siceritmalus  tuus,vtdilatarefi?num  non  queas.Tucdi-  »5  ratur  Vtenimven- 

°  ^  16  tisvehemcntius  1« 


lem,qujEtoticsop- 
pugnata  fit,taberna 
culacecidcrunt.At 
noua  ciuitas,  quia 
fuperpctramflat.ip 
iis  perfccutionum 
temporibus  immo- 


-jcKeafi.       enim  portas  int 


etiam  nominc  an- 

gcUipfieCclefiECu- 

flodes,  Eaangeliftai, 

&  Apoftoli,&  Prx- 

lati  intclliguntur  , 

quiChriftiouiledi 

uinisab  vnolatcri- 

bus,irrigarunt. 

C     Domims  enim.la 

dicabitorbcmterr^ 

in  iuftitia. 

,  d     Laxaufuntfumcn 

litui.,  ^c. Rcdit  ad 

tcrrcnam  lerufale, 

'  &  loquitur  de  ca 

fubfpecicnauis.Su 

g  pcriora  dida  funt 

devrbe  folcmnita- 

tisnoftrc.quamdo 

minus  fluuijs  fuis 

circundat. 

e    Sic  erit  mdlus  tuut, 

4«    Procopius.  Ser- 

12  mone  in    ludaNSs 

1 5  translato ,  in  nauis 

14  metaphora  immo 


D 


!  thabi  I 


"tv«r«i 
tis. 


\ 


10 
II 


b      Locus  flmiornm .  e 

4«  Procopius.His verbis  praediftx  ciui ta'tis  dominu  fo-  uicntibus,cum  vcla  contrahi  nequcunt,  corundem  im- 
rc  locum  fluuiorumindicat,  vt  merit6vfurpetur,Ru-  petu  malusinclinatus,  naufragiumcfficitific&tibiquo 
minis  impctus  Istificat  ciuitatcm  Dei .    Fluuiorum      qucaccidet. 

ctiam  r^  Clandt 


NICOLAVS  DE  LYrA. 

:^  l  Rcfpice .  Hic  conjequenter  dclcnbuur  ciuitatis  mcUoratio, 
aitia  pei  UtuBionem  Seunachenb  fuit  mutaia  de  timorc  in  fecuri- 
tatem,de  tnflitia  in Utitiam,& depenuriain  abundantiam.Trimo 
igitur  hxc  meltoratio  defcribitur.  Secundd  propheta  contra  Senna- 
iherib  iterum i,iuehitur,ibi:Laxatifunt.Circaprimum  ttn^itur  pri 
mb  melioratio  quantum  addiuinum  culcum,cum  dicitur:R.c(picc 
Sion  cluitatem  folcmnitatis  noftr» .  Focabatur  enm  illa 

Q  pars  ciuitatis  lerufalem^vbi  erat  mons  Sion,  ciuitas  Dauid :  in  illa 
erat  tcmplum ,  vbi  celebrabantur  jolemnitates  peramium ,  fcilicet 
TafchoiyTentecofleSy&Tabcrnaculorumfin  qil>us  popuius  detota 
tcrra  debebat  conutnire ;  quodnonpoterut  propter  exercitum  Sen- 
'  nacherib exiftentem  in  ludxa:  fed ipfo  deieSlo  venerunt vndique 
vaudenter .  Secundo  ponitur  melioratio,quantum  ad  abundatjtiam 
cum  dicitur. 

*  Oculi  tui  vidcbunt .  Quio  de  fpoltfs  exmitus  Sennacherib 
omnes  decimtatcfuuunt  repleii  &  ditati.  Terti6,quantum  adfccu 
ritatem,cim  dicitnr. 

3  Tabcrnaculum  quod  ncquaquam  transferi  potcrit . 
Focat  hic  templum  balomonis  tabernaculum,  quod  dicitur  immobi 
lead  differentiam  tabernaculi  Moyfi ,  quod  transferebatur  de  loco 
ad  locum ,  vt  patet  in  libro  Ts^nmeri .  Et  ad  idem  pertintt  quod 
fubdiiur. 

4  Nec  aufercnturclaui  cius  in  fempiternum.  Inta- 
bernaculo  enim  <J[ioyCt  panetes  erant  detabulis  ftnml  coniunBis 
pcr  incafiraturas  &  claues  qui  amoutbantur  de  locisfuis  ,quando 
tabernacuLum  deponebatur ,  &  portabatur  ad  alium  locum  .  7« 
templo  enim  Salomonis  parietes  eracinterius  de  iignis  laminis  au 
teis  opertis,  &  erat  ibi  claui  pofiti,vt  infeparabiliter  manerct  ibi. 

5  Etomncsfuniculieiusnonrumpcntur,  &c.  ideli, 
Jiabilitas  ttmpli  per  impctum  Sennacherib  non  difJoluet.tr.  Etcuu- 
fajubditur. 

6  Quia  folummodo  ibi  magnificus  dns  Dcus,  &c. 
Quia  magnifice  deiecit  Seanacherib  cum  exercitu  fine  opere  l}U- 
tnatio. 

7  Locusfluuiorum  riuilatiflimi  &  patcntcs.  Eoc  refer- 

tur 


tttr  ad  illudquod  fecit  ET^echias  propcer  exercitum  Sennacheriby 
quiaaquam  deciuitate  lerufaUm  tgredientem  extra,  ipleretinuit 
ad  implenditm  fofjata,  &  ptfcinas  magnas  ficutflagnum :  &  refi-  ^ 
duum  aqu£  quod  nonpoterat  ibi  capi:  fecit  ibi  decurrereper  alium 
locum,vt  fic  exercitus  i^ffyriorum  nulluminde  habereijolatium» 
ideo  (fhditur, 

8  Non  tranfibit  pcr  eum  nauis  rcmigium .  Quiaftc  di- 
fpofuii  E^^echias  aquas itlas,qu6d  erant  ad  munimentum  ciuitatis, 
&  in  nuUum  aiixilium  aduerjarijs,  quia  non  dtferuiebant  eis  adpa 
tiim  nec  ad  nauigium,  vtfic  cum  nauigio  pofjent  obfidere  vcl  intrtt 
re  ciuitatem ,  Et  quia  omnia  ifla  attribuenda  erant  bonitati  diuina 
principaliter,ideofubditur, 

9  Dominus  cnim  iudex  nofter./.  iudicabitpro  nobis contrtt  ., 
Sennachenb. 

I  o  Dominus  legifcr  nofter .  Quia  ab  eo  recipimus  legem  ia 
monte  Sinai,vt  habetur  EXQd,zo.&  Dcut,  5 . 

I I  Dominus  rex  nofter .  l{egcs  enim  luda  non  erant  nifi eius 
vicarij. 

12  Iplt  fiXuzhit  nos.InaltqmbusUbris  interponitur  venittjfed 
non  tfi  jr:  Heb,nec  in  libris  correclis. 

II  Laxati  fu nt. Hic  propheta  iterum inuebitur  contra  Sennactje- 
rib,ci4ius  exercitus  percuffus  fuit  ab  angelo  anteqtiam  obfederat  Ic-^ 
rufalem,  vt diSlum  fuit ^,  l\eg.\^,?.  Difponebat tamen de propin-'' 
quo  obftdere  eam  figendo  tentoriaibtdem ,  ideo  dicitur  :  Laxati 
funt  funiculi  t\li.ide(i,djfpofiti,  vt  cum  eisfigantur  tentoria  cir 
ca  lerufalem, 

1 4  Sed  non  prxualcbunt. Qjtia  mn  obfedit eamt 

1 5  Sic  crit  malus.  Matus  hic  dicitur lignum  longum  quodin  me 
dto  tentonj  engiturficutmatus  in  mcdionauis:Et  quia  dcfuper  pc-- 
nitur  ftgnumvel  vexillum  iltius  cuius  efi  tentoriuMfficut  in  fummi 
tate  mali  nauis  ponitur  fignum  aliqmd ,  Lignaautem  tentoriorunt- 
Sennachcrtb  circa  lerufalem  nonfuerunt  ereda  nec  ftgnafuprapo- 
ftta,ideo  dicitur:Vt  dilatare  fig  &C. 

16  Tunc  diuidentur  fpolia  .  Scilicet  x^ffyriorum:  quia 
habitatores  lerufatem  percufjo  exercitu  Sennacherib  exicruot  ai 
prxdam, 

•a  Pra:da- 


M01{.AL1TEI{. 
4  iuxtafepofitamagiselucefcunt,  idco  propheta  confc- 
quentcrmducitad  contemplationem  glona:  caeleftisjdi 
cens. 

1     /jj^/^itci^/oWjC^f.Namibieftlausiugis. 
t    citiitatem  opulentam,  Ideft,  in  omnibus  bonis  plc' 
n;^m. 

3  Tabernacutum  quod  nequaquam  transferri  poterit  ,  Per 
quod  fignificatur  iecuritas  fcmpiterna.  Et  fubditur  cau- 
lacumdicitur. 

10  Domtnus legifcrnoSler ,  &c,  Laxati  funt  fu.tui.Hoc  ad  litC 
tam  dicitur  de  Sennachcrib ,  per  qucm  ficut  didum  cft 

Anti- 


Antichriftus  fignatur  cuiusfuniculi  ad  capiendum  om« 
ncs  fidcles  extendentur. 

14  Sednonpr^ualtbunc,  Namdcdlifaluabuntur, proptcf 
quosbrcuiabiturciusperlecutio,  vt  dicitur  Matth.zj. 
idco  fubditur.  iird! 

15  Sic  crit  malus  tuus  vt  ditatare  ftgntan  ncqueas  .  Aliiquan* 
do  namque  fic  impcditur  virtus  nauts ,  quod  noxx  po« 
teftvelumlcuarc;&tuncimpcditurdus  nauigatio,  fic 
Antichriflivirtusauferctur,  &  ccflabi^  cius  perieai- 
tio. 

\6  T unc diuidentur ,&c.  Ah  Kwtlchn^o  raptarum  ,  qu» 
diuidcntur  fidelibus  poft  Antichrifti  mortem. 

t  l>>iOB^^' 


V 


3oy 


^l  a     CiJudidiripient.  -JiThcO- 

A  dorctus .  Romani  claudi 

appellantur  &  debilcs  ad 

tantum  opus,  quibus  ta- 

nicnDominustantum  ro 

bur  dabit  contra  iHdxos  , 

vtdaud^&debiles,  quod 

eoiamtempore  Romano 

rum  vis  clanguerat,  V  f  fu- 

pradidum  ell,  vclociorcs 


Ifak  Cap.XXXllJ. 


arumtuOum.  a  rR.oman:  in  fe,  fot- 

^  uidcnturfpoliaprirdarum  multarum,c]audi 
diijpientrapmam^nccdicett  vicmus/elan-  ' 

a  fCoK-od,:  .Con,,«at,onc,udxcrum    ,q,,UfcCu,..,e«  D.,  vo',un.,.  ,n         ^ 

gui.  I  opulusquihabitabitin  ea',aufcreturab  * 

a  1  1'eccatum  ilUui  flragis.  5 

eoiniquira.s. 

fuerint  aquilis,nequequif-      noneftconfequutuslfrad 
quam 


^o6 


quam  iliorum    ad  illud  D 

opusclangucfcct. 

•it    Procopius.Gcntesquc 

pnus  proprcr  idololatriam 

claudicabunt.  pra:dam  fa-  tinbfakatsr. 

cicnt,eaqu.'ED<iriint,Iii. 

crars,  qiiibus  Sarana  dcui  • 

do.pcccarorum  remiffio- 

ncm  luntc6/ccutK,quam  ■ 

^  Cap. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
*  t  Pratdaru  multarum.  Ttm  qau  magn.ifuit  mnltitudoper- 
CHJjorum.f. }  8  5 .  w«7w  quia  apporcuimant  Ibifpolia  cjux  in  alijs  lo- 
cis  Iudxe  rapueraiit .  TUm  qMa  nx^ainacherib,  &fu'iieiites  ctm 
to niinlfecum alportauerknt ,vt vclocius fugerent .  It^ania ad ta- 
le  lucrum  cucurrerutit  hotiiines  etiain  debiles,ideo  fubditur. 
t     Claudi  ctiam,&c.<.  iUudi^od^iff^r-^aliuude  rapilermt. 

3  Ncc 


B 


A  D  D  I  T  I  O. 

Incap.^y.ybidiciturinpofiilLi: .4udite  .Hifcoiifcqucntcrde^ 
Jcribitur.  ' 

^bhoc  loco  in  (jno  dicitur :  .Audite  qtti  longi  enis.-incipit  ca- 
pit.fccHndum  HcbrMs,&  contmnatur  vfqite  ibi:  .Atifcretttr  ab  eo 
miquitas .  Quod  qnidem  capit.proprti  videtur  exponendtim  deeie- 
iiione  Toarijxonsm  rejpuaitium  doannam  Cbnjli,&  dcprofperi 
tatc  adhxreyutiim  Chrisio ,  &  de  quibufdam  adbocpertinentibits 
Dtcttenm  AndiKc^m  \on2,U(\i%.lpoJi hngatctnpora .  Ou.^ 
fecertm.Glo.tntmicts  meis  liidps.St  cognofcite  vicini.f  contempo 
roitci.  Fortitudtnem  meam,  tn  hac  vlttone .  Conterriti  funt  in 
Sion  pcccatorcs .  /«  mbreo  habetitr .  Ti m ueru n t  in  Sion 
pcccatorcs,^«/^c^-pn»/(M«.i  i.rf,c;f„r.XJmucrunr  n^per- 
derent  gente  &  rcgnum  (ichrtjloadh^ifijfent.  PoiTcd.t  frc- 
mor  hypocritas.Ic.I  .cet  Vhartfeos  &  Scrtbas,q,tosf^eq,tcntcr 
Christtis  bypocritas  nominat  ,prout  in  multts  locis  SHan^elvi  habe- 
tur ,  qui  prtnctpalttcrprxdtaum  timorcm  habtterunt .  Et  qitia  in 
hoc  treptd.tttcmnt  tmore ,  vbt  non  erat  timor,  qutapottus  dcbttif- 
fent  tmerc  ojfcnfam  De,,&pcenasperpetitas  quaspropter  hoc  in- 
currebant.tdeo  quaft  mpcrfona  forUprophetafubdit  dicens:  Quis 
poient  habitare,3cc.ejr  uobis  cum  ardoribusfempttcrnisQ.pro 
pheta:Magts  cfent  timaidi  ardorcsgchcnnxfemp,tcrne,qu^ibo- 
mtemporahapcrderepcrJ{omanos,prxfert.m  cum illc  cut nonjt- 
^'^f^"*tThartfxt.fcdrcclctntusitt^sambulat&loqtttturvertta- 
Z:h       ^^'^Tr  ''yP'>''!"f"f^'o»<^  'fecurus  ab  aduerfttattbus 
pertculttmquo  adfpinttialta  tnittccnttbus ,  dc  quo  dictt :  KIc  in 
excelfis  hab.tabit  munimcnta  [axorum.Mc«  cxempU 
fanaorum.SvUimius  cins.idcn  protc£ito  cusapitdDcum    Si 
autern  quxratur,tn  quo  rejlcitur  talts  antequam  habitet  in  cxcclfs 
fubdtt  dtcens:?zms  e.  dat us  C^fctltcet^pants  vtuus qut  delX 
dcfcenduMnx  cms  fiddcsamt.fctltcetdoartnxL.tu.Z 
tttxta ,ll.tdiob.7.f.Aqux vju? flucnt de  vcntrc 0« L«  J  S 
tslapr^mattobutustuslidequo  loquttttr  cttm  d^ct^:  habttZ 
tncxcelftsfubdtt  rf/rm.Rcgcm  in  dccorc  luo  vid^-bu^ocu- 
li tm, fctUcctregem  Chnsl,m  tn dctt..te,  tn qtta  viftlcZama 
merces  conftn.tur  fecundum  ^ug:.clpcradtudtZu^^^ 
dcbum  rcgem  Chrtslttm  tndutum  decorehumamtatt:  ajjumpu  7t 
qutahocmaxtme  longeesi  a  slatu  hutus  vttx,  tdeo  fubd7.0cji 
ctus  cement terram delonge,fc,ltcetterramvt,tcnti.tm :  Bf/C- 
^.>v  Cor  tuum  mcd.tab.iur  timorem./. arf«/..«,o;/£ 

tes,&fpec,tlat.u,  tnprxjcnti  liatu,  non  videntttr  atttn^Jcadcr- 
ncndain  tlam  tcrram  dc  longe,&  de  hoc  dtctt.vbt  esl  dZtus^ 
'^^'P''M<>ph>*sfecundumglo.v^^ 

TTT^T'  "^  'r^  '■'  '7"'  ^^•^'^  ^'^^'^P'>''"^  ^anZJttemi; 
gtsponderabant.vnde7Hatth.i2.a.&Luc  j ,  rL^^../ 

mdegtfpc-ntus,  qut  d.ctttr  doCior  par,tulorum,eo  quoddui^Zl 

C-^.3.^.Lcx  pcdagogus  nofter fuif  in  CUrinl7>op2m  j 
P<udentan,Jctltcet  tncompofttum  tn  mortbus.Non  vidcbtS 

ItZrif'^"''''''^''^'",  ^'"^^"^  "''^'^-odJectJtm  ^iotmi. 
fSZnt7    T'  '7'  '"'^"" '  "'"'^f^^-^ndum  &JuLJL 

'i^rit .  quoddoartua  Chrtsit  non  m  perfuaftbtttbus  htmanej^l^l 


tH,,qu,n  cim  aitis  vadat  adpr.Umproutpotcrit  ^ 

^    iop"lusquihabitai.irinca.r.;«/.r«/:t/^w.        .  . 

tetemp,ts  E^cchtx  ,proptcr  q,tam  cu.tas  meL^at  fublj.  L  • 
popter  bonnatetn  E^eclnx  qui  abjiulit  tdololatriam,&  reduxiZ  '■ 
pulimadDcicultiim,di£tapxn.inonfuittnjiiaa.  ^"""'''^^* 

*  Cap. 


tix  v:rbisjit,fcd  in  doftrina  &  vcritats,  vt  in  r  .ad  Cor  •^ 

Co»/.^««,^T cluit  .•  Rc(]^ice  S.on. In ciuopropheta'L,atur ' 
fJccatortbus,&  Tlyartfcis  quittmucrtmtGmLperderectrcZ'E 
propter  .tdhcflonem  Chrifii,  osicn  iens  ets  hunc  ti^Lcm  efc  S 
^"l^fffi^^Chrt.loadl,xrcns^^^^^^ 

t^f'^'"i''''f''''^^'^^del,ocdictt,tr:Kcipic.  Sk,n  fc.hccr 
^J^I^^^ffl^ypocrtta    RcipiccSionciuitatcm  foicnnit.t  s 
i^fr:^fc,luctccclcfi.,mmtlitantcm.Ocu\i  t„i  vidcbnnt  e   i' 

fa  em.Mce./.»«/«o^,>„/,/?,^,.Habirarioncmopu 
fctitcet  tn  qua  ntinldejtct  dc  ncceffarus  adfabucm.  T  abernac 

Jumquodnequaquamtra.isfcrripot.Mit,&cF.r/X«L 
rn^ttansiuetTabcrnacitlitm  dicitttr,  ^Jpeai^^^Z^Z 
t^nen  transfert,tr  deioco  adloctm  ftcut  TabernacuiL  ludl    Z 
faUum  '"dc/h-to:qutatmmob,i,sesitanquamfitndatafipcJ^^i ' 
petrant.Q.tod  feU.^^nrdcEccleJiaJpLtalipr^f^n^iL^n^^    . 
deCimsit  f,miataesi.sttdcorationcm  huiusimnobUil^Jpl. 
dtt,dccns:QH,afoiummodo  tbt  magntjicus  dorninus  DcusnoZ. 
fmleesipropr.,tmfundament,tm.2tqutainl:aceccUftav]^l^^^^^    .. 
n^doannaplana&patens,ft,.ealtqlco-ttftc,ofcHind,t^^^^^^^^^       ' 
W«^e«/.^rf|r.-Locusflu„iorum  riui  lat.  Timil .  a4" 

tes.nonintrab,fpcrcumnauisrem.gum  ncctna-smi 
gna  tranfgrcd.efur  eum,7«.,«o«;„,:,,,^,,,„,       J  "^^^_ 

uainttHfrnodtdoartn.,acq,tir:ndac^ .  Dominus cu.m  no£ 
S«.S«"^  «eg,  fcr  no(tcr,&c.  q.d.  Totitm  re^i^Z^,  \ 
Tabernacitltfeu  Eccief,?csimDco,aq,tofpc.am,ts  /aktcm,.&  ^ 
tdeo  Iwc  TabcrnacHium  esi  tntransfertbiie ,  qitta  nonp^r  indithni  ^ 
lr.imanam,fcdperprout.icntiam  ditiinam  rcntHr  ' 

ConfequcHterd,ct.Lzxzn  funt  funiculi  tui,fcd  non  pra:-  • 
uaIcbimt.&c^.t/.OP/;.„y,,,,„,,,^^^ 

'"^f'V^'^C'mmagtstcfptccresadlntman.tf,tbfid,a,q,iamaddt.. 
'^J^'f'^"'^'*l'fcrnacu!:t,,iJtciaxat.fu,tt,qJdtamL^^^ 
viterutspr^uaiere.Sxc  er.t  malus  tum-.oJod  tntciiigitttrdetcm. 
plotn  quo  vciaprcctofapcndcbant,  quoddeHruaumfu,tirrep.tra- 

^'l'fer-perllomanos,&fpol,at,trn,dcquodic,t  :Tmcdiu7dcn-. 
urfpol,apra;darumm.,ltarum:l^«^./«ic/.«.//,o/^^r.;o,^^^^ 
uit  adtantamfac,i,tatcm,quod  ctiam  infirmi  vci  dcbtles  ca  dtnp-^ 
rcm,&del^ocd,c,t:CUudi  diripicntrap.nam.  EtquumL. 
vMiattoncIcr,tfaiem,&te-mpliper ^omanos dijapul,  knlii non 
f'^^r,fiffi:q,uainjp,rat.^^^ 

P/''dcodtcttttr:^ondiCctvicmus,clzv.suud.fcpHlosttm 
Orrtsl,  vocat  vtctnos  tiittts  leritfalem  m.rter,d.s.  nouantcm  c^. 

'*^'»onhfnntiiaperJecut,omIcr,ifalcm,fcdtnd,tl'i,cntiampccca 
n™ uf^-rr^T''^"^"'  "''^"^"'  ••  I^aulus'qu,  haS 

Clrtsl  tbtdcm  cclcbrat^.  Ttattendend,,7nq,todpred^a.tLLtio  - 
nonfolHmcsrproprta&vcra,fedrHa^is  'i,tcrdts  TrmlcX^ 

^  ^/-^rf '  '  ""'r  ^VOcm^^^protnus  vcr,J,\at,tr  dJ,'ha 
rijets  qu,  hoc  nm,ucjepe  ^  ChriHo  voca,UHr.&  qnt  pcrmcofc  ti^ 
vutcrim  ■HetoHctentitrabeis  re^apcr^omanos  ,  quam  deSahtd 
dc  qito  mn  icgitHr  ft6dt,mmjjct,nec  f^H,d fittjfet  l,ypocr,ta.s  ,mi- 
lucr  magfspropric  dtctur .  Tabcrnacu If.  quod  .K-q.ia-juani 
ttansterri  porer.t ,  rf^  Scciefta  qnam  de templo  ^domonis :  quod 
non  post  midta  tcmp^raftutpenms  ^enmHHm,  &Jic  de  aiJs  vt 
patctintuc/ui.  '    ,  , 

.'i    f  F  ^OiJD, 


A.iV*'^'^ 


/ 


3V 


Glof.ord.  &Nicolai<Ie  Lyra 


203 


6 


c  Ap.  xxxiiir. 

tcf(/i'c.-J<Pro- 
copius .  Su- 
pra  ctiam  cu  a 
Hicrofolymoru  ob- 
fidione  vaticinare- 
tur.iudicium  adiun 
xit,quodinomnes 
gentesfuturumcft, 
vt  facit  hoc  loco  . 
CenfcntnonuUilu- 
daicacfynagogxnau 
fragio.gentiumquc 
vocationc  prxmif- 
fis,  (multos.n.clau 
dosprxdasfafturos 


C  A  P. 


b     Omnismlitiacalo  D 
r«m.  Sol&  luna&: 
iia.u  luaz»  .cuu......  ^  ^  flell^obfcurarividc 

Cccditc  Geiitcs,  6^auditc ,  &  populi  i    buntur ,  ciarefccntc 


liaiu  tuJxis  redditam 


XXXIIII. 


b  »  R.etribution''m  iu- 
c  Tludxl. 


a  ^  H-ibianusin  '■• 

attcnditc,  audiat  terra  &c  plenitudo 

3  f  Ifl-mfcdrfpetitiocorfirmatioeft. 

eius,  oibis  &  omnegermeii  cius,  quia 

a  Ivindtta.  b  TGcncrabteriniudicip         , 

indif^natio  domini  (uper  omncs  Gen- 

tes  &  furoi-Tuper  f  vniuerfam  militia  ?    ribunt,  fcdpoftqua 

.  ,0,.onu.„.  b  ,T>lcen,:Ue..:cd^in  ,n  «cr.  c,:uioiudi.-.o.  d  ,..„  o..e,^osdiabo-  ^J^    Pf^^^^^^^^^^^^^^^ 

lusvcl  malib-   nin^sexemplointetfccrruni.        ^  .  r  1  C^XX'  IUCriniOC  UCrCllOia , 

corum.!ntcrfeciteos,&:  dedit  eos  in  occilionem.  Intertcai  4    complicabuntur  U- 

flnntWr.m.  b  V«ca..,..l>us.  c^^reccat-.rum.  ^  r  l^?        bu  ,  q  apertj  fUCrat , 


vera  lucc,  qux  cft 

Cliriftus  .  Spiritus 

quoque  mali  amilfa 

potcftate  ii!  infcrno 

recludentur. 

C     Et  complicabuntur 

ficut  liber.  Non.f  mte 


tcia 


1,3,^1».»..^,.....- .,  Cin,ntrrr.,m.  b  V«'»'-^"^"S.  c  ^reccatorum.                                     r           1          5        UH  ,  IJ  apcru  rUCra[, 

i?irTms'ne^^^^^^^^^     eo"rum  proiicicntur,  &  de  caMaucribus  corum  afceiidet  t    ytvUrainehnofcri 

dlXlt.)lltlSnCC.narm          ^  i  ,Denncn,    b  TTyia.mi.  fVclangeli.qu  fingulisGentibuspt^fidcban,.  c  IQuos             bantUt  dcllda .    Vll- 

qui  oiim   claudica-  \ccd'un,.               .    ^^          .              ^        „       i    / 

runt , dc  Dei  in  ocs    f^^^^^  Tabefccnt  montcs  a  fangumc  eorum ,  &^tabclcet 

iudiClO  CathCCliefin  ^  ,D.monuma«iotum.  b  ^V,r,ut.,caclotummouebuniUi&  cadent^ftellx  de 

«  inftitucre,&tanqua  caio                     -  i-     i         ^  r     *i  u  ..Irlifir 

^  longe  a  fe  propter  b  omnis  militia  ccElorum,&  coplicabuntur  iicut  Iibcr  c^li  6c 

:  J..l»l..»..:.^m     rfty^n  C  .  n^ „.„.,,,, .,n.                        f  Sub  autumno. 


6 

7 

8 


idololatriam  remoc  » fu.vmon»....  tsub  autu.nno. 

tas  gentes.vtacce     omnismilitiaeorumdefluctJicutdeHuittolmm  deumea  9 

dant.in  damare.No  a  T.mrletas  mal.t.a  P^^ccjnn.  ^iSansuinc.nt.-.kao.um.  b  I^Ac.e 


defunt,quiideo  ad 
'  Aflfyrios,  quod  Hie- 
rufalem  fuis  fe  viri- 
bus,nonc6ccdente 
Deo,expugnaflcpu 
tarent,  rcferriexirti- 
mcnt,&  abhis  ad 
vniucrsu  iudici  fer- 
monetraduci.Ita.n. 
&Saluatorcmaiut, 


in  quo  dxinoiv5  li.il)  tmt 


c  fVltio. 


&  dc  ficu:  quoniam  inebriatus  cft  in  coelo  gladius  meus.hc 


10 

II 

t 


Vil-  D; 

de :  ludiciunij'tdic,ir. 
apirtifmt  lihri.CompU 
cabutisr  ficut  tibercsli. 
Aer  iftc  ignc  inuo-  E 
luctur,&plicari  vi- 
debitur  ficut  Uber. 
Poftquaijp.n.omnia 
pcccata  apcrta  fuc- 
rint  &  rclida  copU- 
cabuntur  Ubri  qui 


^fuperldum.a^m  defcendet,  a^fupcr  popu  um  nncr  e-       ^^^-^^^^^ 
honis  mca:  ad  iudiciu.Gladms  *  dommi  repietus  elt  lan-  t    i^  Jj,  HicDanieUiudi  *' ' 

a,Pec«tis.  b  f  .„.qu:,..,efnperb.rum.  .  ... -pliciu^r..  tSubicftoru.n.d  f  ^r„.atu.n  l,^i...nof,...,m.    I  2    ^l^.„j,^ij^^  /,/,„  ^^,, 

euine,incraflatusciladipede{angumeagnoru&^hircoru,  ij  ^.^^^^^ 

O  _    _„  ,7...„,r,  b  I^Toimcnta.  14 


a  ^rPo.-o.oruin  Uucum.  ^ 

defano-uinemedullacorum  arietu .  Visflima  enim 

t5 


bno.mcma.  ''^  ^  Epihanius  Quo- , 

dommi  15  a^  rrt>l..m  .S{  tcrra^' ' 


DlHifio. 


ad  calum 

&  SaUiatorcm aiut ,  ^  •«- .  ij;».r>n^\,7tY.ic  dnrcnt  crunt  corporain  tcrra,  qn  vcro  vcncriteisqui 

in  Euangelio  poftquam  n^o"ui^a^ux  Hie.ofolym.s  ^^^"\;^^^^^^^^^ 

cucnturacirent,fubiungeredcvniuer(o.      ^^    ^^^.^  c(x.iupuc    ,  ^  i„ Bofra 

jtuuiurit:<iuta  taltaprocedunt  Jicw.ditm  ordinem  diitiineiuliitie,CHt 
per  o'i.iftmfliciter  et aljimtunt:& iieo  aliqui expofitores hoc  expo 
nunt  de  dxmonibus.Sed  non  videtur  rationsbiiuer  di8im,quiade 
talibus occaftonibus  non  tri^antur,  Itdmagis  ddeBanturyideoper 
niilitiam  caUfol&  luna  &  alia  afira  notabilia  intcUigtmtur,  qit* 
freqttcnter  infacrafcriptnta  militia  cwli  dicuntur.Huiujmodi  vetb 
dftra  multi  Gentiks  antiquitus  colebant  ficut  deos:&  ideo  mctapb» 
ricc  dicuntttr  tabefcere  in  dvfiruBione  Gcntium  ea  adcrantium ,  e» 
mbd  npparet  manifefti,  qtiod  non  poterant  cas  fatuare. 

8  EtcompUcabunturquafi  libcrcoeU.rn/ii*-ofnij»p//V,i 
to  <ju£i{ue Jcriptajunt  non  pofjunt  legi  .-  &  (odemmododtcimhic 
qubd  Gtntiles  ex  cotSlcltatiombusfutura\  prxnoiucantcsvonpote 
rant  ihi  videre  infortuniafcuperuentura  ptr  Ts(abuch'jdoncfor. 

9  Et  oranis  militiacorum  dcfluet.  idcfi  injitientia  fiella- 
rumeisnonprofjciet. 

1  o  Quoniam  inebriatus  eft  in  coclo  gladius  meus/.s/i 
diiis  vtndiii<e  me.t  ex oniin.:tione  cattjii  fcu  dinina  exicntus  e//  ad 
ad  affiiBiorie  Centium,&  effHpanfm  multi  fanguinis  eorum. 
n  Ecccfuper  Iduma:am afccn. Hic  ccnfccf.enter  proplnta 
inueljVMrcontn  lditm.eos'  Jprcia'.:ter .  Et  diuiditur  in  tres  patits, 
ania  pYimo  comminatur  tis  bominum  occijioncn. .  Sccundo  tert^  de- 
Jiru8iomm,ibi:Et  onuertentur :  &  tertib  por.it  rtrtufquediBicon 
firmatiomm,ibi:hequirite  diligcnter.Circaprimtm  dicit  inperf* 
nadomtni:  Eccc  fupcr  Idumxam.^ p-1li t  litira  vfqitc  ibi.  ■ 
12     Defanguine  zs^n.i.mtnorum.     ij  Ethirc.:.»/C£/'of"'»^. 

14  De  fanguinc  mcduUat.arie.»w<»«  inpoitua  et  diuitijs. 

1 5  Viaim.cnim  do.i.mirft8io  peccatorum  ex Jnla domm:. 

^  In  Bofra 


-  N  I  C  OLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.     XXXIIII.  ,  , 

Jt  \  CceditC  Gcntes  .  Hic  propheta  comminatur  Idumxis  qut 
j  jf\_  fucrunt  contrarij  hid£is,curn  tamen  dcbniffcnteosiuuare; 
eoqubdaduobusgemetlisfratribusdefcendercnt,f.  Efau&lacoh. 
Trimb  tamen  propljeta  comminatur  omnibHsexiJientib.incircttm- 
Huregni  Babytonis  generaliter  Secundo  Idum^is  fpecialiter  .ibi: 
Ecce  fuper  Iduma:am .  Circaprimtm  dicit :  AcceditcGcn- 
tcS^&c.eJ'  per  hoc,infiiiuat,qubd  vult  dicere  magna,uieofnbdit. 
a  '  Quia  indignatio,&C^««  /"/»«  rf^x  Balytonis  vittute  ar- 
jnorumfibifubiecit,qu£fi4eruntmulu  valde,fecmdum  quod  dtffi4 
fius  exprimitur  lere.  2  j . 

3  Et  furor.  quia  non  potuerunt  ftbi  reftfiere  virtutc  armorum: 
girbtneponiturhic  indigatio  domini,quia  T\{abuchodonofor  nonfe 
cit  illas  viBorias  virtutepropria,fcdinquatumeratfiagelltm  Dei 
adpuniendtm  peccata  illiHs  temporis. 

4  Interfecit  cos.idefl  interficiet,loquendo  defuturoper  nodum 
fratertti, 

5  Interfeai  eorum  proijclhrflijs  &  autbus  tnfepuhi.     ^ 

6  Et  tabefcent  montes,  &c.  ptr  tjoc  dcjtgnatur  multnudo  tr- 
terfictendortm. 

7  Et  tabefcct  ols  militia  ccloru  m.  f  exponic  i{a.s^.  de  an- 
gelis  prffcdis  ad  cultadiam  ditiarurn  Gentiurn  quos  dicnfimnl  p»- 
niri&  contrifiaricumGentibus  qmbus  pr^funt:  quod  efierronei>: 
llUenim  fitntangetibeati,&id£0  nonpotefi  eis  atiquid  conttngere 
tjuodfit  contrarium  voluntati  ipforum:&  idco  ta  nutto  trifiantur, 
nec grauantur  de  punitione  temporati  Jeuxterna  Gentitm  qitas  cu- 

fiodiunt: 


CMOP^ULlTEB,. 
4  I  .Accedite  Gcntes .  Hic  ad  literam  defcribitur  perfecutio 
^generalis  aliarum  gentium  per  regem  Babylonis  qux 
cofufio  interpretatur.  ideo  per  ipfum  diabolusfignatur, 
qui  cft  rex  infcrni,vbi  nullus  cft  ordo.fcd  fumma  confu- 
iio  .Ipfeveropcrfequitur  generalitergcnushumanum 
cum  potentia,nequitia,  &  aftutia,  proptcr  quod  Iblliciti 
debcmuseflede  bonarefiftcntia,ideo  dicitur;  ^ccedite 
CcBta./.adrcfiftendumimpugnationidxmonum. 
1  auiaindignatioy&c.  Dicitur  autcmdominusGenti- 
bus  indignari,inquantum  permittit  hbminesa  daemoni- 
bus  grauiter  tentari. 

3     ttfuror,  &c.  Ideft  fuper  magis  perfeftos^quos  Dcus 
aliquandopcrmittittcntarigrauiusi&patetinncgatio- 

nePetri. 

5    i»rc>/effi,«Jrc.pcccatomort3li. 

Troijcien. 


t    P)oi/(ie?7.  infou.-aminferni. 

6     Tabefcera rnot.tts.&c. quia  &  lelgiofiqui  pcr  montcf  • 
fignanturdoicnt  dc  damnationchominum. 
8     Et compticaburitur,e-c.i.  viri  pcrfcdi,  quorum  conuciv 
fatioincoeliseft  •  Qui  dicunturhiccompUcariex  timo* 
rc  propria:  fragilitatis  &  diuinx  fcucritatis. 
1 1     Eccejuper  tdumxam  .  Hicponitur  perlecutio  fpecialtf 
Idums^quaefanguinea  inierprctatur,&  ficdicitur:  Eice 
fuper  idurtuamdefcendet.  fcilicet ;  iraDei  inquantum  pcr- 
mittit  eam  pcccatis  cnormibus  maculari. 
t    Et  fuper  popuium,&c.i.  lupcr  clerurn  qui  dicitur  popu- 
lus intcrfe£tionis.  -        . .    ,''.•' 

t  .yidttidicium.quh  iufto  Del  iudicio  ficpcrmittiturlpi- 
ritualiter  i;^ulari,&  fic  iuftms  punictur,  vnde  fubditur. 
t  Gtadius  dommi,  &c.  Pcr  fangu incm  fignantur  pcccata 
iracundisjinuidix,&  huiufmodi.rcr  adipcm  vcropcc- 

t  cata 


305) 


f 


^' a  In  Bojra.  In  ciiiirate  mundi  contra  Dcu  munita.Bofra 
A  enimtmuninavclexDco.  Mundus.n.voluiitatedomi- 
ni  firniatur.  Vnde./o/i' luper  muria  fnn.eum  .  Et  es>o  cunfii maui 
coUnm^jf  etu^.Jjoivam  &  Edom,Hcbra:oriim  mag^irtri  Ro 
mam  volunt  intclligi,&  omnia  de  ipla  dici  qux  rcquenti 
cotinctur  capitulo 


Ifak  Cap.XXXllL 


310^ 


b     Qitiadies  vltionis 
domini  annus  retribu- 
ftomV.Poftgcnerale  a 
mudi  vltioncm ,  ad 
lerufale  rcucrtitur. 


tiam peccatoretcopcrit.MalicfQfc  n  mgtis d-Jiplicftasfcfd  D- 
mtra  (c  collfgens.abfcon-cfitup  intcncbrisdctl^p.ilonis.     i<'pew 
c     ibis.Aois aquatica  fcrpentibus  inimica: rlas aucs  di.i  "'■'• 
citlofcplausaMoyledclatasin  bd!u  cc;i:ra  Acthiopcs;  ^"'"«P''"* <^-7. 
quiafcrpentcsabuadantiratCFrailla.-  pcrq  adituscrat. 

aTquiscflmequivenitdfEdomtin.ve.cfeBofr..  b  TMundos,fa..guincoveIte«ei.o.Edom  ^      '\obiUs eius.ApO 

n.«-nuer,nsumeusvelr«..nu,.c1t.ime,nun,.  ^  "  floli  Cnim  iam  traiT 

in  Boird,6c  inteifcCtio  rnagna  in  terra Eciom .  Et dc/ccn-  ^    fierant  ad  Gcntcs : 

a  yMon,rchiamiHundio!nin-n!«.ijurNcrr..  b  «fprincipcs.alij  2       AH)  fidclcS  admOUi 

dent  vmcorncs  cum  ds,&  tauri  cura  potcntibus,Inebna-  ^    tioneSpirirufranai, 


B 


,  a  Tlnffnus.  b  ♦Maliiin    c  «■'dem.  d  tSuprrh^i. 

tuJ^&SrTi^ng     l>iti"terracorumrangu^ne,  &humuseoruma^dipepin- 

lUr,  «acnrUaiOnC  a  jVe„ie,.  b  Sa.-su.u.sChrmi.  cTren,p«.pr«iication,5  Chri.t.  co,.umpt.  i-Iu- 

eiUSp'an01CrmOnC  ,  dsis.quoH  in.i.diciorettibueteis.Scintemporecaptiuitatis. 

dcl"cribit,qu3efaaa  b  ^ium.Quiadics  vltionisdorhini  anmis  rctFiburionis  ki. 
cltaRomanis.        ^  dicijSion.Et conuerrentur  torrcntes eius  in  piccin,&:  Im- 
mus  cius  in  rulphiir,  Sc  eric  tcrra  eius  in  picem  ardentem 

node  &c  die  non  extinguetur  in  fempitcrnum .  Afccndct 

a  ^ignura& -ucp.ioiia  illiih  .iKe.idij.  «'^lud-^is. 

fumus  eius  a  generationc  in  genetationemjdefblabitur  in 

a  TDecreueruBtRomani  vinemo  ludaMru.n  rcue.taeiutadtcitamnatu 
JerictUS.iire-         r         }      r  1  uitatisf..^.  ^  Tlud,usl,bcreficutante. 

PcrHcriciu  d  i^cu^ai^^cculorumjnonenttranlicnsper  eam,(Sv:  poffide- 
rmpuramcntisfefc  e  ,  .„  '•wxan..T.o.irar,«,^ 

quccallidcdcfcnde     DuntillamTOnocrotalns,&J-kricius  &tibis,&  coruusha 


C  £t  couerteriiif  tor- 
rentes  eius  i'i  picem. 
Hyperbolice ,  fdeni- 
ciamRomanoru& 
prouinciae&ciuita 
tis&tcmpli  fignifi- 
catinccndium. 

3.jjj  d     Et  Hericins.  Grc- 

t.jd-  gorius 

II  s. 


immincntc  capdui- 

tatc  tranfierunt  lor 

dancm  in  rcg^num 

Aqrippcquipaccni 
y  habcbat'  cum  Ro-- 
<5    mams. 

7     g     iLpinje  &  vrtimet 
o      PaU""ts  U'  miittioori: 

Z?«s  Moralitcr-  Grc-  EJh  ^  j.  tnoiw 

9    gnrius.Quidpcrfpi  c'p.5. 

nas,nifipunirioncsE 

vitiorum?(^;id  per 

vrticas.nifi  pcccato 
ro  rumprurigincsHa 
II  domibus    Babylo- 

nis  fpinJE  &  vrticar 


tis  duplicitas  defi- 
gnatur.  Hcriciuscu 
apprchcnditur,  ca- 
put&pedcsconfpi- 
1  ciuntur ,  fedappre- 
jjL  henfus  in  fphcram 


»  «Vbi  tcinplum  pt.as  &  fedcs  regia.  b  qPoenx  ftcundum  rr-nlitiaipiculp.T. 

birabunt  in  ea.Et  extcndeturfupeream  menfura,  utrcdi- 

s    *r)i.i'nxiultit.«  oiii  non  polel»  imniftan  ♦Oirent.ifi  t--f.ula 

gaturadnihilu,&perpendiculiiindefoiatione.  Nobiles  l 

>  T^^'"'rtj'n  TCocli.  bfScribi,^  Pharifxi.BiSscerdote». 

ciustno  eruc  ibi,rcge'm  potius  inuocabur,&:  oes  principes 


13  pulhilant:  quia  in  ^"^"^- 
1 


'Q|j[,  COliigitUr  .       CapUt  .  ,     .  11-.  a  TQiondamomat.ninTs,  "  tProdiuiiijs. 

cetnitur  &  pcdcs,  g  ciuseiutin  nihilu.Etorieturin  domibuseiusfpin2,&ur 

nim  nlin  inifir,  r\r>i-  a  f  intemplo.in  d  mjregia    i»  «''••   "'■ '    •■-      ,■    ■ 


cum  quoinitiopcc 
catoradculpam  vc 


^       .  -  T^""^'"»""'"'»  m,rcgia.  b  f.bi.Cf  Sipnaextreini|..liiudini?. 

h  cica;,&: Paliurus  i  municionib.eius,&  cric  cubile  draconii, 


ncrit,velquibusvc 

ftigijscuipaperpcttatafit,  cognofcitur.  Scdaddduais 
excufationibus,&  initia  iniquitatis,  &  veftigia  abfcondu 
tur,  cuisquicorrigitcunaaqugpriusnoucratamirtcs 
^  tcrgiucrfationeprauK  defcnfionis  inuolutu intra  cofcie 

tiam 


confufionc  mcntis 
rcproba: ,  &  dcfide- 
riacogitationiifur- 
guntquecxalpcr.nr, 

16  &pcccata  opcruin 
t    quarpungunt.Paliu 

17  rus  tanra  fpinarum 
iS  circundationc  dcn- 
j-  fiL;fcit,X'tproa(pcri- 
ij,  tatcvi.xtangipoflif. 


Intus  vrtica"&  fpina 
nafcitur,fcd  vtrunquccxteriusperpalitirum  munitur, 

quiaminorcsiniquimalaquxlibctfaciunt,fieancquilIi    .' 
mimaiorcsmcntur,  ^    tib.g.moral. 

h    -Et  eut.Grcg.jn  aMora.  Contra  pcrucrfam  mctcm  fub 


cap. I y. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I     In  Bofra.De  hac  enim  ciuitatefuit  lohab  rcx  Edom, Gen.i6 
z    Et  dcfcendent  vnicorncs.  Ideflfuperbi  &  ceruicofi. 

3  Ettauri  cum  potcntibus.  Wcf2inrfoi»K/. 

4  Inebriabiturtcrraeorumfanguinc.  7«£>oc«of<jt«rw«. 
gmtudo  effuftonisjanguinis  bumani  cuius  cauja fubditur  tu  dicuur. 

5  Quia  dies  vltionis  domini.  Sic  cnim  fuerunt punitt  idu- 
m^ei,  eu  qu6d  fuerunt  moklii  &  aduerfarif  luixis ,  quorum  ciuitas 
Metropolis  fuit  lerufdem  itt  qua  erat  mons  Siom 

6  Et  Conucrtcntur.H«  conjiquenterpropbetacomminatur  eit 
terrx  denruawnem  cumdicitur.  Etconucrtentur  torrcntcs 
eiusin  piccm.».i«  corruptionem  etamaritudinemex  multitudine 
fanguims  ihidem  decurrentis,^-  cadaucrum  ibidcm  proieilortm. 

7  Et humus cius in fulphur.feoc  cfl  infa:torem tx cadaue.i- 
tus  exhalanttm. 

8  Etcrittcrram  ciusln  piccm  ardcntcm  noae  &die. 
quta  habitacuta  ittius  terr^futtut  combuHa  ab  adutrfariisita  faci- 
ltter,ac  fi  effent  linitapice. 

9  Non  cxtingucopfTf  humano :  Ignis.n.ille  nonfuit  extinflus 
abincolisquierantpro  maiori  part:  interfeHi  &  refidui  fugitiui 
vel  captt,nec  ab  aduerfarijs  qui  ignem  accenderant,fed  folum  cefla. 
uit  per  defeHus  materta  combufiibiiis.  yel  putcfi  dici,qu6d  in  ali- 
quapartetUius  terre  infignii  diuin^  vindiCieapparuil  ignis  exiens 


^  kxdxx     p 


M  0  1\,.A  L  l  r  E  P,. 


devenis  Julpbureisterraquiadh"C  perffuprit  ficut  rflinSicilia 
in monte  ^ethnajdeo  fibdirifr: ACccndct  fumus  cius. 

10  Non  crittranficnspcrcam.(7/«a  cu,icuabitiir  ab  incolis . 

11  Et  poffidebit  cam  Onocrota!  us.  auis  ejl  immunda:Et  di 
citur  ab  o»os  quodefl  afinus,co  quod  habeat  faciem  afiqito  modo  fi- 
Viilemaftnoyvt  hahetur  in  libro:qtidicitur  catljolicon.Hcbrxt  ta- 
men  dirunt  hic'h{oaua,iux  cfl  auis  volans  de  node. 

12  Et  Hcricius.  anirnal  efl  paruumfpinofum. 

I J  Et  ibis.i.Ciconia:Hebrai  dicuntmomdnta:  per  ifla  defigna- 
tur  vattatio  terra,quia  ifla  habitant  in  loris  difcrtis. 

1 4  Et  cxtcndctur  fupcr cam  mcnfuran*./.  deflmaio  erit^ 

&•  valiatin  lccundi-m  mcrifuram  ptccatorum,  idco  jequitur. 

15  Nobilcsciusnoncruntibi.  iluia erunt inttrfcxii vel ca- 
pti,y!eo  fubuitur. 

16  Rcgcm  potius  inuocabijt,  &  omncs  principcs  cius 
cruntin  nihjlum.frfe/?,  rtgem  Babylonis  lui erunt Jubieat  iuuo 
cabunt ,  vt  eorutx  mi/ereatur ,  quia  tarnen  non  inuenient  apud  cum 
mifericordiam  lubditur;  Et  crunt,&C. 

17  Etoricnturin  domibusciu.s.>'tt/«H/7y  &dirrlia!s. 

18  Spinx&  vrticx , &  Paliurusin  munitionibus cius. 

Carduus  e/l  fpiriofut,curn  quo  paranturp.inni. 

19  Etcritcubilcdraconum.  Ter  omnia  ifta  intetligiiur 
quud  terra  ad  JuUtudinern  rcdtgetur, 

•?«  Etoccnr 


;  Unocrotalut. 


atacarnalis  concupifccntix,  qua:  vigcnt  inclcricis  &  in 
obItinatis,qui  punicntur  pocna  Gchcnnae. 
2.     Et  defcendent  vnicornes  cum  ets.  Per  vnicorncs  &  tauros 
iignantur  dxmoncscum  cis  punicndi. 
4     Inebriabttur  terra  eorum  fanguine .  Pcr  tcrram  intcHigun- 
u^M-  ^^"^"'s  a<a'bus  implicati,  qui  pcccatis  inficiun- 
lurcicricorum  diccntcs:  Qiiarc  non  facercmus.quia  cle 
"a,oc  rdigiofi  talia  faciunt,qui  funt  doaorcs  nofln? 
o     Et  conuertentur  torrentem  cius  in picem.i.  doctrina:  ccclc- 
iiaEmcontcmptum&  vtilitatcm.  Greg.  Hora.^j^.  Cums 
viia  acfpicimr:rcflat  vt  cius  prxdicatio  contcmnatur. 
LrrVJ^""""'  ^'•''  corpusquod  de  humorc  pofl  cius rc- 
lurrcUtoncm  ardebit  jgnc  gchcnne  foetido  &  ^ctcrno. 

10  ?^(» 


1 0  J\i,)fi crit  iranjiens.  quia  nuUus  euadcrc  potcrit  dc  gc- 
hcnna. 

1 1  Et  poffiifbunt  eum  Onocrotal:ts.pct  h«c  animalia  fignan 
tur  diucrfadarmonia. 

14  £fme«(/««.,i^f.fcilicctdiuina:iuftiti.'c. 

f     In  dcfolatione.C{\ml\i  &<:6fummata.ficutpcroppofitu 
gloria  fanftorum  cftgratia  confummata,ideo  fubditur. 

1 5  T^obiles  e/«j.idcft  virtucfidcccclcfia. 
2^oM  eruntibi.fcd  in  glotia  coclcfti, 

i{egempotius  inuocaouni.i.Dcufn  tontinuc  laudabunt. 
Et  omnes  prin&c.i.ocs  in  ccclcfia  lupcrbc  dominantes: 
la  nihilum.idc(\  totalitcr  deiedi. 
Etorienturindomibuseiusfpi.pcr  qux  dcfignantur  di- 
ucrfa:  poenaEqu?  funt  in  gchcnna. 
19    Eterit  cubtledracv.i.dxtaomm  diucrforu .  Etqrn  hacc 

t  fcriptx 


t 

16 

t 
t 
17 


3rt 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  r  a 


a  TTnuic-m.  b*Monftra<l.xmonum.  culpaiT»  pcr  imagincm  13 

^  ludnBx  fpecicdicitur .  Erit            oarcuaftruthionurr),&  occurrcnt  t  ci-mo-  i     tionis  inchoansrv.quc  ad 

+  manCo.      ucs  nifi  m::Utia  ?  Qnid  vc-    »  '^d';';r«o«u,.un.;fui;;;c<cndo,,=iiuuando.* ,;«cundum.ii.iuos.imea fccun  trahit.PiloHis altcr  ad  aitc 

r6Struthionisnominc.nl        .''""'"''"^^'''"''''"•'""""''•«''""^^r;^^]^,^^  z    rum  damat,ciimpcrpc- 

fi  hvppcriGs  dcfignatur?    niaonoccntaurus,&  pilolusclamabitaltci  ad  ^,^„^3  maUtia  prouocat 

•        ■       ,                                     _               _                     .^,.,.nhabc.txm,n.apcics,,u,nos.  ,,„„/,.„;,  ,.V..-..^GrC 


Struthio  namqucfiscciera  .  ■,'"'r r-; •    .    w,  .         , 

volandi  habet:quia  &  hy- a;alterum  -  Ibi  cubauitLamia.  6^muenit(ibirc-  3 
pocrifiscunaisintucntib.  ,     ,    ,     •   r  tr        •  »     IJ'''"!?" 

imaRincmdckfanaitatis  quiem  .  Ibl  habuitfoucam  Hericiu«,6C  cnu- 

infinuat,rcdvitam(anaita  ^^^1^  catulos,  <5d  circunfodit&Jbditin  vmbra 
tis  isnorat.  In  pcrucrlac'-  ,  ^An.sr  v»j'  ^jiciamnn.r 

'"'  "'  lUud  conf^rc2;ari  funr  milui  altcr  ad  alte- 

b  ^Hocfcilicct  t!'Ciiiidoiiiiniiilidi<-ir. 


go  mcntc  draco  cubat ,  & 

Struthio  pafcitur ,  quia  &:  b  ^^"^  * 

latcns  mahtia  caiiide  tcgi-  Rcouirite  dilicrenter  in  hbro  domini ,  & 

&  intUCntmmOCUhS       rUm  .  l^CqU^l"^,,^..^.    :,.,„,.  n..i.dom,n.    .ddn.i    v.,u,nc,ue. 


a  fo  Tciiiu.i 


tur,  _ 
fimulatio  bonitatis  antc- 
fcrtur.  Quid  vero  onoccii- 
tauri  nomine  nifi  &:  Uibri- 

^.sipfiusmaca  vitafignatur    &  clati? 

dauii.  Grxco  ,  qujppc  eloquio 

«mdicitur  afinus  &  appcl- 

'     B  lationc  afini ,  luxuria  dcfi- 

Onocentau-  «rnatur.Onoccntauri  crgo 
iubieai  funtUixunc&  vi- 
tijs.  Inde  ccruicem  crigut, 
vndc  humiUari  dcbucrut. 
Vndcbcncfubiungitunfft 
pilojuf  clamabit  alttt  ad  alten^ 
Qui  aUj  pilofi  nomine  figu 
rantur  nifi  hiquosgrasci 


a  *,lAot^iU\!..hivxii»tn>,cM\,ioxmv,'^    .ddn.i    vi.u.nque. 

im  ex  cis  non  dcfuit,  t  alter  altcrura 


a     Ibi  cnbaiiit  LdTiiia.^^^G^Z 

gorius.Pcr  lamiam  hypo 
crirxdcfignantur.Lamia 
cnim  humanamdfhabe 
rc  facicm  , corpus  autcm 
bcftialc:hic  &  omncshy- 
pocrita: ,  in  prima  facie 
quod  oftcndunt,qua(i  CK 
rarionc  fandiratis  c(t,  fcd 
bedialccrt  corpus  quod 
fcquitur,qiiia  valdc  ini  , 
qua  funt  qu.T:   fub  boni 


D 

Ibef- 
rtrc 
lis  ^ 
ris  p 
Lib 
cap. 


Iudeorum,hibbelUar'jm 
iSc  portcntoru  nominib, 


lUS. 


kgitcjvnum    -  - 

*^  ,  ^Audiaii  quid  l"|'umirdoii>inuf  Ocas.     „       ^^ ,, .. 

'^''rt^''^'^  ^"°^''  orJmcoproce-  p^  {P-cmdiunttu^^^^^^^ 
ditilfemandauit,&  fpiiituseius  ipfe  congrc- 

,  ^Monfti..  b  Quis  ibi  man«ct.  -,  vluafiiEiusdmeio  omuia^comrlcbu,,iur& 
ordineiv  fimm  ,ion  lel./iquent.  '  ^ 

frauit  ea ,  &  ipfe  mifit  eis  fortem ,  &  manus  e- 

£>  ^  a  Tf.illcnionis. 

ius  diuifit  eam  illis  in  mcnfuram,vf(^uein  xtcr 

,jj,.-.fV,  a  1Nonmonftra,iedcotliii.  fig.iificata. 

num  pollidcbunt  cam ,  in  generatione  &  gene- 

*  a  tOmnes  bclbalcs  inuiiitruofi. 

lationemhabitabuntin  ca. 


10 
1 1 

IZ 

15 


Trr 

1  vi- 1 
quc  I 

CIO 

(icf; 

E 

tlb: 


«B-Actfof  larini  vcro  incubos  rc  •   •     • 

vocat>  Quorum  nimirum  forma  ab  humanacmgic  inci 
piwr,fedbc[\iaUcxtrcmitatetermin.itur.Piloficrgono- 

mine  cuiusUbet  afpcritas  dcfignatur:que  &  fi  quando  ab 
obtentu  rationisincipitur,fcmpcr  tamcn  ad  irtationabi 
les  motustcndit.  Quafihomo  in  bcftiam  dciinit  cum 

eulpam 


idololatras,&  fupcrftitio- 
fos  in  Icrufalcm  habitato 
rcs  fignificat:&  hos  ono  - 
cratalos  >  Hcricios  f  ibm» 
&coruum  ,  draconcs  «Sc 
llruthioncs  onoccntau- 
rosque,  &  da;monia  la- 
miam  appellat ,  qua  qiii- 
dam  Hcbrcorum  fu  riani 
fufpicantur  Etrcucra  fi  confidcrcmus  dc  dmcrfis  Gcnti- 
bus  adduaas  Icrufalcm  colonias,  &  lecundum  rituin 
prouinciarumfuarumfingulas  prouinci-as  familiafquc 
propriorumdxmonimicoluiflTc  portcata.  Hecomnia 

habitaflc  firmabimus  in  lcrulalcm.  ^, 

Cap. 


timi 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*-  I  Etoccurrentdcmoniaonocentaurus.Sec«»«i«wea:po/i 
tores  nofiros  dicuntur  hic  d^monia  d^mones  incubi  vel  homnts  (U 
uefires :  onocentatiri autem ammalia monfiruojatnpartefuperiori 

C  fimilitudintm  hGminis  hahentia.  ininferiori  aftni :  idco  dicitur  ab 
onos  quod  eft  afmus:  Hebrd  fic  dicunt:  Et  occurrent  Martmecattis 
ftluefiribus:  Et  dicuntur  Martine  apud  eos  animaha  fimilitudinem 
habcntia  cum  fimijsjhnt  tamen  caudata. 
a  Et  pilofus  damabit  alter  ad  alterum.  i.  vhdabtt:  Et  di- 
cuntur  hic  piloft  fecundum  Hebneos  animalia  ftrociora  o^pilo- 
fa,ficutlupi&  huiufmodi.  . 

3  Ibi  cubauit  lamia  Sc  inucnit  fibi  rcquicm .  e(l  anmal 
tnonliruofum  hdbens  in  fuperiori  parte  ftmilitudinem  muliexis ,  & 
in  inf(  rlm  pedes  eqidnos.  Cxtcra  p.itent  ex  diBis. 

4  Requirite  diligenter  in  Ubro  domini .  Htc  confcqueritcr 
ponitur  pra:diciotum  confirmatio,cim  daUMr.Requirite  dilige- 
tcr  in  libro  domini.f.  in hoc  libro  Ifai^  qui  lcnpfu  ipfum  Spiri- 
tufan3o  diciante,prout  didimfuit  in  principio  huiuslibr:. 

5  Etkziicfcdicetfuturisterriporibusy&inuenietisquod. 

^  6    Vnum 


6  Vttum  c\c\s.  qu-iipradixiventurafHpraEdom.  - 

7  j<ior\de{nit.quinfttadimpUtum.  f^ 

8  Altcr altcru m  non  quxfiuit.  hoc efl,diciumhoc non con- 
Wy  it  cx  lafu  nec  cx  humana  mdufiria ,  fed  ex  ordinatione  diulna , 
idcofubditur. 

(,    Quia  quod  ex  orc  meo  procedit.  prophetando. 

I  o     IUe.  Icilicet  Deus. 

\l     yizx\dzn\t.mihiin(pirando.  _ 

12  ■  Etfpirituseius  ipfc  congregauit  ea.  fciUcet  animaha 

monflruoja pr^dicia.  ,    ,.      , 

I  j     Et  ipfe  mifit  cis  (ottcm.  fcilicft ad  locum  habttanium. 

1 4    Et  manus  eius  diuifit  eam  iUis  in  menfuram.ff/fyz  h 

aulisfecundumju£natu<i£ConHrnmttiam. 

"ij     Vfque  in  a;tcrnum pofljdcbunt  eam.  7«  H, by.io.hahe 

t«r:  Vfquc  in  (^Q\x\nm,qiiodproprie  (ignitic.it  tcrnpns.  ^o.anno- 

rum.  Miquando  tamtn  auipitur  infcripturapro  maioripane,-h- 

quando  pro  mir.ori:  vndc  non  acdpitur  hic  pro  duratione  papetuti, 

quia  Idumxapofi  dcfiruaionem  di3iim  per  Xabitchodoi.oforjuit 

poHcahabitata  ab  homimbus  &  procdicla  auimatiainde  cieaa. 

'^  ^  Cap. 


t  fcripta  funt  in  nouo  ac  vcteri  teftamento,  fubditur. 
'  4  B^quirite 


4    v^qulrite  dHinenter.vtper  bonam  confiderationem  ido 
rumpoffitispoenam  euadcrc  tormcntorum. 

^  ^  MOll^- 


A  D  D  I  TI  O. 

In  ca/>.  54-  Acccditc  gcntcs. 

Islud  cap. {in  quo propheta  inuitatomnes  Centes  ad  audiendimf 
&  indignationem  dominifupcr  omnes  Centes  comrninatur,&  confe 
quentir  refiringitfe  ad  Idumaim  tantum,de  cuius  vafiatione  plura 
(&  principaUa  qux  in  hoc  cap.continentur,  denuntiantur)  fecundim 
pofiil.  in  pojiilla  fua  primipalitir  cxponiiur  de  Idumais  abEJ^ii 
dcjccndentibus^ro  ^  fuerunt  contrarij  Iud£is,cum  tamen  debutffent 
eos  iuuare,eo  qubd  aduobus gemeilis  fratribus  defcenderant,pr(,ut 
in  poflilla  largius  ccndnetur,qubd  non  videtur  rationabiliter  diHu. 
fum  quiapct  pneamhulum  huius  prophetix  datur  intelligi  ,qudd 
indignatio  Dei  de  .jU  z  Inc  agitur ,  fit  maxima  refpcB»  predtiiarim 
ijite  m  prophetijs  f  r}C:dentib  is  fu  runt  tradita. Dicit  cnim.Accc- 
dite  gentes,&c.  Audiat  terra  &  plenitudo  cius,  orbis  tcr- 
rarura;  &  omac^^cimiii cius.'.i^^iverbaquetammaximam 

atun* 


attrntiontmdenunciant,  &  totim  orbcm  terraytm  ad  audicr.- 
dumt.xcitant,  nonlc%unturin  alijs  prophdus  ]fu.t ,  tn  quibus 
de  deftruHioiie  Ral>yloniorum  ^fjyriorum  &  -..Acgyptiorum  &, 
aliorum  a<i^ii  .  Lx  quo  viditur,niiodin  1}0C c.de acerbiou &  durto- 
W indignationc  Dei  tra'du .  Tum  quia  (ratirnitas  gemeila  Efau 
&  lacob ,  q-mm  allegat  ad  hoi ,  quod  debuijjcnt  Idum.daditm- 
re  ludxos  ,  mtnquam  fuit  caufatiuaamicitic ,  fed  pottus  caufMi 
intcr  eos  maiiiam  inimicitiam  tam  infuis  primordtf,  vt  patctfic- 
nefts  2  5 .  cap.  vhi  de  ipfts  ^emellis  in  vtcro  cxeunttbus  dicttW' 
CoUidcbantur  in  vtcro eius  paruuli, quam  inprocifin m/«iJ 
pofieris.  vnlc  L.xod.ij.  Vrimus  aduerjarius  aw  cxiun  obut.  mpo- 
pulo  Hrael  ad puvnanium  cum  eis ,  cum  cxircnt  de  ^egypto ,/»« 
limalech  filius  LiiphaTi  pimogo.iti  Efiu  :  rnde  .lccundo  ^e-^, 
Zumoilauo.b.diatHr  de  Dauid  :    Pofuit  in  Wuniara  CU-. 

flodes ,  ftatuitquc  prsfidium  ,  .&  fa^a  «J  ^'"''^'''* 


3^3 


Add 


ino; 


3^4 


A  ldumx:[CsTV.knsDiui(i.Sxauopatet,  qiwdijixdux  Gentes 
IfracUfctlicct  &  Idtm.ta  no  habehatfc  ad  muice,vtfi-atres,fcdpo 
tiw  vt  aduerfjD-u  j proutfiiit  prophetatim  dc  eis,  Gen.  vbifupra. 
Duopopulicx  vcntrctuodiuidentur,populurq,populu 
lupcrabit.  ^ow  ergo  e.x  t.di  fraternitate  videtnrfcqui ,  quodldu 
mxit.im  acerbilfime  dehuilfait  pnniri,  eo  qiiod  non  adiuuifjent 
Ifraclcm . 

Fnde  aliqui  expolttores  yioflri  hoc  cap.videtitr  exponcrc  princi- 
palitcr  dcfinalt  iudicioj  in  qtto  oes  reprobi  puiiientur  ex  omnibus 
nationibus.  St  licet  huic  expofitioni plurima,  qitx  m  hoc  cip.  coti 

j i ""  nentur  concordet  tame  non  confonat  ei  hoc  quod  dicitur  infra ^egS 
(I j  pottits  mitocabunt,  ciim  m  iudtcio,nec  pofi  iudicium  nonfit  aliud 
i.er  vegnuy  nifi  regnu  Chrifli,  que  non  pofjitnt  inuocare  damnatiyin  qui- 

n  e'^  bus  maliffiitas  odij femper pennanet ,  vt  in  .^.fententiaru  difl.  47. 

^  '''  Fiab.  Sal.  vero,  &  comuniter  omncs  Hebr.toru  expofitores ,  hoc 
cap.  exponitnt  dcT{omano  impcrio.fcu  rcgno.  Vndeglo.  noflra  per 
Eofra,&  Sdo,  Hebr.i:oru  magiflri  I\pma  vobint  intcUigi,  &  omnia. 
dc  ipfa  dtci  qux  continentiir  infeq,  cap.  Hecgl.  Circa  qua  attcnde- 
du,  quodper  R^mci  intclligitra  ccclcfia  I{07r.ana,  cuius  crput  in  ter 
ris  efl  I\pma,  qua  dicunt  cjfe  deflrucnid per  Mcffia  ab  eis  expcHa- 
tum.  Quodqtiidevi  regnum  Ecclefite  dicunt  efie  prxfiguratiim  per 
ij  quartam  befltam,  Dan.^.cap.  qu£  deflruettda  efl  per  vnum  regniim 
!  incorruptibile  a  Dcofnfc  itandum,prout  ibidcvn  i).ibctur,in  qua  ex 
pofitione  duofalfapnefuppoHunt.Tri/HHm  ,  fcilicet  quod  regnitm 
fhrisi.jfeu  ecclefi£fit'figuratuper  qu.rrt.vn  befliam  in  vifione  Da 
■akiia  tonteiitam.Qkod  cfl  manifcslefalfum,prout  plentjfitit  expo- 
fitum  in  addttioncfuper  Daih  cap.fupradiSo.  Secundum  pT.-e.fHp- 
ponutit-  'i/.od  Popnitis  Chnflianiis  efl  Idumcus,  &fic  tcnent  in  om 
r.i  'jHiyi.i  .:ir;s  tam  Tii.ilmndicis.  qtiam  alvs,  vndc  in hoccap.^a. 
Cawi.  fie  dicit,  qnod  regnum  P^ornanum,  &  omnes  qiti  tcncnt  lege 
^^{'.■^renipro  ma,iQripartefuntldiim£i ,  licet  cis  fucrunt  aliqux 
.iiiones  Oiimixtx .  Smilitcr  dicit ,  quod Cxfar ,  <&  ovincs  I{cgcs, 
^ui  fnerunt  ante  ettm  in  B^iafunt  Idimxi.  ^d  quod  probandum 
nihil  aU.egat,fedfolHmfnavi  fabulofam  narrationem  prsfupponit 
tjnqttam  veram:  anus  fJfiSM  umen  efi  mantfefliffima.Cirrifliani 
cmnifi  dicantur  defctndcre  fccundum  fidem,  tunc  principaliter  dc- 
fceruiuttt  d  Chrifio,  cuiusfidem,  &  denominationem  tencnt  qui  dc 
Dautd,&  pcr  confcquens  de  lacob  defcendit ,  nonautem  dcEfatt. 
St  autem  loqnentur  de  defcenfnfccundum  camem,tunc  de  omnibus 
.  rMttonibus  funt  indifferenter,  vnde  Tetrus  ^poflolus.  .A£l.  i  o.  e. 

*i  In  vehtatccomperi  .qubd  non  cft  acccptor pcrlonaruin 

Deus,fed in  omni  gentc,  &c.  Taidus etiam  adI{om.  i  o.  in- 

quit,  Non  cft  diftin^^io  Iud£i,&  Gtxci.Dtcere  ergo  qnodpcr 

,  IdumMm  inteliigatHr  Chrifltanitas,  feu  Scclefia  Ffirnana,  nonfolA 

■"  nonbabct fundamcruum,fed etiam  manifeflccflfalfnm. 

Et  notandiim  quod  tn  hoc  loco,ficttt  tn  aliqntbus  alijs  verifica- 
tur de eis illudTfalmifis:  Gladius coru  intret  in  corda  ipfo- 
ru;  T^aftberw  confidcrentiirftripturx,  Iditmxa  in  hoc  loco ,  &  in 
'dtjsfimilibus.figmficatadlitcrdSynagogaludxorthqH.-epcrpcc- 
catit  ncgationis,  &  occtftonis  Chriflifaiia  efl  ecclefix  Dei  imn.ica.' 
ftiut Idumxa  ab  Efau  defcendens,  aduerfatrix  fuit  ipfi  leritfalcm. 
^d  citius  declarationcm  oliendendtm  efl  quomodo  Idumfa,qua 
doque  fub  metaphoraliteraliter  ftgnificet  prxdi6lam  Syn.-igo>am 
Iiid.torum.  Secundo,  qualtter  litera  htiius  cap.  applicetur  idimci 
m  hocfenfufimpt.t.  Circaprimumfctcndim ,  qu6d  fecundum  Ift- 
dorum.-j.Ety.  Efau  primogcnttafua  proptcr  efcamfratri  fuo  maio 
n  vendtdit,acpoflmodumpaterna  bencdiElione  fibi  promijfapriiia 
tus  efl:fignat  cundem  populum  Ifraeltticttm ,  qui  d  Deo,  vt  Sxod. 
„1  narrat  libcr.primogenitusfiltus  nuncupatus  efi:Qiti  cttam  proptcr 

I  q'  prxfentisffculi  lucranonfolumprimatusfui  honorem  amtfit ,  ve- 
nmetiam  ,  &  regnt  ccekfits  pramtum  prxparatum  adtptfci  non 
mxruit  Domino  e.xprobrante  cum  dicitur :  Aufcrctur  a  vobis 
rcgnum  Dej,&  dabitur^enti,  facienti  voluntatcmeius. 
Hxc  ilk.  Sx  quo  per  locum  aboppofitis  per  qticm ,  ftcut propofitk 
dcpropoCtto,fic  &  oppofttum  dc  oppofito  vcrtficattir ,  qiiod  ficut 
prtmogcnitura,  &  bcneditlto  Sfau  primogcmtt  fccundum  carnem 
trunfiuit  tn  lacob  minorem,ficprimogenttura,&  benediUio  Syna- 

.-  y^gdi  Sathanx  prtmogmitifcctindum  carnem,tranfiuit  in  ecclcftam 
xtate  mtnorem:  &fic  in  Ifraeltcam  dignitatem  genttum  tranfiuit 
plcnitudo,  intantum  qu6dGentes,veramfidem  ipftuslacobrecipif 
tes  populus  IJraelis  dtcantur,  vndc  infra  44.  a.  de  Gcnttli  adfidem 

*  tucedenttlegttur:  Et  m  nomine  IfraeUs  a(Iimilabitur.i^/cM- 
aem  ratione  dcfiendentes  d  lacobfccundim  camcm,  &  ab  cins  fi- 

5yn  ^^^<^^dentes,ficut  efl  Synagoga  Iudxorum  Clmflum  ncgitiitm , 

ti  e,  &trucifigenttum,inabie£lionem  tranfeunt  Idumcttcam:  vndc,& 
Mmen  Idumxxfibt  vendtcauerunt,  qux  ab  exordto  futt  Ifraeli  mi- 
mca,&  tdeo  .Apoc.z.  c.  de  tpfts  dicttur.-Q^M  dicunt  le  ludeos 
« non funt, Ld  luntSyuagoga  Sathans. 


0 
ratrii 


^t  notatuium,qu6dexordium  huttts  diflinflionis fcilicet  Syna^: 
gc,  &  eccleftx  proprie  figuratur  tn  cxordio  horum  duorum  fratri 
liil-icct  ifau,&  UcobGcn.z^i.Si  dthgetcr  attedatur :  omntacntm 
>'orumfrjtrumgcflaprinctpaliterfu.runtfiguratiux,  vt  tbidem  in 
adu.tionc  diatimfuit .  Sicut  emm  ib.d  m  coUUjiiant  in  vtero  p 


Ullll, 


par 


liuli ,  fic  hic  in  vtero  materno,fcilicct  in  gremto  faerx  (criptur.t»  D 
qux  eflm.ttcr  vtriufq;  cu  ex  ipfafcripturafacra  materia  vitx  fpi- 
ritnalisfumit.In  quo  qntdcvtero  tdSynagoga,quaecclef.  cotirtui 
collidiintnr,  repiignantes  ftbi  inuice  in  eius  intellcCiu.Sicut  ctiapri 
mo  egrcflus  cfl  Sf.tu,  fecudo  vcro  lacob  ,fic  &  hic  Synagogapatru 
fcilicetantiqui  teflameti  primo  egrefla  efl.Cofcqiieter  vcroccclcfla 
Clmfli,fcilicct  noui  tcflamenti.Sicut  ctid  ibi  lacob  egrediens,  pld- 
tafiatrts  tcnebat  manii,fic  Ecclefia  inprimofuo  exordio  qtix  ince- 
pit  dpajfionc  Chrifli,  qiioddmodo  ritim  Synagoge  tcnebat  in  obfer 
iidtijs  legalibti^  .T^d  d  tepore  palfionis  Cijriflivfq;  ad  diuulgatione 
Euangelfijecitndii  ^ug.  licet  kgalia  mortna  crant,no  tamemorti- 
fcra.ynde,&  Tanlns  circucidit  Timoth.  Sicut  aiiteibipofl  egreflii 
totalitcrfiint diuifl,vnde  dtcit:  Duopopuliexventre  tuodi- 
nidcmur.Sic&hic Ecclcfta,& Synagoga omnino  funt diiiifx in 
fide,&  moribiis.  Sicut  etid  ibidediciturpopnluspopulufupcr.ibit, 
&  maior  mtnorifcruict:fic Synagoga,  qttx  efl  maior  natu  cccleftx; 
qux  minor  efl  natufcruit.  Sx  quibus  patet  intcntii,  fcilicet  quodfi 
cut  vnitterfalis  eeclcfia  Gcntiii  vnitatefidct  Clmfli  adumta ,  vcri; 
&  proprie  dicitur  lfrael,&  domiis  Iacoh(dc  qiia  .An'ieks  ad  virgi 
we.Regnabit  in  domo  lacob  in  Krcrn.Z.Mc.i  .r.)  flc&Syna- 
goga  Sathanf,fcilicet  ludxoriim  qux  domui  Luob,fcilicct  vcrx  e^ 
clefixefl  inimica,  Idunifa  dici  debct. 

Itsm  ad  hanc  veritatern  corfirm.miam  facit  quodd.rm  valde  no- 
tabile ,  quodhabetur  ex  codicibus  eoritm  valdc autcnticis.  Tradtit  ^ 
enim,  Crfirmiter  credunt,  quod  do&rina  Thalmudica  nefanda  eorU  ^ 
fuit  data  Moyfi  d  Deo  in  monte  Syn.ti  oreteniis.  Qjfe  qiiideni  do£ly  i 
nafalfa,&  Tharifaica  redaiia  fuit  in  fcriptis  pcr  qucndamqiii 
diciturapttdcos  l\a.  Itidanafci,  qiti  totam  illam  do&rinam  accepit 
d  quod.xm  qui  dicehatur  I{a.  M.iyr.  d  cuius  aufiorit.tte  dcpendet  il 
ladoflriruvfedconflatper  eos  quod I{a.  THayr.  illequifuitprinci- 
palis  aittorcrat  Iduneiis  natione,  &  rccepitfidem,&  ritum  ludeo 
rumpertempuspoflpaJfioneChrifli:  vnde  &  profcl)tus  Idum^us 
apudeos  dicitur ,  quf  omnia  habentur  in  dtuetfls  locis  in  Tktlmud 
& epilogantur pcr  ordinevi  infumma  I{abbi  Moyfl  Aegyptij :  quf 
apudeos  cfl  fokmnijfima  tn  prologojiio  vbi  agit  de  autoritate  Thal 
mudicf  doBrinc . 

Ex  quopatet  ,quod  ftcut  ecclefia  Chrifli  dicitur  ecclefia.Apofloli 
ca,eo  quod doSrinam  Ettangelicf  legis  rccepit  d  Chriflo  medianti- 
bus  .Apofloitsfic  Synagoga  ludforum,  qui  doRrinam  Thalmudica  ' 
habentprolegcdiccndaefl Idumpca ,  eoqttod  rccepit  do8rinam 
tUam  mcdiantc  iUo  B^abbi  Mtyr  Idunifo :  &  fic  habctur  primum 
intentum  . 

Circafecundtim  dicitur  in litera.  Acccditcgentcs,&  atidire, 
populi  attcndite:  audiat  tcrra,  &  plenitudo  cius:  inqiio  in 
Hitat propheta omnes gentes  adaudiendumfintentiam  latam  con-  p 
tra  Idumpam,fcilicetSynagogam.  -^am  ficiit  pajfio  Chri(li  pcr  Sy- 
nagogam  malitioseprocurata,  ftiit  diitulgata  pcr  orbS per  prfdica 
tionem  .Apoflolorim,&  ftc  condecens  efl  vtpxn.t  Idumef,fcilicet 
Synagoge,  omnibits gentibus  infinuaretur  ad  latidem  diuineiufli- 
tier&fequitur:  Qutaindignatio  Dominifuper  omnes  gentes .  .Ai 
quodfcicndttm ,  quod  ftcut  cum  Ifraele  dc  .Acgypto  exeitnte,  mul- 
ttim  viilgiis promifcHiim  exiuit,  vt habetur Exod.  1  z.fic  cum  ipfis 
afcendentibusdeBabyloniamultifcmiJctterunt,  vt patet Efdr.  5. 
idcirco  tHpore p.tJfionis  Chrifli  dicuntitr  fiiifle  in  Icrufale  de  cun- 
liis  nationtbus,vt habctnr  .Acl.z.  Et  qiiia  de  ipfis  mttlti adhefertit 
Synagoge: vndcin lapidationeStephani.AB. 6. c.  Sut-rcxerunc 
quidam  deSynagoga,  quaappellabatur  libertinorum: 
idcodicit:  IndignatiodominierKuperomncs  gcnrcs.vf  m 
telligatur  difiributio  progencribus  fingulorum  ,  non  pro  Jirf^it- 
lis gcmrum .  Fuit  etiam  Symagoga poHmodum per  orbcm  terrarii 
tgnominiose  dijpcrfa, proitl  fuitpronosiicatum per Moyfcn ,  Deu- 
tcron.trigcfimoo6lauo  ,&  fic  vinii£ia  deipfts  inflida  publica- 
tur  per  omncs  Gcritcs  .  Qualis  autcm  fucrithec  uindihadccla- 
rat  dicens.Irttcrfc.cit  eos,&c.Quodprmum  implctum  fuit per  J{q- 
manos,  qiii  capta  ciuitatc  Icrufale  mnimcrabiles  occidcrunt.  Con- 
fequcntcr poft  modicttm  t.ps  in  cmit.tte  que  dicitur  Bichcr,vbi  fal- 
fiim  Mcfjiamfiipcrfcpofuerurtt  &  poflca  d  Homanis  obfcjfi  &  ca-  ' 
ptt,multa  mtU  ia  cx  eis  cumfuo  Mejfiafucrut  occifi,prout  in  h  flo- 
rta  Iofephi,&  in  altjs  Thabnudtcis  hiflorijs  narratiir.  it  quia  taliti 
cadaucraproptcr  eorum  mitititudincm  infcpulta  rcmanch.tnt .  idco 
fitbdit  iritcrfccli  corumproijacntur,  &  de  ca.iaiicribus  eoritm  afc  e 
dct  fator :  Qt(  e  quidem  intcrfctiiofcH  occifio  non  ceffat,fcdquo- 
dammodo  continuc  ditrat  ,cumpcr  interuaUatcmporum  quandoq; 
in  C.iUia.qu.mdoq;  in  .Angli  t,aliqit.mdo  tn  Hifpania,&fic  dc  .xlijs 
nationibus  multa  viiUia  occidiintur  d  rcgib.fcu  dpopulis.  T^am  vt 
hec  vindt^ia  cfict  tn  memoria  hoiitm ,  &  nontradcrctur  obUuioni, 
difpofuit  DcHs,quodin  proccfju  teporHm,&  in  diuerfis  n.xtionibus 
fcH  regiortib.  cxerccrctur,&  nofimul  dc  tcrra  dekrentHr,prout  pro 
phcta  oraitit  tn  Tjal.dtccns.-Nc  occidas  cos.f.firnitL  w/orft'  obli 
uifcantur  populi  mci,prout ftitt  ibicxpofitum tn addttionc. 

Sequitur  in  litcra  &  tabcfcct  omnii  malitia  calorum ,  fcili- 
cet  dfmonitm  aercoritm  fcciindum  gloflam :  quia  deficientibui 
membrts  eoriim,  qimlajnmodo  vidcntiir  tabcfcere  vel  annihtlari 

dequo 


3»J 


Add 


lao. 


3 


16 


A  dequodicit  ;Etnoncomplcbuntur,ficiitnubcscocli,9Hw 

natt  in lihro  complicato nihilapparet  lcgcndum.pc nonapparcbnf 
kuvAfmodi  acr.potcflatcs.  ac  fi  cfent  rctusUtc  ad  confumptionS  t? 
dentcs,dcquodicit:  Et omnis militiacoriim dcfluet ,  &c. 
trfcqmtur:  Qnonia  inebriatuseft  in  coclogladius  mens.- 
^uiafciliceipcr  cceleflcmfententiam  incbriutus  ejifangmne  mtcr' 
feaofum  Pladiusdminxvindiaa  modoprMo,  &fequitur:  Et 
ricfcendct  fcilicct,?/^rf/«j  meuf  de  ccclofupcrldumcafcihcctfy 
■luvovctmprxdiaamhfupcrpopuhm  mtcrfc8tonis  mex  ,fcilicet 
a-2i mc  mterfecerunt  adiudicium,  fcilicet  diumumamfesianium. 
et  quia  h<ic  vltio  fe  habebat  cxtendere  ad  omnes  tam  matores, 
i:uammores,idcofequitur:G\id'm$  domini  rcplctuscftsa- 
' :  guine,  &c.T/'?«e»^»--VidmiaenimdominiinBofra.^</ 

tiuodfciendtm.qttodT-iofra  c(l  ciuitAS  regta  in  terra  Idimxx.vt  ha 
>     hetur,Genef  ^6.  Etficut  hicldumM  accipitur  profynagoga  ratio 
nibiu  utmdiilisyficBofrapro  eodcm  accipitnr.fub  dtatamcn  ra- 
tione.  Bofra  enim  interprctatur  vindemiata.  T<{am  V.ttir  inllebr. 
^  ftgnificat  vindcmiam .  Synagoga  enim  antc  aducnttm  Chrtfli  dtce- 
hatur  vinea  dommi,  fiipra.  5 .  cap.  Vinca  domini  dovitis  IfraeleH. 
^x  qmdcm  vinea  licct  ante  habuifict  palmttcs  ctm  racemis ,  fcu 
f^Hum ,  tmen  poflpaffionem  Chnfli  nthil  inpa  rcmanfit  boni 
jruUus,  ficut  invineaposi  vindcmiam  nnnl  jthSIus  remanct ,  qux 
conftderatiotieproprie  dicitur  Bofra  fcilicct  vtmlemiata.  Cftc- 
:  rapatentcxdtciisvfqtieibi:Qu\zdicsv\non'\sdoin\\m,fcili- 
cctfanguinis  Chrifli,  prout  inglof  ^nnus,  idcsi  tempus  retnbii- 
tiontm  iudicij  Sion,  qtiia  nonfolim  ldumxa,fcilicet  fynagogaper 
fecuta  cH  Chriflum.  caput,fedctiam  membrafu.t  eccleflA.qtiApcr 
Aion  defignantnr.Vnde  Mattb.z^ .  Cim  rcprobajfctfynagogavi  Iii- 
ci^orum  experfecutioneTrophetartm^&huiuJmodi  dicens:  Eccc 
^o  mitto  ad  vos  Prophc.&c.Et  cx  illis occidctis  in  fyna 
gogis  vcftris /kWi>  ;  Vt  vcniat  fuper generatione  ifta  ols 
Janguisinnoxius.gcftufuseftafanguincAbci  iufti,&c. 
]Ex  qiio  patet,  quodvindiBa  omnis  fanguinis  efufa  inflorum  Eccle 
f£  ab  Mel  inctpientis,defcendcre  dcbctfupcr  Sytugogam,qiie  pcr 
Idumeaml)icinteUigitur,&fequitur:  Et  conucrtcntur  torre- 
tesciusinpicc,&humuseiusinfulphur,&c.Etafccndet 
fumus  ei'  in  gcneratione,&  gcncratione^Tcr  tonttes  enim 
f^  intelli^untur  doBrtns. ,  qiiifdfacrafcriptura  fliwnt per  veros  do- 
Rores",  ftcut fupra cap.^s-  defimili  dictttir :  Locus  fluuiorri  ri- 
ui lafiflimi, &  infequenti cap.  dicitur.  Et  forrcntcs  in  folitu 
d\x\c;vnde torrentes  SynagogA,  qiix,  m antiquis fluchant  dfanBis 
Trophetis,  &  dorioribuslnaquasfaluberrimas,  poHca  conuerfi 
fiintper  doRrinam  Tharifaicam,  &■  Thalmudica?ninpiccm,&Jid 
■phurem,  quxgencrant  fcetorem.  Jtd  cuius  inteUeBum  notanda  sut 
aliqua  de  miiltis,&  innu,merabilibus  qu£  in  eorum  doUrinis  abjur 
da,  &  nefandi  legimtur: 
Fabnlofa .  &      ^d  quodfciendu,  quod  fynagoga ludxoru poU pajfione  Chriiii 
irridenda  opi  intantum  fiiit  exc^cata,  quoci  infua  Thalmudica  (  qudmfalse  Dei 
nio  ludioru  ^^^^  yocant)  multa  tradiderunt  maxime  abfurda  de  Dco:  vnde  in 
l^^ei^^^propter  ltbro,qui  dicitur  Baratoch  I\abbini  eorum  plane  dicunt,quod  Dchs 
templi dcftru  >»  qualibct  vtgilia  noilis  doletts  de  deflruSionc  templifni,&  capti 
ttionein.       uitateIud£or!mrugitvtleo,&dicitdcfeipJ'o:VxnM\\i,q\iidc 
iirax'i domu  mea,  &  cobuffi  teplu  mcu,  &  captiuaui  fi- 
lios  meos  inter  gcntes  faeculi.fr  hancfententia  multis,&  va- 
/iAs modirfcplicdi.Inprincipio ctiamlib)i,Ahodoiifra ,  qu£runt 
lob.  40,         auidfacit  Deus  in  duodecim  horis  diei;  ^id  quod refpondcnt,  quod 
tn  tnbus  Ijoris primisfedens fludct  inlege ,  &intribus  fecimiis 
iitdicat  vniuerfum  muyidim,  in  tribus  tcrttjspafcit  totum  muniti, 
in tribus  quartis  illuiit Leuiathan ,  itixta  illudlob :  L  cuiathan 
iftum,quem  formafli  ad  illudendum  ei,  dicUt  tamen,  quoi 
i  iic,  qua  tcmplim  efl  deiiruBum:  nonftiit  Ittdus ,  nec  njus  cord 
Deo,  fedfletHs,&plan£lus,  iuxta  illui  //r/x.-Vocabit  diis  excr 
cituum  in  dic  illo  ad  fletum,  &  ad  planftum ,  &c. 

Confequcnter  ibidemqufrunt:Qn'id  facit  in  duodccim  ho 

ris  nofturnis:  Et  rcfpondent  aliafimtlia  infatuitate:  vnde  quili 

bet  habens  vfum  rationis  admtrari  dcbct  dc  tanta  cccitatcqiiomo- 

do  iilt,  quigloriantur  l)abere  legem  Dei,  attribuant  vcrb  Dco,  qui 

ncc  in  dvjs  habct  ftmilcm  pajftoncmflctiis ,  &pian8us ,  &  huiitf. 

modi,  quas  pejfimx  idoioiatrxfuis  diis  non  attribuunt.Et  quodde- 

tarius  efl,  qttoi  l\abbini  eorim  detcrminant  in  Itbro  qtii  dicitur  Hit 

lin,  qiiod Deus peccauit  faciendo  iumm  matoremfole  in  quantitn- 

te,pro  cuius  pecc.^o,fciiicct  Dei  expiando,  dicunt,quod  ojfereba- 

tur  tcrtio  kaicnias:  l)ircus  capraru  de  quo  habetur.T^mer.Zo.  O 

viira,  &  brutalis  infama ,  qux  Deo  audet  avtribiicrc ,  qitddetiam 

beatis  minimi:  compcttt,  prout  cfl,  vx ,  qiioi  miferiam  figniftcat: 

quxalienaefldqttolibetbeato.  Simiiitcr,&peccare,  &cxpi.t- 

tioiie  propcccato  initgcre,&  huiiifnodi,  qux  horrenda  funt,&fltt 

j>e}tda.Sedfiint  nonnulit  modeniorim,  qui aihas  infantas  coiora- 

dits,  dicunt  quod prxii5ia,&  multafimiiia ,  qux  in  Tl)almui ,  de 

Dco-dicuntur ,  funt  Metaphorice  intelligenda  ,  eo  modo  quo  facra 

fcriptura Deo attribuit pccnitercvt  Gcn.6.&  irafci,vt  T^m.2Z. 

&tnaltjs  quamplurimis  locis , qux & fimilta  'intcUigcndafuHt fi- 

miiitiidinariefaiicet,quodfe  Ijabctin  cjfcclibus  fuis  dc  quibtis  m 

iHis 


iilis  locis  agitiir,  ad mdum  t.tles  poffcfftoncs  habcntis  .  Qttx  qiiidt  D 
caitiHitiononvalet.  Tiim qitiaitcet infacrafriptura  prout  Vro- 
phetx  quanicqne  more  humano  loquuntur,  taiia  qnandoque  tradS 
ttir,  in  di£lis  tamen  expofitorumfacrxfcripturx  talia  nonfunt  ad- 
mirtcnda,  cum  adexpofitores  pcrtineat ,  vt  facram  literam  expo^ 
nant,  non  ante  quodtaiia  tradant  in  a£lisfuis ,  qitx  funt  errorim 
iniuBiuaficiit  prxiiBa.Titm  qitiapacnitercvci  ir.ifci,  aitt  moiieri 
Cr  hiiiufmodi ,  qux  injacrafcriptura  Deo  attribititntiir.importat 
aiiquidquod  in  hominibus  eflet  iandabtie .  Vamitcre  cnim  in  homi 
ne,  qmpeccatum  commiftt  iaudahilc efl.lraj'ci  ctiamfccitnium  mo 
dcrationemrat!onis,vt  iuflitiacxerccatur ,  efllauiabile.  THoueri 
etiam  ai  bonaprofcqueniaj&  maia fttgicnia  lauiabiic  cfl :  &  ta- 
lia  Dev  attribuimtur ,  vt  bonttm  quod  important ,  homincs  conen^ 
ttir  imitari.  Sedmifcnm  cffc,  veipcccarc,  nihii  boni  importat,  ad 
quod  imitandum  homincs  prouocan  debeant:  &fic  talia  Deo  attri 
hitere fiultifftmtim  efl. 

Siintctiam  in  prxdicla  ThalmudicadoBrina  ncfania  qiixiam 
fatiia,  que anrcs  cuiitfcunq;  moicsli offeniunt:quorH mitita  epi- 
logat  magifler  1\jymudus  inpugione  ^.parte  difl.^.cap.zo.  Et  quix 
taitanonfiint  dignarcpctitioncfeu  relatione,  idco  iila  omitto.Scd 
foitmexhisinfcro,qu6dtaiisdoBrina  manifcflccfl  abfurda  .C 
fa  tida:  de  quapropric  dicttur  hic:Et  afcendct  fumus  cius,/t .  - 
licct  homius,  &fcetidits  modo  prxdiBo  . 

Sitnt  etid  in  iHrib.  coru  Thaimttdicis  viuita  iniquifiima,&  natu 
raiis  dt£iaminis  rationi  omnino  mconfona,  vtpic7iius  dcciardbitur'^ 
Deo ducefuper  Zachar.  cap.y.  vhi proprie agitur  dehacmatena:  E 
ideo  ai  pr.tfens  omitto.  ' 

£f/f^;nfM>-.Etdefolabitnrin  fecula  fxculorum.  fcilicet[ 
Icrufalem  illamateriaiis  d  ludxis  fccimdum  glofhionerit  tranfies 
pcr  eam ,  qiiia  ^omani  decreucrunt ,  vt  nemo  ex  Iiid.tis  reucrtere- 
tur  in  tenamfuam,prout  ingiof  Stpoffticbit  iil.m  Onocrotalus, ' 
&  Henciits.  Ter  atics,  &  animaiia,  qux  m  hoc  cap.ponuntur,  in- 
teliigitntur  vitiofthomines,  ficiit  communiter  exponititr  Dcu.  14. 
vbt  Ijontm ,&  fimiiium  eiusprohibebatiir.  Sicutpercorimm  intel 
ligHntnr  illi,  quifttnt  volnptatibus  denigrati,  vel  qui  funt  e.xper- >' 
tes  bone  affe£iionis,  quia  corntis  femel emiffus  ab arca  non  esl  re- 
iierjus:  £t  in  miiuo  qui  maxinic  vtttitr  inftdiis,  dcfignantur  fi-audu ,« 
lcHti.  Ifla  enim  vitia  fimiiiafiequcnter  in  Synagoga  ludxorum  in- 
ueniitntur ,  quxposlquam  d  Chrisio  recejfit,  nunquam  ab  ea  reucr 
fa  efl,  faltcm  vniuerfaiitr, &  que  fraudulcntijs  fiequcnter  vtitur 
&fic  dc  aitjs  animalibus  hic  exprcjfis,  intciitgeniafunt  viti'a,  qiif- 
vtpcrfuaanimaiiahiccxprefla  dcfignantur ,  J'ed etiam  aiia ,  quf 
hicnon  cxponutur  inteiligantur  Dicjfc  eis,idcofubdit:  I^equiritcdi 
ligentcr  in  li.  domini,fciiicet  Mofaicf  legis .  Et  legite.-  Vnnm  cx 
eis  non  defiiit.  fciiicet  ex  aiiibHs,&  animalibus  immundis  contr/h 
tis  in  iege,  quia  omnia  feciimitm  eotum  fignificata  modo  prediSo 
vhi  manent .  Qtte  omnia  dicimtur  in  eis  ditrare  infccuia  Jecutorii 
fciitcet  durante  eorumperfldia,Jicut  Trou.  ?  i .  dicitur  de  hibente  p 
vintim ,  qitoi doloris  eius  non  recordatur  ampUus  .fciiicet  r. 
ebrictatc  dnrante.  Etjecundum  hoc  exponi  poteji  reftditiim  huiiis  .1 
cap.conformitcradprfdi£ia,cxccptis  ditob.puffibns  quifpccialiter '' 
funt  exponendi. 

Trimtts  mim  </zn>.-Nobiles  eius  non  crunt  ibi:rcgem  po 
tius  inuocabunt,&  erutomnes  principescius  in  nihilu. 
^d  quod  fciendu,qitod  ludei  fcicntesfe  confufos  in  negationeChri 
fii per prophctiam  patnarche  lacob  diccntis :  Mon  au  tcret  (Ce- 
ptru  de  luda,&  dux  de  focmorccius,  doncc  vcniat,c]ui 
mittcndus  eft,  fcilicetChriflus,protit  incoritm  Th.ngim,Jciii- 
cct  in translationc-Chali.iica cxponttiir, eo  qiiod iam  a  viagnis te- 
poribus  ablatum  efl  ab  eisfccptrum,&  ducatus,  tamcn  Meljia  tion 
babcnt,idcofingunt  qitbd  liiiqni  regunt  eos  in  hac  captiuitate,  per 
Thaimitdicam  do£lrtnam  dicuntiir  haherc fccptrum ,  &  ducatiitn, 
proHt  tr.iinnt  in  iibro  qiti  dicitur  Canhcdrin,  qitoi  tamen  cuacit/if 
prophetaiicens:  Nobilcs  ciusnon  cruntibi.  quafliicat ...4i  ^ 
duccm,feH fceptriim  habcntem  nobiiitas pertinet:  quam  tameipft 
nonhabcnt,fcdrcgempot'iHsmtiocabunt .  Manifejie  enim  confejfi 
fnnt  coramVilato.T^onhabcmus  rcgem  nifl  Cefarem,&  ctiameX 
titnc  vbicitnquc  ftnt,fitnt  Jiib  potcsiate  regia  aiicnius  dominantis, 
fcu  rcgentis.  St  ftcp.itet ,  quodfaljitm  efi  dtcereje  hahere  J'ccptr'u, 
&  iitcatum  prcfcrtim  citm  etuim  Scrib^,  &  Vharifei ,  fnb  ctiins 
do£lrin.tJunt,  uim  .7  iongo  tcmpo\  e  defuerimt .  Et  ie  hocfubdit:  Et 
.erunt  omnes pdncipescius  in nihilum .  CioJJ'.  Scrib.<:,& 
Saceriotcs,  &  Tharifei. 

Secundus  pajfits  efl,cum  dicit:  Et  pilofus  clamabit  altcr  ad 
al  lcru.Circa  quoifcicndu  efl,fppilofus  in  hoc  ioco  intciiigcdus  ejl 
dxmon.Sadem  cnim  dt£lioponitur  hic  &  Leu.  1 7.  vbi  dicitur.  N6 
immolabut  vltra  vidimas  dcir\ombvs:& effjcnfus.-ndfa- 
hricatorcs  Thaimuiicefacttltat'is,vcipotius  faifttat.  habcbat  iitos 
d.wiones  maxtmefibifamiiiares,qiioru  vnus  votab.ttHr  Benthama 
lchon,&  aiius  Iofcpheda,&  cu  ijtis  7na.ximi  coitcrja.ktntur  pront 
in  viuitis  locis  ipfius  Thaimitd  habetitr :  &  ctid  narratur  ab  eis  ^ 
fcmcifuerat  d  Ccfarcprohibitit7n,ne  liiam  Thalmudicam  dcttrm 
dmdgixrctj  &  taincn  ad-cmjiliim  j  &  procttrationcm  preii£lorA 

dpnO' 


I 


37 


Ifai^  Cap.XXX  V- 


3r8 


).  I 


A  dfmonnm  huiufmodi  prohibitio  fuit  reuocata,  &fic  Thalmudica. 

dofiriru  rectifcratafHitdfmonuprocui-qtionc.Qu^  quidcm  hiflor. 

■narraturperextcnsuinltb.textuali  ipfius  Thalmud,  qui  dicitiir 

2iehila,  qui  efi  authenticus  apud  eosjjccundii  quodproprie  dicitur 

tp in Idumeaf.fynagoga Sathanf.Etpilofus .tlter  clamat ad  alterii 

f.  rnus  dpnon  adaliu  confociu  ad  opusfuum  explcndii,  feu  rccupe 

randH.  Toffet etiam  hoc intelligi de duobus  diaboliris  hominibus, 

qui  inter  ceterosperfecutores  Chrifli,&  T.cclefiepcrmcioftorcs  ce- 

fentur.Trirr.iisfeuprincipaliorinprimitiuafynagogaftthanefHit 

Schariotheside  quo  Chrijius.  Qui  tradid.  me  ti.  &c.  vndc  d  Xpo 

diahoks nomimtur,Ioan.  6.g. Nonc  i  2.  clcgi  &  vnus  cx  vo. 

Sf.C.Mte"  vcro pilojus  pcteji  intelUgi ^ntichriflus,  quiprincipa- 

lior  eritmffecntionevlt.eccl.&  yirt :!te  d^monu  miraculaftltcm 

apparcntia,de  qtio  .yfpofl.z.adTeff.z.b.cy  iccundu  opcratione 

5athan:t,&c.  &ftcpilofi  clarKab.xn-  .rltcr  ad  akcrum,licet  valdc 

remol  i  in  tempore:  quia  aJfcRiones  coruni  dtabolicx  ad  tnu  ice  cor- 

rcfpondcnt,nitentcsf.  Clmflu,&  i\cLftafubuertcrc,.iltcrf  in  ca. 

aitcr  vcri  tn  cinnih.  mcvibris  vniuerfJitcr fihi  contra  tcp-jrarxis. 

St  a:item  obijciatHr  contra  e.xpofitioncinprxdtilam,^  videtur  ejfe 

viyfiicantnliterjIisiCoquodlJnmfa  propriejignijrc-a  illam  ter- 

ram 


ramSeir,  quamsfanpojfedit:  Jhniliter  Bofra  ciuitasprincipalis  D 
in  eaexiflenSiVndc  quodper  ifla  intelligitnr  Synagoga,  vidcturpcr 
tincre  adfenfum  mysiicum ,  fciifpiritualcm  ;  &  ficdc  multisin 
hoc  cap.  contcntisfccunduprcdi£iam  cxpofltioncm.  Dicendum,i^i 
turquodindiElis  prophctarum  miilta  tradnntnr  paraboltce ,  Jcu 
metaphorice,ficufJuprd  5.  Vinca  domini accipitur pro  domolfr. 
C^'  2  5 .  pcr  Moab  intclligitur  .Antichrifliis  ad  litcram,vt  ibidcm  Ita 
betur  inpoflil.  vndc  &  in  hoc  loco,qnia  litcra  huiiis  cap.  non  bene 
ad.tptaturnccproprieldiim.te,ncc  r{om.e,n;cal!is  dc  quibus  ditiu 
efl,JedSynagog.i:  Sathan.c  modoprxdiSio.  Idcirco  dc  illa  cxponitur 
adliteram,  quia in locutinnc payabolica,vt diclii  fmtjuprd  inque  ■    ' 
fiionefupraprologHm  Gcn.  finfus  literalis  cfinon  ille,  qitifignifica 
titrpriiho pervoccm,J'cd  ille,  qnipcr  rcs  intcnditur figmficari.pr^  ■ 
fcrtim ctm  inhoc locomuka  mucniuntiir  huicveritati  cortfona: 
vnde  &  in  alijs  locisfreqitcntcr  accipitur  Idumea  pyo  Syn.igogap- 
diiia,vt  infra  $^.a.  Oui efl  tflcqui  vcnit  dc Sdorn  tinEiis  vcjiibns ' 
de  Bofra?  &  in  altfs  locis,vt  tbidcm  Dco  datc  videbitur,  &  eadcm 
efl  ratio  de  alijs  in  hoc  cap.paruboliic  contcntis. 

1\ST>LIC.yi.  Sed  tn  nr/>.  54.  rcccdit  d posiil.  qui  exponit  hoc  ad. 
litcrarn.  Bttrg.  ipje  antem per  allcgortamfitis  extcnfam ponitpro- 
pofttioncs  Tiialmudicas,&  alia  mira.^de  qnibns  non  iitdi. 


C  A  P.      XXXV. 

^^ .Aetahit^ir,  Expofitacaptiuiratc  ludicorum  agit 
dcconucrfioncgenrium, 
*Iurtinu5  Dcfcrtaappellatnationcs.quod  Dci 
viri  cognitionis  cffcntcxpertcs, &  dcdituia; .oe 
leftibus  bonis,  quibus  !xt3 


&1 


i;utiat,quod  omnia  bona, 
quf  apud  kidioscrant.ad 
jlloscflcnt  transfcrcnda  p  a 
Apoflolos,  quidixerunt. 
Ecce  conuertimiir  ad  gentes. 

*  Eufcb.Hoclocopalaralutaris  Dci  canitur  aducn- 
tus ,  qui  mulra  bona  fit  allaturus  furdis  auditum,  ca:cis 
vifum.&cDelertu  vcrooraculu  fignificat  cam.qusde 
gcntibuscolIciftacft,ecclcfiam,qua:cum  antea  finc  Dco 
cflct  pcr  cos, de  quibus  nunc agitur.cuangcl i u  m  accipit. 

•1«  Thco- 


CAP.     XXXV. 


fGentilitas.     a  f  A  Deo.     f  SineChrifto,  quidicit.  Egosu 
vj-  tw    ;     via,vrt'fas,?{  vitj  *■  ^inc  dortoribui  veii-ntis.      bt  IHcm. 

^i^J^^  yEcabitur  dcferta  &  inuia  ^  &  cxulta- 


*  Theodorctus.  Dcfcrtum fiiicnsdicitUr.quodnon  ,-,.,   , 
fuitirriguum  Prophctariim  vaticinijs,&  phuiiacoclefti  «'oniirc  aV 
Defertum, quod Dci  agricultiiram  non  acccpcrit,  huic 
Ixtanuniiat,  &  gaudcrciubct,  &  Ixtari.  p 

*  Hufebius.  Hisvcrbisfignificatprophcfia,non  ipsa  Vbifupra. 

lerufalcm,  neque  lud^am 
fcdipfarum  gcntiumtcr- 
ram,  cuidiuina  cognitio 
cxhibcdafit.Carmcl  enim 
&  Saroncxtcrnarijgentiii 
locacrant.Eth^cquide  ad 

vcrbu.Ad  fcnfum  autedit  "ndri  cfi,quod  hi,  gprius  ani. 
misexcxcati  crant,adc6vtligna  &  lapidcs.nccno  u^mo 
ncs  loco  fummi  Dci  colercnt,hisomnibus  maiis  pt  r  Sal 
uatoris  dodrinam  libcrcntur,&  mulro  prcftantiorem  ^ 
ea  cft,q  ad  corpus  pertinet  falutcm ,  opcmq^  rccipiunt. 

^  Sajon 


NICOLAVS  DE  LYRA.  mcntidomini  nccafccndctfupercor,  nccrecordabruur 

Cap.      XXXV.                                  ^,  i\\'niS,6iC.Tcrtiumefivn&:orcgi!m,&Tontifictim,q'{iaTonti- 

Acia.b[tUT..yindrcas,&aliquiexpofitor.  cathol.  inhoc  ipsU  ficcs,  qui  fitcruntposi captiuit.^tcm'.  Babylonicav?  rion  fucrurit  in- 

fequcntesexponat  tfiudcap.adlitcranintts  ludatcefdepro-  fiitutipervn[lion:mficram,fcdin(littieb.vitnrfrcqHcntcrper1{c- 


fperttate  ludfortimposl  redttU  de  Babylone,fedhoc  non  videtur  ra 
ttonabtliter  dicium,quia  ab  illo  temporcvfque ad  Chrifiii  fuerunt 
injeruttute  quduis  tnterrafua,ficut  dteiptjuitjitpra  21.  Fuerunt 
ettam  in  multisaffu£iionibus,&angufitjs,vtpatct  in  ltb.Ffdr.& 
7icemi.i,&Dan.&  idco  ffperitxsf&  iucuditas,q  in  hoc  ca.dcjcri 
buritHr,adtemfus  lUudnuilomodoreferri  vidciUiir.Sifacict  aiite 
qH6dimmo,qiitalncefi  hyperboltca  locutio ,  ficittdicitur  deaiba 
multe-re,quod  cfl  dbioT  niue,  quamuts  multiim  dcftciat  d  niuis  albe 
dinejnc  non  videtur  conuenienter  diBum  in  propoftto  .quta  magni 
ficum,&piim  decctplits  confcrre  quampromitterc,  vclfalte  non 
minus,&  mtrius  puntre,  qnam  commtnari:  Deits  autem  m.tgn'.fice- 
tijfimus,&ptij]imus efl.ideo  eius promifftoncs de bonts  nori vidcn- 
titr ration.tbiltter  exponi  per  reflriatonem  implcttonts,  nift  aliqtti 
do  appa-fctt  mamfejte,  qttodfic  debcarit cxpont,vt proptcr  dcmcri- 
tttm  manifejldfuperueniens.propter  quod  bonum  promijfum  mfie 
refctnditur,veltotaliter  aufertur:  comminattoncs  tamcn  de  rnalis 
rationabiliter  aliquando  exccfim,  ftue  reslriaionrm  expormntur 
fecundum  qiialitatem^&mcnfurampcccatorum  ipjoriim  deitnque 
ttum:propter^I{a.  Sal.  hoc  cap.  exponit de  fceltci  fiatu  qucm  ex- 
peUant  ludet  tn  aduentu  THcJfie.  Igitur  dmittcndo  quod  Jdljurn  cfi 
m  diilts  emf.  tp  Clnrsiusfit  adhuc  ventiirus  in  rnunditm,  &  acci 
picndo  quod  vcriim  cfl,f.^  hoc  cap.fit  ad  tcmpiis  Chnflt  refcrcndtt 
potefific  conttnuari  ca.prfcedenti ,  tn  quo  Vropheta  deniintiauit 
iefiru£iioncm  Idumaf  ai  confolationsm  ludcorum.  Htc  confcqucn 
terderuinctat  eis  corifolationcmperfcciam  Cimfii  tcmporc  crcdcnti 
bus  affuturam.st  dtuiditur  in  trespartes ,  qniaprtmo  conjblatttr 
tos  defutura  multipLicatione:  fecundo  dc  credcnttim  roboratio/ie, 
|ti.C6fortatcmanus.rmw  dc  dfmonum  deteBione.ibi.ltx cu 
bilibus.^(/  euidentiam  primifcicndii,^,  tn  scnhedrin  lerofolymi- 
tano  (quiapud  Hcbrfos  efl  liber  aiitenttcus)  dicitiir:qHod  qutnque 
res  notabilcs  defuerunt  infecundo  templo  per  Zorobabel  fdificato, 
qnffueraiit  in  templo  Salomonis.Trtmum  efi  ignis  contmiius  tn  al 
.«te  tarihtUocausiorum, qui  tuncperpluuiani,vel \cntHm  non  c.xtin- 
iM||  gucoatur,quamuisctiam  jub  dio.Sccimiimesl  arca  tcfiamenti, 
,^^     yndtdicituricrem.i.e.ln  illisditbusnondiccnt  arcatcita- 


■'j 


ges,  quibus  Iiid.ti  er.trit  tribf.tari:,  qiiifrcquentcr  vendcbant  fum- 
mttm  ftco-dotiu.SimiUtcr  toto  illo  tcmpare  Iudci  rcgcs  rion  habue- 
runt  nifi  aliqitospaucos  parim  ante  tempits  Chrisli:  &  tlli  rion  fnc 
runtpcr  vn&ion:m  infiituti.  Qufirtum^fi  SpifitttfidnBus  fcu  diiii 
nitas,  qufpro  t.into  dtcebatur  in  templo  Salomonis  habitare ,  qitia 
ibi  d  fummo  faccrdotc  .tudicb.int!ir  diuirtarcfponfa  non  autcmin  n 
fecun  lo  templo.  Quintiirn  est.  £3'nnToni«  Vrim,  &Thttmmim 
pro  qito  ponitur  in  Litino  do£iriria  &  vcritas.  E.xod.  28.  &fccuii- 
diim  lufcphim  er.it  quid.tm  fitlgorjubitoprofiliens  debptdib.  ra- 
tionalif.  &fupcrhumeralis :  quddo  Dcus  acceptabatprcccsfimmi 
Saccrdotis  dc  quo dicit  lofephus.y.lib.antiquitatis  ludaicit^q, defe  rofcphus « 
citper  diiccntos  annos  antcq  incipcrct  fcribcre  libritm  illum,  qucrn 
iticcpit  fcribcrc  amio  qii.tdr.tgefirnofccTtdo  ap.iffione  Cbrifii  vcl  cir- 
citer,qHta  librit  iilitm  obtitla  Fcfpafiano  in.pcr.itori:  qiii  ccepit  im 
perare  arino  dominicf  irtcarn.itionis  71 .  & fic fecundii  tpfim  cejft 
ittt  pcr  magriHm  tcmpns  .tntc  Chriflim:&  adhuc  per  m.tius  tps  an- 
te  ccfidnit  Jeciindum  Ltbrum  prxailcgatiiw:  &fccundii  hoc  dicitnr, 

1  Lcta.dcfcr.  Idefi,  ludca,  quefiiit  dejerta  d  Dco  qnantim  ai 
quinquc  predi^a. 

2  ht  in  via.  Tcmporecnimprimitempliprophctedifcnrreb.mt 
pcr  lHd.tam  popuiuni  a  malis  rctrahendo,&  boimm  cxhortando.TB 
porc  verdfecundi  tcmpli  ron  lcgantur  habuifie  nifi'.yieggcum,  Za- 
charia,&  MaLadiKtm  ^qm  pnip.Ktaitcrimt  tpc  rcfdific.itionis  tc-m.^ 
pli fecundi:  fcdpofica pop:dHs  ludatcus  carutt  propbetis  taiib.  pcr 
5  o  j.annos  &  ampLius,vJ'quc  ad  tps  lounnis  haptifif,qui  capit  pce 
nitcntiampredu.ire,  O-  aducnlu  Chrifii  nunciarc:  Leta.  dcfcr  /. 
liidfa  qitf  fuerat prfdifio  iuodo  dcfcrta.Kt  tn  .tdcntu  'chrifli  habc- 
bit  materum  gaiuUj  quantiim  addcfnn£ios  qiios  Chrifins  dc  liriibo 
fatriim  tranfiHiitadglt,ri.m  ,  &  qu.vitum  ad  viuos  crcdcntcs  vn 
cim,g,potilJimcfHit  tmpLctnm  quado  rcccpto  SpirituJJunclo  in  di? 
Tcmctostcs  con}idcntcr,&  magnavocc  l.tudabunt  doininnm.ja.i 
5  Lt  cxuitabit  \oUt\.[i\o.i. gcntilicts , qu f  advio.lim foLitudi- 
nis  cariicr.it  ciiltu  Lcgis  cj' propijct.vrum,  cimgaiiiLioJuccp.t  fidcm 
Cirrisli  adpredicatiuitciu  aposiolorim. 

'fi  Etflorc 


M0I{_^LITEI{. 
i  Lftabitur  dejenj.](\ud  cap.  htcralitcr  cxpofui  dc  ccclcfia 
leporeXpicxliidaEis.&saibuscoUetlai&ficlcniuslitc 

ralis 


rjliseftcri.^ilpiritualis.potcfttncuhrtccxponimoralitcr 
dcquohbctpcccatoreadDcucu  magnapcvniicfia  rcucr 
icmc,  &  ficahquadoplusinmcntoproficit.quailicqui 

t  innotca- 


3»5> 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  r  a 


^a  y<wo».  Populilu- 

A  daeorum.vnde.£"« 

tdi.  i  ».  i.     Sar  H  ftcut  dtfertum, 

b  ytdebu  t  ghriarr. 

Lib  fk  contra  ^   Tcrtul.    Qiiani 

gloria?Turbam  mi 


a^-  CumoJorr  opinion;»bonrChri(1ibonDsodir  fuiiius  Deo 


lilmm  interfpi.  ficain-.  mca  iner  n 


c  t  F.drm,  Iprm 


b^'  ^icut. 
,  oferationcm. 


Maruoocai. 


bit  iolitudc&fldrebitquafililium  Gcrminansgermina 

,lsi,r.     ,Aar,..if.nt,sc....n,m,nr,,.     bfD.„u,^     c  1  Wj  l.g:s.     ^\'--*-  , 

bit&cxultabitl^tabundaAl-i^dans-^^G^Of^^Libaniciata 

'  ,  ^  KTt.l..«  tcrr.^  p.om,liior..s    f  Eiit  df lcrtum  .n  CarxcU^  "r.V"«5>''.1""''°""- 

f  Apoftoti.&al..[ri>i.itual«    b1  Vn>mrublUn.,»mpatr^5,&  fil..,&  Sp.r.tuira.,a.. 
f  Quomodopa.rr,nt.lio.«ctilius  ,n  p»irc.  Sp,r.iun.,nftus  in  vtto<,uc    ^ 

do- 


I 

z 

4- 
S 


Libde  incar. 
verl».    " 


aduenirc  dcnuciat 
{jgnaque,  &  adue- 
tuscius  tcmpus  fi- 
gnificat. 
in  eap.7.ind.  ^  Oria;enes.E.xigi- 

t  Retribues.  '^,      ^;r„.^.,,,.,o 

Dte  demiiTas  minus 
veniftiad  aquaba- 
ptifmijiftudeftccr- 
taminis.&pugnae 

tLaudibrt.  fpiritalis  prinopiCi 
aduerfusZabulum 
fi  rea.ii(Iior  fueris, 
fifleftifacilepotue 
ris  quomodo  ad- 
uerfus  aftutiasZa- 
buli  ftabis . 

Iopfal.47.     4«  Ambrofius.  Du 


b  T  Ciufj  recuritati» .  <I  Quia. 


c1"CI,tillJS.  cui  patrr  dejit  iudiciu.n. 
d  f  In  iudico. 


tamini  5cnoliterimae.  EcccDcus  noltcr  ultionem  addu- 

a  f  AUlurum.  o  5  Ca.ifa  f^utitafs      c  'f  Bouos.     d  Ad  litcratu.     1   i.i  yam^  ad..c„ta,  v.  lu 


8 
9 

10 

II 

12 


cuacucnt  volupra  D 
tcs,  vt  dicatur  cis 
coualefcitc  manus 
remifla:,  &  gcnua  1lf 
diflohua.  CCicnim 
folutus  quis  fuerit 
abiflacompagcter- 
rcna,  tunc  fortius 
ad  vitam  confurgit 
mtcrnam. 
d    uimiite  pufilhni- 
mes.  4«  Eufchp  Vos 
qui  priuspufillo  era  ",'^ 
t'S  animo  ,  nullus  tp' 
vos  capiattimoreo  **'■' 
rum,qui  cuangcli- 
ca;  pra:dicatiohi  rcfi 
flunt,  vcrum  ccn- 


Li! 
inc 


.  ^  S.nc  .n^.uiu  flJci.ac  ui-cns.  b  <f  In  Uudc  Dei.  c  1  qm.rum  Sathanas  ota  conclufcrat.       . 
*  •  ^'  *  d  «■  Emanentes  ,  I 


cut feru'claudus,&tapeita  crit  lingua  mutorii^a  fci irc  silt  i 


a  c  c;c..tiu.n-  bTB.pi.rm,,     c  T  Abund...,ics  doft.int  veter.s   tc.iamenti. 
^"  ^  oi       Y         ,G.at,irrir,tu-,!i5.     d  i  S.n=  rore  sr.ii.a.    ■ 


7 
18 


in  defertd  aqua:,&  tdrrentes  in  {olitudmeA' c|  erat  arida  m  19 

,  1    .nplen„i,d,nelncn,ia.-.   T   Idv.n  b  «i  In  cord.ous.  _  20 

fiaVnu,&fitics  in  fontes  aquaru:  In  cubilib.  m  quib.prius  21 


a  «f  D^n.oncs.    b  5  (iuibuslctibatui  fides  doinint  ,  Jc  feffa  t>rius 
meinbra  ijuiirkent. 


22 
2J 


tio  fcriptura:,  qu.uji 
calamum,  &intcn- 
tionis  adiutorium, 
quxpcr  iuucfi.Ca- 
lamusenim,&  iun- 
cus  iuxta  aquas  o- 
nuntur,  &  vircnt^ 

u 


Et  erit  ibt  lemilJ,'' 


vita.  ^Atlian.Cofi 


adperkaionedc    c   ,  |  habitabar,orictur  viror  calamiA  mci,&eritibi  ^4  dercntfilij  Ifraclvia 

dcrant  Dei  tamu  1  f  "  dcreliqucrur. 


pcruenire,  comnia  „      ^    • 

ccrantcorpusfuucanigando'  fcucrins:  Hocfaciunt  m 
Spiritufando,  &  valido.Eflcnim  fpiritusconfilij ,  vtni- 
mia abftincntia diflbiuat corpus  luum,  quo  omncs  cius 

cua- 


Dcum  cflc,  qui  dicit,  Ego  fum  via.  Dcusporro  trinus:i5c 
vnus  cfl,  &  ideo  ter  rcpetita  via  cfl. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
I  Et flore  quafi  lilium.  dcco^efuiiitatis,^ od.re bonefjw^. 
1  Germinans  germina.  per  tdem  rcplicMiouL;^redupluauo 
ncm  inteUigwtr  rn4titudo  Centilium  raipiws  Clmsti  lidem. 

3  Etexultabitlxtabunda.  cor<ie. 

4  Eclaudans.  orf.  ,    •      j     r    - 

5  Gloria  libani,&c.pe»-i^'i  tria  loca,rjtt.e  aitjs  m  mm  fiicrnt 
amjiria,  &fe,itUa,  intetligitur  qmd  qwdvud  erat  pnlchntudinis, 

6  amanitatis  mfanBttate,  &  bonejiate  m  Synagoga,  traniUlum 
tfi  ad  ecckftam  ex  lulcis,  &  gentibus  co»gregatam . 

6  Ipfi  vidcbuntgloriam diii. idefi  iplius  Cbnfti ,  quem vide- 
runt  .Apolioli,  dvj^^edijcipuU  oculis  corporcis,  quanmm  adbuma 
nitatem,&  oculis  mentis  qmntumad  dcttatem.loan.\.b.Y\d\m.' 

gloria  eius,gloriam  quafi  vnigcniti  a  patre,  &c.  videmnt 
etiam  oionam  cius  in  miraculoru  opcratione ,  iS"  rcjurretiionc  eius 

6  afcenftone.  Gentilcs  etiampoftca  adfidcm  conuerft  vtderumglo 
riam  eius  in  miraciMs  faBis  per  ^oofiolos  in  nomme  Cb<  ijU. 

7  Confortate  manusdifl^olutas.H/ccon/ff^wewrer  den!>ntnt. 
tur fnuieriagauiiii ex rabomliunc  Cfedotnim^ium dicttu". (Zoiot 
UK.Etefi  vcrbu  propiietaad  .Apoiiolos  :  Confortatc  llianus 
diflblu tas.!rfe/i  GentiliH  qui  ante  erat  tardi,^  pign  ad opus  umu 

8  Etgenuadebilia.  Ge/jfi/irtJK- 

9  Kobotzi<i.verbo,&e.xmploadq!ucunqiiealpcrapto  Chn- 

Jis  fuftincndum. 

10  Dtcitc,  iieH  communtter  prxdicate  . 

1 1  Pufillanimcs.  tempore  pr^icedenti. 

12  Confortamini.  ittTirwfeC/^ri///. 

1 3  Et  nolitc  timere.  fcilicet  tormcnui  tyrannorum.  Ciihis caufa 
jubdtur. 

14  EcceDcusnoftervltioneadducerct  rctributionis./« 

pcr  v£- 


perve^rospcrfecutotes.  i 

I  j  Ipfe  veniet,&  (zluzhit  nos. per  pafftones  modicas  ad glo. 
rian:  dcducendo,  &  (icfailum  fititin  primitiuaccclefia,& per  loti 
gum  tempus  poflea:  quia  multi  Gentilcs ad  Chrijliim  conucrji :  ita 
erant  in  domino  confortati,quod non  timebant  tormcnta,jedmagit 
appctebant,vt patet in  legendis  muttorum  fanciorurn. 
1  ^  Tunc  aperientur  oculi  cxcoru,&  aurcs  furdoru  pate 
bunt.  ijia  er,im  miracuia  fatia  fueruntper  Chnftum,&  pujiea  per 
^pojiolos,  &aiioscredentesin  nomine  Chnfli,  vtpatct  in  Euan^ 
tr  .A£iib../ipofiolorii.Et  fueruntfa^a  fpiritualiter  in  illummatio- 
ne  infideliumfidcm  recipiendo.Et  aures  eonim  fuermt  apertc  man- 
datis  Cljrifti  obcdiedo.  Et  ctaudifanati  per  viam  moru  incedido,& 
multi  loquela  >  ecepcnmt,fide  liberd confitedo.Cuius  caufifubdttnn 

17  Qiiia  fciflx funt in  defcr.  ludu,^  Gcntilitatis, vt p.nct ex 

jupradiCiis. 

1 8  Aq ux.  fcilicet facramenti  baptifmi. 

19  Er.  torrentesin  folirudine.  ideft  vari^grati.e  spirlttijfan- 
tii,de  quib.diiitur.  i  .Co.  iz.a.Alij  datur  fcrmo  i'apictix,&c» 

20  Et  qux  crat  arida  in  fta.  &  fi.  in  fon.  aqua.i'tY  Im  noia- 
tur  plenituM  grati.e  dat^e  temporc  eccleftai  primtttue. 

21  Incubili.  Hic  conjequenter  denuntiatur  materia  gaudijex 
demonum  deieBione,ium  dicitur:h\  cubili.  idefl  in pf}anis,& te- 
plisidnlorum. 

zp  Inquib.habitabatdiaconcs.  ideR d.(mones in  idolisre- 
fponfa  dantes,&  aiiqaando  in  taUbus  locis  apparuerunl  dxmonts 
in  fpecie  draconum. 

23  Orieturvirorcalami,&iunci.  Quiaidolisinde  ahiciiis 
taiia iocafrequcnccr  per  ^pojiulos,  aii»fque dtfipulos  dituno cui' 
tuiapplicabantur. 

24  Etcritibi  femita.  quantumad  obferuationc  confiliorum. 

•^-  Et  via 


M  0  K^oi  L  1  T  E  Py 
I  innocentiam  feruauit,  vt  diQum  eft  fupra  3  o.  c.  propter 
quod  dicitur  Ro.2.d.  ybt  abanduutt  deiicinm  Juperauundautt 
Cff-  grati.:.Et  dc  tali  conuenientcr  poteft  dici.-  Lxiabitur  dc- 
Jerta,& inuia,&i.q\iizpt:tiona. priusaDco  deferta l^tabi 
tur  in  domino,&germinat  in  bonoj  propter  quod  lub- 
diturde  tahum  prJEmio. 

6  ipft  vidibuntgior.am  dumini.fncic  ad  faciem.Etquoniam 
tales  non  fibi  tantum proficiunt  pcr  vitx  meritum ,  kd 
ctiam  alijspcrcxcmplum.  idco  lubditur. 

7  Cor./or/d/e»janj(jrf///o/«r«.  adbcncopcrandum.Etfub- 
ditur  prsmium,  cum  dicitur. 

j-  DtKs  ipje  venuttiS Julnubtt  nos.Tunc aperiet  oculi.  Qiii  prius 
crant  claufi  ad  vidcndum  ca,  qux  funt  falutis. 


I  Et  aures,  fcUicet  furdorum  patebunt.  ad  audiendu  Dci  vcr- 

bum  cum  effcdu  niiiplctionis . 

t  TuncjaUtt,  ftcut  ccruus  ciuuaus.  ad  ambulationem  vcloci 

ler  in  via  morum. 

t  Et  aperta  trit  lingua  mutorum .  ad  Dcum  magni ficc  Kiu* 

dandum. 

17  Qi^ia  fciffx  funt  indeferto  aqux  .  idcft  dona  grati.tdi- 

uin^. 

21    Jn  cubilibns  in  quibus  prius  draccncs   habit.^batit .   idcll 

mcntibus  humanisinquibushabitabant  da;moncs  per 

ciiipam. 

25   (^iror  calami ,  &  iunci.  Pcr  pulchritudincm  mcntis^ 

&cxteriorishoncftatisvtfitlccus  aptus  dmini  h^biti-', 

tioni . 

t  Etvix 


/?' a    'Hontranfthit,  •JfCyril-      aTInfolitudine  gentinm.bTChriftui. 

^X  lus.  Hxc  via  cuangclica     ^^;: "1^:r'i=;'"-  c  r'"* 
hisquinondumcmun-    iemKd& via,6c Vla  fan  I 

datifuntfacrobaptilma  a  ^l  »^""''''      'hL''""'\,. 
tcmacceflacft.  aoium  vocabitur.No  f 

aYEccIeCi.     bfBesti  immacubti  in  via. 
*■  Diabolus  h^^inicida  ih  iritio.  c  <r   Fides  Chnfti 

tranfibir per  tam  poUutus.Scthaec  erit vobis  % 

»T  Ad  Dcum.    b  cGcmcsanteidolaprocrcitore  colentes.  Slulta 


Jfai^  Cap.  XXXVI. 


Et  ift  Jn 

^lll^x  direcla  via",  itavtftultinocrrcntperea.Non 

erbUDt  -  »Tr"ncep$  daimoiium;  qni  circumit  quxrens  uuem  dcuorct-  4 


munHi  ele^itDcus.  vr  contundst,  &c. 


3 


a  T  Pxinceps  daimoiium:  qni  circumit  quxrens  quem  deuorct. 
b  f  lalelliics  ditboli.     c  f  Velligium  colubri  non  inof  nieiut  in  petra.  ^ 

erit  ibi  leo,  &  mala  belHa  no  afcendct  pcr  ca, 

^  NICOLAVS  DE  LYRA. 

^l         I     "ixqmz.quantumadobjeruationemmandaiorum, 
■  '        2     EtHxccrit  ,6cc.perueniendi  ad  beatitudinem . 

}     Ita  vt  ftul ti.  ?dc//  fmpitces,  C$  illtterau  etiam, 

uin.  de  4    Non  crrcnt  pcr  CZm.Frsquenter  enim  contingit,  qubd  fim- 

o  mpL  plices  direBus  mcedunt  per  hanc  -piam ,  vnde  cum  ^u^uftinus  le- 

giffet  ritam  Tauli  Monachi  fimplicii,  dixit:Simplicts,h-  illiterati 

rapiunt  ceelum,&  nos  cumUteris  noftris  trainmur  ad  infernum.Et 

tfon  tranfibit  per  eam  pollutus .  Ex  hoc  patet,  fjuod  Vropheta  non 

hquiturhicdevia  materiali.per  quamindijferenter  tranfit  pollu. 

^lj       tus  &  mundiis.  Etjic  metaphorifi  loqnitur  Vrophtta  in  prxceden- 

B'       tihust&fequentibus,  cumdicit. 


322 


TPer^^deme^^puTul""'""^'"-  »>  ^  * -"«' P«e«f,  8cetxoti.. 

6  necinucnieturibi.  Etambulabuntglibcrati 

.  "TSanruineagni^  b  f  Per  pocn  icmiao; 

tucrjntcVredcmpti  a  domino,  couertentur 

7     ,     afS.c.  .b^E";,"-".^      cfDei.        d  ^Spe  ?ter.i  boni.        * 

8  etvenientmSionculaude  &ktitia  fempi- 


D 


b  T  Cuifum  ^onfum.  fidem  fer.&c. 


f.       • ','"■  "1  v-urium"5nium.  hdemler.&c 

9  terna  luper  caput  eorum.Gaudium,  &  ktitil 


a  «r  Aetetnalitei. 


I .      r  I    ^  Cum  veneiitjn  cocleftem  ;  glorUn» 
vel  letufalem.    bTAbeis.  is""»"» 


U>-      =»t    •      «    ^'^".'"^^''"'^«^'"^'''-""''cinfpeinfuturointe 

obtmebit,&fugie'tdo]or,  &gemitus. 


M0I{.ALITEI{. 
■f  t     "Kon  tranfibitper  eam  pellutus.  ideft  diabolus. 
B  2    Et  hfc erit robis  direRa  T^w.idcftexcmplu m  dircaiuum 
ad  bonum.  Nammoralibus  magismoucnt  opcrum 
excmpla,  quam  verba,  idco  fubditur. 
j     /t'^  vf /?».V',gl~f  Simplice.scnim,qui  non  poflunt  capc- 
A  D  D  1  T  I  O 


5  .  ^Q^^nubi\co,Scc.Verhocintelligumurd^mones,quiin 
Pj!rnmHaecclfugabaturfcredires,Mar.yit.d.S\onzcos,lct(: 
didermth^cfcquct.Innominemcod?mon.eiicigt,&c 

6  Etambulabunt./>«->ia«  iuftui^.  quili.fue.  ad^monis 
jeruitute. 

7  Etredcmpti.&c.  lefu  Chriftofuofanguinepreciofo . 

8  CouertccAc  ideji  a.HEccle.  militate,  primd,poftea  ad  trium- 
phavte,Jecundu  qtwddicit.-.rHebr.iz.f  Acceffiftisad  Sio  mo 
tein,&ciuitatemDei  viuentis  rerufalcm  coeleftem  &c 

9  tt  l?titialcmpiternafupcaputeoru.fc:r/;of,cjrp/«„7,^; 
aiijsin  hoccap.pojms  videtur,  quod  hcc  capitulum  referri  nopof- 

Jtt  ad  tempHjJ^udxorurnde  captiuitate  Babylonica  rfdemium 


re  verba  prxdicatoru,benccapiunt  opcra  bona  ipforum 

4    Hon  erit  ibi  /eo.ideft  djenion  ad  nocendum,licct  lit  ad  ^ 

cxercitium. 

j     Et  ambnbbunt,  fcilicct  de  virtute  ad  virtutem. 

7     itve)io.r,e^t.Finalitcradvidendum  Dcumdeorum 

m  Sion.  cuius  vifio  habet  anncxam  U-tiuam  fcmpiterna 

rwrffft  *c  >AfVir;/ri.-T»*,7o,;/  *T '•»  "j-     •        j  .       ^'''""^''^  (^'^"^^'^(lf>*e''t!utr,-jr  de projp.,iiut.adharentninixhri 

mCumcilnM^^  Igitur  dimittcndo,  quod      Jto,&  de  quMda  ad  tH>cpert,ncntLi,nibtdemfuito(ienfum. 

Vr4cns  cpituLimbene^^propriHideturexponiipoftiLfei       J""::'''^^T'''""^.''^'  fr"'!^/"'^^^'^'^^  deftruaione Sy- 
arca  eius continuationem  ad pr^terita  attedidu  eii,^ in ca.jj.  p~ 
cedentiab  illo  loco  m  quo  dicitur:AnA\tC,  qui  longc  cftis,  &C. 
yt  diaa  eft,incipit cap.  fecundum  Htbr.  vjque  adjinem  lUius  cap. 
Tropheta  traaauit  de  deieaione,&  reprobatione  Vharifforum,  do 


Cap.    xxxvr. 

Er  faaum  cfi .  Libri  Rc- 
gum,&  Paralip.cofcn 
e.  tiunt  fcxto  anno  rcgni  Eze 
chizveniflcSalmanafarre  a 
geAfl"yrion"i,&  cx  partc  ma 
ximaio.  tribus  tranftuliflc 
vltra  m6tcsMedoru,&Pcr 
^  ,  faru,cu  qbus,&  Tobias  ca- 
■  V  ptiuatus.-ficuthabctinhb. 
ei'.PoftSalmanafarPhuI, 
qui,&  ipfcpopuiil  cxpartc 
captiuauit.poft  Tcglatpha- 
lafar,&Sai^5fucccflcrunt  b 
vfq;  ad  Senachcrib,  g  quar 
todecimo  anno  rcgno  Ezc 
chias  afcendit.  Scd  quomo- 
do  totrcgcs  tantillo  fpacio? 


CAP.      XXXVI. 


T  Decem  tribubus  captiuatis,  &  cfuita" 
tibutludae    vaftjn,  ad  lerufalein!  per 
uen  tat. 


T  fadum  cft  in  quar- 
todccimo  anno  Regis 
Ezechia:,  afccndit  Scn- 
nacherib  Rex  Airyrio- 
rum  fuper  omnes  Ciui- 
tatcs  luda  munitas  ,  & 
ccpitcas.  Etmifitrex  AflyriorumRabfacen 

■  c  QMimtancexpugnabat 


nagog^  ludxorum  que  per  Idumeam  ibi  dtfii,natUf  ,&  dt  piuribus 
ad  hoc  penincntibus,  vt  ibidemjuit  large ofte.ifmi. 

In  prxfenti  vrro  cap.  traaat  de  conjolatione ,  &  ftatu  creden- 
tium  in  ChriHo.ytJic  oppofita  iuxia  fe  poftta  clarius clucefcant. 
Et  exponatur  totum  pritfens  capitulum  ficut  ir>  poHilla. 

diflimile  veri.  Sacra  narrat  4;Reg.  /f .  i, 
hift.primii  Phul.Aflyrioru 
rcge  fub  Manahe  rcge  Ifr.  '^'''^«'n^ 
vaftaflt.  x.  tiibus  Secundii 
Tcglatphalafar,fub  Phacec 
filio  Romclije  vcniflTe  in  Sa 
maria.  TcrtiuSalmanafar    p..^,,, 
fub  Ofce  rcge  Ifracl  totam  ^-^^''^*' 
cxpifleSamaria.  Qijartum  p 
fuifTe  Sargo,  qui  cxpugna 
uit  Azotu.Quintu  Afarad  Efai.  io.  a. 
don qui translato Ifracl,Sa  4-Rcgi7. i. 
maritanos  cultores  mifit 
in  ludga  Sext.Scnnachqui 


j  >  »T"""""r'^"*""ri  I  r.  ^      .  fubEzechia  regc  luda  ca-**^'8-*8'f- 

de  Lachis  in  lerulalcm ad  Regcm  Ezechiam  pta  Lachis ,  &  multis aliis 

T  Muiti,udine_  .  Icrufalcm  obfedit . 

m  manu graui,&  Itctit  in  aquxdudu  pifcin?  4  b  i{abjacc.* Procop  Huc ^U 

ScdtraduntHebrJEiiquod      C.Jr^r^Zl'!^''?'"'^^'^}]     ivb.FuUo  „,a,.^,.  c  quecxcaptiuis  x.tribubus 

tot  nominibus  diaus  fit     ^^P^^^^io"^ in  via agn FuIIonis .  £c  egicirus  eft  6  extitiflc, idco  colligim'  qa 

vnusScnnachcrib,  ncccft  7  ludsoru  dialefto  vtcretur. 


t^  Sobna 


NICOLAVS   DE    LYRA.' 

C  AP.    XXXVI. 

4«P  T  i^(^nm  c&.  Superius  Ifaias  defcripfttliberationeETecb» 

JLa  6-popultpermodupropheti^.  Hic  [cdjcquetcr  eam  dcftribit 

&pcrmodumhiftorif.  Circa  quod  fciendum ,' quod  ETechiasmi- 

Jtt  magnas  pecunias  regi  .Ajfyriorum  taiipaao),  quod  d  terra  eius 

recederet,&ipfumpacedimttterct,vtdianfuic^.[{eg.  i8  fciti- 

cetacceptapecuniapaaumfregit,nitens  lerufalem  deliruere,  ef 

populumtranslerre,(^  adterrendum  EXechiam,&populumJuum 

yerbis  commtnatortjs  miftt  E^bfacm  cum  magno  exercitu  ante  le 

rujakm .  Circa  hoc  'gtturficproceditur,quiaprimbponitur  dia<t 

commmatio  ,Jecund6  E^echif  liberatio  cap.Jeq.  Vrima  diuiditur 

*ntm  quiaprimuponitur  dicla  comminatio.  Jecundd  comminati 

,1  .Ta°       }^  dixit  Eliachim.  Tertib pctitionis  refuiatio, 

'.ttdixitadcos.  Vrtmam  auas,  quiaprimo  prfmittuntur 

qufttam  pr^ambula  fecundo,  ccmminatio  dtaa,  ibi :  Et  dixit  ad 

cos 

capiLOcduobusalxjsimmcdiatcIcqucntibuslcnfusmy 

^ic"s  Tom.-}.  L 


cos Rablaccs.  Circa primum pr^mittitur  tempus ,' ct^rrTdkimi 

1  Et  fadtu  m  eft,&c.  Seeundo,  locus ,  ibi: 

2  Super  omncs ,  &c.  Excepta  Jerufalem ,  &  paucis  forta- 

3  ^imiCnKxAffytiotum.vbiremanfttcumparteexercitus 
ad  expugnandum  locum  ijtum. 

4  In  manu  graui.i.i«  tanta  poteftate,  quod  E^^echiasfe  non  po 
teratin  campo\uliinere:  ideo  tcncbatfe  inter  muros  lerufalem 

5  Et  ftctit,&c.  lUum  enim  aquxduaum,qui exibat  extra  ciui- 
tatemdiuertcrat  L^^echias,  vt  diaum  eftjupra  33-  tamen  locus 
rettnehat  nomen  aquicduaus.  / 

6  In  via  agri  fullonis.  fic  nominati,  eo  quodfuUones  extende- 
bantihi  veftes  addejiicandum. 

7  Et  cgrcflus  cft  ad  eum.  ad  traaandum  de  pace  de  confen- 
fu  vtriujquepartis .  ' 

^  I  Qua- 


m 


A  naScriba,ali'  a 
n6  fupcrbus, 
quivt  tradQt 
Hcbr^i  c6mi 
nationc  Rab 
■f  Oiw,yel  pu  facis  pcrtcrri-  b 
to.confiiium  jyj  inferiore 

fciTir/a  partcmciuita 
m-do  eft  in  tistradidir,ar  • 
la'>ijstuis.     cc  rcmanctc 
t  iaiiixas.     &  tcmplo. 

b  H£c  r//c.'/:Si  c 
cut  forfan  i 
patrc  audie- 
rat.hxcdicit 
doniinus :  Sc 
vtverba  eius 
habcant  ma- 
ius  pondus. 
Notat  arroga 
tiam.Hazcdi- 
^cit  rex  ma- 
gnusquafico 
traria  fortitu 
do. 

Ja,vcldava-SupcrbavaJ-  d 
de,&infoles 
propheteque 
maximc  con 
traria,voxil- 
la  Rabfacx, 
cumprohxc 
dicit  domi- 
nus,rex  ma- 
gnus  vlurpa- 
uit : 

•J«  Idem.Pro 
uocat  Eze- 
chiamadpu- 
gnedifcnme. 
ledei  fic  re 
fpo  ndercqat 
Ezech:  Hi  m  C 
cwribus ,  &  bi 
1    in  aquis . 

C  Eac  conftdis. 

Q  Mcntiturpla 

ne.Nufquam 

enim  legitur 


dem. 
t  fiquidem. 
t  Vertere  fa^ 
Cies  Kaae  du- 
tii  vnius. 


Glof.ord.&Nicolai(leLyra         314 

•  TSuramu»  Ikintifex,  quiSohnrfuperbofacecflit.  f  Lxx.  Crammaticus.  ^   t^ec  potevis   D 

ad  eum  Eliachim  filius Hclchix  y  qui  erat  fupcr domumj  6cSobna  i    No  cx  imbc* 

a  5^CanccUitiut  Kegis.        bf  Huncalij  filinm  liiizauiuinant:  aliiSama  iicnifuiire,  2       CillitatC      fcd 
tt  ideo  loqu'  Hebtatce  _  l      . . 

Scriba.  &  loahc  filius  Afaph  a  commenta'rijs.  Et  dixit  ad  eos  RaV  \    PSSonc 

f  Tiraorem  intutit.  fVtibatfgis.  *" 

faces:   dicitc  Ezcchia::   Ha:c  dicit  rex  magnus  rex  Aflyriorum       ^uipcr  Moy 


confilio,    velforti-  5 


Quxeftiftafiducia,  quaconfidisj  t  autquoconiiiio, 

af  Ci""  piiLSttibui»  redJideris,  vnde  n  oJofeuciitJtis  mrTiiicriio  mntus  incuiiit. 

tudmc  rcbcUarc  difponis  ?  Super  quem  habes fiduciara ,  quia rc- 

a  f  Ncgjndoitibuca.        bf  Falfum.        c  f  Excopiaaquaium  Nili,  multz  aiundines  funt  ibi,  pei 

qu,is  fLbfanindo  defignaiuT  foitituCiO  Acgypli. 

ceffiftia  me:   Ecceconfidis  fuper  baculum  arundineum  confra- 
dum  iltum  fuper  y€gyptum,  cui  fi  t  innifus  fuerithomo,  m- 

^   tit.  f  Nonpotensfuftincic. 

trabitinmanumeius.  &peiforabit  cam,  fic  Pharao  rcx  ^gypti 

a  f  O  Ezcchia. 

omnibus,  qui  confidunt  in  eo .  Quod fi  re/ponderis  mihi ,  in  do- 

f  Hocverum.  a  f  Dommus.  ^  Hoc  falfuni. 

minoDeonoftioconfidimus,  nonne  ipsc  eft:  cuius  abftuIitEzc-  7    ^icct  catholi- 

»  ?  Q^  Aibaipatcieiusconfliuxit,  &Ezcchiasdciiruxif  abie.lis  idolis,  fedquodfecitcaufa  teli  Cam    CCClClia 

'gion  s.mein  faciilegium  peruertit. 

chiasexccKaj&alcaria,  &:  dixit  IudjE,&IerufaIem:  coram  altari 


cndc  rcgel- 
frael  prccepit 
diccns;  'Hjon 
muliiplicahis  ti 
bi  xquos,&  CHr 
rus ,  nec  vxores 
plmmas. 
C  Indaice  in  au 
ribus  populi. 
^  Epiphan.   inN 
Qiii  fpiritale  ""dc 
impugnatlc-  ^^'' 
rufalem.vide 


configuratur 


f  Solo. 


ifto  adorabitis?  Etnunc  ttradc  tcdominomeo  regiAflyriorum,  8 

a  f  In  perfonaregis.  b  f  Faucitatemiignificatobfcf^dtum  . 

dcdabotibi  duo  milia  a^quorum,tnec  poterisex  tepr^bereafce-  9 

a  f  (^afi:MefamulumScnnachetibminimum>nonpotciisfufliDeti:,  tjuomodofubiUne-    ^^ 
bisipfun.. 


Plal.19. 


quodammo- 
dohis.quitcr 
rcftrem  leru-  ^ 
faleni  oppu- 
gnant,ftudet 
enim    patru 

lorcseorum.  Et  quomddot  fuftinebis  faciem  iudicis  vnius  lo-  n  queadmodii* 
ci  ex  Icruis  domini  mei  minoribus?  Quod  fi  confidis  in  v€gy-  "^  Rabfaccs  ali- 

a  f  (iuafi  fiuftia.  b  f  B.efpiciiea<l  hoc  firefpondsiismikiindomino  Deoconfidimus.  QUandO   Hc 

c  c  SatisaUutc.  .*      .       . . 

pto,inquadrlga,  &in  a^quidbus,   &  nunc  niinquid  fine  domi 

f  Non.        f  Quia. 

no  afcendit  ad  rerram  iftam  >  vt  difpcrderem  eam  ?   Dorftinus 
dixit  ad  me:  Afcende  fuper  tcrramiftam,  &  difperde  eam.  Et 

»  ir  Ciuafi.quidnccefreeft  populumfalfis  tomoueie  Kriot.bus, 
&  vanam  ia/>aic  virtu  cm. 

dixit Eliachim ,  &  Sobna ,  &  loahe  ad  Rabfacen  •  Loqucre ad fcr- 

a  f  Chaldxai  b  f  £am  quz  vtrifque  rommunis  eft.     c  f  Hebraice  loqucbatur, 

vt  aftami  populo  teiioi  incmcrctur. 

uos  tuos  Syra  lingua,  intelligimus  enim  ,  ne  loqua^ris  ad  nos 

ludaice  in  auribus populi ,  qui  eftfuper  murum.  £t  dintadeos  '^  bus  eorum, 

e  a  f  Atioganter      bf  Elauisin  fupcrbiam,  cjt  nunciorumhunulitate.omnesquafi  vnu  n  slioqjirui.  inQUitdomi* 

Rabfaces:  Nunquidaddominum  tuum,&  adte  mifit  medomi-  ^7  nuscognofcc 
nus  meus,  vt  loquerer  onmia  verbaifta,  &  non  potiusad  vn-os  \^  tiseos. 

afObfedi.        bfFan;e.  c  f  SiticompulG.        ^  d  f  <iui  flu't  aj  ,,edes  ■>r\    c 

f  quifcdentinmurd,  vtcomcdantftercorafiia,  &bibant  t  vrinam  ,1  ^  ^*  *^<'f^'^ff' 

*     1  .       ■**  JiercorafuafCsc. 

a  Chryfoft. +Ac 


braica  lingua 

I?  cotra  Ifraclc 

vfus  eft,  fiqui 

^4  decontrapa- 

tres,  &  catho 

licaecclcfiara 

Hxret.  patru 

15  dodrina,  & 

ecclefiaftivo 

ce  vfurpant. 

Scd  a  fruai- 


Ezechiam  in  Aegypto  fpcm  pofuifle. 


Qucadmodu  fordesA  limus  aures  corporis  obftru'ut,fic  ^*"" 


m 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4«  I     Qui  crat  fupcr  domura./.(fowi«/.f«i4  eratfummus  Sacer 
dos,rt  ditium  efi  fupra.^  3 . 

a  Et  Sobna  Scriba.  ideli  fcriptor  animalium ,  &i}1e  cfl  alius 
ab illo,ae  qno  habelHr fupra-iz.qui ante Eliachim  fuit fummus  Sa 
cerdos. 

3  Et  loahc  filius  Afaph  acommentarijs.  i.  Cancellarius 
ngif.Et  iji  a  lomentarijs  vnum nomen  indedinabiU  &  (ommunis 
geneiis.ln  Hebr.f.tamen  habetur^rcCOtdztOt.  tt  vtdicit  ^.Sa, 
hnhehat  officium  r'ducendiad memoria  cafus  traBandos  coramre 
ge,&  lecundnm  debitum  ordinem  prout  cafua  debebatprius  velpo 

itfrtis  X    d    1. 

4  Et  dix  it  ad  cos.VofiVs  quibufhm  pr^ambulis,  hic  cofequen 
ter  dfjcnbitu/  cumminatio  l\abfa(,is  exparteregis  .Affyriorum  lo- 
qner.tis. 

5  Qua:  eft  ifta  fiducia  qna  confidis  fnlicet  te  poffe  refifierc. 
quafi  :iicat  <iuUa  eft .  quia  ji  confidis  ac  anxitio  hnmaio per  regem 
>Aeiypti,illud  nullum  eft,ideofubdttut:  Ecceconfidis  fuper  ba 
culum  arun.  &  patet  littra  v'que ibi. 

6  Qiiod  fi  rcfpondcris  va\h\.vbi  excludit  ab  E^echia  auxi- 
Itum  dii.inum,dicens. 

7  Nonnc  ipfc  cft  cuius.  Quafi  di:at  non  debes  a  Deo  fperare 
auxiUnrn,  cuius  dimififii  cnUum .  isie  tamen  I{abjaces  diccbatfal- 
fum ,  quiapofl  adificationtm  templi  per  Sabmonem  non  fuit  lu- 
djnis  licitum  ahbi  ufferre  latrificia,ni(i  in  cafu  ex  difpenfatione  diui 
n^^fiiutEliasQbtuutmmmcCarmcli.i.^cg.ii, 

8  £t 


8  Et  nunc  ttadc  te./.  ohliga  te  per  cautionemfifficientem. 

9  Et  dabo.  Fnde  Hebr.hahetur.Sis  vadiatus./.pro  duobus  mi 
libus  equorum  quos  tradam  tibi. 

I  o  Ncc  poteris.  Qtiaft  dicat  in  toto  popMlo  tuo  non  inueniet 
tot  homincs,qui  fciant  &  poffint  equitare. 

I I  Et  quomodo  fuflinebis  faciem  iudicis,&c.  Quafi  di- 
calnuilomodo,qutaquihba  eorum habet  fatis piurcs  equitesin 
aciefua. 

1%  Quod  ficonfidis.;.  in  adiutorio  Dei  &  regis  ^egypti  ft' 
mul  excluditur  hoc  dicens. 

1 3  Dominus  dixit  ad  mc,  &c.  hoc  falfo  diccbat  ad  terren- 
dum  E^^echiam. 

14  EtdixitEliachim.  Hic  confequeiter ponitur  ET^echie  peti 
tioper  nunciosfuos  fa8a,cum  dicitur. 

15  Loquere  ad  feruos  tuos.  que  non  erat  inuUigibiUs  popu- 

10  communi.  Et  erat  pi litio  rationabilis ,  quia  talis  traciatus  dfbet 
effe fecrctus  quoufque  fit  perfeSlus,  &  firmatus. 

16  ^  EtdixitadeosRabfaccs.«;c  confequenter  ponitut  dillf 
petitlows  rtfutatio ,  curn  fubditur. 

17  Nunquidaddominumtuum,/c///Vfr£:^fc/;Mw.   ~^ 

18  Er  ad  te.  eius  nunctim. 

19  Mifit  me  dominus  mcus.  q.  d.  non  ,fed  magis  ad  popii- 

lum . 

20  Vtcotnedant  ftcrcora  fua.  idefi  nift  reddantfevolunta- 
rit,itadiutrantobfefJi,quodnon  habebunt  aliquid  ad  comtdcn- 
dum,  &hthendum. 

2 1  Et  bibant  vrinam  pcdum  fuoru,  idcfi  {iuente  ad  pedtt 

^fliOS 


3^; 


Kaix  Gap.  XXXVI. 


^z6 


^i?.TSf',im     ^'^""''"Mum  vobifcum!  Etftetit  Rabfaces,  Vckmauft  voce  ,    tU:"auteodcD 

A  tllS,  OC  naiUS  a  f^  VrropuIusintcIlEerct.  5tt,mcret.  *       ,._!-_. , 


A  tiis ,  &  huius 
fcECulifabiilaj 
auresinfHtis, 
ne  D.  Paulu 
autloanncm 
audianuiscu 
pubiicM^u- 
rur  in  cccle 


a  5^  Vr  ropulus  intcll  gerct,  «c  timcrct. 

magnaludaice,  &dixit.  AuditeverbaRegismagnr,reds  Aflyrio- 

w  IrJj  T'„'"^^  contratia  ei  de  qua  dicitui:  Hic  dicit  Dom.nus  Deus  U.acl.         b  f  Confotfando. 
T  Acculauo  RabfacistelUmonmmcft  EMchrx.quodindominoconfirus  populum  confottaueiii. 

rum .  Hacc dixit rex :  Non  vos  leducat  Ezcchias ,  quia  non  potcrit 
cruerc  vos ,  &  non  vobis  tribuat  fiduciam  Ezechias  fuper  domino, 

fijS,  fed  COnfa  j  •  '^  Lo-y icieba.  .  vel  audierat  ab  aliquo  EKCchiam.  fic  petfuader;  populo 

buiemur,&     aicens:  Eruens  hberabit  nosdominus,  nondabitur  ciuitasifta 
quafi  ftcrcus     in  manu  regis  Aflyriorum .  Nohteaudire  Ezechiam.  H^c  enim 

aUriDUS     nO-  a    T  Minisiiiifc«blanditias,;vtquosnonvincitietiore,vincatPioii)inione. 

ItrisimmittUt  J-     •  A  /T      •  b  T  qMi in  benediftionenj  vefttam  ptonciat. 

hu.  a  dicitrex  Aflyriorum  :  Facite  mecum  bcnedidlionem  ,  &  eo-redi- 


negotia 
mana,  &  cp 
barbarus  ille 
minabaturdi 
ccns,  comcde 
tisftcrcusve- 
flrum,  id  nuc 
multi  no  ver 
bo ,  fed  re  in 
vobisfaciunt 
imoctiamul 
tofccdius.Na 
Bfornicarijca- 
tus ,    multo 
magis  quam 
flcrcora  funt 
abominabi  - 
lcs. 

a  faciie  mecu 
benediHionem , 
(^c.  Laudatc 
mc  ,bcncdici 
citcmc.  Vcl 
ficuthabcta- 
liacditio.  Fa- 
citequodvo- 
bis  vtilc  eft, 
vtmerccipia 
tis,  i!^  pax  ma 
ncat  vobifcu. 


mmi  ad  me,  &  comedite  vnufquifque  vineam  {uam,&  vnut 
quifque  ficum  fiiam ,  &  bibite  vnufquifque  aquam  cifterniE  fu^ 

*  ^,'*''. '^■'SyP^o.  Illuceniin  iiedccreueiatcapiaLobna.     '••'■>••;'" '= ' --  - 


j  a      .      ""--■  --■••—■■•- —.ntuc.jn.ij,t3  i-oona.     o'^  v<u^ii^ue  ueiiuetat  tcrram,  in  qua  natuseft 

donec  veniam,  &c  tonam  vos  adterram,qua:  eftvt  terra  veftra, 

a  »  TettamMoedoturaptcmiit.t.  qui  eftcnliu,  &fitu  tetr*lud»otum  fimilis,  fqualis  enim  inueniti  nonpotcft. 

terram  frumenti,  5c  vini, teiram  panum ,  &C  vincarum. Nec  f  con-  ^ 

1  ,  f  Q^i  multi,  quantJ  minus  vnus.  6 

turbctvo.?  Ezechias,  dicens :  Dominus  hberabitnos.   Nunquid 
hberauerunt  dij  Gentium  vnufquifque  tcrram  fuam  dc  manu 

a  f  Antiochli,  jcaliatum  Ciuiraium. 

7 


volcnreaccef 

fimus,  &ea- 

dcm  quoque 

ficutalijspo- 

tiemur.  Itaq; 

&  Ifraele  fra- 

trem    veftrii 

bello  fupcra- 

tum  captiuu 

habemus,  ne 

aliosiamqui 

fui  no  eirent 

Dcum  tradi- 

diflJe  afleratis.. 

Sed  Kraelem 

iaaDcopro- 

pter  idolola- 

triam  iaalie- 

nufuiflTcigno 

rabat.  Itadc- 

inde  ratioci- 

natur.Si  alios 

fuinonfcrua 

runt  dij,  neq,- 1  Sinatis ,  vt 

dominuslu-^"''»*^"''" 


•  ff      .  '  ^    'Miiuicnii,  ocaiiatum  ^iuiraium.  QOmmUS  lU- 

regis  Aflyriorum?  vbicftDcus£math,6c  Arphat?  VbieftDcus  l    dsos,quem- 

S  T  Aiulli  dii.  etiam  niir<«  anrr  ejnftmratrm  HM!rm  trikiicfr,lnM>(inr    Ar  iA^A  t^^ttKftt*       .^fMs     A 


*  T  Multi  dii,  etiam  qucs  ante  cjptiuitatem  deccm  ttibuscolueiunt,  &  ideo 
_        .  .  p^iieiunt.  b  T  CuA  eos  coluerit. 

Scpharuaim  ?  Nunquid  libcrauerunt   Samariam  demanumea? 
Quis  eft  ex  omnibus  di/s  terrarum  iftarum ,  quieruerit  terram 

y~  .  afSimiiiter.     blVmis,  cum   mulii  non  poterusidecenitribusliber.t:. 

iuam  dc  manu  mca,  vt  cruat  dominus  Icrulalemde  manu  mea? 

_      /-1%^  ''"^''''°"^'"P»n<'"siuxtaftultitiamluam,  ne\ideariseifi.  Nonfuccendas  catbones. 

Et  iilucrunt,  &nonreiponderuntei  verbum.  Mandauerat  enim  ^ 

•  T  Nealternandopiiita  populumfeduceret,  velmaiores  blafplixmias  inf:rret,vncle.  Nonfuc-' 
..  ccndas  caibo  ign.  b  f  Hicion.  Perfpicua  l.;linquentev  latentia  didetamus. 

eisrexjdiccns.  Ne  re/pondcatis  civcrbum.  Etingreflus  eftHclia- 
chimfihus  Hclchia:,  quicratfupcrdomum,  &Sobna  Scriba,& 

T        L     Cr  A  r      1    \  a  T  More  fuz  gentis  audita  blalphxmia. 

loahchlius  Afaphacommcntarijs,adEzcchiamfcifIIs  vcll:ibus,&  u 
nunciaucruntcivcrba  Rabfacis. 


lo 


csteris    pra^ 

ftare  nonvi- 

deo. 

C  Et  filuerunt, 

&idrefpoderuC         "^ 

ei  veruHm.Ma^ 

dauerat  enini, 

&c. 

•J*  Procop.  At 

nihil  ad  bla 

fphgmias  itt.  ^"^** 

reipodcripaf 

s'ett,piusrex 

ne  ad  maior. 

^uocaret  iux 

ta  illud  ••  Xe  - 


b  h(unquid  L' 
berauerunt  d^^Gentium  Tnufquifque,  &c. 
^    Procopius.  MaleautcmfeciuitatcmadoririfccoU 
Ugit  in  hunc  modum.  Si  magnus  eft,  &  ludxam  tucatur 
autconolenteeamfumusadorti,  &nullacttciuspot&- 
■  tia? 


/uccendas  car- 
boves  peccatC' 
m . Inutilc fiquidcm  fueritcum  illisquibus  eft  animas 
falus deplorata ,  verbis  decertare ,  quos  filcntio  praftat 
retunderc,  fcrmonilquc  vcritate  in  nobis  tandiu  pra:mc 
rc,  doncc  idoneo  tcmpore  a  Deo  in  eos  excitemur. 

<#Cap.     p 


t  NICOLAVS   DE    LYRA. 

fuos .  Hominibusenimin  timore,  & angufiiamagna.  pofttis  fo. 
letfluere  vrtna  verfus  pedes,  Gf  per  hocinr,uitfamem,  &  anxieu 
tem  ets  futuram  m  obftdione,  nijt  reddiderint  Je. 

1  ^chmzmt,&c.  Exhocdici4ntdoaores  qubdifle  erat apotla 
ta  i  tuJatfmo.  '^ 

2  Non  vos  feducatEzcchias.  Tiomittendo  vobis  auxiUum 
adominofuturum. 

5  Facite  mccum  bcncdiaioncm .  ad  reddendum  vos  mibi 
voluntarii. 

4  Et  comedite ,  &C  idefl  habitate pacifich,  &  quieti  in  ter- 
railia. 

5  Doncc  vcniam  &  toUam  vos.  quaft  dicat hic  efl  modus 
regumA'Jyriorum,icilicettraniferre  Gentem  fibi  fubieHam  dt 
UAraf,a  natiua  ad  aliam ,  vt  de  etus  obedientia  fic  magis  fecurus 
iam  enim  antefecerat  hoc  rex  .Afjyriorum  de  tlofee  rege  Ifrael,  0 
eius  populo,  vt  habetur  ^./{eg.  iS. 

6  Ad  terram,  quz eft  vt  tcrra  vcRra.idefl  fimtUs  infertili 
tote,  &  amdnttate :  propter  quodtalis  tranflationon  debetver" 
. bis 


bis  ejfe  grauis .  Ncc  conturbct  VOS  Ezcchias .  retrahendo  vos 
ab  tfio,  ^uod  vobts  ojjero  . 

7  \y'iQm%dorn'm\xs\[\xt3Lhitv\.os.Quaftdicatpoterit:quod 
nititur  prsbare  cum  dicicur. 

8  Nunquid  liberaueruntdijgentium .  Quafi  dicatcum 
efjent  muUi  dif,nonpoiuerunt  dcjcndtre  cultoresjuos  contraregc 
.Afiyriorum :  ergo Deus  veHer  qui  vnictis eU,vt  dicitis,  nonpo- 
terit  vos  defendere.fed  ifiud  argumentum  nuUum  efl,  quta  illt  noit 
erant  dij  veri,fed  falft,  &  nullius  viriutis.  Dens  autem  verus  vni 
cus  efi,  &  potenti^  infinita. 

9  Etfilucruntdcmanda.  rcgis  Ezechic.  r/wetawt  ctkwi 
neft  refponderent ,  quod  i{abjaces  rnultiplicaret  verba  blafpamitt 
contra  Deum. 

10  EtingrcfluscftEliachimfilius.Trre/e»7rtE:^«Wrfi^& 
Jacis  verba. 

11  ^ciffis  vcftibus.  Hic  eratmodusludjeorum,  qubd  fcin- 

debant  vejiimer.ta  Jua  in  fignum  doloris ,  quando  contra  Dcum  |'^"'<^««  "«- 
bltfphitmiam  audiebant.  y nde ,  &  fummus  Jacerdos  imponens 
Chrtiio,  quod  blafphamafjet  fcidit  veflimcnta  fua ,  vt  habetur 
tMar.  i^-g. 
*  Cap., 


A  D  D  IT  I  O. 

J«c4p.  3(5.  vbi  dicitur  in poflil.   Et  nunc  traditc  domino 
™C0 ,  Scc.  Diaio  Hebraica ,  qux  bicponitur ,  vbt  nos  habemus: 

Nunc 


Nunc  tradc  tc ,  propric  fignificat  mixtionem .  Et  eflfenfus:  Et 
nunc  admtfce te dominomeo,idtfl fis  defocietateeius,  &  ipfe  da- 
bit  tibt  plus  de  equis  qudm  tu  poteris  habere  de  afcenjoribus:  &  pa 
tct  litera. 

Tom..^.  L    a 


Gloford.&NicoIaideLyra 


3^8 


GAP.     XXXVII. 

T  fa8iim  (fl  cum  audiui/fet  rcx  ET^ecbia^Scidit  re- 
Hmentafua.  Scinduntvcftcs ,  quiaaudierant 
Rabfaccn  blafphcmantcm.Scidit  rcx  credes 
CJT  pcccatis  ruiSj&  populi  hoc  prouenifle . 
b  ifiiam  filium 

C  A  P.      X 


t  Pfophet». 


^mos.ln  libr. 
Rcgum  icgi- 
tur,  quimifit 
ad  ifaia  pro- 
shctam .  Sed 
lic.quiadefe 
faias  tcxithi 
:loriam,non 
prophet3,fed 
filiu  prophe- 
tx  fe  nomi- 
nat. 

C  Diestribula- 
tionis,C^  com- 
ptionisy  ^c. 
4«  Procopius. 
Quafi  dicat. 
euafimuspar 


4«  Chryfoftomus.  Prophetis  moseftdiccrc  Deusme'  D 
quamuis totius orbis  cft  dominus ,  fcd peculiare  hoceft  Hi 
amori.vtexcommunibuspropria  faciat.  " 

e    Tro  rtliquus.  lam  cnim  deccm  tribus  addudlje.  ciuita'- 
tcs  luda: ,  &  Bcniamin  vaflats.  pars  ctiam  infcrior  ciui- 

tatis  in  man* 

XXVII. 


a  t  Blafphtmlam  Rabfacis.  b  f  Feccatofiio 

irafcfn^.rjuoputabat  affligi  Ciuitatcm. 

r  fatflum  eft  cum  aiidifTetrex  Ezechias  {ci- 

a  t  I'ofita  tcgali  vcftf,  8c  piirputa 

dit  veftimenta  iua,&  obuolutus  ':ft,  facco ,  & 

a  f  Adauxiliumotationistufir. 

intrauitindomumdomini.  Et  mifit  Elia- 
chim  ,  qui  erat  fuper  domum ,  &  Sobnam 
Scribam,&fcniores  defacerdotibus  opertos 


hoftium  tra- 
ditaabimpio 
&fupbopon 
tifice  Sobna. 
Leua  ocutos  ,  , 
&c.  4«  Pro-"'^'* 
copius.Qiiafi 
dicat.  oPro- 
phcta  ,  Tc , 
qui  noftrum 
omncm  po- 
pulum  in  ho- 
{^iumiampo 
leftatem    vc- 


B 


1131«  i6» 

■f  Agenduni, 
compiendu. 


a  f  Non  rtolis.     f  Habiiu  mileiabiU- 

faccis,  adlfaiam  fihum  Amostprophctam,  &  dixcrunt  adeum 

a  «r  Conquiftio.    blNoftti.    cDiivna:,  d  1  Hoftium.  _  i,,.ic.i.^.4.      ,  v- 

Hicc  dicitEzechias.  Dics  tribulationis  t  6c  correptionis ,  &blai-  6    nifteno  igno 

a  r  Petlimilitudinempaitutientisdolofis  lignificint  (uos.  TQ3iinon  poflumus  diccte.  y 

A  timoietuo  concepimusdomijc,  &pepctimus  fpiiitumfalutis.  bl^Confilia  noflra. 

phemixdiesha^c:  Qiiia  vencnint  filij  vfque  adpartum,  Sivirtus 

a  l^  Explentli.   «rQ^^pafi  fortadis  audict.        b  1  Ncn  audemus  diccicnofliuni.ijucm  iratum  fc-ntmius. 

tamendolo-  d  non  eft  pariendi .  Siquomodoaudiat  dominus  Dcus  tuus  verba 
res  ferrevale     Rabfacis,  quem  mifitrex  Afsyriorum  dominus  fuusad  blafphe- 

tifimileS,qui  a  I^Qujavindicaiepotcft.        T  Ad 

dicere  neqa-     mandum  Deum  viuentem:&  t  exprobrandum  fcrmonibus  quos  au 
nms.^timore  - 


8 
9 

10 

II 


Nortiamlatentem. 

tuo  domine  con     diuitdominus  Deus  tuus.  Leua  crgo  orationem  pro  reliquijsjquiE 

"I        a  f  Omnesducesrcgis,  feiuiconliliaiij.amici.  rndeab  AuialonedicituiChufi.    Quateuon  luifti  cumamicotuo. 


cepimus,  &  do 
luimus,e^pepe 
rimus  Jpiritum 
falutis.  Itaque 
Deum  tuum 
ait,Deum  no 
ftrum  nomi- 
nareaufinon 
fumus . 
d  Si  quomodo 
audiat  De*  tuus 
4«EucherN6 
cnimaudem' 


b^  Nota  liumilitatcm  non  Je  piophctamdicit. 
'■  -~'b 


repertaEfunt.  Etveneruntferuiregis  Ezechi?  adlfaiam.  Etdixitad 

a  f  Nonmeo.     ir  Mcis,  &  cius. 

eoslfaias.  Htecdicetis  dominoveltro.  Hxcdicitdominus:  Neti- 

a  c   Comminatinnem.  b  T  Fjinuli, 

meis  a  facie  verborum ,  qu?  audifti.  quibus,  blafphgmauerut  pueri 

a  ^  Nonte.  b  it  Dc  Taiarha,    vipaicbitin  fcquenti. 

regis  Aflyriorum  me.  Ecccegodabo  ei  fpiritum,  &  audiet  nun- 

a^- Chaldxorum.  b  f  Duodicit,  quod  dendciai/at  audite,  iplunilcilicct  a  peiiculo  li- 
betandiini,&  hoftem  in  tetrafua  mof''urum. 

cium,&  reuertetur  in  terra  fuam,8c,corrueie  eum  faciam  gladio  in 

a  f  Pomino  permittente  Tcnit  ipfo  piicipiente  leccflit. 

diim  oKiTo-  h  tcrra  fua. Reucrfu.s eft  aute Rabfaces,& inuenit rege  Affyiiorum  ad- 

ftrU  dnm   di-  a  ^  rtjUaiitem.    b  l^  lam  fupci  ita  Lachis  vbi  eum  dimilcnt.  -    ■■         ■  " 

fcetc  quo  ira 

fcerc,tatapa- 

timur  ,    fed 

tuumdicimusdominum,  &  hanchabemusvltionisfi- 

duciam,  quod  viucns  Deus  blafphcmaiur  acultore  ido 

lorum.  Cumquc  venifTentferui  rcgis  ad  Ifaiam,  prseue- 

nit  eos  Ifaias,  &  iam  abfcntem  rcgem  audicrat ,  &  dicit 

quidrefpondcrc  debeantdomino  fuo. 


uerfiis  Lobna. Audierat enim,g.a  ^fcdus  efset de Lachis .  &:  audiuit 


ras ,  pro  no- 
bis  qui  relig 
fumus,orare 
deprecamur. 
f  Etdixi.Ora. 
tionem  eoru 
prxuenicSjinE 
fpiritu  CLidta 
praefcicns. 
g  Ecce  tgo  dam 
bo  ei  fpiritum, 
&c.  Quafidi. 
cat.  Non  dica 
vniuerfa,qu5 
AfTyrio  facia, 
nemeam  vi- 
dear  iaflarc 
potentia.  Sed 
hoc  vnum ; 
i6  Ec.ego  da. 
h    Et  itjuenit, 

17  PugnaffeSen 

18  nachcrib  re- 

19  gcm  Aflyrio 

20  rum    contra 

21  Aegyptios,& 
22  obfediflc  Pc- 

lufium,iam-  |v 
qucextrudisaggcribusvrbecapienda,vcnifle  Taracha 
rcgem  Aethiopia: in  auxilium,  &  vnat  nodem  lerufa- 
lem  i85,miliadeAflIv'riocxcrcitucorruifl[e,  narratHe- 
rodotus,  &  Berofus  Chaldaicce fcriptores  hifloriae. 

^  Orauit 


i2 
15 


T  vbipa;abai  cum  efte.  f  Umcipta,vcl  deferta. 

c  T  Sennaiheib. 
n 


Diuilia. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
Cap.  XXXV  I  I. 
T  fadum  eft.  Hic  confequenter  defcribitur  ipftus  E-s^- 
chi£  liberatio,& primo  ponitureius  liberatio  abhoUe, 
fccundb  ab  infirmitate  cap.  fcq.Trima  in  duas ,  quia  pri- 
mb  circa  h^c  pnnitur prophetica  denunciatio,  fecundo  angetica  cxe 
cutio,  ibi:  Egrcflus  eft.  Trimain  duas,fecundu  dupticcm  denun- 
ciationem,fecunda  ibi,  Reuerfuscft.  Trima  induas,  quia  primb 
ponitur  E^^echU  humilis  petitio,  fecundb,  Ifainc  confolabilis  refpo- 
Jio,  i6/;Et  dixit.  Circaprimum  dicitur : 

1  Er  fadu  efl,&c. Eade  caufa  qua,&  nuncijfm,  vt  diBum  esl. 

2  Et  obuoUuusefl  [^cco. ideji,  vejie  cilicinalmmiliando  fc  co 
ram  dominn ,  ideofubditur: 

3  Et  intrauit,&c. vfrfjpjM  deprccandu  humiliter,  &  deuote. 

4  Et  mifit,&C,  jiiia  magis  cofidcbat  de  meritis  Ifaix,qua  dejuis 

5  Eil ili  Amos  prophcta.  Ita  habenl aliqui  libri.  quodfa^u  efi 
ab  aliquibus  corretiionib.  eo  ^  ijie  ^mosfuit  propbeta,ficut  di^u 
fuit  in  principio  Imw.fedmelius  dicitur  hicprophet3,vt  referatur 
ad  lfaia,ficut  &  ^.'Reg.  i^.in principio,vbi  traHatw ijlahijloria. 

6  Dics  tribulationis,&c./«7i«f  mei,  &totiuspopuli. 

7  Etblafphsmix.  contra  Dcum. 

8  D ics  h xc. /. J«  ^'/«  l\abfaces  dixerat prxdiBa, qu£  erantad af- 
Jiiciioaem  regis  E^s^chif,  &  populi,&  vituperium  Dei. 

9  Quia  vencrunt,&c.  in  tanta afjitHione Jumus  pofiti,  vtmu- 
lier  txtlitns  in  affiiHione  partiis  cui  deficiunt  vircs  pariendi. 

10  Si  quomodo.&CS/c  legcda  cfi  iila  litera  ibi  incipiMo.  Lc- 
uacrgoaddo.orat-pro  re. qua:rep.(unt././7ro/«rfpV  qre- 
martjeiutin  regno  lud^ ,  quijunt  vddepauci  coparad"^  ad  ttpora 

pmeri- 


prfterita:quiaiam  dccem  tribus  erant  captiuata.  Siquomodo 
audiat  dominus  Deus  tuus.,  idejl  quem  tu  cotis  Jottititi.     . 

1 1  Verba  Rabfacis.  vt  (ic  moueatur  contra  ^JJyrios  pro  vcr- 
bis  blafpl)ematorijS,  &  Ibcretnos  abeis. 

12  Et  dix it  ad  cos  Ifai as. Hic  conjequenter  ponitur  IfaiiC  confo 
labilis  refporifto,  ciim  Jubditur. 

13  Netimeas,  SiC  idefi  propter  verba  I\abfacis . 

14  Quibus,  &c.  quia  verbaillaexprimtbant  Deumlfraelef- 
Je  impot(-tc,eo  (p  nonpofjctfatuare  ETicchia  de  manu  regis  .Af]ym 
rum,&  fic  feqi4ehatur,quod  e£et  impctentior  liomine  mortali . 

1 5  Ecce  ego,  &c.  idcjl  perturb.nionem  mentis. 

16  Et  audict nuncium.  de  Taracba  regcAethiopum  inuadeit 
regnumfuum,  vt  habeturpartefequenti. 

17  Et  reuertetur  in  terram  fuam.  adeam  defendendam. 

1 8  Et COrrucre,&C.Hoc«ow/««  m  ifia  rcMrftont:  \qua  redijtf 
defcnfioueterrAfujcfed  in  atia,  qkidebeliato  rege  ^ethioptirn,po- 
Jieavenitin  lud^am  ad  dcjiruendam  Ierufalem:Etpercuffofuoextr 
citu  ab  ^ngelo  fugiens,redijt  in  terramfuam,&  tunc  filijs  eius  in- 
terfcccritnt  eumgtadio,  vt  babctur  infine  huius  capituli. 

1 9  Rcucrfus c(\,S(.C.Hic poniturfecuuda  denuciatio  prophetictt 
de  liberatione  Ei^'chijc,&populi  fui.Etprimb  circa  hocponittir  co. 
minatio  E^echie  per  rege  .Affyrioru.  Secundb  eius  deuota  oraiio  co 
ra  rege celoru,ibi, ;Et  tul  i t  Ezech.  Tertib  confotaiio  cius  per  pro' 
pbetam  confciumfccretoru  diuinorii,ibi:Et  mifit  Ifaias.  Circupri 
mu  notatur  tocus  cJi  dicir.Kcuct.c{\  a.\i.Kab.p£ra^io  fuo  nuuiio, 
so  F.tinucnit,&C.  vbieratfortaltcium. 

21  Audierat  cnim,&c.  tpja  expugnata, 
ai  Et  audiuit.  fcilicet  Sennacl)irib. 

*  DcTa- 


V-9 


Jfai^  Cap.XXX  VII. 


a  TNunt'os.  «rHocfcilictt.       ^ 

dc  Tharacha icge  Aetiopi^,  dicentcs :  Egrel^   i 
fus  eft,vc  pugnet  contra  te.Quod  ciim  audif-  ^ 

a  ^  Vt  quos  non  «perai  .  uibus,rcimonc  tcrretcf. 

fet,  mifit  nuncios  ad  Ezechiam,  dicens :  HiEC 
dicetisEzechixregilud^tloquentes^Nonte  3 
dccipiat  Deus  cuus ,  in  quo  cu  cofidis  dicens : 
Nondabiturlerufalem  m  manu  regis  Afly- 
rioium.  Eccctuaudiftiomniaquxfecerunt  4 

afPJtrcs  mei. 

omnes  regesAflyriorum  omnibus  terris  quas 

afSolus.   fAbvno. 

fubucrtunt.-dcju  poteris  hbcrari?Nunquid  e- 


a  fCult^rcstuos.  b  fMulti. 


ruerunt  tos  dij  Gentium  quosfubuerrerunt 

a  fRcges  AflVriorutti    fScilicet.  H^iiibucrfnijit. 

patrcs  mci,Goza,&:  Aron;,  &  Refephj&  filios 

3  fCtientalisiegioBis. 

Eden,qui  eratin  ThaIafar?Vbi  cft  rex  Emath 

fGcntcsvcl  (ccundumalios  ciuitatcs. 

g  &rex  Arphatj&rexvrbis  Sepharuain,Ana& 

a  fEpinoIas. 

AuaJEt  tulicEzechias  t  libros  de  manu  nun-  5 

a  f  Contra  Sennathetib  blafphfmijs.foliti  arma  arr;-,-uit .  " 

ciorum,6«:cIcgiceos,&:afcendicindomum  7 
domini,  &:  expandit  cos  coram  domino,  & 

a  TCofottatus.Ilaia  d:cente:Nc  timcas. 

-a  OMW.IafccuriordcU  a  orauitad  dominum, 
s^  berationc.Ante.n.afccn       _       a  THominum  &  angeior^m.   p 

dir,fed  non  lcgitur  oraf  diccns :  Domine  excr-  10 

k: quia pro  peccatis fuis  cituu  Dcus  ifracl ,  qui 

metuebat  iia;c  forc  c  \     r        ^\        1  • 

b   ycrc.n.dQm:ne.  Multis  icdcs  lupcrChcrubim, 

jjrobaturhirtorijsvcnif-  tu  cs  Dcus  fblus  om- 
fe  reees  Pcrfaru  in  Gras- 

ciam ,  &  fubuertifle  &  "^""^  icgnorum  ccrr?: 

fpoliaffe  tcmpla.  tu  fcciftt  casl  um,  8^'cr 
c  £<  »i'//f.Hiftorialibri      ^      «Ttrgo. 

Regu,&Paralipomcnd  ra.Inclinadommc  au-  n 
admifcctur  proplietia; ,         *  TExau<ii-n<io.    b  ^M.fcnijdo. 

ga&prophetiadelibcra  rcm  tua,&;3udi.Aperi 

tionevrbis,  deintcritu  «^„1^^«,«^  0/;;;^-.  «r 

Affvrij,  dc  rcuerfionc  fo  oculos  tUOs^&Tvidc:  ^ 


a  tVindicando. 


C  '^ii^'^  ''^"^^  ^^^'*    audi  omnia  vcrba  Sc- 


additis. 


d  FilU 


nacherib  q  mifitfad    dF;/Mi(;K«/<i/?.Qu?priusD 
l-ilar^hpm-jn^il  npnn-i     «o refpodcratia  ccrtad  t«  probr» 
blalphemanclu  Deum    vltionc,(ecurade  poena.  afficerct. 

a  flNonidola.non  imaginei  ,  /.  •..    j-  *  .    ■ 

jnottuorum.  C  /«  muUttudine  qmdri^a- 

viuentem .  Vere  enim ,  '^'»-*  Theodoretus.GIo 
j^..^-  j  r  ^  c  b  riatur  fe  deieciffc  cedros 
dommc  defertas  fcce-  &  cupreffos ,  i.  regcs  & 
Tidcmconiiduntdenobis.  fatrapas  dcturbaffc  folio 
runtregesAflyriomm  regio,  libanum  atton- 
terras ,  6cjegiones  ca-  <0  diffc, 

tldola.  fEtmerito" 

rum,6c^cderuntDeos  earumigni.  Noenim 

a  lldoIa,8ciinagincsmoituorum. 
fScilicet. 

erant  dij ,  fed  opcra  manuum  hominnm,  li' 

fAliasdei.  lideo.  fSic. 

gnum  6<Japis  6<^omminuerunt  eos .  Ec  nuc 
domine  Dcus  norter  falua  nos  de  manu  eius, 

IfSic.  TNoraini  tuodagloriam. 

12  6C£Ognofcantomniaregna  terrx,quiatues 

a  f  Non  iuit,quia  tam  audaAei  oiauctat.  nec  ad  fe  vt 
ptius  miferat. 

Deus  lolus.  Et  mifit  Ifiias  filius  Amos  ad  Ezc-  ^ 

^  y  fPet  nuncios 

chiam,diccs :  Hiecdicitdominus  Deuslfi-acl.  -  ' 

Pro  quibus  rogafiii  me  de  Sennacherib  regc 

i^  fSententia. 

Aflyriorum,  hoceftverbumquodloquutus 

afO  Sennichciib. 

eft  dominus  fuper  eum .  Defpcxit  te,  fubfan- 

1 5  fC^ando  nuncij  Szechiz  non  lefpondcrunt  nuncns  tuis. 

a  f  Non  coitupia  cultu  :dolorum. 
17  bTFugient?:r 'Ss.milibus  interfeai$; 

nauit  tc  virgo  filia  Sion:poceft  te  caputt  mo-  ^'"°"''"^ 

af  Ezechias  ad  Sennachetib. 
jg  f  Non  mihi  led  Dco. 

19  uitvirgofilialcrufalem.  Cuicxprobraftij&c^d 

TPci  fetuos  tuoi. 

20  qucm  blafphcmafti, ScTuper qucm cxaltafti 

2  I  TPioptium  fupeibix  ell  fupetcilia  er:g«e. 

uoccm  tuam,  5<J;  leuafti  alticudinem  oculo-  icieuaM 

^  INon  ad  me. 

rum  cuomm  ?  Ad  fandlum  Ifiacl.  In  manu 

a  f  Non  tuapropria>vt  maioi  ellet  arrogantia. 
«2  TNonmihi. 

2j  fcrudrum  tuorum  cxprobrafti  domino,  &rdi 
24  xifti :  In  multitudine  quadrigarum  mcarum  e 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■  I     Dc  Taracha  TCgc,Scc.f.nuncios,qui  ad  hoc  venerant  ad  iuy 
dicentes  quod  jequitur. 

a  Egrcffus  cft,&c.  Ouod  cim  audiffet  miftt  nuncios  ad  E^e- 
chiam,  ncglorictur  aut  aflecuretur  in  aliquo  propter  receffum  Sen- 
rmherib  de  Iudxa,ajferens  pro  certo,qu6  d  rediret  cotra  eum&po- 
puLumfuum  in  tanta  fortitudine,quod  non  pofietei  reftilerc,nonfo 
lum  virtutehumanajed  nec  etiam  diuina :  idco  fubditur. 

3  Non  tc  dccipiati  &C.  Etftc  blafphemauit  Dettm  tanquam 
falfiloquum,&  mpotenlem,&  ad  hoc  inducit  rationem,cumfubdi 
tur. 

4  Eccc  tu  audiuifti .  alias  nofii :  &  efl  eadem  ratio  qux  pofita 
eii  capiiulo  pr^cedenti  a  l{abface  difia. 

5  Et  tulit  Ezcch  ias,&C  Hic  confequcnter  ponitur  ipfius  E^e- 
cbia  deuota  deprecatio  cum  dicitHr:ix  tulit  Ezcchias.  idefi ,  ac- 

«/"■'•  .  .  ^ 

6  Libros.  j./?re  w  regis  ^ffyriorum^qui  ei  comminabatur  lite- 
ris,(;^  verbis  ad  maiorem  affertionem. 

7  Etafccndit,  &C  ad  deuotius  deprecandum  ex  fan£iitate 
loci. 

8  Expandit  cos,Si.C.f.E\tchias,quia  continebant  blafphemiat 
contra  ipfum,vtfic  mdignaretur  contra  regem  .Affyriorum» 

9  Dominccxcrcituum.^.t^M^e/oyMfw. 

10  Deus  Ifracl,&c. Vropu;iatorium.n,quodfedes Deidicebatur 
fuper  alas  Cherubm  ponebatur,vt  diclum  fuit  Exo.2$ ,  &per  hoc 
dcfignabatur  quodprxtrai omni  ^ngcliae creatura. 

J  t  Indina  dominc.i.  cfftcium  tua  iufiitix  oflende contra  Sen- 
Tiaihtrib  te  blaiphmantem-.C^tera  patent  vfque  ibi. 
1 2     Cognofcant,&C.  Contirendo  Sennachcrib,qui  Deos  alia' 
nm  Ctnitum  dtftruxit. 

'i  Et  mifit.fiic  confequenterponitur  E^ecbixconfolatio  per  Ifaia 

ruinam 


ruinam  Sennacherib  de  propinquo  futuram  denunciando.Etprimb 
di8a  ruinapr<edicitur,  fccundo  ad  hocftgnum  mirabile  inducitury 
ibi  Tibi  autcm.C/j-M  primum  dirigitur  primb  verbum ad  E^«- 
chiam,cum  fubditur. 

14  Haec  dicit  dominus  .  Cuius  -verbum  non  potefleffe  fal- 
fum. 

15  Proquibusrogaftimc&c.yMMf  e:ftfK<//w. 

16  Dcfpcxitte.  Incordefuo  virtutemtuam  pronihilorepu- 
tando. 

1 7  Et  fubfannauit  tc.fenfibilifigno.Subfanriatio.n.proprii  di- 
cttur  contemptus  quifitper  rogationem  nafi, 

1 8  Virgo  filia  Sion.i.habitatio  templi  in  monte  sion,mihi  di 
ledaftcut  fjlia.Et  dicitur  virgo  propter  integritatemfidei,qua  fem 
per  remanftt  ibi  in  aliquibus,  &  maxime  etiam  tunc  vigcbat  tem- 
pore  E^s^echi^. 

19  Voiitcviput  mouit.Comminando  alonge, 

20  Filia  Icrufalem.^i[;i«*  dicitur  virgo  &  filia  ratione  ia  diBa, 
quia  lerufalefuit  cimtas  elcHaad  Dcicultum,vt  babetur  i.Varal. 
6.Con(equtnter  tfaias  dirigit  fermonem  ad  Sennacherib,dicens . 

21  C\iicyipxo\3rz?i'uSi.c.Comminando&blafphemandoexni' 
tnia  fuperbiit.Ft  refponder  propheta. 

21  Ad  fandum  Ifracl./.<irf  Deum  fanBificantem  ifrael.Felfic 
,4d  ilium  quem  Ifrael  adorat  vtfatiHum  fanHorumi&ficfuperbi 
fli  conira  Deum,&  non  contra  hominem  tantum. 
2g  In  manu  feruorum tnOt\im.vt patet  de l{abfacepracede 
ti  capitulo,&  de  alvjs  nunctjs  n.  Scnnacherib  miffis,  vt  habetur  in  ifio 
capitulo.Et  ifle  fuitmaior  contemptus,quam  ft  Sennacherib  hocfe 
ciffet  in  propria  perfona  ,ftcut  dare  alapam  alicui  per  perfonam  vi- 
lem,qudmfi  aliquis  notabilis  hocfaceret  manu  propria.  ^ 

24  Et ^{\'\{\.[.Vr<efumptuose attribuendo  tibi  vifiorias  qucrs  diut^ 
na  virtute  habuifii.ldcofubditur .  In  muUitudinc  quadrigarii 

mcarum. 

Tom.4.  L    } 


33' 


Gloford.  &  Nicolai  Jc  Ly  ra       332 


A 
a 


luaenali». 
CreJjc  olim 
velifiutus 
athosepotaq; 
Bumina  cxlo 
praiiJent- 
t  muaicus 


-tfiae  vlribus. 

B 


difle,i.  nationes  va- 
ftaffc,  quodlibanus 
nationum  infidcliu 
mons  fit  celebcrri- 
mus.Carmelum,!. 
Ifraclem,  quod  Car 
mclus  Galiisx  mos 
fit. 

a  Etexftccaui.TiXl 
tusfuitexcrcitus.vt 
fluenta  cxficcarent, 
&idcoputeos,aqu? 
inopiam  faccrcnt. 
•}<  Procopius.  Sc- 
quituraliadeponte 
&  fluminibus  exfic 
catis  iadatio,qu3lia 
ab  Afiasrcgibus  fa- 
tlanarrantur,  lcgi- 
mm.n.&fluuiospo 
te  iunxifle,&  Xcrxc 
Hclclpontum  ,  & 
exhauftos  bibentifi 
multitudincamncs 
flucredcfiifle.  Scd 
no  tua  funt,  inquit, 
ifta.Ego.n.laborum 
illis  patiendiq;  ter- 
minudcfixi.  Attu 
quai^mihiiamdudu 


^■Icrufjlem. 


fldeft  templum. 


ceo  afccndi  akitudincm  montium,t  iuga  Libani ,  dcjuc- 

*-*  a  1  iinntes  fges.ludiisparcnics. 

cidam  cxcelfa  cediorum  cius,5«:  cle»flas  abietcs  illiusjSc in 

IDomumdomini.  ,.  ,  .        .  '^P°P"'"™'.         .^     ,. 

«iMf  taphoricos.  Qmfi  in  franfitu  reges,8c  tegioiifs  inhegi  cum  habitatonbas  fuis. 

troibo  altitudinem  fummitatis  eius,faln.im  Carmeli  cius. 
Eeofodi&  bibi  aquam,  &exficcaui  vcftigio  pedis  mci 

Cfopulos.  .1  ^nominusadlfaiain.  bfinfpititu.         cf.^bitcrno. 

omnes  riuostaggerum.  Nunquidnontaudifti  qu^  olun 

a  TPiideftiniuciiui.  b  «TAb  initio.  c  fMalura,  quod  per  Scnnatlierib  infcrtur. 

Non  inhocquodmalum,  fedquodiuftum  &  omnciuP  ■m  bonum. 

feccrimei  ?  Exdicbus  anticjuis  egotplafmaui  illud,  ^    ^  do,  omnipotcntia: 

afldemfupfieum.     b  uHot  inalum.     c  fMcniii  c<.gentibus.     d«Principum.     ■^"    mCCCirCulij  iu  Uari 

nunc  adduxi,  S^fadum  cll  in  eridicationcm  collium  c5-  J  J  bus  portas,  vtcum 

a«Intra(e. 

pugna'ntium,  &c^iuitatummunitarum.Habitatoresea-  ^^ 


1  tuis  hcEC  potuiflc,  D 
1  fed  arbitrio  mco.  fat 
5  Mcrcbantur  .n.  im- 

pixGcntcs&infru 

duofaj  arbores ,  vt 
4  partc,  quafi  fuccide 

rentur. 
^  C     Po»afw,6"r.Gre-,, 

go.Quafi  diccretco  |au 

7  gitandoinfidiasfu- 

8  fpiras,fedcxplcrcq 
appctis  non  valen- 1  pl 


d  f  Tn 


a  •R.eirafta»l'i"''''io  "'"■"•     bTMea.  cfSubsducntu  eius 

rum  breuiata  t  manu  contremuerunt,  &  confuii  funr,  fa- 

a  TCitoconfumptipeccitisiinpedientibus.     bTNonoliux  nonvineac,  nec  ffuauolis  arboiibus 
comparaniut.     c  ITctmia  (alias,  Temna)  qui  meflem  impedit 

di  funtficutfoenum  agii&gramenpafcux,&herbatc- 

aTlnmanujennacherib.     b  TAnte  mottis  tempus.    cTBabylonis. 

6torum  cmx  exaruit  antequam  mauirefccret.Habitatio- 

a  fOScnnacl'-'ih.   bflnde.  cf  In  tertam  ludsorum. 

ncm  tuam,&  eereflum  tuum,  &  inrrditum  tuum  cgo  cp-  ^  ^ 


bonorum  mortcm 
ardcntius  anhelas, 
ab  corum  vita  va- 
^  cuusrcdcas. 
4«     Thcodorctus^ 

j  Vt  brutum  traftat 
dominuscum.qui 

j^  anima  rationali  pr^ 
ditus:rationemcor 
rumpit .  In  camo  & 


.^^ , ^^  w>y  /r.e«o  maxiUas  eorum 

anfrophetascognolceiefeci&annunciaic.bfQuiadixilti.QuisDeuspoteiitlibciatevojde    ■* ''  "   • 

nianumca 


gnouij&infaniamtuam  contrame.  Cum fureres  aduer- 

aTQiiando  dlxUli:ln  cilumalccndam,fupt.T  fidera  ca.li,pon.im  fedem  meam. 

b  Tfotentiadiuinitatis  te  refrriiando. 

certa  conftat,de  im-  b  fum  me,{iiperbia  tua  afcendit  in  aures  meas.  Ponam  ergo 
piarum  gentium  in  "  -  "-■■■'■••'  •■'-'■-■- — "'  — 

tcritu,  fcntentiam 
mcam  non  vidcs . 
Qui  vero  de  Sama 


a  TQu.ibus  blafphemafti  me. 

hTA.  letufalem  in  terram  tuam. 


19 

20 
21 

22 
23 


connringCy  qui  non  ap- 

proximantadte. 

d     Tibi  autem.Om-  2 

nia  hsc  pcr  nucios 

prophcta  ad  Ezc- 

chiamioquiturqui 

Senacherib  dixcrit. 


cn-cuIummnaribustuis,&rrxnummlaDijs  tuis,&:redu-  ^|  quideidominus  rc 


a  «rProphcta  ad  Ezechiam  peinuncios. 


anno  fecundo 
fponte  nafce- 
tia. 


na,  & ludxa  dici ar  d  camteinviamperquamvenifti .  Tibiautem  hoceritfi- 

bitrantur ,  Deccbat 

te,aiunt,Pfophctas 


25 

2 


a  f  Salutis  Sc  eoium  qua:  futuia  p  izi)uncio, 

h, 


S"/uS  !&'  '  Snum.  Comedchocanno^qu^fpomenalcuntur.&in  jp  ;,>„?-ES'^plS 


g  ipondcrit.  Nuncad 

"    27  ipfum  verba  coucr 

''^^ni'rc"A(rvnus''"'"''^"'"  zS  tit^ncdubitct  vcntu 

20  raquxpraEdixit.  In 


phctis  crcdcbatur  : 


a„,.qu^",>:  f  annofecundopomisvefccrclna.nioau.emrerriofemi-  H  f"J''^„T?oiri6V 


fonuBCvlus,tanquaminftrumento,  re  ipfa  compleo  & 
pr£efto,intclligere.  Eos.n.clcmetia  mea  vcluti  manu,diu 
tutatus,poftquam  ad  laluatorcm  fuum  rcdire  noUc  ani- 
maducrti,ad  tc  rcmifijneqj  prius  in  tuam  potcftatem  vc 
nerunt. 

b    superbia ,  Non  vUra  fuftinebcvt  fcias  te  non  viribus 

tuis 


ge  poft  futura,  fcdin  proximo  complenda tcftabantur. 
c  Comcdehucaniio.  •J<  Procop  Q.d.Siquotibi  fignoadeo 
ru  fidem  qua:  didta  funt ,  opus  cft  ,fcito  te  anno  ifto  rcb. 
qua:  fponte  nafcunt',viciurum,qui  terram  colcre  p^  ho 
ftcsnopoftis  Iftorum  afit  rcliquijs  annofcdonutrieris. 
f  Lt  i»  <i««(/.f.imincte  mcfle  irrua:utAflyrij,&  vaftaucriit 

^  mcfles 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Ego  afccndi  altitudines  montium././«(/4;d:  qu£  efl  terra 
j^  montuuja, 

2  luga  Libani.?'.  montem  Sion  rbi  erat  templum,quod  dicitur 
hic  Lihanus,eb ^  erat adificatu  de  lignis  Libani,vt  habetnr  j  .{{eg. 

5  .Et  loquitur  defuturoper  modum  prxtcriti,  quiaprie  fnpevbia  cre 
debat  certitudinahter  bocfutuium  ejje,ac  ft  iam  Jcciffent:  vermta 
men  quia  realiier  non  eratfa8um,ideofubditurper  modumfuturi. 

3  Et  {uccidnVL),Scc.Ttmplimi.n.erat£dificatum,pattim  de  li- 
gnis  c  edrivis  ,er  partim  dc  abiegnis. 

4  Saltu  m  Carmeli  cius.ad  dcpradandum  animalia  nute  ibi  de 
pafceba  htur  in  magna  copia. 

5  Ego  fodi,&c./.p«fcoy  &  ciflernas  de  nouo.  Et  caufa  fubditur 

6  Et  ex  \cC2im.q.d.Tanta  eli  multitudo  exercitus  mei  in  homini 
bus,&  anmalibus,  quod  aqu<£  prxexiftentes  ibi  nonfufficerent. 

7  Nunquid  non  audiuifti.f«  Scnnachenb. 

8  Qux  olira  fcccrim.CrMHt/o  mundum  de  nihilo.yd  aliter, 

6  meuus,  vt  videtur.Qnx  olim  icccnm.transferedo  rcgna  de 
Ccnte  in  Gentempro  voluntate  mea^uaft  diceret  ftc,vt  ex  annalib. 
&chronicisinconfpeBu  tuo  U8is ,  ficut&  de  .Affuero  legitur 
Eflher  6.in  aliquib.libris  addatur  ci.Scd  ncn  cfl  in  Hcbra:o,nec  4. 
I{tg.  1 9.  vbi  ponitur  ifla  hifloria:fi  tamen  addatur  non  efl  referendJi 
ad  regtm  ^f}y>iorum,vt  aliqui  expofitores  dicunt,fcd  ad  genus  htt 
tnanum  cutus  Deus  tranflulitpotehates  &  regna,vt  dicium  efl. 

9  Ex  diebus  antiquis./.<j^  eetemo. 

I  o  Ego  pl  afmam  il\ud.i.difpofuifiendum  quidquid  fitfuccefjio 
ne  temporum. 

II  Et  nunc  adduxi ./.  vi^orias  quas  perpatres  tuos  &  te  feci 
propter  peccar.t  hominum  punieda,jecundum  quod  diciturfuprd  de 
cimo.b.Vx  Afliir,virgafurorismei,&  baculusipfceft. 

1 2  Et  faftum  eft  ,&C.i.  pnncipum  ad  inuiccm  difcordantium'. 
quia  altqni  vutebantfe  reddere,(ilpj  vero  contradicebant. 

1}  Habi< 


1 5  Habitatorcs  earum,&c.  poteflate  eorum  diminnta. 

14  Fa"ftifuntficutfccnumagri,&?ramen.  inquononefl 
potentiareJiHendi. 

1 5  Et  herba  tcftorum.i^/^  defecit  antequam  veniret  adperfe  \ 
liiortm. 

\6  Habitationemtuam./.re^nofwo. 
jy  Et cgrcfliim  tuum.jc/  vemendum  contrapopulum  mcum. 
i8  Et  introitum  t\.mm.intra  ludaam. 

19  Eirocognoui.i.antcdifpofui. 

20  Etinfaniamtuam  contrame.  Vt  permittercmhoc  t( 
facere:  quia  Deus  non  efl  a&or  mali  cutpx,nifi  tantu  permijfiuk. 

2 1  Cum  furcrcs,&c.wea»w  maieilatcm  btafpJoemando. 

2 2  Supcrbia  tua..qua  fuBa  pr^di&a  attribnifH  tuf  virtuti. 
2  3  Afce  ndi  t,&  cQuafi  dicat  ttmpus  ifl  te  reprimendi  (^puniS 
di,ideo  Jkbditur. 

24  ron:imcrgo,8cc.ftcutfitb'ibaUs,vt iugo fupponantur. 

25  Etfvcnum^Sccficutequisindomitis.  n 

26  Eticducm^  tCMalis^radibustuis.  ^ 

27  In  via  pcr  quam  vcnifti.  vt habetar  infra  eodem  cap. 

28  Tibi  autem,&  c.  Hic  ad  pr^diciorum  confirmationem  datur 

mirabile  fignum,ctm  Jubditur. 

2p  Coracdchocan././/nec«/wm/;ow«n/f:  &  illafueruntqui 
germinauerunt  exgranis  contritisab  exercitu  Scnnacherib,qui  vi 
flauit  &  diripuit  bona  terrf,quando  iuit  ad  pugvandum  contra  rt- 
gem  t^ethiopi^  vt  dicium  cji,quiaficut  dicunt  Hebrp  ex  illisgra 
tiis  tot  bona  creuerunt ,  quod  totus populiis  E^^^cchi^  potuit  vno  an- 
noexiilisviuere. 

30  Et  in  znno,Scc.dicit  I\a.  Sa.^  exercitus  Sennacherih  prfcide 
rat  arboresfruBuofas,^  ipfe  ET^ecbie  promittitur,  qubd  mi>  aculo 
sefacerentramos  itamagnos,quoddefru3ibusibi  nafcentitws  po- 
pulus  annofecundo  poterit  fufientari. 

3 1  Inanno  z.\xicm)Si.c.Quafidicat,0  tu  E^s^echiaciividmsifltt 

^  duo 


335 


Ifai^  Gap.XXXVII. 


>R  mefles,&  vlneta,&  oliueta;  &  ob  nimiam  obfidioncm, 

"^  quod  ex  granisrepertum  eft ,  habucruntin  vidum  pri- 

•^  mo  anno,&  fccundo :  quia  .n.  in  anno  obfidionis  lererc 

non  potucrunt ,  qua:  repercrunt  ex  pomis ,  &  frueibus 

f'-^^  rumpferunt. 


334 


dra 


a    Et  mhttt,  &c. 
•js  Gregorius.Radi 
cumnominelatcn- 
tes  cogitationcs  ac 
cipimus,qu^inoc- 
cultoprodeunt.fcd 
in  oftcnfione  opc- 
rum  per  apertum 
furgut.Gcutdevcr- 
bi  feminc  per  pro- 
phctamdicitur.  Et 
hoc  quod  faluatum  fue 


f  Qiy:  vaftatz  runt. 

natc ,  dometite,  &fplantate  vineas ,  &^omcditcfrud:uin 

a  f  Rcliquii  ludiorum  qux  fecuaiuHs  non  ctedunt :  fed  tantam  iccipient 
abunlantiJm,vtqu>fi3ibotumfcrtili(11mapomi«replcsntur. 

carum .  Et  mittet  id  quod  faluatum  f uerit  de  domo  luda, 

flderacft.  afAfimilia.botisftuftuof*. 

&  quodtreliquuniefl,  Scniittctradiccsdeorfiim,  dcfa- 

.        r       n,  r      r  3TQui»&  dccemtribus,«cciuit»te$  lu.-^x  vaaaix. 

cicttru6t-umiurium.Quiade  IcrufalGm  exibuntreliqui^, 

"  TSalaati.  b  TDileftio  &  mifcii.ordia.non  eommlnerita. 

f.j      ,    .        ,  cT^^r.^^onttaaHuetftrioszeUtus  eft  populiimtuum 

aluatiodemontcSion.  Zelusdominicxercituumfa- 


confugitaddcfunaos,  &pcriIlosinquit fercminurum  D 
pcccata, qucmadmodum  Ezcchix dicir.protcgam ciui- 
tatcm  hancpropter  me,&  propterDauidpucrum  meu. 
Olim  enim  mortuuserat  Dauid. 

ft    Idcm.  Vcnitad  Ezechiam  Ifaias,&  dicit  (ne  putaret  Hom.a.  fg 

illequiaiuftitiafua '''^'••'o 

■■  Sanftorum 


He. 


»,57rf«t"  ^  ^^ief^ft^d^^.f^optcreahxcdicitdominusdcregcAfTyrio 


th,  &c. 

deorfum,,^  j^^.i,,.--  -o-    ,5„,„ii' 

Srppf 'deortm     '"^  •  Non  t  introibitciuitatcmhaiic,&  non  iaciet  ibi  fa- 

■»  .  ^f^  -  a'    ndc  quenquainoccnlat. 

gittam ,  Scnon occupabit cam clypeus ,  6cHon  mittet in 
circuitu eius  aggerem.  In  via qua  venit,pcr  eam  rcuer-, 
tetur,  srciuitatem  Iiaiic  non  ingrcdietur,  dicit  dominus. 
Et  protcgam  ciuitatem  illam  ,  vt  faluem  cim  proptcr 

a  tNon  mcnto  vcftro.  TNotaibi  aliquos  eirc  &  tide  &  opere  hjeredes  Diuid 

km.-k.*....; i._:L^ ■ 1-     ,-1  '  t  _ 


niittcrc,  eftcogita 
tionem  bonam  m 
abditisfrudificarc, 
Fruftum  vero  fur- 
fumfacere,  eftper 
cfficaciani    operis  c 
"  rcdaquxcogitauit 
oftendere. 
'^''°"-*    Eufcbius.Mani 
fcftiflimchaecApo 
flolorumdomini, 
&  difcipuloru  clc- 
(ftionem  fignificat. 
Hi  cnim  rcli£ti  ex 
populoludxorum  d 
radiccm  dcorfum 
agunt,  hoccft,do 
^rinatotoorbcdif 


2 
J 

4 

5 

6 

7 
8 

9 

lO 

II 

12 


b  TPi-o  b'i>»!s  patribljs  etiam  malis  fili|S  mi  ferctut  D?ui 


cxauditus  eft  ,  & 

r-prtk    l-in-,   A  c         merita&in- 

ccrte  lam  detcce-  terceflioqui 
rat  Dauid  ,  &  ha-  tum  proCac. 
bebat   multos  an- 
nos    rcquiefccnt  > 
Quidcrgodicitci. 
Protegam  hancci- 
uitate  proptcr  me 
&  propter  Dauid 
feruum  mcum.Da 
uidmortuuscft,  & 
meritacius  vigcnt. 
O  rcm   admirabi- 
lem?  O  ineffabilis 
clementiaDci,  ho- 
mo  moriuus  viuo 
patrocinatur.O  iu 
ftorum  &  poftcon 
fummatione  inex- 
pugnabilis   pugna  -niitwe 
virorum. 
•5«    Idem.    Habet  "°"i  ^ J" '• 


rcsiftaffcilicetorag"*^^'^ 


^ 


mcj&propter  Dauidferuummcum.  Egreflus  cfl  autem  i^ 

aT  l>c'  pot-ntii  (inr    liiete  0'C'dit  5c  in  cinetcm  te.iegit. 

Angclus  domini,  &  pcrcuffit  in  cafliis  Airyriorum,  ccn- 

aTSennachetib.Sc  paucicum  eo  deccin  taatum.vt  trijHnt  Hebrii,  «c  ifraelitx. 

tum  oclogintaquinquc  milia .  Et  tfurrcxerunt  mane,& 

WMottuicrant.  TA  Iud.t.i. 

eccc  t  omnes  cadauera  mortuorum .  Et  cgrcfTus  cfl  5c^- 
bjjrj&reucrfus  cllSennacIicrib  rex  Afryriorum,&  Iiabita 

.  s  TConte  iirtor  veri  Dci  quafi  VK>.>^.  jj|    fantUm    Valuit 

.  uit  in  Niniuc.  Etfadlum  cft  cum  adorarct  in  tcmplo  ij  quando  &  opcra 

£ a"S  '  ^'^'^'^^  ^^""^  ^"""^»  Adramclcch,  &SarararfiIij  cius       P^n^^^f ","' S^"''^  P 

agat tortifiimas&  faciat feme  fursu  ad c?Ieftia promifla,      *    Procopius.  Hincomnes intelliga"n°t,qnanrum  pictas 

ocadraanfioncscoclcflesvbcrcmfru£lumprjEmittant.        \^r-.  „.\^,.    o.>:.  -.: ?_ j:!" •..-.,...  ^ 

b    Vroptmt.  Rcuertitur  ad  propofitum,&  poft  futuro 


H 


tiones,&cIecmo(y 
nae  pro  dcfunais) 
non  nihil  confola- 
tionis.  Audi  quiD-  ar 
pequidDcus  dicit. 
Protcgam  ciuitate 
iftam,  &c.  Si  me- 
moria  duntaxatiix 
fti  tantum  valuit. 


rum  fpcm  mcti» m  cxcutit  prarentem .  Ncc cnim  tanta 
cnt  Ixtitia  dc  his  qux  promittcbat  futura,quanta  dc  im 
minentibuscura. 
C  c    Vmptcrme.  Significat,quia  non  ex  merito  fuo  fcd  Dci 

clcmcntiaconferuantur,imo&patriscorumDauidmc 

moria  .  Inquoadmonentur  fu.Tncglisrcnti.T:,  &  fidci  il- 

lius  atqj  iuftitiae  quam  tantum  diljgu  Dcus,  vt  poftcros 

^  landtorum  mcrito  eorum  tucatur. 

^ -J*    Chryfoftomus.  iVIagnumindiciumdiuinaimiferi- 

■  cord]9,quod  cum  non  inucnit  homincs  viuos  &  fiducia 

pra:ditos,  quipofllint  intcrccdcndo  vcniam  obtincrc, 

confu- 


jpia  valcat ,  qujE  poftens  etiam  indignis  falutcm  pa- 

riat.  pjij.  5 

d    Et reuerfus.  Ideo  referuatus, vt  fciat  potentiam  Dci  &  ch<J!ib  quaro 

blafphcmantiacomprimatora:  &pr;edicit  maieftatem  f"S""iit. 

illius  qucm  ante  defpexcrat. 

c    Filtf  ciits  .   Inuidcntcs  (fecundum  traditionem  lu- 

dxorumjAfaraddon  fratri  fuo,&  cx  altcra  matrc.qucm 

ob  amorem  matris  fibi  decrcuerat  in  regnum  fuccede- 

re  .  Etquia  illciam  cocpcrat  rcgnare,  fugerunt  occifo 

patrc.  Inhocnequiorpopulofuooftcnfus,  quia  non 

in  tcrra  fua  ab  ipfo  percuflas  ;  fcd  adgloriam  Dci  ( ficuc 

Pharao  inter  multas  plagasj  referuatus  a  filijs  in  tempio 

Dei  lui  occidcndus. 

<0  ^rw 


NICOLAVSDELYRA. 

dHOftgna,fciasruinam  Sennacherih  futuram  in  principio  anniter 
tij  quando  reuertetur  ab  obfidendum  lerufalem,  ita  quod  ipfo  deie- 
cio  poteris  tutefeminare  &metere  &  viuere  quiete,  ideofequitur. 
Et  mittCt.ywie/itMr.  ^ 

1    Radiccs  dcorfum./.^<ii///ef«)'  i«  terra. 
"3    Et  facict  frudum  furfum./.operayana^. 

3  Quia  de  lerufalemcxibunt  rc\[.i.du£  tribus  qux  reman 
ftrant,altjs  decem  captiuatit ,  &  ifi^  du£  tribus  timore  Sennache- 
rib  intrauerunt  lerufalem  fugiendo  de  circuniianttbi<s  locis  timore 
Sennacherib:fed  exercitu  eiuspercuffo  exierunt  indelecuri  ad  loca 
fua  redeuntes. 

4  Et  faluatio,&c.7M/<i  orationes  ET^echi^  ihidem  in  templo  fla. 
tis&  facrificia  Sacerdotum  cum  precibus  Ifaia  merutrunt  iilam 
lcduatonem  populi  de  manu  Sennacherib. 

5     Zclus  domini.Wn<//cdHr  blafphemia  Scnnacherib. 

/r  fy^Ptcreahxcdicitdominus.  cuius  vtrbumnon  potrfl 

W^fallm.  '^ 

7    Nonintrabitciuitatcm.vfcw<f/«. 

,  ^^^  iaciet,&c.  quia  non  permittetw  tantu  appropinqua 
re.vtbocpoffufacere.     ^  '^  tf    t    i 

9  ^^i^on  occupa.bitc!imc\ypcus.i.bellatores  clypcati  ad  in 
(''iit^ndumciunatemparatiyViiie •^^i^e^.ng.g.dicitw.kt  non occu- 

pabit 


pahiteammunitlo,quia  ftcHt  dicit l{n.Sa.adhuncexercitus Senna- 
cherib  non  erat  antt  lerufaiem :  qutafuit  percuffus  in  l^lpbe ,  quit 
non  multum  difi.n  a  lerufalem  &  huic  confonat  quod  didum  efifu 
pru  decimo.g.Adhuc  dieseft,vt  in  Nobc  ftetur.fit  dicitur  ibl 
2^ob  loctts  ilte  quem  I{a.Sa.  vocat  T^obe. 

lo  Etnon  mittct  in  circumitueius  aggerem .  adimpUn- 
dum  fofiia. 

n   In via  qua  vcnit.^«/«  compulfusfuitfugiendo  redire  in  ter» 

ram  fiiam,vt  habetur  parte  fe. 

12  Proptermc.  ideflproptermeamiufiltiam  demonflrandam 

in  Sennathctib  dtfirudione  ,  &  gloriam  meam  in  templi  prote- 

ilione. 

15  Egrcfl!useftautemAngelusdomini,&c.  Vrxmifkde- 
nunciaiione propbctica  dc  ruina  Semmherib.Hii  confcquenter  po- 
tiitur  executto  Cydn^elica ,  vbi  primo  ponitur  percu/Jio  txenitus  , 
ciim  c//c/f«r.Egreflruseft  autem.  Secundd  percuffio  rcgis,cum  di 
cttiir. 

1 4  Et  egrcfliJS  cft  &  abi;t,&  rcuerfus,&c.</e  lud^t  confuft» 

blUter  fu^iens. 

1 5  Et  factum  cft,&c.  Dicunt  aliqui,qubd  hocfuit  q-na  ordina- 
uerat ^faraddon YegnatvAumpoli jr, iftisdiiobus .f.  ivr  'meiecht 
&  Sarafar  lilijs  fuispollpofttis :  &jic  interfecerunteum  dejidtna. 
regnandi.Sedhuic  videtur  ohuiare  quodjubditur.  * 

Tom.^.  L    4 


DiuiHo. 


535        GIoford.&NicolaldeLyra        336 


Aruiih 


J^a        jirtTMth    T^<*ioArme-  tfNon  An^elus.iquopercudit^lHs.  pjiriciHiofiliornmrefeia»tu«eft. 

A  n\x  campcfiris ,  pcrquam  percuflcrunt  eumgladio ,  fugcruntq;  in  tcr- 

fluit     AraXCS    inCredibiliS  .<rquimift^,amarixcul.or«nc|nculMrrm.n«et^ 

vbcrtatis  adradicemTau-  a  ram  Ararath  :  6c  rcgnauit  Alaiaadon  hlms 

rimontis,  quiilUicvfquc  ciuspro  CO. 

tcnditur .  Arca  vcro  Noc  ^ 


non  ad  montcs  gcncralis  D 
Armcnia:  dclatata  cft,  qua: 
appcllata  cft  Ararath ,  fcd 
ad  montcs  Tauri  altifli- 
mos  qui  immincnt  cam- 
pis  Ararath. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 


ptereiusfspcrbiam&blafphemiam  contra.  Deum  ifraet ,  rt  di^u 

efl:propt(r(jUodtra8abaiitde  mone  ipftus.Quodcum  adaures  eius 

♦  I  Pugcruntqiin  tcrram  ATitlithJ.^ymenitic&ficvidftur       perucniffet  ititrauitteplum  Dei  fui,orans  & promittens  quodjt pC' 

qubd  hoit  interjccerunt  cum  cupiditate  rcgmrndi:  propter  qucd  f{a,       riculum  hoc  cuaderct,  in  cius  honorem  duosfiliosprxdiciosfacrifi 

Sa.aliam  caujam  alfignat  dicenSffjuod pnncipes  rcgnifui  erjnt  tur       caret:quod  inttlligentes  filif  eum  interfecerunt,ne  ab  eo  occideren- 

bati  contra  eum  ,  eo  nuodfilij  eorum  &  amicifncrant  mortuiprc-       tur:&  huic  confouat  quod  dicitur.Cim  adorarct. 


Prou.3.b. 


6 


t  Pfxape. 


dominus .  t 
b  moricris  tu  3 


I  quoa 

"CAP.  XXXVIII. 

-^diebus  illis  agro 
tauit.Qjaii  de  vi 
doria     dignas 
Dco  gratcs  no 
rctulir.fcd  in  fupcrbiacua- 
tprophetaE^  nuit,ficut,  Rcg.  &  Paralip. 
libcraperit  vnde.  Quem 
Dcus  diIigit,corripit,ne  ele 
uctur  in  iupcrbiam  poft  in 
crcdibilcs  triumphos. 
b     Morieris  tu .  Cui fimilc . 
Niniucfubucrtetur:&mul 
ta  fub  comminationc  prac 
di£ta,nec  impleta  non'Deo 

mutante  fcntentiam,  fed  prouocantc  nos  ad  fui  notitia. 
Dominusenim  paticns  cft  fuper  malicia. 

Auguftinus.  InPfal.  50.  Incota  &  oct  ulta  fapient!^  tutt 

mamfcjtafli mihi .  Supcr  hocinccrto  Niniuit»  poenitue- 

runf.dixcrunt.n.Qiijsfcit  fi  conuer.&  ig.Deus?Stetit  cr- 

goNiniuc,an  ueria  ciV?Alitcrvidcrurhominibus,aliter 

Dco  Egoautcm  implctumcflequod  propheta  praEdixit 

vidco.RcfpicequefuitNiniue.&vidcquiaeuerfacft  in 

malo,aBdihcata  cft  in  bono .  Sic  didumcft  leremia:.  Ecce 

diibo  tibi  eradicare,&  rurfus  ^dificare  &  plant^re.  Indc  cft  Ctia 

,-,      ,      .     iWi  VOX.E^opercutiam^&egofandbo. 

biiibus^fTcrx  ^    Idem.Ezcchiasnedc  viftoria  aduerfus Sennachcrib 

fcripcurs  ca.  cfletclcuatus ,  &  forfiianctiam  gratiarum  aftionecxi- 

■»*•  guus,ingrauifl[imilanguorismorbumincidit.  Adque 

in  ipfo  languore  vifitandumjlaias  prophcta  vcniens.di 

xitdifponcdomuitU£E,&cQn^>tnfti  nuntiopcrmotus 

ad  parictem  facie  fua  conucrat.lachrymabiicmqj  provi 

ta  prcccm  fudit.Non  quod  dc  fao,vt  pote  pcrfcdus,mc 

^  rito  in  confpe£lu  conditoris  fui  inccrtusfuit.fcd  quia  in 

Chrifti  vcnturi  gcneratione  fui  gcncris  profapiam  in 

throno  Uauid  luccrnam  non  dcreliquir. 

Gregoriuscum  prophctiarcrum  eucntusimmobili 
vcntate  pronunciet ,  falfum  vidcturquod  Ifaias  ait  ad 
'  ^  rcgcm  Xgrotantcm  .  Dijpone d,mui tua.q^tia  mritris,&  >ion 
p     ,  ^  viues.Qmn  re»i  pcenitcnti  &  oranti  quindccim  annos  ad- 
quali^^Tog"^  didcrit  dominus  ad  vitaSimiliter  de  lonadicitur  quod 

tione  prophe  pr£EdicauitNiniuitis../^(i/.;;<'-  q:ictdragi>tti  '.i:ts,(y  Kiniuefub- 

lias  cniJcicnt  umetur.Sc  tamcn  poftcaantc^o.dicsNiniuitemifcricor 
diam  Dei  confccuti  funt. Sed  diccndum cft  cp  prophct^ 
in  libro  ipfo  prxfcicntix  Dci  vbi  omnia  icripta  funt  le- 
gentcs,non  omniapcrcipiebanr,  fcdquxdam,&  codcm 
modo  quo  Deus  pcrniittebat.  Lcgcrat  n.Ifaias  in  iilo  li- 

bro. 


C  A  P.     XXXV  III. 

«ridefl  quibus  morfUus  eft  Sennacherib. 

N  dicbus  illis  xgrotauit 
Ezechias  vfquc  ad  mor- 
teni  Et  introiuit  ad  eum 
Ifaias  filius  Amos  t  pro- 
phcra,6^dixit  ei.H?c  dicit 

alQuisin  tegio  tuccedat,&c. 

Difpone    domui  tu?  ,  quia 
Sc^non  viues .  Et  conucrtit 


Plal.Jo.b. 
Ion2.  j.d. 
lere.i.b. 

Deut.j2,f. 


lonx.j.b. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    XXXVIII. 

N  diebus  illis  xgrotauit  Ezcchias  vfqucad 
moricm .  Voii  liberationem  E^s^echits  ab hofle,hic 
conjcqutterponitur  eius  Itbcratio  ab  infirmitate.Cir 
ca  quod  primoponitur  eius  mirabilisfinatiOyfecun- 
do  reprimitnr  ex  hoc  infurgens  elatio,cap.feq,  Vrl- 
ma  in  trcs ,  quia  primo  demntiatur fanatio ,  fecundo  interponitur 
E^^^pchi^e  oratio  i6/.Scriptura.  tcrtiofanationis  executio,ibi .  Et 
iuffit .  Viinia  in  duas:quia  primbfanatio  denunciatur,fecund6,ad 
hoc  figr.um  mirabile  datur.ibi.  Hoc  autcm.  Circa  primum  ptic- 
mittiiur  infirmitas,fecundo  nunciaiurjanitas,ibi.Et  fadlum  eft. 
Circa  primum  dicitur. 

I  IndicbusillisiEgrotauit  Ezechiasvfqiadmortcm.r. 
taliter,q!iod non poterut curai i pernaturam.Duunt autem  aliqui, 
quod  hoc  contign  ei  eo  quod  non  rcddiderat  ^ratias  domino  fufficic- 

ter 


bro  ,  quod  rcx  Ezcchias  fc- 
cudum  opcra qua:  fcccrat 
longiorcmno  mercbatur 
vitam  :  &  fccundum  rci 
phyficam  viuerc  non  potc 
rat.  Scdnon  lcgcrat,qu6d 
pcr  lachrymas  &  orario- 
ncs  cflct  impetraturus.Le- 
gerat  fimihtcr  lonas  in  co- 
dem  libroquod  Niniuita- 
rum  neauitia  fccundum 
hocquoa  agcbantquadra 
gefima  die  complcnda  crat 
&  ita  ciuitas  corum  de- 
flruenda.  Sed  illud  non  Ic- 
gcrat  quod  pcr  fuam  commonitionem  cflent  a£luri  poc 
nitentiam  &  ita  m  ifcricordramconfccuturi.  Vtcrq;  igi-  ^ 
turquodlcgerat  prcedicauit,&  quantum  ad  cos  pcrtinc- 
bat,  incommutabilis  cratvcritas.quianemincm  intedc 
bantfallcre.Dicit.n.Auguft.Quicunquc  ficcrcditvt  lo» 
quitur,&  fi  non  vcra  loquitur,  tamcn  fidclitcr  loquitur. 
Dcus  ctiam  fccundum  quod  Gregorius  dicit ,  fentcn- 
tiam  mutat.fcd  nonconfilium.Scntentiamdcbcmusin 
teUigcre  fcnfum  vcrborum ,  confilium  vero ab a:tcrna 
difpofitioneeft.Scntentiam  verofcruis  fuis  Dcus  rcuela 
ucrat.non  tamcn  confilium:  fcd  vt  corum  comminatio 
nibus  pocnitcntiamincutcrct  populis  luis,&  fic  corum 
raifcretur.  Videtur  tamcn,qu6d  ea  verba  qusdixcrunt 
in  libro  vitx  non  lcgiflcnt .  Cum  cnim  Ifaias  fimplicitcr 
dicerct.moricris  &  non  viucs,&Ionas.  Niniuc  fubucr- 
tetur,&  iftanoncfltntfutura,non  videntur  illacflein  li 
bro  Dei,  qua:  non  crant  futura .  Scd  fciendum  cft.quod 
Deusduobus  modisaliquasres  cofidcratfecundummc 
rita&fecundum  rci  naturam  (quxdicunturcaufxin-  " 
fcriorcseflej  &  fecundum  fuum  confilium  .  Vnde  Ezc- 
chiam  morit  'vum  Deus  pr.^aidcrat  fecun  ium  meri- 
tum,velfmphyficam,licetno'.ifuturum  &  n6  moritu- 
rum.vclfccundumconGliumfuum.Vtruqueigiturfcri 
ptum  erat  in  libro  vitae,  fcd  altcrum  fuo  prophetsE  pcr-  p 
niifitlcgendum,altcrum  vcr6non  pcrmiiTiimeft.  Veru 
dixit,ncc cft deccptus  quia  fic  legit,neccftmentitusquia 
ficcredidit  :  &  fccundum  illas  inferiorcscaulaslocutus 
cft,quamiiisfiniplicitcr&  finc  additamento.Siquis  vidc 
retcxcum  &  diceret .  Ifte  ampliusnonvidcbit,ctiam  fi 
diuinoconfilio  lumen  rccipcrct:  ille  non  mcntirctur, 
quia  rci  phyficam  cftfecutus.  Eodem  modo,  &  lonas 
fubucrfionem  Niniuitarum  vidit  in  mcntc  diuina  quae 

/3  tamcn 


ter  de  percuffione  exercitus  Sennacherib .  Sed  hoc  improbat  I{ab, 
Sa.per  hoc  quod  Ifaias  dixit  fibipoflea .  Et  de  manu  regis  i^ffy- 
riorum  eruam  te ,  &  ciititatcm  iflam .  Ex  quo  videtur ,  quod  lUi 
percujfio  exercitus fuitpofl  infirmitatem  Ei^cbix ,  &  nonantCf 
propter  quod  dicit  hoc  eiaccidilJe :  eo  qubd  noluerat  vxorem  acci^ 
pere,  quod tamen fa^tre tenebatur ,  vtlinea  Dauidmregnoperip- 
fum  continuaretur :  prcptcr  quod  conualefcens  accepit  vxortmde 
qua  genuit  (JMana.ffen  .  Et  huic  diBo  concordare  videtur  quod 
habetur^.  I{egumil.vbidiciturquod  Manaffes  erat  duodecia 
annorum  cumregnare ccepiffet  immediatl  poii  mortcm  ET^echix, 
qtii  vixit  quindecim  annis poji Janationem  iflam,ideo  dicit  Z^.'.  i^. 
quod  illud  quodjequitur. 

2  Difponc  domui  tuscquia  moricris  tu,  &  non  vitics. 
.i.fac  tfjiamentum  tmm .  Ifaias  E^ihix  tertta  die  anepcrcuiji.- 
nem  exercitus  Sennacherib,&  tertia  die  fequcnti  q  <a  fuit  iUa  per- 
cuffiofaBa, ET^echias  fanatus  afcendit  in  domum  dummi ,  vt  hak- 
tur  4.I{eg.2o. 

3  Et  conucrtitEzechias faciefua adpariet2,& orauit ad 

4«  domi- 


337 


Ifai^  Cap.  XXX Vlll.        338 


.b. 


^  umcnfuturanoneratquiaillud  quod  vidit/eamdum 
A  mcriraeoriim  vidit.  Qiiodvero  conucrfifunt  confilio 

Dci  fuit.quod  ip(e  non  vidit. 

a    Mpancuw.  templi,  fcilicetiuxta  quod  Salomon  cx- 

trujfitpalatium. 

b    obfccro  dommr. \inms  ad 

dominu  narrat  opera  fiia. 

Foelix  confcicntia  quac  in      Ezechiasfaciem  fuam  ad  parictcm,&  orauit 
tcmpore  malorum  potclt  a  o    i-   •      r^Lr         .        • 

r™^or,Konr.rnm.  b  ad  aomiiium,&  dixic :  Oblccro  domine  mc- 


a  tQmJs  adtemflumiren"npoterat.    «rDomus  vcltempli. 
ne  ^emitiu  ludtatuf  vel  lachirmz  videantur. 


rccordari  bonor  u  m. 
obfecro  domtve.  audiens  fc     mciito  quxio  quomodo  ambulaucrim  cora 

mOnCUrum,nOnannOSpla  a  <  «.e  .giouis.     b  tNoncaludicanspoftidoh.Qu;ie,am 

riraOSpetir.fedDciilldiClO  .  .    ,     glwiJturmundumfeluberi^op 

<Jimittitquidprxftarcvel;r.  c  tcm  vcrrrarc,&  m  eorde  perre»fto,  &quod 
Noucrat  SalomonemDeo  d  bonum  clhnocu]i.stuisfecerim.EtflcuitEzc 


velbcncagendo.anfctcmpHsmcrcatiirrapiadprsmiaD 
vitx.vnde:  yiri  ja>,gutimni  &  dolj/i  non  dimdmbunt  aiii p4Pi.  Pul.f^.d. 
Et  illud:  l{aptHi€fi  »e  Tndnia  n.utarct  coriilm.  Hiftoria  libri  ^^P-^t-^^' 
Regum  3c  Paralipom.  prupiictiJt  mixta  cft,quia  &  pro- 
phetia  hiftorioecopulata,deliberatione  vrbis,de  intcritii 

Anyri;  ,dereuerfionefolis, 
&  dc  annis  Ezechieadditis' 
*  Procopius.  Exhisdc* 
nionftrarurvitam  non  fati 
necefiiltatcclaudi.fcd  a  Deo 
quibus  nouit  ipfe  rationi- 
bus,autin  lucom  educedo, 
aut  tempora  mctiendo  aut 
pro  voluntatc  deniq^  setatis 
exrrcmum  producendo,de 


i.<l. 


t 


placuifli^.quianon  pcticrat 
ampliores  annosvitz. 
C  Et  ijnod  bonum.  Idolapa- 
tris  fui  deflruxit,  oftia  do- 
musdomini  qiixillcclau- 
ferat  aperuit :  ferpentcm 
«ncum  quem  in  Gab::oa 
ludxi  adoraoant  cominuir, 
&  in  ventum  fparfit. 
d  Etj^i^Mif.Fleuitquiamo- 
Bricbatur  fincfilijs,  &  pro- 
miffionem  patrib.fuis  fafla 
timebarpcrituram  pro  pec- 
catisfuis:  dc  quaadDauid: 
Cum  dotrnieris  cum  patrib.  tuis 


f  Knulqiamrxtrrt  mcdiam  pattem  atrij. 


finiri :  cCi  folas  vita  noftV^ 

c  cliias  flcrumasrno.Etfaaumcft verbum  do-       temporadimefus,iam  iam 

;_;.j,/.:  _  j: ,,_  I    «_  i     1-       1  -       ^    moiuu  ros,  ficut  Ezfchiam 

non  excitare  tantum  &  rc» 
crcarc ,  fcd  extinctos  etiani 
in  vitam  rcuocarc  valeat. 
g  H>i.ak  erntihitrit  figniitft 
a  domino  (jui.i  fef.it  dominus  ver 
bitm  hoc  qiicd  loquutns.prcfQV!'' 


mini  ad  1/aiam  dicens :  Vade&dic  Ezcchix 

a  ^Cuius  promirtioneni  di-lideras.  opera  leilaiis  .  t^i 
rn:m  rcc>um  licutDauid  patcr  ciiis. 

Hxc  dicit  dominus  Deus  Dauid  patris  tui 


IQ^ijambuliRi  in  veiitate  &  m  coidepetfeflo. 

b  TQuia  fleiiifti  fletu  m,ii;"o. 

Audim  orationem  tuam,  &  vidi  t  lachrymas 
tuas.Eccc ego  adijciam  fuper  dies  tuos  quin- 

TCi;  0$  non  pi-.iulafti.     Ilnruffrregnilecuntas  promittitur. 

decim  annos,  &  demanu  rcgis  Afl[yriorum 
cruam  te,  &  ciuitatemiitam,  Sc  protcgam 

Tludsifemperqujtriintiignum. 


lachvymam 


ftifcitabafementuumquod  fgre-  g  cam ..  Hoc  autcm  tibi  crit  fcnuma  domi-  5 


dtetur  de  tumbis  tuis,  &  pomm 
illHdfuperthronum  IJraclinfem 
fiterrumi,&  erit  mihi  infijium, 
&  ego  eto  illi  in  patrern  .  Alij 
afteruntctiam  fanclos  mor 
tc  terrcripro  incertitudinc 
iudicij.Notandum  autcm, 
quod  dics  mortis  non  nc- 
ceffitate  finguli?  prxfcita 
fit.fcd  voliJtatc  Dci  &  igno 
tis  mortalib.  caufis  vci  vi- 
uat  aliquis  vel  moritatur , 
prifertimcum  nunc  ftatu- 
ta  mortis  ncccfiitas  diftcratur  &  poft  mortcm  plurimos 
rcfulicitatos  legamus. 

e  Etfnciiim dt  verbum c/o?wJH/.Prcpoftcro ordinchic  refcr 
tUr  hiftoria.qua:  in  Rcgu  volutninccSfcqiicntiuslcgitur. 
f  tice cgi) «iifuamjuprrdiis.  Secundum  quod  vifum  cft. 
In  prcfcientiaenim  inqua  &  hi  anni  crant,nihil  additu 
cft .  I*r?fcicl>atcnim  Dcus,  cum  quidcm  vfque  ad  mor- 
tcminfirmitateanimi  affligcndum,  fed  oratione&  poc- 
nitentiaconualiturum.  Dicuntquidam  quodmalevi- 
Hcndo,n6  mcreatur  quis  ad  vits  fux  tcrminu  pcrucnirc, 

vcl 


no  quia  fecit  dominus  vcrbum  hoc  quod  lo- 
quutus  cft :    Ecce  cgo  rcucrti  faciam  vm-  6 
bram  lincarum  ,  per  quas  defcendcrat  in 

a  ^  A  dfcima  cnim  hora  in  primara  ,  &  pcn^^duplicafus  eft  dics» 

horologio  Achaz  in  fble  retrorfum  deccm 
lineis  :  &  reucrfus  cft  fol  deccm  Uncis  pcr 

a  TLXX.ctatio;fcd  hoc  mclius,  ]uia  ptxteiita  iiarrat 
dr  l^eneficio  ajcns  gtatias. 

gradus  quos  defcenderat .    Scriptuia  Ezc- 
chia:rcgisluda,ciima:grotaflct6<rconualui(^ 


tisfciliccttCmporis  dc  fmu  tium. 
ri,  vtquomodo  fol  reucrti- 
turadexordium  fui.ita  Pze  E 
chicvita  adcitolutosrcdcat 
annos.Nobis  quoq-,  in  Heb 
doadc  &  Ogdoadc  viuenti- 
bus  poft   rcfurrcftionem 
Chri  uirc  fpatia  protelStur; 
4«    Auguftinus.  Cimi  Ifa-  ^'^-  »•  «Je  mi 
ias  duas  prophetias.fibi  co-  "'"''''•  ^^"^ 
trarias  cadcm  ora  protulif-  /."g'"'* 
fet,  neccfle  eratutalrcram 
qu^  facienda  cfTct,  figni 
oftcnfione  firmaret .  Vndc 
ut  rcx  quoddicebaturindu 
bitantcr  crederct,folis  in  oc 
tum  ab  occafu  per  dcccm 
horas,cursu  rccidiuo  Dcus 
tramite,rctorqiict,  qnate- 


nusinde  ucluri  iriane  iteru 
fcftinare  inciperct , qui  dici  totius  exccptis  duabus  horis 
fpatiumconfummaflTct.  Per  quasduashoras  utmiiUi 
2Bftimant,ccleri  curfus  de occafu  in  ortum  reucrtitur ,  ut '" 
dics  integra  rurfum  fine  interucniente  noftc  in  ortu  in" 
nouaretur,  ut  fcilicct  dics  duos etiam  in  hac uicc  in  una 
luccconcluderet  .  Quomodo  &  fublefu  filioNunin 
illopr^dido  bellomoram  feciflxrt  indubitanter  &  ha« 
uiceluna  reucrti  minime  dubitatur ,  quatenus  ne  quic-  f 
quam  utprediximus  in  cyclorum  curfibus,  comubare- 
tur.  Vndcinhacreucrfioncconucnitfolenonmutaflc^ 

^  fcd  fuo 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

j^  dominum.  vt  oraret  ftcretius  &  deuotius ,  &  non  impediretur 

ab  ajlifi^ntihus. 

i  Obfccro  dominc  mcmcnto qu^ fo  quomodo  ambu 
laucrim  coram  ic  in  ucritatc  &  in corde,&c.  Uoc  non dixtt 
Ad  ladantiamjed  ma^^ts  adgrtniarum  aciionem.rccognofcens  quod 
bocpr»itfJ'utx  bonitate  diuirut,ut  Jic  gralus  d(  pr^cedentibui,vl- 
teriorem  iratiam  impetraret. 

»  Etfaftumcft ucrbum  dominiadlfaiamdicens. Hif 
tonfti^ueitier  denuNciatur eiusfaxitas,  &  patet  Ittera  vftjucibi. 

3  Eccc  cgo  adijciam  fupcr  dics  tnos  .  quos  iam  per- 
Jecihi. 

4  Qiindccim  annos  de  manu  regis  AflyriorQeruam 
^t^Cijtajuit  prophttia prxaeiiinutionii,qiiji  elt,iji4andofit  reue 
Imio  propheix  alicuius  futuri:pfvul  tfl  in  diffofuionc  diuina  et  eius 
ptxfutntia :  &  h^c  infallibiliter  impleiur  quia  ditiina  pr.tfcicutia 
t(i  'mrnutahilis.prophctia  auttm  fupra pofita  ijua  (iiJrir.-Moricris 
til,&  tiOnumcs.fuitprophetia comniinationis qtix  clt  quando  re 
uelutur  aUi^uid  futurum  ,  non  prout  elt  in  mente  diuina ,  fed  prout 
tsi  in  caufisinfirioribus :  &  Jic  erat  de  infirmitate  Ei^chi^ ,  </«f 
eratirsurabiUsptr  naturam ,  non  tnmen  per  hoc  cxcludebatur  di- 
uina  yirtMtt  euraretur  &  idco  lalis  prophvtia  non  Jeinpcr  im- 
pletuT. 

S  Hoc 


5  Hoc autcm  tibi  crit  fignum  a  dominoquia  facict do 
minus  uerbum  hoc,&C.  Hic  confcquemer  datm  iignum  mirabi 
le  adionfirmationcm  di8ieprvpheiif,que  erat  predefiinationis,cur/t 
dicttur  in  pcrfona  domini. 

6  Ecce  ego  reuerti  faciam  umbram  linearum  pcr  qua$ 

defccnderatin  horologio  Achaz,&c.  Etl}ocpatet,quoctit^ 

liid  hurologium  eratadjolem  ad  cognofcendum  horas  dieiper  ym- 

bram,&  ditunt  aliqui,quod  du£  linee  faciebant  vnatn  horam:&  fe 

cundnm  hoc  illa  dies  anifitialis  fuit  augrnentata  deccm  hotis  tan- 

tum.f.quinque  horis  in ingrfffujolis  verjnt  orientem  &  quinque  ho 

ris  rcdeundo  ad  locitm  vbi  inceperat  retrocejfio  .  .aUj  vero  dicunt, 

& conueniens  vidttur,quod  qneHbet linea  Jncitbat vna horani-.C^ 

fic  illa  dies  artificijlis  fuit  angfnentata  viginti  horis ,  decem  retro- 

cedendoadoricmrn  ,  &  dccem  redcundoad  tocim  priflinim,  & 

fit  >Ua  dies  anifitialisfuit  triginta  duarum  horariirr/.quta  ametjuM 

fol  rctrocederet,  habuerat  dcctm  horas ,  &  pofiea pcr  retrocejjum 

&regreJf!oncmvigihti:&tandem  duas  habuit  fole  tendenie  ad 

occafum.  Ethec  videtur opinio  Uionifii i»  epifiola  ad  Voiicarpi-m, 

rbi  ioquens dc iftj  retroceJJioneftilis ,  dieitfidSnlctm  deiima  ho>a 

ejfct  Deoprticipiente  repedauit  ad  orietHem  alijs  decem  horn  difr- 

gnutis,  deindt  rurfus  dccim  horis  alijsad  occidentem  currentcjoli.: 

fed  &  refiduis  diei  dnahus  horii,&c. 

7  Scriptura  Ezechig  rcgis  luda  cu  ^grotafl^ct^&c.H/c  inter 
fonitur  oratio  L\echi.tpro  gratiarum  ailionc  acjuaja^iatioac,  & 

*  primo^ 


339 


GIoford.&NicolaideLyra         340 


t  «iomiaum 


^  fcd  fuoconditori  in  omni- 

A  biis   natiiialiter  priccpto 

cbcdirc.  Conucnicntcraut 

talc  fignum  regi  in  mortis 

expctftationc  pofito,apti(Ti- 

mumcuenit,  quod  domi- 

•fCarebore-nuspcr  folcm  ficritalitcr, 

fidiM.  pp f  folcm  congrua  diCpcn- 

lationc  diipoluit,  quoniam 

ficutfol  in  procinftu  occa- 

fus  fuipofitus.indiciinitiii 

rcducitur,  ficrexin  mortis 

cxpcftationc  conftitutus, 

quafi  ad  incipictis  vitSEgau 

diarcuocatur.  Tantuquo 

que  remporis,idcft,quindc 

t  ©rl)!»        ^''^^  annos  dominus  addi- 

t  Habitatio,  dit,quatcnusnafciturus  tuc 

,vel  tempus    fiYms  confumpto  illo  tcm- 

mcuai.        porcrcgnum  dcfunfti  pa- 

^  tris  valeret  gubernare. 

a    Ego  «//x.Cum  Deus  Eze 

chiiE  fine  labore  vidoriam 

dedi(ret,ncc  ille  ci  codignas 

gratias  rcddidiflet,  infirmi- 

tatccoadtus  laudes  pcrfol- 

t «•nfume/.   uit,quas  in  profperitate  ne- 

glcxit,  &  poftquamconua- 

luit,  qu«  in  anguftia  cogita 

uerat ,  dictt:£go  dixi  in  dmi- 

dio.  Sanfti  implcntdicsfuos 

fandos :  Abraha,  mortuus 

eft  plenus  dicrum  fcnedutc 

bona,  pcccatorcsindirai- 

dio  dicrum  moriuntur. 

b     In  dirnidto  dierum  meomm  . 


•  TDifj-erando.     1In.in?n1ia. 

(et de infirmit.uc iiia.  Ego  dixi:  t  In  dimidio 

a  IQji^  non  complcbo  numciuiu^nnjiur.i  incorum  licui  pa'rc&  v,\r\. 

b   flifllv-ta  '^nxpoita:    "icri, 

dicium  meorum ,  vadam  ad  portas  t  infcri. 

a  tAdomino.        b  5  Ob(upeibuminilii  ablaium. 

e  5"  Apa  I  nio. 


non  dimidiabfit  dics  fuos ,  D 
quiano  implcntopcravir-  ti 
tutum.nccpoenitcndocmc  "^- 
dantdclidU.        _  |.';"'| 

C  .^dpiiitaiir.fni.  Qj'jt'ii<i.  ^[f 
vbi  coll  ituta  cft  domus  om 


t  Qua:riiii  refiduum  annorum  mcorum. Di-  ^  ^ h '•' r  "''  ^"^'^  aducntum 

a  f  Uamnaiusapuiii.itiiot.    b  ^Beatitudine.  4  ^>nilul. 

j  ^  .  c^fsanftorum.  5  d     ii"Jcf/.«.Qiiidam codiccs 

xirNonvidcbotDeumin  terra  viucntium,  6  habcnt,  quicuit  gcncmtio 

»  fTimct.neafpiciatcom 'anifl  $  Dci,  &  h  b  tet  in  rc^iuie,  Oe  Df  um  »idMt.  mca  ,  qUOd  &   HlCrOnVm. 


b  I^ChiiUum  iiobi   prcmiiruiii ,  verum  homine'.'»  _i;^ „.i^^  ,«.,„  rt..'   .      J„^ 

&mumocum.   c  fipfnmchrifiura  aliquando tranduiit , dccc- 

veinuemiibetiuHum.  ptus  ambiguitatc  vcrbi , & 

t 

ini.     «;  Vci :  Qu^ietisgeneratio  ablata  eft,  vt  fic  iiicipiat  veilu». 
b  ^  Kiliori.m  c  «'Milii. 

b 


d  non  alpiciam  homine vltra,  &:  habitatdrem  7    poftcacorrcxi 

I.  c      Lliiaft    tabernacula    pafln-.Vk 

t  quietis.  t  Gencratio  mca  ablata  cft,&:t  con- 

»    -  Plicjta  fii  p^-neratio  iiica,nc  extcndaiur  in  polle.cs. 

uoluta  elta  mc,  quafi  tabernacula  paftorum. 


a  f  Ante  icmpus. 


b  ^TelaimptTfcfla 


Pra^^cila  cftueluta  texcnte  uitamea:  tdum 

a  Hn  iuueiitute.  b  T  Cicebam.         tMorc  infirnii, 

qui  finiii  vcl  muiaii  fperat  tnlirmi- 

tatcm  (iiam  niut.iii  n.-tcmpon«. 

adhuc  ordirer  fuccidit  me :  de  mane  vfcj;  ad 

a  f  O  dominc.      b  «lEt  de  nofle,  fpera.  vfqur  ad  ir.a.     i.iit.ut 
lob  qa  iii  die  exiicftalvit  noAcin  &  eeonuerro.vtaiixius. 

vefpera  t  finics  me,  (perabam  vfi^j  ad  mane, 

a  ISed.  b  fOmnipotens.  c  ^Omnia  ccmroinuen<i  d  •  Nonfolum  carnes. 

e  Tsufpenliue  dicit;  Qjali  aui  mane 
^  aut  velpfte  dil  is  mihi  rtnem. 

quafi lco  fic  contriuit  oia  ofia  mea.  De  mane 

a  fHocdicebam.     b  TAdmai-mcla. 
initjViefcam  percipiat. 


rum,&c.  4«  Ifichius  Prxfcn  '-^ 

8  tifxculoquafi  rabcrnaculo  ^ ' 

9  vtimur.  Siccnim  Ifaiasap- 

10  pellauitdiccns.QLiicuirgo- 
ncratio  mca.  ablata  &  con- 

1 1  uolutacft  arnequafitabcr- 1  a 
naculum  paftorum  .  Non  ^' 
crgo  tranfitunivel  dcciir-* 
fum  eius  ignoramus,diui- 
tias  congregantcs ,  vel  do  • 
mos  a;diricantes,  fed  quem- 
admodum  Paulus  aitinte- 
damusquia  tcmpus  brcue 
eft ,  vt  ementcs  ficut  non 
ementes  fimus. 


f  vfcT;  ad  ueljiera  finics  me,  ficuc  t  pullus  hirun- 


vndc.  Viri  impij  &  dolofi 
non 


f     Sicittpullu!  himndinisy&c,  , 
•it     Thcodoretus  .    Leua-  ,„, 
tusnjorbo  &  rcftitutusvi- 

tx,ait  imitaturum  fe  auiculas,&  lcmper  Dci  laudes  can- 

taturum. 

•  «^  B^fpondebit 


NICOLAVS  DE 
LYRA. 


^1^'trHm  autem  ifla  diesfuh  ET^echiafueritma 
ior  quam  tila  <jux  prolongata  fuerit  temporc 
lojue  di3um  luti  lo/ue  cap.  i  o. 


♦  primo  pTicmittitur  tituluscum  dicitur :  Scri- 
ptura  ,&c.fecunddtra8atur,cum  dicitur : 
Ego  dixi.  Et  diuiditur  in  duas  partes,(]uiapri 
nio  E^^^echias  recolit  anxietatem  animi  in  fjua 

Dluifio.  fucrat.fccundb  bonum  quod  Deus  fibipcr  IJa- 
iampromiferat,'bi:Tu  autem  eruiJii.Ctrca  pri 
rnum  dicit. 

I  In  dimidio  dierum  meorum.  Tunc 
tnim  E\echias  erat  in  trigefmonono  anno 
•pitie fuie .  Quod  fic  patet,(juia  quario  I{egum 
decimdoBauo.a.dicitur  quod  E^liechias  erat  vi 
gintiquinque  atinonim,  quando  regnare  capit^ 
&  vigintinouem  annis  regnauit ,  fimtd  iun- 
{llfaciunt  quinquagintaquatuor  annos,  a  qui- 
tus  /i  fubtrahantur  quindccim,quibus  regna-^ 
uit  poSi  iiifirmitatem  ijlam ,  remanent  trtgin- 
tanouem  ,  &  fic  crat  in  trigeftmo  anno» 
quando  infirmatus  fuit :  quod  efi  quaft  mc- 
dium  yittt  hominis  fecundum  curfum  na-. 
tur£. 

X  Vadam  ad  portas  inferi .  /«  Hebr^o 
habetur  S)KK>  Jcol ,  quoi  altquando  accipitur 
pro  foffa  vel  jepulchro  ,  &ftc  accipitur  quan- 
tum  ad  corpus  E^chix.  .Aliquando  autern  ac 
cipiturpro  inferno ,  &  ftc  accipitur  quanlum 
ad  animam  eius:  ^ccipiendo  tamen  infernum 
pro  limbo  patrum,  &  ideo  non  dicitur  hic  ad 
ininfernum,led  ad  portas  inferi,  quialimbus 
ille  afandis  dicitur  ejje  in  parte  fuperiori  in- 

^  ferni. 

3  Quarfiuirefiduumannorummco- 
tttm,(yc.ideji  mecum  ctnfidirabam,  quotan' 
nis  pojfem  viuere  per  naturam. 

4  Dixi. 


4     Dixi.  jiudito  verbo  Ifaia:  morierif . 
tu,&c. 

y    Non  vidcbo  dominum .  idejl  te 

plum  domini. 

6  In  tcrra  viucntium  .  mteremnes; 
uentes.t\on  afpiciam  homine  vltra,&C 
in  pr.ffenti  vitJ. 

7  Et  habitatorem  quictis .  idefi poptt- 
lum  regni  rnet  babitamtm  in  pace  mortuo 
Senvacherib :  hoc  dicebat  ET^cchias  ,  quia 
iam  Ifaias  fibidixerat  hoc  atite  ruinam  Sen- 
nacherib  &  liberationem  ciuitatis  ,&  pa-- 
puliy  vt patet  capit.  pt^cedenti :  &  ideo  gra- 
ueeratE^^echiteUludbotiumtempus  non  vi- 
dere. 

8  Gencratio  mea  ablata  eft .  idcjl  non 
habeo  filium  mibt  fuccedentern  in  regno ,  & 
hoc  conjonat  diSo  Hjib.  9al.fupra  pofito,  quod 
non  htibebat  adhuc  fiiium, 

9  Etconuoluta  cft  ame.  neextendmr 
vlira  per  genc'  aiiones  fnturas,  fiiut  p.%lLth,n 
plicatifm  nonextenditur. 

10  Quafitabcrnaculapaftorum.SMoi 
quatido  t}iutant,(ocurn  deponunti^  pUcant  ad 
atibi  portandum 

11  Prxcifa  cft  vclut  a  tcxcntc  vita 
mcardum  adhucordircr  fucci  Ju  mc  : 
dc  mane  vlque  ad  vcfpcram  fiiiics  mc, 
fpcrabam  vfquc  ad  nianc,quaiilfo  DC 
contriuit  omnia  ofla  mca.  Dcnunc  \lf 
quc  vcipcram,(Scc..'a<-//  tn  nicato  /  rjteljus 
fui .  Jicut  tela  aLiquando  Jiinditur  a  texeule  , 
dim  efl  adhuc  in  ficri. 

12  Sicutpullushirundinis  ficclama- 
bo.  clamansftopajin  rciipj 


^  Figura  fecundum  fecundam  opinionem ,  in 
qua  qu^libct  lineafedt  vnamboram. 


0  Mcditajor 


34' 


Ifak  Cap.XXXVlIl.        342 


4 

A 


:rc 


ice- 


a  l{efpondibit  lnihK 
Qiiod  erraiii  emcn 
dabo,tueftofideiuf 
for  &  piotcdcr.^^o 
ejleiiim  voUmis  requc 
curtentisjed  Dei  ■tnl^e- 
rentii.  4 

b    Ctim  /p/f.Hcc  mi 
hiiufie.q.d.nihilre  b 


TAd  Dcum.  3  Ttn  domino.  b  f Gimita  cempunAui. 

clinis,{icclamabo:meditaborvtcolumba.  Atcenuatifunt  i 

a  ifAddominuai:vndeauxilium.  b  f  Violentiam  rniirmitjtis  vltra    j 
^    ^    ,        ,  ,  ^^/iiescorpoiis    c  1i'lus>jM,->nipoffijntmerua. 

oculimci  "-•=■• 


t  rcfpondc  pro  me :  quid  dicam ,  t  auc  cjuid  refp< 

T  Velfecenm.  ^r  AlijRcputabo.  j  ^Etiam  inSdcles 

mihicum  ipfe  f cceiit  ?  t  Recogitabo  tibi  dmnes  annos 

a  f  De  ftatu  humana:  vita:  philofoj.hatar  iam  fecurus. 


ftfnere^&fpsQTfor  d  mcosin  amaiitudineanimiEme^.  pominerjicviuitur, 
teuicxorarequife 


a  f  Fiagilis^  caduca  viia  &  mifetiis  plena.vt  (cilicet  facile  cadat. 

b  tSeueritate  IU3,  &  culpa  inea.    c  ^mc.  d  TMiferirordia. 


citquodvoluit.         fi^intaIibusvitafpirituspiei:Corripies,mectviuificabis  1°  tufis  fubu( 

C     \eCOgitabo.QnOa  fsalutem&vitamdando.  a  fPercufloenimAdyiiopaxeratinpopuIo.  I  I    qUlbUS  fan 


h    Suprr  -vulnus  eius.  D 
AiuntHebrei.-f  Sin  t  Sum. 
vlcus   fonare  non  '^«'^""«« 
vuinus.-quodAqui'""'* 
ia   &    Symmacus 
morbum  .regium  ^^j,.,j,^j. 
mterpretati    funt :  hi,&iic«q4 

7  Ali; ,  non  vlcus  fed  «lixu. 

8  apoftema  fufpicati 

9  funt,quiiuxtaarte 
medicorum  ficcio- 
ribus  ficis  &  con- 

10  tufis  fubueniatur. 


ics  in  fu 


prxtciitumcftnon 
adiuuatfuftinente. 
Vndefinltacil  Epi- 
curi  fentcntia  ,qui 
allerit  recordatio- 
ne  prsferitoru  bo- 
Borum  mala  prx-  c 
frntia  mitigari. 


B 


merccceinpaccamaritudomeaamariflima.  Tuautem  ^^  perficiemcutispro- 

i  f  Coitigendo.     i  Perflagella.  b  TModo  in  infetno prsfentis  vit«  vel  futuii.    ^^    UOCltUr  ;    nCC  (pcr- 

^.  c  TNememineris.       14  nendamede  mcdi- Eccl.jS.ai 

cruifli  animam  mcam ,  ut  non  pcriret ,  proiecifli  poft  ter-  1 5  cinam ,  cu-ii  Dcus 

a  ^Velfenfumtuumvclineuni.  b  T  Nicgo  afpiceiem.ea,  fed  tuaiu  mifericoidiam  l6    feCCritCam. 

t  ■  h  .^      .  c;RTobifemeIdat»n.t!.  ^      BafiliuS.Omne  in  regulis  ft,- 

gumtuumomniapeccatamea.  ^uianonmrernusconii-  17  incolumitatis  fux '■"*  difputa. 

3  In  infeino  autemquis  confitebitur  tibi!  fLauaando.   b  ^^Diabolu».  fDCmhahprprn  ma   '"    'ffrog. 

tebiturtibi,nequcmorsIaudabit  te:nonexped:abuntqui  18  nibusmedi  "'"""' 

a  ^Quiomninodaranati.  b  l^  Infcrni.     c  Tfilij  libeiationem  quidi.it:   Egofumvia  Tcriias  St 

vita.     d  «rNuncpiotcftione  tua. 

dcfccndunt  in  lacum  ucritatem  tuam .  Viuens  uiucnsipfe 

a  5^In  fuiura leqiuc.  f  Laudando.    b  ^Libeiitus  abholl  busgiatias  ago. 


C  TH'^""*  "  Pauid. 


a  I^IIlis  quos  poll  genuit,  quia  lunc  non  faabrbat  tilios.    f  Cultum  verz  leligionis. 
^b  l^Ergo,  _       e  ^AbAITyiio  a  raorteanimc. 


icorum,  £ 
plane  iumetorum 
fimile  fit .  Omnes 
19  autcmpcnitusquae 
30  abillisproficilcun- 
2i  tur,vtiUtatcsfuge- 
22  re,  liominum  eft 


j.m 


b  fOiibolus. 
•»"•"  •""•D"'"    .      .  .     I    •     s  1     •  _  O    _  I  II-.. 

d  In amaritudtne  ani 
wx.q.d.Ethietiam 
in  amaritudinc,  qa 
prarfens  tribulatio 
nihilbonipra:tcriti 

icntit.&fcmpcrhu     confitcbiturtibi,ficut&  egohodie:  patcrfilijsnotamfa 

mana  fgUcitas  ali-  g  —■  ■•       — "     .     .,.*■..,       „r  .... 

quibus   afpergitur 

auerfis. 

•j<    Bcrnard.Olim 

prasdidum  eft ,  & 

nunctcmpusimple 

tionis  aducnitjEccc 

in  pace  mea  amari 

tudo    amarifiima. 

Amarapriusinnc-     taplafmarcntfupcr  vulnus  cius,6^ranarctur.  EtdixitEze-  *^  porisfui,quamre- 

cemartyrunijama-  "      *■   ,  ^(iifi„onPioteion.Amecnimhicdirtafuni.iuamdef3nitate&ontionepr«cefreiupt.  cupcrauerat,  iUi  ac 

riormconflictulK     chils  :  Quoderitfic;num,quiaafccndamindomumdo-       ccptam  tuUt.fcd ad 


rx"       -   n  c  •  r     o    n./  t  ^^  valdein  fuafcntcn 

cietucritatcmtuam.  Dominclaiuummctac,&  Plalmos  14  tia  pcruicatiu.  Eze- 

a  fEgo  8c  populus  meus.laudant  vfque  ho  die  ludii ;  &  fi  non  ptofit  illis.  2  J    chiaS  mafTam  ficO- 

noflros  cantlbimus  cundisdicbusuitrEnoftr^in  dSmo  \l  qrm^^^p^JLciSuam 

^Coide,    a  •rFimulistegis.    b  <r  Vt  Dci miiabilior  eiret  potentia  :  Motbo enim legio Te cundum  f^n't  t'^ C 

Jymniackainlabonbat,  cuinocent  omniadulciavcliaAa.vt  aiuot,velguftata.  lamtatlS  lUX  CauS^ 

domini.  Et iufTitlfaias,  ut toUerent  mafTam  dcficis,  &  ca-  ^^  fuiflearbitratuseft, 

a  TDominoinfliaum:noncorpus  totum.  IlCqUC  laiUtCm  COC 


mini? 


manuncinmorib. 
domcfticorum. 

c    Qwa  «onj«/mi?/yco^/Fjf6if«r.  Slncfincdamnati.ncquc 
in inferno  poenitentia  agunt,  neq;  laudes  Deo  rcferunt. 
f   Fiucns  viueiist&c.lion  infernus  vel  mors. 
g    Taterfilijs.  vndc:  interroga patrem tufl  &  annun.&c 

h  Super 


Dcigloria,  ctqdfi- 
/  coscrcaflct,gratia- 

ru  aftione  adducit. 
•J<  Procopius  . Cum  miraculum  cdcrc ftatuiflct  Dcus, 
ficdm  iUi ,  qua;  vulncrum  dolorem  augeremaxime  Ib- 
let,  inremediumtradidit,quopcdevtens,intcmpluin 
poftea  afcenderc  valeat  profitetur. 

#  Cap.     F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I    Mcditabor.  i«  gewj«i7>Hj  OT«/r«. 

z     Vtcoiumba^  qn*  hahetgemi  um  pro  cantu. 

}    Attenuati  funtocuU  mci ,  &LC.quia  exdiutim  attentione 

oiulorum  ad  aliquid  debilititur  virtiis  vt/iiia. 

4  Domine  vimpatior.  ratione  infirmttatis  ad  mortemme 
ducentis. 

5  Refpondc  pro  mc.  Sic  efi  in  Hebrxo,  Cf  in  libris  correBis. 
quaft dicat non pojjum  mortemeuadere,nt[i  negotium  meum  acci- 
piasfuperte. 

6  Quiddicam.  cretfronweo. 

7  Aut  quid  rcfpondebit./Jf«t.^^«/Mj  luto  qttaft  dicatnon ha 
beo  de  faciisfuis  contendcre. 

8  Cum  ipfe  fcccrit.wc  creando.  Fel  aliter:Q\.\m  ipfe  fcce- 
rit:  hanc  infirmitatem ,  fuo  iuHo  iudicio  mioi  infercndo  fro  dcliciis 
mas:  &  idto  non  habco  nift  illa  refcrre  humiliter  coram  ipjo.ideo 
'ubditur:  Recogitabo,5f  c. 

9  Dominc  fi  {ic,6cc.vt.f.conflitutus  ftm  in  tali  anguflia. 

'  o  Corripics  mc.i.corripias,ita  quod  hxc  infirmitas  nonfit  mi 
hi  ad  mortem,fed  ad  correHionem, 

» t    Et  viuificabis  tnei.viuifices,lkbr£i  etiim  nonhabentopta 
tiiium,fed  loco  eius  vtuntur  futuro  indicattui. 
I »     Ecce  in  pacc/.  tempore  pacis  mihi  annuntiatx  per  ifaiam 
.fuptr  deietiionc  Sennacherib  deprnpinquo  futura. 
'j    Amaritudo  mca  amariflO[ma.'.<j»MWrtt(fo  mortismihi 
i»iminenus,nifi  tu  iuues  me  valde  angmentabitur,eo  quodper  mor- 
tempfiuabor  ab  affecutione  &  beneficio  diHipacis. 
14    Tu  au  tcm.  Hic  confequenter  ET^cchias  recolit  beneficium  a 
I^^ofibiprttfiuum  de  prolongatione fux  vitx,dicit.  Tu  aute  crui 
iii  animam  mcam.  ideft  vitam  meam, 
1;     Vtnonpcrirct.pcwo^cw. 

1 6    ProicciUi  poft  tergum ,  &c.  qnafi  nolens  ca  videream- 
filiits  ad  puniendum:&ltc  yiuiftcajii  me,nonfolum  corporatiterfed 
"'!!'>  fltruualiter. 

17  Qiiia 


17    Quia  non  infcrnus  confitcbitur  tibi.  Pofl  morteenim 

notthabttlocum  confeljio  peccatorum. 

iS     Non  expedlabunt,&c./.in/cr««»»  damnatorum. 

1 9     Vcritatem  tuam.  idtfi  effc8um  tu<e  veritatis  quapromift' 

fit  falutem  humano  generi  pcr  Cbriflum ,  quia  non  eduxit  illos  qui 

ibi  dctinebantur. 

2  o     Viucns  viuens  ipfc,&c.  ad  confefflonem  enim  peccati  re- 

quiritur  vita  prxftns,quia  nun  habet  locumpofl  mortem,vt  diHum 

eil.^d  confeffionem  laudis  requiriturvitagratiie,quia  nonefifpe- 

ciofa  laus  in  aure  peccatoris,  Ecch  5  .b.ideo  duplicatur  ly  viuens. 

11     Sicut  &  ego  hodie.  confitebor  vtroque  modo .  Fecit  eiiim 

hanc  orationepofi  conualefcentiam  deinfirmitate,vtprfdiiium  efl, 

2  2     Pater.  fcdicet  quicunque  de  populo  Ifrael. 

23  Y\\\)S.lciicetfuis. 

24  Nota  facict,&c.  quafanafli  mcficut  dixifliper  Ifaiam,  & 
hoc  narrjbunt  patres  filijs  fuis  adgloriam  tuam.  Et  quia  ET^chias 
femper  iiidigebat  diHino  auxilio  etiampo§iJanaiioncm,ideoconclii 
ditinfine. 

2  5     Domine  faluum  me  fac.  quia  ex  te pendei  falus  corpc-^ 
ris  mei  &animx. 

26  Cundtisdicbus.'.  inaliqua  parte  duorum  fingulorum . 

27  In  domo  domini.  vbi  cfl  locus  dcputatus  orationi,  &fic 
oralio  cxtern  paribus  efl  magis  exaudibilis  ibi  quam  alibi. 

28  Et  iufiit.  Hicpomtur  executio  fanationis  E7^chix,quetame 
ordine  tlpotisprcccjjit  oratione  pr^diciam,vt  patet  expreccdentib. 
&  ctiam  exfequentibus.  Dicit  igitut:  Et  iuflit  Ifaias  Vt  toUercC 
maflam  dc  ficis,&c.  Dicunt  aliqui  &fatis  apparenter.qmd  em 
plajirum  de  ficis  de  naturafna  erat  aggrauatiuum  illius  infirmita- 
tis,&  ideo  iuffit  propheta  apponi. vtfanatio  mirabilior appareret. 

29  Et  dixit,&C.  Ifiud  refertur ad  illud  quod ponicur  fupra.  H  c 
autem  tibi  eritfignum,vbi  propheta  refpondet  ad  quxlitonem  E'3^- 
chix  hicmotam.Scriptura  enim facra  non frmper  obfcruat ordimm 
temporis ,  fedfrequenterprius  diHa  velfaiiaponeriusfiribuntuT, 
&  econuerfo. 

ADDI- 


343 


Glof  ord.  &  Nicolal  de  Ly  ra 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

5  8.  vii  dicitur  in  foHU .  Hic  confcqucntcr  datur 


Jncap 
Cgnum  mirabile. 

Z.j(xr  commitnis  expofttio  doaorumfanaornm  ctrca  bocjtgntm 
faaim  E\echi£  fit  conformis huic  quod  exponiturtn  ponilla^mul 
ia  tamen  occurrunt  in  hoc  maxim-t  admiralione  digna,proHt  in  ad~ 
tlitionc  ftsper  ^.l{eg.20.cap.  vbidehoc  eodem  figno  ftmiliter  tra- 
Halurfuit  largt:  oftenfum.  vnde  ad  prxdiHas  aimirationes  tullvn^ 
das,&ai  veritatem literxprout plant-fonat profequendamjalna 
femper  fanHorum  autoritate  &  abfque  ali<]ua  temeraria  ajfcriio- 
ne,hoc  fitnum  aliler  videtur  exponendum,  prout  ibidem  plancfuit 
declaratum.yideibi. 

A  D  D  I  T  I  O     II. 

Jneod.cap.vbidiciturinpo^illa.Etdixit  Ezcchias. 

Licetfrequenter  in  facra  foiptura  nonjcruetur  ordotemporis. 
vt  dicitur  in  poflilltt,tamen  quod  cjuxfiio  iam  determinata  &faiif- 
faHaflatimfine  medio  itcretur ,  r.on  recoto  me  viai[fc.  vnde  de  hoc 
auod  dicitur  hic:Dixit  Ezcchm:alitcr  vidcrur  po0c  exponi.  ^ 

C  A  P. 


toaoia. 


XXXIX. 
t^ternpo 
re  illo. 
Superi- 
us  di- 
dueft, 
quia  Afaraddo.Sen 
nacherib  fucccffit, 
quiimperabat  Af- 
fyrijs,  &  Babylo- 
nijs.hicautemquia 
Merodach,  quimi- 
fit  nuntios  ad  Eze- 
chiam  illo  adhuc 
viuente,rex  erat  Ba 
bylonioru.Sedduo 
r^na  erant ,  &  ilic 
pr^erat  AflyrijSjhic 
Babylonijs.  Ferunt 


CAlialiten 

tAoridich. 


XXXIX. 

a  ^Afiyrio  inteifeao  Ezechra  fanato, 

N  tempore  illo  mifit  Merodach  Balada 

a  TEpifto'a». 

filius  Baladan  rex  Babylonis  libros  6^ 
munera  ad  Ezechiam .  Audierat  enim 

a  fOblationcmrounerum  ,&fan:tatis  congtatulatione, 

cjja:grotaflet  dc^conualuiflet.  Lastatus 
cii:  autem  fuper  eis  Ezechias,  &  often- 

a  tSciundum  Epiihanium  piaEclatam  doniuui  inqua  fcpdicban- 
tur  corpora  rcgum.     b  «jThelauros  ?<  vndiijuc  atomsta  multa. 

dit  eis  cc'ilam  aromatum,&:  argcnti,&  auri&odoramen- 

ICellaria. 

torum&unguentioptimi,  &:omnes  apothecas  fupelle- 
dilis  fuXjS^T  uniuerfa  qua:  inuenta  Tunt  in  thcfauris  eius. 

a  f  Rc.x  quelibet ,  Hor^i  vel  Hcbraica  confuetudine. 

Non  fuit  uerbum  quod  non  oftenderet  eis  Ezechias  in 

irtn  thefautis  luis 


344 

ijuod  fciendum,quod  vbi  nos  habemus  hocintcrrogatiutm  ,fci!icet.  D 
Qiiod  erit  fignum?m  Htbr£o  habeturh^c  di£lio  m  mah. 
Qita  vn )  modo ligmfit-at  hoc idcm  quod in  translatioue  hOjirj,fci- 
licet  interrogationim  de  ftgno habendO:Al'0  modo  hicc  diclio  mab 
accipitur  comparatiul  feu  admiratiui  fti.ut  /A;;Quam  dilcda  ta 
bcrnaculatua:  vti /ocoquampowiiM)'  hMdiHiomzhC^  eji 
fenfusiSunt  valde  dileili) vet  mirabihter  dilcBa.  Et  ftniitis  diBio, 
fcilicitmah&fuhccdemfcnfuponituribi:  Quamdulciafau-  ■ 
cibus  mc\s-&ibi:  Quambonum&quamiucundum.eir 
in  multis  atijS.Fnde  in  hoc  loco  Imc  diHto  Mah  non  vidctur  tramfe 
renda  fub  primo fenfu,fcilicct  interrogatiuo,fedftib  fecundo  ftcjci- 
licet.Dixit  Ezechias.  Qwdfigmm  quod afce/idam  in  domuin  do 
mini,  tdeji  quam  rmrabitefeu  notabile fignum  efl,  quod  datur  milH 
adhoc  quod  afcendjm  in  domnm  domini .  Etjic  verba  E^^^chix  iti 
hoc  tocopofttanon  ftgnant  quxflioncm  feu  pctitionem  figni,  cum 
iam  itlud  babuerat ,  fed  patius  ftgnificant  acceptationem  ftgni  iarrt 
datifcu  admirationc  ds  tantoftgno:&fic  lu  narrationes  inproprlo 
loco  ponuntur.  > 

fanitatem  &  figni; 
magnitudincm  of-t 
fcrtur  alia  occafic 

1  fuperbixrquamvt 
prudcnsDeicultor 
dcbuit  vitare ,  nec  ' 
diuitias  quas  Dco 
tribucnte  poffidc- 
bat,  alienigenis  mo 
ftrare.  Nosquoq; 
fecundum  Tropo- 
logiam  non  debe- 

2  mus  iMargaritas  aa 

3  te  porcos  poncre , 
nec  fanftum  cani?* 
bus  dare.(i«i  enimfi 
delis  eji,jpiritu  abfcoH" 
ditnegotia.  Qui  ve- 
ro  lioc  fecert ,  vir- 
tus    illius  enerua- 


autem hiftorix    cp         » irinthciautpsmis.  „  .  '""^    •■•"--'   »...w— .. 

Merodach     patcr  ^  do'mo fua,  &  in  omni  poteftate fua.  Introiuit  autem  liaias  4  tur,  &peritpoftcri 

X7,u...u.^ — c^r        rophcta  ad  Ezechi£  rcgem,  &  dixit  ei:  Quid  dixerut  uiri  JS^oVcTn  muS 

.  1  Duo<,u.t.t.        b  ^7J-^;td;teUXa^'^°"'" '''"""";"'•  bremred.siturmol5;^ 

ifti,&undeuenerutadtc?EtdixitExechias:Deterralon.  5  hcicm 

a  fN6nrticit  «d  l3'Handura  Deum  prol^gno.     b  •  Q^ac  potcnti fli ma  '"»       ** 


Exod.  Tf.t 
Indic.j.a. 


Nabuchodonofor 
fuit,  quircgnailla 
fubiugata  vniuit. 
Veneruntautnun- 
C  tij,quiaportentum 
infolevidcrant,  & 
aftronomi  erant,&: 
arte  fua  cognolce- 
re  non  poterant.  vc 
ncruntergoinleru 
falcmvthocapro- 
phetis  &  fapicntib. 
difcerent.  Tradunt 
Hcbraei  ideo  ajgro- 
taflc  Ezechia ,  quia 
poftinauditam  vi- 
doxiadominolau- 


einqua  uenerut  ad  mejdeBabylonc.Etdixit:Quiduiderut 

*^         *■  a  ^Pmiofa. 

in  domo  tua?  Et  dixit  Ezechias.Omnia  c^x  in  domo  mea 

a  ^Mirabilis. 

{untjuidcrunt .  Non fu it  res, cjuam  non  oftenderim  eis  in 

a  ITuquifectct»  ali-nigciias  iruelafli. 

thefauris  meis.  Et  dixit  ifaias  ad  Ezechiam :  Audi  verbum 

%  5^Prxdicit  pocnam  fcelcris. 

domini  cxcrcituum:  Ecce  diesueniet, &  aufereturomnia 
qua:indomotaafunt,&quasthefiurizaueruntpatrestui 
vfq;  ad  diem  hac  in  Babylone.No  reUnquetur  quidquam. 


des  no  cecinerit,  fi- 

cutMoyfesfubuerfo  Pharaonc,  &  Delbora  interfefto 
Sirara,&  Anna  nato  Samucle.vnde  frapilitaiisfuac  com 
xnonitus  cft  per  infirmitatem.Rurfumque  poil  corporis 

fani- 

MICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXXIX. 

N  temporc  illo.  Toflquam  defiripta  eft  ET^echi^  mi 

rabilisfanatio,  hic  conjequeler  dtfcribitur  ex  hoc  con 

furgens  elaiio.Etdiuiditurin  duasp&rtes:  quiaprimb 

_______  hiiiujmodi  ctatio  dejcribitur ,  &  fecundo  rcprimiturj 

Diuifio.  Introitu  autcm .  Circaprimumfciendum,  quod  Babylonij  circa 
curfum  Jiderurn  erant  intenti .  ynde&  aflronomia  ibidem  primo 
fuit  inuenta,  fciticet  in  Chald^a,  cuius  Metropotisefl  Babyton,  & 
ideoquandoperceperuni  retroceffionem  folis  pr^diciam  contra  cur- 
(um  naturf,fueruntfolliciti  querere  qualitcr  hoc  accidcrat :  &  cum 
audijjent  hoc  accidiffe  in  fanaiioneET^chie  ,  de  conftlio  fapientim 
rex  Babylonis  mifit  tibrosj.literas  ad  ET^cchiam  adfciendim  de  re 
troceffione folts mirahili,fecundum  quod dicitur  i. Varat.ir.g.  vbi 
dicitur,  quod  nuntif  regis  Babylonis  miffi  fuerunt  ad  E-:^chiam,vt 
interrogarent  ipfum  deportento  qued  acciderat  fupcr  terr.im :  & 

mifit 


b  Et  in  omni  potefta  . 
teftta.  Inthefauris 
domusdomini,in 
quo  prxcipue  of- 
fcndit.  Hoc  cnira 
non  crat  poteflatis 
eius.lamtamcnde 
valuis  iUis  tepli  au- 
ri  laminas  tulcrat. 
C  In  thtfauYis  e.us. 
Tacet  dc  thcfauris 
domini ,  metucns 
rcprchendi  ,  quod 
fcilicct  oltcndit  eis 


quodcunque  haberet  inpotcftatetempli.fcilicetfupdlc- 
dilcm :  vnde  infert  Ifaias:  Audi  vcrbum  dommi,  &c. 

^  Erunt 


ntifit  munera  in  jtgnum  rcuercntix. 

1  LxtZtusctt.,Scc.Lctitiaincptaproccdente  exelationr.cxhoe 
quod  tatis  rex  &  tantus  &  de  tam  longinquis partibus  mijifjetjf 
bi  imntios  fotennes  &  munera.  vnde Jiibdiiur.  _ 

5  Et  oftendit  eis,&c.  Dicit  V^.  Sa.  ^  nonfotum  olkndit  eis  di- 
uitias  regnifuiadfuamiaHantiam,fed  ttiam  caquefccretijjime  & 
rcucrcntiffimeferuabantur  in  tempto,fcilicctfacram  vnHionem  re- 
gum  &  pontiticum,tabuias  teflimonij  &  lcgim,qucnon  erant  Gcn- 
tibus  oflend€nda,&  hoc  notatur  cumjubditur  :  Non  fuit  vcrbu, 
&c.£f /«irfirw»'.  In  omni  potcftate  fua. 

4  Introiuit.H/c  confeqututer  reprimitur  dic!.:  clatio  per  repre- 
henftonem  prophet^,cum  dicitur:Qaid  dixcrunt  viri  ifti .  \on 
qu^ftuit  ex  ignoranfia,quia  totum  eratftbi  a  Dto  reuelatum  ;fed  vt 
exrefponJioncE:(echi^conuenientiusarguereteum. 

5  De  teni,8iC.q.d.hovmI}ifuit  ad  magnm  gloriam:&  ideo 
oflendi  eis  totius  re<ini  magnificentiam. 

6  Ecce  dies  venict,&  aufcrcnt.&c.7/?«^/«Jf  coptetu,qmnio 

T^abui  ho-    ' 


M0ll.ALJTE1{.  rcgcBabr^lonis,quimifitnuntios&litcras.idEzcchia:ex 

1 1    In  tempore  illo  mifit  Merodach  BaladanfiliuSj&c.Vcr  illum      qua  miffione  Ezcchias  licct  cflet  bcnus  &  iadus ,  tn  tuic 

r^cra  1  mvanam 


34y 


Kaix  C; 


^  a  Et  erunt  ennuchi.Ti3.diint 
A  HebrJei  hoc  impletum  cfle 
in  Daniel  &  eius  fociis,  qui 
capto  loakim  filio  lofuc,  a 
cum  fuo  populo  funt  capti 
&  in  Babylonem  dudli ,  & 
cunuchizati  vel  euirati,  no 
tamen  putandum  quod  eu 
nuchi  fucrint  corporc,  fed 


34^ 


ap.  XL. 

a  f  Caius  fententia  eft  firma. 

dicitdominus.Etdefilijstuis,quiexibuntde  i 

afDeftniinetuo. 

tc^quos  genueris  toIIent.Et  erunt  eunuchi  in 

...  .  ,       .  afluftus. 

palatio  legis  Babylonis.  Et dixit  Ezechias ad  2 

a«rluftuni.     tElt. 

Ifaiam:  Bonum  verbum  domini  quod  locu- 

,  ,  n_  1  aTAbAflytijs.     btR.eIigioni$. 

mcntc,(icntqmjecalirauaht  b  tus  eft. Et  dixit :  Fiat taiitum pax &  veiitas  iu  3    captiuitatis in  filios incfdif  tmtu™ 
propterrcgmmcclorunu  diebusmeis.  fegaudebat,fed  voUmtati  " 

b    Futtantumpax.Dchmt  dominiobuiare  non  pote- 

peccatumfuumcuDau.d  rat,  &ideo  mandataeius 

confitcn ,  &  iram  Dei  remoucre  a  poflcris,  aut  compati      gqnanimitcr  accipiebat  vt  feruulus . 

inpalatio r.^^is ,  vth.ibetur  Danid.i.  "  " 

2  Et  dixit  Ezcchias.Pfi?«««;r  enim  defua  elatione,C$ ftc  accepta 


OimMoyfcquidicit:  Di.  D 

mtiteeis  hancnoxam,  aut  dek  Exod.j».» 

nte  de  libro  quemfcriprt/ii.  Qi 

quia  non  fccit ,  propterea 

non  refpondetei ,  fed  con- 

uecfusadpopulum  dicit. 

Confolamini,&c. 

*    Ambrofius.  Non  vtiqj  ^"'•'•«•r 

iuftusEzechias  xrumnam  fabeS*" 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^Vabuchodonofor  rex  Babybnis  ternpore  Stdcchu  in  Babylonem 
tr.mjiulit  dc  Icmfalsm  quidq4derat  ibipretiofum ,  vt  babetur  4. 
I^e^^iimvlt. 

iEt  defilijstuisquicxibuntdc  ta  hocfultimpletuminDa^ 
viele  &  foctjs  eins ,  ^uifutnm  dtfcmne  regis  lud^e ,  &  du^i  in 
Bibylontmtepnre  !oakm,&  ihintitriti  &  eruiiii,  14  pofient  slare 

M    0   i{^^    L    j    T   £   {{. 

.  invanam3loriamelcuatus,%n2turdiaboIus,qui  mittit 
adularoreijdhomincm  vinuoriim.  cx  quorum  adula- 
tionc  in gloriam  crigir ur.Pcr  hoc aurcm  quod  Ezcchias 

g  odendit  cisthcfauros  fuos,  &  quxcuuque  habuitpretio 

""^  '  C  A  ?7 


uit  domnifementiamfnperfc  &fuper  regnimfuum.-propter  quod 
pena  ifta  nonfuit  ddata  vfqite  ad  tempus  lual^m  regis  &  Sedechie. 
quod  poflquamfibidiSumfuitper  ljaiam,refpondit. 

3  Fiattantumpax.  recognifcendoinbccbeneficiumdiiiinum 
deprxdiH-cpcsnx  dilatione. 


C  A  P.    X  L. 

Onjolcnmi.  q.d.  Quia 
rcxveftcrnoncom 
patiturvobis,con- 

folamini  Chriflo.Poteftad 

Gcntes  refcrri,  de  quib.  do 

minuspcrZachariam.  Ego 

ccngregabo  populnm  onentis,  et 

erunt  viibi  in  populum ,  (^  ego 

croillisin  Deum. 

'^  Procopius.  Quifuntifti 

confolatorcsrlpfinimirum 

qui  cofoiatorcm  fpiritum 

habetcs,  iftaaSaluatorc  au 

dicrunt.   Ego  rogabo patrem 

meum,  &  alium paraclctum  da 

:tt-  bit  vobis.  Qni  ergo  parade- 

"   '  tum  acccpcruntjDcipopu- 

lumnon  Kraclis.non  laco- 

bi,  no  ludzorum  dcnique, 

iedaliumconfolari  iubcntur.dequo  Zzchatiis,Gaude fi- 

!ta  Sion,quia  ego  venio  &  habitabo  in  medio  tu!,dicit  dominus.Et 
.20  'onfimentgenies  multa  ad  dominum  in  die  illa. 

*  Chryfoft.Punirinoncflcmalumdifccsexprophcta.q 

docctpoenaDconoscociliarc,  iraquedni  diflblucrchis 

verbis,c6folamini,confolamini  populu  mcu  faccrdotcs. 
j    a  Loqui.ad  cor.Ad  cor  loquitur  qui  moeftum  confolatur, 

ficut  dc  Sichcn  dicitur  :  Locutus  efl  Sichen  ad  cor  eius,  &  con- 

fUatus  eft  eam. 

<b  Jfr«/a/c7».Icrufalcm  a  Chaldaiis  &  Romanis  corporc, 


fa,fignatur  quod  virtuofusadulationibusdeccptusme- 

rita  fuamanifeftatadfuigIoriam:&  ficammittiteaper 

diuinam  fcntentiam.Matth.6.a.^»jc»  dico  vobisiectperunt 

mercedemfuam.  Et  Greg.Homil.  5  ^.Depradari  defiderant 

quithefaurumin  viapublice  portant.  ^ 
.^^  c 


X  L. 


Onfblamini    conlolami- 

^Fidclis. 

ni  t  popule  mcus,di- 

afEliachim  Scludzorum  fidelej.  vel  Apo- 
fiolr,&Gcntiumdo(totes.  f  Aliis.        , 

cit  Deus  vellcr .    Loqui- 

af  AblandeconrolandD.  - 

mini  *  ad  cdr  Icrufa.- 

a  TAtrinitia  &idololatila.  f  ludxos  &Ge»tiles. 

lem  ,  6^  adudcate  eam ,  quoniam ,  com-  4 

aTAff)iclio,ic  quicsieddita.     bf  A  domino  baptifmo. 


veliomart'  rio. 
b 


d  pleta  eft  f  nialitiaeius,  dimifslcftiniqui- 

•  t<iiua.        blQujlcitvoluntatcmdominifui,  anon 
tacit,  vapulabit  muliis. 

^  tas  illius  .     Suicepit  dc  manu  domini  du- 
plicia  pro  omnibus  pcccatisfuis.  Voxcla- 


&  anima,Ecclcfia  ^pcrfecu 
toribus  corporc  cruciata, 
animo  anguftiata. 
C    Malitiaeiiis.M.a.[iti3.affi.i' 
aio  ficut  illud  :  Siefi  matum  f  "°*  l^' 
inciuitate  q,  no  faciat  dominus.  J„cuai 
d  i>/?»//j'4c/Z.CaufaconfolaMarc.x.a 
tionis,  remifl[io  peccatoru , 
caufa  rcmifllonis  quia  fu- 
fcepitduplicia.Notandum,  ti.benlgne 
quodnon  foluunturpccca  '''*"*'''■' 
ta noftra,  nifi  de manu  dni 
fufcepcrimus  ca.Ncc  idem 
&  folui  pcccata  &  dimitti , 
cui  enim  dimittuntur  folu 
tione  non  indigct:vndc:  0/- 
mittuntur  tibi  pei cata tua.  Cui 
autcm  foluutur ,  proptcrea 
foluuntur,ga  purgata  funt 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    X  L. 

COnfolamini.  Inprxceientibus  huiuslthri,Ifaias  cummy- 
Hcrio  Clnifii  denuntiauit peccatorum punitionem ,  hic  conjc- 
queiiter  dcfcribendo  idem  my(ierium,denuntiat  iujiorum  confolatio 
nem.  £t  diuiditur  in  duas partes :  quia  primo  inducit  eos  ad  cxpc- 
'.andum  promijfa diuina,  i ecundo  magis  infpeciali profcquitur  il- 
U  ^^.cap.  Vrima  adhuc  diuiditur  in  tresfecundum  tria  ex  quibus 
'iducit  rationem  ad  dicia  promiffa  expcciandum:  Ouia  primo  indit 
■  n  hcc  ex  diuina  poteHate.  Secundo  ex  eius  charitate,cap.feq.  Ter- 
tio  ex  eius  veritate.  4 ^.cap.Vrima  in  duas :  quia  piimb  denuntiat 
^onfoUtoris perfonam,fecundo  declarat  eius potenttam,  ibi:  Qais 
menfuscft.  Vrima  adhuc  intres,quiaprim6  alloquiturpopulum 
vetbis co>,folaVvifs,fecundo denuntiat perfonam prxcurforis  , ibi: 
V^ox  damantis.  tertioperjoaam  Chriili  confulatcris,  ibi:  Super 
'nontem.Circa  prtmum  dicit» 


_    .,,       _^  ,       .     &folutaperpoenas. 

*  Cynllus.  Quemadmodumcharifilmum  filiumpater 
caftigans,pro  niagnopeccato,pcnalcuiflimapra:  atiiorc 
vidcmrfibiduplograuiorespoenasintuliflc,  quam  pro 
fcclerisgrauitatcfiliuscommerucrat:Sic  dominus. 

*  Ghryfoftomus.  IHcbcatusquihicpoenasluit,  vtpec- 
catisomnibus  depofitis,probatus  migret&  mundus  ac 

mfonshocprophcta  dicitquodfufccpitdemanudomi  u,„  , ,. 
m  dupl icia pro  omnibus  pcccatis  fuis.  popdl^ 

e    Vox  clamantis.  Huius  vocis  memores  ludxi  miferunt  lohan.i.c 
ad  Iohanncm,vt  intcrrogarent  cum:Tu  quis  cs  >  F 


1  M  o  it^a  L  J  T  E  l{. 

I  Con/b/awwi.Capitulumilludlitcralitcrcxpofui  dccon 
loiationcpopulj  fa^apcr  Chriftum  in  aducntu  fuopn- 
mo,qua:duplcx  cft,fcilicctcx  colIationcgratix,&gio- 
riaipcr  apcmoncm  ianux  c^lcftis.  ficutdiaturloh.i.b. 

c-xperMoyltn  duta  eli ,  gratia  er  ventas  per  lejum  Chisium. 

ico  diotur  hicbis ,  conjolzmini.  Semel  pro  confolationc 
jratis,<5cfcnicl  procoUationcgloria:  inapcrtioncianu? 


1  Confolaminiconfola.rep//Mr;;oc  verbum,  quia  promittit 
eis  duptice  cofolationem,f.in  bonis  tcmporalibus  &  Jpiritualibus. 

2  Loquimini.  vosprophet<c. 

3  Ad  cor  lerufalem.  iden,adconfolationemfideUum. 

4  Qupniam  complctaeft.  idcfi terminata. 

5  Malitiaeius.  qtiapeccatim  .Adx  perChriflumfuitamotum. 

6  DimiflTa.  quiaClmJlus  contra peccata perfonatiaattutitreme. 
dium ,  quod  loquitur  hic  prcphcta  de  futuroper  modum  prxteriti 
proptir  certitudincm  prophetia:. 

7  Sufcepitde ti\zm.ldefl,duplicemconfotationemperChrifiii 

pitcetinccllationegrati.e,  &  apertionegtorix  ,f,cut  propeccatil 
acccpit  duplicem  panam,fi  ilicct  corporis  &  anima:. 

8  Vox  clamantis.  Hicconfcquenterintroduciturperf.Haprccur 
foris,fcittcet  lohanms  Bapnflx  ,  de  quo  intettigitur  ad  literam  bxc 
fcriptura,vt  patet  loh.  i.&  Matt.3  .,ppter  quod  atiqiii  dceiores  ca- 
thotii  i  malt  vidctur  dicere  exponedo  Imnc  pajiu  ad  titi  ra  dc  reditu 

czleftis.  Et  iic  patct,qu6d  htuc  cxpofitio  non  folum  cfl  li 
tcralis,fcd  ctiamfpiritualis:proptcr  quod  dealiafpiritua 
lipcrtrafco,  maximc  quiaalijcxpofitorescommuniter 
cxponunt  hoc  cap.adlitcramdc  conlblatione fada  po- 
pulo  Iuda:orumpcrCyrum  rcgcra  Perfarum  quando 
dcditcisliccntiam  rcdcundiinluda:am:  Etcxpofitionc 
quam  hic  pofuit  dicuntcflc  myfticam  tantum,  fcdcon- 
trarium  ego  oftcndi  pcr  tcxtum  Euangcli). 


547 


Gloford.&NicoIaldeLyra        348; 


^  *   AuguOinus.  Dcfertujp 

A  &  folitudogcntnium  popu 

•t  Expurgate.  lus  cft,  vacua  cnim  timore 

Sermooe  de  d^.j  „^^0^3 ,  &  Spiritufan- 

yioiujapt.   ^^  carcntia ,  dcferto  com- 

parantur :  defcrtusenim  cft 

hic  mundus  ,ab  omni  cul- 

tura  fidei ,  &  timoris  Dci , 

pccfatorum  fpinisobfitus, 

fquallcbat  tanqua  agcr  iuj 

culrus,  nuUa  bonoruopcru 

foccunditarcm  affcrebat. 

iHCij.r.       a  Ouinisvakistxaltabitur.Qui 

fe  txaltat ,  hu.  &  qui  Jr  Iw.&c. 

Hoc  vfquc  hodie  in  dcfcr- 

to  Gentilium  Ecclefiarum 

damant  magiftri. 

*  Theodoretus.  Haec  vcr- 

ba  curluscuangclicaeprxdi 


a  t  Apoftoli. 


flohannit.  fChiifti.        b  riud*«  rel  grntiunj. 

c^^Bona  opcri(|uibu»clominusad  tusingirdiiiur. 

maiitis  in  deferto.  t  Parate  viam  domini,re- 

»  <iCogitat  onf<.     blChriili. 

dasfacifc  in  folitudinefemicas  Dei  nollri. 

af  iudiu!>  vcl  Gcniilis  humii>s  liu>plcx, 

fFide,  opcre.  Hj^«Eli  us. 

a  Omni«? vallis  exaltabitur , &  omnis  mons & 

n»   ui.TtiO';  bff^oriaiortuofa.     cf  Ail  fiilem  &  opcr.uioneir. 

coHis humiliabitur,&  erutpraua  in dircda. 

««Fetocla:     b  tMollia  &  minluct*-     c«ln  p-a:dicJtione  :  in  ha- 
piifmoquan^oaprrii  ftirica.li,&  lp'titiis  lup-rruiii  msnfit. 
df  Filius  de  quo  iiater:  f  xutge  gloria  i  ea.- 

&  a{Jx-ra  in  vias  planas.Ec  reuelabicurgloiia 

ai  jniudicio,  »clin  priinoaduentu.  b  Vi">iionon 
rpirltus  prius,  qpia  r^iri:uin  non  habebat. 

^  domin^&  vidcbit omnis caro  pariter q uod 

«iriopi:e.«.  iChnlii.  blMihi.      c«,Oiraia.         oiAdlu- 

dics  vr!  .'idomncs- 

c  osdominilocutu  eft.Voxdiccntis:Clama,et 

blfnuilis. 
b 


a  f  Homo, 


Foenum  nafccndo  habct  vi  D 

I  rorem:crcfccndodccorcm 

3  dcinde  florem  tandcm  ar- 
i     dore  folis  ficcatum  rcdigi- 

4  turinpuluercm  Sichomo 
pcr    a:tatum   fucccffioncs 

5  amittit  dccorem  ,  &  cadit 

6  in  mortcm. 

7  *  Augnftinus.  Totus  fple-  ^^^ 

8  dor  seneris  humani.hono  '^' 
res,diuitix,poteftates,triu-  '   ' 
phi,mina»,tumorcs,flos  foc 

9  nicft,multi  annitibividcn. 

10  tur  florcntisdomusaut  fa- 

I I  milicE,  in  coparatione  ^ter- 

12  nitatis.quafifloseftagri,  p- 
exiguotcmpore  tranfeunt 

13  flores.Cognouitergopatcc 

14  figmcntumnoftrum^qUiathi 


cationis  fignificant,cu  mo-  e  f^lxi:  '^id  clamabo?  Omnis  caiotfccnum,  15  foenum  fumus  &  ad  tepus 

■'  '  ' ,riuu..,t,  s,p-teiitia&c»taatmnia  vanrr.-TaniuiC.fcomn.aviiiitDs.     I6    florCrC  poflum',&  mifit  nO 

&Ccmnistgloriaeiusqua{iflosagri.Exficca  17  bis  verbumfuum,  &fecit 
tumelt  fa-num  ,  &:  cecidic  flos,  quiafpi-       '""'^  ""^^       "^  "" 


tcs  humiliandos  propheta 

dicat,&  vallesimpledas,  vt 

rccla  &  plana  fit  via  praedi- 
,      .     .^  cationi  euaneelicas. 
fSi'"     t>     Ei  vMuomnis  caro.  Dc 
B  primoaducntufubito  adfe 

cundum  raptusdicit:  Etyi- 

diibit  cmnis  caro. 

C  Os  domini.  Prophctaiqui 

prf dicauerunt  futuru  Chri 

flum.f.lalutare  Dei  noftri. 

d     Quii  ctamabo.  Non  finc 

caufaquxrit:  cum  cnim  fe 
t.Cor.r^.f.   fponte  obtulit,dicens :  £cce^^o»»/«em(:  populofuodura 
Ifomo  ftrnu  nuntiauit,&  nunc  idcm  metuit. 
*  "fo  d»"t.  g   on^nis  caro.  Qui  portat  imaginem  tcrrcni,&  vitijs  fcr- 

uit,foenum  &  flos  pr?tcrien.s.Q.uicuftodit  imaginem  cg- 

kftis  caro eft,  ied  qux cemit  falutare  Dci , qus  quotidie 

rcnouatur  fecfidum  imagincm  creatoris:  &  tandem  in- 

corruptibilis  &  immortalisgloriain  mutatnon  natura. 

Foc- 


iS<.-nlcniia.vita!ii  ri«fntfin'-ciillit. 

ritus  domini  fufilauit  ineo.    Verefoenum 


fDei  aofiri 
inanec. 


illud  fratrcm  foenonoftro, 
18  vcrbumcarofadiumeftno 

li  mirari,quia  foenumtuu,  , 
ip  idcft,carotuafadaeftpartiE 

ceps  ^tcrnitaris  illius,fadus 

cft  ille  prius  particeps  foeni 


m  asternum 


f  cftpopulus.  Exficcacum  eft  focnum,&:ce- 

-'luuentus  cjuTlciuit  vitiii,  prarcipucl  bidini.     b  fRcppjibit. 

cidic  flos ,  verbum  autem  t  domini  ftabit  20  tui . 

<r  aTAIias;Verb\im  Dei  manet  in  «ernum.   bTChriftura:  f  Ferbum  aUtm  domini  Vcr- 

vtnihilannu-ties.  niliquodabjpfohabes.  ,  ,     .- 

ii,^.-r  montem    ^YreKnm   ^^  Dum  Chriftuscum corpo- 
uper  montem  exccllum  ^^  refuo,quodeftEcclcfia. 

g     Super  montem  exceljim  . 

Greg.Qui  celefti  pra:dicationc  vtitur,ima  iam  tcrrcnorii 

opcrij  deierensin  reru  culmine  ftarevntantoq;  facilius  "^ 

fubdiros  ad  meliorapertrahit,quantopcr  vitcE  mcritum 

defupernisclamat.Illananqucvoxaudjtorucorlibetius 

penetrat,quamdicentis  vitacommendat:  quiaquod  lo- 

quendo  imperat,oftendcndo  adiuuat  vt  fiar.V^nde  in  le-  pdM 

gc  pra:cipitur  armu  dextru  &  feparatii  dari  Sacerdotib.    ^ 

«^  ^-  Ambro- 


'V 


M.u'hj.b 
Maro.a 
Liicaj.?.f 
loh.  i.c 


NICOLAVSDELYRA. 

captinitatis  Babyionicx,  tn  hic  ma^is  ludai^^^antcs  quantum  ad  ali- 
.*  quid,quam  Hebr.ti:qui  huncpajium  &  totum  cap.  exponuntad  ti- 
tera,  referendo  ad  timpus  Miffi^,  dicentes  ^  tuncfuperficies  terr^ 
habitabilis  complanabitur  diutnitusper  eleuatiomm  valltri  &  de- 
freffionem  mantium,  rt  fic anictis  omnibus  impedimcntis  ludd^ 
orbem  dijperfi  pojiint  facili^fr  in  ludtga  congregari,  &fic  exponut 
f  hic  dicitur.Omnh  vallis imple,&c.  Sed  deficiut duplicittr. 
frimb  quia  aduentum  Chrifii  dicut  futurum,qui  iam  tranfiit  in  pr£ 
teritum.  Secundo  quia  literakmfenfim  hic  accipiunt  1'ecudum  ftgni 
ficata  rccum,cum  dicitur :Oa\x\\s  vallis  imple,&c.  quod  nb  etj 
yerum  in  locutione  parabolicaJici4t  Indi,g.b.  cum  dicitur,  lerunt 
ligna  ad  arborcm  Rha.&c.  Senftis  literdis  ibi  non  efi  de  arbo 
ribus  materialibus  pcr  voces (ignificatis ,  qttia  ftc  fcripturaefjet  fal 
fa,fed  de  .Abimekch  &  viris  Sichem,  qui  ibi per  arbores  metapho 
tici fignificantur .  Quod  aut  ftt  hic  nietaphorica  locutio  patet  non  Jo 
lumper  dtBa  donbrumcatholicortm  ,fcdetiam  per  difia  !{a.Mo. 
dicentis. Non  afcendatfuper cor,qu6d in diebus  MefJite defi- 
ciat  aliquid  dc  via  buiusfeculi ,  vel  innouetur  aliquid  de  operibus 
fex  dierum,fed  ibit  mundus  iuxtafqlitam  viam,  &  per  conjequens 
r.on  efl  intcUi<!^eiidum,^  in  adutntu  Mejjitefiat  talis  coplanatio  mo 
tinm  &  vallium,  nifi  mtijltgatur  de  aduentuChriJli  adiudicitm, 
quia  tunc  innouabitur  murtc^^atus.Sed  ludai  hoc  modo  r.o  intelli- 
guftt,fed  de  aducntu  eius  in  mundum,vt  fatis  patet  ex  prtedi^is,  Igi 
tur  fequendo  fenteiitiam  Euangelifiarum,  paffusijie  exponendus  efi 
ad  itti  rarn  de  lohanne  Baptifia ,  &  eius  prxdicatione  cum  dicitur: 
Vox  clamantis.frff/2  lohannis  prxdicantis. 

1  In  defcrtO,irfe^  in  ludfa,  qu^e  dicitur  dejertum  ratione  diBa 
f  perius  in  prir,,  j  5 .cap.Et  quia  ad  liicram  lohannts incepit prxdi 
care  in  deferto  luda£,vt  habetur  Matth.j.a.vbi  dicitur.  In  dicb. 
illis  venit  Iohan.Bapt.prxdic3ns,&c. 

2  raratcVriedicatio  tnirn  eitis  &  juus  baptifmuserant  qu.tdam 
difpcfittones  populi  adfufcipiendum  de  propinquofidem  Chrifli  ven 
turi,  VI  paii  t  ex  decurfus  Euangelij.  Et  di. 

3  Viam  domini.(/M(iw«»w  ai  mandata  decalogr. 

4  Scmhas.quantum  ad  confiliaeuangelica. 

5  Omnisvallis./(if^/?«»«r//x. 

6  Et  omnis,Scc.i.fupetbus,  quia  ficut  diclumfuit  in  prin.huius 
librtjper  aduentit  Chrisii.fupeibi  diieiiifunt  &humiles  exultaii. 


7  Et  erunt  praua.  Idesi  bomincs  deprauatiex  cofuetudine  pcc- 
landi . 

8  Ind  i  reda.  idcfl  ad  re&ifidinem  rufiitix  reduBi. 

9  Et  afpera.  ide^  crudeles  Cj  duri. 

10  InviZS  ^{znzs.idelim(infuett4dinem  deduRi,  Ctcut  pattt  de 
Taulo,qnifaciusfuit  agnus  de  lupo.  Votefl  ctirm  hoc  aliter  exponi 
de  operibiis paenitenti<s,qu.e  videntur  dt4ra  &  i>(pera,fedpcrgratia 
ChriHifaHaftmtcredcntibus  leuiatvnde  dicit  Uugiifi.Omntafenit 
&  immania  Leuia  &  proph  nnlla  facit  amor. 

1 1  Et  reuelabitur gloria  domfni.  idefl  Deifilius,  q'>i  dictHT 
gloriapatris,  eoquddgloriafecundum  Tullium  efi  clara  notitii  cu 
lattde.vnde gloria  dicitur  quaCt  qiudam  claria.-c.  mittaia  in  ;'.  lUa 
autem  qttx  ad  notitiam  pertinsnt  in  diuinis,fi(io  approprianiur,  & 
idioftcut  diciiur  fapientia  patris,ita  eius  gloria. 

12  Et  v  idebit  omn  is  caro.  ideH  poterit  viderc. 

1  j  Qu od  os  domini,&c.  Cuius  verbum  deficere non potcH ab 
irfiptetionc. 

14  Vox  dicemis.  fcilicet  domimloqucntisad]faiam,vd  adlo- 
hannem  Baptifi. 

I  j  Clamabo.  idefipuhllch  denumia. 

16  Omnis  caro  foenum.  idefi  nullamfirmitatem,fcufiabiii^ 
tatcm  exfe  habens,&  accipitur  bic  caro  pro  omni  homine  camali. 
ter  viuentcfecundum  qubddicitur  $,Corint,i^.f.  Caro  &fanguis 
regnum  Dei  non  pof 

17  Et  omnisgloria.  Quoniamrcpentedtficitexmodicocabre 
Jtbrih  exvoluntate  Dei.ideofubditur. 

|8  Quiafpiritusdominifuffiauitineo. 

19  Vercfoenumeftpopulus.  ptrhoc  oHenditur  manififli, 
^pyophcaloquiturhicmeiaplmic^.vtpradixi. 

20  Vcrbum  domini.  Quod  pctefi  intelligi  de  rerbo  increato, 
fccundum  quod  dicitur  loh.  i  .a.ln  principioerat  vcrbum.&c 
&  de  vcrbo  creato  perprophetas diBo.  quod  infallibiiiter  impittUT 
m  prophetia  prxdeHinatiouis,  vt  diBum  efijuprd  freqtientcr. 

a  I   Super  mon  tcm.  Hic  confcquenttr  introducitur perfona  cSfo 
lalorts,fc  ilicct  domim  nofin  lefu  Cbrifli,  &  eji  vtrbum  dornini  ai 
Ifaiam  velpotius  ad  lokan.BupnJi.cum  dicitur, 
22  Super montem  excelfum.  afi.i.adpraeminentiamfanai 
tatis  vnx.tufdlicet  lohannes  de  quo  dicit  Saluator  Marih.  i  r.  In- 

ter  natos  mulicrum  non  furrexit  maior  lohan  bapriftx 

*  Qui 


B 


349 


IfaiaeCap.XL. 


350 


b^'  Not»  quod  Sion  qujt  eft  mont  iubetur 
" "'    '"  fO.     ci^VtmuItiaudiant. 


$  *  Ambrofius.  Afcende  in  montcm.vtexcclforum  vcr- 

'!rt  ticcpofliseminerc  meritorum,Deuscnim  montium  & 

nonDensvalliumefl:  Afcende  eo vbi  Chriflusledct  ad 

n  •    dcxferam  Dei.cuius  fundamentain  montibus  fan6tis,& 

'•<|7-  montes  in  circuitu  cius.  Mons  tuus  Paulus ,  mons  tuus 

Petruseft.fupraillo 

r-j-        -  ■    ,,,-,                                                         al  Bona  nuntias. 
rumnQe,metlStUa:  mf.ntcmafcend<Te,ideftChriilum       ,_. _ 

locato  vefti^ium.       afccnde  tu  qu?  euangelizas  Sion,exaIta  iii  fortitudine  vo- 

a      5li'I».  1  er  olOniOC    a  a^^Pridicationera.  bf  O.     c^rPerfecutorum  fiuitiam.diaboliaftuiiain. 

Icrufale ,  apoftolos     ^^^  x^azm  qu?  euangclizas  Ierufalcm,exalta,  noli  timere. 

OC  allOS  UOCtOrCS  lU  a  lEtLlefiisvelljiugogis.     bTVnde:  nonfum  mifTus.nili  adoues  e]ua:perierant 

rcUi^^itj  qUOSadmO  domui  Ifrael.        clAfoftolidcfecuadoaduenm.     d  Tyobispromiflusb  lu 

nct.vtqueadnoac- 
cepcrant  pra^diccnt, 
&  culmina  virtutu 
afcendentcs ,  verbo 
&  excplo  d<Kcanr. 
b  Ecce  dominus,  G^c. 
it  Procopius.  Eius 
aducntum  indicat , 
quomerccdcmvni 

n  pc"£imreft:  d  bitagno%6^infinufuoIcuibir/(rtas  ipfetportabit.Quis 


g     Spirhum  domiru.  Spiritu:  dominifuper  me,eo  quod  vti.  me  ad  D 
annuntitxndum  manfuetis  mi.me:  Et  requiefcet fuper  eumjpiritus  if3-<f»a. 
domini.  fupra.ir.a. 

h    Ecce  gentes.  ^  Origencs.  Omncs  gcntes  apud  domi-  JJ"^""-*-'"  <=* 
num,funt  vt  ftilla  fitulse.Ipfe  dominus  pro  omnium  fa- 

lute  fadluseftftilla 


djti.vel  Gentes,(ufcij)ite  iUinn. 

b  Dicciuitltibus  ludaj:  Ecce  Dcus  vefter.  Eccedominus 

a^Q^eTi  fpieuiftu,quafivilem  Jcdebilem.        bTFortitudj^.       cfQmformam  fctuijccepit. 

Deusinfordtudincvenietj&brachium  eius  dominabi- 


afRetributio  omnium. 


b«rPote(lasiudicii. 


tur.Ecce muccs eius cum  co,8c opus  illius  coram illo.Si- 

«IPiophetadefiirao  aducni;.         ai~$edprius.        TQui  venturus elHn  maieitate.  TEgofumpailor 

boniM.     bfFortitudiiie.     cfFx  omnibusGentibus. 

c  cilt  paflor  gregcm  iLium  palcct,  in  brachio  fuo  congrega- 

bTPtoteiflione.         cfAdcocluiu. 


ailfjiie  3giios  mcc-i  Mites,Dunfupeibot- 


Siintqui  ad  priorc 

adiicntum  jfiarcfe  c 

ranr,inqaononvt  f 

cx  ^phetisalique, 

quiniiraculacdcn- 

tcsputabanturipsii 

vcnturum  demon- 

ftrct,cumfuavnius  g 

poteftate  morbos, 

&C  dimoncscorpo 

ribus  Chriflus  abe- 

gctit. 

c     Gregemfuum,  &c. 

nunccontcmpiatio  h 

nc,in  futuroipfavi 

fionc:nuncdocen- 

dopoftca  faluando 

vcUatiando. 

d    tatas.  doflorcs 

5.jfiliosqu6tidic  Dco  * 

..  parturietes.vfi  apo-  '^ 

ii'«5    ftoius  :Filioli  mci, 
quosucruparturio. 

ni,  ■    -- 


lercmontcs&collcsinftatera?  Qu'is  tadiuuit  fpiri-  .,  tenuiflimumpulue 
dommi,  tautquisconiiuariusciustuirj&toltendit  14  tantquimagisfentitditexit. 


a*  tjLile.         Menfuras  rn  ra  &  pondeta  omnium  ro 

mcnfus  cftpugillo  aquas,&  coclos  palmotponderauit? 

T.Metarhon.    a^Supc-r  n  inlum.     h^rotrrur.  trinitatis.         c*|  Libratosfuoponderefecit. 

Quis  appeiTdit  t  tribus  digitis  molcm  tcrr?  3  &  librauit  in 

5Nuna$.        aTIncreando.     ^Verbodomini  coeli 
fiimatfunt  &  fpiriru  or^s.&c. 

pond 
tumd 

af <^'d  ageiet.  b<rC^i' Jet  operari  debuilVet 

illi?  Cum  quo  inijt  cofilium?  &  quis  inftruxit  cum,&  do- 

if  B.ef  nUm  operandi. 

cuit  cum  femita  iufl:itiaj,&  crudiuit  eum  fcicntia,6c  viam 

^Nullus.        a  ir^ia.        b  tldoli  colcniesvel  omnes.        c  TGenies.        «Incom- 
paraiion^eius.    d^Q^i  cadens  pro  nihilc^ucitur. 

prudenti^  oftcndit  illi?  Eccc  Gentcs  quafi  ftilla  fitul?,  & 

a  f  Quf)d  velut  ex  nihilo  in  nranqut.  pjitem  inclinatur. 

quafitmomctum  ftatera:  rcputata:  funt. Eccc inful«  quafi 

a^Incomparationeeius.    bfHocaddit  vtGeniesab  idolobt  iareuocet 
aufeiendjTiAimas:  quianeclignanec  animalia futftciunt. 

e^Holtiarum  i^nem. 

puluistcxiguus  &  Libanus  no  fuHicict  ad  fucccndendum, 
&  animalia  cius  non  fuificicnt  ad  holocauftum.  Omnes 


fitula».  Quidcnim 
nofaduscft.vtnos 
liberarctf^Nosina- 
ncs,illc  fccxinani- 
uitrnosftillafitula:, 
ille  ftilla  faftus  eft, 
vt  percum  a  vefti- 
mcntisnoftrisodor 
ftills  proccdcrct,  iu  • 
yii:i'\\{\x<i ,  Myrrha  & 
g'.ttta&  cafiad  veiii' 
vicntis  tuis . 

■k  Clcmens.Alexa  Lib..r.Stro. 
dr.  QuiChnftono  maton. 
credidcrint,  vtfpu- 
tumreputabuntur, 
10  &vtftillacadi  fup- 

uacuiad  fahu£,  &tantefedu- 
reiefti  vtfcutumcx  "'• 
corporeecclcfis.     g^^^P»"'"^ 


II 


12 


1  Quafi  puluis  exiguus. 
Hebr.ti  hoc  verbo 
tenuiflimum  pulue 


tur  quam  vidctur.    Roin.ii.d. 

Huc  ergo  forfitara 

ciiEpicurofuoDc- 

mocritus    atomos 

vocat  multa  autcm 

funtiiomina,  q  ita 
15  lcgunturin  Grasco, 
I  ^  5c  in  Hcbrxo  ^pter 

1 7  interpretandi  diffi- 

18  cultatem,&  ta  Gre- 
cx  ,  quam  Latina 

19  lingua;  paupcrtate. 


c    Quis  meijus  (ji.  Nc  dc  vocatione  Gcntium  dubitctur, 

magnitudovocantisdcfcribitur. 

f  P<y;/ff.Pugiilusc6traclisdigitispugnus  palmus.apol 

liccvrqucadminimudigitucxtcnta  manus:  vtperpal- 

mu,&  pugiiiii  C9I0S  cxicntos  &  globu  tcrra:  noucrimus. 

C  g  ^'/""- 


k  Ltbanus  nonjufficiet. 
10  Libanusmonsma- 
ximus ,  &  pafcuis 
vbcrrimus  &  arboribus :  Scd  ctfi  omnia  ligna  fuccidan- 
tur  ad  fucccndcndum ,  &  omnia  ani  malia  immoicntur 
ad  holocauftum ,  ad  implcndam  vel  placandam  tamcn 
maicftatis  potcntiam  non  fufficiunt. 


Cui 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

*t    Qui  cuangclizas  Sion.i  de/ipopulo  ludaico:&diciturEua 
[eliT^asyCjuia  prxdicatti)  uhannisad  Euangeliumpertinec. 
i    Exalta  noli  timcrc.  lohannes  enim  timore  Herodis aut Vha 
'iftorum  (^  Sacerdutum  non  de(iiiit  d  confianti  veritatis  denuntia- 
lone . 

;  Eccc  Dcus  vcftcr./t/f^  Deus  humanatus.Sic  enim  denuntia- 
■it  lohannes loljan.  i.d.  Eccc  Agnus  Dei  qui  tollit pcccata 
nundi.  ^omine  agni exprimcns  bumanitatetn:  &per  ablatione 
ucatt  eius  diuinitatcm. 

Ecce  dominus  Dcus,f«  aducntu  tnimfuo  Chrifius  cgit  mi- 
iculu  iiupenda  qtujieri  non  poterant,nifi  virtute  infinita. 

Et  brachium  cius  dominabitur.  Pcr  brachia  enim  eius  in 
ruceextcnja  peruemt  adgloriamfu£  rejurreHionis,^ Jtcaddomi 
v.m pletiti piteflatis. propter  quoi tmc dtxit  Mattb.vlr.d.   Data 
^  mihi  omnis  porcftas  in  coelo  &  in  terra, 
>    Eccc  mcrces  cius  cum  eo.  ^Quia  virtutc  diuinitatis  defepo 
frat  darc  ^raiiam  inpr.el(nti  (^ glcriam  in  fuluro. 
'     Etopusilliuscum  iilo. idtfi  involuntate &  poteflate. 
•     Sicut  paftor.  vnde  dictt  dejeipfo  loljann. lo.EgO  fum  pa- 
lorbonus. 
j     In  brachio  fuo.    Ter  hoc  deftnnatur  Chrifii  pietas  ad fide- 

'^^ ('^ostpropter  quod ihidem  diitt  .Etanimam  mcampo.pro 

■^ui.meis. 

1  ^  Quis  mcnfus  cft  pugillo.  Uic  corfrquenttr  poriilur poteftas 

■  iijoLints,ad  oiiendendum,  quod  de  eius promiffionenullus  debeat 
i^iiarefiumfitpotens  adimplere.&  diunditur  in  duas,quia  primb 

■  iUratur  eins  poteftas  lontra  idololatras,  ci  crcaturam  adxquan- 
ci.jecundo  lomrapiifillanimts  Inditos  de  ipfo  nanus  dchitoconfif 

dentcs. 


dentes.,ibi:  'Lcu&te.Vrimain  duas:quiaprimb  diBapotefias  cfien 
ditur.Jecundb  ex  hoc  idololatria  arguiturjbi:  Cui  crgO.Circa  pri 
mumdicitur.  Quismenfuscftpugillo.  idefi  vatde  faciliter : 
aquas  quamuis  jint  mult<e&magna. 

1 1  Etcclospalmo.  idefifme  difficuttatealiqua.ftcut  illudquod 
continetur  in  patma, 

12  Quisappcndittnbus.Jifcy?  valde  fctciliter.Quando enim  ali 
quis  vult  leuare  aliquod  ponderojum,apporiit  duas  manus-.fed  quau 

do  est  valde  leue,apponit  tantum  duos  vet  tres  digitos.Ver  hoc  au  Diuifio. 
tem  oHenditur  Chrifli  potefias,qui  virtute  diuinitatis  omnia  ifia  fe 
cit.yiiturauttm  hicfcriptura  verbis  ponderis  &  fiatera,quia  Dcus 
tmnia  dijpojuit  in  numero,pondere,^  menfura.Sap,  ii, d,propter 
diclam  potentiam  fubiungit. 

13  Quisadiuuit  fpiritum  domini.  quafiminus  potentem, 
quafidicatnutlus, 

14  Autquisconfiliariusciusfuit.  quafi  haberetfapientiam 
diminutam.  Et  patettitera  vfque  ibi. 

1 5  Eccc  gcn  tcs.  nmnes  generaliter. 

16  Quafi  ftilla  fitulac.j«i£^  cadens  defitula,qu£  nullius  momen 
ti  reputatur. 

1 7  Et  qnafi  momentum  ftatcrsc.i</f^  lingulaf}atera,qu£  ral 
dedefacili  ad  vtranque partemmouetur,de fc nullarn  habcnsfiabi- 
Utatcm . 

1 8  Eccc  infulaiquafi  puluiscxiguus. /n  con/pC(3«  ««r. 

1 9  Et  Libanus  non  fufficict  ad  luccendendum.  idefifi  ali 
quis  velletfacerefibi  facrtfiiium  debitum,omnia  iigna  nonfujfice- 
rent ad  ipjum  crcmandum,tec  pcr  confcquens  omnia  animaUafifii 
terentai  offerendum  ftbi  debitim  holocaufium. 

20  Omncsgentcs,&C.   Q^ia  exfenon  habcnt aliquod  cfie, 

^  Omnia 


351 


Gloford&NicolaideLyra 


sn 


^  a  C*>i  trif  fimUemfeciftis.  Tropologici.Incrcpantur  princi 
A  pcs  h^rcticonim  quidiucrfa  idoladccordcfuo  fingunt, 
vclclo>]uii  venuftatc,  ideftargcnto,  vcl  (cnfns  fplcndorc 
quirignificauirinauro.vcllignoimpurribiliqucviliora 
funt  dogmata.quar  dialcdtca^firmant  artc  nc  corruant. 
♦  Clcmcns  Ale-xan. 


imputribilc,  deqno  maxime  idola  fiunt. hoc autcm dicit  D 
vt  idolis  rcprobaiis  fufcipiatur  dodrina  Euangclij  6c  re- 
uclcf  gloria  domini.vt  vidcat  omnis  caro  falutare  Dci. 
d  ^b  jwmo.LcgisMoyfi  vcl  aprincipioraudi  in  ipfiscrca 
turis  qux  omacs  luiim  fuo  modo  prxdicant  artificcm. 

C    iuperayruni.Hinc 


LT».T.  Stra— 


Antiflhcncs  Socra- 
licus  voccm  illam 
prophcticamcircu- 
focutionccxprimcs 
qux  dicit  ,  cui  mc 
animilauiOis,  dicit 
dominus.  ait  cum 
nulli  cfTc  fimilcm, 
quoniam  ncmopo 
tc(l  cum  difccrc  cx 
tThefi«rari»  fimilitudinc  &  ima 

^ui  eftfuper  ^inc  , 

oWitionef,  '^  Damafccnus.Ex- 
te^^^^rcmxdcmcntix.ac 
Lib.4.dcfide  mipictaris  fucrit,  di 
cap.i7.  uinum  numcnfin- 
taudjetii.     gcrc.Hinccftquod 

in  vctcri  tcftamcto 
«  minimc  tritus  ima- 

ginum  vfus  crat. 
f  lobum     ^oftcaquamautcm 
tlcl^TpclDcushomo  faaus 
Uffl.  cft,miraculacdidit, 

paflus,crucifixuscft, 

rcfurrcxit,&  aftum 


■f  Qiis  Tub  olo  funt. 


bf  In  co"'p»r>iioneeiiw. 


Gcntcs  quafi  non  fmtfic  .suntcoram  co,&  quafi  nihilum 

a^SiniuIaao.  b^Vnuin  qniorani»  fccit. 

a  &inancrcputarxruntei.CuiergorimiIemfeci(tisDeura,  i 

a«Qujrpuituscft,inomiiibi«r'    .^<  .bi.iue.     l-j"^Djmini.t  ad  umiic»  Gente». 

b  aut  quam  imagincm  ponctis  ci?  Nunquid  fculpti|etcon-  2 


^iin.I-Deiniiii  vbuiue 

flabit  fabcr,aut  aurifex  auro  t  fgurabit  illud,  &  f  lamlni.s 

a«M   n.         b'  D  i^abile  .nde  taftum  tlmulachiuin  dur^t  in  loogmn. 

c  argcntcis  argcntarius?  t  Forte  lignum  &  imputribilc  clc- 

iflnhjcarie.  11-» 

git  artifex  fr.picns :  quxritquomodo  Ihtuat  fimulachru, 

T«ilGeniff.  .,  SatunliiJtioneidoli  nihi!ene,&  me  Deum  actctnuin  elTe.     ^ 

quod  non  moueatur.Nunquid  non  fcietis?  Nunquid  no 

jfSJlicinWrcunibnii  le^^-inlVnptani  quzhoc  prohibet. 

j  taudiltis?  Nunquid  no  annuntiatum  c(l  vobis  ab  initio? 


a  ^\  dorino  tundata. 


nonnulli  terraqua- 
fi  pijdu  &  globuui 
e(ic  contendunt. 
f     Ltuafi  locuftx  .   In  tC" 
cius  comparatione  1  «'^ 
velconflderata  tcr-argt 
rxmagnitudine.      nen 
g   TabottaiulTi.W.nc 
quoquc  in  Gmilitu 
dinemfpherx  celij 
cflccontcndunt,  ^ 
cius    Hemifphcriii ' 
cerris  imminere. 
h   Qi^i  d.u  jecretoruw,  '-0 
Stnltam  fecit  DcusJ- 
pientiam  hnius  nimid', 
&  hoc  eft:  <^n  datje 

NunquidnonintellexiftisfUnda*mcntaterr??  Qi?i(cdct  7    S^;;;'.;'^^?/''''^^^^-  g 

^  afTetx.     bTQ,"d  e  ?;• 'uperb.unt?      «       i^iaU  OlCat.      iNOn  *- 

9  (int. 

*  Thcodoretus.Sic 

10  ScnnacheribjficNa 

11  buchodonofor  fu- 

12  ftulit  Dcus,  fignili- 
catqiprophctanon 

13  dimcnfani  efti;  po-cip 

14  tcntiam  Dci  operi- 

15  bus,  multomaiorati 

16  potuit,voluniatefo 
lafccit,  q  fccirom- 
nia.Nam  (inquit^p- 
pheta)omnia  qux- 
cuquevoluitjDeus 
fecit  ,  nonquxpo- 
tuitoinnia,fcdqux 


b  «lOmiiaregit  V  ambit. 
L  b- 


liuioni  dati. 


fupcr  t  gyru  tcrr?,&  habitatoics  eiiis  (iint  qua(i  locuftx 

*TEl«*<n.  b^  reiiues.rubtiles.  t  fSub  ei j  quaU  lub  labctnacult»  habit.... 

humin^Siiupra  ingeli  ii  fanfli. 

Quicxtcndit  vclutt  nihilum  ccEl6^,&Ccxpanditcos  quafi 

^litiam. 

tabernaculum  ad  inhabitandum.  Qui  t  dat  fecrctorum 

ptUScft,litCraiU  qui     Z  a«Philolophos.        b^Omnesmomiiobln 

dem   monumcntis  h  fcrutatores  quafinonfint. 


tir 
rtf 


dTQuiatranfsont  cito. 
^         d 


cf  Priiicipes  _ 

iudices  tcrr^  vclut  t  inarles  fc 

a  tFit.Ti.itofcilicet. 

cit.Et  quidcm  ncque  plantato,ncque  fato,nequc  radica- 

a1  in  prifenri  viia.         tfiaiu.  i  i  ipi.i  us  Dei. 

to  in  tcrra  trunco  eorum ,  repente  flauit  in  cds ,  &  arue- 

«^'Moctui.     t°rianUui&ecccnoncrat.        bfRcpcntmaltntentia.        cuAbhacviti.     dfCum 

tanta  lit  potentia.  ef  Deoiuin  veftfiium. 

f  f  0.lu-)i'ivelGcntUe5  idolacotcntfs. 

runt:  &  turbo  quafi  flipulam  aufercteos.t  Etcuiallimi-  ^ 


ad  alcndam  mcmo 
riam  noftram^&do 
firinam  corumqui 
tu  adcrant.ifta  man 
datafuntivtcaquas 
con  vidimusaudie 
tes.ac  crcdcntes,bca 
titudincmcam  qua 
dominus   pra;dica- 
uit  aflcquamur.Ve 
rumquia  noomni 
bus  hoccotigit.vt  litcras  norint,  idcirco  patribus  vifum 
cft,vt  rcfricanda: mcmorix  caula,  ha;c  tanquam  prjccla- 
raquxdam  trophxa  in  imaginibus  pingerentur. 
b  iluiq  'id.  ftultitiam  Gcntium  rcdarguit.vt  ab  idolola- 
tria  rcccdant. 

c  Forte  li^iium.  Hcbraici  mcfuchan,quod  gcnus  lign!  eft 

impu- 


a  «tSingularit?t. 


laftis  mc ,  &  ad^quaflis  me dicit  Sandus  ?  Lcuate in  ex~ 


1 8  voluit.potuit  cnini  ti 
multo  plura  faccre, 
facitautemquxtc- 
de  fc  habcrc  iudicauit . 

i  Cui  afjimilafiis  nie,C!r  adsquaslis  ir.e  dicit  SanHtis,  q.d.Qoarc 
fimilitudini  Dcum  comparatis,ncc  cx  creaturarum  ma 
gnitudincpeum  crcatorem  intclligitis?  (i  no  credin.s  vcc 
bis.crcditcoculis  vcftris,&:  clementorum  omnium  (cr- 
uitutcomnipoteatiam  domini  cogitatc 

t^  itnu.- 


NICOLAVS  DELYRA. 

j^  Omnit  ilU  inducuntur  ad  oftetuUndum,  3.  in  nullo  indiget  altetiui 

•    auxilioifeu  conftlio. 

I  Cui  crgofimilcm  fcciftis  Dcum) Hic copfeciuentcr ex di 
Bis  idoloUina  rcp.ehenditw,  in  qua  cultusfolt  Deo  deditus  creati* 
tjt  imp^nditur,^  fic  eifecundum  rcpHtatiunem  idotolatr^  adtqna 
twr,  propter  quod  dicitur  :  Cui  ergo  fimilcm  feciftis  Deum? 
hoc  dtcitur  contra  idololatras  cttdmits  aliqmd  dmnitatis  cjie  in 
imaginbus faths . 

%  Aut  quam  imagincm.  Et  hoc  dicitur  contra  idololatras,  q 
imaginibus  non  attributbant  aliquid  numinis  ,jcd  quibufdam  dijs 
inuijibtlihus  in  maginibus  nprfftntatis  :ponebant  tamen  pluraii- 
taum  Deorum.         Z' 

i  Nunquid  fculptilc  conflabitfabcr.  Omnia  ifla  inducun- 
tur  hic  ado>iende'idum,quod  idola  nullamjiabditatim Ijabent  dfe, 
fed  magis  ab artificr. Et  cum  omncsGentcs  quafi  nilM reputatef-int 
rtfpeSu  DeifVt  prfdiiiutn  til.ex  hoc  concluditur  quodidolaadhuc 
mtnus  junt  reputanda,'deo  fubditur. 

4  Nunquid  non  icictis.Ulud  quod  diBum  eft  de  idolis, quod 
Jenfibiliterpoteiiis  txpetitt, 

5  Nunquid  non  audiuiftis.  q.  d.fic  qukin  libtis  Gentilium 

6  iljrui.ius  jeit,pi.r  fuit  jatta  meiitio  de  ortu  idololatrif  per  opus 
hominum,vt  tnags  videLittrcap.fi  quenti. 

6  Nunquidnon  \^^t\\cxm\%.q.d.intt\ligert  debuifiis ,quQi 
MfutoOtuiubeatfiab  Lita!em:cun,  nibdfitfubeajuficntanseatn. 

7  Qut  ledct  fupcr girum icxxtt.Tanquamprtncets  terrcnus. 
tthmimtcs.iaifthomintseiJubditi, 


8 


9  Sunt quafi  locufta:.  refpeHu Dei. 

10  Qui  cxtendit  vclut  carlos .  Cum  fint  nature  vel  materie 
JubtUis,  ijuf  dicitur  quaft  nihil,eo  qubd non  tfl  palpabilis :  cb  modo ' 
loquendi  quoairnihil  vocaturproptcrfuamfubtilitatem.f^nde  di- 

,  citur  commumttr  mhil  in  puteo  eUe,cum  tamenfit  plmus  acrc.  In 
Hcbrphabetur.  Quiextcnditvcluttclam  celos.  Etficplana 
efi  litera  iir  Jequentibus  confona,cumjnbdiUir. 

1 1  Et  cxpandit  COS.  Loquitur  hic de  cdojccutidtm  appnrcntia. 
vijus ,  quia  txtrema  cfU  in  circumitu  ori^s^ontis  mjtri  vidmm  J-i- 
per terra  figi,&  medtum  quod  eft  fuper  capita  nojira  in  alinm  c ri- 
gi.SS  fic  habet  appartntiam  labtrnaculi  txter.li. 

12  Quidat  fccrctorum(crutatores,/<if^/4/)/(Hra ?■«//)««- 
labilibtts. 

1 3  ludiccs  tcrrJC.  ide^  prudentes  in  agibiltbus. 

1 4  Vcl  ut  inancs  fccit.  idefl  nullius  reputationis  in  Dei  comfit' 
ratibnt:qui  d  cfitndit  per  fimUe,cum  fubdnur: 

1 5  Et  quidcm, idejt,certb. 

16  Ncqucplantatonequcfato.iJf^  ficutplantulatjovradi- 
cata  adhuc  necfirmata  tcrra  .i  modico  vento  eradicatur ,  fic  eti-^nt 
omnes  prediHi quantumcuniuemagni  adnutum  Dci  eradicai.tur, 
& tolluntur  de  vita prfftiui,& ideo  infine conclnditur. 

17  Et  cui  aflimilaftis  me,&  adcequaftis  dicit  fandus^ij^'» 
/;  dicerei,talts  afjimilatio  tji  valde  erroiica. 

18  Lcuateincxcelfum  oculos  vcftros.  Hic confiqucnn 
ofiendttur  Dei  potejias  contra  lndeosde  Deo  miniis  debito  confiden 
tes,  &primb  ad  conjiderationcm  aiume  maieflaus  tnducuntur  ,  ck 
dicttur :  Lcuatc  in  cxccirum  oculos  vcftros.  idtft  ad  optra 
ttlcfiiA  • 

f  Etvi- 


3)3 


eq>.b 


a  /«  n^tmeroAlli  nu- 
ircrara  riint  ,  qux 
Abr.ihatniT.imcra- 
renonpotuit:&  icr 
eniim.  ujunt  dclegatoofti- 
cio,  vt  rolciirlum 
cxU  vnocxpleatan 
no ,  &  c^tcra  fuo 

modo. 

b  .\uliit.>nieoy''ni,(sc. 

Angclosrcilicet,  vn 

dc:  M/i.M  mdiior.-  mwi 


'  Ifaix  Cap.XL.  ^5^4 

,rr„Iun,.  bCIntMligi.e  falt.m  prr  cr.r „,„. _  c  «  Qu,  in  c«Io.  dT.lIc  fcilic-^t  qul  .f.:  f     Sapienti^  eh,s.    Ex  D 

ccllumoculosveltrosjOCvideteg.scrcauith?c:quicducit  i    hoc  locoaliudapo 


llUiilcl.^t  ll~i 


'hituti.n 
■  a 


iiiUiI'  ruir.S^/tngtlos  &  ftcllai.  b«rCa-lorum.  ciStcllas. 


2 

3 


ftoljfumprum  vfde 
tur:  imomprehetifib'- 


b  in  numcrot  militiam  corumA  omnes  ex  nomine  vocat. 

,CL  liM-ion-^ipo^Y-       r      •       T    •     o        1  r      '  Haitdiciaeim^&linue^om.ii.d 

Pr^multitudinerortitudinis,&roboris  virtutilqueeius,  4    nigabiinyi^misia. 


a^EiCoiiiinbiis  h  s.  b*;"Alicr.uin  a  numero  &  d  togni  cius.    c«rEigo.    ^  Cum  tanta 


un  -lus  r.utu  rrg.intur  omnia  I^Vcl  cis  dl^Ou.i:  tribus. 


7-' 


Dci  maeiiiu-.' 

nequevnumreliquumfuit.QuaredicisIacob,&loqueris 

a<i  D  .  .•n  tri!-us  lani  iu  c  pipjiiutciu  didir.     1  «fNou  vidc:  cam.cfMeo.  d^Q^a  priiudicauit  nie. 

liraeljablconditjellvia  meaadomino,&:aDeomco  iu- 

tVclibit.        afrt.tf.  bl^lni^rpriiri?. 

dicium  meum  tranfiuit  ?  Nunquid  neicis^aut  no  audifli? 

fHoclcilicft.  «Vnus  ell.  al^ne  nilKlo. 


it<ine 


91  cj. 


yir.'/)flnf'''.Indc&do  c 

miniis  Sabaoth  di-      r\       r        ■  j-  •»• 

citur,Kieamiliti2,  f  DeuslempitcrnusdommuSjquicreauitterminosterr? no 

1  ..^l.imni   Vi-I  .-"fOtiuciro  nopi-it       o^Qiiia  rpiiitus  omnipotsns  e(t.     c«0  i'a  omnia  nouit. 

vel  e.xcrcituum  vci       jra  iit^il  n.  ■       <^rL      ^-     r    ■ 

dehcicc,nequelaborabit,n.equeeitinueltigatiolapienti^ 

.Tjlnj!    .rhxlita..ci.     bf  Fidei  &  Of  cris.    c  f  ininu  uio  toitcs 

eius.Qui  dat  lalIotvirtui:em,S<f  his  tc]ui  no  sunt  forcitudi- 

alSed.^Ex  lotodamniti.  bfA  pueritia.  iQ^ii' pueriluer  «/luunt.  c  ^ln  inHtmitate. 

ncm&robur  multiplicact  Deficicntpueri&  labdrabuc, 

j«Ci_i  t.'[tcs  &   ani.     «rV'iti;si.;ruentfs:   bt  ^ninia:  &  c.  li^oi.s.cTin  hac  vita.     d^lNoninte 

&  iuuenest  in  infirmicatecadent.Qui  aute  fperantin  do- 

a<  Q_Mbus  voleniad  Dfum. 

mino,mutabuntfortitudincm :  tafTumentpcnnasficut 

a^Innouati.   b^Ai^Dcum    c^Omni.i  ♦sciliaimanti;     df  Proiicient.     ^Q^a 'n  stieniom  viuent. 

aquila;jCurrent&  non  liborabunt,  ambulabunt,  5^non 
dehcicnt . 


v)rtutiim. 

C  Q:<.vcd.C'S,&r.Cu 

Bha;c  prophctadicc- 
rct  dccenuribusia 
captiuatserat,  dua: 
reftabantcaptiuan- 
dx .  In  captiuitate 
aute  omnes  defpe- 
rantes,d:cebanttec- 
rena:Deusnoncon 
iiderat  ,  nec  curat 
quid  quifq;  facjat. 
Ideo  fine  rcgc ,  fitie 


iudicice  funuis,(5c 

iinmeritoafdigimur. 

d  i''ta  »i.'.i.Bona  operanon  pcrtincnt  nd  Denm  terrcna, 

non  confidcratquidquilqucagat.Indeiniufteopprimi- 

munqiiafi  iumcnta  &  pifccs,finc  rc(S^orc. 

c  Creai,  i.  OmnianouitjOmnia  continct,omnia  maic- 

flatefuadifpcnlat. 

f  Sapien- 

c  " — 

NICOLAVS  DE    LYRA. 

.^(^  I  Et  vidcte  quis  crcauit  hsc.  idcit,(X  hoc  conjiaerate  ma^ni- 
tiAinem  ireatoris,fecundr4  ql  dicttur  Snpitn.decmoteiUo.b.K  ma 
gnitr.dinc  cnim  fpeciei  &  creaturae  potcrit cognofcibili- 
tcr  crcator  eorum  vidcri. 

a  Qui educit  in  numero  militiam  eorum.  idefl  multitudi' 
nemltetl.^atm  inoriirute  m  juu  carfu procidti.ttnm. 

3  Etomncsex  nominevocat.  Qjtia  otnnia cogttofcit perfs' 
Sih  vfijne  ad  min-nu: 

4  Vix  multitudinc  forti.7fla  tria in  Deofnnt  vnumytamen  iit 
Tiobis dijflruiit,  Fvrtitudotnim  rtjbxit  magnituUintm  & correjpon 
dcruiam  membrorum,rtbur  fortitudinem  ofiium,&  Heruorum,vir 
lus  ma^nitudin^m  rfj  B  lum. 

i  Ncque  vnii  reliquu  (uit  i.nulla  res  quantumcunque  modica 
Ut<^:  Dottntiam  er  fcfntium  dininam.ideo  ccnduditur: 

6  Qtiaredicislicob.  ideflpopuleludaicedefccndens alacoh. 

7  Abfcondita  eft  via  mcz.tdtli  opcra  mea. 

7  A  domino. idefl.non  rtddtt  prn  eis  mercedem. 

8  Et  a  Deo  mco  iudicium.  idcfl,  non  faciet  vindiHam  de  iniu 
riismthtiUatis.tx  hoc  vtdeiur,quodinpcpuloilloeratali(fui  q.  dc- 
cider.»nt  in  illum  errorein^quod  Dei  promdentia  ntt  .i^ns  huh,anos 
tiofe  cxiendcret:  f^el  dicendnm^quod  propbeta  vtiturcommunimo 
do  loq^endi ,  quo  homi'!cs  in  affidione  tonga  pofiti  dicuntur  d  Deo 

dcrcli- 


d.SokisDeuscErer- 

5  nuSjimpafi^ibiliSjCJB 

6  tera  ola  deficienr. 

7  g  Dificientpueri.  qui 

8  lcilicetgaudentcor 
poris  fanitatc  ,  & 

9  jjueritiam  &  adole 
icentiamputantef- 

10  fcperpetuam. 

1 1  h  M-tahuni.  Vtfint 

12  fortcsinDco,  fient 
15  dcbilcs  niundo,«5c 
1+  pofimortemcarnis 
15  ficntimmortalcs.    E 

l^   i     SichtaijUiU.SxCm  tquibiisnon 

17  Aquila  fccundum  ^fi^fortimdo. 
'  8  Phyficos  alli(oad  fi  ^'i"^''^  ""° 

T^   1-  n  uaiio. 

19  hcem  roftro ,  vetii-  lairabuntur. 
^o  ftarenimia  adunca  tafcendetta 
21  toinnouatur:  ficglis- 

vetufiatcm  pcccati 

perpetram,qux  eft 

Chrifiusmortificat 


mortui  mundoia- 
noiiantur  Deo,vnde:  ^.encvahitur  -vt  aq^^iU  iuutittus  tnc. 
*  Procopius.  Sicerg6&  in  hacvita  fingulorumquod-  P^*'-i°»-'» 
dam  iudiciumeft,  vt  in  futura  vniuerforum,ctiamfi  ita 
cfleminimearbitrerisolfrael.  indequeifiatibi  rcliquif- 
que  gentibus congrua  dcnuntio.  Innouamini  ad  me in- 
fula: . 

^CAP. 


derfim  &  traditi  obliuioni . 

9  Nnnquid  nefcis  aut  non  audifti.Er quidfiiilludfuhditur. 

I  o  Dcus  fcmpiternus.  ideli  jiu  denarr. 

I I  Dominus  quicreauit  terminosterr.T.e?'//c«/.'c>'<i'(/(i- 
m'7ius,ex  tcmpon  quoh^httit  tre.-'.rr.ramjnbie£i.m.q.d.ifiadebui- 
fiifcire,quia  Moyfis  ubi  annuntiai^itiK  prmcipio  Genefis. 

1 1  Non  deficict./»  opere  gubernationis. 

1 3  Ncque laborabit.  qn''a  l.iffitudinem  operando ncn  incmit. 

14  Nequc  eft  inuefiigatio  fapienticE  c\n$.f.<id  perfeHu,quia 
excedit  inuifiigationtm  l)umar.am  in  inftriitumj{( m. i  i.rf.O  alti- 
tudo  diuitiarum  fapienti:E,&  fcientia:Dci,  &c. 

15  Quidatfaflbvirtutem&hisqui  non  funt./?ro(/»««rfo 
eos  dt  non  effe  ad  tff\'. 

1 6  Dcficient  pueri,  fciUcet  moribus  (^fenfu* 

17  Et  iuuenes.  jc/e// i'/o/m«. 

18  In  infirmitare  cadent.  primo  in  cutpam  &^  poflea  in  pcena. 

1 9  Qui autem  fperant  in  do.  &  non  infapfis  prxfumpcuofe. 

20  Mutabuntfortirudinem.  quiaquierant  prius  debiks  ad 
grauiafufi'inendum liratia  dtuina  cfficientur fortes. 

21  Afl"umcntpcnnasficutaquilae.  idifiquiprius  eranttar- 
di  (^pigri  ad bona  opera^efficitntur  retocesad  ipja:Et  hoc  videntr 
mplciutn  in  vete.  &  no.tefia.per  fucciffiones generationum  in  iU.  s 
qui  Ycraciter  conuerftfmt  ad  Dettm.  _, 
^                                                           ^CAP. 


A  D  D  I  T  I  O.    I. 

lncap./\o.vbidiciturinpo/lil.Supct  montcm,hic  confeque 
tir  iniroduiiiur  perjona  conjolaioris. 

Ucn  txpnfttio poHiUatorts  de  hoc  quod  dicitur;  Supcr  mot£ 
cxcclfum,&c.  fttfutis  cofonaltterA  &  veritati ftcundik transta- 
tiontm  nfijtra,f'jcundUm  tamcn  Htb.veritatem  non  totatiter  confo- 
njt  tticrit.Pro  quo  fciendum  quod  Grammatica  Hebraicifermunts 
j     in  multis  deuiat  d  Cramatica  Latina,&  fp  ciatiterin  hoc,quodfe- 
^'••ca  c.indnm  Ci-an.atitam  Hcbraiia  in  verbts  habitur  differentia  iiittr 
fcxurn  mafiulinum  Gr  fcemininii,ftcut  nos  habemus  tn  mminibus, 
&  hocfecundH  qvaltbttdiffcrtntia  trium  perfonarum.  yerbi  gra- 
tia,aliter  dicitur  afaminj.tgo  comedo  q"a  a  mafc'do,&fic  in  fei  u 
da(3  teruapcr[ona.S'imit'iter  in  hoc  p.onomine  tutui,&c.efi  dijjc- 
rtiitiainterfexum  majculinum  (^  f^mtninum.  Lorinefis.n.ciim  ma 
fcuo aitter prum.minat tu quam fi (■i.m  fremina loquiretui:  &  hoc 
tfi  valdemaniftsium  cmcwqie  baboiti  aliqualjm  i.otitiam  in  illa 
ltn'iua.vnde in hic  loco  vbi  dtctt  <r.  Supcr  montcm  CXCClfum 
aiccndc,/)  z(ccdcr(if^mininigericrii,>iornafuUtnt.  iimtliicr  ly 
i\ij&  ly  Euagciizas.e^  ly  cx3.\u>& fic  dc  cxtirls  -perbisi^p/o 

lonu- 


ncminibus  hicrontentis  quie  omnino  pertinentad fcemininu geni<s 
viqne  tbi lEccc  Dcus  vcflcr,  &  tdto  vt  magis  proprie  h.tc  vei  ba 
fccundum  reram  littram  HtbratcamintcUig.mtur  ,  rtferenda futit 
adbcatam  virginem  &  ad  fan^am  EUfabet,fecundurn  ea  q'i£  tra- 
duntur  deeis,Lnc.i.  vt  fit fenjus  quod  ifa.  in  prrjona  dm.tni dicit 
Beatxvirqtni.  Supcr  montecxcclfiim  afcendc  tu  qustua 

gclizas  Sion,/. Hcua  vn^io  :  quod  irnptttum  tsl  qnando  coiuipto 
filio  Deiin  vtcro  vtrginult  Maria  txurgtns  perrex't  'n  montana, 
rbi  niamfcfle  patet  quodaftendit  tn  nuntem  exrelfum.narn  ludxa 
ybi  Za  hariiis  manebat,crat  altior  GaliUa,  d  qua  ncefjit  Maria. 
Chrifius  cnim  dt  Ciltlia  in  lerufalcm  pergens  diccbat.  Eccc  afce 
dimus  lerolblymam  ,&q:'ia  deGatdxain  lerufalcm  beata^ 
vtrgo  non  ptr  plunam  vtarn  ,f(d  per  montana  iuit.  ideo  proprie  ti 
dtcttur. Supcx  montcm  cxcclfum  afccnde. 

£(  q'na  in  fua Jatutattone  ad  Elijahet  ndlolii  mater,fed  etiam  in- 
fans  in  vieroeifs  Clntllu  infHnclu  fpirituflanBi  cognouit;  quia  vt 
dicHur  Luc.i.'L  FaducftcQ  audiuit  falutationcMaria:Eli 
fabct  cxiiltauitifans  CKt  gaudio.f»  qito  defignatur  gaudiTi  de 
"pf  m.a  dorriin'i,'dtQ  dc  Ocata  vtrgtne  in  ipfifanBufalutationcpro-^ 
Tom.  4.  M 


3yy 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


I,K.i.e. 


t  cogem. 


V. 


^  prii  intelUgUnr.Qux  Euangclizas  Sion.fcilicct,qui  mncias  ho 
A  na  (arSis  a  ':imabus,JciUcet  Etifabec  &  lohanni,  _ 

Cofequentir  propheia  inpcrfona  domini  alloqHitur  ipfam  Elifa- 
A«</«.EjtaltavocctuaquxEuangclizaskrufalem:?ao</iw 
pleta  efl  (juando  Elifabet  exclamauit  voce  tnagna  Euagtli-^ado  ipft 
lerufalim  videlicet  beatx  vtrgini  dictdo:  Bcata  qua:  crcdi.qm 
pcrfi.in  te  qux  dida  funt  tibi  a  domino.  Luc.vbifup).i.^ 

Confequenterprophtta.  in  perfona  domint  adoquim  virginedi.^ 
Exalt«,noli  timerc./»  <juo  innuit  canticU  eius  altiori  vocefoma 
dumtquam  cum  primo  fotum  falnando  ^'tangelii^uit.q.d.tipn  ta- 
tu  loquere  vocefuhmijia,  prout  fufficit  ad  cognatx  tu^jjutctione, 
fed  etiam  c.xtlta  vocemj.prout  rcqmrituraimodum  cantici :  per 
quodcaniicum  ciuitatibus  Iuda,idefi  eccUfiis  pr.(fcKtihiis  &fMtH' 
rif  annmcics prteftntiam  filtj  Dei in  te intarn.v.i,  (i hoc  (\l  cp  dicit: 
Dic  ciuitatibus  ludxiErcc  Dcus  vcftcr.7«orf  cohtinut-  imple 
Urinecdtfiis,cupercanlicuprxdt£lumfol;mn>.termvm3ratur,ftH 

annuciatur  aduentns  domini  in cadt-  virgine:  Intcrpofuit  tamcn  ibi 
propheta.  Noli  timcrc.  quiavirgina!ispndicitiapauiJaeJi,'& 
ttmida.vnde  angdus  ci rfi.v/>;Ne  timcas  Maria. Et  etia  vt  innue 
ret,quod  tanta  erat  humilitas  virginis,<]uod  non  pr.tfitMibat  canti 
cum  publick  cantandum  formare  nifi  Spifituff-incii  inflin^ns  earn 
•\tangerct,feu  moueret  de  quibujdam  ant  in  cantico  virginis  conte- 
us.tju.tda  innuido  propheta  hicponit:vt  cu  (i/«>.Eccc  dfiS  in  for 
titudinc  vcnict,6c  brachifi  cius  dominabitur.ii^<«  </«/d<j« 
B  verba  videntur  corrcfpondere  hytc,quod  dicitur  in  cantico.  Fccit 
potcntiainbrachiofuo.F(ro%Mf.n.t/-f«j-»«tt///^/,3)  !"">■'"» 
tiofiltj  Deipertinet  adinlmttate  diuinx potcntiit.Et faiuitur .lc£.CC 
mcrccs  cius  cum  co.lnpropheticis.n.locutiombuspromitteba- 
tur  incarnatiofilif  Dei  qitaft  merccs  d  Deo  danda  infuturum.ficut 
Gai.iz.d.^brahx  diSu fuif.Bcncdiccmt  infeminctuo  oes 
GentCS,ferf  in  prxdiHo  cantico  b.tc  merces,  vt  iam  data  annutia- 
tur,vnde  dicit :Su(ccp[t  irracl  pucru  fuu:  cui  correfpondet  ver- 
bapropl}et£.di.Eccc  mcrccs  ciusCU  CO.Et  quiavt  dicit  Grcgo. 
in  benediBione  cerei:7^ihU  nobis  nafci  profuit,nifi  redimiprofuif- 
fet fideo fubdit-Et  opus  illius cora  \\\o,f.opus reiemptionisyci 


35^ 

maximi  pertir:et ad diuina mifericordiam  :qu£lnterdiutnaopera  D 
pr{tminet,vndc  Tfal.i^^.b.  Mifcrationes  cius  fupcr  ola  ope 
racius:  &  ideo  in cauttco  cum  dixifitt.  Sufcepit  Ilrael  pueru 
fuu./«W'/.RcGordatus  cQ  mifcricordix  fus.  iequitiir.Sicut 
paftor  grcge  fuU  pafcet:  /n  quo  in>tuiipropheta,q,  ChriRusft  ha 
beret,vt  panor  adgregemfm:  non  vt  adgregem  alienn  ftcul  mer- 
cenarius.cui  non  esi  cura  de ouibus^Iohan. i o.b.quod  correfpondet 
huic quod dicitkr  in cantico,  Sic  loCUtUS cft,&C.  .Adpatres.v. 
((mperfehabuitDcusvtpafiorcH  proprio  grege.vndeVfai.cf^.b. 
Nos  aut  populus  ciiis,&iC.Cteterae.xponantur,vt  inpajlil.  Qu^ 
quidem  expofitio  nonfolum  videtur  cohfjna  literx^fed  in  feratioua 
bilis.  Ifaias.n.qui  Euangclicus^propheta  dicttur,vc  tn  prologo  & in 
protemioyficut  de  ToceBaptifi.tin  deferto  clamantis  Ijifloria  propbe 
tici  texuit ,  vtflaiimfupra  fic  no  immerito  de  voce  virginis  fatw 
tantis  &  cantantis  propheticam  InHonam  prxdicere  dtbuii:  pra:- 
tniitit  tamenhifloriam  de  voce  Baptifla,  quamuis  ordine  temporis 
poHcrior fuit,  eo  quhd  iilafuit  omnibus  notior:  U  notioribus  enim 
incipitproctflus  dtfcipliux,prout  inprimo  Thyftc. 
A  D  D  I  T  I  O.    II. 
j«  epifi.cap.vbi  diciiurinpofl.?TX  muUitudinc  forti- 
tudinis ,  &  roboris. 
Fhi  nos  habemus :  Vrx  multitudine  fortitudinis ,  mbrai- 
caltterafichabet.  Prx  multitudinc&fortitudmcroboris 
&  virtutis  ncc  vnus  dcfuit.C«j«y/ew/»x  poteit  tfie  tatis ,  quod  .J 
militia  cdeflis  qux  in  tanta  muttitudine  esl,conftderari  debet  qttod  ] 
qitxlibetflelta  habct  fortitudinem ,fcilicet  potentiam  &  virtuttm 
c^iiiam  ad  infltiendum  in  iUis  inferioribits,  vnde.  Ccnef.  .defole, 
&  luna&fteilis  rficif.Pofuitcain  firma:ca:.&c.e^  wTy^/w. 
Solcm  in  poteftatcm  diei,&c.  6"  flc  diuinampottntiam ,  & 
fcientiam  commcndat  propheta,non  fotum  ex  numerofa  multitudi- 
ne  cdeflis  militix  ,fed  ctiam  exfortitudine ,  e?  robore ,  (3  vinu^ 
te  infiuxiua eisd  Deo  collata,  d  quibus  nultaftelta  qnantumcunque 
modica  deflcit,quin  habeat  aliqualempotentiam;ex  quibus  excita' 
tur  magis  humanamensadconfidcrandtimmagnitudinem  foten- 
tix  creatoris , 


A  P.     X  L  I. 

5^  '^■lceant  li.jul^. 
Qmal  (aloGe 
tcs,fcil.qua:fal 
fis.&amarisflu 
£libus  Icculi  tu 
duntur. 

*  Thcodorctus.  Infulas 
ecclcfias  vocat,  quod  vt  in- 
ful^tumidosfludus  maris 


C  A  P.     X  L  1. 


aTAudl  Ifrael  8c tice,  bTAd  audicndum  per 
apoftolos. 

Aceatadmeinrul?,&  Gen 

a  f  Q^i  erant  fortes  in  mundo,  fint  fortes  in 
Dco.Fortitudo  mundi  voluniatem  imple- 
re.Dei  moriificare. 

tes  mutcnt  fortitudine.Ac 

af  Fidc  ad  me.        bT  Aliis  prardicent. 
c  tVt  dileernant  inierD^um&idoU,  & 
vitum  Deus  omnia  iuiie  difpouat. 

G  excmiunt ,  &  frangunt ,  fic     cendant  &  tunc  loquantur :  fimul  ad  iiidiciu 

CCClcfiX  perfcquentium  te-  ^^^-^f^  ^^        tirln  Iudzam(qu«eft  in  or.emalipU- 

peflatCS&  prOCcUaS  perfc-    C  gi(Chriltumincarnari,mori,fufcitarivpluit.  cfVelluftitiam. 

propinquemus.  Quis  fufcitauit  ab  oriente  iu 

»fliiH>uando.8cdefepulchro.di:Exurgegloriameaexu  gi.':Et  fecurus 
te(pondet:Fxutgam  dilucu.     bfObediens  vdiuc  ^jH  nnitem. 

ftum  ,    vdcauit  cum  vt  fequcretur  fe? 


5 


runt,  &  lupcr  pctram  ideft, 
Ghriflum  funtcoUocatac. 
*  Procopius.  Taccreinfu- 
las  iubetjVt  fcrmoni  &  falu 
tari  prxdicationi  fcattetas 

j)ra:bcant,infularumnomine,  conflatas  egcntibuseccle 
lias  intclligens,in  quas  huins  vitse  ncquitia,tanqua  ma- 
ris  falfilago  vndis  &  fludibus  vndique  inlurgit.NonuUi 
infularu  appcUationc,ciuitates  &  pagosaliqii.qui  vaftis 
incultifque  tcrris  ambiantur  (qualcs  in  Iduma;orum,  & 
Moabitarufolitudinecffcdiir)  intcUigi,quosvelut  inexc 


plfi  cxtcraru  nationu  affu- 
mit,  vtgcntiu  aflumptione 
cx  parte  indicet,quascrro- 
rc  vetcri  reliclo,ad  vitas  no 
uitatem  tranfirc  fignificat. 
b  ^tcedaut.  ^  Thcodorc- 
tus.  His  vcrbis  pcipit  Apo- 
ftolis  &  cccIcfijBpiincipib. 
confcntire  oinncs  iummo 
confcnfu  in  doclrina  Euan 
gclica,&  euagciium  omni- 
busgcntibusprsnuntiare.  p 
c  (^tsjttfci.abor.  Qiiidam 
Hebrxorum  hoc  ad  CyrCi 
rcgem  Pcrfarum  rcferunt , 
quod  fufcitatus  fit  aduer- 


fusBabylonios  ab  oricntc, 
qd"  ci  fccerit  dominus  pa- 
rcrc  plurimasgentcs,  fubijcicnsgladio  &  arcui  cius-  Sic 
quoque  cetcra  ad  ipfum  referunt  quod  fcilicet,  Babylo- 
nijs  idola  nonprofucrunt  hunianofludiofada.Alij  He 
brxorum  hoc  ad  Abraha  referunt,qui  vocatus  fit  mftus  q^^ 
aborientci.de  Chaldeis:qfolusiu{tusinuetusfit:&  fecu 
tuscft  Deii.Egredicnsdeterrafua,  &  tradiditeisrcgcsg 


N  I  G  O 


L  A  V  S 
C  A  P. 


D  E    L  Y 
X  L  I. 


R  A. 


TAceant  ad  mc.Voflei;  propheta  induxit  popuK  Ifraeladcer 
ta  expedattone  promifforii  ex  diuina  veritaic,hic  cofequenter 
idc  facit  ex  eius  charitate,q  amicos  no  defraudat  dpromilji  cofecv 
tione.Et  diuiditur  in  duaspartcs  ,  qa  primo  oflindilur  Dci  ditcciio 
ad  dt£i'i  populu  cx  beneficijs  qux ei  in patrib.coceffit.  Seciido,ex  f. 
prio  fitio  que  eifmiftt  c.feq.Viima  in  tres  fecitdu tria  bencficia. Se- 
cudupontturibi:Et  tu  ifrael.Tertiii  ibi:Vropcfacitc.  Circa  primu 
fciendJt,^  primu  benefictii  fuit  cottatu  in  xAbraba,  qut  Deusfepara 
uit ah  ifidetib.educcdo  cH primb  de  f^r  Chatd^oru,  Gen.  1 1 . c.EtfecU 
do .Ara Gen.\l.& p cbfeques populit ab  eo drfcedete  f  ifaac&  la 
cobab  infticttb.fepurauii:  '^'^  q>&  tegeei  in  niote  Sinui  Jpcciatiter 
cdceJfif.pffdicitHr  Vfal.i^j.b.  \o  fecit  taiiter  cmni naiioni,  & 


iudiciafua  nd  maiiifeftauit  eis.Et  diuiditur  in  duas,qmaprimo  po- 
nttur hutufmodi feparatio fecTiio cbtraidMatras inuedi'>,>hi.  vi-  p|, , 
derut.  Ctrcaprimum primb  ad  huiusconftdcrat,onem  inducit  di. 
I  Tzcczizd  mc.i.habitatvresinfutarHm.  2 EtGetcs: rerr.!?» 
arida  habitates.  j  Fortitudirc  mmct./  t  quieratfouesadma 
la,ftntJortes  ad  buna.  4  Acccdat  &  tUC,&C.   Si  habtnt  aiiquid 
tultu  projefecundo  benepau  retotit  di.  5  QuiS  fufci  &c/.^/"''» 
1)0. ,  vtexponunt  coitercathotici  i^  Hfbr.ciqucmdom!t;:is  vocauit 
primb  d  Chatdxa.  vt  diBl  eft.&poftea  ^b>aham,&  vtraq; » cgto 
yergit ad  orienttm  refpeHu  Iudxx,qua doininus ei repromiji :,Gtn, 
13.    6yocz\iitc\xm. Verviamfidei&obedicniiXjVndca^cx     1 
fidefecundu madatit  Dci  votuitiiliK  immolarc,Gen.i  2.&  ad  Heb.     I 
11. &  ideo  dominus  ei aftitit  ipfum  protegendo,propter  q,  f  bdiiur. 

*  Dabit        , 


Apo.i.d. 


M  0  11.A  L  I  T  E  !{. 
T  Tacfa^at/wjc.  Hicprimoponiturquxdaexcitatioau- 
T  dicntium  ad  intcUcdu  dicendotu  qux  funt  duofccun- 
dumfcnfum  litcralcm  huiuscap.  Primumcft  vocatio 
Abrahs  a  domino.qux  habctur  Gene.  1 2.per  qua  mvfti- 
cc  fignatur  inflitutio  dcbita  boni  prxlati.dc  quadicitur. 
2  iii^Vx/^fiw/.Df.n.bonusprxlatusfulcitari aboncnte 


PP  fplcndorcm  fapicntix,&  iuftusproptcrrcditudincm 
vitx,q  debentattcndi  in  inftitutioncprxlati,  quiaponit 
in  ftatu  pfcdionis cxcrccndx.Quod  quidcexcrcitiu  pr^'- 
fupponitpcrfc£tionishabituaci.]uifitum ,  ideo  fubditur. 
6  /''oc.efcw.f Chriftus,vt  iequcrctur  fc.Icfus.n.non  venit 
ad  acquircndij  in  fepcrfcdtioncin  qua  habuit  ab  inftati 
conccptionis,  fed  ad  perfcctione  alijs  comunicandam. 

I  Oubit 


3)7 


Ifaia:  Cap.XLI. 

aTFefluU  a  me  &  dabo  tibi  Gentes  hxreiititem  tuatn  8c  pofTenionem  tuim." 
b  f Cnnueifos.  ^Vinculi»  fid«i. 


358 


^contra  Sodoma  &  Gomor 

yv  ravcncrant,&fcciteosan-  Dabitic^fpeau  ei'Gacs,&rC2eS  obtinebit. 
tegladiu.&arcueiusquafi  a        ^,,,^^^       r  „c:o„,r«i,.po,e,J„.  cfv^b,. 

pulucrcm&flipulanr.pcr(e  Dabitquafi  puluere  gla^dio eius  flcutftipull 

CUtUS  Cft  aiOS ,  rCUerfuS  Cft  ^     .,  ,£,ca.io„i.    bfe.iij.  cfFUius.  d,.duufar.os. Vtd. 

jn  pacc,nec  logi  itmeriscur  mundoad  patiem. 

fum  fcnfit ,  &  hoc  ncc fuis     vcto  raptam  arcui  cius .  Pcrfequetur  eos,tran- 

ViribUS  ,feddomini  milcri  a^Paccmtelinquovobis.  pacemmeamdovobis. 

cordia  fecit,  qui  ab  initio  b  fJbit  in  pacc :  femita  in pedibus  cius  non  ap-  5    noftro creatori  ncmo'pof- 
cognouithxc.  -^..-.:^-    .t...    ...,.-  r         r,t .-^cn^r,^ 


3 

4 


^  Thcodoretus.Tanquam  D 
fummapaxeflet,&  non  in- 
furgcrct  aduerfus  Apofto-  P&l.it. 
losorbis,  peragraucre  totCi 
orbem  Apoftoii. 
*  CyriUus.  Sic  pcrcurrerc 
orbemtanquamfiperpla- 
nam  viameflfet  iter,  quod 


•J«    Origcnes.  Putabamus 
Chriftum  ab  Apoflolo  tm 


af PtJtdiaa.     bf fei.     cfAd  l> 


fitrefiftcrc. 


parebit.Quis  h?  c  operatus  cft &  fecit,vocans  ^  ^,  '^'derunt infuUA.Gmtts  iti 

,  aV"i.nes.     biMundi.     cffFeci.quiapri.^iusAc.  CirCUmitU  :  &  illiuS  VittUtC 

diftum  iuftitiam.fanaiii^      generationcs  abexorclio.tEeodominus,pri  7  perterritxfunt,  &cxtrcma 

tioncm&redemptione.oc      *fs  nepm.cipio.  bfsinefine.  c,Gentes,veiccc°x.  ^      8  tcrra:i.SemfiliusNoe,quifa,fr,44.i 


fapientiam,&  fortafle  illca  c  rnus,8^nouilIImus  egofum.VidcruntinfuI^E 


prophctis  accipit,nouit  ille 

ctiam  animatam  cfle  iufti- 

tiam  &  vmentem,i.vnigc- 

nitumDci  filium,qui  cft 

«  vinensiuflitia  &  fanftifica- 

■**  tio,id.n.eftilludIfai?.Quis  d 

Airgere  fecit  aborienfe  lu- 

Ihtiam,  &  vocauit  ad  pcdes 

fuos^V^ocauit  auteChriflii 

pater  ad  noflra  falute,vt  ad 

nositer  facerct,&  delcendc 

rctadnosdccoelo. 

a   Pabilinco>ifpcdi4eius,(^e. 

*    Theodoretus .    Reges 

amoucbit  folio,  qui  edebat 

omne  cruciamentorum  gc 


a^Initium  fapientia:  timordomini 
eorum. 


cf  Audif  J  rridicationeapoftolorum 
b 


b  f  In  omnem  terram  exiait  toaus 


6c  timueruntjextrema  tcrra:  obftupucriit:ap- 

a«rFidcadeum.  bfF.delium. 

propinquaueruntj&accefTcrunt.VnuIquifq; 

lf-,ce.  b«Ve!bT&  fafto.  cflnfirmo 


proximo  fuo  auxiliabitur,  &  fratri  (uo  dicet, 

af  .n  domino  Deo  viuo  &  reio,quia  idola  dii  non  funt,fed  opeia  hominii 
*i  eft.contottauit.  b  f  Deum  fuum  (iudiofe  faciendo. 

confortlrc.   Confortauit  t  faber   xrarius 

afForm.imfimulacii.  bfCuTiidolacoleb^ntur.    j^    ad  mcliora  JjduXCrit,  &  dl 

pcrcutiens  cum  mallco  ,  qui  cudebat  tunc  ij  xeritiBonumeft  vttimori 


9  m  extremo  terrarum  ipfc 

10  cupatre  &fratrib.  diluiiiii 
euafit.  vfqueadtepusillud 
referuatus  qucm  Melchifc 
dcch  intcUigi  volunt,&  vc- 
nifle  obuia  Abrah^e  de  prx 
lio  reucrtenti,&  cQ  benedi- 
xifle  &  Dei  bndidiionib.ro  E 
borafle.Ipfumquoqj  fabrii 
efle  a!rariu,qui  Abrahaco- 

11  flauerit&  malleofuaiartis 


nus  in  Chriflianos,  &  pcrie 
quentcs  ecclefiam ,  ecclcfia 
demum  vicit,&  perfecutorcs  fuos  fuperauif. 
*  Procopius.Quaqua  rcgcs  tcrrs  delcdos audis &  !no- 
rc  pulucris  &  palc^  dificOos,  intellige  tn  prascipuc  aereas 
poteflatcs  &  principcs  tencbrarum,  qui  reges  terraeerat. 
b  Semita  in  pedibui.  Laborcm  vel  iaflitudmem  eius  vita; 
Q  non  fentiet,  ExuUauit  ad  currendam  viam. 

NICOLAVS  DE    LYRA. 

*•  I  Dabit  in  c6fpc£lu.  Et  loquitur  hic  propbeta  de  prxterito  pgr 
modum  fuiuri,ftcut  frequenterfit  in  prophetis:&  hocfuit  impletu 
quando  .Abraham  cumxu.  vernaculis  fuis  quatuor  reges  fortesdc- 
tillauit,Cert.i^.a. 

1  Dabit  quafi  puluercm.^a/d  eosfaciilimh  debellauit  diuina 
uirtute  fibt  ajfiflente. 

3  Pcrfequetur  eos.  Quiaperfecutusfuitfugtentes  >fque  Soha 
(3  T-h^nicein  Otr.e.i^. 

4  Tranfibit  in  pace.  Quia  nuUus  defuis  in  bello  illo  cecidit. 

5  Semita  in  pedibus  cms.Quia  valdefaciliter  aibellum  iuit 

6  redijt,fhut  de  homine  faciliter  tranfemte  &  leuiter  ,  dicitur,  3» 
iionfii,it  veftigium in terra,vel  non  tangit  terram . 

6  Quis  haec  operatus  t^q.d.Deus,  &  nb  homo  ideo  fubditur. 

7  Vocansgencrationcs./.Jrf.^<<f»»  C?  amicitiam  f<am. 

8  Ab  exordio./t  j/u«  temporis  quodpatet  in  .Abel  iufto,Seth, 
T^oeyA  raham^cir fic  de  alijs. 

9  ]^o dominus.ft  ideo poffum  vocare  ad  meam amicitia  quos 
yolo /ine tniuria  cuiufcimque  cum  nuUi  lenear ,  fed  omnes  idquod 
funt  tcnet  a  me,  ideofubditur:  Primus  &  nouiflSmus  CgO  SU. 

10  Viderunt.  Hic confequenterper  oppofitupcnitur  inueilio  co- 
trafaBores  &  cultores  idolorum.  Circa  quod  fciendum,quod  fuut 
di.Eujebiusin  chrtnicafHaanno.j.  ^brahiel^inus rex ^fjyrioru 
condidit  'tjiniuemy  &  ipfe  incepit  idotolatriam,  quia  fecit  imagine 
Bclopatrif^odefuncio  ,cuiexhibebat  tantam  reuerentiam ,  quod 
farcebat  reisfugientibusad  ipjam,  vt  dicitur  in  Schola.  hiHoria : 
propter  quod  diHi  confugientes  inceperunt  adorare  illam  imagi- 
nem,&ad imitationem  buius  fa8i altj  fecerUt  imagines  charis  fuis 
dffmtiis.Etfuut  imagofaciad  Tsljnovocabatur  Belus,&  fuit  pri- 


timori 
,.  I     .      I       «TGiutinumhoc.  j^  Deiglutineris,&  cl  iugaris, 

temporis ,  diccns glutmo  bonum  eltj  &  con-  1 5  &  confortauit cum  clauis  t  ^*^*'' !'g"» 
»fD-um  bfQuoiib-timpuifu.       \    prsccptorum,  vt  intimorc  ^  "'-f  ft',,'^; 

tonauit  eumclauis,  vt  non  moueretur.  ;t   domini  permaneret.         dicidafab.6 

*    CyrilluS^Poftquamvi    hminarum. 

derunteentesChriflfi  ocu- 1"'  ^''^^^  ^^ 


lis  mcntis  &gloriam  ipfius,  timuerunt  ab  extremis  ter-  ^^'^fe  h^Lt* 
r^.vfque  ad  extrcma,per  vniucrfum  orbem,&  aggrega-  conroiabitur 
tac  funt  &  appropinquaucrunt  Chrifto  pcr  fidera  &  pur  iilum  qui  af- 
gationempcccatorum.  figitidoium 

d  ynufquijque,&c.  *  Cyrillus,Chrifti  myftcriisinitiatus  ^'11«^'"'"' 
dicetalijsquicolerit  idola ,  faber  fabrefcit  hoc  idolum,  p    * 


tttum  idolum:fic  hoc  uomen  denuatu  eji  ad  atia  idola,  vtpoth  Bel^ 
Baal  ,Baalim,Beelphegor,&  BtetT^i  bnb,&  huiufmodi  fecundum  di~ 
ueifitates  Gentium  ^  linguarum  :  &  quia  hocfuit  muttiplicatum 
tempore  .Abrahx  vt  di6um  eJi,ideo  iuxta  ipfius  fidelitate  arguitur 
hic idololatria  ifiorum,&  hcc  eji  quod  diciiur:V[dcnmt  infulae 
&  timuerunt,cxtrcma  tcrrae  obftupuerut:  appropinqua 
Uctunt.i.habitatores  injularu  &  aUaru  terrarti  viderunt  reucren- 
tii  idolis  d  potentibus  cxhibita:  &  fic  in  timore  poftti  cofugerant 
ad  ipfa  venerania,vt  ftc  eis  parceretur:ideofubditur: Appropin- 
quauerQt  &  acceflerunt,/atiirfi)/a.  Vnufquifq;  proximo 
fuo,&c,^«i<i  quando  aliquis  habebat  amicum  in  periculo  pofitS, 
confulcbat  fibi  refugere  ad  idolum  :  Et  quia  exemplo  T^ini  alijpO' 
teritcs  fecerunt  iduta  per  manus  tamen  artificum,ideofubditur . 

11  Con^ortzxxit {3Lb..Adcuiusintetlc^umfciendum,^infabri 
catione  idoli  de  metaito  per  malleatione  tres  operarijfunt  necfffariji 
Vrimus  efi  ttle,qui materia  in  igne  calefaHam cum  marttllo  ducit 
adformampartiumidoli.  Secundus  eft  qui  partes pcformatascu  Tres  opera- 
martelto  cum  Uma  polit.Tertius  efl  quipartesficpr<sparatasad  in  '".'J"'*  ^'^Vf 
mctmcoiltlidi  ,:jr coniungit,^ hocnotatur cumdicitur.Con^ot^^'"^^'^  '  " '' 
tauit  fab.Et  conflruitur  ftc  titcra-.fabenerarius,  idefl  mctulticus , 
Tercutiens  maUeo,ideft  martttlo  fciticet  materiam  ducendo  ad  ida-        v 

li  formam.Coiifortauit,ideft  efficaciter  monuit. 

1 2  Eum  qui  Ci\.idfii  cum  Ima poiiebat.Cudere  enim  in  vnafi" 
gnificationc  tdern  efl  quodpotire  qui  dicitur  in  tibro  Catholicon, 

i  j  Tnnctcmporis  ideft,tempore ^rahtequo fabricatioidolo- 
rum  cepit  muttiplicari  ut  dicium  esi . 

1 4  Diccns.'y?e  qui  potiibat  erat  dicens  fupple  confolatori,  ' 

ij  Clminohonnrti C&i. bonum cH partes idoti conformatas 

*&poliias 


M  0  »^.A  L  l  T  E  {{. 

7  Babit in  confpc8't.  Quia  debct  cognofccrc  ftatum  fibi 
fubie(aum,paruorum&  magnorum. 
1  Dabit  quiifi.  l'cr  gladium  qui  prope  percutit  fignatur 
dof^rinapcrverbum  ,per  arcum  vcroqui  a  longefcrit 
doftrinapcrlcnptu-.Vtroq,  naq;  modolianai  pra:lati,vt 
Aiig.Grcg.&  ali),  hxrcfes  &  uitia  deftruxerunt ,  quibus 
alijprzlati  dcbent  quantun>  bono  modo  poflfibile  cft 
conformari. 

4  ,  TMB/iiH.Nadc praclato df,2.Tim.2.d. Serttu Deinoopor 
tetlitigurr,fedmanJtitLiiifiead(>mncs,fduatameninftitia;a.\itCt: 
non  cflet  manfuetudo  vera,fed  pufiHanimitas  dctcftada. 

5  Semita  inpidibus.Pct  icmitam  qu^eftparuauiadccli- 
nans  via  communi  j  fignatur  dcclinatio  aliqua  a  comu* 


ni  d6£lrina  ecclefiae  ,qua:  quantQcunq;  parua  in  prelato 
non  det  eflc.Et  ga  promotio  prxlati  talis  a  Dco,fubditur. 
6     Qui  s  hac.St.  icc\u\tur. 

9  £^o(iym/««y.Vnufquifqueproximofuo,&chocadli 
teramcxponitur  de  fabricantibus  idolum,perquod  fi- 
gnatur  malus  prxlatus,dcquo  dicitur.Z^ch.  i  i.d.opaHor 
&  idntum  reltnquens  ^rr^m. idco  pcr  iftos  fabricantcs  ido- 
lumfignanturilliquilaborantad  promouendum  prs- 
latum  indignum.Et  llibdirur.modus. 
1 J  Dicens glutino  honumeH.Tz\cs  cnim  faciunt  Colliga- 
tioncs,ut  obtineant  multitudinc,^  non  poflTunt  ratione. 
■f  Confortauit  eum  c/a«ij,fcilicet  aurcis  &  argcnteis  per  do 
na  fuperioribus  fadta. 

^    yt  noH  »w««fm«/-.ldeft,pg  infufficicntiamiufte  rcpcllc 
Tom.  4.  M    a       t  rctuc 


359 


f  (juia. 


't  in(r.4j.a 
^ota. 
^  tcrrearit. 


tis  mex. 


pracdicitur  vocatio 
apoflolorum.  Ettu 
ijrael.  Carnalilfrael 

fis  liKob,  &loqHeris? 
^bfcondita  efi  via  mea 
ddomino,&c,  Nunc 
ad  fpiritualcm  log- 
n  tur  qui  domini  fu- 
fcepit  aducntii.  Huc 
primbfcruumrdcin 
dede<flum:tandcm 
^  fcme  Abraham  vo- 
cat.Priusenimfpiri 
tumferuitutisin  ti- 
more  acccpimus , 
poftca  clcdi  in«mi 
otiaDeiiungimur. 
*  Thcodorctus.In- 
"h!w  ^^^^^  propheta  ac- 
tcai  ori. '  cufat  Ifrael,interim 
t  suif<}uiliat.  commcndat  &  lau- 
t  ee». 


5iip4og 


t  nilinriri 
tcUwtet. 


cL 


t  rt  trahiB, 
vt  tnbnl 
nouaip 


Gloford.&NicoIaideL 


3^0 


^  &  vos  dccepit  qui 
A  hanc  tam  bcllam  fi- 
guram  lapidc,  &li-  a 
gno  cxprcffit.quid 
vos  innuat  lapidcs  b 
colcrc  &  ligna. 
a     Et  tu  Ijrdcl  Jerue 
tntus.  Dominusad 
apoflolos  effcftuo- 
fc.Iudxiautcm  hoc 
adfcrcfcrunt.Nota 
quod  prophctia  or- 
dincmhirtoricnon 
fcruat.  Poft  vocatio  *" 


a  f V«i.    b  f  Trin» fpiriio  timoti». 
clrgi  vos.att. 


e  f LnAat  itconn»  dxmone».  d  fMon  vos  mc  elftiCJs.fed  eg« 

e  tCjiBtScfide. 


2 

4 
5 
6 

7 
8 


Ettu  Ifracl  rcruemeus  lacob  que  elcgi,  rcmen  Abraham  \ 

atSrlt,|uCh»rt,ti..  bTlnc..n.6de.     cJE.  1.,..  les.    div^.  idifi.r.(u.e.as._  ^ 

a'mici  mci  ,t  in  quo  appichcndit  tc  ab  cxtremis  terrrc  5ca 

«Finibui  afSpitit.ialiierqai&aI.j*pt«dicat»rus. 

loneinquis  cius  vocauit  te,  &  dixi  tibi  Scruus  meus  es  tu : 

»f  A  lacie  prtfccuto.um.  b  TEcce fgo  »ol.  Hum  fum  vlquead  cot.fumina. 

dcffi  tcjc^  non  abieci  te.tNe  timcas,  quia  egu  tecum  lum: 

sfAm».    b1Via»etit«8c»iia.  c^Ne  riticatU.     dfVtvjticas.        _  ^ 

nctdeciincs,quia  ci^o  Dcus  luus.  Confortaui  te,&  auxUia 

^  ^  af  Fotentia  filij  mei.    bfldf  o. 

tus  fum  tibi ,  &  t  fufcepit  tc  dcxtera'  iufti  mei.  Eccc  c-on- 

aflmus.cAducifai.i.ttipopulusludiotMm.  btEitetius.  ctludx^ScGente.. 

fundcntur  &  erubefccnt  dmnes  qui  pugnac  aduerlum  tc. 
Erunt  quafi  non  fint ,  &  pcribunt  t  viri  qui  c5tradicut  ti- 

aW>inipiumfupetexaltaturo.5ccleu»taitiCcutcedtosLiban..Etttanfiu.8teccenoneiat, 

&qujcfiu.tum,acnonelH..ucntus.  Egojum  VermtS& tton 

bi  Quccres  cos,&c  n5  inucnics,viros  rebelles  tuos,&  crunt  14  bomo .  F.t  ficut  vcr- 

quafinonfmtAvelutitcofumptiohominisbcllantisad  ^5  ^^  ^'S^^vrX: 
n  *j^CLy'"'"°n<'<^''«timfte.  bfPioteaot.  ram ,  uc  pr»aica' 

ucrfum  tc:quia  cgo  dominus  Dcus  tuus  apprehendcs  ma- 

.,Opera.ione.n.    ^  ^  ^''''r^X':  clVelyatc^ 

niim  tuam,dicen{que  tibi;  Ne  tmieas,^o  adiuui  te.  Noli  ^^ 

TQuamuJsvir.s.  Egofumveim.s  &  «onhomo.opp.o.ho.&abieaioplebis.  TMundo. 

timcrcvermis  Iacob,t  qui  mortuieftis  exlfrael.  Ego  au- 

a^fSanguinefilii.  bfCiuieft. 

xiliatus  fum  tuidicitdominus,&  redcmptor  tuus  fan*5lus 

aTVtconterascontiatiaspoteiUtcs. 

Ifracl.  Ego  pofui  te  t  quafi  plauftrum  triturans  nouum 


yra 

&indeadfidemul-  D 
ti  vocati.vndcivv/^.f  Aa.ij.j 
oportcbat  f)imum  lof 
vabumf&c. 
C     Ecct  confundentur» 
*     Theodoretus. 
Harc  propric  conuc 
niunt  fanftis  Apo- 
ftolis  &  martyrum 

9  vidricibiis  palmis, 

10  nam  qui  illis  aducr 

11  fabantur,inignomi 

1 2  nia  sut  fempiterna. 

13  d  yermislacob.Yct- 
mesdicuntur  Apo- 
ftoli  tanquam  eius  ^"1?""! 
imitatores  g  dicit:      "*' 


17 


iS 


i:R.eges. 


tioeorumcordaau 
dientium .  g 

^Theodorctus.His 
verbis  fignificat  nu 
merum  credctium, 
ficum  ca:tcris,qui 
noncrcdiderunt,c6 
ferantur,  fuifle  per- 
cxigium,quodfigni 
ficauitpaulus  cum 
dixit,  rcliquias  fuif- 


habcnsroftra  fcrrantia.  Tricurabismontcs,  &commi-  19  fefaluas,  rdiquos 

afDuces.comitc».  bTSepa.anstrlticum-apalea.  ObCaeCatOS. 

nucs,&cdIIesquafitpuIuerempones.  Ventilabis eo.s,  20  e    ii^imortutefiistx.c.^. 

if  Supetbiaeotu  .,    bfFidc  bonotuu.;  »c  potenf.  ..,;taculotum,difperl.one  maliuiji.  Ijrael.    IlCUt  Ule  qUi  baLU 

&ventustollct,t6cturbo  difperget  eos,SctuexiSltabis  21  ^itiv.Hmidiemonor 

,|V.N  r,ccrte.magiftrumverita.i.nonhaben,cs.  proptcr    Veflram    glo^ 

indomino,&infanaomaelIa.taberis.Egeni&paupcres  22  ^^^^^^'^^l 


de  profcquitur ,  nc 

qucpugnantiadicit 

intcr  fe.nam  cx  Ifra 

d fuerc fidclcs  qui  crcdidcrc Chrifto , &  ex Ifrael fucrc      ego : rint vero  in  me  Chriflus . 

quiChrifloCrucifixcre.  f    Egopofuitequafiplauflrum,  Virecclefiaflicushabetur 

h  Etd  longinam.    lam  vfquc  ad  extrcma  ludxi  difperfi,      prxdicationis  roftra  ferrantia  in  plauftro  nouo ,  quod 

&  non 


«  NICOLAVS  DELYRA. 

*  &  politas  adimicecdiungere  glutino.i.forti  iunciura.lta ejuod acci 
pitur  hic  glutimm  pro  illo  metaUo,quo  confolidantnr partes  ad  inui 
cem.Et  vocatur  Gallich  foudurc:  vnde  in  Hebr^o  fic  habetur:Di- 
cesconfolidatori:  bonu  hocf.quod  fortiter  confolidespurtes 
idoli  &  fic  pr^paratas ,  ftc  enim  mutub  fe  exhortabantur  artifices 
fropter  maius  lucrum  habendMm ,  &  propter  graiiam  dominorum. 
I  Et  tu  Ifrael-H'c  recolitur fecudu  bemficiu  exhibitii  popuiu  te- 
pore  Muyfi ,  fliliccteduHio  deferuitute  ^egypti .  Et  diuiditur  in 
tres  partes:  quia  primb  defcribitur  Jjic  exitus,  fecundo  aduerfarioru 
cafus,  ibi:  ECCC  COnfundcntur.rcrfio  Hebrprum  profeaus,ibi 
Egeni.  Orcaprimum  diciturin  perfona  Dei :  Et  tu  Ifrael  feruc 
meus.  q.d.ex  quo  eduxi  te  defermute  Mgyptijacius  esfpeciali- 
ter  itruus  milii. 

X  lacob  qucm  el^i.  Efau'reprobato,fecundum  quod  dicitur  Ma 
laclj. i.^i.Ucoh  dilcxi,Efauautemodiohabui.  Etaccipitur 
bic  lacob  pro  pop  ilo  defcendente  ab  eo. 

3  Scmen  Abraham  amici  mci :  quiu  amoremei paratusfuit 
filium  vnigenitum  immolare. 

4  In  quo  apprchendi  tc.  idefl  mihi  appropriaui eius  meritis. 

5  Ab  cxtrcmis tcrra  &  a  longinquis  cius  vocaui  tz.quia 
.Abraham  fuit  vocatus  de  Chaldxa,  vt  diBum  ciifupra. 

6  Scruus  mcus.  exponatur  vt  Jupra. 

7  Nc  timeas.  minas  Tharaonis. 

8  Qijia  cgo  tecum  fum.  te protcgens  tSdefendens» 

p  Ne  decTincs.  d  verbis  Moyfijerui  mei.^  .  \ 

10  QuiacgoDcustuus,  ^ 


ht  0  ^.A  L  1  T  E  1{. 
j.  rctur  vcl  promotus  deponeretur;Sed  ga  bonus  platus  ta 
^  lib  .cautclis  &  fraudulcntiisnonfulcitur.indipet  diuina 

cofolationc  pinfurgentcsiniuflc,ideofibidr  adomino, 

I  Et  tu  ifratl.  pcr  vcritatis  notitiam. 

f  Seruus  meus. pcT  dcbitam  obedicntiam. 

«  lacob.  per vitiorum  fupplantationem. 

t  Quem  elegi.  promoucndo  ad  prselationcm. 

j  smen  ^brahi  amiti  mei.  imitando  fuam  perfc^onem. 

£t 


ri  Confortaui  tcfcilicetpereim.ideofubditus. 
1 1  Etfufcepi  tcdexteraiufti  mci. idefl Moyfi , adextraben» 
dum  te  dejiruitute  Egypti. 

1 3  Ecccconfundentur.H/c  confequenter ponitur  aduerfarioru 
cafus  cum  dicitur:  Ecce  confundcntur.(/«w  Tharao  cufuo  exer 
cituperfeq'Aens  HebrAOS,fubmerfns  Juit  m  mari  rubro,Exo.i^, 
1 4Qiiajres  COS.quiaftcut  diHumfuit  Exo.l/^.mare  proiecit  Ue- 
gyptios  mGrtuos  ad litus  ad  qnjd  tranfterant filij  Ifrael ,  vt  fic  f/- 
fent  certi  de  mcrte  eorum;&  vt  haberVt  fpolia.ideo  dicitur-.QuX' 
res  eos.  imefiigar:dopreciofa  que  erantfuper  defunHoru  corpora. 
I  j  Et  non  inucnics.  Typ  dicit:l^d  inuenies  eos,abfolut^,fed,non 
inuenies  viros  rebeiles  tuos,i.te  perjequentes,quia  la  erant  mortuii 
&fic  nonpoteratampliuseosperfequiy&ftcpatetlitera  vfq;ibim 
16  NoU  timcre  vermis  lacob.  quifuifli  inter  ^egyptiosre- 
putatus  vilisficut  vermis. 

ij  Quimortuieftiscx  Kvzel.ideflreputati  vt  mortui in ferui 
tute  .Acgypti.quiaferuitits  efi  mors  ciuilis.  Et  quia  nonfolum  iiegy 
ptij  aduerfarij  erat  Heb.fed  etiam  Chananxi  qui  poflea  ab  Hebrps 
fuerunt  debeilati,\vt  patet  iib.Iofue  ideofubditur, 

18  Egopofuite  quafi  plauftrum.  Sicut  enim  tale plauflrum 
duBum  fupir  fegetes  conteriteas ,  fic  populus  Ifrati  comriuit  Cha' 
nanKOS.ideo  fubditur. 

1 9  Triturabis  montcs.J(i<?^  maiores:lofue  enim  debcilauit. 31. 
reges,1oJue.\z. 

20  Et  CoUcs.  idefl  minoresprincipes. 

21  Ettn cxultibis.  ExpuifisChananeis deterrapromijjionit, 
2z  Egeni  &  paupcres quxrut  aquas,&  no  funt.Hic  defcri- 


Etfubditur. 

7    Tiettmeas  qwaegotecumfum.te  protcgcns  contra  infur- 

gentestibiiniufte. 

22  Egeni,  Hic  lecundumfenfumlitcralcm  dcfcribifur 

cxitus  Ifrael  dc  Aegypto  &  progrefliis  eiusper  defcrtum: 

pcr  qux  fignatur  exitus  hominis  de  peccato,&  progref- 

fus  eiusper  defertum  pocnitentis  vt  fic  pcrueniatadglo 

riampertcrrampromiffionisfignataj&ficdicitur:%e«/. 

ideftpcccatores  in  fpiritualibus  cgentcs. 

t  Qtjjerunt 


3^1 


Ifaiae  Cao.  XLl 


P 


3<^2 


/*>  non  operanir  in  vauftate  Hterjc,  fed  in  nouitatc  fpiritns 

"^^  contcritlncredulorumcordaduriflimafcparanstritica 

■^  a  palea ,  montcscoUcfquecomminucns,i.  hxreticorum 

•  qui  comminuti,in puluercm  rcdiguntur,  &  nihil  eflc di 

cuntur.vt  male  congregati  bcne  diuidantur. 

a       l^vuvn  defeHHm.  ^  PrO-         j^a  PhilofophU.  bTDo^^rin*-  cTInphilofophis.  dft-ieo. 

copius.Hisverbis  innuitur     qjjjcrunt  aquas86ionfunc,lin2;uacorumfiti 

SpintUnanaUS,qUlVltaleS         ,\„„eijg^  &pr-.ph«,s.  b  TAI.us  non  poteU.  lEt. 

aruic .  Ego  dominus  exaudiam  cos,  Dcus  If 

^  Uinnino. 

racl  non  dcrclinquam  eos .  Aperiam  in  t  fu- 

i  f  Gtniibus  rupcrbis.  b  fPraEdicatores  a  Chnrto  flumine .  De  ijuo  fluiiMn  Dei 
re^-Viuti  e!t  aquis  f  flumini»  rnpttus  Iziitioat  ciu;taiem  Dri.  cl^Humilium. 


l 


aquas  in  ecclcfiam  cx  vetc 
ris  &  rccetis  fcripturs  fon 
tibuseffundit,  vbidcferta 
antea  viri  fanfti  fluuioria 
inftar  irrigant.  Vidcas.n.ec 
defiam  aquis  olim  &  Deo 
omniq;  bono  deftitutam, 
abunde  nunc  irriguam,  ve 
getas  animas&fublimcsc 
terra  attollere. 
b  Daho  m  fclitudinem  cedrtt. 
Arborum  varietatesdiuer- 
Ijufem  Ipiritualis  gratiaefi 
jg  gniticat,  ne  fahg  vna  chor- 
<ia  dc  ciihara  domini  &  aU 
ua  virtus  gratarum  ecclc 
acdceflc  vidcatur:  quaru 
fublimuatem  ad  coelcftia 
II,  ge- feftinantem  illuminat  li- 
\  opti  gfiu  oliuae,  fomcs  lucis,  re- 
^"''  quiesiaborantisvclIaflTati . 
C  Sflmm  &  iiiyftim  &  li- 
gnnm  o/fM/.Lxx.Sethim  qu? 
cft  arbor  albs  fpinx  fimilis 
mira:  &  lenhatis  &pulchri 
tudinis&imputribilis,  dc 
quaarca  fadacft.  Exhac 
ctiaterradiiSacft  Sethim. 
Spinaprimohomini  in  p? 
ram  fuit  data,vnde.C«  ooe- 
rutusjutrls  terram,non  da,  fru. 
fu.Jed  fpi.&  fr;,^fr.f?.Gentib. 

progloria  prxdicatorcs  fpi 
t\q  iunt,qui  fubditorum  vi 
cia  non  palpant  fcd  pungat 
it«ve-  Myrtus  Aromatica  fpccics 
imputribilis  feflramembra 


t 


prcmis  collibus  flumina,8^in  medio  campo  t 

.  f  acnediciiJ  Deo  Joniino  defunfibus  Krael      b  fGenies     c  TAbundaniiani    T 


d  f  ti^i  (itit  veniat,&  bibat 
'     ~         n 


c»l«it  "i  fapicnrar.  _ 

rumfonces.  Ponam  defcrtum  in  ftagna  aqua- 

afldein.     b  ^OoAoribus     c  rQui  bibciitexhacaquanon  fitiet  inzt»iium. 

d  f  l.cijata  terra  oriuiitut  itbores 

a  runijet  terram  iniuam  in  riuos  aqiiarum.Da 

a  f Gentium.  bf^^^ii^tos  inftcinun  ^ifVuios,  ineuibusop'nionisbonac  Otlor. 
cfPciJicit   r   m  rcprehcnfioneiii.    CMifericnrd'». 

°  bo in folitudmem cedium 6«:tfpinam &cmyr 

a  lijrnuiin. 

tum  8<lIignumoliua:.Ponamindefertd  ab- 

af  Altilfimos  quoium  conuerfatioin  cxhs  eft.  b  f  Oiu  tesfeculi  qui  fi  funtin 
fe  fiuftuoti.fuerunt  tamen  przdicaiores,licut  vlmus  vitem.  c  f  Humiles  ii 
devircnies.  d  f  Minoresexempla  maio'um. 

d  ictim,  vlmum,&buxumfimul,  vtvideant 


^.Viciiioritcr 


&{ciantj&:recdgitcnt&intelligantpariter, 


af.Mirabilis  I  c.sini'.ina  s  fins 


affli(f:iionibasproximor«mconipatifclunt,corumq;  tri  D 
bulationem  per  compaflionem  temperantper  oliuam 
mifcricordcs  accipimus.Per  abietem,qu£  valde  crefcen- 
do  ad  aeris  alta  fuftollitur.nifi  hi  defignati  fun  t  qui  intra 
eccfam  adhuc  in  tcrreniscorporib.  pofiti  c^lcftia  cotem 

plantur.Pervlmu  feculariii 
metes  exprcflTjesijt.  Buxus  q 
in  aUum  non  proficit  &  fi- 
ne  frudu  viriditatem  lict, 
cosdefignat,qui  intra  fan-  ^fupink 
dam  ccclefiam  adhuc  ex 
jBtatis  infirmitate  bona  o- 
per;i  fcrre  non  valent ,  fed 
tamen  parentum  fideUum 
creduliiatem  fequentcs,  fi- 
dem  perpetus  viriditatis 
tcncnt. 

d     Vtvideant.    ^   Proco- 
pius .  Intelligcnt  Dci  opus 
efl"e  qui  vidermt  Indseos, 
olim  diuinisdonis  cxube- 
rantes.exaruifliccontrave-  H 
ro  gcntes  quas  more  pccu-  tarl>orempi 
dum  viucbant ,  &  c^leftiii  """• 
bonorum  inanes,  omnib. 
ornamcntis  coeleftium  vir 
tutum  excellere.  Nam  haC 
duorum  populorum  tanti 
mutationem  quis  facerc 
potuiflTetnifiDcus? 

?VM«cMfe.Significat,quia 


b  1  ld<-ft.ini'lligentes  imitentur. 


quiamanusaommirecith^c&iandtusllrael  f    idolanccaudiendi  necre 


'f- 


a^^lpfeffcit  nos,8t  nonipti  Boi  b  f  Mirabilc.  c  Qualieamusin  viis,vtrefpon 
deamus.tjuarenoa  iniellixiltis,  quod  manus  domini  fecit  hoc.  ^OGentes, 
quz  ctcdcie  defpicitis  ahis  ciedentibus  licut  fciiptum  ell :  Ifiael  cfle  credcn- 
tem  5c  non  crcrl-nreni. 

creauit  illud.Prope  facitc  iudicium  ucftrum, 

a  T<ii.«i*"on  "ultis  ciedeie.  ^ Conlilia rationij  quare  veiitatem 
non  fufcipiatis. 

dicit  diis;  afFertc  t  fi  quid  fortc  habetis  di- 

a  YJudtccBt  idoUlideb«antculi:aniUe.  b  fldoli  in  quibns.confidltis. 
lOs  habrntic  now  loqucntur. 

cit  rex  lacob .  Accedant&  annuntient  uobis 

b  f  Quomodc  mundut 


a^Filiiatiocotum^Fidem  Gcntium:lntioitum  fuum. 
ta^s  ?x  uihilo. 

quxcunquc  ucnturafunt.t  Priora  (\ux  fuciut 

f  Vt  coUnius  vos.  c«Vrsdeose0e 


af  Idula 


U, 


b  f  ■>!  poicltis. 


confolidat  &  rcparat.  &  e  nunciatc,8^poncmus  comoftrum , S^fcie-  6 

""       "  j  «tF  ncm  euiul>]ue. 

musnouifllmacorum,  &  qua^ucnturafunt 
indicatenobis.  Annunciate  quas  futurafunt 

ISic. 

infuturum,&  (ciemus  quiadij  eftis  uos.  Bc-  7 

^Aliofigno  demanitrat  id,jla  Dcotoon  ciie. 

ncquoquc  aut  male  fi  potcftis  facite&:  lo- 


idco  confolatores  fandx 
l^  ecclcfi?  fignificaLvndcapo 
ftolus;  tieneiiiii:s  Deus  &  pa- 
Ur  domini  nofiri  lefn  Chrifli. 
■J<    Grcgorius  Pcr  fpinam 

41ignati  lunt  doclrinx  fpiri 
;ntualisviri,quidum  dcpcc 
catis  &  viriutibus  diflerut, 
modoxtcrnafupplicia  mi 

nantur,  niodo  celeftis  regni  gaudia  promittunt  corda  au 
dicntiu  pungut.Myrtus  vero  teperatiu^  virtutiseft.ita  vt 
diflblutamwracoftringat.Per  rayrtucrgofignatisut,q 

afflidio 


fpondcndi  habent  faculta- 
tem  nunciate  futura  vtrc- 
rum  euentib.vcftram  mon 
ftrctispotentiam.Notandu  idolorum  va 

poftaducntU  Chrifti  COnti  nr  vaEicma- 

cuiflr  idola,futurum  fcien  """^^^^1!"''* 
tiampromittatia.DeChd£P;«„^^^^^ 
flo  quoq;  ixde  apoftolis,& 
de  fua  abolitionc  nihil  po' 
tuerunt  praidiccre  nniltop 
minus  ergo  aliena  bona 
vcl  mala  nQciarc  potuerur, 
Si  quid  aut  praEdixerunt, 
femper  mcndacium  verita 
tiadiunxerunt,&  ficfcntS- 
tiatemperau€runt,vtquid- 
quideucniret  oraculocon  t  iif.q.j.C''» 
ucniret  vthoc,AioteAca- 
cidaRomanos  vincere  pof , 
fe.Patet  9  idola  poft  aduea 
tu  Chrifti  voce  amiferunt. 


f  5?pof(.^/i.Ncq;dsemones  i.Corj.,l». 

poflTunt  nifi  Dei  pcrmiflfio- 
nc  g>  aftidet  idolis,qui  nec  porcos,nec  fandi  lob  iumea 
ta  potuerunt  difpcrdere  fincDei  permiflione.  Paulus 
quoque  tradidit  Sathanx  quofdam. 

^  Sufcitaui. 


tjj  NICOLAVS    DE    LYRA.  2  Prope  faciteiu.ve.di.doH/emo/««rfe«i«ie«t/?a«w^o- 

bitnr  profiH  isfilioru  Ifratl  per  dcJcrtTi,vbi  fitif  Ifrael  prirno  paffi       pulo  exhibitu  t^e  ZorobabdJ.  liberatio  de captiuitatc  Babylomca. 
funtaefujt  defe8um,feddvminusluppleuttndfoliifemel,fcdpluriet        "'  '    ' '"  ■  ■'        -  -  ■- f  - 

rtpatet.Exo  if.\y.&7iu.io.&  hoc  eji  <p  dtcitur. Egcm  ScpiU. 
pcrcsquxruntaquas,&  non  funt.  Et patet litera  rfcf.,tbi. 
l  Dabo  in  folitudincm./«  deftrto.n.illo  rigebatardorfolis: 
feddominus  prouidttde  vmbracuto  percolumna  nubis  .  Exo.i^.i. 
Itfaunduhoc  rf;fJl«r.Dabo  in  Co.CC.t.vmbracutunt  itabomm 
ytl  metius  quam  facerentarbores  tfi^ .  l^mbraculum.n.nubis  erat 
txcellentius,  quta  datum  diuina  virtute  non  naturjc,ideo  fubditur . 
£c  inteUigant  pariifr,quia  manut  dominifecit  htec. 

M   o  i\  .A   L  1  r  E  B^. 
tt     Qu^unt  aquas.(a\\CCigxzt\X. 
t    £t  nor.fnat .  Doncc  fucrunt  debitc  contrititfcd  nunc 
habtbunt  idco  fubditnr. 

t    -jipinaminiupremis. Pcrquod fignaturcffcflius Angc- 
lorum ad hoc  quod  pcenircnrcs  proficiant  in  gratia. 
t     ^tm  mtdio  i.uwpurui„.\.  dodlnnas  prasdicatoru  ad  pro- 
moucndumbonumpcKnitcntium. 
t    'Pohi.m dfferiMm.i.cot  pocnitcntisquod prius  crat  a  mc 
dcrcliaum.  • 

t    >'ilh:^naaqu3rum.pcr  abundantiamcharifmatum,fm 
i^^^dKomi.d.ybiatfuhiiaiat  dilicim  fu^'erabttndat  &  gratia, 

1  Dabo 


Et  diuiditur  in  duas  partes ,  quia  primo  contra  idoia  qu^  vigebant 
inBabylonc  ponitur  inucBio  .  Sccundo  fubditur  populiltberatio 
ibi.SaCckaui.Circapriniudicitur.  Prope facite  iudicium  vc 
Rrum.i.'dectarate iifjlitiam  vcjiram,fthabecis  6  Babylonij, 

3  Aftcrte  fi  quid  habctis./.'«/'«''f  &  veritatis. 

4  Acccdant&  nuncicnt  vobis./".;do/a  vejlra,de  qt<ib.cofiditis 

5  Quxcuqj  ncutrafunt.  ^  tfl propnti  diuinitatis,id  fubditur. 

6  Etfcicmus.i>f<Md»f  ijiiivos 6  idola.yBcncquoq;zmn\^ 
q.d.non pottjiis,rfuia fcnfu  C? tritilltlriu  carttis,i(>cu tuni  ludm-.i-. 

1  Dabotafuiitwtiriem.  pcr  iflasarbores  fignantur  diuerlar 
virtutcs,quaBCumgratiainfunduntur. 

1  ttjantiuslJraeUreauu  j//«ri.i.Dcussa£lificas  populu  fuu. 

2  T'»-opf/i»cKciMrf;a5-»>c//»«.Hicadlitcradcl<:ribiturdenru 
(kio  Babylonioru  per  Cyru  qui  fuit  figura  Chnfti ,  idco 
myfticcfignaturhicconfntaiioScribarum  &  Pharifax> 
rii  pcr  Chriftu  vt  patct  in  Euangclio  .  Sic  crgo  df  eis  dcri- 
iicdo.Vropefactteiudtciii  veJlrH.  Nitcbant.n.oftcndcrc  iufti- 
tiascoramhominibus  adqusrcndam  vauamgloriam. 
t  jlnnuntitnt  votis,iirc.vtntura  /««f.q.d.  non  potucrut  pr^ 
nuntiarc  aduentum  Romanoru  ad  deftrudionc  ipforu. 
7    Bcne  quoque  ant  ma.q.d  cis  non  poteritis  rcfiflerc. 

Tom.^.  M    3        t  ^«c 


3^3        Gloford.&NicolaideLyra        3^4 


^  contraidolaloqui- 
■"  tur&contra  culto 
res  coru  poft  Chri- 
fti  aduentum  qui- 
bufdam  in  crrorc 
mancntibus  fufci- 
tatur  populus  na- 
tionum.Hebr«ifu 
lcitariabaquilonc, 
&vcnircabortulo 
hs  AnTyrium  ,  & 
Pcrfam  intcrprctan 
tur,  quilcnifalcm 
1»enietfuper  vcncrunt  &  princi 

principes  .       p^  jUjyj  conculca 
"  ii<>riinr  niilliimnui 


qui   annunciaucrit  D 
aduentumfilij.Sicft 
autcm  quiannucia- 


qiSamur ,  &cyidclmus  fimul .  Ecce  vos  cftis  ex  nihi  o , 

^^iJV^ammcxctquodnoncft.  Abo'minatiocftqui  3  ucnt.dicc,j.us  quia 

^P^\        ,^;,VQu".o"u«il    cTAquocx«d.rcun.mal.:d,Chnflu..  .^Ciai,l.d«    4  lUftUS  Cft  .  In  aduCn. 

''.n:^^tc~iTchU!*^v^''c'.ruTaiu%\^                                                        5  tu filij ,  dzmoncs q 

/- .  K  .   I          -1         fi,  ^«;-».,K/^rfii/>ili'c  Vn  6  in idolis  ventura nix 

a  clcgitv05.Surc«iu.ab,quiloncAvcm^^^^^^^^^^  ciaba,  obmumcrar. 

cnbit  nomcn  mcu.  t  Scadduca  magiftratusquaf.  lAa,  &  ^,„f  ~rSc;' 

10  tiuum  cordacrrore 


'aVril^us '  bTvTfacijt.Uud  vasin  honorem  .liud  intontumtliam. 


„r.,uius  b,v.  f«,».uud  '.'-^'l""''^';"^^:^,:^"  -;V  ^^    lo  tiUum  cordacrrore 
vc  lut  plaftcs  conculcans  humu .  Quis  annuc  auit  ab  cx-       ^^^^  intdlcxcrunt, 

«  .1  la»  qu.  fdhuc  ft..-.n  Qu,r  p.K.ctita  dico  mc  fccilTe.  b  IQ^.a-  c  ^x  d.,.  vcftr.. .  J  I    ^  ^^^jicinia  falfa  tC 

-^     ordio,vtfcia'mus&C3principio,vtdicamus,iuftuscs?Non  ^^  j.q,,, 

'   ^  cftannuncians  ncqueprxdicens,ncq;audiensfa-mones       ^^, 

I-  .  ...;.„„.„,.f .  .^,...  b  1  Prxdicatoics.  c  1  Vohi.  ad  aux.l.um.  d  TBcclcfii.  ' 


lucrunt. 

Trimus  ad  Sion  dU- 

.Ecclefiam  fignifi- 

cant,  ccccaftitcrunt 


pnnop«  .        pcs  illiuS  COnCulca-  ,  ,K.imo«rn,.u.  mc:..  b  %  Prxdicatotcs.  c  1  Vob,.  ad  aux.i.um^  a  1  |cc.c..x.  ^  ^^^^^^  ^^^^  aftitCrUUt 

.   B  ucrunr.nullumquc  d  ^£{^j.Q5  |PrimusadSiondicct:ccceadlum,6Qerulaiem  ,j  fiUj/.tuiquosperfiE 

tfl" j*.7T,',  »<^o'orum  qux  co-      ,,Bonaannunci.n.cs.  bTEeoomnipo.cn..  ./le^''*"'"-^     -       •  16  demmcam  donaui 

adsion  cc"lcbant,hocfciuitcf     eiJnecUitasdabo.Ecvidi&noncratexiftisquilquaqui  ^^  ^^^^^   jcil.  ApoftoU 

C>  a^PracdiccndivclteTpondcndi.    b^A  cul.onbus.  ^j  quoriim  pr^diCatiO 

tinirctconfihum,  &  intcrrogatus  refpondcret  verbum .  ,^  nenatifunttibifilij. 

-.,  ,  , ffCuitu>,veliprum  luolum.  Tinutiie.  Pcce Dmnes  iniuHi. 


hic  fum.  &  fc  vcnturum,  nifi 

jnntim  nun-  folu.S  DeUS,qui  vl- 

cio.id  icru-  t„scftcos  pro  pcc- 

faleo],qui  af-  .  /-  •  «/-•■. 
ferjnt  bona  «tlS  fuiS  .  5«/f «awt 
nuncii  ci.  <i6  ^tjiilonf,  &  veniet 
Sup  4 1.  d.     ab  ortu  folis  .  GcntCS 

1  fdret  ali-  _yjp  fri^ida*  torpcn 

sl,i  «-    tcs ,  fine  calorc  d ileaionis ,  vt  crcdant  in  eum  qui  ycmt 
^  ab  ortu iblis.vndc  fuora .  Quis  fulcitaui t  ab onctc  luftu. 

b  Qiis  anHuniiauii ab exordto.oA.  Nullus in Gentibus  tuu 
^  qui 


5Idolorumcal.oto.  tCuitu>.»eliprum  .Uolum.  iinut.ic.     ^^^       ECCB  OmneS  miUltt, 

Ecccomnesiniufti,66^anaoperaeorum:uentus6c,  mane  ^i  Quidquid  de  idolis 

-        .  .,1  VflHpGentibusdixi 


fimulacra  corum. 


22  vcldcGcntibusdixi 

mus ,  ad  hsrcfiar» 

chas  &  prauitatis  dogmata  refcramus,  quiaChriftopa- 

ccm  ecdefiac  nundantc,&  veritatcm  monftrantc,ipfi  ec 

rorcsfcquuntur,&  vento  &  tutbini  comparantur. 


C  NICOLAVS    DE    LYRA. 

*I     lc.ccCVOS.'' <>fJ'Babylontf. 

2  Ft  opus  vcRrum.tdola  veflraqu^feci^is. 

3  Ex  co  quod .?.  nuUum  habens  fundamentutn  feu  ftmamen" 
tum,(0'urrtitfermonemadidobdice>is, 

4  Abominatio  cft  ■ '.  fxpra  modum  abominabilis  DeOyideo  di' 
cttur  aborr.iHatto  in  abfiraHOfficHt  cxceUensin  Uberalitate  dtcitur 
liberalitas. 

5  Qii  i  clc»it  VOS.J  tfuhuntj;  reputauit  vos  tanquam  T>eos  ftos. 

6  Sufcitaui.H  c  confeq'ttter  ponitur Itberatio  populi  deBabylo 
ne,quxfatiufuit  per  Cyrum,  &  hoc  ejl  quod  dicitur  Sufcitaui  /. 
Cyrum  ri  vJ  'ntatem  tnfpirando pugnandi  contra  Babytontm. 

7  Ab  aquilonc^s/o .».  Terftdts  eH  quaft  in  medio  aquilanis, 
&  orientis:  wediuin  auf^m  ab  vtroque  termino  nominatHr,&-  ideo 
aduentus  Cyri  contra  Bibylonem  dicitur  hic  tffeab  aquilone  &  ab 
orientc.Vel  quia  Dmus  rex  Madorum  venit  cum  Cyro  contra  Ba- 
hyiotum  &  regnum  vnius  magis  declinat  id  ortentem,  alterius  au 
tem  ad  a^juilonem. 

8  Vocauit  nomcn  mcumJ.cor.firebitur,confeJius.n.fuit  Cy 
rusf^coti-n-iff:  nhmrihtJinvirtute Deicceli,  vtpatit.i  Epi.i.a. 
Hxc  dicit  Cyrus  rcx  Perlarum  Omnia  rcgna  tcrra;  dedit 
niihi  domi.)usDcuscaeli,&c. 

^     Adducctma.  .poteutts Bahylonis. 

jo  Quafilutum.  oncuUans  eos  &dcijciers, 

II  Qiiafi 


II  Quafiannunciauitabexordio./.«i«tc^«'»»»^erff.(;.rf.^joc 
tionfecernnt  idola  B-byloni^e^quia  ncnpradixcrunt  cafum  lUius  ter 
r£,ideo  fubditur.  .  .  .    . 

u  N6  cft  annQcians.  confequenter  ofienditur  quis  annunaautt. 

1 3  Primus.'.  ipfe  Deus  qui  eH  primus  &  nouiffmusy  vt  dSum 

enfupraeo.tap.  ...  ,       ^  • 

14  MSioti 6icct.u(tdpopulumIud£denominaium  alocoprtn 

cip.\lmi^inqi4origtbatcultusDei.  ^      ^ 

I  j  Eccc  adfu  m.  ad  vrftram  Ubtrationem  per  Cyrumferuu  iwc*. 

16  Et  lerafalcm  Euangdiftam  dabo./. pnphetam  hoc  bonu 
prxnunciantes.Et  ponitur  bic  Euangtim  in  fingulari  pro  plurali, 
ftcut  Exo.fi.f.Venit  mufca  grauiflima./.»w«/"f«(fo  mufcarttm 
quia  Deus  per  plures  prnphetas  hanc  Uberationm  prxnunciauit. 

1 7  Et  vidi./.  reuelationem  a  domino  mihifa&am.Et  eft  verbum 
Ifaix  cuiptires  reuelationes  fueruntfaa^  de  ifta  liberatione,  vtpa 
tuit  ex  pr^cedentibus,&  magisappartbit  exfequentibus. 

18  Etnot\CXZtCXiais.i.exBabyloni^idoUs.         _  ^ 

1 9  Quifquam  qui  iniret confiliu m.  pro  liberMoae  culiorH 

fuorum.  ,         /.       j  u 

20  Et  interrogatus.  afuls cultoribus.tcipondcvct  vcrbum. 

ideo  concltiditur. 

21  Ecceomncsiniufti.ABJiyo»»f«  .,    rtj- 

21  Etvanaoperaeorum.i.  idoUabeisfaBa,ideofHbditur, 

Ventus  &  inane  fimulacra  corum. 

*  CAP. 


1 1     Fcce  vo!  ^liis  cx  nthilo .  Fingcbant  n.bonitatcm  qua:  fi- 
dionihilcft. 

5  .AbomiiJtio efl qui elegh  v  s  i.  illc qui elcgit imitari  fi- 
^ioncm  vcftram^abominabilis  cft  apud  D*^um. 

6  s^ijcitanab i7<j  j^o/jf.fChriftum hominem,qui fuitco 
ccptusinNazareth,  &nutrituseftin  aquilonari  part.is 
tcrrxpromiftionis. 

f  Et  veutet  ab  ortufolis .  quia  fuif  Biptizatus  in lordanc, 
qiiicft  tcrminusoricntalistcrr£fan^a5,&  indcvenitpr^ 
dicandum  in  ali]spartibusIud:ca:.idco  fubditur. 

7  yoiauitnotnen  WJKOT.ipfumprxdicando. 

8  .A  ld'4iet  magifitatu^  q'<.iii  /«f/o  ..Scribas  &  Lcgifpcritos 
confutando,vtpatet  in  plurijus  locis  Euangdij. 

1 1   Quis 

A  D  D  1  T  I  O.    I.  ~ 

In  c.^i.vbi  diritut  tn  pojl.Bene  qwq;  aui  mali fi poteflis  facJte. 

ybi  ms  ijabemtis  bcnequotj.^  aut  m^ik  fipateflisfMite  in  Htb. 
hjbctxr.  Bene  quoqi  aut  malepoteslis  fa:cre,(uiiis  fenfus  efi  ^  pio- 
fhtru  idda  a  loquebatur, ^ic nunciet.s njbis qu^cunq;  ventura  sut 
isr  Jiu  nius  quia  dij  cftis  v  s,&  liiemus  etiam  qnod  fjcne  aut  malh 
f  ottflis  faiett.  Et  ratio  tnf^^uiaftcut  pcr  annunciationem  futuroru 
ft  hiH  feujjent  idola,(ciretur  quod  efft>  t  dij^cum  fcirefuturafitpro 
firium  diitimtatis:eadem  tationefcirtiur  quodpoffent  bme  vcl  ma 
lcfcteiificut  ai],vndt  lum  diciiur  ,  Et  fcicmus  quod  dlj  cftis, 

iiia 


1 1  Qhis  tf»n«w»<j««f.f.aduentu  Chrifti  q.d. Vos  Saccrdotcs 
&  Lcgifperiti  non  annundaftisideo  fubditur.  ^ 

1 2  T^on eft annuncianSt&c.Vrimus  ad  siodicet ecce adfum.Chn 
ftus.n  dedarauitaduentum  fuum  per  fcripturasSacras, 
&  opera  miraculorum.  .... 

1 6  fcf  lerujalem  Euangeliftas  (foio.f.Chriftum  qui  pluncs  m 
lerufalcm  praedicauit. 

17  £n»i«i»,€ir  non  eraf.i.Lcgifperitis  fupcrbis. 

19  ilwfquam  qui  inirct  conjilium  .  dcfalutcanimae  fuX.fcd 
dchumilibuspcritisvcncrunt  aliquiadChriftum,  ficut 
Nicodcmus.  &  Nathanael  &  plures  alij. 
t  yentut  c  z/zawf.i.Lcgifpcriti  fuperbi,erantumulachra, 
quia  falfo  fingcbant  landitatem. 


ifla  coputatiua,Sc,coniungitfimilesorationes,fcimus^  dij  eflis  vo^ 
&fciemus^bene  &  malepotefttsfacere:fedprophetaconcludtt» 
quod  q.wdhbet  pr(dii%rum  eftfalfum.dEccc  VOS  cftis  CX  nihl- 
lo,fd  idola.£f op«y  veftrumexeo qucdnoneftquta,f.ncciudica 
t!S  fHti*ra,nec  potrfiis  benefatert  (i  ideo  condudit .  Abominl- 
tiocft  quid^it  vos:  xpowatur prout  m  pofid. 
^ADDIT  I  O    II. 

jneo.c.vbidiciturtnpoftil.?timus.i.'pleDeus. 

Vbi  in  tramlatione  nojira  dtcitur. Eccc  idCara.quod  ejl  vtrbu 
frini{pcrfonifingularisnumcri.ln  /iti?.i;<j/'««r.Eccc  adfunt.j» 


3^T 


Ifaiae  Cap.  XLII. 


XLIl. 


Uk- 


A  efl  tirtU pffone pluraVs  numeri:&  eflfenfus  fecundu gh^primui 
.]. Dehs  ad  Sioii,lecclefiun)  dicet.  Ecce  adfunt./.  f^lif  tui  quos  pcr 
fidcm  tneam  deditibij.  ./lpofl(jti,quorum  prxdicatione  natifunt  ti 
bifilify&fic  /juodfequitur.Et  lerufalem  Euangeliftam  dabo 
ioteliigitur  proprie  de  Euangelifiis  Chrini  qui  a  Uco  fuerum  Dati 
JerufaUm.l.ectleli^adannunciandabma  foirituatia a  Chrifio  fibi 

CAP.  XLIl.  CTpT 

/^  ^'r^kr^  Cccrcruus.No 
i^    n''^   tandum  quia 

^J^cobl[rad.& 
fcmen  abrahx 
appelIantur,quibuspoflea 
qua(il"cruis&  homjnibus 
dicitur.Noli  timerevcrmis 
Iacob,&c.  Chriftusautcm 
n  6  femen  lacob  vel  Ifracl, 
fcdfcruus  dicirur.  Vnde 
Ecce;fcruus  mcus.&cHu- 
jniiiau  it  .n.  fc.for.fer.  acci. 
•Jt  Hilarius.  Hic  dicitur 
p  Chriausdileclus&  a  Dco 
&  paternc  beneplacitus  vo 

luntati ,  &  plenus  Spiritu-  ^  ^  ,^_^,^ 

faniloiccundum  humani      ..  •      ,c  "» *V^  i  rr  " 

tatem,nempcquodhabe.  '  ^^^  ^"^ ^^"5 tfons.Calamum  quafTatumno  9 
batSpiritumfanauquiin    /'^'r'^'''"TT"'"^"  ''^'"'ri''»— *»'""'  .       '° 

co  habitabat  corporalitcr.  **  ^^'^^^^^'^' ^  """'^  fumigans  non  extm-  u 
¥    Procopius.  lacob  ip-  c  r        ^^^«-'^"™^P"V"''''''"r  ^!™r  '^''''''"■'"'- 

,„,„je«tfumappeliauit,tanquam  f  5"^^ '   »"  ueritatc  cducet  ludicuim  :  non  i* 

^  .esquidcfanguinclacobfecu      -/r.''"-\'-'?"--.''-i'"«'iucm.d.sf..r.  u 

/j^ dumcarncm  natusciTct .       '  erittnitisncc^ue turbuIentus,donecponat  H 

Addiditfufcipiam  cum.fimul.n.  cum  co  pater  opcraba- 

tur,  taquam  propria  virtiuc  &  potetia  rcs  magnas patra- 

rct .  Eft  vcro  clcthis  tanquam  qui  formx  pulchritudinc 

mortalcs  omncs  fupcrarct,  &  acccptus  lanquam  qui  di- 
j.        ligcretur. 
,, .       b     Dedi fpiritim.  In  conceptione.  Vndc .  ^piritus  fanBus fu- 

ffrucwet  ia  tr,  erc.  Etin  baptifmo  claruit,f um  fpiritus  in 

fpccic  colunibz  fupcr  ipfum  requicuit. 

^    Thcodoretus.LicctSpiritufianausfitdatus  patrib. 

tanais.plcnitndo  tamcn  tora  Spirituflanai  data  cft  Clui 

fto.qua  in  cohabitauit  corporalitcr  .  Efl.n  Dcus  &  ho- 

mo.  &  infilio  patcr  cfi  &  Spiriruflanaus. 


36^ 


data.Etfequitur.EtvidlSzMncntyScCqtaamnuifuit  exido  D 

lolatris  necexincredulisyqiniHiretconfiliutnadredtmptionemani 
marum.nec  refponderetverbum.  Cum  omnes  efjer,t  iniufli  ^  -vana 

opera  eorum,&  feqHitur.Ecccfcruus  meus,fufcipiam  eum, 

elcdlus  mcus.  quod  cxponitur  de  Chrifio  ad  literam  prout  in  po~ 

Jiit.  Etftc  centinujtur  cap.fequens  cum  pr^fenti 


a  ^fFlIius  fcfundum  humanititem. 

Cce  feriius  meus  t  fufci- 

a  f  In  die  aiccnfionis     b  ^Zx  ™ilibus  ad  le- 
dcmptioncm  Ifiael. 

piam   eum    :    t   clcdus 

afHiceftfiliusmcusdileft^s.  fqir  Dcivir- 
tus & lapicntia.  b  fln quo omnes 
vircutc;. 

mcusj  complacuit  fibi  m 
anima  mea.    Dedi  fpiritum  meum  lu- 

a  TQj')J  ante  nefcicbant.  D  fQTi;tcre,1iderunt.  ludxis  ex- 
ticatis.     c«rP-c  Apoftolos.fPct  Cii-^ulos. 

per  cum,  iudicium  Gentibus  proYerct.  Non 

<  fSicutouis  adoccalionem.tMitisiSt  nianfucius  bfln  iudicio.  cfVnde-Non 
lum  milTiijnifi  ad  ouciiiux  peiictuni  domus  IftaclFuit  timen  inconfinio 
T-ri  Jc  ^vd  )ni»,J{Ccfarrtfh'ippi;fed  eas  non  intnuit 
n        -  ** 


climabir,neque  taccipiet  perfona,ncc  audic  7 


\ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    XLII. 

*-  U  Ccc  (cruus./«  prfcedenii  ca.oflcnfwjfi  dile&io  Dei  dd  popH 

*~^  lum  luduicim  'x  bencfictjs  qux  ei  in  patrtbus  concef]:t,hic  co~ 

fqi<eter  idem  oflenditur  txfitto  quZ-ex  eidileciione  mifit,  ficundu 

iptoddiciturioan.i.  b.  vjc  Dcusdilcxitmundum.vtfilium 

fuum  vnigcnitum  daret,&C£f  diuiditur  m  dujspartcs:  pri- 

tno  a^itur  de  filtf  mijsione.fecundd  dc  ftdei  muttiplicatione,  ca.feq. 

Trima  adhucin  duas  quiaprimo  defcribitur  huius  henrfii  ij  migni 

ttdOifecuhdo  malorum  in-^ratitudo  ibi.Hic  verbi,  Vrima  tn  tres: 

qutaprimo  prxdicitur  filif  Dei aduentus ,  fccundo  malorum  cafus, 

ibl.Dommusftcutfortit,tertioiuflorumprofperfhtHs,ibi.Etedu- 

tam.Vrima  adhuc  in  tres  qa  primo  defi ribiturfHij  niiitedi  coditio, 

ftiopdicitur  eiufdemtffto.ibi.H^cdick  dns.tmio  mducitur gra- 

UarHaelio,'bi.Catatedomino.Circaprinmfctendti,^literaifiafe- 

cunium  Latinos,&  Hcbr^os  efi  de  Chriflo  adtitera  tntelUgtda,& 

hocpatetMit.ii.h.vbiifiatneraaUegatur  impleta  tn  Cimflo :  & 

hocetpitet  per  translationem  Chatdaicam ,  qu£  vocatur  Tlmrgu 

epudHebrMs,&e{l  tantte  autoritatts  apud  eos  quod  nuttusfuit  an 

fus  et  contradicere:  propter  quod  aliqui  doHores  catholici  exponen 

t€t paffum  iflum,&  totum  capitulum  dc  Cyro  rege  qui  ludxos  libe- 

tauita  captiuitute  lidbylonic a^mati-  dicunt,&  quantum  ad  hoc  ma 

gis  ludai^antquam  Hebr.ei  exponentes  ipfum  detempore  Chrifli:ta 

mtn  boc  expeHant  infuturu  &  male,quia  tranfiit  m prateritH.  l^i 

turfequendo  diciu  beati  Mat.Apoftoli  &  Euagelifl^  exponatur  de 

Chrilio,vt  verbiipatris,cii dicitur.Eccc  fcruus  tncus.^a  licct  ab 

aterno  fuit  in  forma  Dei,in  ttpore  tameaccipitJormSjerui,  vt  ha 

beturVhil.  2  .a.     1  Su  fcipi  a  eu.  Quia  hu  manttas  Chrifli  affum 

ptajfiin vmtatefuppofiti  diuini.  Pcr  hoc.u.quod diciiur .  Sufci- 

pia  cu.  \on  cfi  i.tc  lligendv,rppater  natura  humana  affumpfcrit. 


c  C(j/iiw«»j.Scribas,&  Pha-  Mattfj.^.^.  ■ 

rifac.  extranitidos,intus  va  +"'""'""• 

cuos.qui  idolanon  colcbat  |Matt.  n  b. 

vndc nitcbant ,  fcd  fide  no  ^.q.  7  c.  noi 

habebantvnde  vacui.Hos  '•«nfi. 

non  contriuit.  fcd  ad  pgni- 

tcntiamvocauit.  Calamu 

ergofecundum  iflos,  &  re 

gnumludjEorudicit  quaf- 

fatum ;  quia  iamalienige- 

na  rcgnabat. 

•5«    Chrifoflomus.  Cum 

ipfe  dominus  tam  potcns 

eflet  vttanquam  arundine 

&eam  quidem  contritam, 

poflTct  contere  omnes  lu-  E 

dxos,  &  ficut  linum  fumi 

gans  iam  &pene  confum- 

ptum  igni  pofllet  confumc 

re,nam  illorum  iram  accc 

fam  &  furorcm  linum  fu 

migans  appeilauit ,  quod 

apud  dominumomnisil- 

lorumfuror  ta  debilis  erat 

quamefthnum  fumigans, 

non  extinguct  tamen  illos, 

prai  immenfa  humilitate  &  manfuetudine. 

4«  Eufebius.Calamuquaflatum  colligauit,&  n6fregit.i.  ^^'^^  ^ ^  ** 

infirmos&debilescorroborauit  morboaffedosnopdi '"°"  '^*'^* 

dit,fcdvalcntcscfFecit,  morbo  pulfo ,  pcrturbationibus 

animiinquinatos,  &  fumigantesprauis  cupiditatibus, 

&affedibusaniminonpeflundcditneque  poena  aifccic 

mcrita.fedcxtini^isprauiscupiditatibusfanauit. 

d    Lmum  fumigans  Sacerdotiu  m  iam  peiie  extin6tuiii:dc 

lino autcm  fit  facerdotale  vcftimcntum. 

e  tduccc  /«.Iudicabit,f no  mctucns  Scribas,&  Pharifcos. 

f  TiQn  erit  trij. Hoc  Matth  .no  pofuit,fiuc  intcr  iudicih  & 

^  iudi-     F 

Mat.ri.b. 


10 


Mylc^ 


quiafoLus  filius  ettliuminacus  Jed hanc afjumptionem  tota irinttAS 
fecit.     2  ElcQiUS  tncus.ad  redimendum  humanum genus. 
3   Coplacuit  fibi  in  illo.  Ver  hoc  intettigitur  patris  adfitiu  di' 
le^to  perfeCia.  4  Dedi  fpiritUm.?.;5/fn;fK(/;V/f to  gratta  Spirituf 
f^n8iinanimaChrifii,lo.i.b.yidimusca  quafivnigcnitum 
apatre,plcnugrati£E,&  veritatis.  jIudiciu./«(/i«/7.w.c;rrr* 
mum  denunciautt  homiiitb.futurum,vt  patet  /Wat.25.  ^^^^  infor- 
ma  humanitatis  in  qua  iudicatus  fuit  cora  Vitato,feret  fententiam 
in  vttimo  iuduio :  hoc  exccpto  3,  tunc  apparebit  informagtoriofa. 
^^.i.b.Hic  lefus qui  aflumptus eft  a  vobis  fic  vcnict.f.ad 
iudiciiijicut  vidifiis  eii  afcedemc.i.  in  forma  humanitatis gtortofa 
in  qua  ajcendit  in  celum.  6  Non  clamabit.  Ctamore  conicniio- 
nesticct  cUmaueritclumore  priedicaLionis ,10."] .f.\n  nouiffimo 
fcftiuitatis  die  ftabat  lefus  &  clamabat,&c.£r  d.imore  ora 
tionis,ad  Hcb.^Cn  clamorcvalido,  &  lachrimisofferens. 
7  Ncq;  acci.pcr./'c («(//7 (^  dicitar  Mat.zz.h.No  refpicis  per 
ibnahoium.  8  Ncc aud.v.J.vox prfdicartoms extra iudp,qa 
in  pcifona proprta  non  pr.cdtcauit  pr^terqua  ludpstnifi  ro  vt  pote 
SamuritaniSflo.^.q^tameeraiinpartc  ludfr,  qt  recipicbat  qtiinq; 
tibrns  Moyfi:  &  f^  hoc  dicit  Mat.  1 5 . f .  No  fu  m  miflllS  nifi  ad 
oucsq  perierutdomusIfracl.9Cala.(.,Dop«/«  Ciitliuvacui} 
afide  au  modii calami  ^  coquafjatu  vurtjs  errorib.idototairi^.Huc 
caiamu  non  cocriuit,fed  magis  rtjarcim  vocado  ad  fide  p  apoflolo 
rri  p  licationc.  lO  Et  li.fu  i.poputH  ludaicU  modicc  aut  nuilius  po 
tajtatis  cdtraexenitH  R^omunorii.  i\  ]<ldcx.Quiaignisfl{pma- 
nosacctfus  in  hrufute  no  fuit  extmilus,  nijiper  idfumptrjne  cobu 
(iibilis  materif.  1 2  In  vc.  Quod  intclligitut  de  iudicio  dijcretiotiis 
quo  atiquos  vocauit,0'  vocat  adfidvjuo  iu§lo  iudicio,alijS  dimiffis: 
&  dciudicio  extremf  cxaminaiionis:in  quo  procedet fccundu  linea 
€'iuitatis.  1  J.N6 erit  tri./«  animc  HNcq,-  tur. Inexteriorift- 

•$«  gno. 

\  ,,     t     r       <-^  <J  Ji^^  ^  f  "^  ^  i{-  &  (Plpcntatclpirituali  populiChiiftiani.Ei;ovcr6feque 

ivnr^  '"'T,' """''  "'"'•  "P'^"'"'"  &  «l^>o  ^cqucntia  do  didu  B.Mar.  Apo.diccntis  12  chancliieia  Eccefe.mr. 
cxponuntadlitcramcommunitcrdoaorcsnoftridcli-  implcta  deChriflofuiflc  expofuidiaa  capimlalitcrali- 
rvrnm"lP^P"  ^i'*^^'*^' '  '^'^ "P''""^^^  Babylonica  pcr  tcr  d  libcronc  fidclis populi  fafta  p  Chru,&  dc  muhipli 
^/n,.n^'i  5  *""  ^'^''"^"^'^'^'■"'"''^'^'"P^P"''  poftciuf  cationcciu(depopulippdicationeappforu,&  dc  ci'  fpi 
nr.r,if  M  f-f'*',^"'" '"  ludxam, &  dccius  profpcritatc tc  ntuali  profpcritatc:  pp  9  dcaliaexponc  (puali  pertran- 
poraii.Myiticc  vcroexponuntdiaa  capitula  dc  Chrifto      fco,maximeqacxpofitio  mca  ab  alijs  myftica  nominat. 

Tom.^.  M    -f 


3^7        Gloford.&NicolaideLyra 


3 


68 


'  iu  Mtcilt 


«fTtfteni».  b  THduiBimum.  c«o«iiselium;  dTGtnif»  vndiqueitibulaiioniboi  percurt"*. 

e  I^SuperioiJ, 


diccndum  cft  s^loriam  altcri  vcl  alij  non  dabo,  qua  filio, 
&  Spirituiran5o,quarum  duarum  pcrfonarum  mentio 
fada  cit 

g  f^o/K/^waw.Vtfciatisquiacgo  dominusnoncft  alius 
prxtcr  mc ;  & qui  priora ccrnitisimplcta ,  crcdatis  qux 

poUiccor  futura. 


D 

Rom,7. 


Sncratis  ij-      .-       ,    , .  n-     r-  '  I 

ties   fenjper  plusfolitoncctriftisfucritncclattus. 

a     In  t.Kdi.vndc.  In  iudUiHtn  ego  vtni  in  hunc  mundum,vt  qut 

no  vidtnl  viiejt,&c, 

^  ChryfoUomus.  .    ^^,  ^  ,         ,;  e    j- 

Scmpcr  manfuctif  a  in  tcira  iudicium,&J.ege  ciusinlul?  expcdtabunt.H?  cdi 

fimuS     Crit    domi-    b    i^Nedub.tesdcamotf.  btCieiWlua.ciomnium.  1lah»bitJculumangeloium.  dfVtexcieaiu 

,i5cr-»tormtelliMtui.  .  ,   ,     „  j  +r  d 

dominus  Dcus,crcans  aeios,&  extcndens  eosJhrmans 

b  I^Quoiidic. 
h 


tinfr.4^.bt 


tinfr.4S.b. 
VUfupri. 


nus'Ncquaquam. 
Scdcuomniaopta 
tum  fincm  fucrit 
conlccuta.tuncil- 
los  punict  doncc 
eijciat  iudicium, 
irrogctpocnas. 
b  Ltgemeiustnfitl.r. 
•*e  Procopius.In- 
fularu  appcllatio- 
nc  ccdcfias  ipfas , 
qus  a  fidc  alicnis 
tanquammarivn- 
dique  obfidcntur, 
intcliigimus,  lcge 
autcni  nouum  te- 
ftamcntum. 
C  lullicia .  luftum 
fuitvt  trafirct  pcr 
j^  Apoflolos  ad  Gcn 
tcs  contemptus  a 
ludzis. 

d     Oculus  cacorum, 
■5«    Eufcbius.Eo- 


riscr-itor  intelligitui. 

citi 

alSupciinine. 


c  f  Aniinim  fecundum  illud.Et.  ^iffi- 
rauit  >n  f  icem  eiusfpnaciiKiin  viiz. 


Tv^oKwrB.Innoui- 

1  tatcfpiritusnon  in 

2  vctuftatclitcrae.ncc 
folum  in  vctcri  tc- 
flamentOjfcdetiam 
innouo. 

•j«  Procopius.  Can 
ticum  nouumcanc 
rc  mortalcs  omncs 

3  pra:cipit,cumprin- 
cipatusciusfumma 

vocaui  te  in  iullitia,  &  apprehendi  manum  tuam,&  ferui  4    queeiuspoteftaspcr 

a10.i.on.niaconl«uc.    I.flmplcndumlicutp.p.geumpopulom:oIfrael.  5       Orbcm    VnmCrlUra 

^  1-  I  lP..iei.nt,nienebris.    6       glorifiCCtUr.    HlS.O. 

ui  tc .  t  Et dedi  tc  in  fccdus populi, in  lucem  Gentium,  vt  7    totus  rcfertiis cft , g 
a«cordis  bnnfideiium.  .     cfDzmonum.  g    dc  Chrifti  nominc 

■.1  c.-j..^„,»r4^t^^«^l„f7 — -,.;.,  _    ^•-  ■^ianiappcUanc 

:nditisin  ma 


fexpjndt 


tciram ,  d^JuJEgeiminant  cx ca,  dans  ftatum  populo qui 

fSM.'»um     nViituieratonis    b  iTeirenitjrrni.  c  f  Omnium. 

cft  fupcr  eam,  &:  fpiritum  calcantibus  eam.Ego  dominus 

afOlili    lAludzainUcnus.  b  fVude;  l-ater  iulte,  mu.idus  tc  non  cog.iouit.    cffatcrinme 
^  '  manens.ipfe  f.ic:t  upera.        a  f  A  mortc 


I 


aperires  oculos  c.TCorum,&:  educeres  detcdnclufione yin  9    Chriftiani 

a  1  Funibus  peccatoium.    bfi-eccati.  "'8"°;"!''«     .«Nonalius  i    Quidefccn 

'  lOloiihcaui.ac  itcium  gloiificabo.     ._  Princi 

i5lum,dedomo  carccris  fedctes  in  tenebris.Ego  dominus 


15 


pifcatorcs 
1 1  pifcium  poft  homi- 
»*  num  vndc  ad  litcra 
multa  mariarrafic- 
runt,vndc.  Euntesin 
mudunt  vniuerfum  pr£ 
dicate  Euangelium  om 
ni  creaturit, 
•a    Procopius.  Hi 


16 
17 


t«4»-* 


8  f  Oominu..  ^  *'■'■{,"••'  "  '"'  <i»uius  fum. 

hoc  elt  nomcn  meum.  t  Gloriam  meam  alccri  non  dabo, 

^ldolis.  a  1  A  prophctispizdiaa. 

6cjaudemmeamfculptilibus  :  qu^prima  fucruntecce  J| 

af  In  fiU.)imiilc!a.     b  liEuangtlium.rtpuIfionem  ludzoium,lubueilionemlcrufalcra,conueifi<n4       5 
Qenti.im.  ^  cfFiantaau. 

vencrunt;noua  quoque  ego  annuciO;,  antequam  oriantur 

ai;Noua(iic.  b  «O  Apoftoli  Euangeliui.i   przdicate. 

rumviiqjquiquo  g  aujjitavobis  faciam.  tCantatcdnocanticumnouu,laus 

u<iu<    mviiK.  «.A«.a.  aflnmiraculislauseius,  *  lolisortu8cabocca.lauda.no  domini.ln  omnem  teiramexi  lo  coru,&c. 

*fummococlocgiffl"eius.  b  fScculi  tempelbj-s      cfLjiidet 

cius  ab  cxtremis  terr^e  Qui  defcenditis  in  mare  &  plen  i  tu 

afD.ueifzecclcfir  vclGciii.s    bfLaudet&lztetut  leuetvoceminlaudem:quiali  CirCUnfUlUm   ODCr- 

hrrauiiatiTicrurdcfaiutefua.       ^     ^        1  r     '         •    ■        ■>  I  ''antes ,  Chriftu  qui- 
do  cius,mlijlx  &  habitatores  eam.Lcuet  dclertu,&^iuitas  "    de  alias  infulis,  alias 

afEcclefijj.     b  f  Q.^i  non  folebat.     cf  Tencbrz,idelt.GentcsDeu.ii  ignorantcs.     dfDominum.  Ct  Vltra  Italia,  &  Hi- 

e«Gcntcs.  fcChiifti  f  Cmitn' in  Faleftiri- fedh  .  durit.am  Gtntium  fi»n'ficat.    "2     ...  '  . 

ci',intdo*mib.  habita^bitCcdar.LaildatehabitatdrcsPJtr?  ^i   rr'ZFJa°runtfc 


Mat.4.t 
Mitc.U 

F 

tarcw 


caticrant,  ncq;co- 
rum  modo,  fcd  ct 
qui  ipfum  corpus 
pcrdidifltnt  qui 
vinculis  -Sc  catcnis 
peccatorum  in  te- 
nebris  &  ignora- 
tionc  vcrae  pictatis 


ig  funt  Apoftoli  qui 

j_  nauigadipcritiama 

2Q  re  (upcrarunt .  Qui 

mare  deinde  nobis 


jvillis  quas   prius verfabantur , pcrcundem a  pccc;uisfoluti,lumcn 
cognitionis  libcrtatemqj  aDcoaccipcre  merucrunt. 
c    i^intlum,  Funibuspcccatorumin  Euangclio  qucm 
^""'  Sathanasvinxcrar,dominusfolui^ 

f    ./i//er;.Filius&  SpirituflTanclus  in  deitatc  a  patrc  altcr 
non  eft ,  &  ideo  candcm  &  gloriam  &  laudcm  habet. 
•5«  Iuftinus.Fa£ta  cft  mcntio  Patris  &  Filij  &  Spirituflan 
€L\.  .  Aut  fateatur  ludsus  in  fcriptura  cflc  pugnantia,  aut 

diccn- 


dialoeo 
Trjphonc, 


runt  Nauigaruntvc 
r6huiusvit3epelagusdum.eccicfiasgentiu,qua:vitjehu 
iusinfultib.tanquam  vndis&vcntisquatiebantur,inin 
fulisdocucruut.DcquofuntillaDauidisHocmarcma 
gnum  &  fpatiofum,&c. 

k  Cedar.VAms  Ifmaelis.Saraccni  ab  eo,q  melius  Agarcni 
fcd  nomine  libcre  velauerunt  ignomina  ancillae.  Ifmael 
.n.filius  ancilJJE  Agar  fuit.ab  hac  Saraccni.Duodccim.n. 
duccs  genuit  Nomine  quoq;  cius  ipfa  dicitur  prouincia. 

y^  Devet- 


PCd.» 


Gene.; 
F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  gno.hoc  tcmen  non  ejl  inteUigendum  de  trijhtia  naturali  qu£  paffio 
exiflens  in  pariejenjtuua :  illa.n,afjumpfu  ad  oliendendum  infe  ve 
riiatem  humanx  natnra.  Mat.z6.d.  Triftis  eft  anima  mca  vf- 
quc  ad  mortem:  led  de  trijiitia  obnubilame  rationern  qux  in  eo, 
non  habuit  locum  vhi  habemus.i^oa  crit  tri.  In  Heb.  habetur  no 
obfcurabitur  donec  ponat  in  terra  iudicium.Quod  poteSi  intelligi  de 
duplici  iudicio  prxdiHo. 

1  Et  lcgem  cius. Qvoi patet  impletum  in  Sicilia,^nglia, CiprOf 
&  al"sinfuUs  qu£  legem  Euaigelicam  rectperunt.  Etiam  aliqufa 
tempore  .Ap ))iolij> um,vt patet  in  jlclibus  apojiolorum  in  pluri' 
buSflociSyfuomodo  Vaulus  pr^dicauit  in  in/ulis . 

2  Hxc  di.  Hic  confcquenter  defcrtbitur ipfa  miffio,cum  dicitur, 
HatC  di.q.d.  jicut  crtauit  omnia  de  nihilofua  vinute  infinita ,  ita 
eadem  poteslate  mittit  filium  in  mmdim^idco  jubdttur, 

5  Ego  do.quia  Chrifius  mundum  redemit  per  viam  iujlitixfa- 
tisfacitns  pro  peccato  pleniffme. 

4  Etip.mi.tu.Humanilas.n.ChriJlieftinflrumentumdiuimta 
ti  coniuii8um:&  ideonon  mouetur  adaliquidyniftfecundum  moti 
diuinitatis. 

5  Et  fcr .tc.  ^  eripiendo  animam  tuam  in  morte,fecundum  quod 
faluaiorpettit  Lnc.  i  ^.^.Patcr  in  ma.tu.&c. 

6  Etdcdi.^KMpei-  moncmtins  Jumus  Dco  reconciiiati. 

7  ^f>\u.Kec'.pientiumfidemadapoflolorur/ipr<edicationem, 

8  Vt  apcrircs.  t.gentium  qui  pnus  erant  errorib.-xcMati.quia 
ad  literam  Cbnfiui  multos  cjccos  illumiHattit  corporaliter, 

9  Eteducc.(./>4{rf;  de  limboqui  tenebanturficutin  carcerere- 
cluft. 

I  o  Scden_tcs,&c.  quia  carebant  claritate  diuinx  viftonis. 

I I  Ego  diis  hoc  cft  nomcn ./;  fimplicit<r,&  abjolme .  Mij 

wtm 


autem  dicuntur  domini  diminutiue  &  participatiui, 

1 2  Gloriam  mc^m.i.honorcm  mihifoli  debitum. 

1 3  Alteri  non  d3.bo,6(.c.Concedendo,^  hocpofjit  licitbfierl. 

14  Qus  pnmzincmnt.f.nunciataperMoyjen. 

i  s   Eccc  vcnerunt.  ftcut  patet  de  ingreffu  terra:  promifftonis,  & 

fluribus  alijs  ptr  Muyfen  nunciatis  qutg  implctafuat  a  tempore  IJa 

itc,&fuprd. 

\6  Noua  quoq;  cgo  annuciabo./.c/e miJfioncfiUj  in carnem* 

17  Anteqnam  or\:intnt.i.incipiant fitri. 

1 8  Audita  vobis  faciam .  Ter  Ifaiam  ad  Mios  prophetas. 

19  CantatC.  Hic  conjcquenter ponitur  gratiarum  aHio  pro  tanti 
beneficij promifione,ci)m  dicitur  .  Cantatc  dominum  cantic. 
nouum  . pro  nouiiate  tanti  myflertj,vndc  &  nato  Chrifio  lioutm 
canticum  cantauerunt  ^ngeli  Luc.i. 

so  Lauscius,&C.  quia in omnibus terrm  partib»sfunt  aliquifi- 
deles  Chrijiiani  laudantes  .  Et  quia  Chriflus  laudandus  tfi,non  folu 
in  arida,fed  etiam  in  mari  &  eius  infulis,ideoJubditur  .  Qni  dc- 
fccnditis  in  marc,&c. 

21  Lcnctdcictt.ideft,Gentilitas€xurgatadfideiChrifliani€fta- 
tum. 

22  In  domibus habitabit Cedar.  Cedar  fuit Hlius  ifmaelis, 
Genef.z^.b.&idto  peripjum  dtjignatur  populus  Ijmaeiitarmriy 
qui  antiquttus  habitabat  in  tabernaculis:  vagando  de  loco  ad  locu, 
&  per  boc  metaphoruc pop'ili  Gentiles  in  diuerjis  crrorihus  rai>a 
tts,qui  modo  perfidem  habitant  in  domibus  Chrifti.i.ecclefiis  pirfi 
dem  charttate  formatam. 

23  Laudatc habitatorcspctracDim i{a,?a,quodper hoc inul 
ligiitur  mortuijepulihra  lapidea  iuhabitates ,  quos  dicit  fufcitados 
in  aduentu  Ideffix ,   Sed  Im  im  eft  adimpkium,quia  Chrifius  Li- 

^  :i;arum 


^h 


/^  a  De  ve  tle  ntontiu. 
i^  iuper  moniem  excel- 
Jiitn.afcen.tn.ij.f.^-ion. 
De  yerticc  tnohtts.  De 
altitiidine  virtutis 
&  contcmplaiio- 
nis,vtctiamexem- 
plo  doceant  qu» 
pradicant. 
b     f^oiiferabhur.yn. 

junt  1^0  qin  non  erat 
Diui 
I       flihta  irritabo  eos. 

J        C     Suut   fartmuns. 

Partumcofilifmci 
prcfundam  in  lu- 
ccm  /icut  mulier 
infantem.ficprofe  e 
ram  diflimuiatum 
I  _  dolorcm. 
.  ^  ¥r   TertuIlianusLi 
^  '  cet  Dcus  fit  paties, 
'  tamcn  per  Kaiam 
5,      cominatur  patien- 
tix  fincm .  Tacui, 
nunquid&feraper  f 
tacebo  &  fuftine- 
bo?  Quieui  velut 
parturiens.cxurga 
&  arefccre  faciam.  g 
*    Procopius.  Pa- 
tientercgi,  fatisfu- 
perqucpeccates  fe- 
rcns.  Ipfo  deinde 
pn*e-  paflionis  temporc, 
calumnijs   impeti- 
tus,  tacui 


Ifai^  Cap.XLllL 

a  ••^rodoll  8c  alii.     b  f 'n  cudltoribuj. 

de uerticc montium  clamabut. Ponent domino  gloriam, 

a  IGeniibus.   ir  Dcfciibit  Salaaioris  aducntum  Jccompatattum  viiofoiiidiuio  coniu 
aducrlarios  pugnatiiro      b  TQui  vidcbaturdfl)  Hs. 

S^laudcmeiusininfuIisnunciabiit.Dominusficutfortis 

b  fContia  intmicos  ruot. 


370 


a  <|D-  capiiuitatc  ludzoium.  f  A  mircre.ndia,  opinione  ,  non  re. 
c  fvltionis.     d  irDiccns:  Vos  cx  paire  di-^ho  ellis 
~  1  •  b 


3 

4 

6 


d  D//7z/»j/;o.4ePro- 
copius.  Montium 
nommepopuli  pri 
cipcs,ficutperfoe- 
numeorudem  pec 
cataintelligit,  Pau- 
lo  luffragante:  si 
(juis  xdificauei  it  juper 
fundamentitm  ij{ud,li- 
^ria,fariTt,calafi  u,&( , 

m  taquani 
m   exariiinc 


D 


1. 


egredictur,ficut  uirtprorliator fufcitabiczelum.  Vocifera- 

a  fludios.  b  TPeiRoman-s    c  foiud*-i 

b  bitur,&  clamabitfuperinimicosiuostconfortabitur.Ta 

a  I^ExpeAanspoenireniiam  vcitram.  b  ITamendoIoiem.  TAp  riam  <iua:cogit^urram. 

cui  t  femper ,  iJIui ,  paticns fui :  ficut  t  parturicns  loquar-  7    Populu 

e  3  fCoi>fi.ii  veiti-      b  fVosomninodelebo.  c  TMaior^s    1  Sui=eiboriim  var/ctates  lOenUn 

Etcgo  in  Gete  d  Diflipabo  a<Jb(orbcbo  fimulrdcfertosfaciam  mdntest6<f  ^    dixit.  Dcindc  flu 

,  irr.t^ho  ^n<.  ,,^Kd.oc.cs.  bc.Vpulum.  c  cRomanos      Oun:.  d  TFlumcn  fap -n.i,      10    UlOrUm  appcllatlO 

collesA  omne  t  gramen  corij  exficcabo.  Et  ponam  flumi  ' '  Yf^'^  doannam 

a  «Ki  n  iiim.  b  1  Ooftiin.<  ludaiorum  ptophetas  leicniesnnn  intelligant.     c  TGcnts  UL1JL,11UI. 

naininfuIas,(5cftaVaarefaciam.  Etteducam  ciccjsin  ''  ^  J:'JMs.\nco 

^aTehi.ftamquic:-avc,,^.,&vi.,.      b  C  Modo.         Trrnficre.  H    gnitlOnCprOpheta- 

uiam  quam  nciciunt:in  femitis  quas  i^norauerunt  ambu  '  ^  f ""^; 3^u  '.""^ '^'""V 
J       ,.    ,  rjr.      ,      ^L    .  ^  ^     L  taead  Chriflum  cu 

a  TNondtvolcniun  qncciui.UdDci  miterent.  b  «;Is;.noiannam.     c  «iGcntihus.  .     . 

d  f  vtiii  vcte  teit».  lumen  Chr,  *.  aaipiant.  CHIS  natlUItatem,re 

lare eos faciam .  Ponam  tencbras  coramcisin  lucem,&i  i<^  furrcaionem  ,  & 

a  fCotdieoium      b  f  FizdiAa.  c  <[  Vt  teiiitipacniieant.    li  Non  tatutaptomi  to,  led  fro 
mifla  iam  r>-dio.  J  fincorie/^ns. 

praua  in trcdta .  Hxc  ucrba feci  eis,6<jion  dcrelicjui  eos : 

a  fiedipfi    ^Hisauditis.     b  1  Etiam*poftolosexpdlcndo.     c  f  Degentibns  quat  p.sdicaniibus    20   plenitudo    Ver,tium  in- 
u<".     J  focnics.   IConfundjnturoinnesquiadarant  Itulptili?.  '  .         * 

"■'«"erif  ,tuncetiam 
II  Ifracl  conuerfus,er 
13  rorisfuipoenitebit, 
13  qui  idolis  antefer- 
24  uiuit. 
ij  *    Procopius.  Re 

26  veraenimcum  ab 
idolorumcultu.ad 
pietategentestran- 

27  liiflTcnt.^Iudxicoa- 

r  /     »       j       •    •      -^    b    -jc-   •    ,  d  fufi  funt,  fcd  lam 

cccus  niii  leruus  dommi.  t  Qui  uidcs  mulra  ,  nonne  28  defierunt  confun- 

a  f  03  ibifixcipiuntui.  b  f  De  quofupra:  Aaiiet.saauiiu,  &  noaintetli.     c  irCorpoiis.  20    di,  QUi  CCCOS  olimi 

d  lObcdics.  "_'.,,  ,' 

cuftodics  ?    Qui  apertas  h.^bes  aures ,  nonne  auMies?  ^°  l^rsimucantTir  ' 


I.Cor  V 

troborab  ; 
t  pariens. 
t  excelfos. 

t  ducam. 


apollplis  credere  nolucru 


17  afccnfioncm  prajdi 

18  cunt. 

19  f     Confundarur.Cum 


Rooi.ii.  c 


cdnuerfi  funt  rctrorfum.  Confundanturin  cofufionequi 


confidunt  in  {culptili,qui  dicunf  conflatiIi,uos  dij  noftri. 

3  'Auril^us  c«;rd,s.  .     Mcnic  c  «  I.utcb  vcium.   d   «  F.vpolitio. 

Surdi  luditc,&  c^  ci  tiutuemini  ad  uidcndum .  <-^is  cx- 

a  f  Iliael  qu,  domm.i  prius  lcrumit.  f  Non  Gcntcs,vt  mentiuntur  ludzi.     f  Prophrt.s. 

cus  nifi fcruus  meus,  6<^furdus,  nifi  t  ad  quemnuncios 

f  Modo.  ^Subpeccato. 

meosmifi?  Quiscajcustnifiquiucnundatuseft  &  quis 


'Prius 


b  «OlliJcl.  c  11n,jili«i5.  d  'Lcfem  Jcpiophctas 
•  —        b |c  id 


I*  Auguflinus.A- 
fiias  Dcum,  quia 
dulciscn,timequia 
rcduseft.  Taquam 
mafuctusdixit.Tacui:  fed  tanquam  iuftusnunquid  fcm 
(  pertacebo?Qiiodenim  modo  fuftinctpeccantcs,iudica^ 
turuseft  contemnentcs. 

d  DilJipabo. 


51  ptos  miucantur. 
g     £rf,fc/.IIlcprK 
cipue czcus  dicitur :  qui  antc  vidit :  ille  impropri^  ,  qui 
nunquam .  Ita  ludxus  propric .  Gcntilis  improprie. 


Lacjueus 


fnuncius  mc 
us  >  que  mili. 


■f  Efiam  fumt. 
niulc:i  vidc- 
ri5,iiih'l  rjdie 
oblt.'ii.is  ;  & 
cju.iinuis  .it/e 
riacauicf  ni- 
hil  tameo  cx- 
audiu 


I 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

_j^  T^arum  fufittauii  dt  tnonumento,(^ eo  rejurgente  multa  ccrporafan 

Horum  refurrexcrunt  dc  n)onumentis,Matth.2y.f.Totefl  ttiJm  ali 
P  terexpom  de  terra  Moab,qu£  petra  nominaturfupra.  1 6.a.  Emit- 

teagnum diic  dominatorem  tcrrs  depctra  defcrti ,  &c. 

Et  dc  tcrra  illa  aliqui  crtdiderunt  ad  prteduaitonem  dijcipulorutn 

Cbnfli  in  domino  exultantes, 

1  Ponent  domino  gloriam,&c.  Scilicet  difcipuli  Cbrifliglo 
riam  eius  prttdicantes. 

2  Dominus  ficut  fortis  cgrcdietur.  Hk  confequenterprfdi 
citur tnaiorum cafuSiCum dicitur iDominas  ficut  fottisegre- 
dictur./n  extrcitu  t\prnanornrn  propter increduhiiitem  luda.irum. 
5  Sicut  vir.  Sciliiet  in  l\omanis  ad  dcflruendum  ciuitatem  & 
poputum. 

4  Vociferabitur.Ef  quid  dicet  fubditur. 

5  Tacui  Coraw  Vilato  a  S acerdotibus  accufatus  falfo. 

6  Semper  filui.  Oeiniurijs  mibi  illatis. 

7  Paticns  fui.  expeBans  eorump(xnitentiam. 

8  Sicut  parturicns  loquar.  q.  d.  nnn  poffum  necdebeo  vUra 
continere  me  a  pumtione  eorurn.ideojubditur. 
g    Dtffipabo  &  abforbcboAc  dcfcrtos  faciam  motes. 
ldefi,maio'es. 

10  Et  colles.  Iden^mediocres. 

11  Et  omnegramcn  eorum  exficcabo./^/e-^jmaiorer  depo 
fulo  dtliruam. 

>i  Etponam  fluminaininfulas.&ftagnaarcfaciam.,'»^ 
trahtndo  ab  eis  omnes deUdationes  &  diuitius. 

13  Et  cducam  CXCOS.Hic  confequemer  dejcribitur  faluatio  crc 
dentim,ciim  diatur.Et  cduCimcxcos.idefi,Gcntilescfroribus 
CKCatos. 

14  In  viamquam  nefciunt.Pfi'  obferuantiam  mandatorum. 
1 1  In  fcmitisquas  ignoraucrunt  ambularc  cos  faciam. 
Ter  obltruaniiam  conldmum. 

1 6  Ponam  tcncbras  coram  cis  in  1  uccm .  Ter  diuinorum 
(ogniiimm, 

•  7  Et 


17  Etpr^iUZfx  confuetudinepeccaridi. 

18  In  rc&Z.Veroperumre^ificationem. 

1 9  Hxc  vcrba  fcci  cis.Supra  pofita  efi  diuini  beneficij  magni  ^ 
tudo  infitif  miJJione:l}ic  conjcquenter  ponitur  tnalorum  ingratitu- 
do  exfua  obflinatione  cum  dicitur :  Hzc  vcrba  fcci  cis. fittum 
fcilicet  eis  mittendo. 

20  Et  non  dercliqui  cos.fed  ipfi  me.  ideofubditur. 

2 1  Conucrfi  (unt  rc.Pc»-  infidelitatem.Et  quia  aliqui  de  Cen 
tilibus  fuerunt  contra  fidem  ClniHi  obftinati  propter  idota  Chri' 
fium  perJeqi'entes,ideo  fubdituY. 

21    Confundanconfufioiquicon.in  fcul.dr<i//,j«i</e/»  . 
dAis  ideo  Jubditur. 

2  ^  Surdi  auditc .  Scilicet  verba  prophetarum  ad  vos  miffo- 
rum  qui  annunciarunt  Chrifti  aduentum, 

24  Et  cxci.  intucmini  ad  viden.  Scilicet  impletionem  pro- 
phctiArum  de  leju  ?v(<j^Jreno .  tt  quia  ludxi  pro  maiori  parte  rt- 
ntanferunt  in  fua  cMitate,ideo  fubditur. 

2 5  Qi^is cxcus nifi  Ccr.Scc.Ideflpopulus  ludaicus  diutnx  fer 
uituti  Ipciialicer  «bligatus  a  tempore  Jufcepta:  legis.  Et  lubdttur. 

26  Nifi  qiii\/n\xm.ci\.Scilicetpoputus  ludaicus  indeftrudio 

tte  lerujalem  per  Titum  in  vindi&am  mortis  Chnfli .  Dicit  enirn  .  .  . 
Hugo  floriacenfts,qu6d  l{omani  multa  c<eda  lud^rum fclji  quare 
bant  quibus captiua  manctpia  venderent.Sed  quiaplurimi  venalts 
&  pauciinuenicbanturemptores,  non  dtfuere  qui  criginta  manci- 
pia  vm  numtimatemercarentur:ficut econuerjo Chriftum  emeiant 
trigintt  numtfmatibus . 

27  Quiscxcusnifi  feruu$domi./rff^  .  populus  ludaicus, 
qui  fuic  Jpicialiter  adferutiutcm  Dei  obUgatus,ab  ilto  tempore  quo 
Deus  perclfit  piimogcnita  ^irgypti. 

28  Qni  vidcs  multa./«  tege  cr prophetis fcripta. 

29  Nonne  cu  ftodies.^.rf.  mclius  debtrts  cuflodire  qu4m  alij, 
Jed  tu  magis  deuiafli. 

3 0  Qui  apcrtas  habcs  aures.  ideft  >  qui  frcquentir  aperu/fti 
aures  ad  uudiendum  lcgem  &prophetas . 

3  l     Nonnc  audics.  q.d.audifiianre  corporis,fed  non minti<. 

*   Etdomi 


37' 


Gloford.&NicoIaideLyra 


372. 


I.  4 


t  Et  dominus  voluir,  6c.  faniflificarct  eum,8<f  1 
magnificirct  lcgcm  &  cxtollerct .  Ipfe  autem  3 

Aa       I  Ja  leni  lUWIkH,.  ■  •Inobcdicns.  bf  SDirit.bm.nimundis. 

"  "  .  c  ^Ab  :>  .rtibosC.hiMxis  .Roinjnis 

Reuert.mr  ad  pr^-  .j     dirc-ptus,&:  vifta- 

_      .,  g  a  ^impedimentum  necrcaant  m  Chrilium. 

crcpans  J>cnDas  <5c  b  iiniik>Kni.um 

tAtMi^cni^e  ^'^^'•■'^^'o^^Hicnim  a  tus.tLaqueus  iuuenu  om 

necivultdo-  CraOt  laqUCi  nmpU  ■  fi"coiai  Jccot.locuti  lunt.llnabrto 

mmtK  oi>iu-  cib.  ncad  dominu  ditocotd.syMmu.,  t,u,»  ^cxts.^ 

ftitiamfuam,  j.Q^^m>j.jPfgnjyf  flcs ,  &  indomio.  carcciu  5 

&  magnihca-  ^  «Hortium.  b  irNecptophctj.ncc  dux  qui  mtctccdat  addommum 

bic  &  glorin-  pro  t.s,  ficut  Movfes  Jc  .Tlij. 

«bit^  icgem  abfconditi  fiint.-favfli  funt  in  rapinam,ncc  cft  g 

i  itiTrdam  inimlforum  b  «D.itn'ii). 

(juicruatmdireptioncm,  ncc  c(l  quidicat, 

b    ^  ixt//.HortatUr  *  ^  ^"  "t>«"icni.  b  ^is.i.m  pauti  iu- 

^^^;^X  '  «-d^-  Q-'^  ^ft^i»  vobis  , 

cam  uccapnuitatis  j    ^i  ''    j  . 

'    intcUi-        quiaudiat  hoc:  attcndat 


B 


NICOLAVS  DE  LYR.\. 
^  1    Etdominusvoluit  vtfanclificarctoum.  i-ciUcet popul^ 
Jndaiciim,  mufns  eis  lilitm  fuwn. 

i  Etma^nificarctlcgcm  .  hi Chrflnimokm eaynJnafxlHm 
ifuodipjedixit  MMib.s. '\How  vcni  folucrc  lcgcm/cd  adim 
plere. 

3  IprcautempopuUisdireptus5c  vaflatus.T^er /^«/«.zw 

propter  ir,cred'ditaum  iu^rn. 

4  Laqueus  iuucnum  omncs-ldeflXimenibus  du3ifnnt,li 
gati  Inlicit  a  belLitorib^is. 

5  Et  indomibuscarccrum.T»y9W4?»(r^d»-ff />rt,'7r/. 

6  Faifli  (unt  in  rapmam,  neceft  qui  cruat.  .Aihucmm 
junt  ta  bac  capiiuitate ,  qi4.t  i  im  dnranit  per  annos  1 2  >  2 .  Scilicet 
anno  d^m^m  i  j  tj.!i'io  liber  iflc  f<it  fcriptus. 

7  Quis  cft  in  vobis  qui  audiat  hoc  .Ambus  mcntis,qtijff 
dicaipMci, 


8  &  aufcultet  futura  ?  Quis     intclHgat  &  caueat.  D 

1»l...mjnorum. 

dcJitin  dircptioncm  lacob,  8c  Urael  valtan- 


*  Pater.    1  K  ..  aliut. 


50    1  eiHo  Hlium. 


9  tibus  ? Nonne  dominus :  ipfc  cft  cui  t  pccca-  /^^' J 
^'^  uimus  ?  Etnolucrunt  m  vijs  cius  ambuiarc,  uemi, 

ifAfilio  .1  f .  .  angelium.  Clufi  fii 

' '  non  audierunt  le^em  cius.    c  super  eum .  Vt  qd  "'cerii 

1  dc.  a  .  PetRo.n.no.   '7.  o^  lu.t..         ptius  tacucrat,  lani 
' '  Et  effudfc  lupcr  cum  mdi-  ^ «jon  taccret ncc vcr 
{•         ■    r  ■     o      bis,  iedtormcntis 
gnationem  ruroris  lui,  &:    corripcrcr. 

a  «Famfm^gadiun.capt.u.tatem.  ^j       Et  non  CO^rtnuit. 

15  forte  bcllum  :  &  combui-    sjcut  hiftoria:  tra- 
fit  eum  in  circumitu,  &ddunt,ncc  Gcmcs 

a  «iHoceffe  tn  vhioneiu  n.ottis  Clmai.  hoC  ficri  iu  vltlOnC 

b  Tlg..e  matrr,;i&tribula.i»nis.    ^  ^|jj    iiUcllcXCrUnt  V 

i4non  cognoLiit:  &lucccn-    „cc  ludsi  malicia 

«Sc  piin,.um,  qu.a  non  rec.  pit  De.filium.       (ua  CXCJECati. 

dit  cum,  &  non  intellcxit. 


E 


8  Qiiis  dedit  in  dircp.Iacob.  Et  refpondet:  Nonnc  dorai- 
mis.^i^f^sChiHus. 

9  Ipfc  cft  cui  peccauimus  .  Eum  negando  coram  Vilato,  C3 
mortirn  eiusp,o.ur.iridj.Et  lufmtur  defuturoper  modum  pr^teri^ 
tt  wperfonA  ludxorum,  quipojl  deflriiHionem  ciuitatis  non  credide 
TUnt  in  Chrifiim. 

1 0  Et  noluerunt  in  vijs  eius  ambu.  Scilicst  incredulifequen 

do  Chrisi^rn  per  opcra  horne  vitA\  ' 

11  Non  audierunt  legem  cius.  Scilicet  Euangclicamjed  ma 
gisrtfouerunteam. 

I  i     Et  cfFudit  fuper  cum  indigna .  Ver  exercitum  r^oma- 

tioruTH. 

I  j     Et  combuflit,  &C.  Quia  I{oma»i  non  folum  combufferunt 

Icrufatcrn^  fed  &  alias  ciuitates  in  circumitu. 

14    Et  non  cogn.  5'«7/c«  quodhoc  effetinvmdl^lammortis 

Chrijhy&ftc  etiam  in  infideUtate  permanftt. 


C  A  P.    XLIIL 

^  a  T7  rf«»c/j<cc.Superiuslo- 
Cxl  cutuseft  de  captiuita- 
tc  Iud9orum,5c  malicia  co 
rum  quicrcdcre  nolucrut, 
nuncprimitiuam  alloqui- 
tur  ecclcfiam,quac  dt  dc  lu 
dxis ,  vt  crcatorem  animx 
fux&  corporisintclligant: 
b  CffJAo  fe /jtoA.Iacoblup 
plantator ,  Ifracl  vir  vidcns 
Pcum  .  Hi  funtapoftoli  & 
apoftolici  viri.qui  &  vicia 
lupplantauciunt,&  Dcum 
C     t{pUtimerc  quia  rcucmi  tc. 


C  A  P.     LXIIL 


T   nunc  ha:c  dicit  dominus 

•  fPrius      b  i^Lu^^atorem.         c  T  Poft. 

creans  te lacob, S^formans  te 

3  ^Co^templatorem.  b  1"Sangu.p»  filij. 

ifrael .  Noli  timcre  quia  redc- 

a  TQ^ali  familiarem  ,  vt  ineuitantei  4.rsdices 


f  iniiides. 

mi  te,  & 

a  TSeruus.     b  TPerhT.   nnuirtiaapofloloium 
rormenia  llgnificai 

tuo ,  mcus  es  tu .  Cum  tranfieris 


nlhil 
b  ''O  Ifrael. 

nomine 


uocaui  te 

&  alioium  prxdicatoium 

pcr  aquas 


I 

2 

3 

+ 

5 
6 

7 


8 


i 

vidcrc  mcrucrun  t.  confummationem  vfauc  fxcnH. 

4«  Procopius.  Egofumqui      d  Pcr  «.^'"'^.eJrf.Secundii  Hcbr^os:  Pcr  aquasAcgyptij  |> 


fccitc,  animam  ad  mcum 
cxcmplar  &  ad  imaginem 
expreffio,  corpore  autem 
de  terra  crcato  &  aft"umpto. 
Ego,inquam,qui&  fangui- 
nem  mcum  tuacaufaeffun 
dcns  rcdcmite,pcculumque 
cxiftcremihi  volui.Hicer- 
gopcr  medignus  habitus, 
perge  quo  tuberis  itincre 
proficifci,  cuangclium  dc- 
pra:dicans.  Quod  fi  infurgiit 
nonnuUijConfidc,  Ecce  tinm 
ego  vobiJcumJum,dies  omncs  ai 


hhi 


fcci  tc. 


# 


magnitu- 


I 


OiuiSo. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.     XLUI. 

T  r\nnC.Vp(lquam  aHum  cfl  cap.prfccdcnti  de  mif- 
jruiiefilif  Dei.Hic  lonfequenter  agitur  dc  muhipUta- 
lione  fidelium .  Et  diuiditur  in  duas  partes,quia  pri- 
mbponitur  Gentium  tlUminatio.Secuudo  ludxonm 
cxc4:catio,ibi:  Hxc  dicit.  Vnma  in  duas:quia primo 
poiutur  mult  plicctio  fidelium.Stcundo  huius  multiplicationisetje 
liuurn  prinup,um,ibi.  Quis  in  vobis;  Circa  primum  fciendumy 
quodfidesmultipiicataelt  pcr  opera  rniraculofa  virtutim  totiui 
naiurx  tran(cciider.iia,quibus  viftsinfideksLouertcbantur  ad  Chti 
ft*m,vt  pjtet  in  .Aiiibus  apoflolorum  m  pluribus  locis,&  infan- 
Horum  legendis.  Eiideo  primo  ponitur  hic  talis  operatio .  Secundo 
pdelmm  mklnpltcatto,  ibi:  Dcdi  propiciationcm  .  Ctrcapd- 

tmm 


Wittm  dicitur. 

■z  Hxc dicit  dominus .  Sicutenim  fides  patrum  fanBorum  « 
Judxts  tranftit  in  Cb)  ntiunos.fic  &  nomina,fecundum  quod  dicitur 
capitulo Jequenti.Ule  vocabit  in  nomineIacob,&  hicfcribetmaim 
fua  donnno,etin  domino  Ijrael  aJJimilabitur,vt plenius  tbi  diceti<r. 
Et  idco  nominibus  lacob  &  IjraelinicUigiturhicpopulus  Chrilin 
nuSyCum  dicitur. 

3  Crcans  tc  lacob.  Ideji,  Seducens  ad  effe  grati<e per  fidei  fw 
fceptiontm. 

4  Etformans  te  Ifracl./»  moribus  per  ^piflolorum  prxdict 

tiuneni. 

5  Nol i  timcrc.  fnter  prejfuras primitiub  ecclefi-t, 

6  Qu ia  redcmi  te.  Sanguine  meo. 

7  Et  uocaui  tenomi.tuo. /</c/i,  «owiHPC/;r//Z/;jwo. 

i     Cum  tranficris  pcr  aquas.i.  per  tribulationes  ternporales. 

•fe  Tccum 


373 


Ifaix  CaD.XLlII. 


0  magnftudincNili.Per  flu- 

AminaChalda:i:  quia  apud 

eosruntflumina  muha  Per 

igncm(quia  crudelcs&  igni 

tijMaccdoncs  defignantur. 

Pcrflammam  (quiomnia 

confumit )  Romani .  H.xc 

quoque  regna  prxdicando 

tranfieruntapoflolij&do-  a 

niinus  vbique  cum  cis. 

•!«    Grcgorius.Illosflumi- 

na  opcriunt,quos  adiones 

to  erea  huius  Ixculi  mcritis  pertur 

"*       bationeconfundunt.Nam 

qui  fanfti  fpintus  gratiam 

Lj      tenetinmente,trafitaquas, 

r!      &  tamen  fluminibus  non 

opcritur,  quia  ctiamintcr 

mcdias  populoru  turmas, 

prx.c.  fjc  pcragit  grcflus  fui  itine- 

ris,  vt  non  fubmittat  adio- 

„  nibus  farculi  caput  mcntis. 

*''•     DedipropiciaiioHeni.Ytin- 


t  ^TWOt. 


374 


tccumero,  &fluminanonopericnte.  Cum  i 

a  TAnimd.  (]uimuis  corpore.  ^ 

ambuIauerisinigne,non  cobuieris,  &flam- 

_  a  f  Noli  timerc. 

ma  no  ar  Jcbit  in  te;  quia  ego  dominus  Deus 

a  IQuia  tecum  lum  vfque  ad  cuurummatiunem  faculi. 

tuus  landtus  Ilraei  laluator  tuus .  Dedi  f  pro- 

TO  Ifrael.  TConuerfendo. 

piciadonem  tuam  Aegyptum,  Aethiopia,  & 

a  TPro  tua  viiUtaie  b  fiToillisconueriis. 

Saba  pro  te.t  Exquo  honorabilis  fa<5lus  cs  in 

alNoiiliominuja.  TWeo.     b  TPrior.vr.<l:;ijfe  ptiot 

/lilcxit  nos. 

oculis  mcis  6^Iorio{us,ego  dilcxi  tc.Et  dabo 

a  TVndehabcsmercea.nl    b  TCottueifos  inpratdicatjone  tua.  c  TS^Iute. 

hominespro  te  ,  &populus  pro  anima  tua. 


b  yil>Oritte.Multive»iental>  D 
Oriente  &  Occidmte,&  recum,  M«th.  8.b, 
cum  ^braham,Ifaac,&  lacob, 
ab  omnibuf.fmundi  partibur. 
•J«_  Procopius.  Confide, 
na  &  ipfe  filios  tuos,  quos 
Deoopitulante,per  orbem 
vniucrfum  propagafli,  in  iP""""" 
meamcceleftem  ciuitatem 
fublimispcr  aercm  angeii- 
Cis  virtutibus,taquam  pen- 
nis,fubnixos,congregabo.  ^^^^^^^ 
Dicam  ^quilom.  Gr^o  r. 


b  TAduerfa  muadi . 
b 


b  tNdlitimcrCjquiacgotccufum.  AbOrietc  ^ 

a  TAdeccicfiim^.  b  «  •  ..lOjtuos..,  ride.         T^i^iiln^bi' 

adducam  fcmen  tuum,&^ab  Occidente  con-  ^ 


a  Tr>'abolo,redde  quod  captiuafti. 


r 


dcacquirastibimifcricor-  c  gJ^fg^botc.Dicam Aqujloni :Da,&:  Auftro; 
diam  &  coron3m,prxdica-  ' '  ^^^^^u^:^^,:^^^"^'  '""■  ^  '^ '""' "« 
KnTc;^'^^P"^''^  ^"^;     No^i  prohiberc .  Arfer  filio^s  mcos  de  lo  ngin- 

thlOp.bus(qUipenC  Vltimi)  rTAnin,«ve..mullec.Gnfl„.  b  fAdducam.  ^ 

fit':inlnfbSrA«h?opi«  ^"^> S^iiliasmeasab  cxtre^mis  terra:. Et  om- 
Cta./«  omnem  ttrram  exiuitjb-     ^^m  c]ui  jmuocat  nomen  meum,in  gloriam 


nus  eorum,  &  in  fi.&c. 


a  «f  Corpore. 


b  TAnima.     c  «^Fideleni. 


*  Procopius.Mcigiturimi  ^  tneamcrciui  eum,formauicum,6ciccieum. 
tatus,qui  fanguincmmcQ      T-ja*r**''"  b  irAb|^BfideiitaieB>cntii.  c  TCotpori». 

redemptionistuxpropitia-  c  Educ foras  populum ca:cum,&  oculoshabe- 

a  TMeiite.     b  «rlncorpore.  c  Foll  vcicaiion.ni  V.i.liorum. 

f  tcmrsurdu  &  aurcs  ci  iunt.  Omncs  Getcs  con- 


nonem  efl!e  volui ,  fias  &  tu 

impiorum  propitiatio,  qui 

per  te  vocati ,  ad  extremas 

orbis  partcs  propagantur, 

quorfi  tibi  excplu  Acgypti 

ipfi  Aethiopesque  &  Syene  incolut  vcl  Saba.cflt  queant. 

TantQcnim  a  meglorificatus  es,vt  caiteros  omncsper  te 

vocari  vol  uerim.Eft  vero  Saba,gcs  illa  Aethiopix,ex  qua 

rcglnam  ad  Salomoncm  profcdam  legimus. 

Ex  quo  audierunt  adomino:  Euntesm  mundH  vniutrfm 
prttdicatAEuAngelium  omnt  treatur^.lUi  autem  profe£li  pra. 
<^  b  .Ab 


Aquiloni  dicitur  da.  cum 
offerre  Dco  fusc  fidei  mu- 
nera  Gentilitas  impcranir. 
Auftro  autem  iubeturnc 
prohibeat,quia  Hcbrxis  in 
l^econfidcntibus  pr^cipi- 
tur ,  ne  vita  Gcntium  con- 
tcmncndo  rcpellan  t,  &c. 
d     Creauieum.  Procopius.  E 
Ait  fc  populum  creauiflTe , 
qiiomodo  legitur  in  Pfal- 
misiEtpopulhsqui  creatur,lau  ^f^-"»!* 
dabit  dominum  .  Quod  iden[X 
plane  eft,acfirccrcari,&  ita 

14  ad  imaginem  Dei  reuocari 
dixiflret,vt  vctcri  hominc 

15  depofito.nouuseuadat.Eft 
itf  cniminChriftonouaquaB 

17  damcrcatio.IuxtailIud.A(^a»  _^ 

1 8  liteconformari  huic ffcuto , Jed  ^°"''"' 
ip  reformamini. 

ao  c  ^«/«c/brtf r. Vox  patris  ad 
2 1  filium  dc  ludaeis  mente  cx 
21  cis.  Etnotaprius  cflcfaila 


ij 


Aa.i/.g. 


.Tlnoa.leo«iumc.n».&vn,«p.flox.bTPnus.cT.ud.iptxdeft,n,a.    ^^    c«.  lilllUiapriUS  CUC  taCta 

gregata:luntlimul,&  coUeCta:  lunt  tribus.  2j  vocationem    Judiorum, 

dcindc  Gcntium  .  vndc  & 
Paulus:  Vohis  cportebat  prmh  loqui  vtrbum  Dei. 
f  OmnesGentci.  ProphetaadGcntcs  increpans  deido- 
lolatria & admiras,  quodnuUusin Gcntibus  iiocpriEfci 
rcpotuit:fedtantuni  populusDci,quilcgem  Dci  accc- 
pit.prophetasliabuit.vndc:\of«f /»i«<i<(jjDfw  Pfalrj.a. 

Proco-     B 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 

*  I  Tccum  cro,&  flum.  non  opctc.  ldeil,ad  Uteram  muki 
Chriftiam  fuper aejiias  ambularunt  ad  confirmationem  fidei. 
eiru»  *•  ^""^  ambul.in  ignc  non  combur.  &  flam.  &c.  DicH 
j^  hic  I{abbi  Sat.tf,  temporefuiAro.quod  vocat  tempus  Mejfu:  accen- 
detur  ignis  diuiniius  comburens  alios  populos ,  &  non  Itedens  lu» 
dm.SedqwidexpeH^itfuturumjiamtranftitinprateritum  :quia 
nulti  chrijiiani  ab  infidelibus  in  ignem  proieHi  fuerunt  diuinitus  /i- 
berati,&  frequenter  carnifices  comhufti . 

3  pcdi  propicia.tuam.  Hic  confequentet ponitur fideliti  muU 
tiplicaiio  cum  dicitur.Dcdi  propiciationcm  tua  Acgyptum. 
CloUa  dicit  hic,&  ftmiliur  magifter  Mexander  de  Ales,qu6d  boc 
intelligitur  ad  literam  de  conuerftone  Aegypti  &  .Aethiopix  ad 
fidem  Chrifti.&fic  eilfenfus:  Dcdi  propi.  tuam  A^yptum. 
idefl  ,dedi  ^egyptum  ftmilem  iibi  in  propiciatione  incorporando 
tum  Chrifloperfidem,quieftpropiciatiopropeccatis  totius  mundt. 
l.loa.^.&  inhoc  alloquitur  Dcus  ecclefiam  primitiuam,  quxpri- 
mofuit  in  ludxa  colie£U,&  inde  ai  alias  nationes  dilatata,ficut  di 
Humfuitfupra  cap.i.  'Hpminatur  autem  hic  fpecialiter  ^egyptus 
&  .Aethiopia,quia  ibi  fatis  citbfidcsfuit  muttiplicata:in  ^^ypto 
f>*b  Marco  &  Mexandria,&  per  beatum  Matth.in  .Aethi^ia,re- 
ge  cum  vxore  &  filio  bapti^ato  &  populo  fuo  ideo  fubditur. 

4  Aethiopiam  &  Saba.  'Homen  eji  ciuitatis  in  .Aethiopia,vt 
dicit  hic  glojja. 

5  Pro  tc  Uilicet  dilat*nda dedi.  Et per  iflas  dttas terras  in-.eUi- 
gmur  attx  ai  quas  dilatata  efl  fides  ecclefta. 

6  Ex  quo  honorabilis  fadus  cs.Tupopule  mens:hoc pottfft- 
nt  impleium  fuit  in  Chrifii  incarnaitont,acctpiendo.f.naturam  hu- 
rnanam  de  ludxis  in  vnitate  perfo7Ja,quem  honorem  nonfecit  ange 
Ah   k^*^'"'  ^^^l^^'"  angcios  apprchcndit, fcd  fcmen 

7  ^^^'^xiti.Vandoanimammeamprote. 

o     Et  dabo  homincs.S'c»7»cc{  ad  mortcm  muUofortiut, 
9     i  ro  ic.ConJeruanda  &  dilatanda,ftcut  palet  de  luliano  Impe 
■'ature,qui  cum  magnaparte  exercitHs  l\praaniperift  in  bello  contra. 

Terfasy 


Terfas,  eo  quod  firmitcr  flatuerat  in fuo  reditu  deHruere  ciuitatem 

Cafaream  cum  populo  Chriftiano  ibidem  exiflentefub  Sanfio  Bafi- 

lio epifcopo,  &multi etiam  Imperatores  B^mani,  vt  'Nero, Domi- 

cianus,&  plures  alij  perierunt,eo  quod  mouerant  perfecutiones  con 

tra  ecclefiam.Ideofubditur. 

1  o    Noli  timcrc .  Vreffuras  qua  in  primitiua  ecclefta  fuerunt 

magns. 

1 »     Quia  cgo  tccum  fum .  T?  protegendo  &  multiplicando, 

mde  &  illis  preffuris  multum  creuit  ecclefia  in  Gentibus,con(ian- 

tiam  martyrum  &  miracuta  Dei  qu£  circa  eos  fiebant  admirantib, 

&ftc  adfidcm  Chrifti  conuertebantur.  Ideo  fubditur. 

12    AbOrientcadducamfcmcntuum.  lftaadduBio,feH 

congregatio  fidelmm  non  eil  intelligenda  per  localem  motum ,  fed 

quiafunt  «ggregati  Chriflo  capitiper  vnitatem  fidei  &  charitatist 

ideo  dicitur  Matth.S.  /'•Multi  vcnicnt  ab  Oricntc  &  Occi- 

dente,&c. 

1  s     Affer  fiIio$.H;'c  accipitur  longinquitas  nonfecundum  diHan 

tiam  loci,fed  peccati  quod  facit  homtnes  a  Deo  clongari. 

14    Etomncmquiinuocatnomcnmeum.  Exquopatet 

quodnon  loquitur  depopitlo  ludaico  tantum,fed  de  omni  aduenien- 

te  adfidem. 

ij     Creauicum.7»  effe grati{,qu^ eflpcr  creationtm. 

16  Formaui  cum.l^oribus. 

17  Et  fcci  eum.  Deducendo  adperfeHionis  flatu.ideo  fubditur, 

18  Ed  u  c  fo  ras.  Ideft,  extra  errorem . 

19  Populum  ca:cum.  Trius. 

20  Et  oculos  habentem .  Nunc  per  fidei  fufceptionem, 

21  Surdum.  Scilicet,prius per  inobedientiam. 

22  Et  aures  ci  funt.?\(«»c  per  obedientia,&  intelligetiam.  Et 
intelligitur  hoc  de  ludps  ad  fidem  Chri^i  conuerfts,qui  pr^cedenti 
capitulo  vocati  funt  cxci  &  furdi.  Et  quia  ecctefta  non  folum  ex  Itt 
dfis  eil  coUeBaJed  etiam  de  omnibus  Gentibus:  ideo  fubditur. 

2j  Omnes  Gcntcs congrcgata;  funt.  iciticet,in  vnitatefi- 
dei  Chriflianf.Et  cum  dicitur  hif.Omncs  Gentcs.£/i  diftnbutia 
pro  generibusftngulorum:  quia  in  ea  congre^ati  funt  aliqui  de  omni 
bus  Ccntibfa, 

^  Quisin 


37y 


Plalai. 


^•je  frocopkii  Quoddixit 
'^  congregatae  funt.more  pro- 
phctico  cxtulit,vt  concrt^a 
tum  iri  deraonftrct.  Dc  fu- 
turis  cnim  tanquam  de pr^ 
tcritis,  vfitatclcripturalo- 
quitur ,  cuiusgencrisillud 
cfl:  Dorftm  meum  prjibui  i»  (it 
^W/tf.Et  iWvidtVarntifunt  vefii 
rneHtit  ncf. 
a      Ouis  in  vobis.  *   ProCO 


Glof  ord.  &  Nicola  i  de  Ly  ra 

I  Tr>«>rum  teftffrum.  b  OffntM.   e  TQn'"''^'"'  ^  TPrxtfritl. 

O  uii  iii  vobis  annuncict  ilUid>6<:  quxpnma 


37^ 


f  vicut  Dcusnolli-r.  b  flpfi  dii  rc_tim>.ni|»   c  t-.obtni. 

funtaudircvosfaciec?  Dcncrcftcseorum&:  3 


a  ^Veridij  piobcniur.  b  llia.  c  TQH^>d  dubitent.  d  IVeio» 
Deo»  eflc.  e  f  O  Prophcti.o  Ap.  Unli. 
TQiriri.T^i  non  h>beni,fed  Vrr-  vo5ir'>.me  tcc. 
-  h 


iuftificcntur,ct  aiidiant  &^icanr.  Vcrc  \6s  tc 

a  T''*'"-  '^  *Chrillui. 

Iks  meijdicit  dominus,&^fcruus  meus  qucm 


^t«oiTmibu5in  fjlu-em  omniuni    «Uquo  connilatui. 
Ic.licet  tient   ;    «Qui  priu»  l-iuti  &  inlenfibiles. 


b  ^Hjri:  omnia 


g     Chaldeosinnattibns.ScCii-  D 
dum  hiftoriam    Chald.Ei  Oh»i 
abundant  fluminibus,  &  ^*"! 
ftrcnui  funt  nauibus  &in« 
degloriantur. 
*■    Procopius .  Vos  ciim 
corripcrc  ftatuifTcm,  Baby- 
loniistradidi.  Poftca  cuui 
in  libcrtatcmaflercre,  cos 
etiam  aquibus  pafli  cftis, 
vltus  lum .  Chalda;is  ipfis 


pius.HctcIocutuseaDeus,  b  elcgl,  Ut  fciatl.s,&:credatLsmihl,&  Jft^llgatis,  1°  c]unuxtahabitant,parum 
tanquamquidecoru  cucn  ,  «s>iui.  b  Tneu»  c  fEgoomniacreaui,  quia:  Amemc.atc.  In  fugam  vcrfis,  paitini  vc 

tUQuaiPridicit  nil  ambi-  ..^ci-uium  r.in  .i-ium,  scc  e '^^1^^»^«,.  ro  vinais,&  nauibusmca 

gamTnrdafmonesi^  c  quia  cVoipfesum.  AntcmcnoeftformaLor  „  p.u.tatem abductis.         ■ 

so  Dro diis  habiti .  ienorata        ^  ^<^"  '^'"*"  ,„ ^"^"  ^''°" *'""••  »> ' '^''■'"■-"'"-"g'"" '}  h  £^0  ci,m'.r.ns  laicius  v.fler, 

tOfe»,3.b.  XorS^^^^  Dcus.&p(5rtmcnoncrit.tEgofunY-golum  ,,  oi.mfiIiislfrael,modo  vo 

infraudcm  inducant.  His  ^  ''^^ir.^.I^i^r^l^r/ir^rnira^^^^  '?  bisapoaoIi,in  mundocx 

cnim  Ethnicos  erudir,dum 
cos  in  fermoncm  induccs, 
futura  fc  prxnoflc  prophe- 
B  tarum  fuorum  tcftimonio 
dcmonflrat.Quis  autem  dc 
monibus  teftiscrit,taleali- 
<\u\d  eos  ex  fcfc  de  Chrifti 
aducntu.deq-,  fuoipforum 


I 


a  Ifiouhet.)  ft  Apult(>l.spt*dfc.intibus.     b  T  Scilii.et  Dcus  ,  Ird  c^oian- 
luiii.    c  TPrii'.heix..«-    tpoftoli,  q'jli  e^o  pndixi  non  alius. 

fuit  in  udbisalicnus.Vos  telksmeidicitdo- 
minus,  6<^ego  Deus  :&  ab  initio  ego  ipfc,  &: 

.      .  a  f  Poteltate    ct^n  ,10  initio  priJ  cj  futura    b  TSalutem  (j-TBtiuin. 

inicrituprardixiflc?     ^^^^  ^  non  dtquidemanumeaeruat.Op^rabor,& 


b     yt  iitatis,  CT  credutis, 
^     Procopius.Fidcscnim 
cognitionc,  fidcautemm-  f 
teliigentia  comparatur.Nifi 
cnini  credideritis  ,  inquit, 
iion  intclligctis. 
C     Ts(j>n  rfi  forma .  Qllidam 
t  defcenderc  codiccs  habcnf,  plalmatus: 
fjcum  «ugiti  lcd  non  conucnit  benc .  fic 
««••  ta-.iKnpotertexponi :  Antc  g 

mcnoneftformatumido-  h 
lum ,  quia  fcci  hominem 
iurtum  a  qtio  iniufle  for- 
matum  cft  idolum. 
d     Eioannuncwi  iir  [aLVct  i 
prophctas  natiuitatcm  filij. 
vocationem  Gentium  ,cx- 
pulfioncm  dxmonum. 

C     7V(o»j  eli  qiii  de  manu.*VtQ 

ttobuaoque  copius.Hinccftilludquod 
de  fuis  ouibus  diccbat  SsX' 


.  *Oy"'    l>  OAprlloli.  c  IPi-rtiium.  «  A.iaireilcmptof. 

qsaucitctiUudJH^^^cdicitdominusSaluator  17 


^Filiuiii.  b  ^Mundum  coirfutum  pcicm. 


vclkr  fandVus  Ifrael .  Proptcr  vos  emifi  in  Ba 

a  lAbftuli.  ^A  cordibjs  honiinum.  b  K  ImpeJimenta  principum  dimo, 
c  ^Dzmoncspci  flutlus  huiiisrxculi  inifeiasaniinasciicundu' 


num. 

centr»  i-  indenlori.inres. 


t  vehementi 
bus. 
loao.  10. 


rocopius  q. 

fiquide  &  ego  te  ex  Acgy- 

ptocduxipermarc ,  in  qd" 

Pharaonis  exercitiim    ita 

demerfijVt  in  profundo  lc 

pultus,  indepofteanon  re- 

liirrexerit,  quo  faftum  eft, 

vt  flammcB  non  abfimHes 

cxtindo  linocomparetur, 

quod  vt  facile  incendium 

18  concipit,ita  ntillo  ncgorio, 

'P  nudatanrum  folaquema- 

nu  rcftnngirur.  Ateduxi, 

bylonCj&O^detraxi  uc»fles  uniuer{os,&:Chal-  20  inquit  ,none  marifolum. 

'  a  ^Nonaiiiv  b  «.Kocdecreui  ^i  fcd pcr  aqux fcmitam ctia, 

ideft,pcrIordanisfiuuium. 
Quomodo  autem  eduxit 
i2  currus?CcrtumeftPharao 
nem  fua  tantum  volunra- 
■ ,    y     .  -       .     •      .  tc  Ifraelcm  pcrfecutum  ef^ 

citdominu.s,quideditinmariuia,&inaquis  ^i  ' 

a  «  Oc  Afgypto.  b  ^Curtus. 

jtorrcntib.  femitam.  Qui  eduxit quadrigam  24 

a  T  ^suxcs.   b  1  Idci!.    c  TScilicci  uiagnum.  d  f  Ouioes.    e  ^iiomno 

mortis. 

6^cquum,agmentrobuftumq;,  fimul  obddr 

a  TAduoniiin  lu"ni.  b  Tlmpeiu  aquarum. 


dxos  in  nauib.  fuis  gloriantes.Egd  dominus 

j  1  iinflirtcin»  vos.  b  *, .  ■>"ieijipl.it  uo«.  c  «i  Kegens  vos 

{an«5lus  uerter,crcas  Urael  rcx  uefter .  H^c  di- 


a  ^  loidaiiis  vcl  Arnon,  vt  cxitusde  Acgypto,  introitus 
in  tcriam  piomiinonis  hjbcictuicxmiiaculo. 


Cipraea,a* 


uator :   Et  ego  dedi  eis  vitam 
C  feinpiiernam ,  netjueperibunt  m 

fiiculnm,neque  eas  abripiet  quifquam  de  manu  mea. 
f    Hic  dicit  dominusfilux  &c.  Haic,  fcilicct,  quje  fequun- 
tur:PateradapoftoIos.Proptct  vosqui.f.teftcs  mei  cftis, 
qui.f.EuangcIium  pratdicatis  Quibus  dixit:Noli  tirtiere. 

g  Chat- 


f  In  inomento  fuccifum,  vei  ign»  corruptum. 

mierunt,  nec  refurgent:  contritifunt  quafi 


fe,cum  a  Deo  in  hunc  mo 
dum audiuerit, /«  hoc  exciti  """  _. 
M  te,  vt  cjiendam  in  te  potentia 
meam.  Sic  &  cos  qui  rerura 
humanarum  curasfugiut, 
*5  vcl  ip(o  infequcnte  dia- 
bolo  liberabit  Deus,  fic 
item  huius  vitaiiter,  tan- 


quam  marisa;ftuofi,nefIu 
ftibus  eius  abforbeantur,deficcatis  quac  occcurunt,  ten- 
tationibus.per  uiam  facict,  vt  in  tcrra  dclerta  panem  dc 
ccclo  cdere,aquamque  de  petra  libare,idefl,Chrifti  parti- 
cipcs  fieri  valeant. 

^  Facio 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
jj  I     Qiiis  in  U0bis./i'c  conjtquenter  defcribititr,  diBx  con^rega 
'    tionis  clji 3iuum pnacipium.f.ipfe  neiis,qui  talia poteji  prigdicere, 
ir  fic  ajjicert:  \on  autcm  idoU  qujia  Gentibus  colebantur^gy  hoc 
tji  quod  rfjaf«r/>/(:Quiin  vobii:  ldeli,in  dijsGentiim. 
2     Annucict  iftud.  Qjtafidicat  nuilus:  quia  futura  contingen- 
iia  ceriitudinaUter  pradicere  eji  proprium  DeiperfCf  velpropheias 
fnos.ideo  fubdttur. 
5     lycm.icilicetdijGentium. 

4  Tcftcscorum.  Idefi prophetas  eorum. 

5  Et  iudi.Iiesi.examinentnr.vtrum  Jint  verivel  falft. 

6  Et  audiant.  >//  rft/i  fuis  futura  contingentia. 

7  Et  dicant.tf  alus  ex  nomine deorumfuorHm,q.d.non  poterutf 
fede/,0  potiro,ideo fubditiir. 

8  Ve.vos  tc.  Et  efl  verbum  Dei  adprophetas  fuos^  &  maximd 
ad apofiotos,qui  fuerunt  tefies  eius,fecundum  quod  dicitur  .AB.i.ti, 
Eritismihi  tcftcsin  Icrufalcm  &  inomniludxa  &  Sa- 
maria,  &  vfque  advltimumterraB. 

9  Et  fcruus  mcus qucm  clc.  ideil ,qiimcunque  elegero  ad 
ferufndiua  mibi  fupple  erit  ttjtis  mcus, 

10  Vt  fciatis  Sc  credatis  mihi-  Cum  videritis  imp'eta  qux  an 
te  denunciaui. 

1 1  Antc  mc  non  cft  formator  Deus ,  &  f  ol  me  non 
crit.  Qui»  ipfecjt  Jotus  ataHisapartcpruuipij,  C  *.'/«/;  aparte 
fints  proprir  loquendo  dettitriitate. 

1 1     Ego  I u m.  T^on  habt  s  ejfe  aiiunde  fed  ex  me. 

jj    Ego  lum  dominus.  Quia  omnk  alia  habem  a  me  "fr. 


14     Egoan.  Scilicct  faluiemgeneris  humatiiper  prophetaSm 

1  j     Et  faluaui.  Tir  Chriflumftcut  promiferam. 

16  Et  non  fuit  in  vobis.y«7/c«  Deus  qui  talia  nunciaret.C* 
terapatrnt  ex  diHis. 

1 7  Harc  dicit  dominus.  Hic  confequenter  ponitur  lud<£orum 
excacatio  ex  ingratitudine  procedens.Et  ideo  diuiditurin  duas  pat 
tes,quiaprimd  ponitur  beneficiorum  Deimagnitude.  Secundo  lu- 
dprum  ingratitiido,ibi:\i^Qn  mc  Trima  induas,quia  primo poni 
turbcneficia  vetiris  tefiamenti,  EtJeciiddnoui,ibi:2<(e  memincris, 
Inter  beneficia  exhibita  ludxis  tempore  veteris  tefiamcnti ,  ijiafue 
runtmagis famofa  &  uuta.fcdicet tibcratio  de  captiuitate Babyloni 
ca.  T^mb  igitur  hic  recolitur  fecundum  cum  dicitur. 

1 8  Troptcr  vos.  Uilicet  tiberandos. 

19  Emifi  inBabylonem.  S cilicet  Cyrum  &  Darium  eutti 
exercuibus  futs. 

20  Etdctraxivcdcs.  Id((i,claufuras  in  quibus  confidebant. 

21  EtChaldaios  in  nauibus  fuisgloriantes.  Quiadebeiltt- 
ueruntptura  regna  non  jotum  beltis  campalibus,  jed  etiamnauali- 
bus  confequenier  recolitur  primuni  bentficium,cum  dicitur. 

2 1  Hxc  dicit  dominus.  Diuidendo  mare  rubmm  vt  prxberet 
filtjs  Ijraet  tranfitum  pcr  ficcum. 

2  j  Et  in  aquis  tor.  Deficcando  lordancm  fiuuium  in  tranfittt 
arcnc.vt  habtiur  lofue^. 

24  Quicduxit  quadrigam&  cquum./.  currus  &  equites 
.Aegyptwtum ad injcquendum Jilios  Ifraeiintra  marerubrun. 

25  Simul  obdormicrunt.  SomnQ  mQnis ,  quta  fuerunt  fub- 
mcriiina%uis»tx(id.i^» 

*  Nemcini- 


Diui 


m 


Ifaix  Cap.XLlII. 


378 


^a  Facio  «»«•''•  Multa,  quce  rc 
I A  ficiuntanimas,non  cotpo- 
ra; olim  de  petra  vnum  ta- 
ijf.d.  tum  produxi  fonteadcor- 
i     porareficienda. 
I       b  Draconet,  &  flruthiones. 
MaIigni,venenoG,g  in  foli 
tudineGentuim  moraban 
fur,  idololatriae  fanguinc 
rooruq;  fcritate  beftialcs. 
Struihio  fpcciem  alarii 
habet,  volatu  caret.  Sic  hi- 
pocrita  fpecie  saditatis  ha- 
bet,  rcm  autem  non  habet. 
C  7>(on  nie  imcca.  Ad  ludxos 
loquitur,  qui  ante  aduentu 
domini  idola  col  uerut.  Vel 
adeos  quipoft  aduentum 
crcderenolucrunt. 
«od^  Procopius.  q.  d.  Cum 
'""  cnim  mihi  feracipf«,&  flru 
i,  *  thionesctiam  benediceret, 
L    tacuiflifolus,meqiomnin6 
non  cflc  inuocandum  cen  • 
B  fuifli. 
d  T^eclalorafti .  Non  fcci  te 
laborarcpoftaduentum  fi- 


a     ^ 


a  s  OApololi.      b  f  Supradi<>orum,  qniaDiaioraf3ci«in.8cvos'p(i. 

Iinumj&  cxcin(fli  funt Ne  mcmincritis prio-  i 

a  f  Faruamaioiumcoir.paraiioiiiv   b  f  Miic mini .    fC^a. 

ru;,&  antiquaneintueamini.t£cceegofacio  2 

a  T  Magis  iniiinda. 

no'ua,&  nunc  oricntur:  vtiq;  cognofcetis  ca. 

arCcntium.     «j  Toiiusniundinoniauiun,  irmanrulro.  bfCluiflum 
__    .  c  f  Doflrlnx. 

Ponamin  dclertoviam  3  &in  niuioflumina.  ^ 

5^Tunc:  s  *^Q_^od  non  ante.      ,     b  f  Beflialis. 

b  Ec  glorificabic  mc  beftiaagri,  draconcs,  6^  ^ 

\  H>iociitar.  a^Eorum.  bf  Veterij,&  noui  tcfiaincnti         c  *  Idem. 

ftruchioncs  quia  dedi  in  deferto  aquas,  ct  flu- 

a1  Anditateraiionis    b  ^^Aquxvrir.    c  ^  Fidcli  fciliccl. 

h 


borafliinmc  tantumquia 
idolis  offerebas. 
e  in  thure.  Pcr  thus,&  cala- 
mum,qui  cft  furculus  arbo 
ris  aromatica: ,  omnia  aro- 


bi,&nonfcc!>Vc\  fiquidiu    D 
flihabes,  cgolibenterreci  ifa«.j.b. 
piam. 

•J«  GiCgorius.  £^o/«»7,^tt; 
aiko mtqutiatcstuaifi&mcmor  ^"^^^^-  fo« 
non  eio .  Tu  autcm  rnemor  efto. 
Audiqua  conditionc  ini- 
quitatum  tuaruni  ic  efle 
immcmorcmdicat,  videli- 
cet,fimemorfueris.  Cauc 
crgone  vnquamquodde- 
liquifti  a  mcmoria  exci- 
dat,  aut  aliqua  obliuione 
.    .      a         j  h  ,        c  peccatatua  oblitercs. 

mma ni  inuio,vc  darem  potum  populo  mco,  6    ^  Ambrofius .  Graue  eft  inPfai.jS. 

hociudicium,  cum  domi!- 
nus  poflulat  de  fe  cotra  ho- 
mine  iudicari .  Quid  enim 
rcfpondeasei.qui  tibi  vni- 
uerfacontulis ,  qui  tecrca- 
uit,&fuo  fanguinc  rede- 
mit  ?  &  tu  tradiste  vt  ler- 
uiaseius  inimico?  Illctibi 
peccata  dimifit,&tu  grauio 
racomittis.vocauit  tein  ia 
diciu,venicnsquicl  rcfpon- 
furus  es  ei>  qui  nili  iterfi  at  ^ 
que  iteru  tibidonet,peri)fti 
*  Chryfoftomus.  Qiiem- 
admodum  peccatoru  me  ^*' 

moriaiuflificat,  itabono- 
rum  operum  deftruit :  hjec 
iuftis  confuetudo,vt  fuoru 
11  peccatorum  fempcr  funt 
memores,  virtutisluxraro 
autnunquam. 

^  Ambrofius.Curbapti- Lib.r.^poe 
zatis ,  fi  per hominem  peC  "«•  "-7  C6- 


aCScilicct    b  ^  Gentilem      c  f  In  fiuc,  d  ^  Nariuitatis  pafsionis,  r<»  af. 

elci^o  mco.  Populu  iftum  formaai  mihi  la  u- 

a^Alii'    bTSedidoJa.         cTCotde. 

c  dem  meam  nlrrabit.  t  Non  me  inuocafti  la- 

T  Parnitendo. 
af  Landaniihi'«'-efliis.  bTImpleto.Cgrificato.Vnde:  SacrificiuAobrno.  8cc. 

a  cob,necIaboraftiinmclfraeI.  Nonobtiilifti 


aT  Tamum,  fed  idolis,ceo  non  quxiopaitcm,  fcd  totum. 
Vt  quid  .•n:hi  tru!titu<  ra;m  virfii 


b  T  Vnde  fupta 
Timariimvcftraium  dicit  dominus. 

mihi  arietem  holocaufti  tui ,  &  vidi^mis  tuis 

aTNccKquilloi  ^  ir  prxciofum  3liquid,in  quoparanclo   liborarcs. 

non  glorificafti  me.  Non  tc  fcruire  fcci  in  ob- 


7 

8 

9 

10 

II 


aT'lali.     fSpirituscontii.&c.         bf  Tib^ 


c  f  Sicoblato. 


i  lij,vtpr?ciofaqu?qucof-     Iatione,nec labotcm tibi pracbui m thurcNo 

lerres,  qUia  :  Sacriticium  Deo         ,  ^  pod  aduemum  Cbrifli,  vcl  non  tanium  ra.hi.  fcd  idolis.  T  Incenfum  abo- 
/pirjrai CO-Z. ^C.  Vclnonla-  mnatioeftmili. 

e  mifti  mihi  argcnto  calamum,&  adipc  vidli- 


a^Nonmcaium.  bf  Nonplacuerunt  mihi.  cSedidola.   df  DiucxpeAaoi  te 
adpaenitentiam.vt  coaAusdicerem:  bboiaui  fuftincnt. 

marum  tua'rum  non  inebriafti  me'.  Vcrunta^ 

f  Idem. 


mcnfcruiremc  fcciftiin  pcccatis  tuis:  prac- 

aTSuftinendi.  b  vQuiainduiatusesin  nequitia  tua. 

buifti  mihi  laborcm  in  iniquitatibns  tuis. 

aTluda:oshoitatuiadpacnitentiam,  &promittitveniam.  f  riusfum. 
b,T  Mifcricois.  c  irSi  conucrlus  fuetis.  Tln  afpetfionc  fanguiais  no.teli.  delcnt 


antiquum  chirographum. 
—  jj  ^ 


maia  accipc. 
ni-  f  f^ermtamen  feruirr.  •}<  Grc- 
j^  goriusHfreticivcrbaiufto 

rum  ad  fenfum  proprium 

rapere  conantur,  &  lcriptu 

rx  facras  conditorcm  quafi 

viopprimunt,quiaciusrcn  S 

fumin  verbisfacri  cloquij  ,       -  „         -  b      ^  ^    -     e        11 

inficdereconantur.qui  di-     /Ppttr  mc,&  peccatoru  tuonino  recordabor. 

Cil-.ScruiremefeClStiinptCCatis  a  TEgo,&  luqu.stcaeegerit  vidcamus.      ^ 

,  tuis,  prxbuifttmihiiabortmin  ^  Rcducmcm  mcnioria,  &  indiccmur  iimul, 

'  iniguitatlbus  tuis.  aTQjifiiquianilhabesquoddicajconuame.  TQuid potetisfcilicet. 

\.      r  j  *  T-      •n-  bT  In  ludicio.  cTEgoloquar,  vt  tufciaiquzpateri»,fuftinereiufte,8cme 

g    £^0/«W.  q.  d.   rCCllU  mC  _  fola  clc.ncntia  mifcreti  d  «r  Adam,  vel  Abraham. 


I? 


catadimitti  nonlicct?   In 


tr.i  haeieil 


quiex 


hoclo 


xr-     h     "r'      ■   r       ii  -  baptifmp  vtique  remifllo  ^^ii,.aocenc 

Ego  rum,ego  (um  iplc  g  deieo  inig.tatcs  tuas  H  peccatorum  eft .  Qui  inter-  Saccrdotibus 

«rNonproptctte.quiamifciicorsum,  b  T  la  baptifmo  dimiffoium.       'J    cft  Vtrum  pcr  poenitcntiam  "on  efle  cou 

cPoitJignosfiuftus  pornitcn.iat.  3^  pct  Uuacrum  hoc  jn  Sa-  ''^*'***^  ^"^ 

cerdotc  fibi  datum  vendi- 
cent?  Vnum  in  vtroque  my 

16  fteriumeft.  p 
i,   Tsiarra  fi  quid ,   Scptua- 

17  gintadefuo  addiderut.  £>;<? 


laborarc  fub  oncrc  pcccati  i    n'rra/iq.dhabcS,VtiuftificenS.PatCrtu''prim'  ^^  tuprioriniquitatestuas,vtiufti 
tui.  Idcoiamnonlcruum  k  ^«Wf .  Narra  tu  prior .  Si 

meum,nonpuerumvocofcdfimpliciterappcUoIacob,      priordixcro,  oppones  forfitan,  vclfapicntiamca,vcl 
&  Ilrael,  vt  oftendam,  &  arguam  pcccatorcs .  fortitudine  verbor uni. 

h    ^ducme.Bonz,qnxfcciubi.i>uidyltra(iebuifacereti-       k  Pa/cr r«.Abrahaf.quidnorerraj)miflSonis  poUicctc 

bi,  &  t^  relpon- 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

<  I  Ncmcmincritis.  Hicrecolunturbeneficianoiii  tejlamentij 
c«m(/ic//«r.Nemcmi.  prior.  Idefi  prtedi^iorum  bentficiorum 
^.  d.  lictt  fuerint  magna,  tamen  in  comparatione  ad  beneficium  in- 
carnationis  funt  m^dica,  aut  nulla^  id  eofubditur. 
»  Ecce  cgo  fa.  noua.  Secundum  quod  dicitur  ler. 3 1 ,d.Crc3 
uitdominusnouumfupcr  tcrram ,  mulier  circundabit 
\iv\im.  idefi,(.hriftum  in  viero fuo  ab  injianti  incarnationis  viru 
ferfeHum  viriutibus,  &  fcicnti^s. 

3  Pona  in  defer.  \-iz.Scilicet perfeHionis,  &  inflitlx.Et  voca  f 
turhicdejertum  ludxa,&  Centtlitas,ficut  didumest  fupra  $$. 

4  l^tin\iioRa.idefl,spirituffanai dona. Fnde dicit  Saluator, 
loa.y.f.Q^l  crcdit  in  mc,flumina  de  vctre  cius  fluct  aqu? 
\inz.iluudexponens  EuangeliJiaJubdit.Hoe  auiem  dixttde  Jpiri 
t:i,  quem  accepiuri  erant  csedentes  in  eum. 

5  Et  glori.  mc beftia  agri.  ideil ,  illi ,  qui ante  conuerflonem 

bcfliaUier,^irudelittr  viuebant. 

<>    Vt  da.  potum  po.  meo.  Chrifliano. 

7    Elefto  mco.  Ad  vttam  beatam.lloc  additur,quia  non  omtus 

<^l''iliianijaluabuntur,fed  lantum  eletli. 

^  Non  mc  inuo.Wic  poni'ur  ludfor.  obflinatorum  ingratitudo, 

c^w  rf/f »«r;  Non  me  inuoca.Iacob.  ^rati^f  agendo  dttantis 

,H.  bentficifi. 

9     Nec  iaborafti.  idifl,nec  labori  magnti fulflinuifti in  Eehreo 
/Mic;/«j-;  Qyia  iaborafli .  Expomtur  tamen  ad  eundem  linfm 

alHc 


ab  Hebrps  ftc.  Quia  laborafti,  idejt,  cito  attediatus ,  &  fatigatus 
fuifti  feruiendo  mibi. 

10  NonobtuUftimihiarictcm.fiocrf/mHraciZifwf^c/w»» 
liberationis  de  ^egypto.fecundum  quod  dicitur  lere.  7.C  Hon  prf 
cepi  eisin  die,  qua  eduxi  eos  deterra  ^egypti ,  de  verbo  holocau- 
ftomatum,  ^  vtH.marum,  &c. 

ri    Non  emifti  mihi,&c.Sc«i/cet in  exitu  de  .Aegypto.  Eft  att 

tem  caiamus  vna  dequatuorfpeciebusaromaticis,  qua  ponebantur 

in  Thymiamate. 

1 2    Vcrumtamcn  fcruirc  mc  fecifti  in  pcccatis  tuis  »<^/(  Calamus , 

propeccatis  tuis  expiandis.  Hoc  perfetiijjme  fuit  implitum  in  Deo 

&homine  Chrifto,qui  formamferui accepit ,  vtpro  peuatisno- 

flris  fatisfaceret. 

1 1  PrEbuifti  mihi  laborcm.  ideft,fuifti  mihi  occafio,vt  la- 
borem  pafjionis  fuftincrem. 

14     EgO  fum.  Et  non  alius. 

ij  c£u  delcoiniquitatestuaspropter  mc  iden,exmi' 
Jeticordiamea,  &charitatef  &non  propter  tua  merita,  ideo 
fubditur. 

i  6    Rcduc  mc  in  mcmoriam.  Scilicet  alicuius  meriti ,  pro- 
pter  quod  Uebenm  taliaputi ,  quaji  dicat ,  tion  potefl ,  idco  Jub- 
ditur . 

17  Narra  fiquid  habcs ,  vt  iuftificc.  &c.  siautem  dica- 
tur ,  quod  patrts  im  merueiunt,  conJequeHter  hoc  cxcluditur,cunt 
dicitur. 

18  Patcr  tuus  primuspcccauit.  Dicit  B^b.5a.^iflepaterfuit 

^braha^n 


379  Glof.  ord.  &Nicolai  de  L 


380 


A  p''ll"i<i' 


';;'"Kr:"d  ipfe  a  pcccau,t:t  &  intc'rprct«  tui  pr?aa. 


a  5  Contiininaii  ierniili,  nc  intrjicniicrrain  ji.-omiirioni» 


tPriocipes.  Abrahatn.qiii  pccca(Tedici 
tur  in  promiflioiic  filij  du- 
bitando,  vd  populus  in  dc- 
ferto  contra  Dcum  mur- 
murando.  ci.d.  cognofcet 
dc  peccatoribus  gcncratu. 
a  i/(i»fpj»ta.q.d.  inter  par 
tcs,  fcilicct  pacem  fcrcntcs. 

*    Procopius.  Eft  hic  triplcx  ordinis  oratio ,  patrum 
interprctum,  &principumquorumalij  quidcmnii- 

pcrandi 


bf  MO.  fen,&  Aiion 

in  mc.Et  contaminaui  principes  fandlos ,  dc- 

afNequi»  intiaitt  in  •ctram  fr..mi«ioni»,  prxtet  Itluc  «t  Caleph. 
^  ^Q_Knumccri.oraproltrata  luniinJflettn 

diad  internecioncm  lacob,  &  ifiacl  in  bla- 


iph^mi 


am. 


yra 

pcrandi,  alii  fcripturasin  D 

1  terprctandi  muncrc  funge- 

2  rentur.alij  etiam xtate  tan- 

3  tumceterosantcirent,quo 

4  rum  lcelcre  pcriifle  ifracl 
j  in  opprobriumq,-  vcl  bU- 
6  Iphasmiam  incidifle  dicit. 

Vnadeinde  tria  hsc  acci- 

pias  fignificatione ,  fiquos 

crudirc  fubditos,&  Inftituc 

rc  diccret,  quiaipfi  ddiqucrunt,  vcnia  indignos  cxi- 

ftimcs .  ^  ^ 

^  Cap. 


NICOLAVS DE LYRA. 

*  ^brahm,  qm  ptccauit  qiando  dixit,  Cenff.  i^.b.  Dominc 
Deus,  vnde  fcircpoffum,quodpofllflurus(um  eam>rf«- 
bttaiis  dediuinopiotniflb .  Sed  quu  ibi  tema  tontramm,fiiut,& 
aiif  doBores  cuthdut,  c  maximi,  (juia  ibidcm  premitutur:  Cre- 

B  didit  Abraham  Dio,&  reputatumeftciad  iuflirii  ideo 
mtuts ,  aicM,r,  fwd  ijie  putsrp.  imits inteUigttur  ^-idM  ,  dc  quo 
cerium  ejt  quoi  peccauit  iranjgredicnuo  Dei  mai!datii»i,Gtn.i .  £t 
auiapeccMtum  eius  tranfitadpoHeros,  nonikautem  peccata  alio- 
rum  parentum,  tdeo  fil  hic  ipccialis  mentio  ie  eius  petcato. 
l  Et  intcr.  idell,  (JMoyJis,&  utaron,  qiti  verba  domini  rcfere- 
baiitadpopidHm,&cco/iiiirfo verbapopuli,  adDcum. 

'  1  Prj- 


2     Prxuaricati  funt  in  mc.^aron  infabricathnerituli.ExO. 
II, & vtcrque ftmul ad aquis contradiHionis,  T^im.io. 
j      Et  conta.  «rfe/?,  contaminatos  oflendi. 

4  Principes  fandos.  '^cilicet  Dauidin adulterio Bethfubeit,  & 
homicidio  y ) ii,  cr  L^^thuim in  tlatione,  quande  nunctj  l\egis  BU' 
bylonif  fuerunt  ad  eiim  miffi,  4.  l{cg.20. 

5  Dedi  ad  interne.  lacob.  Ter  reges .^ffyrioriim,  &  Baby  E 
lonis,  VI  patct  txfupradiciis,  &pr(ptcr  peccata  populi ,  &prin- 
cipum. 

6  Ifrael  in  blafphemiam.EJr  hoc  enim  quod  Deus  Ifrael,non 
liberaucrat  fUkmpvpitlum,Gentiles  dtccbant  eiim  impoteniem.^li 
quietiam  de  populo  Ifraclis  impatientia  fraiii  prorumpebaniin 
bUfph^mtam  Dei, 

•Jc  Cap. 


loia.ft. 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

jHcip.^j.ybidiciturinpollU.Vctcvos  teftcs  mci  dicit 
dominUS.  Sicut  ^puHoltfucrunt  y>eri  lejles  ChnHt ,  proui  aUe- 
gaiur  inp'  Htl.ftr  lUud  quod  dicitnr  .4B.  i.  a.  Eritis mihl  tcflcS 
inlerufalem.yic  ,&  potiasChnjhiS  teilts  D<.id:citur:vndede 
Cbrtjio,  ad  lueram  dicitw .  Eccc  tcftcm  gcntium  dedi  eum 
Et  in  Euangelio  :  Ego  ad  hoc  vcni  in  mundum .  &c.  vnde 
quod  dicttur  hti.  Et  lcru us  mcus,  quem  elegi ,  iciluei  erit  te. 
jtismeus  ,inieUigttiiumeiipropni  ad  litcramde  Chrifio. 

A  D  D  I  T  I  O    II. 

In  eedimcapitulo  vbidiciturinpoflilla :  Confequenter  hic  eX' 
cludicur,  cum  dicitur.  Patcrtuus. 

Quod autem  dtcitur  hic.  Pater  tuus primus  peccauit-i^cff^ 

Q  cxpo'iturde .^dam, ficut in poJtU. prout verba piani funant.-Ada 

tnimjutt prtmuspJter JimpUciter ,& peccauit,Gtn  .3.  Sedquud 

ftquitw fttintcrprctcs  lui  praiuaricati funt  in  me:  T^onbe- 

ne exponttur  de  Moyje,  cr  .A^ioii.  I  u  quu  m  oyJes,&  .Aaron pro- 

fhet*  domini  dtcuntur,  t.on  mterpretesgratia  enim  prophetandi  di 

iiinguitur  dgratiainterpretandi,  vtpaietpcr  .Apostolum.i.Corin. 

\  2.  ium  quiu  Itcet  Moy/es,  &  xAaronpeccaJjent,  nunquam  tamen 

pneuartcatt  duuniur fuijje in  Dcum, pra:uaricart  emm addit  Juper 

vationem  peccadi  ,fic  quod  ptpiantari  impoitat  tranjgnjjiontm 

legispraalijs,  vthabetur  inCatholicon.  Quodnon  pottji  dtct  de 

Moy,e,  tuius  peccatum  ad  aquas  comraditUonis  nonjuit  ita  graue, 

vt  ojttnfum  tji  tnaddtttone  T^um.  ao.  Et  ideo  vtdetur  atiqutd  Inc 

tUcendum.  Pro  qno  anendtnd>imtfi,  &  Trophcta  hitfaiil  mentio 

nem  de  dui  bus  petcatis,  quf  ad  pojieros  tran(icrunt,  €?"  dep^nis il 

lispeccatn  coriejpondentibus.  Prtmum  ejtpeciatum .  .Ad^ ,  quod 

tranftit ad  pojieros  per origiHtm  ,  [ccundum  eji  peccatum  Phari- 

.  f*oruni,  legem  diuinam  peruers^ interpr  tantium,  quibus  Chrijius 

tuinVd J^i^ike  ^''iih-i).^. Irritum fcciftis mandatum Dci, Scc.Quudqui- 

tiMuiiienit.  demptccatumtruiijiu  ad  pujitroi,  nunper  onginem ,  {ed  do^nn^ 

Juccijjionem.  Falfaentm  imerprttutio  Ltgis  per  Tharifjios  primo 

inuenta  tranfit  in  pofierus , /i ilitet,  in  Iudaos  hodiernos  eam  Jufci- 

pientes.  vnue  tjii  PhunJ^t  piopi le  dii  untur  inteipretes ,  non  enim 

Juam  dotiri'iam tradunt  vt  Trophetg  yltu  vt  Itgis expoJitores,Jtu 

ittttrpretes:iiui  quidem  proprii  dicwiiurprfuancati  m  Dtum,quia 

prxaJtj:  tranjgrijfiontm  le^is  tut/imittunt  per  Jaljam  interpretatio 

netii.  De  quoium  fulju  &  perudja  docirina  ditium  fuitjupra  inad 

iUuuntta^.l^.tt  vUerius  dtttiur  Deo duct  infra Zath,  5. 

Depana  auiem  pnmoptccato  correfpQndtntt,fciUcet  ,.Adx  dicit 
prophetu:Et  COntaminauiprincipes,&c,  vbiin  Hibritohabe' 
tu>:Et  prophanaui  pt incip\.i> Uuiioium. Et eji lenfus,  quod 
pro^tti initutuiii  ^dx  priiitiy<sfuiicii.Jt,litei  Patriarch.£  ij  alif 
mU,u-  dtbuiju.t gaudere  dtu.no  t.oiiJorttc,fuciHnta  Diopropua 
mn.tarcniis  aihtna  yijnmeqi  afipiv^bnni. 


Depcenaautem  correfpondente  fecundhpeccatadicit :  Etdedi 
ad  internecionem  lacob.  ScUicetper  i\omanos,  qui  extquemes 
vtnditium  Janguims  Chriiti  (quipermaliciam  T/)unf4:orum  ffif^ 
effufus  recipientium  ipfumjai.guisemfuperfe,  (^fiUosJuos)  ipfnm 
lacob,  ideiitpopulum  IJratlmcum,  ad  tnterriecionem  dedtruni,  & 
prtntipts  Ifrael  in  biajphemiam:  qniajmt  d  Deo  condemnati  taqua 
blajphemi  Dei. 

Confequenter  autem  vt  ofiendat  Tropheta,  qubdlacob,  quida- 
tm  cji  ad  interneciontm,  &  Ijrael  in  blajphetntam,  dijlinguitur i 
vero  lacob, qui eH populus Jideiis, &  d  vero  ifrael,  quiefi d  Dco 
eletius'.  Mlo fubditinprincipio huius cap.Jiquemis.Et  nuncau- 
di  lacob  fcrue  meus,  &  IlVael  qucm  eicgi.  q.  d.  tu  lacob, 
Jerue  mtm,  lciltcet  pbpulus  JidtUs ,  tjuta  tnfidtlts  IJiael  non  vuit 
vt  tnglo. Et  Ijrael quim  etegi,  JtiUctt  prcdifittmndo.  q.  d. non  to 
quor  lacob  praiditio  in  pr^ttdentibus,  qut  tamum  Jecundum  catne  b 
Jacobdicitur,qtn  datus  eji  adinternectontm,  ntc  ifracUquim  bla- 
fphemiam,jed  lacobferuo  meo,  &  Ilrael  quem  elegi .  Et  htticjen- 
tei.tiftoncordatglol.&fequitur-.Hxcdicitdominus.  Inquo 
prxatttt  quomodo  latob Jeruus  ,&  liratttlitius  d  Dco  erant  jal- 
uandt  fciltcet  pcr  aquam  baptifmi ,  &  injuficnem  Spirituflantii 
ditens:  EfFundam  enim  aquas  fuper  fitientem,&c.EfFun- 
dam  fpiritum  meumluper  leir.cn  tuum.  txponatur  totim 
fiiut  iii  poliilia . 

R^ETLIC^.  In  cap.  igitur  43 .  cum  dicitur.  Vcre  teftes  mei 
eritis,  &  feruus  meus  qucm  elegi.  Burg.  duit  illud  vUimum 
ad  iiitram  proprietnttltigt  de  Chnjto  contraexpojitiontm  pcfiil. 
latons.sedhoc  vidctur  pcriculofum,  ficutptritulofum  eftdicete 
Chrifium proprtd  crcaiuram:  quimadmcdum  .Arrius  ,  qui  propter 
hoc  crepuit,  & etus difjujajunt  vifiera,ita ditere Clmjtumjimpli- 
ctter,  er  propridjcruum,  cumfitfitius,&  hxres  per  Deun,,ad  Ga- 
lat.z.a.  Tiam  ad  Vhilip.z.  duiiut  aicepifjeformam  Jcrui,  ex  hoc 
non  dtbct  dicijeruus,jitut  rnifjus  inJimilitudinem,Cf  formam  cat 
iiis  pecta  tmullo  modo  dicendus  tfl  peccator .  Etji  aliquando  dii  i- 
turfeiuus,  vtinfra^^.  hocdtbet  accipi  fpecificatiue .  SciUcettn 
quanium  homo,  veliecundumfimititudinem ,  jed  propter  hoc  non 
dtbct  loiucdi  ltmpltttttrferuus,ficut  nec  creatura  nijt  cum  redupU 
calionc  Jpetifitattue  tenta. 

In  tuUtm  i ap.  Burg.  nota  poflil.&c.quiadicit  Moyfen,&  Uaro 
intoprttiS.Tumu,  quia Jucrunt Trophetit domini :  StdixhoC 
noH  benc  injert,  tgitur  uon  funt  interpretes .  T^am  dominum  lefum 
prophetam  ommnm  prophetarum  Euangeltjia  non  dcdignatur  dice  | 
re  mcipretcm,  quia  inttrprctabatur  fcnpturas,  Luc.  vlt.  Secundi 
obtjtU  Burg.  quia  hu  dicuntur  preuaritati ,  quodde  AloyJe,&  jta 
ronduinonpotea.  Rtfpondeo,  quod^aron  pr^uariiator  fuititt 
iabncationeviiult,  &  vierquead  aquas  contradiftionis :  qmrunt  I 
pacatafufueruntgrauia,vt  eorum  occaftotte  terram  promiljionis 
ingredinonpermnttbanturdDeo,vtpatet^um.  20.  :\et  Burg.  ; 
hn  mottuisinualidtsfotumimpugnatpojiitlatorem,fcdetiam  /a»- ! 
flrtw  Tbomam  cum  pom.  in  boc  tQumdem» 


Kaix  Cap.  XLIV. 


372 


«r 


XBli 


CAP.  XLIV. 

T  Ttffic cudi  lacob.Pd- 
mos  fideles  de  Iii-  a 
dffisalijs  obduratis 
ciim  qiiodam  priuilcgio 
nominis,&  dignitatehono 
ris  alloquitur  Aponoloru 
lcilicet  chorum.  ./<«rf'  lacoij 
jerite  mcus.  Primaferuitus 
fecunda  clcftio.  b 

b    ^h  vtcro  an.Xiliator  tuus. 
Inquo  fratris  plantam  arri 
puiftijVclin  principioec    c 
cleHx  manus  perfecutorii 
cuafil^i . 

C  Et  re^iffitne  qtum  elegi.lhzd 
fccunduHebraicamverita  . 
B  tem,reftus,vel  rediflimus.  d 
Qupd  ante.vir  vidcnsDeu 
dicitur ,  non  aproprierate, 
fcd  a  fono  vocis  habetur . 
d  Ejjnndam  fpiritum  meuxa. 
Scilicetmbaptifmo  pcrim 
pofitionem  manuum. 
•j«  Procopius.Vocat  Dd  be 
ncdiftiones,  multiphcem  e 
fpiritus  Iarguionem,&  gra 
lia.  AUjenim  datuseftlcr- 
mofapientix,&c.  f 

C  Quaji  jalicei  iuxtaprxterftue 
/f5a7M<35,SaHxarbor  infru- 
£tuofa,  lcdcito  crefcit,ma- 
simen  iuxta  aquasHt,  & 
aiunt  Phyfici,  quiafiquis  g 
cafumpfcrir,  velcibo,  vel 
|>otu,ftcrilcm  cum  facit,be  h 
ne  crgo  Gcntcs  fignificat, 
qusanre  ftcrilcs  iuxtaflue 
taEuangcU),cit6crcfcetcs 
fruQificaucruntcontrana- 
turamVd  vtriufqucpopu  i 
li  vocationi;  hic  polfumus 


CAP.     XLIII. 


P 


S 


^"Bm^--^-^ 


t^i^Jr^ 


a  ^  Mandata  mea.    b  f  Fidelis,  qula  infide 
lis  Ifraelnnn  vulr 

T  nunc  audi  lacob  ierue 

f  In  pizdeftinatione. 

meus,  3c  Ifrael  auem  ele. 
^i.Hxc  dicitdomfnus  fa 

a  1  In  corpote.     b  f  In  anima. 
c  ^  Antequnm  elTes 

ciens ,  &  formans  te ,  ab 


*  f  C"n1iHititem  eorum. 


10 


vtero   auxiliator    tuus . 

1"0  1'tael. 

Kolitimcre  leruemeus  lacob,  &redillime  ^ 

a  T  ''eiftis  tcllament),  &  noiii.  •' 

c[ucm  clcgi.  Eifundam  enim  aquas  fuper fitie  "^ 

^  Ideni,        aTGentritaiem.    T  Sinchumoied  leaionis.  ^ 

fjpicntix,&  gtstii.  O 

"tem,£<^i1uenrafuperaridam  efFiindam  fpiri-  ^ 

af  f  ilios  1,  irituales.     bl  Giat.ainquircorauditciis  illuminat ,  yer  qua    ° 
Itimopefdicationis  ftuftificat. 

tiim  mcum  fuper iemen  tuum,6<.benedi(flio-  9 

a  •  .Sic     b  f  Bjni  f^pi-te.    ^  In  baptifmo  rPnati. 

nem  mea  fupertilirpem  tuam:etgerminabut 

a  f  Sjnflosfide  vii^ntes.    b  ^Taoquam  li^num,   quod  p lanta 
t^m  eifecus  decurfus  aquatum. 

interh^rbas  quafifalice^jiuxta  pr^terfluentes 

a  f  Fidel'.  b  f  Opetibus  iui)it>.x  cunlilus.  cf  Nun  fetuus  Idolotum,  qu!a 
ab  illo  hcitii,  8c  ab  ipfo  icdemptus.  d  f  Alius  £delis  ad  pxnitentiam  ,  vt 
vitia  (uppl-irtet.       , 

acjuas.Iile  dicet,domiui  ego  ium:&ille  voca- 

aTidem.  b^  Oilendetctiamopcte.    c  vLxx.Manufua.vt  de tytocinio. 
fe  Chtifti  militem   gl^^rieiur 

bitinnominelacob.  Ethicfcribet  manuiua 

a  t  Secundnm  Hebriuradimini  fcilicet  egofum,  bf  Sinon  carneeiitf'- 
cundjr.omen  Ifracl,  fiilicet  lit  vidcn.j^cr',nuncfpe,&  fide,tande  ipfa  re. 

ddmino:  fi^fin  nommelirael  taifimilabitur.  14 
HazcdicitDominus  rexlfrael,  &redemptor  *^ 

a  f  Q^ii  ctediiuiuscl>.  f  Qujrtliisduintumfufcipict.    bf   Omnipottns. 
cT  Viiturum.  d  f  Antemc  nullusEgofum  Alpha,&  Omega.ptincip  0,5:  fin, 
■"  "  n        .  c       •  r*- ... : d 


I  I 
12 

IJ 


eius  dominus  exercituum.  *  Ego  primus ,  &:  1 6 

a  «r  rolime  nuUus.  bfQira  puei  quem  elegi  .nmc  Deuseil. 
c  f  Naiuraliiei.         dflnldolis. 

egonduiirim^'&abfqjmen6cftDcus.  Quis  17 


accipcrcp  herbas.  SciHcet  D 

multitudine  gentiu  ad  fide 

vcnienrem.PerfaUccs  vero 

primitiuam  de  ludaiis  Ec- 

clefiam,quc  cito  credidit  p 

dicantibus  Apoflohs. 

•J4  Procopius .  Per  fahcem 

vitalem  facultarcm  indicat 

quagenus  hoc  planta:  re- 

creat  femper,  &  viret,  fon- 

tibus  cnim  pcrpctuo,  &  flu 

uiorumripis  adnafcitur. 

■ii  Hilarius.Sahcum  natu- ^"P^al-iJ*". 

ra  cft  hxc ,  vt  licetarefaa.x 

fint,  fi  modo  ags  alluantur 

reuircfcanrjrcuiuifciit;  dc* 

indefciflTxin  humido  fixrc 

radicibus,  fcCc  ipLT  demcr 

gant.  vndc mortui  peccato  ^ 

rcsilliscoparantur,  qaqua 

baptifmaiis,  &  aqua  5piri- 

tufiandi  facrameto  poeni- 

tcntia:  reuiuifcut  mortui. 

f  ifie  diceret .  Credentiu  va- 

rietatem  defctibit. 

g  Etmnotnine  Ifraelaffmila- 

^/Vwc.Vtrecipiantlegem,  & 

prophetas,&  Spirituflanai 

gratias,  quae  Ifraeli  promif- 

(x  funt. 

h  Egoprimus,  &  ego  nouijji. 

Pofl  vocationem  gentium 

qua:  abiedisidoliscrcdide- 

runt,agitcontra  cos,qui  c6 

uertinoluerunt. 

i  .Abfque  me  non  eft  Deus.  N6  tCognomiiia 

dicit  fe  folucfllc ,  fcd  prxter  ''""'^- 

virtute,&  fapientia  fuanul 

ium  extenru  Dcu  cfle,  deo- 

rum  multorum  opinlone, .  c  s 

cc  limulacracondemnans.  &,nfra.^8.b. 


:iGo. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.      X  L  I  V. 

T  nunc zudi  liCoh.Superius  Ifaias induxit  populum 
if^  ai  e.xpcciatione diuinoru  promifforu  ex  diuina  potiflate 
^^^  &  ciHS  chariiatc:  hicfacit  iUud\'dem  ex  diuina  veritate 
cuins efi impUrc  promifju;  & diuiditur in tres partes ,  (juiaprimo 
declaratur  diiiina  veritas  ex  impletione  promtjji .  Secundbex  defe- 
Bione  idoli,  ili:  HcEcdicit  dominus  TZyi.Terti6,ex  liberatione 
fopuli,i'/i:H£cdicitdominuircdcmptor  .  Circa primam  partem 
fciendum,  quod  ali.iui  doBores  catholici  eam  exponunt  de  liberatio 
nepopuU  icaptiuitate  Bjbylonica  quampromiferat  Deus  ante  per 
Trophetas ,  Cr  de prolperitate  eius  temporali,  &  Jpirituali poft  il- 
lumreditum.Sedqtiia populus  nonlegitur  tunctantam  profperita- 
tem  babuifje,  ficut  Ji^mfuit  fupra  j  5 .  ideo  l\ab.  Sal.  exponit  ea 
magiscathulici  quantum  adhoc  deimpktionc  promiffionis  faclA 
ipfiiacob,Gen.z9.c.  Eritfcmcntuum  quafipuluis  terre, 
dilataberisad Oricnem, & Occidentem, &c.  Quampru- 
miffionem  K^ab.Sal.  duittmpkndam  tempore Olic/Jixper  conutr» 
fionem  aliorum  ad  eiusfidem  ,  &  in  hoc  verum  dicii:  Sedquodex- 
pcciat  futurum  ium  tranfiitinpratentum,  vl  ofkndetury  igiturftc 
tXponatur . 

Et  nnnc.Vrimlexcitat  attentionem  per  hoc  inftnuans,quodde 
mtaciaturus  fit  alijuid  magnum. 

2  Nolitc  timcrcicc.  .yilloquitur  populumnomine  lacobd  quo 
defcoidit.  Et  reHilfnnt  lacob  dilius  efi  altero  nomine  Ifrael,qui  tn- 
tcrpntatitr  diruiiis  cum  Do,  vtpknius  oftcndi  Cen.iz.ideoloco 
Ifraelis  dicit  hic. 

Rcifiifllmcqucmelcgi.  £/««  reprobato. 
EiViindam  cnim  aquas.  Dtuinttglorix. 
Supcrfiticntem.  iaUcetlud^am. 
Etflucnta.  SanfdoHnnte. 

Supcr  aridam.irff//  Ccnttlitatem,  vtraque  cnimftpra  nomi 
nata eji dcfena,& jolitudo  l'i.& eadem  ratione dicitur  hic: Sitiis 
&  arida.  Et  quidper  aquas  tntciiigatur  diuina  gratia,  ojtinditur 
cum  fuhditur. 

8  Eifiindam^piritum.  Idefi,  ftpcr  hominem  Chriflum,qiii 
Jccundiim  litnm  defcendit  defemim  Iui0'j,&  abinHantiincarna- 
tiuni^J.iit  upl.ius  SpiritufJanHo. 

9  Et 


9  Et  benedidione  mca,&c.iden,fuper .4pofl.& alios  Chri 
iii  difcipulos,  quifuerunt  ludei  mprincipio  fuper  quos  efi  tffufa  di 
uinabenedi^ioinefjuJioneSpirituffaniiifuperipfos  in  ftgno  vi- 
fibili . 

10  Etgerminabuntinter  her.  Quodgloffatftc  Ra.  Sal.  ideji 
in  medio  Efau: per  quem  intelligit  Romanum  imperium. 

11  Ifle  dicct  domini  ego  fum.  iHi  erunt  iufli  perftSlh 

12  Et  ille  vocabit  in  nomine  lacob.  iflifunt  paruuli  filij 
impiorum,  idefi,Iud^i  defcendentcs  d  malis  patribus,& fic  paruuli 
funt  in  notitia  kgis,  tanquam  mat^  edoBidparentibus  .  Fel  quia 
communiter  ^manos  defignatfub  nomme  impiorum  paruulos  in- 
teltigit  filios  l{omanorum  temporc  Meffie  crcditurorum. 

!■}  Et hic icribct,&c.//ifi/«nt  ww  panitentif,feu  reuerftoms 
14  Etin  noie Ifracl  aflimilabit.i« Hebr^o habctur fnominabi 
tur. Ijitfunt  conuerjt  de  gentibus.H^c  efl glo. l\a.  ^at.  &  patet  quod 
litera  ifla  etid  accipicndo fecundH  expofifone Juam  efl  impleta,  li- 
cet  hocnonintendat:  quiain  Ciuitate  B^omana  qu^  eji  Metropotis 
I{omani  imperij,  tantum  creuitfides  cathotica,quod  l{omana  fedes 
fdila  efl  caputpopuli  Chrifliani.  Fiti  autem  perfedi  veraciter  dicu 
tur  .Apofioli,qui  fueriit  in  gratiaconfirmati.  Et  de  quotibet  ifloru  ' 
</;c/wr.  lfte,dicet  diii,  CgO  [umfcilicet  uipoflotus  ad  EuangdiU 
eius  pradicandH.  Simditer  muttifitij  ludeorum,  &etiam  1\omano- 
rum  fidem  Chrifii  recepcruntper  baptifmii.Item  d principio  Eccle- 
ftx  muitidelicatifdBi  funtviri  panitenti<e  accipientes  religicfum 
fiatum,  conuerfi  etiam  ex  Gentibus  apparentper  totum  mundum. 
Tatet  etiam,  quodnomtna  Ijraet,  &  lacob  communicantur  Centili 
bus  conuerfis  ad  fidcm.  Diuifio. 

IJ  Yixc  <i.\c[t  iio.Hic  conjfquenter  oflenditur  diuina  veritasex 
defeiiu  tdolorum.  Et  primo  ojiendit  idolorum  deftHu,fccundb  rc 
uocat  Iitdxos  ad  vi rum  Det  cultum,  ibi: Mcmento  horu.  Trima 
adhuc  in  duas,quiaprim6  oHenditur  idolorum  defeBus,JecunddJa 
bricandi  modus,  ibt:  Quis  formauit:  Circa  primum  ,  vt  oppofi~ 
ta  iuxtajepojita  magis  ttuccjcant,  primopomtur  diuin^  txcellen- 
tifftn^utaritas,  citmdicitur. 

16  Ego  primus.^f  per  hoc  magis  appareat  idolorum  defedibi- 
litas,  {.um  dicitur. 

17  Qiiisfimilismei.  q.d.nuUus,  fcdfunt  dijfalft,  quod 
pi  obatur  per  hoc,  quod  Jubdituf, 

^Vocrt 


373 


Glof.ord.&NicolaidcLyra         374 


a  t  Ea.qiw  non  funt,  MBqmm  eaqus  fuat. 
I<>  ipff  ripDniiordinjm  poru  n 


b  T  tg.T  creaui  omnla  ej  nihi- 
b 


CimWis  mei?  Vocct.&  annuncier,&  ordincm 


ituiii  i)f.ulii.>uo)  j.ijwcuii.icui  luiiii. 


t  Sxculi. 


cxponat mihi,  c<  quo  c6rtitui  populum  t  an 
tiquum:vcntuia&:qua^futuia{unt,annun    ^ 

^  *fOfi(ltl«.    b«!  viiias  K^ol.la"-rnn. 

a  -^^litetimerf.  O  Ifracl    cietcis.  Nohtc  timeic, 
fimulacra ,  qi\x  m  mon-  a    , i  T.irenJo.s ^qj^ .aom «.. ,i  ct».  j 
tc  Sinai  nihil  clTe  didi-    ncqjcofbcmini.ex  tiinc 
«ftis-  audirctcfeci,6s:annu- 

ciaui:v6s  cltis  tcitcs  mci. Nu^jd  clt  D cus  t  ab  4 

a    f  Atteiiui  ipunJi.  _, 

fquemc,&formatorquemcgo  no  noucrim? 

^  a5  Fj«OK»..oDroluraiaola.  btVmu'tsili»t»Mq..  f»'--""""- 
^  f  Q...,  idoium  nih.l  cil.  c  1!  Ptcaoi  i;.m»  ...  i.o.p-.^ 

tconcupifd  pi^(^„  j^ijjii  oes  nihil  funt ,  &c  t  amannnima  6 


Picter. 


B 


arindiciud.ci-..velqa.lih«  te.i.i«3iev.ndi^«      b  1   Scul,  totiiu».  7 

c^Fia.Mcs.  .4 ,  u:a::.t  .:■. .  ^  g 

eorumnon  proderunteis.  Iph  iuntteltcseo-  p 

«t  Velqaia.   >  i  Ocul.js  hi.ent.Jc  nonv... .  »'".     c   i  F.r.ores. 


rum,qiii  non  vidcnt^neqj  intelhgunt,vt  con- 

a  f  .n  .  iii  fu...  '>  1  Qiali  '^^^..1^5.  qu.  fic  ,tti..  h-^'' "'■"'•     . , 

fundantur.Quis  formauitDcum,&lcuiptile  ,o 

a  T  y^ilfi.ii.  Ji  v)uic.'l.t. 

conflauitadnihilvtile?  Lcceomncs  pjitici- 

a  «tAirumplisdeol  b.  c.ij^Hi.s. 

pesciuscofundcntui.Fa'bncnim  iunt  cxho-u 

1  «,  Ad  ... '  ciu.n 

Efuriet,&dcfKiet .  Fa-    minib.  Coucnicnt  om  n 

a  f  'a..iiu-.in  :adic.irdi .     bl^Con- 
Jf  i  min>ecc.iii.  ^ 

nes,lUbur,  &  pauebut,  ,3 

a  <     Ui.cf  cfrofe. 

&c6nfundcnturfimul  ^ 

pcs  «1111  imiuiatra  uoi;;-  ,"  ^'V  -or 

niatumhiorum  anilVci    Fabcrknari  JimaopCij 
cordccomponunt  3cvc     j-^tys  cil:in  prunis,&i i 

malhsformauit  illud, 

^  Iduli.in. 

&  opcrat^eiKbrachio 


"^  nic,&  fiti  arTi^icis,^:  ar 
tis  vtilitas  dcmonl\ratur 
Qiiidquid  dc  idolis  di- 
aum  cft,  ad  hxretico- 
rum  rcfcrri  potcll  princi 
pcs  «lui  fimulacra  doa;- 


ncrantur  ca,qu;?  Cc  fimu 

lifll-lciunt.  Ncc  iufficit 

ciserror  proprius,  nifi 

fimplices  corum  adora 

tionc     dccipiant  ,    qui 

quf  (tumpictatem  putat 

C  &  deuorant  domcs  vi  b 

fLaffuierit.  jjuarum  abutcntcs  vul- 

tSap.i^.c.   gj  jmpcritia:  ita  dialc- 

^icaartc  quafi  tercbro, 

&.li- 


a  «rTaiucn     «i  Nondabit  ei  u  id  i 
isie  tal.s  lleus 

fortitudin.  flie.  Efurict  ^^ 

a  1  Da..i  -•  Ile.j  fuo. 

&deficiet,  ncn  bibct 

a  f  IHeo.   h^  Opriai.do. 

aqua,ctllaflcfcer.tArti  17 


fex  htinari^extedit  nor  &  1'"^:''  &  nmcina  for-  D 

^ ,  w reau... o  us  i «  ".  niant  Deum  luum ,  6c 

8  mjm,formauiniluc]in  mailciscudLint,&  inau 

.     .,,     ,  raut  RcthoriLi  icrmo- tCjere 

'i^runcina.  l-ccu  illudt  nis  vcnuftatc:  quorum 

,  ;  CLl»<lr,ngul..i.u-l.o  u.,  u.m.  j-)^.j,j  vcUtcr  cft  ,   gloiia  t  DoUl 

in  angulanbus,  o<:.in    in  confulione  eoium.  *'■:;'"» 

i,rToino.   b  f  V.  f  j.en--  .n  Deu    c  .nluiricrct.  » 

circinio  tornauit  illud  ^  &:  fe- 

a  «  Alud.  b  1  la  qu.dr.iio,  vcl  loiusdo.  cfTVtquanto  pulchtiot. 
i/ii.o  puteii  r '.icu.s  :ugu:i:ot 

cit  imaginem  viri^quiii  {pecioium  homi- 

i^  CUu.uiii  Jt:err:Ocatccrc:q:.j1  i-.go  tci..jiorc  cieuetat  iu  faltibus,ycl  ce 
on.<  vc' j.  ■mt.  b  ^' f  Jbct  ad  id- a  f  ■Cfndi. 

2,  ncm  habit 'ntc  in  domo.Siiccidit  cedios ,  ta- 

S    Dii. 

ht  ilhcem^&qucrcum,  t  que  fteterat  interh-  |^.^j.^» 

«  Vi  ta.-crMD  um. 

gnafalrus.  Plantauit  pinum  quam  pluuiaE 

a  1  M  cr  f  e:i  t    b  T  l'aif.         c  f  V't  caitfaccict  jiiifictm  Oc, 

nuLTiuif,ei:fad:a  cfthominibLis  infociim.  Sa 

a  O^K  lt.^'*'^"''"h.  libu  .  T  Iii<e. 

pfit  ex  Lis,&  calcfidius  efl:,&  fucccJit,  &  coxi 
panes.  dcrchquo  aLitcm  operatus  cft  Dcum, 

1  Opus  :uu..i.  I 

&  adorauif,  &  fccit  jfculptilej  &  curuatus  ell 

at  ^u   .<  frc.i.         f  Ligni. 

anteillud.Mediumeius  combuflit  igni,&:dc 

^    AliiS  nun  habci  tO.>cit. 

medio  eius  carnescoxit,&rcomedit:coxitpul 

ir  Inde.        «I  I.X  iigno  eodcm. 

mentum,  &  laturatus  eft:  &  calefadus  efl:,  &q  j 
dixit?|-Vah  calcfa^lus  fum:vidifocum  :  Reli- 1  ^ 
quum  autem  eius  Deum  fecir,  &  fculptile  fi- 
bi.  Curuaturanteillud,&  adoratillud,&  ob 
fccrat,  dicens:  Libcra  me,  quia  Dcus  meus  es 
tu.  Ncfcicrunt,ncqueinLellexerunt;  f  obliti 
enim  funt  ne  vidcant  oculi  eorum,&:  ne  intel 

a  "jMc  fttiflcc  "S       b  f  Q  :a.nui.s  r;.tip'.aics. 

lieant  corde  fuo.Non  rccogiiac  in  mente  (ua, 

a  f  Uoli  ffiei.ptia  manuuu.  hoininuiii.  bf  Ar>udle. 

nequec6gnofcunt.nequefentiunf,vtdicant. 

a  f  l.  gni 

Mcdietatem  cius  combLiffi  igni,&  coxifuper 
carbones  eiuspanes,&coxicarnes,&come-^ 

a  f  Q^ali.  hocfacerc  infinia  eft. 

di,  &  de  rcliquo  eius  idolorum  faciam.  Antc 


func 
vta 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  I  Vocct  &  annuncict.'.or(f(w.jr^  refaat  ilia  qutcftci  aprin- 
(ipio mu/idi antc hvminis  londiiione ,  (jua non pttvi runt  jt pi per 
hominm  nift  tx  diuina  teueUttone ,  ftcut  faHion  ejl  fihyfi  <;«»  m 
pnncipio  Ce.  v^dinaie  narrat  crcatiotiem  muadi. 

2  Vcntura,  5cc./.  comingentia  futura  nuic  fdi  Dto  fmt  nottt. 
q.d.bxc  ttonpoi^eruntfacerc  tdolajcd  cgo  pofjuw.ldco  fuiditi<r. 

3  Ex  tunc  audirc.  ldeii,ante  per  longum  tempui  Jtilicet  illud 
tjuoderatfic  jHiurum. 

4  Yos.^ ciliietprophete  c(\isK.n\eiquodtaliaantcauiicntum 
yobis  nmciaui.  ^ 

5  Nunquid  cft  Dcus.  q.d.nov. 

6  Plaftx  idoli.  Idcji ,  Jormatorcs  idolorum .  Et  declinatur  bic 
plaftfsMi-iiplfflr. 

7  Omnes  nihil  funt  Idcjl,nultius  rirtutis adfaciendum  uU- 
tptid  'lummis. 

8  Etamantiflimaeorum.  7(/<:^,j</«/,i/«<i. 

5>  Ipfi  lunt  tcftcscorum.  E.xboc  enim  quodftcerutcade  nta 
teria  infcn/ibiU  &  inanimata,  pojjunt  veraciter  tefiifjcuri ,  quod  in 
eit  non  cjl  virtks  vifiua  nec  intelUHiua,  &  fic  deberit  m  Jeipfis  con 
fundi  de  (ultu  corum. 

lo  QiiisformauitDeum  .  llic confquenter  pofntur  circa 
iiolafdrmaiionis  mudus  vtper  hoc  qutlibct  aduertat  quod  nthil  eil 
ibi  diuinitatis.  quia  illud  quodfit  per  at tifiiiurn  hominis  vo >i  potrji 
cjje  nobilius  ipfo.fcd  esi  vilius  &  defciiibiltiis,  idolum  cfi  hutujnio 
di.ergo.&c.ytriutem  huius  rationis  deducit  hic  dijfusc .  Et  primo 
in  fvrmatio/ii  idolorm  mctattmHt)i)Cum  dmur;  Qtiis  forma. 

Deum. 


Dcu  m,  q.  d.  mtllus.  nififecundum  reptttationem  ftn^m ,  qua  ido' 
lum  r(fi<i-it  I  etm  vtrurti. 

1 1     Fabri cwm.fcilim  idolorafunt  cx  hoininibns,  ideji,de  nu' 
merob<>MnH^<^  ficnon  pojJuntfaLirealiqiad  ntums  hnn.iin. 
I  z     C.onucnicntomnes.  Hvminesadmdicium  cxncmuni. 
I }     Et  paucbunt.  ^  facie  domiiA. 

1 4  Et  confundcntui  fipiul.  ^er  eitts  fer.tentiam . 

1 5  FabvT  fcrrarius.  Totum  hoc  induennr  aii  ojluidciidti  qm» 
mufJoidolumdc  metaiio  formatur  iabore  bominis ,  &  pcrconfc- 
q  « liS  tH  aliquid  mtnus  ipfo . 

16  E(u rict,&:  dcncicc,  fcilicet  fiib:rfcrrarius,& per  hoc cfit 
dttiir  diiigeiuia  uriiitciou  aU  faciendtim  tdU.r.  1  mnptoptcriucnim 
tu<n  pioptergratiani  donanorum. 

1 7  Artifcx  lignarius.W/f  inducitur  virtus  pra:diaie  rationis 
(iua-iturn  ad  idM  ii^.-.ca  iabore  artificitrn  fuLiu,  &  patetfcntciititt 
aliq»ibuspaucis  ('X<. eptis  qu.t  dtfcurrentur. 

18  Et  cxtcndit  normam.  in  Hebrxo  habetur,  lineam ,  quia 
fnmurn  i-i  jachone  iduii  iig>.ei  cit  cxtendere  liueamfuptr  ii^nuta 
Jccundum  qtiantitatem  idlltformandi. 

1 9  Formauit  illud,&c.  Eji auttm rur.cina  inftrumentum  ad 
cuuawUmligna. 

2.3    Fccit  lUud  in  angularibus.  inidoiis  enimfiunt  mtittx  fi- 

gurx  angulares.  C<ctcra  patent  vfqueibi. 

Z\     Succidit  Ccdros,&C.  Ijia  inducnntur  adojlendcndtm  f-od 

Idola aliquando  fiuiit  de  viii  materia,&  appitcabtli  foco  pro  nccef 

furijs  l}ominis,eir  idco  non  i(i  appticabilis  adhoc  quod  fiat  ibi  aii 

quid  numinis,  & ftc fatet j"..t.titas  cuttnuim,  propter  quod  in  fine 

Dicluditnr, 

•}«  Cor 


37^ 


Kaix  Cap.XLl  V. 


3 


l^ 


a  in  dextera mea.  ^  Prrcop.  Dexfcr.T  nomine  vnigeni- 
A  tnmfilium  vluateappcUauirqui  finc  Deus.fiucdomm' 
fiiieluxjfiue  virtns,fiuerex.fiue  mundi  opifex,  fiue  vita 
nominctur,vere,&  proprieifHsoibusfignificai.qdsmo 
nibus,&idolisfal(b  tnbuuc.Naturacnimex  DeoDeeft 
b  Meminto  horum. 


rn-n.  ^  Idc.Optime  ve- 
ic.sd-ro  in  obliuiolum 
m 


fAbCt.  a^^VndeFIacrus  irtiden?ilmu!.irra  gfntiiini:  Olim  truncuseiam  ficulnusinutile  iignntn. 
bf  Homor.itional'<.  f  AbCtquu.  clneusetgononelK 

truiicum  t  ligni  prociciam :  t  Pars  cius  cinis  eft .  Cor  infi- 

;  Non  fapiens.  «;  Qiio  j  lancn  dsbertt. 


rum  fiibuerfionc,  &  Ifirael  pGcnitcntisredcmptionc.nrK  D 
autem  depotcntiiEfua:  magnitudinc,  nequisdubitctde 
faluationcquam  promittit 

f  iiHi  dicc.  de  reOaurat.  q  fada eft  a  Zorobabel  alijs  duci    , 
bus.Cyro  pmittete  logf,cu  tnadiiuc  impleda  cflet  capti. 

g  Flumiua  tua .  Sllb 
Dario  f.&  Cyro  ne 
poteeius.No(f\c.n. 
quaabeisBalthaiar 
occifuscft  Euphra 
tcsfluuiusqpcrme 
diaciuitateflucbat 
ab  eoru  cxercitu  in 
riuosdiuiiuseft  vt 
pcreius  alueu  ciui 


2thet 
-icclu. 


deinccpsqujeadmi 
fcris,  quantumlibet 
eade  obliuioni  me 
traditurum  poUi- 
cear ,  etiam  te  volo 
mcminifle. 
C  Fomatitc,  &c. 
^ldem.Dicitvcro 


Ifraelem,memento 

vcrbuvfurpauit.for       .  .-  •     n     i  o      ~      IL       l-        •  r 

matus.n.  in filiu  no    piens adorauit illud,6<.non  liberabitanimam luam ,  ncqae 

fl  ■hnit  idola    muta  a  ^  forCtan.  bf  Ojjia  idoluiiimhileftquodfsrio.  c<-Inoperemeo.         dflTuautern. 

UV.UUII  1    »->  u         uia  e  f  Idolumnihil  eft,  quoifacis.  Ei  iJeo  abiic- mcmorcieat.iistui,  netace.is  iniurii 

ampleui,Vt  dlgnita    a  tibi,  vtadoces    oppramaniumtu  tum. 

tis  obliuifcerec.  Qui  h  dicct:  fortc  mendacmm  eft  in  dcxtcra  mea .  Mcmento  ho- 

eniTnnouitvolunCatem  a  i  Uoiorum.  ^,^..  .„.«.,  ...w^«  „.„» 

domini,necfaciteava    rum  lacob, & Ifiael,  quoniam  (eruus  meus  cs  tu  .  Formaui  4    tateingredcrentur. 

putabn  muins  .  Eotn  aTldeo.         b  <  son  idnlorum.         c  T  Ergo.         d  c  Cicitr^t  s  tuu         e "  Facile.  5       *    PtOCOp.Nonnul 

tefeiuusmcusestulfrael.nonobliuifcarismei .  Dcleui,  vt  «^    liperabiflTum,  fca 

a  T  Quslolis  calore -'ifloluitur.     b  T  In  pto.ximuin,veI  ventoraptante  tcnuatur.  c  T  In  teipfum.  jjfundu  pOpilU  frC 

nubem  uiiquitates  tuas ,  &:  quafi  nebulam  pecca'ta  tua .  Re-        quentia ,  qui  Baby 

a  «r  Pocnitcnjo,  rjniid  fi  feceris,  ccrlnin.Sc  tirita,8c  omniaelemsnta  inlaluie  tua  lattabuntuc.  lOnia  COntinCbatlllT 

,  0  ir  S.ngumerilM.     cTIdta.         ^IAngeli     -^  ^  innui   pUtaUCrunr: 

uertereadme,quonianiredcmite.Lauaate  cceIi,  quoniam  7    pcrfluuiosauteee 

a  T  Mirecicurdum  cum  lacob.        b  ir  Aiig=l'>  vel  potcilatesqurusporiantuifundamenta   tctri  lCSineande  CofluS 

c  T  Supetior  s  lin.!li.  J-        • 

in fiUu  per  lege  for  ^t  fccit  dominus :  iubiiate  cxtrema  terrx .  Reronate  montes  ^    au^if  acce"rfiuera"  E 


,  matus.  Vt  .n.  Ada- 


1  T  Lxx.  colli*.        T  Popu!iti.ll'$,  ideft  medioc  es.         b1  tleiti  iuUilia 
przditi.         c^  Moits  vnigeiiiti 


atq^  hKcquide  illi. 


mus  ipfe  dc  tcrra ,    laudationcm  faltus  &  omnc  li^num  ciu.s,  quoniam  redemit  1°  CcEteru 9 ad  vosBa 
oirq;deinccpsinv-  a  t  Ai^udDeum.&ho.nin».  II  byl.niofq;  attinct 

teroformatuseftin    dominus  lacob ,  &  Ui-aclgl6riabitur  .Hxcdicit  dominus,  i^  oe  cgo  illud  inquic 

fans:  SlC,  &  quim    e  a  TAntequjmeires..      bTquafibenehocpoflum  ...-.  ..i... .,  ^...^ 

CliriftodcgUnt,per  f.iceir,quiaextendi  c&fo.  ^ 

Spirifuflancli  parti-    rcdemptor  tuus,&:  formator  tuus  cx  vtero .  Egd  fum  domi 


cipatione  inciufde 
Ipecie  crrbrmatuL-, 
iuxta  iliud  :  FiUoli , 
ijnos  lururn  part^rio , 
duiucmformeiur  Cbri- 
Jius  in  vobis . 
d  l'ib:latc€Xtremater 
rj::Angcli,quihabi. 
tatoribus  terrxpre 
funt.Vd  Apoft.  vcl 
Prophetilupquos 


T    Filium  iion  excludit,  nci- S,)iriu:mfi'i^uin,  ouui  vnum.lid  idolura. 

nus  faciens  omnia ,  extendens  coclos  folijs :  t  ftabiliens ,  ter- 

aT  Deoiuui.  b  T  •''*'"  fi'""''''J  •  in  me.         cn  Prattipuein  aJuentu«£Iii. 
d  f  Pracdi^ta  auiuniis  velfai!>a,  liuiufmodi  e.iim  ante 
■.d  icntum  inulla  miiabil  a  fecerunt. 

ram,  &  nullus  mecum,irrirafaciens  figna  diuinoru,  &  ario- 
los  in  furorcm  vertcns .  Conuertens  iapientcs  retrorfum ,  & 

a  T  Ol{endAis,c]uia  humaniscogit  .Muiiibus  lici  f  picniia  non  compictienditur. 
b  T  Sc-licet.        cT  Pet  tnun 'um.    TEuanjcln  pradicandi.        dTChnlti. 

'"bci-'/  d 


virivfusminifterio 

prcftitero  cuiusno 

r^  men  longe  antevo 

^  biscflcignotumno 

patior,  Cyrum  ap- 1  Expandeus 

pellans,  qucmcon 

filiorum  mcorum 
14  miniftrum  prxfi- 
I ^  ciam, fapicntiaque 
16  ornabo,  vtquasad- 

uerfus  Babylonem 


fcicntiamcorumftultamfaciens.Sufcitans  verbuleruifui,  'l  agi> q^omodo po- 
._  „  ,    ,..    „ ., .. ......  iS  pulus  hbcrari  ,  & 


aT  VoIuBiati»  Oci. 


b  f  Aponolotum  &  I  "dicaionun. 
'l^^li  hoc  egofe;i 


CfO|ici:.    dTHtiam. 


Hierofolymoru  ci 


&aujefleconllant.    &c6nfiiium  nunciorumfuorucomplens.  Qui^dico'  leru-  ^9  uitas,  ipfumq^tera^ 

Vnde:    SUperiUljJCJt:  f  aT  A  fM  rbjstnmlnd«is,<)uamge..tibi.s    b  1  Eal.fiis  in  confufioneh(iei*mndatis.  2°    plum  inflaUtari  dc 


iigar. 


f^perfundameruu  .Apo  falem,  habitabcris ,  &;  ciuitatibus  luda ,  aEdificabimini ,  &  ^  i  beant.intel  1 

di0Urum,iir  TrOphctu'  aTMurdo,   THabitatorlbus  velamatoribusfuii.         T  fcccanti.idea  Babyloni.  2*  h    Ettemplo  fwidabc 

rum&c.  deferta  eiusfuicitabo.  Quidico  profimdo%  delolarcj  &  23  »".W^"^- Po^caj..^^^^^^. 

•JC   i  rOCOpiUS.  VOCe  ^  Tligtuni.&Euphratcm.    f  Sapicntiam  inun.U  poientiam  tf  gum.  b  T  In  mcit.Qviod  vmexmini  qUa  CyrUS  llaiK^  quit.cap.I, 

cxili ,  &  praspedite  inisu.eisfeciiiis,  mihite.iitis.  phcta  iibi  dc3ptiuis 

fuitiMofes,quodle  fluminatuaarcfaciam .  QuidicoCyro  paftormcuscs,  &  ^"^  demonftrata  lcgif- 

gcm  in  ludtca  tan-  aTt)imitieniopo,u.ummeuin.  ^  fct  Iiccipfaagnouit 


26 


lu  cxaudiri  neccfleg  om*^em  voluntatcm  meam  cdmplebis.  Qui  dico  Icrufa 

Cflet,  ip(l  aUie  pCO-  T  ■*  l'lu  Saceidutc  magno,   &  alrs  ledeuniibusi  captijitate. 

•,™c  r^UnfVi  hiir<-itT5  ^  *  '■nb  Cvrotaniuiiiteinf  Ii  funda  ncnta  f,icla  lunt,  »el  iaftt. 

torcs,magiiaqi  alta  h ^cni  ^'tliflcaben';,  Sctemplo,  lundaberis. 

&vocepditi,  vteu 

vbiq-,  annutiarent 

c  U£c duit domiuus redf.mptor,&c. Supt^locums c(k  ido\o-      hoceft,templi   fiindamcnta iccit . 


hecipfaagr 
caqucquiluono- 
mine  antc  ducetos 
&  dccem  annos  cf- 
fctappcllatum  vide 
ret  niagna  alacrira 
teimperarapreftitit 
^  Cap. 


NICOLAVS    DE  LYRA. 
I    Corinfipicnsadorauit,&c...4(/o»-afJo«c/.?Jr/f. 
<c  1    Neque  diccr.  fcUicet  idolU  quod  dcjc  eft  mendaiiTi,  quia  e^fi 
Hio  eius  quod  non  esi. 

3  Mementohorum,&c  Hiccjf  prcdid.s  inuitat  populum 
Juum  ad  veri  Det  cultum,  dicens. 

M.izm^lO,Scc.'.buiujmodierror!iad  euhanium  idoloUtriam. 

4  Quoniam  feruus,&c.  eo^eduxttede  Aegypti  Jeruitute. 

5  Formaui  te.  Dando  libi  legem  in  monte  Sinai. 

6  Ddeui.vt  nubem  iniquitates  tuas.  Quando  veradter  p* 
tutuijti,'.deo  lubditnr  :Kcucrtcrc^d  mc  quoniann,  &c. 

7  Laudate  cocli.?,  .Angclifancli,  qui  esl:s  ciues  cdcftcs. 

*     Iubilatc,&c.'.  vulgares  homines,qui[ur,t  extiemi  inpopulo, 

9  Rtlonatc  montes.  idejl  maiores. 

10  Saltus.&omnelignumcius./t/e/imft/^oc". 

1  ^  Q.uoniam  rcdcmit,&C.  '{cdemptione  perfcHa  per  fHium 
Junm.  btiuquiiur  de Jutufoper  rnodnm  pr^teriti  propter  certitudi 
mm  proplniite. 

»2  Hxc  dicit  dominus.  Hic  cotifcquenter oflenditur  diuina  ve 
ritas  cx  liberaiionc poj^uli  dc  capiiuitatc  Bubylonica,  quampradi- 
xitpcrprophetus,  &Jic  adimpleuit,  CS  f  "»o  ofiendnur  Dtipoten 
tia  ■liioc  agendum  lum  diutur. 

^  n  Ego 


I 


13  Egofumdominus,&c.  i2««//V/cerawa//o  pluspojjum, 
quam  populum  liber^rc  ac  capt  uitate  Babylonica. 

14  Irritafaciens  fignadiuinorum,&c.{>j(/<iMre«fjfffl//. 
I)   EtirioiOS.ScCyiaduits cohtrarium  lUius quod  prfdicunt. 

1 6  Conuertcns  lapientcs  rctrorfum,/t/f//,^^ro/o_f oj,  qui de 
Juturis  contingentibus  a[icrunt  per  confiellatioties,&  dtficiunt. 

1 7  Sufcitans,(rfc//  implens  in  cjfciiu. 

18  Verbumlcruitui,/c//itftMoy/,c«m  verba  id  implcuit 
educedopopulu  Ue  ui(gypto,&adterrapromi[fionis  introducendo. 

19  Etcoii\\u,6ic.iUud,quud jectethrcmlaueratprophetis Juis. 

20  Qiiidico.  Ltni^e  antepiamvcniat. 

21  Iciufalcm  habitabcris.  TcrT^ecmiam. 

2Z  Etciiiitaiibus  ludz,6cc.Per populum de  Babylone  redem- 
temadciuitatesfuas,(^U)Ca.  % 

2j  Quid  dicopro(undo>Scc.i.fluuioperBabyloneiranfeunti 
quem  exercitus  Cyn  loiiged  ciuuate  diuifit  in  plures  partes  ,&fic 
intrauit pir  eius  ^lueurn  ciuitatLm,vtditium  ejifttpra  n.cap. 

24  Qui  dico.  Cyro  nominem  eius pr^diccndo  longe  ante  eius  con- 
ceptioncm. 

25  Paftormcuscs.  Coramgerensdeouibusmeis,f.  ludais. 

26  Etomncm  voiun  tate,&c.f  «wienrfo  Babyloniospro  peica.' 
Usfuiii&popuium  mtum  liberando,Efdr.i. 

Tom.  4.  N 


377 


Gloford.&NicoIaideLyra         378 


C  AP.     X 


A  D  D  I  T  I  O. 

"A      m  wp.42.  yhi  dicitur  in poliiUa ,  Quis  formauit .  Hic  con. 

^cTmG-ntiles  mn  foUm  idoU  manufaa»  colehant,  fed  etiam  fo 
len,^  C<  lunam,  &  Hdlas.  Deut.  4-  non  vfictur  ratto  Vrophttt 

Cap.  XLV.       ~ 

^n  dicit  domin. 

Allcgorice  Pof 

fum'  hacdccc- 

clcfjafl.virodi- 

ccrCjCuiDc^dat 
fcrmonc.&  fapicntia,  vtco 
trarias  fcaas  luadilpofitto 
nc  fubucrtat,  ficut  Siepha- 
no.cuius  non  poterant  ini- 
micircfiflcrc  fapientii:& 
Vtrcgcs.i  patriarchasfingu 
laruhxrcCumfui  lubijciat 
potcftati.  &  aperiat,atq;  c6 
fringatcpdialcdica  arte  vi 
dcbat  cocUifum,  &  in  me- 
^  difi  profcrat  arcana  h.creti 


au:c  cx  fomcathneidolorumper artific!hmhonmhfuni:t'4rfuffi-  D 
terf  nim  pr^c'icUcahfiia  non  fuutpermams hominumfabnc.. 
ta  ad  quod  dicaidum.quod  colentes  talia  femper  facuhant  alicfua 
humiuoartiftdo,  quihus  credebantinfiuentias  c^UJies  adfeattra- 

herc,  &  idto  ratio  Vrophete,  contra  eos  mtlitat. ^ 

dnsdiiomco,(edcaddcxtc  p^.^^^ 
ramc3,donccpona,&c.  &  ^umdc 

1  apud  Ifaiam:  Hccdicit  dfis  Term.( 

2  Chriflomco,cuitenuidcx  ^'Jj"» 
teram,  vtobaudianteum       '^' 


L  V. 

a  ^  Ideft  rfgi. 

yEc  dicit  dominus  Chrr 


ito  t  mco  Cyro,  cuius 


af  Duxau»''i"">'>  vt  nuHusiirlJfle- 
lequrir. 


omncsgcntcs. 


ipprcndi  dcxtcmm,  vt  j 
iibiiciam  ante   faciem 


a 
fubijc 


a  f  Chaidros,  Baby'onios,Moedos, 
Scaliosraultos. 


t    fortiH.fj  corrifuperas,&couinccns 
reftafacuni.       .^-Xr „„„0^,  ,r 


cius  Gentcs ,  &  t  dorfi 

aTAnieeuminfugam.       ^   b  fl  Alias  coramco. 

rceum  vcrt 'm .  Et  aperiam  ante  eum  lanuas, 

C»  €;  o  Cyie. 

&  porta:  non  claudentur.  Ego  antc  te  ibo ,  &; 

a  1    B3'^Nlonios,&Chaldio<. 

t  crlo'nofos  tcrra:  humiliabo .  Portas  a^reas 


t 


vcl  Xpi  fecteta  agnolcat,  in 

quo  ocs  thefauri  fapicntia:, 
Col.  ZA.       &  fcicntix  abfconditi  Talc 

viru  Deusnoicvocat.quia 

dcfcnfor  cft  pucri  fui  lacob 

&  elefti  fui  Ifracl.  Hunc  ki 

icipit,  &  aflimilat  fermoni 

fuo,  quodquiscaueredc 

bet,  nc  fuum  putct  cflequod  loquitur,  neaudirc  mcrea 

tur-Accinxitc.&noncognouiflimc.Cumcnimocsdo 
ContraMar-  cuerit noncflcalium  DcQ, nifi  vnu  Dcu  Iacob,&  Kraci 
cionem.       confundetur  Marcionduosdecsintelligens  ,  vnum  bo- 

num,  altcruminiuflum.altcrumvifibilium  altcruinui 
I  fibiliumconditorcm.  Qiiorum  prior  luccm  faciat  fccii- 

dus  tcnebras.  Illc  pacem,  hic  malum.  cum  vtrunq,-  pro 

diuerfitate  meritorum  vnus  Dcus,idcmque  condidcrit. 
Chrifluj.      b    Cijrifio.  Apud  Romanos  diadema ,  apud  luda:os  vti- 

aio,&  Rcgcsfacit,&  Saccrdotcs,aqua  &  Chriftidicu- 

tur.  Cyrus  Chriflus,  non  vndionc ,  fed  dignitate . 
Lib.  devnit.  »    Athanafius.InlibroPfahnorum  mucnicmus,dixit 

T.iiiii.    "-  nTcolavs  DE  LYRA. 

C  A  P.      X  L  V. 

Aec  dicit  dhs.VoJlijuam  Ifaias  induxit  populu  adexpe 

3  tianiu  diuina  promijfa  tanifua  certitudinaliter  ad  im- 

\  plendi.hic  confequenter  projequitur  magis  infpirituali  jZ 

la ir. iii.ht i.t. ttprimb pantum ad lilxrationem  malis.Sccundb qua 

tum  ad conjeruationem  in bonis,cap.^6.  Vrima in duas ,  quiapri 


b  ^   Orr.nisf..'rlUsadomino  nenei>. 


a  l'  Tibi.         b  T  Orr.nisf..'eIUsa  ooniino  it^ch.  _ 

contcram,&:vcdcsfcTrcos  confringam.  Et  g 
c  dabo  tibi  thelauros  abfconditos,  t  &  arcana  9 

a  T  Anicquamfi?:  pia:dicendo,   qua:  futurarunt  libi.^ 

fccretoru,  vt  fcias  quia  ego  dominus  qui  vo 

a  T  Non  projittr  te 

co  nomcn  tuum,Deus  Ifrael  propter  feruum  ^  ^ 


lo 


C  Et  dorja  regum ,  Qax  c'm\- 
tas  illi  no  patuit?  Qiiis  rcgii 
rcrga  no  vcrtit,  g  muri  aii- 
tcinexpugnabilcs,n6sute- 
ius  obfidionc  fubuerfi?  hec 
autec6plct3plcni'muenies  \^m' 
inhifloria  Xcnophontis.   f"'"''' 
^  Auguflin .  Nonnc  reges '",°" ' 
tcrra;  vides,  qui  antcpcrle- 
quebanturChriflianos,nuc 
Chnflianos  cflc?Nonnc  vi  • 
dcscos,quihumiliabantcc 
clcfiam,  humiles  intrarcec  g 
clefiamJNonneiplosdcfcn 
fores  vides ,  quos  antc  ha- 
buit  pcrfccutores? 
d  Et  aperiam  ^  ide.  Audis,  ibiae 
quia,quimiferat,  &  comi- 
tatur,&  prxcedit,mittit,  & 


nodifcedit,  infuper  &  pra: 
cedit.Paru  eft  qan6  difcedit,inrup,&  pccdit.Ia  tu  difcer 
nc,qfitmaior,qpotior,cgonuUadircretioaeiuenio,fed 
aq'ualitatec6fpicio.Fil.dicit  dc  patre,mifitme:Pater  filio 
dicit,c"-oatetcibo.xqu.ilita5hocexhibet  no  difparitas 
e  Thej^uros abiconditos.  Cunclarum  vibium  ,  vtabicdjs 
idolis,bcncficiisinuitatus,vnumDcumfcntires,quian- 
te  prxdixit  nomcn  tuum  antequam  cfles . 
•{«  Procopius.  NonnuUi  pcr  thclauros cos  innui arbitra 
tur,qui  vel  maximepotcntcs,  Cyro  cum  cxercitu  aucn- 
taute,  in  fpefuncis  fc  fe  abdiderunt,  in  quibus,  &  ipfi  cu 
rcgcm  lateie  non  potuiflcnt,facibus  acccnfisrcperti  siat. 

^^  Etvoca- 


DiulCo', 


^pgura  non  correfpondet  in  omnibns  fgurato,  quia  tunc  non  rfjet 
figura,  veljimititudo,  Jed identitai,&  ideo  Cyrusnon  fuit  Clmiii 
fi"ura  in  ommhus  quf  de  eo  dicuinur,vtpotl  in  ilUs  quajunt  imper 
fc8ionis,yt  cum  dicttur^l^d  cognouifli  ma.^aorf  dicitur  de  Cy- 
ro  taritum,& ^ contrario  iilajyc jitnt pa fsBionis  ftmplicitcr: in- 
ttlligendafunt  de  Chrijiojolum  .  Et  fic  in  Iwc  cap.  ahqua  dicuntur 
ad  liuram  de  Cyro  fantun/:&  aliqiia  de  C  hriflojjeu  tempore  Chri- 


tumadconjeruatioueminuonis,cap.^o.i^rimainauas,  qma}j'i-       "-        ,.  -^    .      .  r-    .•       -i      k.,.. .  f.  ,t  rhy,i--ii 

mo  promitttt  eis  Uberationts  bernfiium.  Sccundo  excludit  huius  U       fh  tantum  altqua  de  vtroque,  Jaluet  ,n  ^ K  Oj«  M  CM 
,'...,.        .       .     ..-,..; j/...,  .•„.„«,«.,;., *,v,v.:A       figura.&verihcanturcievtrcaue.prtncipalitertamindcCuriJtOy 


berationis impcdimentum  ca.^o.Vrima  adhuc  in  tres,  quia  primo 
praftgnat  liberatoreni.Secundo  dttineniiu.  dcJirud.iohe,ca.2.Etter 
tib  prcdixit  ludcoru  Itberatione  cap..^9.Vrimn  in  tres.quiaprttno 
qui  contradixit.£t  rtmo  dtnTuiat  libaatione:  ibi:  Hxcdicit; 
Trima  in  duas,quiaprim6  defcrihitur  liberatoris pottllas.Sccundb 
eius  natiuitas  ibr.KorztCCC£\'i:Vrima  adhuc  induas,quiaprim6 
prxnnmiat  tiberaiioncm.Secur.du  lejcllit  contradi8orcm,ibi:  Vx 
ponitur  Itberatoris  virtus.Stcundb  ccnjcquens  fru^usfihi:  vtjciant 
circa  pnmum  fdendum  quod  l{ab.  Sal.  exponens  haric  literam. 
1  H?c  dicit  dns  Xpo  mco,/'c  emm  cjt  tn  Hcbrfo,dicit  hic  I{a. 
Sal.mgjtri  '.vjitifiic  dixerunt,idejlfic  '■xpvjuerur:t,&  vocatma 
giJlrosjuosdo^{>us  Uebrprum  antiquos,  quorum  plures  fuerunt 
antt  Clmjli  aduentum,  Dtus  Ian8us,&  bentdiBus  dicit  Mtffif  fuo 
idesl  CMeffif  in  ltgt,&  ptophttisprvmijk  .  ^ppontns  ego  teipfi 


figura,  &  verificantur  de  vtrcque ,  principaliter  tamin  dc  Chrijlo^ 
Jiue  dc  rcdcmptionefadaper  Cbrifium. 

2  Cuins,  (cilicetCyri. 

3  ApprjEhendidexteram,  Datiseifortitudii.emadBabylonio 
ruTn,Z^  aharum  gentium  jttbti  &.oriem. 

4  Et aperiam  anteeum  ianuas.  ideflfaciam  aperirt.quia do- 
winus  t.Mum  immitiebat  timorem  aliquibus  qubd  recipicbant  Cy 
rum  in  dvminumfme  contradiBionr. 

5  EgO  ante  te ibo.  Formidincm  tuam populis  incuticndo. 

6  Etgloriofostcrrjchumiliabo.eoj  t;6i//<6j/c;e«rfo- 

7  Portas  ^reas  contcram.Jci/icf r  ciuiiatum  libi  refificUiHm. 

8  Et  dabo  tibi,&C.  .A  regibus  Baby'onis,  &  adjs. 

9  Et  arcana  fecretor u m./. prfcioiiffma  magis jecreth Jcnata . 
I  o  Vt  fcias  ga  egO  dns.trasjei cs  regna,& potejiatcs  de  geic  in 


taesi(j>iiejjif  tniege,icr  propDtiisprvmijjo  ../tf[iontnsegu  i.ciyii        »v^    »  i.....»,^  y- v^w.... ., —  ..^■,~^-.  c^       ^ 

Cyro,idell  defivnans  te  per  Cyrum,  ex  quopatet,  quod  jccundum  in.  gcntem  fecundum  vvluntatem  meam  hoc  cnim  recog>.oun  Cyrus,  vt 

tcntionemantlqiiorum  Uebrforum per  Cyrum.hicintrodiSum,li-  habetur  i.Efdr.uHec dicit  Cyrus  rexVufarum.Omnv^ rcgna 

heratorempopuli  dcBahyloneprincipaliterintelligitur  Cimsius  terrKdeditmihidominusCxli,  &c.                      ^ /•     j- 

nundiSaluator,&perfal„ationempopulideBabylonepartialem,  u  ProptcrleruumcuIacob./^t/ifrtfW  populumdefcende 

intelligitur  principaliterfaluatio  mundigeneralis,  Sciendum  tame,       tcm  a  lacob  pericliberun-Jum.  - "^  htvo- 

ijii  0  S{  .A  L  1  T  E  B,. 
1  Hfcdicit  </oTO/n«s.Chrifto  mco.Capit.iftud  literaliter  cx 
pofui  partim  de Cyro,  &  partim  de  Chrifto.  Moralitcr 
autepotcxponidcquolibct  dodorenotabiUcatholico, 
Ipecialiter  aute  de  Paulo  Apoft.  vcl  Auguft.  qui  per  Cy- 
ru  fignificatur,eoquodCyrus  hxres  intcrpretatur;Talis 
autcm  fanQus  hxres  cft  a;tern?  vita:,  &  fic  dicitur  de  eo: 
Hcc  diiti  dominus  c  hnflo  mto,  Cyro  cuius  appr^hcndi  dexteram. 
Dans  ci  contra  fidei  aduerfarios  potcntiam,  &  virtutcm, 

(■U   tbijcium  aiitefadtm  tius  ^cwUf .Eas  iugo  Chrifti  pcr  fi- 
dcm,  &  mores  fubijcicndo. 

Et  dorja rt^um  vcrim, Idcft  dsmonum  .cos ab obfeflHs 

corpo- 


corporc,vcl  mcnteicpcllcndo,qui  dicCitur  rcgcs,  &  pnn 
cipes.Eph.(5.b.  lionestnobis  co.iudaiio  adutrfus camt',  &Jan- 
guincm,  Jed  aduerjus  principcs,&  poceflates^aducfus  mundi  reSo' 
lestencbrarum  l}arum,contraJpiritualia  ncqi<iti<f. 

4  Et  aperiam  ante  eum  ianuas .  ideft  intcllc£lus  litcralcs ,  5c 
myfticos  fiacrxfcriptijrx. 

5  Ego  antc  te  ibo.  in  dodlrina  dirigcndo . 

6  Et gloriofos  terr£  humiliabo .  fupbos  ha:retic.  con  fu  rado. 

7  Porf«  frMJ,^c.obflinatosadpoenitentia  reduccndo. 

8  Et  daho  tibi  thefauros  abJcondaos,&c.  fcilicet  gratia:,&  glo 
riae  i.Cor.  Z.b.  Oculusnon  vidit,&auris  nonaudii:'r,&i._ 

II  Vropterjcruummeumlacob,  ^c.  idcftproptcr  lalutepo- 

♦.  t  P"^' 


m 


Ifai^   Cap.  XLIV. 


Li7  a 


I 


3 

4I  a  Ef  ■«'o««''^Sicut  vocauiAbraha  iraac,&  Iacob,&  mul 
A  tos  anre  pdixi.vt  iraac,&:  lofia,  nc  ilie  c/Te  vidcat is  in  cu- 

iu.stvpri'pceflifti,&n6  cognouifti  vat.Et  vocauiteinndie. 

AlTimilauitefilio  meoin  noie,  fcMlicetCyrusenim  hx- 

re$,qa  auunculi  hajreduatefufcepirXps  quoq;  haeres  eft 

iecundaiWiid.VoHuladtne, 

&.iaboVbi  Gentes,  &c.  Cvt' 

quoq,-  Xpsdignitate  inipe 
rij.  Filius  autem  Chriftus 
oleo  IxtitiiE  vndus  prK  par 


380 


.;r..a 


imi-  ticipibi^  fuis . 

b  i:.«ra  »Kf.Qiiiafilius,& 
Spirituflandus  in  patrc  pre 
tcr  fermone  gppe ,  &  ratio- 
ne.virtutcque  meam,&  (a- 
pienriamqusin  meeft,  no 
eftaliusDeus. 
c  A't/a.'n-.Efd.dicitCyrum 
fcripfifte  olbus  getibusno 
efTeDcii  nifi  Deu  Ifrael.vei 


pbi. 


»  f  Vt  libeies  «am  i  captJuitate,  agnofcers  <jm  pro  eo  tibi  bona  fece- 

•  ■••;:    ..-.'  S:.        tim^  Scfarieiida  pizdixerim, 

. .  meum  lacob  A  Ifi^ael  eledlum  meum.Et  voca 

_  C  Quod  elt  Cyius,  ^  Tamer.  ' 

uitetinnominetuo;  f  a(Iimilauite,&non  * 

a«f  Vimm  Drum:  (ed  idola  adprafti,  qua:  nihil  profu  [um  tibi. 

cognouifb  me.Ego  dominus,  6^non  eft  am- 

a  t  Alius.  b^  tortitudinemultaruingcntium. 

1  Cviruite,  vt  rrgna  (ubiicces. 

plius.  Extra  me  non  eft  Deus.Accinxi  tc,&no  4 

.T  <  Q^i  hx-  ■<.di  ribl.     bfHarcf.ci.  c1"Tocirs  mhis.  '} 

cognouifti  mc  ut  (ciant  hi,qui  ab  drtu  folis  &  6 

c  '1  nlio  i>atrrfilius  mpatrc.  vndc:  Ego  ,&  patet  vnuni  fumus. 

,_      c]uiaboccidente,quoniamabfquemenoeft  7 

cxcaptiuorum  liberaiione  d  rA     *  ^'"""t-       •         „      -    n    1  r  9 

Dciclemeria,&rotetiaom     iJeus.hgodommus,&noelt  alten  tfoimans  ^ 

nibUS  macis  nota  'ofcDhus  af  Deuu,  M  liberationem.  T  Rcsfcilicct  interfe  contiarias  :  ficut  enim 

_.      ,P    ^       .      '.,    r'*'-'-'  luctcontrnr  sluni  tenebrf,  itai»cibel!u.ii.      b  T  In  hoc  probatur 

aureinhb  *•■•'•-  •-'■»'- —    ~  1      «      _  .  ^    .1.  »• 


nobis pax  cfi  Deo rcdditar  cu haicqua: bcne funt condl-  D 

ta,fednonconcupita,inca,quenobismalafuntfiaMlIa 
vertuntur.  '  ° 

•i«_   Chryfoftoraus.Mala  non  intclhgit  propheta  auari-  Hom.  i^ ;» 

tia,autrapinas,autahquideiusnora5,fedplagas,qu?diui  M«'^"ni . 

nitus  inferuntur.Hsc  funt 


qus  dominus  creat  mala, 
peftilenticE,  fames,&c. 
e  T-mAraf.Noae^vclcapti- 
uitatc.Quafi  pxnitentes  mi 
fertusa  captiuitate  reduco  ,  « 
iratuspeccantescaptiuo.  '  "*^" ' 
f  Ma/»w.Beliu,fciiicetaffii 
ftione  fecundu  quod  dici- 
tur.-fufEcitdiei  in  malicia 
(ua.  Confundanturergo  ^ 
Deu  malon'i  conditore  ar- 
bitraniur:Hic.n.  malD  non 
conirarium  bono  fed  p  af 
fli(Stione  ponitur,  &bcllo. 
g  /<ojdr^ii//.DeaduetuXpi 
per  Cyru  fign  i  ticari ,  qu  ia  a 
captiuitatc  diaboli  libera- 


,     -.      I-,-    4     .•        -1    '  ,  ,    '"••'>="n"'r*">n'tencDr9,  itai»aDeiiu,ii.       b  1  In  hoc  probatur.  CaptlUUatC    aiaUOIl  UDeia- 

^plmtoire2,£,''c"  '  l"ccm,&crca„stc„cbras,  facic^ns paccm ,  8C  9    biigcn^humanD.coaenic  £ 

r,r,.„cUo-,  i.,1  u  ir.,-      "•     r  .   a  ^  Q-"" «<*<*<»"'•  «a-omniah«c.  lo  tcr  adiugit. Vel poflunt hcc 

t.vrusleeit  jn  hh.liai.*'.niie  f   i  t~     »  i         •         /-     .  .  .  ?        .    r,  .      ^,    "^ 


7~  I       •    •     1  1    T,-  •         "^       ^  ^  ^  Vu,a  eioaoim.  ta.  omniah«c. 

SrHS.l"  tl'''f;3u!  ^  cieansmalum.  Eeddominusfaciens  omnia 


de  eo  domin  us  per  prophe 
tamdixeratantc. 
„  .j  d  i-(Jr»w//f,/;(aw,2^f,  GrMJO  f 
'  riusnon  m.ala,  qua:  nutla   ^ 
fua  natura  lubfiftunt,  crea- 
■  ^li  tur  d  Domino ,  (cd  creare 
^femala  dominus  indicat, 
cum  res,benecrcatasnobis 


af  VeniitGibriel  miitiinobisrorcm,  fcilicaannuncietfalutem. 
b  f   Nunciando.  ' 

hxc  .t  RoiatcccEliderupcr^&nubespIujnt 

«T  ChrilVum,  ?el  iuftrtiam    b  T  Veritasde  ttrir.ioaa  ert.&c.  f     Maria 

adctedendum.  c^  kfuni,  vnd;:  Ipfeenimfaluum  faciet  populuin 
fuuiii  a  ptCLat'*^  eorum. 

iuftum,  aperiatur  terra,  &gcrminet  Saluatd- 

afOninis  btrMundo  c?<_umeo.         Hfpaicr. 

rcmrS^iuftitiaoriaturfimuI.  Ego  dominus 

af  Sccun<),m  humanitJtcra.         b  1  Dco  cieatori. 


12 


-       «B'  .      j- 

1 1  hxrere  fuperiorib^vt  Cyro 
captiuitatelaxate  metono- 
micos  ca:lu,&  terra  l^tetuc 
h  Ar  wj'^  j.Prophetaicorda 
noftrafalutaripluuia  irri- 
gantes,&  Xpi  natiuitate,  & 
reIurre(Sione ,  &  afccnfio- 
ne  annunciatcsjvnde:  Madt 
ho  nubibm  meis  ne  plu.  fuper  ea 
imbrem iEt  alibi :  Fericas  tua 


^3 
H 


n:ale  agcntibus  in  flascllii  ,                                                    ^                                  ,..,., 

format!vtea.pla,&perdoi  ;;"-»>"■-.   MDcociea.or..   _                      14  ^«^^ren,,Lt  aUDi : 

lorequofuerint  ddinque  ^  Cieauieiim.  V^  quiCOlKradlClt  fadon  fuo:   '5   f^ueadnubes. 
rlK.ie  r,^oU  ^r.,  ;«,           ^                                                                                                                                   1   Crfrt»-/ f«W,fl((j,  fcihcct  VCT 

tiDus  maia,  linf,&  pernatu  •  r  -^   e  j 

r:a.nnni^v,(V,/„»Kl  j  ..  mis  fuit ,  &  germinatus  dc 

^fi^Zt  i        ?       '''"'^''^*'"^""'''^""^'''"  "^o"      terralegirurfccundumhumanitatem. 

j\TelTert^.A^X^^^^^^  ^   ^•''//«««^Ka^y^Wr.  q.  d.  Crcdire,qus  prxdiCO  Chdftum  Supra  ,.b. 

d- Mnn?,^!  1 , .  n,     /           a"^  creantur ,  mtus  pcr cru-      lcilicet  vcn(uru,quia:ViE  qui contradicit  faftori fuo,vel  PrL.jy .b. 
d.uonem  lux  mcntis accenditur.F<,c/tm/.«fem,quia  tunc      Cyrum ,  cui  per Ubcrationem populi  mci  omnia  regna 
p, nobis  fubfternam.  .^Proco- 


9ge 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Et  vocam  tc,&c.i.nowfB  tuu  reuelaui  longt  ante  tempus  tuTi. 
X  AiUmihuitc^ptabilibu^perfomsytjuoquenomina  prxdixi 
ante  tmpna  to, um,vt  lfmaeli.Cen.\6.  &  lofua  3 .  B,eg.  1 3 . 

3  Noncognouilhmc.  i^/darf/j«c«o«enzi. 

4  Accinxi  te.  Tonnudine ad bclLindum gcntcs,  &tegn.i. 

5  Et  non  cognouifti  mt.Ettam  poflquum  dtdi  iibi  fonitudi- 
riem,  cjuamuis  cnim  Cyrus  recognouerit  omnia  regna  d  Deojibi  da 
U,  vtpr£dt3.uni  efl,  tarnen  non  cognouit  eim  tanquamfolum  ado^ 
randum,  quia  cokbat  idola. 

6  Vt  fciant.H/c  confequSter ponitw  poteflatis Cyri feques fruBus 
faluet  mhberationepopult  ludxde  Babylone ,  &  in confeffionepo 
teslatis  diuinf,quiajicut  habetnr  i.Efdr.  i.a.Cyrus  verbis,  &  li- 
tmsftgmficauttper  totumfmm  impenum  monarchiam  aDeoft- 
bi  data,&  ab  eoftbi  mandatu  fiufje  de  templi  re<edifjcatione,&  ad 
hocfaciendu populH  fud^ ad  terrifuam  remitu *e,&hoc  eH  quod 
dicnunVt  fciathi.g  ab  ortu  folis,&  qui  ab  occidentc,irff/^ 
fertotumimpertum  Cyri pcr  literas eius  mif].is,modop,adiao. 

7  Qui.abfqj  me  non eft  Dcus. Qui polfit tot,  & tanta  facere. 

8  Formans  laccm.tudps  ipfos  de carceribus  educendo. 

9  Crcans  tcncbras  Bahylon^s,  ipfos  pcr  Cyrum  deflruendo. 

10  r^cicns^piccm.  tudsisreuertewbnsin  lerufalem. 

u  ^tCTCtins mzlu.fciticet pin£ adpuniiionem  pecmorum. 
J-2  RoratcCTli.  llic  confequenter  defcribitur  Uberatoris  natiui- 
tas,  jicut  dtciiim  cll:  principulis  intentio  prophette  efi  hic  defigna- 
«  Chr.fiumper  Cyrum,  &  ftc  defignaturhic  Chrijii  natiuitas  per 
«^niuniiem  Cyri.  Vrimb  ergo  exponatur figura.  .Ad  cuiwsinteUe 
iitm  luendum,  fjuod  .Aflyages  rex  Mcedotum,  &  Terfarum  vidit 
injurnms  de  gemialilm  Jut  fili^  vite  oriri  qui  tota.Afta  ociupabat, 
Y  <^i^im  fuit  Jihi  d  COHK  cloribus  de  ca  filium  nafuturiim  quo  to- 
1  f«"aw  ilLtm  occuparet ,  quod  impletum  fuit  m  Cyro  fili* 
"^j^y^isfilw^&ideo  natiuitas  Cyri  hic  difcribnur  fub  mctaphora 


..  M   O   l\  ^   L   i  T   h.   l{. 

t  P"'' ^nfifliani,  qui  dicitur  hcob quatum  ad  adliuos,& 
iiracl,  quantum  ad  contempiatiuos. 
2  '^i^Wawtt.mihipcrgratiam. 
}  Et  non  cegttouiji,  mi.  Ante  vocationcm  tuam  . 

ytjitam,hi,  qui  ab  nrtu  foiis,&  qui  crt.Scilicct  pcr  doclri- 
nam  tuani  vabo,&  knpto. 

7  Quo- 


...  .  ■■        -,,  — c 

ritis,  jeu  pluiiti  orientis  de  terra,  ad  quam  rcquiritur  influentia<^* 
lejiis,&  difpojitio  terrfper  defcenfum  fupfr  eam,& ptuuiie,&  ro- 
ris,& hoc eft,quoddicitut :  Rorate  Ctcli dcfupcr.  rcritn,  &  in- 
flucntiam etriittindo-.Etnubcs  pluantiuftum.irft/?  difponant 
niateriatn  ai  mum  < ufii,idcfl  Cyri,qut  rocatur  hic  iufius,i)/quan- 
tum  fuitcxecutordiuinteiuHititeergaBabylonios.ApcliatuHCt 
ra.  ideft  .Afiyagis  filia,  &  germinet  Saluatorcm ,  idcH Cym 
adfaluandurn  populurn  ludx  d  Bahylonica  captiuttate.  Et  iuftitla 
oriatur  finiul.'.wr«i  exequendiiujitiiam  meam:Ego  domin' 
crcaui.  eum. dando ei imperium,  Jicut  Vapa,vel  Imperator  dici 
turcreari,quandopromoueturadtalem  dignitatem.  Conjequenter 
exponatur  littra  de  re  fignrata,ideji  de  Chriiii  natiuitate.KoTZtC 
Coeli.rf»-)'<j  i^ia gettninans  Saluatorem,  eft  beata  virgo  concipies 
Saluatore  mundt,non  ex  viriti  femine,fed  virtute  Spirituffandti  ta 
5  j-ore  cflefti.  Et  qnia  principalis  intcntio  prophette  Ijoc  eii  ftgnifi- 
care  ideofub  ifto  fenjuyljanc  autoritate  allegaui in  aliquibus  locis. 
\ }  Et  iuftitia  oriatur./df/if  gratia  iujhficans.  loa.v.c.  Cratia  & 
ventas  per  icfim  Chriiiumfada  eft . 

14  E2.0  dns-Quantumadh*/''amiatc,qufeflcreatHraDci.  .     , 

1 5  Ve qui contradicit.Hit  Vropbeta  mcrcpat contradiaorem,  ~j"  ^^^, 
Jcn  iTnpcditonm  .Ajiyages  enmaudiens  expofttionem  fomn^ prs- 
di^hltmens  ne  regnopriuaretur  filiamfuam  dedit  vxorcm  cuida 

ptcbeio  militi,vtft  filius  de  ea  nafceretur  non  haberet  inimicos  poie 
tcs,  qiii  luuarent  ipfurn  ad  obtincndum  regnum:  cum  hoc  etiam  fc- 
cit  ditigenter  obferuari  tempus  impregnatioms  fili^fug,  ^  partus 
& puertim  natum  fecit fibi  apportari,  qucmcuidam  pnncipt  occi- 
dendum  tradidiu  llte  auttm  compaJJus,tradidit  eum  cuidamfxnn 
lo,vt  fecrclo  eum  ad  nernoraportarct,  &  cum  ibi  dimittcrct.  Qviod 
cum  facium  fuijjet,  canicula pafiortitntiuxtanimora  habicantium, 
qu£catutos  nutiiebat,  diuina prouidentia  horis  competcnlibus  ac- 
cedcbat  ad  puerTi,  &  eu  laHabat:  qud  (equcns  paftor  miras  ad  quid 
nemora  intrarct^umtnit  piiet u,qucm  vxori  (ue  tradidit  ninriendli 

7  Quonid  abjqut, 'O-i.Vioccnim  docucrut  Paulus,&  Aug, 

8  Formans  tuccm.  prolpcritatis. 

n  Et  crcans  «nf^rd^.Aduerfitatis.&  quoniam  talis  dodor 
datur  Ecclcfi?  cx  bcncScio  diuinaegratia:.  Scquitur. 
1 2  f{otaietfli  dejuper,'&c.  Wtc  qui  lotradicit  fatiori Juo.lfiz  CO- 
tradiccndo  tali  doftori contradicit Deo,q  dcdit  illu,&  q 
patcr  cll  Ecclefi?  filios  generando,&  mater  eosnutncdo, 
Tom.4.  N    X 


381 


Glof  ord.  &NicoIai  de  Lyra 


38. 


*  Procopius.llU3fucce.n- 

^A  ftffc^ni  poft  rantas.  promif- 

■fCumfigulo  fioncsadcum  non  fcrtinat 

luti.  qqitanquamomniuDeus, 

tRom.j.d.  cumpopulum  aliquandiu 

affli-xit,  admittit  rurlum.tc 

pioquc,  &  vrbc  in  mchus 

'prxparatis,  quxcotritafue 

ranr,  non  aliter  quam  figu-  a 


t 


a  f  Ipf»  eft.    K  T  Fiftilibus,  Samos  eiuiti»  '£:  vbi  fingolornra  txt  «perM  eft. 

c  T  Hoiiiu 

tcfta  t  dc  Samijs  tcrrx.  t  Niiquid  diccc  lucum 
figulofuo,  quidfacis,&;.opustuum  ablquc 

I  «r  i)ninii>oirmi.     b «(  F-i>um  xqualcm  pjtrl. 

manibus  cfl?  V9  qui  dicit  patri.-Quid  gencras, 

a  q  MMil.  vnJe:  N.iiuinde  inuliete,  faftuio  fub  lejje  . 
V  T  Cumex  viroooncooeepeiit. 

&  t  mulieriquid  parturis  ?  Hascdicitr  domi- 


iusinftaurat  .Sumuscnim  * ,  ^  rijnnv^r.  b  «  Myaerii^^ 

lutiinftarcjuide  terra  fin-  b  nusfan<auslfraclpl'rtescius.  Ventura  inter- 

-.:-^.._   /:.,4«r«r..iir.-i  rtnifi  a c Uonici.  1  O  Iud«i.        bt  Adopiiuns.ouiper  (iltumcrcdituriquomo 

doHcbenmus  eosregere. 

rogate  me  fuper  filios  meos,  &fuper  opus 

TT  Itonise.  1  Ptxcipiie,  ^uafi  ignot.in_tl  quomodo  «eaiadi^fponani^ 


! 


t 


gimur,  fi  ad  omnium  opifi 
cem  figulum  rcfpicimus. 
a  ditvluriqiud  parturis)  Vir 
mulicris  potctis,  mulier  vi 
ri  porens. 

•je  Procopius.Nondcfinut 
cnim  Deo  fic  couitiari  nd 


funt.quiqucvcramciuita  D 
te  cxiruxit,  diccns:  Snperh.u  Miti 
pei  ram  f  ttficabo  ecci  ftam  nic.i^ 
&  portx  ittfcri  nonp> 4;uali'bi4nt 
aducrfuseam ,  quscviuislapi- 

dibus  conftans  cxpugnari 
noi  I  potcft. 

C  yi-tmeiindirigam.Quipccca 
.  tum  >ion  fccit ,  nec  ime/itm  eji 
dolus  in  orc  eim, 
f  IpJ.'^  adificabit .  Deauodi- 
£tun"icft:  'Sloncognouiliitnc:  ^r. 
Necipfcxdificauitciuitatc 
vcltcmplum,  fedpermifit 
sdificari.Nccin  eiustcm- 


'.Pe 


manuummearum  mandate  milii.  Ego  feci  s    porehocconfumatumcft. 


a  1  Tanqimn  doininum.         b  f  Hominlbiis  habitanJ.n. 

terram,  &hominem  fupereamcreaui 


LuM.bt 


cnim  Deo  fic  couitiari  nd     terram ,  &  hominem  fuper  eam  creaui  ego. 
nulli,  Ecquidnatn  vitaifta  c  j^anusmcxtecenderuntcelosr&omnimiii- 

OpUStUlt?  hCqmd  elt  i\XC  ..3,,„i,_5,  ,„^,,„.    b  c  Q^,  faciant.  cTAmortuis.    ir  Mortuus  eft  proytet 

adminiftratlO?  ECqUaillO-  pcccatanoUra   &:irlurtexitrtopteriul^fi<.ntionem  noitram. 

rum  vtilitas?  ^  d  tixeorummandaui.Egofufcitauicum  adiu 

b   T>/d^f  fiwr.  Filij,feCUndu  TOp«a.  a  ^  t:hrilti  non  Cyti.  ■        \         A  I  r    • 

humanitateminvtero  vir-  c  (liciam-&  omnesviaseiusdirieam.  Iplea:di-  ^    g"^^  abundant  ibi  religio. 


fcd  Aflfucri. 

g  Labor ^cgypt>:Q\3\t\XS\do 
lorum.Multum  enim  labo 
rabatincxcqucndis  idolo- 
rum  facrificijs.Scd  Apofto- 
lis  pr^dicantibus  conucrfl 
funt ,  &  pra;  omnibus  rc- 


Sclu- 
imiho- 


ncs  monachorum ,  vc  vbi  ^^^ 
abundauit  delicium  Juperabtm'  £ 
det  &  gratia. 

ficibit  ciuitatetn  mea,  &  captiuitatcm  meam  9    ^  Hirarius .  Quis  tandcm  u,, 

a,  Uibcraminpatriam.  bf  Anob,scida.o.  cVsedgtatis  m....ric,-rd,.,  pura.  CXlftimanduS  cft  labor  Ac- mut. 

dimittct,  non  in  precio  neque  in  miineribus  ]o  gypti,&  mercatus  Aeth.o- 
>  r  1  *     pum  &Sabaim?  Recorde- 


ininis  pcccato . 
b         ' 


«I  GratLT  falu 


dicic  dns  Dcus  excrcituum 


tDeuf. 


Ha;c  dicit  dns 

b  T  Tertena. 


rfiioLx. 


ginaU  t  Vnde  :  SpiritUl}m3uS    f     ^  ,^  supra  ritmam  pcttam;  Sc  portx  intVi  noii  preualebunt  aduerlus  eam, 
B  )ut)PYUn>iiit  in  tf  ('ir  -or/tus  altiC  b  T  Qji^:  i'>  monte  polita  non  potell  abUondi.    T  Ex  Gennbus  , 

^'  JUperUCniLt  tnte,<jr  VinUS  aitlj  »  l  ^j^,^^^,^,;,,^^  clf  Eralcs  a  patadifo,  &  captmos  pto  pri. 

ftmt  obumbrabit  tm,  &c. 

C  Et  omni  militi* .  Hac  occa- 

iioneputant  quidamaftra 

cftc  rationalia ,  aiunt  cnim 

quia  inlenfatis  non  manda 

rct  aliquid ,  qux  mandata 

non  inteliigcrcnt. 

d  £xoy«/ma«i.q.d.Quifu-  ,    ,    a     ;r.  •  „  -^  •   .'      ;r  1  •  ^   • 

pradiaafcci:  quid  mirum  g  Deus:Labor  y€gypti3&:  negociatlo  vtthiopi? 
ii&  filium  mittam  in  niu-  '  '    '  >-■     ^  -- 

dum  vtrcdimatgenushu- 
nianum,ik  a  mortuisfufci 
'    tcmcumf" 

4«  Procopius.  Commo-  -, - ,  ^         .        ^       ^. .    .  .      - 

diusdc  Chrifto,  quam  dc      tui  crunLPofttc  ambulabunc:vindtimanicis  i6  latric.abdicaTocrroredomi 
Cyro  hoc  intcrpretatur,  cu  nu  adorant,pro  omni  mun 

dcfeita  loquatur;  Ego  conslitutus  fum  rexabeo.  fuper  Sion      doponuntur,quiidololatria  rclidadominumadorat,& 
monteni  Jaiifium eius .  Cuiusfinc  controuerfia  reftjc  vijc,      laborcs,  &  ncgociationes  fuas  domino  dicat. 

■    funt,  <#   Tantum 


a  n  Cultus  Idoloruin,  cm  Acgy,)tus  prxcipue  fubdita. 
f  Ad  Deuin  ';oiiuerfa;. 
n 


f  Qeliabunt  aducnicnte  CiniitJ.  af  Sabaim  iiu.t,&  Saba.vnde.  Omnes,1eSa- 
tn  venienr,  autum.ac  thus  defc.  T  Per  Aeeyptios.Sc  Aethyopios,  &  vitos 
Sabai.n  de  toto.mindocolIcfti  iiitelliguniui. 

bTPotcntfS         .cTOtili.         d«^Perfidera. 

&:Sabaimyiri  fublimes  adce  cranfibunt,  & 


a  T  Imitatjtcs. 


b  *r  Ptohci.  nr  s.         c  T  Pracceptis  Dci. 


It 

I2 

15 


muroricntis  magosadora '"" 
tcs  do  m  i  n  u  m,  (5c  n  u  m  cr  a  n- 
tes,&  labore  veniendi  vfq; 
in  Bcthlcem  ludee.tanti  iti 
neris  metiamur,  labor  Ae- 
gypti,  labor  fjeculi  eft ,  Ae- 
gyptus  crnm  pro  mijdo  po- 
nitur,  &  pro  fxculo .  Itacii 
magi  Acgyptij  ^bci,  idolo 


*-  NICOLAVS  DE  LYRA. 

j^  rocanseum  Spartacum:quia  Spartes  linguaTerfica canem  fi^nat, 
-  fed  poftea  ab  eodem principe  cuitraditusjimat  occidendus  vocatus 
fk.t  Cores,quodfignat  hxredtm  iii  lUa  lingua  quaji  dicat  (juantum- 
CHnque  reluBetur  ^J{yages,ijie  eritbxres.Et  hoc  modo  fcribitur  in 
liebrxo-.fed  quado  transfertur  ad  Latinim,vocatur  Cynis.ficut  hoc 
nomen  Saul  translatum  ad  Latinum  pronunciatitr  &fcribatur  Sau 
lus,&  i(ie  CyruspoUet  obtinuit  monanhiam:  Et  illa  que  diciafunt 
hic  de  ytjlyage  &  Cyro  haheiir  in  fchoiaUica  hifioria.Igitur:citm 
dicitur,V xqui  contradicitfadlorifuo.  /»  hoc  increpatur 
•Aliyages ^qui  voLebat  diuinam  prouidcntiam irnpedire, 

1  TcftadcSamijs  tcrrx,  6iC.i,opusterrenumf€utcsieim: 
quod  dicitur  de  Stimijs,"o  quoa  in  Samoinfula  primbfuit  repertum. 

2  Nunquid  dicct lutum  i.ftcut  lutum  nd pottji  aiiquid  cotra 
figklun^ftcncc  tu  potes  impedire  voluntattm  meam  etpropofitum, 

3  Yx  qui  dicit.  In  hoc  increpatui-  ^Jlyages,qui generationcm 
& cdii iiiion  m  Cyri nitebatur  impedire  vt ditium eji. 

4  Haccdicitdominus.  Hic confequenter ponitur liberationis 
ytilitai.  tt  primb  quintum  ad  ludcos.fecundb  quantnm  ad  Genti- 
Its  cohucrJos^ibicCongregamini.Vrima  in  duas:quia  primbponitur 
Judforum  t  heratio.luiido  huius ttberationis confeffie.  fccundaibi: 
VCrctues  Dcus.Circaprimum  primbdecltratnr  poteflas  diuina 
aujujiitanaut,.  Cyrum  libnatorem  ludprurn,cum  dicit. 

5  Ego  fcci  terra,&  holcm  fupcr  ea  creaui.cjr  patet  litera. 
6  Et 


6  Et  omni  militi?  eorum  mandaui.  Idefi  curfumfyderum 
dijpvlui  &  ordinaui. 

7  Ego  fufcitaui  camf.Cyrum  eadem  poteflate .  Adiuftitia. 
liilicetfacie^ndam  de  Dubylonns. 

8  Ipfe  sdificabit  ciuitatem  meam.  i.  licentiabit  rredificarc. 
Et  lorqiiitur  de  rexdificattone  lerujakm.  Circa  quod fciendum^quod 
b£C  rt^dificatio p<'tefi  dupliciter  intelligi .  yno  modo  quantum  ai 
domos  inhabitantium:  &  ftc  Cyrus  dedit  licentiam  reedifiiandi  ie- 
rufalem,  quia  mandauit  re^dificardemplum  ad  Dei  cultim  &  ftc 
concefjitquod  Sacerdotes  &  miniHri  &  alij  indifferenier  habttarct 
ibi.^lio  modo  accipitur  re^dificatio  quantum  ad  muros  ciuitatis  et 
portas :  &  hoc  modo  fuit  reedificata  per  T^emiam  de  licentia  Zi 
votufitate  regis  ^rtaxerxis. 

9  Et  captiuit.itcm  rxiC2im.\Iudprim  in  mc  credentium. 

I  o  DimittCl.gratis.Et  quia  ex  Imfa^o  poteflas  Cyrifuit  am- 
ptiata ,  ideo  fubditur. 

I I  Labor  Acgypti.i.preciofa  pro  quib..yiegyptij  laborauerunt. 
12.  Et  ncgociatio  ActhiopicE./.pr£C/o/.«  dmti.£  ^ctlnopum, 
qu£  de  longe  per  mercatures  ibi  apportate  funt .  Et  quia  nonjutum 
diuitix  ifiefed  etiam  domini  earttm  faBi  fuerunt  JubieBi  Cyro  in 
prfmium  lijferationis  ludeorum  de  Babylotic,ideo  fubdiiur. 

>5     Viri  fublimcs.  i.regcs  & principes diHarum  terrarum. 

1 4  Ad  tc  tranfibunt./df^/Mi  domino-tuo, 

15  Poft  tc  ambulabunt.(t/etjKc/»c5  vt  dominum, 

16  Vindi  manicis.it/f/K  compcdibus  manuatibus. 
^  Pcrgcnt 


lM  0  t\^  ^  L  1  I    E  i^. 
f     Ventura  interngrtr,  pcr  orationcm  dcuotam,&  non  di- 
uinospcrobfcruationcmfupcrftitiofam. 
5    £^0/.  </.  &  fic  polTum  rclpondcrc  dc  omnib  veritate. 

7  H^Hinauieuh  .f  dodorcm  bonum.adiuftitiamope- 
randam  &  doccndam. 

8  Jpfe,tdifii.abii  iiuttaitTr  .f.  ecclcfi?  militantis. 

9  ttiaptiHitatrmmeam.  popuUl  mcucrucndo  apcccatis. 
Xon  'nprecio.quia  fcriptum  eft  Matth.io.a.  (^atis  acccpi- 

fttt.gratis  date, 

1 1    Ubor  ^egypti,Vcr hoc  fignificatui  laboran tcs  diucr 

iisvi- 


fis  V ici}S,Sip.) .b.Lafj-itiJumus  in uta iniqt-ais et pcrditiunii,&C. 
Pcr  Act;yptum.n.quc  tcnebri  intcrprctatur,  vicium  luxu 
riJB  dcfignatur,Iob.2.|.c.0t"/«f  adulttn  oOjeruet  catigintmTcr 
.Aethtopiam  detratiio,  quf  denigrat  fratris  fama .  Pcr  SabaJ  m, 
idcftclamantcs.aduocatorum  maliria  dcfignaturquipcr 
damorcs  vcritatcm  fubuertcrcnituntur. 
iS     yiiifublmes.  pcr  fupcrbiam. 

14  yAdtetranfibunt  &t'Aierunt.  pcrvcrahumiliationcm. 

15  Tofl  te  ambulabunt.  tuam  fequcndo  dodrinam. 

1(5     yihdimanicispirgent.iAc^opcnbns  vinculo  charita- 
tis,qu»  eft  vinculum  pcrfe6tionis,Coior.  j. 

I  Teadora' 


3^3 


efide 


^a     Tantum  in  te  eji 

A  Det<!.  -ff  Tcrtullia- 

nus.Diccndo  Deus 

'•  in  rc  &  tn  es  Deus , 
duos.fponit  Chri- 
ftum,  &  Spiritum- 
fanfttmi. 

•jc  Ainbrofius.  In 
tceft  Deus.  quoniS 
in  filiopater.  Scri- 
ptum  eft.n.  patdr, 
qui  in  mc  manct& 
ipfc  loquitur .  Et 
cgoinpatrc,  &pa- 
terinmceft. 

b   A(oB/»  abfcondito. 

oliminmoreSinai 
vnitanrumpopulo 
dixit.  T^nr,  crunt  tihi 
eifalieni.  Euangeliii 
auf£  per  apoftolos 
omnib.Gcntib.pra: 
dicauii,vnde.  i»  om 


Kaix  Cap.  XLV. 

a^svirtutein  virtutem.     h  f  ^breftis  idolis.     cfNon  atiud  a  t?      dirDicentes. 

pcigent:5(:  tc  adorabunt  teq;  dcprecabuntur .  Tantiim  in 

\  "^  r;lius:Egoin  riire  ii  paier  iu  mceft.     b  ^  tgo&  pater  vnuni  ruiilus.     ctVetus. 

te  elt  Deus  et  non  eft  abfque  te  Deus .  Vere  tu  es  Deus  ab- 

a^Incatne.  bTIpfeenimla.uumfacietpopulum  ruura  n^eccaiis  torum.     fldeo. 

,  cfDeconfufione. 

fcdnditusrDeuslfracl  faluator.  Confufirunt&  erubueiiic 

fTiaditiin  manusRomanoiuoi. 


384 


aTScribac  &  Pharifaeicjui  finxerunt  dominum  futtim 
ab  aportdli?!  fublatum  :  vt  fic  faccrenterratepofulum. 

omnesfimulj  abicrunt  in  confufionemfabricatores  t  er- 

«iSed.     IVcie.  fPerfidem. 

rorum.  irraelfaluatuseftindominofaluteazterna.  Non 

a  tO  ApolloIi.&aliiiiJeles.         ffiiujerubuerit  mccoram  hominibus  ,  erubefeam,&c. 
bf  F-ticrrespro  nominemeo,  quiahicetiam  fccuti  deprimio. 

confundemini  8cjion  erubcicetis  vfq;  in  &culumficuli. 

a.TOmnium  ctcaror,omnium  arqualiter  Deuseft:Omniume'gofaIuator 
efle  dcbct.vt  non  refpuat  Aegypturu  vel  Actliiopiam,  vel  (juaslibet  barba- 


vmbram  legis  relin  D 
r     qucntes,  veriratcm 
2     fcqucrentur  admo 
}     nui  vn. iSlofum  mijjts  Matt. i s" A 

4  wftad  oues  qua;  pe- 
rieruntdo.If. 

5  ^      Procopius . 
Nondixifeminila 

t    cob  fruflra  qusritc  +  ^«^"'ptinutn 
me  .  Euangelium 

6  fiquidem  vobis  ip-     ■ 

7  feanteomncs  pro- 

8  mulgaui,acncpie- 
tatcm  fruftracole 
revideremini  mer 


ras  Gcntcs      Thscdicit  dominus.Hoc  contra  idolorum  culrores. 


cedem    etiam    vi 
<^ia  hjEC  dicitdominus  crcans  cclos^ipfe  Deus  foimans  9    tam  «teniam  polli 

alrijiUinum  habitaculam,ijui  tiliumadorarent,4{  iutclligerent  creatotem.Sc  idolacontemncrent. 

f  Plifmator. 

terram  5ciaciens  eam ,  ipfe plafles  cius .  Non  in  vanum  t 

a  «rfiuminit^iis  crcatorem  agnafceniibus. 

crcauit  eam,fed  vt  h  abitetur  formauit  eam.Ego  dominus. 


1"Viio  tantum. 


B  aem  terr^m  exiuit  fj.  b  &  non  cflalius.Non  in  abfcoditolocutus  fumiu  loco  tct  10  Euangclij 


citusfum. 

d      <iy4mtimia>is  re- 

Bi  .    Vt   creatura 

crcatorem  adoret , 

vtirelidisfigiirisfe- 

qiiatur    veritatcm 


*3,    mseorum 
[8. 


^ii  ototcs.cjuia  ludzi  noluiii.      a  f  Non  loco  fed  mciito.      ff  aulatim  &  per  partcs  G  .-ntes  Ugnifi- 
otciedlturas.     •'TFideadme.  cTSmguine  nieo. 

n 


niu 

rib.  cxplicauit.Mo 
fis.n.oraculafermo 
ne  quidcm  &  cha- 
rafteribus  Hebra:is, 
}ocisinuijS(Sc  aqua 
deftitutis  clanculu 
cditareperias:Chri 
fli  autem  Euange- 
liumomnium  gcn 
tium  linguis<Sciite- 
nscclcbratum. 

c    Hondixi.  Primum  quidem  ad  ludseos  veni  ••  &  vt 

vmbram 


>TQ^'ategnumcxlorumpromiG.  C       'Hejcierunt  ."^O- 


Procopius.Diui  c  r?tenebrofo.Nondixifemini  lacob  fri!rtta,tquxritcme.  u  lueruntfcirequida 

EuangeliUOm-                                                     afDeusApoUolis,luJ«isabictlis.Euntesinmundum  vni.pradlc  Euan?.  rCmanCntCS  m     Cr- 

3                        .^              ,     omniacatu.    b^In  vn^um  ouile.  rOtC  ,  fimulaCrOrfi 

Egodominus  loqutns  iufticia,annucians  re»fla.Congre 


tqiixrunc 


gamini ,  &:  venitc :  &raccedite  fimul ,  t  qui  faluati  eflis  ex 

TSImuIacium. 

Gentibus.NcfcicrutquiIcuatfignufcuIpiurasfuae,&yogat 


a  TS>e  vcl  ^lios. 


fciUcet  oncre  graua 
ti,&fperantcsinq- 
bus  non  eft  falus.     ^?^'^^'  0«« 
ij  f    Con/ili^nnhi.  Vt""™' 
omncs.per  mundu 

14  euntes    idem   an-    Symbolum 

15  nuncietis.  Hic.n. Aportolotu, 


b  1  /os  tamen  6  Apoftolianuunciatcoppoiiune 
8c  itnpoitune. 

f  DcumnofaIuantcm.Annunciate,&:vcnite&cofiIiamini  id  ^™"'    fimbolum 

compofuerunt  de 

trinitate,&  vnitate,  de  communioneecclefis  degencra- 

li  rcfurrciSlione. 

^  Tlr^dixi. 


C  NICOLAVS  DE  LYRA. 

.J4  I     Pcrgcnt  i^iij  ahqui  eorumjtcut  duccbantur  compeditiydd  de 
clartcionern  vicfvrite  Cyri. 
1  Et  tc adorabunt.  SHppliciter poli uhndo  ate  miftricordiam, 

3  Verctues.H  c prophetaconuertit  ftrmonem  ad  Dcumpermo 
dum  graiiarum  aciionis  confitcndo ,  eius  diuinitatem  &  potenate 
pro  ItheratKine  populi  fui^dicens. 

4  Tantum  in  tC,&C.J.  nullus  efl  Deus  ni/i tu  qui potes  facere 
talia.  t  uia  dtnt»  tis  Dei  nonpatet  hominum  oculis,  ideo  ftbdi- 
tur .  Vere  tu  CS  Deus,&C  ex  hoc  confquenter  inuehitur  contra 
idololatras,di. 

3     Confufi  funt,&c.'.jVo/(ir«»i .  Et  vocantur  hicfabricatores 
vo  njolum  artijicei  facic  ntes  idota,fed  etiam  ilti  quifaciunt  fieri,  vt 
adorent  ea.Et  ijii  dicuntur  hic  confuft,  ijuiaper  idolajua  non  potue 
tunt  fatuari  de  manu  Cyri. 
€    Ifracl  faluatus.&c.i.pci'  virtutem  domini  omnipotentis. 


lunc. 


fedin  monte  Sinaiinaperto. 

1 1  Non  dixi  (!cm\m,(tdimpkndo  pnecepta  mea  pro  modico pr^ 
m''o,Jedpro  magno  vJde.f.etcrna falute .iicut.n.fuprafrcquentcr  virtutCope- 
diBum  efi.ybicunque  iex  vetuspro  virtutum  operibus  (rfe  quibus  ra  tcmpora- 
Jutit  mandata  legis)  promittit  propremio  bona  temporalia,fub  ii  J'^  renninera 
Us  intelligimtur  ^terna  bona  principaliter  promiJ}a:quia  diui  num  "^f  "°"   "*' 
pr^mium principale,non  eji minorss  bonitatis  qudm  meritum,  fcd 
maioris.  Bona  autem  temporalia  funt  minora  bona,qudm  opera  vir 
tutum.-propter  quod  non  funt  eorum  principalepr^mium. 

1 2  Congregamini. Wzc  confequinter  agitur  defalute  Gentium: 
Et  exponuntpartem  ijiam  aliqui  doBores  nofiri  de  Centilibus  con^ 
uerfis  ad  Iudaifmum,quando  viderunt  liberationem  eorumper  Cy- 
rum:(^ftc  cum  eis  venerttnt  in  lerufalcm.Sedhoc  non  videtur  bene 
diBumiquia illi  fucrunt pauci,vt patet in iibro i.Efdr^  . Conuerfio 
autcm  ifiorum  de  quib.  ijl  hicfermo  ,fe  cxtendit  ad  omnem  natio- 


7    Sa^mcxtCtm.tx  hocvidetur,Q,iJiud  fitrefcrendumadfa''      nem  &  linguam,vtpatebit  profequendolitera.Et  ideo  inteltigenda 


lutemfaBjm per  Chriflum ,  quia  tlla  quf  fa^rfnit  tempore Cyri, 
tionfuittatis:quia poftca  popntus  ifraetfuU  m:dtum  affii^us  tcm- 
poreUmiochi  illufiris,^  pofi  captiuatus  per  l{omanos.Etfi  dica- 
tur  quod  hic  in  Hebrxo  habetw.Salute  holamim,i.fatute 

ftcutorum:qux  non  importat  xttrnitatem,fedtempus  longum:  Ijoc 
remoueturiper  illud  quod  fubditur. 

8  Non  COnfundcmini./n  Hebr^o  habetur.Vfq\in  f^ecula  & 
yltra,  Et  tatis  tocutto  vbtquc  infacrafcriptura  irnportat  £ternita 
temaparle  Hnisfuundum  do^iorts  Hebrprum.Etrp  Deus  fitpO' 
tens  ad  dandam  tatem  fatutem,ofienditur  ciim  fubditur. 

9  Quia \\xc dicitdominus crcans  c^los.  de  nilnlo  virtute 

fuainfinita.&  patet  titera  vfq;  tbi. 

xo  Non  in  abfcondito  locutus  (um.ddndofilijs  ifraet  tegt; 

fed 


ejl  de  conuerfionie  Gentitium  ad  fidem  Chrifii  pcr  predicatinncm 
,4pofiolorum,&  fecundum  hoc  dicitur.  Congregamini  &  ve- 
nitc.i.venite  perfidem.Con?jegaminipcr  charttatem. 
^3  Qin faluati  eftis  ex  Gcntibus.£f  quia  non  omnes  credidc- 
runt  ad  predicationern  Apollolorum,fed  multi  in  idototatria  rema 
firuntMeo  fubditur. 

X4  t^cCcicmnt.inteltigereveritatem  fidei. 
i^  Qui  lcuant.  '1  Hebreo  halietur.  Qui  leuant  lignum  fcutptur^ 
fu^.Et  credo,qudd  aliquis  fcriptorum  pofuitff,  pro,l,  tamenefi  ea- 
demfententia,quia  per  tignum  velfignum  intelligttur  idolum  fcul' 
ptum  qubiafuis  cultoribus  tcuatm  in  altum,  vt  reuercntius  adc- 
retur. 
i6  Annunciate,  &  venite.  adinuicem  confercndo. 

#  Quis 


(JM  0  K  Ji   L  l  T  E  R^. 
\  2  Tcadorahunt  teq;  deprecabuntur .  adorationeduliaj  tanffi. 

4  Tantiim  in  te  Dcus rfi .  fupplc  pcr vcrum  cultum  latriaj, 
dcquodiciturvcra  c6fcfiionc.7"»«  Deus  abfconditus.  fub 
afTumpta  humaniiate. 

5  (-cniufijunt,  ^c.  Hic  cx  prxdidlisponit  inueftio  p  re- 
bel!csChrifto:&  confolatiocrcdentiuin  ip(um,cum  df 

CotifufijuHC  cr  trubucru  t  omncs  fimuL abieruiu,  i^-c.  fubditur. 

i-abricatores  errorurn.ii\i  funt  lud^i  dimittcntes  madata 
Dci^p^traditioncsScnbarumA  Pharifieorum.Mat.ij. 

6  ipaeljatuatin.i.popniiii»  Chriftjanusin  Chrifto  diio. 


7\{o«  tn  vanum  creauit  eam.f  viucntium  tcrram.fed  vt  ha 
bitcturafandispofthanc  vitam. 

I  o  A(o«  m  abfcondiio  iocutusfum  .  lo.  1 8  .d.  Ego  patam  locutus 
fum  mundo. 

II  T^ondixi  femini lacob  frufira,qufite me.  Hocdicitur  pro- 
pter  Apoftolos  &  alios  credentcs  de  ludailmo  ,quorum 
fidcsnon  cftfruftrata. 

1 2  Congrcgamini,&  vtnitc.  Hoc  dicitur proptcr  crcdentcs 
cx  Gentibus ,  ex  qmbus  cum  iudxis  faita  ell  vna  cc- 
clefia. 

Tiefciernnt  qui  leuant  fignum.i.  idololatria:  ncfciunt  Chri- 
Tom.4.  N    i 


38y        GIoforcI.&NicoIaideLyra        ^U 


a  Tr^dixi  il- 
W.Gentesef- 
^  fe  faluandas, 
fcd  idolu  ni- 
hil  eflciquanj 
dolocutussu 
Abraha: ,  vcl 
quado  lcgcm 

tintuftm»    Jcdi. 
Oratione  de  b     Egrediethr. 
qiiinque  h*  in  mundum 
refibus.        vifiblliter   in 

t  turabunt 
nninia  genua 
Aom.f^b.     ■i' 

nus.  Quicft, 
non  rcucrtc- 
tur>Ne  Sabcl- 
lianusdicat.Ip 
fc  eft  patcr,  g 
filius.Egrefsu 
B  verbum  non 
rcucrtcc,quia 


•  TlBvnum 

diy.i.Nonerunt 


bfNiC  «Boqui  Abr«h«di«i.lBfemiiietuobeBedi«nturomne»Gente),ac  »liaCmili«.Et  qui 
tibi  di|  >'.<« 


iij  »'.Teni,8(c. 


«Oic  proBheiarum 

fimul  .Quisaudimmfecithoc  ab  initio?Ex  tucprsdixi  illud  .Nun-  i 

lElgo.     fQuia.     if  In  pitreenimfiliui,  &  in  filiopiter.  ^ 

quidnon  cgo  dominus,  fi^non  cft  vltra  Dcus  abfqucmc?  Dcus 

»1  Non  vi.iu»  Genus.fcd  totius  niwidi.cui  dicitur.  Cooucnimini  ad,etc    b  lEitO.    1  Ab  'Ool"^^  ^^^  _^  gehenni, 

iuftus  8^faluas  no  eft  prrctcr  mc.  Conucrtimini  ad  mcj&cfalui  critis  ^ 

a  .|.oftuUame,«t  Habo  fb,  G.n  h«rcd  tu.m      b  INon.dola.  c  IQuianon  ert  marnr. 

ommcs  fines  tcrra: :  quia  Ego  Dcus,&  non  eft  alius .  In  memetiplo  4 

aflmmobilitei  (Utui,vt  hrmi.iimurafoutiumh  .>;-'eti$.     b  Tnefaiute  Gentium, 

iuraui:  esrcdicturdcoremeotiuftitiasvcrbum  ,  &nonreucrtetur.  J 

b  alNonidolisfuutante.     b  f  Corpor.s.&  mM.tis.      TGeocra  hominum       cTF.rK.,tcin^h.  obed.cns 

^  tanquam  iuri.ierit;dtbet  enim  Irtmo  Chnit.anoium  eflc.ea  rlt :  non,  non, 

Augufu-  d  quiamihitcuruabituromncgcnu,&iurabitomnislingua.tErgo  6 

-"       -  ^  alCI,r.lliam.     INon  lut*oium.    b  TL<»is.'"">  fiSutx.     c  fln  .ud.c.o  per  vn.uc.iura    7 

orbr.n.     d^Chiiftum. 

*"  indominodiccnt^Mearfunciufticis&timp^-^rium.  Adeumtve-  g 

aTGente»vndiqurfide,iScopf,e     fTunc.     Iniud.cio.    b  tQucmftuau  ,.  habu.ftis  tuncin  h.s  ,  in  qu^us  nunc 
aii^entcsvnaiqu  nae,«  op^je.^j^^^     c^,«„itente$fupct  eiio^eruoqui  Euangcl.otepusnabant.  d  «lOblt.nari,    ^ 

nicnt,&  confundentur  omncs  qui  repugnant  ei.  In  domino  luitih- 

a  1  PerbAptifmum      ^Perpocnitent.am.     b  ^rV.deant  opc.a  veitta  bona  &  glor.pat.vej»  q.ii  in  c^el  eft  Et  al.bij 
LauJabuntur  omnrs  reft,  c"'^  fApoftoli.f  &  e.rum  filij  quo.um  prxd.cat.o  m  toto  otbe.  vb.rcs  truftus  «tul.t, 

cibitur,&riaudabitur  omne  fcmen  Ifrael. 
pater     pater  .      . 

c(l  &fiUusfiliuse(l.  e    indomino  dicem.  Onincs  Gentesctiam 

c  'lufimx  wr^«'».filius,doncc obcdientiam  implcucrit,      in  Synagogis,fed  in  ccdcfijs  confitcntcs. 
vcl  fcriiio prsdicationis  non  complctus  fuerit.   lufti- 

tix 


10 


tia:  vcrbum, 
filius  qui  (a- 
pictia  patris , 
vcl  fcntcntia 
iuftificandaru 
Gcntium  vel 
rcrum. 

d       Curuahit . 
omnegenu.  In 
vomine  domini       ' 
/f/w  omnegenu 
fliBetur     ael. 
ter,   ($  infern. 
Mos  ccclefia 
fticusertChri 
ftianos  Chri 
fto  genuaflc-  tfo, 
ftere ,  quod  vcmct 
ludsi  fupctk 
biam  mcntisE 
dcmon(\ratcs 
omnino  non 
faciunt. 
Barbara;  ,noA 

^CAP. 


1ve« 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
^  I     Quis  zndimtaj.eueniumfuiun  contingemii  Longh  anteqaa 
veniret, 

2  Ex  tuc  prxdixi.  i.inuenietis  pcr  dicia  prophetarum,qub  d  ego 
folustaUapr^dixl,qftijumfoljs  Deus  fdnins :  &ideo  confequcn- 
ter  inducuntur  omnes  generaliter  adcultum  vmusveriDei,  ctm 
diiitur. 

3  Conucrtimini  ijjabhantes  in omnibus  finibus  terrg, 

4  In  mcmctiplb.  Hoc  diciturad  ojiendendum  certitudinem  iU 
lius  quod  denuiiciutur.ynde  adhuc  [ubditur, 

C  5     Non  reucrtciur.  incajfum,fed  imptebitur.  Et  quidfit  illud 
f^bdit  14  r. 

6  Quia  mihi  CwtMzhiim.peradorationem  latri£,cHius  (ignti 
exterius eji genuumfi;x.o,vt  di&um  fuit pienius  Eflher. ^,a,Et  iu 
rabit omnis lingua.ljia  nuncfunt  adimpleta,  quiaper  orbem  ctffa- 

uit 


t-it  idololatria,&  ab  omnibus  colitur  vnus  Deus^Ucet  vario  mod»  i 
Clmfiianis.lud^is,  Saracenis,  &alijs,Mio  modo  potefi  inttUigi 
defolis  Clmfiianis^quia  de  omnibus  Centibus  &  linguis  aliqui  cre- 
duntin  Chrifium,ipfumvenerantestanquam  verum  Deum,&ad» 
huc  plures  credent  circa  finem  mundi,Ex  diBisconcluditur, 

7  Ergo  in  domino  dicent./.por«£r««r  dicere. 

8  Mc£e  funt  iuftitig  .  quia  prmcipes  mundi pro-magna  parte 
fubmiferunt  colla  iugoChrijii,&  ol^ediunt  eius  vicario  fummo  pon 
tifict.  Et  adhuc  plures  venient  ad  fidem  in  poJierum,vt  di£ium  tfit 
ideo  f^blitur. 

9  Adcumvenknt.de  fuisprifiiniserroribus.  ^  E 

10  Omnesqui  repugnantei.per  infidelitatem feumalS.  vita,-, 

1 1  In  domino  iuftificabitur  .  Semen  Ifrael  dicitur  hic  omnis 
fidelis,qui  tmitatur  fidem  ipftus  Ifraelis,qui  de  aduentu  Chrijtip.o 
phetauit  Gen^a^g.prout  dihum  (fl  capituloprxcedent'!. 

ii  CAP. 


f  M  0  l{  ^  L  1   T  E  t{, 

ftum.Licet.n.idololatriapro  maioripartecclTauerit  pcr 
praedicationcm  Euangelij  tnadhuc  dicunturcffcaliqui 
habitantcsin  partcaquilonari,quinominantur  Lintca- 


n;, 


ri),& adorant pro  Dco  dici primum  viuens  quod  occur 
rcriteisin  manerquorumdij  non  poftuntannuciarefu- 
tura,ficutannunciatDeusvcrus.  Ideo fubditur  in  pcrfo- 
na  c[\is.Conuertminiadme,&falui  eritis. 

tJHOK^- 


A  D  D  I  T  I  O.    L 


Incap.^^.vbidiciturinpoflilla  Afllmilaui  tc. 

ybi  translatio  nofira  /^6«.  Afiimilaui  te.  in  Hebr.habetur, 
Cognominaui  tC  &  ejifenfis.quia  nonfolum  Deus  nomen  Cy- 
ri  reuiUuit  longe  ante  tempus  fuum  ,  fed  etiam  cognomen,  vocans 
eumpaliortm,vt  fu.^l.d.qui  duo  CyrOjPaftor  mcus,  &c. 

A  D  D  I  T  I  O    II. 

In  eo.cvhl  dicitur  in  pofiil.  Et  hoc  efl,quod  dicitur.Kornte  cq. 

Hoc  quod  diiitur. Roratc  CZ.  valde  extorte  exponitur  de  natt- 

uitate  iyri,inqua  nibit  nouieuenitpr<eter  illud  quod  in  aeteris  1)0 

winum  natiuiiatibuscontingit,  Illud.n.quodnarratur  dccanicula 

eum  nutrient  feu  lu3ante,quodvidetur  ineo  fingulariter  contigiffe 

nonpcriinet  adtius  natiuitatem ,  fcdadeius  educationem,  &  ideo 

qubd  hic  dicitur. Koiztc  caeli  dcfuper,(5cc.  de  nullo  planepotefl 

mtelligi  adliteram,nifi  de  Chrijii  conceptionr,  quem  rorante  Spiri- 

tufando  Bcata  yirgo  germinauit.  T^ec  etiam  quod fequitur. Et  iu- 

ftuia  oriatur  fimul. potefi dici  de ortu  Cyri,inquo  nuUa efi  iujii 

tia  orta,  f^nde  Imc  autoritas  nullo  modo  efl  applicabilis  nift  ad  or~ 

Imnuir    •   """  ^^*"'^'''  ^  '^^°  "''  "'""f '/"^'  ««'f/''»  in  diuinis  officijsfolu  ad 

contra  myiu  '■'''''""  '/•'f''l»rpropofitum,q,proprih  continuatur  ad  immcdiat^fe- 

xmin  Chrifti  1'*"*tia..Adquodfiiendum,cpcontra  myfierium  Chrifli duplex  im 

q.ir  &quo-  pi^Z^t^iio  furrtxit.Vrima,f.per  corporatemperfecutionem,  inccepit 

tuj.lM.         ab  Hcrode  votente  Chrifium  occidere ,  neperderet  regnum  ludxa, 

Seiutda  efi  perftcutiofpir'itualis,qux  inccepit  a  Vl>arifxis  doarina 

Chrtfii  tmpugnantibusj.vegando  eius  diuinitatem,ftmiliter  &  mx 

tris  virgimtatcm.  Vnde  ptophtta  in  hoc  loco  alludens  ifiis  duabus 

tnipugnationib.  Circa prima  dicit.  Vx  qui  coniradicit  fadori 

luo ,  quod  proprie  exponitur  de  Hmde ,  quiaudim  natiuitatcm 

CbnfU 


Chrifii  miraculose  magis  oflenfam,  &  orefuo  corifitcKS  fe  adoratu- 
rum  Chrifium ,  temerarie  nixus  tfi  contradicere  diuin<e ordinatiori 
per  occi[ionem  puerorum,&  iMcfuit  prima  perfecutio  Chrifii  ccr- 
poratis .  De  perfccutione  autem  fpirituali  dr.  "Vx  qui  dicit  pa  ■  ^^ 
tri,  quidgcneras?&  mulieriquidparturis  ?  quoddenutat 
impugnationem  ludxorum  feu  hxrtticorum  contra  dupticcm  nati- 
uitatem  Chnfiijciticet  aternam  &  temporaiem  .  In  hoc  enim  q:iod 
di.Vx  quid  dicit  patri  quid  'rencTAshtiteiiigitur  ille  quipatri 
omnipotenti dicit ,  Quid  gcncrm.J.xqualcm  tibifitium  ^  &efi 
error  ntgantium  generationem  aternam  in  diuinis .  In  hocautcta 
quod feqititur .  Et  mulicri  quid  parruris  ^  intelligitur  ille qui 
ncgat  natiuitatem  Chrifii  temporaler»  fmffc  fmejemine  v'iril:.  ra 
lis  enim  dic'itmulieri,f.Martx,quidparturis<f.fihominem  non  co- 
gnoui(ii,q,d.J}oc  nullo  modopoffet  efie.Etpatet,q,  cxpofitio  horum 
verfuum  pr^diHa  magis  propria  efi  literatis ,  quam  allia  qux  de 
.Afiyage  &  fomno  eius  loquitur, 

KEVLIC.A,  In  cap.  4  5 .  Burg.  ftngularittr  mouctur  contra 
Toliil.ipfum  capitulum  exponcntem  multum  di^'inii(:,  dicens  ^  in 
eo  quxdam  dicuutur  tantum  de  Cyro  ,  in  quibus  non  gnit  figuram 
Chrifiitficut  cum  dicitur  .  T^on  cognouifii  me ,  5,  fine  abfurditate 
Chrifio  nonpotcfi  appticari.Queda  autem  dicuntur  de  Chrifio  tan- 
tum ,  qufdam  de  vtroque,  principaliter  tamen  de  Chrilio  tanquam 
fer  Cyrtm  figurato,  &ftc  exponit  itlum  paffum.^KoiZtC  cxii  dc 
fupcr,&c.i>«/  nihilabfurditatis  efiinvtratf,  expofitione.Bnrgen, 
autem  dicif.Jed  nihil prcbat,qHod dlCyro exponi  nonpofji t .  Uuod 
auteminqiiit,eccleCta  vtitur  illo  paf]u  in  diuino  officio.  Si  illa  ratio 
t>aleret:Vfalmus  Dominc  probafti,  inofficiodiuino  afjumi  non 
deberet,quide  DauidabomnibusexpotiiturtanquamHgura,  C^fiC  j 
de  qumpluribus  alijs  locis  TJtdmorum  &  Sacne  Scrtptur^.  ! 


35>i 


Ifaix  Cap.XLVI. 


39^ 


f  A'ias  opcra. 


ciere 


a  ^^Colentium  vcl  idoloium 
h 


f  corum  in  captiuitatem  ibi.  Audite  me  domus  Iacobj& 


a  f  Fectsicliquiarutn- 
h 


g 


CAP.  XLVI. 

„  ig§J  OnfraBiii    efl 

a  KK«  carione  Ge 
''"'"*  tium  fubijcitur  de- 

ftrudJio  idolorum.  a 

b    7<!/'oNaboeft  t> 
,       aurUjNaboeftido-  c 

Jum.Sedhicmagis 

inrcrpretatio  nomi  " 

nisoperatur.  Dici- 

tur.n.prophetiavel 

diuinatio;  Etnota 

cumdixit.Co/idflw 

ffl  Bel  &  ^diech.Qb 

tritus  eft  Nabo.  de  ^ 

fpecieadgenustra- 

fiuit  fignificans  qS 

poft  afcefionem  do 

jnini  per  prcdica- 

tioncm  Apoftolo- 

rum ,  idola  deftru- 
g  (fla  funt:  &  prophe- 

tiada:monum,&di 

uinatio  magorQ  ad 

nihilii  deuenerunt. 

C    Cortritus  eji  Djj^o. 

4«     Procopius.  Al- 

luditlfaiasadhifto 

riam  quscaptaar-  ' 

ca&adidolum  in- 

troduaa   cccidiflc 

ipfum&  cotritum 

fuiflTedoceat. 

*  Idem.Placetno- 

nullis  Deum  qux  . 

fuafunt,  manercse 

per,  indicare :  qux 

autem  idolorfi  fal- 

fa  omnia  exiftere  > 
rj&  in  nihilum  abirc  .  Eft  enim  idem  perpetuo  Dcus 
reiufque  nunquam,  vd  fcntentia ,  vel  natura  immu- 

tatur. 

d    BeflijSt&  iumenm.Benias  n.  &  iumenta  adorabant,& 

regio 


C  A  P.     XLVI. 


•  TSaturnus  primum  idolum  Babyloniorum. 
inde  ad  alias  Gentes  translatum.in  tanta  ve 
nciationc  habitum  eli,  vi  eti<im  tilios  fuos  ci 
immol^frnt.    b^Piophetia  vel  dininaii-^. 

t  Onfraaus  elt  Bel ,  contritus  eft  Na- 

al^Dcorum  b  f  Adoianda.nonhominibus. 
Homo  enim  cum  in  honoieeirct,non  intelle- 
xit.&c.  Et.ilibi.Simile$iIlisfiitqni  fjciiii  -a. 

bo:  t  fada  fiint  (imulacra  eorijm  be- 


ij 


rcgioeorQ  plerifqi  D 
oppidis  ex  beflijs  &     luuenaiu 
iumentis  qusado-  ^**"-  Q"-''» 
rabant  nomina  im  ^'«^"'^"^Ae. 

pofuir.vt.f.Leona-  lacra  wlUt. 

1  ta  a  Leone ,  &  alia 

2  huiufmodi. 
C     tt  ariima  eorum  . 

3  Non  cp  fimulacra 
pTPondnsmeiaiii.            habcant  auima,  fcd 

ftijs  &  iumentis .  Oncra  veftragraui  4    metaphorice,&  ani 

iTOneiofa,fimulacia  funtfcihcettantum.  J       ma  &  membra,ea- 

bfPortantiumfacerdofm.     c«  Defecerunt  lcilicet  inaduentu  Chiilli.  d  TOmnino.  tUm  TCrUm  diCUn^ 

pondcre  vfcjj  ad  lallitudincm  t  contabucrunt  ct  contrita  (,    quz  &  fenfu  &  mc' 

aiideo.  Tse.  bris  carcnt,  vti /WoM  t  ^«MerHnt 

IantIimul.Nonpotuerunttlaluareportantem,6canima  +    &rita  m  munib.lin'-'!^'^»'»"»^^^ 

^  '-  ■'"  7    s^^.Vdeftfenfus^'""-^'"*- 

8    gjcrroridololatriae 

P    grauiffimum  onus 

lo  Getibus  fuerit,  qu5 

cultores    fuos  de- 

preflitadterram,& 

faluareanimasnon 

fiotuit,  quasdiabo-  » 
o  &  damonibus 
fubiugauit. 
f  Donius  Jacob  .1^5 
dicit  lacob  ferui 
meieledimeicum 
adicftione  honoris 
fed  fimpliciter:&  al  ^  extrjlitlf. 
loquitur  tanquam 
carnales  &  rcceden 


TDxmonum.     b  ffio  precio  mcialli  ptimo  captioaniur. 
cfludaic  Beniamii.     ^Ptopinquitats  catnisacfanguinis. 


bTD<c«B  ttibuuia.quz  lam  abdai.'>sin  Allyrios. 

cTEtiam  peccantes.     dTMifeiicordi». 

omnc  refiduu  domus  ifrael .  Qui  portamini  a  meo  vtero, 

TNon  qucd  ineffabilis  maieilas  inembra  habeat.lea  p.:i  mcmbra  noflxa,  atieAus  eius  difcimus. 
afEgredientcsde  Agypco.     b  TClementia  quali  a  matrice.     cTVeftram. 
d  TCreator  omnium  fui  p^iicie  creaturat.    TS"""'  9"'  '^'^'  Moyfi:  Ego  lum  qui  fum. 

qui  geftamini  a  mca  vulua .  Vfq;  ad  fene«flim  cgo  ip{e,& 

a  TVeftros.finemfcilicet  mundi     b  «iVos.     TFioiegam  vos.     TDonec 
t'  plcditudo  Gentium  inttauetitjfietuncvosquoqueinttetis: 

cfVos.  dTExpeftabo. 

vfque  ad  cand<;  cgo  portabo .  Ego  feci,8^cgo  feram :  cgo 

si  tonuc'.''  fueritis.     b  i  Quia  hzc  omnia  lcci  vobis. 


tl 


portabo,&  faluabo.  tCui  aflimilaftis  mc,&  ada:quaftis,&<;^i2 

a  TA<' Idolafacienda.     bTQuaniuiscaium  ,  quamuis  ahfcondiium. 

coparaftis,mc.8<ffcciftis  fimilem  ?  Qui  t  confertis  auru dc  1 3 


a  TVtfciJtis quanium quifque obtuleiit. 


b  f  Piecio. 


facculo,5(;^rgetuminftatcraponderatis,conduccntcsau  14  tesamandatis  fuis. 

Qui  geftamini  tan- 
15  quam  fcEtus  concc 
ptus  pcr  defertum 
vfqj  ad  terram  pro- 
miffionis.Diu.npa  , 
tienter  eos  cxpe^tauit :  &  in  tcrra  prcmiffionis ,  &  poft 

Eaffionem  per  ^i.annos. 
C«i «///»»(/.  In  cos  pra:cipue  inuchitur.qui  tpe  Achaz,& 
Ezcidola coluerunt in  anguIisplatearuinhortis,inlu  B 
cis  fuper  domos.  ^  Memcn- 


a  fCuius eii facetcnoo fieii.     l>TF'AoDeo.    cTOmnes.      d  TDcum  talem, 

e  nQuia  pet  fe  moueri  non  poteft. 

rifice  vtfaciat  Deum,etproadunt&adorant,Portat  illum 

aTSiceidotes.  b  Tfcfitus. 

in  humcrisgeftates,  &  ponetes  in  loco  fuo.  &  ftabit,  ac  dc 


ICOLAVSDE    LYRA. 

Onfraftus  cft.To/Z  liberatoris  prtjignationem],  hie 
tonftquinter  propheta  dewmciat  hofiiumJ.Babylonio 
rum  dcjlrudionem .  Et  diuiditur  tn  duas  partes,quta 
primo  denuciatur  deflruBio  idololatri^,  &populiJc- 
iudo  ceffatio  regni.c  .jeq.Trima  in  trts,quia  primo  di 
Ba  denruBio  denunciatur,fecudd  populus  ad  cultum  tatri^e  reuoca 
tur,ihi.A{iditC  mctcrtid  Uberatio  eipromittituryibi.  Recorda 
Xnini.Circa  primum  prxmittitur  idolorum  deJlruBio,cum  dicttur, 
1  Confradus  cft  Bcl.alias  conflatus,quod  cratprincipaU  iiO' 
lum  Eahyliworum,  '7  iiquitur  de  futuroper  modum  pr^teriti. 
a  Contrkus c({N3bO'./tliudidolumminusprincipale.Dicunt 
tamen  aliqm,quod  ^abo  non  efi  nomtnpropriumfed  appellatiuu: 
&  ftgnat  prophetiaftue  diuinationc,&  fic  eflfenfus.Cofra&o  idolo 
mmine  Eel,cotrita  efl  prophetia  feu  diuinatio,  quam  facerdotesBeli 
fin^ebant.  I^cl  quia  djimones  in  idolis  aliquando  dahant  refponfa, 
i  Fafta  funt  fimulacra  corum  beftijs  &  iumentis.  i.fimi' 
lii  eis,quiacarentia  intetleBu.  Confequeter  denunciatur  deflruBio 
idololatrantium.Circa  qmd  fcienditm,tp  Sacerdotes  idolorumqux- 
rtrttes  fugert  de  Babylone,quando  captafuitper  Cyrum,fecumpor- 
tahmtidola:&ficpropterpondus  a  veloci  curfufuerunt  impediti: 
&ftc  cum  idolis  capti  (S  deHrucii,&  hoc  eli  quod  dicitur. 

MOli^i-lTEt^. 

1  ConfraHus  efl  Bel^ui  dcuorator  interpretaturiidco  per 
ipfum  gulofus  &  ebriofus  fignatur,&  fic  in  corpore  & 
animafragitur:quia  ficut diciturEccl.ji.d.  Sanitas  eH ani 
l"*  &  corpori  fobnus  potus.  Et  pcr  oppofitum  exccffus  in  ci 
Dis&potibuseftinfirmitascorporis&animae. 

2  Contritus  efi  T^abo.qm  intcrpretatur  fuperueniens.pp 
quod  fignat  fuperbum ,  qui  fupergredi  vult  oem  alium, 
&  fic  cotcritutm  mente;  quia  non  pot  ad  hocattingcrc. 
5  f-^iitfuntftm'4lac>-aeorum.Syma\3iCti  Gaftrimargi  funt 
imaginationesde  cibis  &  potib.&  fimulacra  fupcrbi.sut 
imaginationesde  excellentijs  indcbitis,  &  honoribus, 
qua:  confringuntur,nam  a  Dcograuiter  puniuntur. 

4  OneuytflragrmpotUtre/Jc.  hoc dcpcccatorib.in quo- 


4  Oncraveftragrauijrfo/a. 

5  Graui  pondere  vfqj  a.d,Scc.yosacurfu  impedientia. 

6  Contabuerunt  &  contrita  funt  fimul./.  vna  vobifcum. 

7  Anima  eorum.f.facerdotum  &  idololatrarum. 

8  In  captiuitatcm  ibit.  Quia  aliqui  eorumfuerunt  capti  viui, 
&  in  captiuitatem  dedudi, 

9  AuditcmedomusIacob.H/c  confequenter  reuocat  populH 
ludiC  ad  verum  cultum,quia  multifuerunt  idololatr£  ante  captiui- 
tatem  Babylonicam,vtpatet  ^.I\eg,in pluribus  locis.Et  ex  hocpro 
babile  videtur ,  quodmulti  eorum  quifucrunt  du&i  in  Babylonem, 
fcquebantur  Rabyloniorumidololatriam .  Et  ad  reuocandum  eum 
primb  oflenditur  affccl^ts  Deiad  ipfum,cum  dicitur  inperfona  Dei: 
Audite  mcdomus  hcob.Sequitur. 

10  Qui  portamini,&C.i.?  afficior  ad vos,ficut  materadfiliot 

1 1  Vfq;  ad  fenedam.i.i/?<J»j  affeBionem  ego  continuabo,  Con 
fequenter  rewcat  populumab  idolulatria,dicens. 

1 2  Cui  affimilaftis  me.  fabricando  vobis idola:ideo  fubditiir. 
I  j  Qaiconfertls.^.rf.^«'^»w«ii  diligitis  aurum  ftcut  auari,'amc 
ita  fuiftis  ad  idololatriam  proni,qu6d  ibi  pofuiHis  aurum  vefirum, 
1 4  Conducen  tes  aurificem.  Et  conlequenter  ofiendit  idoLoru 
impotentiam,dicens. 

i  j  Portant  illum  in  humcris./^ro/^ff r  quod  in  fine  coc'uditur, 
4«  Reditc. 

rum  pcrfona  dr.Sap.J.b.  Lafiatifnmus  in  via  iniquitatiSy  &c. 
Vj>n  potuerurit  faluareporiantem .(.  in  vita  prxfcnti ,  quia 
magis  accelerant  mortcm. 

9  ./tudiie  mr  domus  /acot.i.fupplantatores  vicioru  &  coti 
templatores  diuinorum,  qui  per  lacob  &  Ifrael  fignanc. 
1 2  Cui  afJimdaHis  wr .Hic  incrcpantur  homines  mali,qui 
non  folum  xquant  hoiem  mortalem  Deo,  fed  5t  prxpo 
nunt  magis  timenres offenfam  mali  principis  vcl  praela- 
ti,quam  offcnfam  Dei:  propter  quod  cis  dicitur  in  perfo 
na  Dci.Cw/  affi  nilaftis. c[.d.  in  hocfeciftis  peffime. 
I }  Quiconfcrttt.\([i  funt  mediatores  fimonije.vtper  mu- 
nera  heant  fibi  fauorabile  prxlatu,qui  non  fit  nifi  idolu 
ficut  dicitur  Z.ach.  1 1  .d.  O  paStor  &  iunlum  retinqueris  grege. 
I  j  Vjrtant  illm ,  cxcufando  fuos  dcfcvl  us  ne  dcponaac* 
Tom.-f.  N    -t 


3P3        GIoforcl.&NicoIaiJeLyra         394 


a  1T?T  fe.   f  Pcdes  habcm,  fc  non  ambulabunr      b  f  CuItor«. 

^  n 


t 


t  roborate 


£t  loan.  FilieliitKjuitynouiffimahora  tfi,  i.I 

c    Confilium.  rcdimcndi  mundum  pcr  fninm,quafi,con  D 
filium  raeum  ftatumm nunc dico ,  vtcum  videritiscfFc 
diim,  fciatisnuilumcflcDcum  nifiquifuturacogno- 
uit,&  ficri  pra:ccpit. 

f  Vocans  ab  arirte, 
Aucm  fecund5  He- 
brxos  Cyrum  regc 
Pcrfarum,velDariri 
rcgcm  Medoru,qui 
citiffime  ab  orientc 
aduolauerunt,&co 
traBabylonios  volii 
...-^—^  ^  •  ^      _  5     tatem  domini  im- 

cordamini  prioris  fcculi,quonia  ego  lum  Deus,8c  non  elt  4    pleucrunt .  Nos  ve- 

_  .  ,  .       .  _..        .,  .U..U -.^:.^ — /1.  .-r._.:         rius  referimus  hsc 


loco  fuonon  mducbitur .  Scd&cum  clamauerimadeu, 

a  tA>"<--shabent,8c  nonaudicnt.  lOidololsirx. 

nonaudietjdctribulationcnonialuabit  eos.  Mementotc  I 

a  l^fiidiiium.    b  ^lnfidt  ChiUlipsniitnces.     ^Nefubitus  idololatria:  vostuibo{ubuettat. 

c^Naturalis  legis  &  fctiptz. 


^  a    Mmtntote  ifiud .  Quia  vos  gcnui .  &  v  fq;  ad  fencftam 
A  portaui. deferitc idola  quas fcciftis,& ad  vnius Dcicul- 
tumrcuertimini. 

b    .//rfcor.intellcftum.quiquafi  beftijc  vixiftis.fimula- 
cra  vcncrantcs,  vt  furiou  in  ligna  &  lapides  impingctcs. 
Inthl-rs.    4«     Auguflinus. 
Rcditepreuaricato 
rcsadcor,quoitis* 
quocurrictis?rcdi- 
tcd  vi)svcftris,&re 
ditc  ad  mc  ga  cgo 
fum  via  &  veruas,  b  iftud,&  tconfundaminirrcditeprxuaricatoresadcor.Rc  ^ 

qUOCUrritis?n6fo-         aTQ.u«bonafeceiimvobis,txQuotduxivo«detetra  A.gypti.     b  1  Ab  init  omundi.     ^Nonalius.    ^ 
lumaDeOfcdaVO  u.     ^         ..  ctyrrus.quianiadedi^d5Etn^dMm.^nufaaj.    j 

bis  fugitis.reditc  ad 

cor  fcrutamini  fpi 

ritumvcftrum,rc-  c 

colitc  annos  actcr- 

nos,inucnitcmifc-  d 

ricordiam  Deicir-  e 

ca  vos,  attcditc  opc  f 

ra  mifcricordi?  ci'. 

*    Procopius.Prx 

B  di(^a  Babylonis  vl- 

tionc  llraelitas  rc- 

creat  Deus,  qui  no 

odio  fcd  falutts  a- 

morc  prouocatus : 

adlfraelirarum  pe      i    ,    .j,  ,  i         -i-   ^   n.-      •  h,i-   •     n 

nas  acccflit  non  ali  g  lud.  Audite  meduro  corde,qui  ioge  eitis  a  lulticia.  rropc 

afFaciam,    b  fMittam  filiomfcilicctin  uiundum.    cfAie.    dfFilius,quia  faluum  ticlet 


bfMunai:vel  Abtaham  cuidielumen:  .infcmi- 
ne  tuo  benedicentur  orrnrs  Gertes. 
h 


a  ^Q^^afcilicct. 

vltra  Deus,nec  cfl  fimilis  mei,annuncians  ab  exordio  no 

a  fFilij  aduentum:  Elcftionem  apoftolorum:  Vocationem  Gentium 

uiirunu,&  ab  initio  qux  nondumfada  funt,dices:Confi 


dfln  filio. 
d^ 


tiufiuiiit 


a»!Miplcii)m      b  »'dut.  c  1  Hominisfaluatio 

lium  mcum  llabir,ctomnisvoIuntasmcafiet.Vocans  ab  7 

a  Tludza  enim  (in  qua  natus  ell  ab  orionte  eft.     b  cChtiftum.     Vnde  lob:  Semitam  ignoia- 
uii  auis.        cfldeH.    df  Muado  quilongeacatlo.    c  f  Filium  in  quo  inihi  complacui: 

Vocaui  aH  ciluminafcaifione.  o 

oricntcf  auem,  etdc  terralonginqua  virum  f  voluntatis 

a  fFct  piopheias  deaduentu  filij.dereacinptionemundi.     b  fln  filio. 

r  «iConfilium.     dfSecuBdumhumanitaiem.     efSerundum  volnntatem  meam. 

mearjEt  locuius  fiim  &  adducam  illud  crcaui,&fracia  m  il  ^ 

a  «'"lonius  Iacob,8c  refiduum  domus  Ilrael' 


b  fChriOo.quiomnesiuIlificat. 
bi" 


tcr  quamadampu 
tandum  vcl  vrcn- 
dum  mcdici. 
C     .Annmcians .  Pcr 
prophetas,  vtcum 


c«Ate 

populum  fiium  n  peccatis  corum. 
-^  '  t\  — 


lO 
II 
12 


fccuufticiam  meam,&  non  cldngabitur,  6^falus  mea  no 

s  f  In  ludxa  in  qua  natuii  cft.  b  f  Filium.vnde  ;  Videiunt  oculi  meifa.tuum.  f  Idem 


^  »3 


ad  Chriftum  ,  qui 
quafi    cto   volatu 
luafide  perApofto 
lostantum  mundu 
impleuit,  vnd.e  Ba- 
\zzm,  OmturjtiUiex 
lacob.  Et  zWhlOriens  ^"' 
nomen  eius .  Etquem  mJ„ 
magi  ab  orientc  ve-  g 
nietesadoraucrunt. 
g     Duro  corde  .  Qui  Ad. 

lemper  rcfiftitis  ve-  tcon 
ritati  ;  primo  pro- 
phctis,tandcm  &  fi-  J*-* 

lO. 

1    Dabo  in  Sion.l.xx. 


14  falutare  ,  &  Ifraeli 


mo'rabitur.baboin  Sionfaiute^m&tinlfraelgloiiamca.  J^  glonammeam,fi. 


16  lium,fcilicet  qui  di  xjj, 
prcdicla  impleuero  pcr  diuinationem.i.  prop^etam  pr^-      cit .  Non  qujero  gloriam  meam .  Et  pater  in  me  manens 
^   diccnterafutaraprobcmdiuinitatcmmcam.                     ipfefa.opera  In  Sion.quiain  Iud3Eanatus,paflus.  Vcl, 
rCor.  lo.Jc.  j     ^{omlfmum  .  \os  fumus  in  quosjinesj^culorunt  dcuenerunt,       per  Sion  fignificat  ecclcfiam  in  fpcculatione  pofitam.  j 

f>  £t  alibi.^f  vhi  venu  olenitudo  tempms  mifit  Deus filtum  fuum,  p   ' 


Cal.4.a. 


NICOLAVSDELYRA. 
■*  I  B.cditepixiizncitorcs.i.idolorum  fabricatoi'es,& cultores. 

2  Ad  Cor.co^itando,Q,  in  idolis  nihil  numinis  fit  feu  virtutis. 

3  Rccordamini  prioris.Hic  denuciatur libcratio  populi-.primh 
tami  ofieditur  Dei  potttia  ad  hoc  a^end^cTi  dicitur,  Recordami- 
ni  prioris  fcculi.  i.creatoris  mudi,q  ame  creatus  efl,  io  fubditur. 

4  Quoniam  ego  fum  Deus  Coliis.creator,&  ideo pojfum  pO' 
fulum  meum  liberare,& liberationem  pr^dicerejdeofubditur, 

j  Annuciansab  exordionouifttmum.J.(jBre<j»a»ij?f>-«<i« 
nunciaui  principium  rei&terminii/icutpaiet  Gc».i  5.  rbiftmul 
denunciat  ^brah£  defcenfum  lacob  &  filiorum  eius  in  ^egyptTtf 
&  affliaionem  eorum  ibidem  &  liberationem.Et  eode  modo  ifai^, 
reuelauit  futuvam  captiuitaiem  populiper  T^ahucbodonofor,  &  U 
herationem  per  Cyrum.Et  3,  iftHdfit  certum,oflenditur  confequen- 
ter  cum  dicitur. 

6  Confilium  meum  Rzhit.de  liberationepopuU  per  Cyrum. 

7  Vocansaboriente  auem.  idefl,  Cyrumadmodum  auit 


velociter  vtntttrum. 

8  Virum  voluntatis.i.mc«rorm  mea  voluntatis. 

9  Crcdiai.i  creandum  difpoft^i, 

ip  Et  faciam  illud.  voluntas  mea  non potcfi  impediri.  Et  ad  hu~ 
ius  con{ideyationem  excitat  ludicorum  attentionem  di. 

1 1  Audite  me  duro  COrde.r.^Mi  habetis  durum  cor .  Tropter 
iy«orfrfuj>rfomi»w£xo.32.c.Ccrno,qucdpopulusifleduraj 
ccruicis  fit- 

1 2  Prope  f eci .  i.fiendam  difpcfui. 

15  lu fticiamiJM  B.ibylonioru  difirtSione,&  vefira  liberatione, 

14  DaboinSionfaluteni.  re<edificandoibitemplumad  nomi 
«ismei  cultimy^-cr  (juem  cultores  confiquuntur  fuhtem. 

15  Et  in  Ifracl./»c  efl  in  Hibr.  &  in  libris  correBis,i.  in  populo 
imitantefidemeius. 

16  Gloriam  nieam.  Quodfuit  impletum  imperfeRc  in  liberatio 
nefa£laper  Cyrum ,  cjt  perfe^h  inliberationcfaHa  per  Chriftttm^ 
dequa  efl  principahs  inieutio  huius  cavituti,  vtdiHtmtfl. 


CM  0  \U  L  I  T  E  n^. 

Sed  &  cum  clamauerim. pro  aliqua  tribulatione  ecdefi^. 

2ion  tfttii/enr.i.remediuadhibere  non  potcrit  neqj  fciet. 

Mtmentote. vcrc  p^nitcndo  de  promotione  talis  prelati. 
j  f^cordaminipriorisfeculi  .i.  tcpcris  ecclcfix  primitiuc, 
in  qua  non  promouebant  nifi  digni  ronc  vitae  &  fcietie 
qui  pcrlonam  Dci  vere  reprxfentabant:  ideo  fequitur. 


4  Quoniam  ego  fum  Deus  &  non.  annucians  pcr  bonos  pr» 
latos  voluntatcm  mcam. 

7  Vocansab  onthteauc.i.  bonum  contempIatiuum,vtab 
orientc  contemplationis  deicendat  ad  ecclie  regimen  55 
populi  neccfiitatcm:  &  fic  folebat  fieri.vt  patet  de  beato 
Greg.S.Martino,&  multis  alijs.Etga  tales,ccci'?  funt  vti 
Ies,ideo  {\xhdil:Dabo in  Sionfalu  e,&  m  Ifrael glotiam rneam. 


CAP.  XLVII. 
y^TTX  Efcendefede,  &c. 

^  L^  Quiaocscrca- 
*  tur^Dci  fumus.Nec  a 
iuxta  harrcticos,  na 
tura  Babylonis  da- 


C  A  P.     XLVII. 


a^Inuehitur  iBBabylonem&Chaldato».     tO  Babylon  dclfolio  fcgni.  l 

bfVtcaptiua.    clStetilisabonpopcre.     d  I^PIcbs-Babylonis. 

^rinn  (pAp  iii 


Dlnifio 


NICOLAVS  DE  LYRA: — 

C  A  P.    XLVII. 
^  TXEfcendc .  Hic  confequenter  dcjcribitur  deieBio  Babylonioru 
1  h^  quantum  ad  ceffationi  regni.Et  diuiditur  in  tres  partes  qma 
ptimdponitur  huiuftnodi  ceffatio  ,fecundQ  fubditur  huiuspana  ro 
- ihi: 


nabilis:vclobluxu 
ri3&ornatiipotcn 
tiffim?vrbis,qu?ia 

Vfr?,.A.C.A«;"''Th""'  -r"'"c"'/i'rdX'i'  V'''"Tj'"""'  *    fenex&vicinaocca 
Llccnde  lcdem  puliScrc  uirgo  filiaBabylon,rede  m  j    an virgunculam  fc 

&  puellam  iadat. 

iW.IratUS.Cf  tcrtid  exduditur  eius  eualio,ibi:Sl2t.  cum  incantX 
Circa  primum  dicit  Dcfcende.de  dignitate  regni.  -^ 

2     Scde  iny)\x\uctc.tanquam  vitis  &  abietia, 
5     Virgo  nlia  Babylon.'.  ciuitas  Babilonis ,  &  dicitur  virgo, 
quia  alias  nonfuerat  viotatafiue  captaabaduerfarijs. 

•J<  Non 


MOB^ULITEV,, 
f  I  Defccndefedeinpuh,ere.?iMz  Babylon.qu^COnfufiointcr 
prctatur ;  idcopcr  filiam  Babylonis  perfona  peccatrix,q 
eft  dignaconfufione  fignificatur  ficut  i.Rcg.ia.b.df.^jr 


«cr... 


mortis  eflviriUeyi.di^rwxs  morte.igitur  tali  pcccatrici  pcrfo 
nae  dicitur.Dc/cende.dcfublimitatc  fuperbix. 
a    sede  in  puiuere.  per  iugem  meditationera  mortis  tuaf, 
quia  puluis  cs ,  &  in  puiuerem  reucrteris. 


f' 


395 


Ifaix  Cap.XLVlI. 


S96 


S  *    Procopius  Regnoperfonam  tribuens,filia  Babylo- 
A  nis  &  virginemrmagnitudine  virium,taquamc|;  ipfoeta 

tis  flore  tumidam  &  elatam  appellauit ,  quam  e fublimi 

dcfcenderc  imperat.  Nonnulli  nlias  Babylonis  aut  etiam 

niulieresvoluitintelligi,quasamoediscaptas,inferuitu- 

I  j '^-         ,-  1  a  tVtanciIIa,qiiianoneft  fo.        b  f  Dignitasregni.  c  irQuiaa  Chaldaris  condita. 

!    "^"k  fixui^ife'  *  terrauion  eft  folii^m  fili^  Chald?orum,quia  ulrra  non  uo 

.     ,     o      j    '•»•       -  a  toelicjtajdeliciisatriiicnf.bicy^i  pauloanteirgina.c  5^0c.)rtiiia:hL.ielt  enimopuscaptiuorum. 

I   ISfarfam^ta"  ^  cabensmollis&tencra.  ToIIemollm,  &^molefannam 

♦"     A    monfl-riitnr  a  f  DomiiiistuismaeJis&  petlis  vifloribus.  b  flVtmuliet  videiris. 

*       Denudatturpitudinem  mam,di{coopeiithum(;ium,re 

a  LibidiBi  viiloium.  b  1  »'el  vt  tranfcas  flumina  eundo in  captiuitaicra  cTTygtiiu,Euti;t»'n,Chobar. 

iHoftibus. 

Uelatcrurajtranfiflumina^.Reuelabif^ignominia  tua,&:  ui 

a  ^Mifeiiacajitiuitatis.   b  flEx  te.  T  Vindicabo  cnimpopulummeum  quemopprerifti  ,li  cnim 


j     Moraliter.Grego 

jtu  nus-Defcen.&i.  Hoc 

loco  humana  mes, 

"*  virgo  non  incorru- 

I    pta(v«arbjtror)dici 


Sed  Chaldforum  filia  mollis  &  tcncra  no  vocatur, quia  D 
mens  prauis  defidcrijs  deditajhuiusf^culiiaborirelin- 
quiturvt  foris  mundovelutancilla  fcruiar,quia  intus 
Deum  nequaquam  vt  filia  amat.-vnde  &  molam  tollcrc 
&  farinam  molcre  perhibetur .  Mola  in  gyro  ducitur,6c 

farina    profcrtur. 

1  Vnaqu^queautem 

2  huius  mundi  adio 

3  molaeft,quedura 

4  multascurasconge 

5  rit,humanasmetes 

6  quafi  in  gyrum  ver  tplmtarape 

7  tit,  atqueexfefari- 
nas  proijcit.quia  fe- 
dudo  corde  femg 
minutiffimas  co^ii 


prxcepi  vt  affligeres.nontamen  vtopprimctes  omnino. 

•  n 


tur,fcd  infoecunda.  ^  dcbitur  opprobrium  tuum.  Vltionem  capiam,&  t  non  re  8    tationcsgignit.No-  ^  nonoccur 
""'""'       ""  ' "  nunquamveroqui  is  tibi  11 -; 


EtquiaBabylonco 
fufio  interpretatur, 
rcftcinfeciida  mes 
filia  Babylonis  vo- 
Bcatur,  quasineoy 
ncquaquam  bona 
opcragerminat  (da 
nuUo  ordinc  rcftae 


a  ^A  fetu.tutecaptiuiiatis.  ^^Vox  populi.f  oft  Ixx.  annos  dccjptiuitaicieJeuntis 

b  f  Hominum  &  angelorum. 

ftct  mihi  homo  .   Rcdcmptor  nofter  dominus  exerci- 

a  l'!^!»    fEft.     b  ^03  dicit Santliefto-ejquoniamegofaaftus.cf Ptstonfufionene  videatis. 

tuum ,  nomcn  illius  fandus  Ilrael .  Sedct  tace  &  intra  in 

a  TPra;  contiillone  lucem  ferrenon  fuftinens  bTQuiacon(lr'iftaaCha!da;is.  f  Sicutante. 

tencbrls  filia  Chaldxorum  ,,quia  non  uocaberis  ultra 

a  I^Aegyptioium,  Afvii  jium  5c  alioium.  TQii,ia.  «ludios. 

vTt?"conip'onituO     domina  regndrum .  Iratus  iiim  fuper  populum  mcum : 
quafi  matre  confu- 


9  qetus  alicuius  mo-  homo. 

10  menti  creditur:  po- 

11  fitus    in    qualibet 

"  adionedenudatur.  l""""*' 

Ij    Denud.  turpi.   Inani 

14  quippe  miniflratio  ^ 

15  ne  operis  turpido 
i6  denudatur,dum  vi- 

is  abiedaq;  mcns 


fionc  generatur.  Sin  autcmvirgononinfoecundadici-  in  adionisoftentatione  cognofcitur  ^qu^  quietaprius 
tur,fed corrupta,poftquam  ftatum  falutis perdidit,  ad  c6  magna  putabatur.Humerum  mens difcooperit,qfi  opys 
fufionisfua:  cumuluappellatur,qdfuir,de(cede;  In  alto  fuumquod  ignorabatur  oftendit.  Crusrcuelat,  qiiqui- 
quippe  humanusalusftat,  qfi  fupernis  retributionib  in-  bufdam  defiderioriS  paflib.  lucris  mundi  inhiat,mani^c- 
'*■"  hiat-.Sed  abhoc  ftatu dcfcedit.cu turpitcrtvTft»  fefe dcflue  ftat.Flumina et  tranfit:qii adiones  huius  feculi  que  qu<? 
tibmudidefiderijsfubijcitcuimoxbene  zdd\t\irsed£  in 
/)«/.Defcendcns.n.in  pulucre  rcfidctquia  ccleftia  dcfcrci 
terreniscogitationib.  afperfus  in  infimis  vilefcit .  Sede  m 
mra.quia  de  coelefti  couerfatione  noluifti  te  erigcre:fub 
temetipfointerrenisproftratus  humiliarc.Vndc  necefla 
ri6fubditur:.N(j«  eli IoUh  filif  Chaldxomm.  Chaldxi:feroces 
interpretantur.valde  aut  feroces  funt  qui  voluptates  pro 
prias  fequcntes,nec  fuis  motib.parccre  fciunt.  Scd  filia  fe 

rocium  folium  non  habct ,  quia  mcnsqucc  ad  amorcm 

mundicx  prauisdefideri/snafcitur,atqi  eifdcm  obfcu- 

ratur:in  eo  quod  fe  terrenis  defiderijs  fubijcit,fcdeamit- 

tit;  &  quafi  a  ludicis  fui  feflionc  repcllitur,  qui  per  extc- 
C  riorescocupifcentias  vagatur:(Sc  fgpe  iufto  iudicio  in  fua 

ipfevoluntatcrelinquitur  &fubeaqu5anxicappctitla- 

Doriofa  mundi  miniftcrium  relaxantur.  Q^ia  vltra  non  vo. 

ml.&  tf.Conftat  nimirum,quia  tcncr^  fili^  fu^  parcntcs 

parcunt.nec  durisatq;  feruilib.opcrib.hancaffligunt.OT- 

potens  crgo  Dcus  quafi  tencram  filiam  vo^t,  qti  dileda 

cuiufq;  alam  a  laboriofis  hui*  mudi  fcruitijs  rcuocat,nc 

du  ab  cxtet  iorib.  afficit,ab  intcrnis  defidcrijs  obdurctur. 


qnactionesnuiusiecuii  quequ<;> 
tidieadterminumdefluuntjindcfinenter  appctit,dumqi 
alias  reliqt,alias  fequif.  quafi  dc  flumine  ad  flume  traiir. 
a    Ho»  vocaberis  mollis.  MetaphOrice.Solent  regine  mol- 
les  en*e&  dclicatc ,  nec  feipfas  ferentcs  pre  teneritudine. 
fubhacfpeciealloquitur  Babylon. 
b    Farinam.vd  coitum  pr^be  M^dis  &  Perfis,qui  in  hoc 
feruentiflimi  funt.Sccundum  hocdicun  t  Ucitxu  g?  Phi 
lifth^i  Samfonem  erutis  oculis  molcrccocciunt,  idcft  c,„r .. -., 
cum  mulicnbus  fuis coire,  vtex eo  fulcipercnt  hommes  aus  m«leic. 
magnz&  inuincibilisftaturx. 

c    Et  non  refiHet .  ficut  Moyfcs  Dco  volcnti  delere  filios 
Ifrael.  Significat  autem  angcium  Babyloni pr^pofitum: 
qul  CUm  alijs  ait:  Cur  auibus  Babylonem,&  non  efijanata.         Exo.  j», 
d    S^erff.Scrmoad  Babylonemrefertur,&quafiquonda^"c.j/A, 
regina.modoancillam  alloquitur.  Scde  humilis  &  vilis: 
Tace  vttriftisconfiderans  miferiam  tuani. 
c    /Mr«f/Mrw.  Caufam  rcdditquareChaldxositaafflixc  ' 

rit.nc  fine  caufa  fcciflTe  videretur  qui  nihil  finc  caufa  opc 
ratur,&  vt  cognofcant  Chald^i,  quia  non  in  viribus  fuis 
fupcraucrunt  populumDei.  ^  subno 


vj 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
1  Non  eft  folium./.»'f^n»  thronus. 
1  Fili^ChaLi.  Babylonis,(jueeratMetropolisinChaldfa. 
3  Quia  vltrxi.reginafeu  domina,quefolent  ejje  delicat^,[edmtl 
gis  leruitHti  fubie^a.iofubditur.  4  Tollc  quod  e(i  officiu  anciUje. 

5  Denuda./n Hebrp habetur,dcnud3.\i^ztur:im tuz.i.orna 
mentum  c.ipitis,(fUod  dcfcendit  vfque  ad  hurneros:  ideo  fubditur. 

6  Difcooperi.Pei'  ifi"  deftgnatur  applicatio  ad  opus feruile.Cum 
tnim  anctU^  adtaliafe  appluat,tales  cooperturas  amouent.  Et  ea- 
dern  lententia  >mportatur ptr  litera  commune cum  dicitur:Yyct\\X' 
dZyinQ.quia  ornamentiablatio  efl  qufdam  turpitudinis  denudatio. 

7  Reucla,&C.'/.^.''»  captiuitatem  duceris  peditaHdo,&  fic  opor 
tebit  te  eleuare  velies,&  difcooperire  partes  inferiores  adtranfeun 
dum  aquas  &  fiumina. 


8  Vltionem  capiam.  de  malii  tuis. 

9  Rcdemp.no. PrjMf  locutusefl propheta inperfona domini,vuc 
loquhur  in  propria  perfona  diies^K.cd.no.de  ^egypto  et  Babylone.  c 

10  Dominus,&C.  ideti,angelortm. 

1 1  Nomcn .  Et  fic  eH  in  Hebrxeo,ita  qubd  nomen  domini  hic  dici 
tur  dominus  exercituum,i.angelurum. 

12  SmiXusl(rZcl.i'fancii/icansJjrael.  15   ScdctiCCtanquam 
confufa.Et  rcdtt  hicpropheta  ad  loqutndum  in  perfona  domiui. 

14  Et  intra.  Quia  multi  de  Babylonijs  in  captiuitate  dudifuerunt 

&  incarcerati  tn  locis  tenebrofis.i^  Iratus  fum.H/c  confcquvter  q^^^^  q^^^ 

ponitur  di£lf  punitionis  ratio,  que  tnplex  efl .  Trima  accipnur  cx  ^j^i  punici 

crhdeiitate  quam  Babylonij  excrcuerunt  in  populum  regni  lud£,& 

hoc efi  quod  diciiurin  perfona  domiai: Iratus  fum.  deprxtirito, 

\6  S\lipct^o^n\uvnn\c\xm.proptereiuspeccatum.      1  Con_ 


M  0   H,  jl  L  1  T  E  !{_. 
1    "Hpn  efl  folium.uhl  fcilicet  in  coelis, 
j  3    ^uia  y/rra.i.nondebcs  vacare  carnalib.  deHcijs,fcd  au- 
ftcritatib.  poenitentix  pro  peccatis  comiflis.  iofubditur. 

4  Tvdc  molam..  idclt  contcrerc  carne. 

5  Denuda.turpi. pccczti  fpirtualis  per  vcram  confeflione. 

6  Di/cooperi.  abijcicndo  a  te  pcccati  farcinam. 

7  %He/acr«>-rt.  confitcndo  peccatacamalia. 

t    rrtfn/if/xmwa.carnisillcccbrasdimittcndo. 

t    ^utlabitur .  in  foro  confcienti?  Saccrdoti ,  nc  mani- 

feftcturiniudiciofinali. 

^    yuioumcapiam.  perpocnitcnti^poenam. 

t    E'  non  nfifltt.  Nam  vtens  ratione  non  renuit  poena  p§ 

nitentie,fcd  magisacccptat  fatisfacicns  diuin?  iuftitiae. 

I3    Seuc  Tace.  pcr  vcram  humiliationcm. 

i-f    tt  intra.  pcccatorum  luorum. 

t  Tion 


t    T^on  vocabins.  {.  non  quxras  ultra  pcr  fuperb  am  clc- 

uari,fedmagishumiliari .  Aliter  poteftdici  fic.  Inhoc 

enimcad  literam  pr^nunciatur  dcftrudio  Babylonio- 

rum  propter  tria .  Prinm  eft  quia  viftoria  de  lud^is  ha- 

bita,  vfi  fucrutnimis  crudclircr&dure,partimocciden- 

do,&  partimcaptiuando.  Secundum,quia  vfi  funt  ea  ni 

misfuperbe :  attribuentcseam  totalitcr  virtuti  propri^. 

Tertium,quia  ad  habcndum  ipfam  ufi  fuerunt  diuina- 

tronib.fuperftitiofis.  Perhocautcm  moraliterdoccntuc 

bellatores,ut  vidorijshabitis  vtantur  temperatc.f.cu  mo 

deraminemifericordi^,&<pvtanturhumilitcr.f.^ttribuc 

do  vidoriam  virtuti  diuin? .  tcrtio  caucndo  ne  in  talib. 

vtantur  aliqua  (uperftitiofaobferuatione,ne  ficut  B.iby- 

lonij  tradantur  confufibilitermanib.  inimicprum  fuo- 

rum  ,&  ficprimo  temporalitcr ,  &  poft^ternalitcrcon- 

fundantur. 

t  MOK-^' 


397 

A 


Glof.  ord.  &NicoIaI  de  Ly  ra         398 


c  f  Scillcet  vt 


t  fKte  coinamiairi  permiC.    b  f^fd. 

flageMwfs,  nnn  vt  oeadtrrs. 

Cotaminaui  h^reditatem  meam ,  ct  dedi  eos  ^ 


a  TNjilmj  niireit.ir«. 


f  manam 


infmanu  tua.Non  poTuifti  cis  mifcricordias.  ^ 

a  TEtiatnqui  iirf-randubac  holjl.     b  'Crudclit.15 

Super  {enem  aggraualli  iugum  tuu  valde  ,  &  ^ 

a  1  Suprtbia.  ,  b  fSertni.i  fKn.ibo.  > 

dixifti:Infcmpiternum  crodomina.  Non  po  j 


b  tln  prut^ccis.  ^ 
cuiiamus  idueff«- 
p 


fuifti  h?*c  ftipcr  cor  tuum,  ncque  recordata  es 

tHeco|t»nttuiura.  a  fVenturimali    «rldeo.  bTPMdienda. 

c  TDtlitijsatfluen»      , 

ttiM.  nouiflimi  t  tui . Et nunc audi h?  c  dcUcata  6c^ 

■  cNii  niccue  (. 

habitans  cdnfidenter,qua:  dicis  in  cOrde  tuo: 

a  fDoniiiuniiindi.  b  If^niregnet. 

cgo  fum,  &c  non  cft  prxter  mc  amplius.Non 

a  TSin* '"-'■      b  ^(^iaSem-^r  etitfluireenri  e«  1  1  •  lErgo. 

fedebo  vidua,&  ignorabo  ftcrilitatc.  Vcnient 

_  ^  . .  >  t-  •  •/       tibihazcduofubitoin 

irructcCyro  &Dario. 
Non.n.  metuebar  vt  a 


t  utegrt 

B 

t  flUledicotG 


a  ^Popu^^iruin.  quafi  fi  iorum. 

dicuna,  ttcriliras8cui  7 

.-  'Regis.  ° 

duitas.  t  Vniuerfa  vc-  9 

a  T*  m- At  pro|hetispridirt.'. 

ncrunt  fuper  te ,  pio- 


10 


11 


Moedis  &  Perfis  (  qui  il- 
liuscoparationcnullius 
crat  fortitudinis,  &  ipfi 
fubiedi^poflet  fuperari. 

a  ^Non  folum  ptopierctedulitatein 
&  fuperbiam  tuam.  b  f  Quia  fcilicet  lo  roagis &  in  maleficijs  tui» 
H  corum  confiliiseorSdit 

ptcr  multitudmem  t  maieficorumtuorum, 

a  tQl'ia  meDiienics  ,  te  fempft  regnaturam, 
duian  ic  fupcib.im  ficitbant. 

8C  proptcr  duritiam  incantatorum  tuorum 

t  rortuudioc.  ^         ^  ,  fRegnandi.  b  rln  confili»  maleficorum  •noium. 

vehcmeLcm .  Et  fiduciam  habuifti  in  malicia 

a  1Q.ui  cotrigat  ea  qua:  facio. 

b  lAtioliiinai;'.  atufpires. 

tler.4#.e.    tua,6^dixifti:Non  eft  qui  uideat  mctSapien  J^ 

a  rDiuinntio,  aiiifumafpeifti '.  TQuoci  peius.      ' 

rcbeiiare  fe  "^  ^^^  STrcicntia  tua  lixc  t  dcccpit  me.  Et  di- 

•  '  a  ^Domina  mnndi. 

xifti  in  corde  tuo:  Egd  fum,6cpraster  me  non  '4- 

b  Tiefciesomnj.ExinCpc         n     I  l^<=^"^'^"- 

rato  vcnict  calamitas,      eft  aitera.Venictiupcr  ^J 
ncc  a  Magis  ncc  diuinis  *  tR^^  bntio  m.ii  q«od  fecifti. 

prjedi-  b  tcmalu,5incicics,or- 


a  clnitirm  b  cMali.  eT'irueiit  mali:         pr.xdi£la  ,  dcfpcdum.n.  D 

tum  eius :  &  irruct  lu-      &  fubieftum  populum 
per  tc  calamitas ,  qua      nontmicbant. 

a  5  A  reexpclkri'. 

non  poreris  expiare .  Venict  fupcr  tc  miferla 

a  ^Modo  Tll^nia.  bTCc 'ra  Cyrum  V  Daiium    c   1 1n  quibusconti  i  s. 

^^  rcpente  quam  nefcis.Sta  cum  incantatoribus 
tuis,  &:cammultitudinc  malcficoiutuoru , 

d  I^Muit  >fti'd  ".  ii^A  'nincip  o  tc^ni.e-itum  confiUocuoftadilponis. 

17  in  quibus  laborafti  ab  adolcfcentia  tua,  Ii  for 

j  o  1  ^  Pei  ci.s. 

1 9  tc  quid  profint  tibi ,  aut  fi  pofTis  ficri  fortior: 

.    <-Kt(i.  b  1Qu,ibus  prius  111  .'us  f,"ntes  lupciafti   «jlrrn  ir. 

•f  Dcfecifti  in  multitudinc  confiliorum  tuoru. 

f  A  Afttologi. 

loStcnt&falucntte  au-  c  c  ^i^gnres  f.^;/.AaroIo- 

1 .        •  si,  qui  pcr  nclias  arbitra 

gurcs  ccli,qui  contem      fi,rola  rcgi.Q,d.  Quarc 

plabantur  fydera,  8<_   nonpronidcrum  ola  ti 

Kipputabantmcnfes ,      ^'^-  Hi  vulgoappcllatur 
rr  »      niatematici ,  qui curlu 

vt  ex  eis  annunciarcnt 


21 


a  Quzdoniinus  cogiiauit  lupctte. 
b^flliis  tacentibuspropheta  ventura 
annuncnt. 

ventura  tibi .  Ecce  fa- 


22 


aftrorfi  rcs  mundanas 
putant  rcgi.vii.-^6  oiien  j^ 
te  venemnt  Ma^i  djctntis: 
y.idimusjiellam  cius  in  orie 
rf.Vcl,a  varicinio  Balaa 
prouocati,qui  ait :  Orie-  Nu 
d  lurjiellaexlacob. 

d     FalVfumquaftflipula,   £ 

fff.  Ixx.  Habcscarbones 
ignis,  fedebis  fupcr  cos, 
hicrunt  tibiin  adiuto- 
riu.  Quafi,  Gazareni  Sc 
Magi  pcr  crrore  ducunt 
tc  ad  (upcrbia.Incendiii 
aut  Babylonis,  per  fup- 
plicia  vocat  ad  piitiam. 
«^  Cap. 

a  fvt  poflintexcutetetenebras,fed  vndeconfumantur.  b  f^ic  deeft  lumea 
vrrac fapicntiz tibi.  c  clButla. 

24  fedcant  ad  cum.t  Sic  £z€ti funt  tibi  in  quibuf ^g 

a  fMajji.  flncantatoresf  i  incndacia  tibi    -  identrs.  giy,, 

25  cunquclaboraueras.Ncgociatorcs  tui  ab  ado  «i 

a  1A  principio  regni.  b  ^Te  feduccntes.  c  tiDiueifa  fefta. 

i6  lefcentia  ttua,vnufquifque  ia.  via  fua  crraue^  ^  * 

a  fFxCis.  b  fAmiferii     , 

27  runt:ndncftquifaluette. 


a  f  Impotentcs,  tefiftere. 

d:i  funt  quafi  ftipula : 

a  fCiuitatis,  vcltrfbulntionis. 
b  fVobilrum. 

ignis  combuflitillos. 

.   lEtiam.  bfVifm. 

Ndn  libcrabunt  aiam 
2  j 

iuam  dcmanuflamx: 

af  Diuina  fapietia,quapoi1int,^uidrre 
&euaicre,  Scftigi"!  eiroris  expellete. 

no  funt  prun?  quibus 
caIefiant,nccfocus,  vt 


cw. 


Tertia  rauo. 


#  NICOLAVS    DE    LYRA. 

Q  r  Contaminaui,  &c.  ideH contaminanptmifi  lernfalem & 
templuma  Babylonifs  ingredientibus  &  juccendentibus  vtrumque 
^.f{e^.vU.b. 

2     Non  pofulfti  cis.  crudeliter  rttns  vlHoria  a me  tibi  data. 
j    Super  fcncm  aggra.  cuipropter  ^taiem  omnts  debent  com 
SeeunJa  r»-  p^ti. 

4     Et  dm.Hic pomtw fecunda  ratio,q><te  acctpitnr  ex  SahyloniO' 
fumluperbii,(um  dicitur^Et  di\[(\[.pr£  nimia  elatione. 
y    lnfempiternum,&c.  (i/jorttwye^norMiM. 

6  Non  pofuifti,&c.  fcUictt  quod  in  ntomvto  deijccre  te poffum 
a  di^mtatc  &  cnntidentia  tua,&  patet  litera  vfqueibi;  VertJent 
tibi  hic  duo  fubito:  &  qwxftnt  tllafv.bditur. 

7  Stcrilitas.  idtfl,  carentia  prolis  per  intcrfeHionem  habitan- 
tium  in  te. 

8  Et  viduitas.  i.  carcntia  domlnif. 

p  Vn iucrfa.  llic  ponitur  tertia  ratio,  <ju^.  accipitnr  ex  malefico 
rum  multiplicaiione,cum  (/ic/«tt)';  Vniuerfa  vcnerunt.  Et  dicun 
tur  maltficiyfiti  vtuntur  inuocationibus  dxmonum. 

10  Et  propter  duritiam.  qui  deludunt fcnfus  humanos. 

11  Et  nduciam  habuifti.&C.  in  ipfa  perfeuerando  abjque  tl- 
Ptore.  Cuius  ratio  fubditur. 

12  Et  dixifti,&C.  Ille  enim  error  erat  tunc  in  Eahylone fcilicet 
quod  dtutiia  prouidentia  ad  aHus  humanos  fe  non  extendat ;  &flc 
tolUtmr  timor  domini. 

1 1  Sapicntia  tu  a ,  &c.  iEt  hene  dicitur,tua,quia  non  erat  vefa 
fcientia  ntc  fapientia,fed  deceptio. 

14  Prxtcr  mc,  &C  fimilis  in  poteliate  &  dignitate. 

15  Vciiiet  fupcrtc  V[id\nm,Si(.c.&ideononpotnistibiproui 
dere.In  Hebrteohabetur:Et  nefciesrcquircreipfim.hocc(l,noproiu 
debis,&fic  remedium  qujtrere  non  poteris.Cttterapatentex  diHis. 
x6  Sta  cum  incantatoribus,tuis.&c.HJc  confequeter  exclu- 
ditur  ditUe  pxn*  tuafto:  Et  hanc  excludendo  pontt  tria,per  qu£  re- 

^num 


gnum  Eahylonis  confidebat  manere  in  fuapotentia,  Trimum  e  at 
rnultitudo incantatorum  &  maleficiorum  pcr  qnotHm  artes  &  ope 
ra  credcbant  fe poffe  fcire  occulta  &  futura:&  ftc  cauere pericu.a: 
hoc  autem excluditur  cum  dicitur;  Sta  cum  incantatorib.  tuis 
&  CLim  multitudine  malefico.^/wd/^»  dicatper  eos  non  Habit. 

17  In  quibuslaborafti,&c. /;cic  eHaprincipio,exquoBiby- 
lonfuitfu'da'a :  vnde&'h{i.cromatitiaC€ptafuitin  Cbaldfa. 

18  Si  forte  quid  profint  tibi.  eorum  fiientia ,  quafi  diceret, 
non  prodtril. 

19  Aut  fi  poflis  fieri  fortior.  te muniendo  contrafuturaperi' 
cula  tibi  per  eos  pr£nuncta:a :  quaft  diceret  non  quia  te  prxmuntre 
non  pnterunt:ideo  fubditur ,Defecifli  in,&c. 

20  Stent,&c.H/c  excluditurfecitndum,de  quo confidebant,f.fcien 
tia  ajirologorum  &  diuinortim,  ad priccognitionem  futurorum  hoc 
excltidit  dicens:  Stcnt  &faluent,  &C./.  diuinantcs  defuturisper 
motnm  cali,q.d.nihil poterunt  indicare  tibi:  ideo  fubditur, 

21  Eccefadi  {\int,6<c.>.materiaadincendiumparata. 

2  2  Ignis  combuffit  cos.  quia perierunt  in  incendio  Babyloni- 
C£  ciuitatis, 

2  j  Non  funt  ptunx.i.  ille  ignis  non  crit  ad  recreationetn  ficut 
illeqttijit  incarnino  hvemCyfed  ad  exterminationem. 

24  S\cfa^3i(nntt[b[.idefldatacombuHioni. 

25  Negociatores  tui.  Hic  excluditur  tertium  de  quo  confidebat 
Babylontj,f.multttudo  &  potentia  mercatorum,quibus  abundahat  il 
lud  regnum,  qui  difcurrebantad  diiierfas  partes  per  mare&perjcr 
ram ,  &  inde  diuiiias  multas  apportabant  ad  muniendum  regntim 
Babylonicum.Explorabant et  coditiones  aliaru  Ge>itium,quodmul 
tum  facieb.n  ad fl.tbiliendum  regnu  fuum:  hac  igitur  txdudttur  >m 
dicJfMi-.Negocia.  &  c.i.  quos  habere  confucuiHi  a  fuiia.nione  tuJ. 

26  Vnufquifquci.  in  itinenbus  fuis  &  operibus  &  ideo  ex  Ju- 
pradiHis  concluditttr. 

27  Non  cft  qui  faluet  tcf.  in  omnibus  illis  pcr  quns  confiiehas 
fatuari&  [tabiUrt^  vtpatetperexduflonemeorum  expr<ediBi\ 

*  Cap. 


I 


Se(i»; 

I 


liiim. 


39J 


Ifai^  Cap.XLVlII. 


CA^.  XLVIir. 

'a    \  Fditt hac  .Confuem- 

/i  j\  tudo  cft  vt  quando 

agiturdecarnahlfracljfjtn 

plicitcr  &   fine  nominis 

adicdione  lacob  vel  Ifracl 

dicatur ,  ficut  in  hoc  loco , 

vbi  eos  alloquitur,  qui  no- 

hiine  tcnus  lacob  vel  Ifra- 

•  clappellantur. 

b     itde  aquh  luda.  ludx  fa- 

cit  mctioiiem ,  quia  dcccm 

tribubus  captiuatis,  luda 

&  Beniamin  &  Izuita:  in 

tcrrapromiff.mancbat  & 


c  A  p. 


XLVIII. 


35»^ 


»  Quid  dicamiAc  fi  dicat.qui  Bjby'oni  przdixi 
recedeeft  iinplcri;  vosautem  audiieaitcntiat 
quz  fum  di^urus. 

Vdite  hxc   dornus   la— 
cob,  qui  vocamininomi- 

a  TSolo.  INonlscob.non  llracl,  quinonha- 

betis  opus  nominis. 

f  luda  8c  Beniainin  &  Lcui. 

b  T.SeminCjcarnefcilicci  nonfid'. 


Trlora  miraculaS.q  u  s  feci  D 
in  medio  eoru  ex  quo  ab 
Acgypto  cxicrut:  &  immi- 
ncntc  captiuitate  a  Nabu- 
chodonofor.Nunc  aQt  an- 
tcquam  captiucnturprjedi 
circorum  Uberationem,(5c 
Chald.-Eorum  vaftatione: 


»ir     }    o     i        b    T    1  vnderepente.f.quaiventu-. 

ne  llraci ,  &  de  aquis  luda  ,    ra  pr.Tdico,  operatus  fum. 

a^iNonin  honoteindonvni/fdincnnfitmationemveftrimenaatij  quiaidola  ^      PrOCOoiuS         Oftcndit 

adoratis.quorumabominaiionepracepiumeft,  vtiureturprrnomeT  (lomini.  _  vyvwp  uj  .      v^i.is.iiuij. 

cxims,quiiuratisinnomincdomini,6rDei  ^  ^f^mde  fe  ante  non  ad 
,r  1  I  ••  ijjv.^a^^  oftcntationcmfedvtihtate 
Urael  recordamini,non  in  ueritate  neque       futurapricdicere,  partim 

,  lionice.  a  f  Sicur  iaftant.  b  ^A  iTufalem  lerofoliinitx.  QUidcm  Ut  rCrUm  CUetUm 

Rcgem  dcluda  habebant.  d  in  iuftltia.  Dc  ciuitate  enim  fanda  uocati  y     idoiisnon  afcribant,par-- 

C      tC  DU  Ijrael .  Topulus  hk  .i  »P.ot<:aor-m.         «iFundati  .  .       -  .         . 

lalitjs  me  bovorat ,  cor  autcm     funrjS^fupcr  Dcum  ifrael  t  conftabiliti  funt, 

eorum  looge  eji  a  me.  a  lCn  usnosfaliccueftesfumus.  b  TEft.        c  TAntiqua 

*   Procopius .  Quemad-  c  dominusexerciiuumnomcneius.  Pridraex 


1 

6 


modum  falfo  Ifraehtae  vo- 
cabaniur,qui  nominibui 
hiscrantindigni :  fic  cum 
iurarcnt  Deique  Ifrael  rc- 
"^  cordarcntur ,  labijs  ipfum 
'  honorabant ,  qui  cordc  ab 
codemfemotierant.  f 

d     Deciui'attenimjcHcla.\c 
fidicatiHabitatorcsIcrufa-  g 
lcm  vos  cfreiaclatis,&  do- 
miniSabaoth  habcrepriui 
lcgium,cum  caflfa  vobis,  la 
cob,Ifrael,  &  fanftai  vrbis, 
&  Dei  omnipotentis  aflit- 
matisvocabula. 
e     Vriora  extunc.  Przdixi 
Babylonios  (upcrandos,  & 
rcpcnte  faciam  quod  mina 
tusfum  :  vt  vcnerintquae 
prsdidia  funt,  fcias  nec  for 
tuitonccdcoiumiuorum  h 
nutu  accidiffe. 


a  i'Ex  quocirpi  l.-'0'iic(inira  Babylonem.Onus  Babyto.&c.TPtophetis. 

tuncannuncilui,&exoremeo  exierunt,& 

a  TChaldxotumfubiirrfio,  velira  teuetllo 


ti  m  vcro  vt  de  futuris  edo- 

ftirefipifcerent. 

f     Xetuus fernus.HmcSxt-  ^lnnm 

phanus :  dura  ceruue  &  incir-  Aa.ir.f. 

cuncifi  cor. 

g     Frons  tua  4;retf  .vndc  Ezc- 

chxA:  Omnis  quippe  ctomus  if- 

auditafeciea:repecetoperatus{um&  ucnc-  lo  raiiattritafronteei}^&i.'^t\t'^zei^.jh,  • 

a  TQu3"  r'o  'lii  i  letuaioqui^  bTineriduius.  xcmlz^-.lProns muUetis  merciri  p"^'***  ^* 

runt.  Sduienimquiadiirusestu^&ncruus  "  cnfaaaefltibi,no!ui,eru.      ^ 

a  rtrreuocab.l.sfupeibia.  ■  b  irinuetecunda.  ^       Et  COnJeruatt  funt  ,Q.\^Cl 

fcrrcusceruixma,&fronstuat2Erca.   Prx-  '*  dicat.Plurimaannunciam- 

a  lFuiut3tibiO(Bat>yloni.  bTEx  quocoepi  loquicontra  Babylonem,pet 
,  prophetas  ne  for  d.ido.  mec  &cc. 

dixi  tibi  cx  tunc,  antequam  uenirent  indi- 

f  a  TVt  Cvrus  &  Datiusdc  Babylonijs  mevindicarent. 

Cauitibi,  ncforte  dicci^Es:  idola  mca  fccc- 
runt  hxc,  &  fcuJptilia  mea,  &  conflatilia 

a  T'ftrropheia$complenda.  b  tlmplet». 

mandauerunt  ifta .    Qua:  audifti  uide  om- 

a  TFilijs  veltiis  qu*  ventutaerant  fupet  Babylonem  ,  fcd  celaftis  veiitatem.        ^ 

nia.   Vos  a.ie„,  non  annunciiftis  .  Audi-  J*  P^.^^STpirc;™^ 

i8  abfconditum  nominatur , 
intellexit. 

^  Vropter 


rus  cram,  fcd  quia  non  re- 
cordarisquac  dico,  quac  di» 
durus  eram  referuo. 
4«  Procopius .  Si^d  qus- 
i|  runt  nonnulli  quomodo 
fe  noua  fecifle  aflcrat,cu  m 
doccnte  Ecclcfiaflc,  nibil  no- 

14  uum  fub  cceio  fit .  Ghrifli  igt- 

1 5  tur  myftcrium  ,  longe  ca 


aTUemiferfs  Babytoni|s  «"No  qaoddc  Aegyf.fduxeiim.huiufjiodi.  b^A  nie. 

ta  fcci  tibi  ndua  cx  tunc,  6c  t  conferuata 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.     XLVIII. 

AVditC  hxcVoHquam  IJatas  prophtta  denunciauh  Bihylo 
niorum  dtfiru^ionem,hic  confequenterdenftnciat  popuit  lu- 
d£  ltberationem,qui  captiuusa  Babylonijs  tenebatur ;  Et  diuiditur 
in  duaspartts:  quiapritnb  excitat  audientium  inttUtciurr,  fecundo 
profequiturpropofitum,ibi:Vriora.Circaprimum  recolit  duo de qui 
bus gloriabantur,&  quxdibebant  eos  monere  ai  bonum.Vrimum 
«•  efi,nobiluatis  ortus,quje  debet  mouere  ad  bonum .-  vnde  dicit  Boe- 
'  tius,^  .ie  confol.<p  in  nobilitate  generis  iftud  cfl  optimum :  quia  per 
hocrfl  impofita  ipfis  nihilibus  quitdam  necejjitas  ne  a  maiorum 
fmumprobitate  degcnerent,&  quantum  ad  bocdicit. 

1  Audite  hxc.i.qui  defcendiflis  a  tanto  patriarcha,&  ab  ea  vo 
catieiiisftliflffael. 

2  Et  de  aquis,& c.i.de  tribu  nobHiorifiUorum  Ifrael:  quia  erat 
ngia.  Secunda  efl,JanBitatis  cultus,quia  foli  lud^i  dicebantur  prte 
alijs  cultores  Dei,&  qudium  ad  hoc  dicit.  3  Qui  iu.qnafi  adeiuf 
reuerentiam  homines  enim per  maiorem  fui  iurant,  Heb.  6.  c.  Sed 
quiareuereiitia  debila  non  efl  inillicitoiurarnento,fed  magis  irrC' 
uerentia^ideo  adremouendum  ecrumfalfamgloriamfubdit. 

4    Non  in  UC. Et  fl':  eos  notat  de  iuramentofalo,quodcaretve-' 

ntate,  &  de  iuramento  iniquo,qiiod caret  iuflitia, 

J     Dc  ciuitate ,  &C.  i.lerujalem  ad  cultum  Dei  ele^a. 

^     Vocati  Cunt.i.denominati  ciues,de  quo  ftmiliter gloriabatur. 

7  Et  fupcr  Dcum.^«M  Ifgem  eiusferuare  promiferunt.&  hoc 
etiam  dehrbat  eos  mouere  ad  bonum. 

8  Priora.Hic  exeqtitur  propofltu.f.de  populi liberatione.  Circa 
quam  primo  ponitur  iibcrantis  conditio,fecund6  fuhditur  ipfa  libc- 

M0P^.ALITE1{. 
t  Audite  hxc.  In  hocc.  fccundum  fenfiim  litcralcm  de- 
lcribiturduplcx  libcratio.  Primaefllibcratio  Iiidaioru 
a  captiiiitate  Babylonica.qux  fuit  hHa  pcr  Cyru.Sccun- 
da  eft  liberatio  fidclium  olum  a fcruitute  dgmonis, quae 
iactaeftperChriflum.Prima  vcrofuitfigura  fccuda^& 
ifta  fccundaquK  cfl  libcratio  adxmonis  (cruitutc  figura 
cil  tcrtisliberationis.f  acorruptiAnc  prxlentis  mifcriae: 
quaeritinfuturarcfurredione:Sicut.n.caquxfucrunt 
in  ve.teft.figuraucruntea  quae  funt  in  nouoini  quod  di 
Citur  I.Cor.io.c.  omnum tiguraconttngibjint illis:iicciqnx 
fiunt  in  ccdefia  miliiantc,  luo  modo  figurat  &  repncfcn 

tant 


t 


ratio,iOi.(J,on'^rcg2mini.C6ditio  aiit  tiberantis  tft,^  Jit  fciens  & 
fotrns  ad  hoc-.O'  ideo  primo  oHenditur  tpftus  Deifcientia,& feiu- 
do  ipftus  potentia,ibi:  Audi mc.  Vrima in duas.quiaprimb  Dei 
fcientia  oftenditur,jecundd  qu^dam  obieHio  foluitur,ibif^tO.  no. 
tncum.Ctrcaprimum  fcienium.^  Deifcientiaoftcndiiur  duplici- 
ter,  vno  modo  excerta  reuelatione contingentium  futurorum,  alio 
tnodo  ex  occultatione  eorum,Jecundum pomtur,  ihi.  Audita  fcci. 
Circaprimum  dicitur  inperfona domini:J?noricxtunc.ideft  an  f 
tequam  fierent. 

p  Annunciiui.ficut  paiet,Gen.i^  .d.vbi  denunciauit  ./ibrah<« 
peregrinationemfeminisfuifuturam  in  .Aegyptum:  &  inde  reditn 
ram  quartageneratione:  &  ftcut denunciauit,ita poflea  ineffcHum 
produxit,ideofubditur.  i  Rcpentc,&C.  Et  caufa  huius  reuela 
tionis  &  conftmilium  fubditur.  1 1  Sciui  enim,  Scc.fad  creden 
dum  veritatem  &  pronus  ad  idololatrix  falfitatem.ideo. 
11  VrxAixi.fcilicetlongifaBum. 
1  j     Nc  forte  diccres.  Ii  eueniffent  abfque  mea  denunciatione» 

1 4  Ou2  audifti./^er  me  rettelata. 

15  Vide  omnilL.  ficut  pr^dixi  adimpleta  &  ftcpotes  fcire,quod 
cgo  fct  &  non  idola. 

16  Vos  aute.fei^  ego  qui  h^c  remlaui  .Ahrahe  et  alijs  prophetis, 

1 7  Audita  {cci.Hic  oflenditur  propofttum  ex  aitquorum  occul- 
tatione.  Siiut  enim  Deus  aliqna  reuetauit  luixis  antequam  fierent, 
ne  idolis  eorum  adfcriberentur,  vt  di^um  e(l:ita  atiqua  non  reuela 
uit  eis,ne  pr^cognitio  idolis  adjcriberttur  :  (^  hocefi  qitoddicitur: 
Audi  ti.fc.&CC.i.Jntcquam  ficrent,vt  didum  ifl  parte  pneceden- 
tr.fSrfic  continuatfe  ad  praicedcntia. 

ig     Etconferuatafunt./.iora(jp«d»wet<i«tttw.    *  Quae 

tantea  qux  funt  in  ecclcfia  triunphante.  Vnde  dicit  Ha 
go  de  fando  Vidtorc :  Supernsmatrisgaudia  rcprefcn- 
tatccclcfia.Inecclcfiavcro  triumphantenuUacftfigura, 
fcd  ola  funtibi  claraabfquc  a;nigmatc.idco  dc  ciuuate 
ccelcftldicitur  Apo.il. /B,tte»2p/M>»»o/»  vidi  in  ea:dominus.n. 
omnipotens  templumcfl  etus .  Igitur  prima  libcratio  myftice 
cxponitur  de  fccunda:&  io  ficut  Cyrus  prima  libcratio- 
Hcm  fecit,  &  pcr  nuncios  &  litcras  in  fuo  imperio  publi 
cauit.vthabctur  i.Efdrsi.  fic  Chriftusquifccundamli- 
bcrationcai  fccit,  cam  in  orbe  pcr  apoftolos  fuos  &  dilci 
pulos  alios  pubUcauit :  ficut  dicitur  Mar.  vlt.d.  Euntts  in 
mmdum  vniuerfumpr^.dicate  Euangelium  omnicreatur^,&c. 

\  Secun- 


3P7 


Itb.  y.  eoRcu 
ccirum. 


t  purgaui. 


^a  Vropternom?  meu. 
A  Sciliccr  ne  violarc- 
tur. /o«^f  faciamfeci. 
f.fiirorem  mcum 
nc  clifpcrdcrcm  rc, 
quiaadorafti  vitu- 
Inm:  &laudetnea.  Vt 
mcf.laudarcs:  injre 
«abotr.\ce,c  raca. 
•Jf    Origcncs  Igne 


Gloford.&NicoIaideLyra 

a  fAmr.  b  TAi.udii.f.nt<-iu5m^Jiit.  c  TCognouidi.  d  f<^o  cfMa  fmt. 

funt  qux  nelcis.  Nunc  creaca  sunr,6<fnon  t  extunc&antc  i 

a.Q',„.m,.lcan,ur,  fAd.istm..  1Ad„smc>s.  ^ 

diem :  S^non  audifti  ea.ne  forte  dicas  :  ecce  ego  cognoui,  3 


398 


a  *^f  X  quoapud  mtf  futr  n  .  b  1  •»udi-ns  ca. 


ca. 


pcllat.inquocosq  D 
ad  cam  adafli  funt,  t  di 
ctiam     mcndicarc 
ncccfle  fir. 
c     .yfudi    me  lacob. 
Eifdc  adhuc  loqui- 
turquibus  dixcrat: 


NcqueaudilH.nequccognouilb, nequecxtuncapcrta  4 
cft  auiistua.Scioenim,quiapra:uaricansprjcuaricaberis,  6    Memdomu^  la- 

afExCuolc«a.«ccp.ftf.?a.,ilUc^.dolumodo,..U.  biQu.ndodcAcgyrtolibc-    7       Coi  ,   qUl    VOCammi 
,M....%uf.i  r»  u?c:ocS;;?s    f  Al.»vcmrc.  c  INcvilrfc.TNon  tuu...  u.cn.u.u.    g      nomillC,  HOn  rclf- 

&  tiafercflbiem  ex  utcro  uocaui  tc.Propter  nomen  meum 

1  <  4^   f  D.fecado.  b  fFcc.lcil.cctncd.fpCrdrrcm.     1  K.cductndo  .cipi.u.ta.e- 

t  1  «...  1  uiBCTcaao.  o  -«r  ^^.^^^j^^j^,  »j  ^  Krcno  lc^js,  vt  «ujfiiumcn.um  :,.<;  fcqnu.s. 

quus  aliquis,  fcd  vt     i^Jncr^  faciam  furorcm  meum  :  &  t  laude  mea  infrenabo 

bcncfiCUSCrga  COS,  ^  .  ^Fot.i3-'"ibuUtionis.  b  «;^iia  non  es  purf.atus. 

ne  intercas .  Eccc  t  cxcoxi  te,  scd  non  quafi  ai gentum. 


Mjti 


Dcus  mundo  lila 
turustft.non  vtco 


quidolorcafficien 

di  lunt&ignc  indi 

f  «  amino  ecnt,vndc  (acrae  ii- 

n  tcra:  trnciora  qu? 

damcdicunt,vtcos 

tpropter  me  pertcrrefaciat,  qui 

t  fupia  4J.   aiitfj.  ncqueunt  a 

peccatisauerti,  qd 

docctllaias,7'ro;)n*' 

uomen  mtti  oflendam 

ttbifurorcmmcum,& 

gloriofa  mea  inducam 

Juper  te,ne  te  perdam. 

b     Incamino  pauper 

tatis.  Purgando  per 

paupertatcm,  diui- 

tiastuas  dando  ho 


te. 


^Mfc  icoid.am  oieam.  b  INon  ttoiiieriiis  \cni .  libe  abo  lo^ 


E   ^ 


h  clcci  tet  in  camino  paupertatis :  propter  me,  propter  me  ^^ 

^  a  ,Ugcn..bus4Li.«,Uns  >.bctarc.     ,Lauicm.  ^  "^^^^  J; ;^^;  v'^--    ,7 

faciam,ut  non  blifphemer^te^gloriam  mcam  alteri  non  ;?  muit 

alCarrali        b  fNom'nenonrc.  c  TAd  pcrnitcnt.am.    IP    CipiU 

^  M.lutem.  IViuus.    ^.o    flgnil .-_, . 

c  dabo. Audi meIacob,& Ifiacl queego uoco'.tEgoipfe,ego  n .rode vnigctiito,e?r 

a  f  fin'S    «Mortuus.  1  liuia  viuo &  fai  mottuus.         b  ^Fllius.  vndc:    jl    primHS  &  i^lrimus-.qii  ^ 
'"'•  1-1  ^     ,  Omnlainljpicnt.ate.  ■     .    ' ur^., _>/:..., .,- 


p     tCLC\,  Mulct  .tj.votady 
jo  paiicivcrotl-^i.ldco^ 

11  non  cleftos.  quia 

12  nondumSaluatore 

1 3  recepcranr,  ("cd  vo- 

14  catos  appcUar. 

15  d     £^'i/7/e.*Proco 
6  pius.BQsadUiediiii 

niiatis  mcditationc 

inuitat,cumrcprin 

m  non  habcre 

ificat  lcgiturvc 


f  l.iitiun 


t,  r     j  "  •'         ^^  nonobfcurefiiinili 

primus.&cgonouiIiimus.Manusquoqimcatundauitter       cauit.cumvixiilcll: 

r  a^lil.us  bfCa.I.^s.  cfCor..n,..e. 

ra,&  dcxteramei  niela  eft  cglos.Ego  uocabo  eos,&  Itabut 

f  Vt  uicx  patcant  v.iont.        .  tCa:U  vcl  ~ -7-- ^^  «,':'■  ^'^^,^  ,,,  „,„„,,. 

fimul .    Confrrcframini  omnes  uos ,  &c  auditc,  quis  de  eis 


ftibus.vel  in  Acgypto,  vbi  oftcnditur  diuitijs&  paupcr- 
tato  plcrofque  tcntari. 

•Jt    Procopius.Fornaccm  paupertatis,reruitutlslocuap- 

pellat 


25  &mortuumfuiflc. 

26  adiecit.  Et.n.ideui 

27  vitainitium  &  fi- 

28  nis  ,  quia  feipfum 
25»  cxinaniuit  ,vtiaiii 

formam  acciperet. 

e     Cvngrcgawini  omncs  vos  ■  Qiiid  crgo  gloriatur  tcrra  &:  Ec 

cinis  ignoransfragilitatcm  iuam? 


^  .Annm- 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 

*       I     Qjix  ncfcis. •'.«'/ fifci^«po/;M. 

2     Non  ex  tunc .  /.  ti^nge  antequam  cffcnt  horam  in  qna  faSa 
funtilU  coiniHiHi.Cuius  ratio  fuhdirur. 
j     Nc  fortc  dicas  cccc>&c.  per  me  vcl  per  idola  tuitequam  fie 
rent,ideo  fubditur. 
Q  4    Neque  au  difti.flfc  idolis  tuis. 

5  Ncque  cognoui.  pf^eipy^^w, 

6  Nequeextunc,  Scc.&  (ubditur  caufa. 

7  Scioenim,(Scc.  r.lcro pronttatcm  tuam  adidololitriam. 

8  Et  tranlgrcflbrem,  ScC.alias  de  ventre.t.  de  defcrto  in  quo 
portabam  te,'juaft  mater  puerum  in  ventre:ibi  enim  fabricauitpo 
pulus  Ifracl  vitulum  confiatiUm,  &  adoranit  hofiias  immolando, 
Exo.  ii.  & ideo aliquafknt lUi popnlo  celatavcl  vehtavfquead 
horam  euentus,  ne  expronitate  eius  ad  idololatriam  attnbuertt  ido 
lis  iflam  pr^co^nitionem. 

lailcorG  p».  9     Proptcr  nomen  meum.  Hic  remouetur  quxdam  obiedio. 

pulo  ingrato  quiapofjet  aliquis  dicere  exquo  Deus  pr.efciiut  maliciam  &  proni 

'^^"h  '^V^  t^tem  huius  poputi,non  debuit  cis  tot  bonafcciffe:hoc  remouet  di- 

coatiJK.  '"  cenSffillanon  fecit  propter populumjfd  propter  nomenfuum,  & 

hoc  esi  quod  dtcitur:  Proptcr  nomen  meum  longe faciam. ' 

i.fcci.  tt  lo  quitur  de  prateiito  per  modum  futuri. (icui  frequenter 

fit.in  prophttt  s:  Quia  Umc  penitus  non  tc  deleui.vt  feruarem  promif 

fum  meum  ad  .Abraham,  Ijaac  &  lacob  de  confeniando  fcmen  eo- 

rumipropcer  quod  dicente  domino  M(iyft,Exo.jz.c.Ccrno  qiwd 

populus  iftc  dur^  ccruicis  fit,dimittc  mc  vt  irafcatur  fu 

rormcuscontra  eos,&  dclam  cos.Mnyfes orauic dominum 

dicens :  Q^iiefca  t  ira  tua,  &  eflo  placabilis  fuper  ncquitia 

populi  tui .   Rccordare  Abraham,  llaac,  &  Ifracl  fcruo- 

rumtuorum  quibusinrafli,&c. 

10  Etlaude  mc<i,S(.cldeJi  injienafubigam.  occupandotein 
ceremonus. 

1 1  Nc  in  tercas,&c/!  IdoUstifiafuit  vna  de  caufts  muhipUca- 
tionis  ceremoniatium. 

1 2  Eccc  cxcoxi  tc.per  tribuUtiones  mtiltiplices  in  deferto,et 
pofleu  in  tcrra  promil/wnts  perrcges  .Affyriorum  &  BabyloniiC. 

I  i  Scd  non  qu  afi  argcnt  n  nv  q.d.fcmper  m  te  remanfit  ali- 
quid  impuriim. 

1 4    Elcgi  tc,& c/.  in  Acgypto,vbi  in  paupertate  &  affli&ione 

coqucbas 


n 


coqucbas  tatere  in  camino. 

1 5  Proptcr  me,&C./.  propter  honorcm  meum  feruandum :  Et 
aupticatur  prupter  me,ad  inaiorem  afjertionem. 

1 6  Faciam  f.liberatiomm  tuam  &  Jalu.itionem. 

1 7  Yt  non  blafphemer.  a  dicentibus ,  qubd  non  tenerem  ai 
patrcs  prxdidcs  fidcUtatem. 

18  Et  gloriam  meam.  idtjl  cultum  miln  df.bitHm. 

19  Alteri  non  dabo.'.iiiir<  ticite  non  concedam. 

20  Audi  me.  Hic  conjeqnemer  olhnditur  potentia  Dcilihira- 
tis,  &  hoc  ex  creatione  rerum  dc  n  ihilo,ad  qucim  requiritur  pcten 
tia  ivfinna:  quia  intermhil  (^  aliquid  non  cjipropouio  aliqaa:  & 
hoc  tfl  quodjubditur. 

21  Ego  iple.  &  non  aliusfupple  efl  creator. 

22  Egoprimus&  ego  t\omG\m\xs.  a  quo  dependet  ornne 
effe  creatum. 

2 }     Manus quoque  mea.  hoc  dicitur.qnia  terra  eflpars  infi- 
mamwidijftcutfundamentum  in  dowo. 
24    Et  dcxtera  mca  menfa  eft  codos .  In  Heljreo  habetur;. 

Palmizauit  COelos.  idcli  patmo  mtnjuruuit .•  pcr  qwd  intclligi. 

turfacilitas  menfurationis,  ficnt  efi  in  co  quodmenfuratur pabno 

btminis. 

2  5      EgO  VOCabo  cOS.i.ccrpora  cakflia  impovendo  eis  propria 

nomi'ia,  Pjat.i^c^.a.Qnv  numcrat  multitudincmftellaL-u, 

&  omnib.eos  nomina  vocat. 

16     Etftabunt  fimul.  idcjt  paratifunt  ad  obfcquium  menm: 

&  fic  ofienditnr  Dei  poteflas  non  foltm  cx  rerum  crcatione,  fed 

etiam  tx  earum  gubernatione. 

27  Congrcgamini  omncs  vos .  Voflquam  Ifdxs  denunci::- 1  % 
uitDciliberanus  conditionem,  hic  confequenter  denunciat  ipfrm 
Uberationem:& fecundb  liberationis  modtt  &  ordincw.ibi:  EgiC 
dimmi.Circa primum  fcicndum  qnbi  Uberatio  populi  deBabylo- 
nejadaper  Cyrum,figura  fuit  liherationis  apot(fl.itcdx7nonis  fa- 
fl/ per  Ci}rifium:i^  ideo  primoponitur  libtratio  prima,&  ftcundo 
fecunda,ibi: Acccditc  ad  mciModui  e',i  enini  iHius  propheta,  vt 
frequcnttr  ditiim c/ijnpra dcnunciando  liaturn  illius populiyfimnl 
denunciare  myflerium  Clnifli.Circa  pritnum  d-citur:  Congrega- 
mini  omncs  vos.i.vos  lud.u. 

28  Et  au di.  Vocem  domini  loquentis  per  os prop/ietx. 

29  Quis  de eis  ideil  de  Cljaldxis,de  quibusfuprafccerat  meni' 
tionem. 

*  Annun- 


M/ftici 


MOR^jlLlTElt^. 

j  Sccunda  vcroliberatio  myflicccxponcnda  cftdeterra. 
Chriflus  n.pcr  pafllioncm  fuam  apcruitgloriaiianuam, 
&  tunciiberati  fucruntpatrcsin  limbodcicnti,&cum 
Chrifto  rclargcnte  furrcxcruni  aliqui:ficut  dicitur  Mat- 

th.27.f. 


c. 


t\\.2.y  .f.Multa  corpvrafanHurum  (un  ixeiKm  ^-Ctri.Et  hcc  rciiir- 
rcdioparticularis,  figurafuit  re("urreclioni$gencralis, 
qu^crit  in  finemundi :  &  tunccrcatura  qux  ingcmilcit 
&  parturit,libcrabitur  a  leruitutecoiruptionis  in  iibct- 
tatcm  glori^filiorum  Dci ,  vt  diciturad  Rom.  7.  &  hcc 
fufFiciant  pro  myfticatione  huiuscapituli. 

t  MO^,A- 


395> 


a  ^'trmncittuh  h<ec. 
A  Quod  Cyrus  Baby- 
loncdcftrueret,  vel 
qiiodfiliusmeusde 
virgine  narcitums 
cflet. 

b  Dominus  dile.  eum. 
Hxc  ^prie  ad  Chri 
flu  ptinent.Pofllmt 
tamead  Cyrumre 
ferri,  &  ad  Darium 
vfquc  ad  locum  il- 

lum;Direftaeftvia 
cius. 

c  Siiam.  quia  capiet 
cam  .  Vel  filius  in 
raundo  redimedo 
cum ,  qui  &  Chal- 
djEOSjfcilicct  dzmo 
neseiecit:vnde,prin 
ceps  huius  mundi  : 
ciicietur  foras. 
d  Vocam  eum:  Cyru, 
velfilium,  perGa- 
brielem  diccns :  Et 


voca- 


Ifak  Cap.XLIX. 

aTCyrum  8;  Ditimti.quia  dlmiCtpopuIum  fuum. 

annunciauithiec?Dominu.sdilexitcum :  facietvolunta- 

.  I^Q^ia  inif  rliciet  cos. 

tem  fuam  m  Babylone^  &  brachium  fuum  in  Chald fis. 

a^  Dc  Cyro  p«  propheiss  meos  vtl de  filio.        b  «rPiDf  rio  nomine  pei  Kaiain  antequim  na- 
'■^"jj"'-  ,  <:*^Scilicetfiliununcarneminihi. 

£go  cgo  locutus  fum  &  vocaui  eum,adduxi  eum, &c  t  di- 

«jAo  oriente  contra  Babylonios.    af  Non  Cyri.qui  idololatra,  fed  Chrilti  qur  pecca"'/^  non 
.„: i ^i  ..„  b«fFiIiusadGentes:Venite  admeomnesqui  'abor.Sc 


400 


tecii.necinucntus  ell,Scc. 


oncrati  elli$,&  ego  reii.  vos. 


I 

Z 

i 

4 
5 

6 

7 


reda  eft  via  eius .  Accedite  ad  me,  &  audite  h^c.  Nona 

.i^^MiiIticnimaudieruntqusMovli  in  monteSina  locutus  fum. 

principio  in  abfcdndito  locutusfiim .  Ex  tempore  ante- 


a  9 


vocahis  ncmen  eius  le-  D 

futn. 

e  Mipttne.  Totam 

trinitatem  breuiter 

plcne ,  &  apcrte  di- 

ftinguit. 

•!<   PrOCOpius.   EgO  t  profperabi 

cumpatre  tuncade  '"• 

ram,cumderebus 

iftisconfiliumagita 


af^iiiiiaftafunt.  flnpstre    birpafer.  cTlncatnari  conitituit. 
—        -  -  -    n 


fl  •■Filiiim 


quam  ficrent,ibi  cram:  &  nunc  dominus  Deus  miiic  mc 

•  IConcrpnis  <;ft  de  Spiritu  laniflo.    bfApoftolosalloqu  tjr.   cTS.in^uinc. 

&  ipiritus  eiu5.H?''c  dicit  dominust  Deus  redemptor  tuus 

lEuangcliutn 

fandtus  Ilrael :  Ego  dominus  Deus  tuus  docens  tc  vtilia, 

TPtxdicationis.         ^  Jptantisaffeflu-  a  «rNlfcte.         'O  lli-a<-)  ■  d  apjltoli. 

t  gubernans  tc  in  via  qua  ambulas.  Vtina  attendilles  man 

aTQ^iainfc.      ,         hTAbuiidans-  c^lnc»'o. 

datamea.Faclafuiflecficutflumenpaxtua,  &iuftitia  tua 

aTH7perbolc:Hucilluc.juetedundans.     blTlnnumeraDills.  cfSpiritualc  apoftoliciii». 

ficut  gurgites  maris .  Et  fuiflet  quafi  arcna  femcn  cuum. 


10  rct.Iam  vcro  &  me 

1 1  pater  ipfe  &  fanfti- 

12  tatis  eiufdcmfpiri- 
ij  tus,adeaquje  abip- 
14  fodccrcta  funtexc- 
ry  quenda,  mittedum 
16  cenfuit. 

tj  {  Ego  dominus.  Qui 
i8  Ifracl  futura  ^mit- 

19  to.  Redditcaufam 

20  quarceospriusaffii 

21  xcrit. 

22  g  Et  fuiffctqmft  are- 
2  5   na  Jcmeti.    *  Proco- 

14  pius.Perfcmeneos 
^  in 


t  Deus. 


B 


NICOLAVSDELYRA. 

^  i  Annunciauitha:c./.»>a/d«y/«(:/w/»c>-C}'i«w.^./.««//Kiti( 
yfn»  deidoUshxcannunciarepotuit. 

2  Dominus  dilcxitcum./;C)'r«r«.C/rM  quod fciendum,fp  dili- 
qcre  eft  vdk  alicui  hnum.Deus  autem  promouit  Cyrum  ad  itignita 


Cy*. 


tt m  reg>n de  ftatu ii.fimo  & viir.vt didumfuitjuprd  4^.&lic di- 
lexit  tum  quantum ad  bunum  regni  &  Alonarchix,non  tamen  qua~ 
ttiadbonugratle  C£ glori£:quialicet  Dcii  cdiconfefius  fuerit,  vt 
habetur  i.Ejdr.  i.tamecuhocidolacoluit.vt  diciufuit fupra^^.c 

3  Facict  Voluntatcm,6cc./".</eii  in  Babylone  Chaldxos propter 
pcccata  (ua  puniendofecundum  ordinem  diuinx  iu/iiti.t,z^  ludxos 
mde  Ubetandos. 

4  Ego  ego  locutus  fum.  inperfona  Dei  hocdicitur,qui  mentiri 
non  poteft . 

5  Et  vocaui  cum.  ad dignitatem  regni. 

6  Adduxieum.  coifi-a  Babylontm. 

7  Et  direda  eft  via.  per  vicloriam  fequentem. 

8  Acccditc.  Hic  confequenter  dcnunciatur  Uberatio  d  potenate 
dxmonis  fi'^urata  per  liberationem  d  captiuitate  Babylonis .  Hxc 
autem  liberatio facUeft  per  mijfionem  filij  Dei inmundum :  ideo 
primo  dejcribitur  htec  milfio,fecund6  faCia  pereii  liberatio,ibi:HqC 
dicit.CircaprimHm  efl aliquantulum  imrnorandTi,quiaibiexprimi 
turfanBx  trinitatis  myfteriu.Sciendurn  igitur  (p  illud  quod  hic  di- 
citur:N6  d  principio^&c/fc^Jc/K  dodores  catljolicos  &  Htbraos 
intclligitur  dc  datione  lcgis  in  mdte  Sinai,  qux  ndfuit  dala  occulth 
fed  manifeftcyintantum  ^  totus  populus  auiiebat  vocem  domini  lo- 
quentis  quaniii  ai  decr:m prxcepta  dccalogi.vthabetur  Exo. 22.& 
fiQ  quod  dicitur  /?zc;N6  a  principio  £<.C.non  eft  vtrbim  Ifaix qui 
legcnd  deditifcd  ipfius  Dei:  &  m  hoc  conueniunt  cathoHci  &  He- 
brxi:quodautcfubditur.  Extcn.an.ficibicra.f.a^ife^/Krt /e.V(/a- 
fetur,  Et  in  llebrxo  habetur.  A  principio  fui cftc cgo  ibi./.« 
principio  dationis  legis.  Q^exponut  aliqui  Hebrxi  de  pcrjuna  Ifaije 
dicentes,^  omnes prophetx  fuerunt  inmonte Sinn  ,  V"  ibiaccepe- 

'^  Tunt  d  Deo prophetias fuas,ficut  Moyfes  lcgcm-.futuris  tamen  tepO' 
,j^  ribus fecmdmi  ordinationem  Dei  ah  cispronunciandas,  &(ecudu 
hocfubdit  Ifaias.  Et  nijc  diisDcus  mifit  mc,  &  fpirituseius. 
.f.ad  denunciandu  prophetid  quam  tuuc  acccperant.j.ipfo  tempore 
dationis legis:Sed  i(iud dicium  c§lfalfum,quiapo^} dattonem lcgis 
Ifaiasfuit  natus.f.per  6oo.annos  ^  amplius:multi  etiam prophe- 
U  adhucpoflerius.fleremias  E^^clnel  ,  Danitl,  .AigxuSyZacha- 
riaSf&pluresaltf.  Si  autem  dicatur  qtiod  animx  propmarum  ex- 
tunc  vei  ante  fucrunt  create,  &ficfucrunt  ibi  prophetx  fecundnm 
animas.Hoc  nonfolii eft  contra do£lores catholicos & Thilojophos 
{qui dicunt animam  ijominis  nonprxccdere  corpus duratione)  fed 
etia  cotra  aliquos  doBores  Hebr.tos:  vndefuper  illud  Zacbar.i  2  .a. 
Egoformasfpirituhominisin  mcdiocius.  vbi  transLatio 
nojira  /;ai>er.Fingens  fpiritu  eius  in  CO,iicit  quxda  glo.IIebrai 
ca,^  creator  creat  anima  cum  perfciitonefigurx  corporis  humani: 
trita  dicvttphilofophi-quia  anima  e(l  aCius  primus  corporis  phyft- 
cj  orga.&  c.  2. de anma.Hoc etiam apparet Cenc.  i.vbi  dicitur  tp 
formato  co)'/)ore.^(/*,Deusinfpirauit  in  facie  eiusfpiracu- 
lu  vita.Er^o  quoi  dicitur  hic:E\  tpc  antcquaficrent  ibi  cra, 
vel  d  principiojui  efk.Ego  ibi:  non  potest  intetligi  de  l[aia:huc  etia 
patet  in  quodam  libro  apudHebr>(es  auteniico,  vbi  ifta  litera  indu- 


m 

cr: 

Pte 


citur ,  diSli  in  perf^na  Dci ,  ficut  &  prxcedens  immediatk.f.J^on  i 
principio  in  ahfcondito  locutiisfum,  &  eodem  mcdo  quodfubditur 
in  eodem  contextu,C$  fub  eodem  vcrfu.  Et  nunc  mifit  me  dominust 
<&c.iH  perfona  Dei  dicitur :  Si  enim  adpcrfomm  IJaix  referretury 
cffe  ibi  principium  noui  verfus ,  vt  efjct  difiin^io  inter perjonas  lo- 
qucntes:  nunc  autem  inHcbrxo  vnicus  eflverfns  qui  ibi  incipiiz 
^cccdite  ad  me,&c.terminatur,ibi.Et  tunc  dominus  Dcus  mi 
fit  mc,&  fpiritus  c\m,inclufmi:.Et  diais  patet  myflerium  (andf 
Trmitatis ,  quia  hic  exprefic  dicitur  Deusmifir.s  a  Deo  &jpiritus  Trinitas. 
eius,inter  mijfum  &  ndttentem  efl  perfonalis  diliin8io,&  Jic  appa 
ret  difiinciio  perjonalis  ipjius  filtj  mijji  d  patre  ^  SpirituJanHo ,  d 
quibus  mijpis  e(i  in  carnem  pro  niundifalutc;  I{<:funiatur  ergo  lite- 
ra  a  princtpio,cum  dicitur;  Acccdite.  hoc  vcrbum  cfl  Jilij  Dei,vt 
patet  ex prxdiciis,qui  excitat  attentionem  audicntium  adjignifica 
dum  q,  yult  dicere  aliquid  magmim  fcilice: JanBx  trinitatis  &  in  ■ 
carnationis  filij  myfierium. 

9  Non  a  principio.  fcilicet  dationis  legis. 

10  In abfcondito,&c.  quiainmamfefloeamdedi.Cinaquod 
fciendum,quod  licet  lex  illa  fuerit  daia  a  tota  trinitate ,  cuius  ope- 
ra  funt  indiuifa,tamen  ifla  datio  appropriatur  filio.  Sicut  enim  illei 
qux  pcrtincnt  ad  potentiam  appropriantur  patri  ^  qux  ad  bonita- 
tem  SpirituifanHo ,  itaqu^pertinent  adfapientiam  appropriantur 
filio:cuiufmodi  eft  datio  legis  &  propheticx  cognitionis  &  fimiliTt.  ^ 

1 1  Ex  tcmporcantequam.  cumpatre  &  Spiritufan&o  Jecun- 
dum  diuinitatem. 

12  'i.inunc.  idefltemporegratix.  _ 
i?    'Dom\x\ns.  idefi  Deus pater. 

14  Mifitme.  ad  humanitatis  affumptionem. 

Ij   Et  (^pirnus  cilis.  qui  eflteriiaintrinitafeperfona. 

1 6  Hxc  dicit.  Hic  confcquenter  defcribitur  liberatio  fa^a  pcrfi- 
lium incarnatum,  &  hoc perfuamfanclam  do£lrinam  &  opera,  iH 
dicitur.Hxc  dicit.i. Deifilius incarnatus,quiredemptor eU  miidi, 
CS  svnu  Dcns  &  dominus  cum  patrc  &  Splritnfancio. 

17  Sanctu  s  Ifracl.  idefl  fancHficans  Ifrael. 
1  ^  Ego  domin  us.  ratione  deitatis. 

1 9  Doccns  tc  vtiiia.?.£/<%c7/cii  cofilia,  qux  licet  nonfint  neccf 
faria  ad  jalutem  ,  difponunt  tamcn  ad  pcrfe^ionem  Chrtjius  enlm 
quantum  ad  moralia  prxccpta  non  addidit  nifi  confilia. 

20  Cnbetnans.in  prxfenti  vitaqux  efl  via  adpairiam,  &  quia 
Ucet  docirinam  Chrijiiplurcs  ludciacceperint,  tamenmultoplures 
recufauerunt,vt  patet  in  Euangcljjs  &  .A8ibus  apoflolorum  ,ideo 
Jubditur. 

21  Vtinam  attcndifles.  quantumcnim  adcrcdenda  Chrislus 
plura  dccuit  tanquam de  necefiitate falutis,vt  de articulo  fan&x  tri 
riitatis,&  incarnationis,de  baptifmo,&  confmilibus. 

22  Fafla  fuiflct.  yidcHcct  quantim  adpacem  temporalem^quia 
l{oma)ii  non  venifjent  ad  deiirucndum  loium  &  Gentem,qux  do- 
firuclio  fuit  in  rindiclam  mortis  Chrifti,&  quantum  adpaccm  ih- 
ternarn  confcientic,^ pacem  fupern^ glori^  finaliter  conjequenda, 
ftcut  avgdi  ilamautruntin  natiuitate  Chrifii  crcdentibus  aftutura. 
Luc.2.h.  Gloriain altifl[imis  Dco,&  in  terra  pax,  &c. 

4j  Etiuftitia.  ideft  valde abundans  ,quia  lujiitiaqu^  eftper  fi- 
dtm  ( hrifti,illa  eH  iuflitia  abundans. 

24  It fuifTet quafi arena km.umtnJ.filij tm,&filiifuiffent 

*  mulio 


401 


Glof-ord.&NicoIai(IeLyra         ^oi 


4 


Tldtjn-FUioli  mci,  quo»it«utti  paitorio,drn«frr  8ic.  af  Arenx.  bfSftnen.  cTSetnptrcflnit 
VMi  Iifaehtx,  vclChriftijni.iunoiiien:  A  Chriilo  enun  omnMtili) 
Ap<  rtoloriin'  Chiftiani  d'cuntiir. 

&  ftirpsvtcri  tuivtlapillicius.Non  intcriilTct^&cnofuit 

«Tlfrarl  bTO  lud«i  dc  E»bylone(e  mittente  Cvro.velfidelesdemundo. 

fct  attritum  nomen  eius a facie mca.Egrcdimini de Baby 

afSi  non  coipotc  vcl  incnte.  b<0  ludii^ibctationcm:  »cl  O  vos  apoHoli 

aniir.atuni  rcd.  niptioncin 


lonc:(ugite  aChaldaris.Invoccexultationisannunciate:  5 


n  ^''ridicanJc. 


^  inteUigc  ,  qui  non 
A  ex  fanguinibus,  fcd 

ex  Deo  nati  funt.Iu 

dxos  cnim  corpora 

liter  propagari  ctia 

fiprophcnxnonpa 

rnerint  ^pagari  co 

tigit.  NcqiTcenim 

magnum  quidcon 

fcqucntur,fiqnara 

tioneviJemusi  ycr 

mibuscffici,corpo- 

re  multiplicentur. 

a     7^011  finetunt.  De  ai^ciun.  , .  w..  «..u,......, - 

Acsypto  vcnientib.     junt  in  dcfcrto,cijm  cduccrcteos:ac|uam  de  pctra  produ-  ^ 

adlitCram.DcCapti  a«DeAcg>r«ovenicniibusadUtcfani.b*Peimilit  tondi    cTUiusChiiiti    d«lAbluiion.s. 

UitalC  aUtCm     Baby    b  ,  ^.  ^  e™Us.nuicftp.-^vnonra,q.i.feciiv,r.qucv.,un,. 

lonisrcdcutib.  hoc  c  xitcis:&  fciditpctram,dC  fluxeruntaquas.  Noncltpax 
inrc  implctumfuif         aTii»:"<t^i'squ'"'"'^"^'«0'f«™"''^'''''*f"»'''''*"="''°"'"""""'  ^° 

B  fenonlcgimus,  fcd      impijs  dicitdominus. 
hvperboliceaccipifi 

diim  cd  ficut  cxtcra  multa:Apcflolis  autem gratia  fpi-      rium  dedicans nobis . 

ritul- 


auditum  facitchoc,&  cffcrteillud  vlc];  adextrcmaterra?. 

aTO  luitii.vcl  apolioli.  b^^TcciofaiigUinis."  De  B.b)lonc  vel  de  .nun.lo.c^Ad  litrrain. 

TVelfupplanialore$»icioruin.     dltgicffi  de  habvlonelub  Zqrobabcl  &alii»ducibus. 
Egrcfli  de  Acgvpto  non  folum  fiticiuni '  -d  mi- ■murau-rui.i. 

3  Dicitc:Rcdcmitdominusferuumiuumlacdb.Nonfitic-  7 

o 


aVSriuIl. 


l*De  B.-bylone,  vrl  dciiiunHo. 


rltuffanfti  dc  Chri 
flo  profluxit.7^0//  /i- 
rfei-rtw/.fidelcs  de  mfi 
domentecxeuntcs, 
fatiatiacqua  fapic- 
ti.r. 

b  Scidit  petrarr.  Pc- 
tracrat  Chriftus. 
Scinditurin  partes 
fcrmo  diuinus,  vt 
qnem  totum  fufci- 
pcre  non  poffumus 
fpartes  fumamus. 
C  ktflux  runtJcju.t. 
Vnusmilitumlan- 
cca  latus  cius  ape- 
ruit,6c  cotinuocxi- 
uit  fanguis  noffr.-c 
i'cdcmptionis,&a- 
qua  baptifmi,bap-J£ 
nfmum,&marty-' 


CAP. 


I 


NICOLAVS  DE  L  YRA. 
^  muhoplurrs  ejuamjwit^ijiita  in  cti>iri/cliune  lirujal,  tti  ,ppter  Chri. 
Nameri»  in  fli  mortem  multi  ludei  fucrunf  interfcH': ,  vidtliat  duus  ciMum 
terfcaorum  milid  a prindpio  oblidionis  vjf<e  adfineni:&  r»  captiuitatcm  du- 
Iud»oru  Egc  ^j  nonaginta  Jeptem  milia,  vt  dUii  Egcfvpus  lUorurn  tanjo.utn 
fippi»**  yicinus  //.y 

1  Et  flirps  vtcri  tui.iJefifilii  &  fiti^- 

2  Vt  lapiUi  cius.J.m*!'-». f{epetitio  tfl  eiufdtfententia.Foran- 
tur  etiam  hocfemen  &filif&filifcmvcs  qui  ircdidifjcnt  dotiti- 
rt£  ludtorun>,ft  fidtm  Cbnsii  rrccpiffenc. 

B      'bion  wtCTUffct.i.nonfuijfeidillrncfioiamdi^a. 

4  ^redimini.  Vvfiq>'um  llaias d<nur,iiji'it  drpltcfm lihcra- 
tioncm.f.ptr  C)rum  ,&ptr  Cljiiihm  hic ccnfequcntrr  dcfi:*ihit 
Ttriujqueordimm  jiuemoditm :  &  pritnb  prinnejccundd  fciurd.-e 

Q  cap.feq.Circaprin.a  tfjfjV.Egrcdiniini  dc  Babylonc.  Q.i<a/i  di- 
cat.orooeelideflritciio  eius per  Cyru7ii  <T  cxcrciius  ipfius. 

5  V\l%\lczC\\^\(iiXis.  quianonfoiumciuitas  mctropolis  fuit 
captj  a  Cy>o,lrd  ctiam  tcta  regic. 

6  Invocc  cxuhationis  annunciatc./.fcanc  dcfiru^tonm 

applau- 


iipploudirido  dii-  iniiuc  iufiitip&  ttiam  liberationi ludxorum  qut 
pofi  tlrdrtH-h^^ntm  1'aBi  efi  pcr  Cyrum. 

7  Dicitc  Rcdimit./.»w  libcratione  de  captiuitate  Bahylonica^ 
^fducite  ettam  ad  memoriam  tanquamgrati  liberati<jnem  defertti 
tutc^e^ypti. 

8  Non  fiticrunt  in  dcfcrto.  c«  exirent  de^e^ypto: per  hot 
non  cxcluditur  (ttisge/ietalncr,quiafilij  Ifrael  exeHdo  de  jle^yptit 
prffi  funt plurics fitim  indcftrto  ,  vt  paict  Exo.i^.d^  \j.&  Ty-', 
2o./crf  excluditur  fitis  ducens  ad  periiulum  mortis.  Et  quia  dona» 
nits  Jubuenit  cis,idt  o  fubditur, 

5j  Aquamdcpctra.&c.  vrpiiJrtfAforf.  i7.eJr»«.20. 
10  Non  cft  pax  impijs.  quia  quartumcurique  dominus prffiam 
rct  cis  luc  bencficia  &ptura  alta,fuerunt  tamen  multi  mali  inp9< 
pulo  Ifraelcontra  dominum  murmurantcs,  qui  mortui  fuerunt  va 
gabundi  in  deferto,n  babetur  T^um.  1 4. \on  emmpvtfji  iHud  dt_t 
produBione  aqu^  de  petra  expom  conuenienter  de  redttu  captiuim 
lis  Dabylonice,quia  non  legitur  tunc  domintm  talia  fedffe.  Et  t  ' 
efi  verifimile,qu6d  Efdras  &  alijs\,quiide  reditTt  defiripferut  i 
tacuiffcnt,&  idco  mclius  exponitur  modo  diHo  de  redttu  de uie 
fto.  *  C  A  P. 


A  D  D  I  T  I  O.    L 

Ittcapit.^^.vbi  diciturinpoliit.  Propternomcn  mcum 
longc  faciam. 

i>uod  in  propbeticis  fcripturisfrequeter  fitfermo  defuturo  per 
modumprfteriti ,  ratio  efl  propter  certitudinem  prophetie  prout 
cornmnniier  dicitur  ,  fed  quoddeprgtcrito  per  modum  jinuri  fiat 
f(rtno:h{c  ratio  nonfufficit  ,fed  alfri,rianda  efialia. 
A  D  D  I  T  I  O.    I  L 

In  eodem  capitulo  vbi  dicitur  in  pvflilia .  Et  laudc  mea  in 
frcnabo  te. 

"Per  diuinam  laudem  homo  afcendit  in  Deumper  rff.H^m ,  in- 
tanium ,  qucd per  hoc  retrabitur  ab  his  qu^  fnnt  cont)  a  Deum :  (^ 
hoc  eji  quod  lAc  dicit  prophtta.L:xudc  mea  infrenabo  te,«e  tn- 
tereasfecundum  fanilum  Tbom.inz.z.q.^l.  que  vidrjtur  magis 
propria  expojitio  quam  iila  qu^  in  pofiil.continetur  de  laude. 

A  D  D  I  T  I  O    1  I  L 

In  eo.ca.vbi  duitur  in  pofl.Et  dextera  mca  mefa  efl  cslos. 

Terhoc  quod  dicitur.  Dcxtera  mea  palmizauitcoelo!;,  /<- 
cundiim  Hcbraicam  literam,  nonfolum  intelligitur  facilitas  meh.- 
furatiohis,lcd  etiam  minfuratioris  drbita  congruentia,feu  coapta 
fio ad  rem  quf  fdificariintcnditur,licut illequipalmaatiquidme- 
jHrat,fic  vt  non  cxce<lat,nec  dtficiat  ab  intento,fecudum  iltud,Sap. 
I  i.rf.Omnia  fccitdominus  numcro,p6derc&  mefura. 

Kfptica.  In  cap.^S.Tofl.  exponitiUum  paflum:  Propter  no- 
mcn  mcuni  furorcm  meum  longefaciam.  idefiJeci,po- 
ntndo  fkturum  pro  prftento .  Burg.  dicii  vfitatum  in  prophetis  po- 
Mrepr^teritumprofuturo.  proptcrcertitudinemprophetig :  Sed 
ponere  futurum  pro  prftcrito  habei  aliam  raticnem,quam  tamen 
nott  «Jfignaf.potefl  autem  pr^ttr  aitas  rationes  dici,  quodprophc- 


te  vtuntur,&  facrafcriptura  de  Deo  loquentes  verbo  omnium  1 
porum  indifferenter  :  quia  ^ternitas  foli  Dto  conueniens  coexiil 
omnibus  diferentijs  temporum,fiCut  di£lum  efifiipra  Exod.^o. 
in  eodcm  capit.vbi  dicitur.  Et  laudc  mca  infrcnabo  te  1 
intcreas.fcoc/rcnww  dicitpoflit.  ceremoniates  obligationes  quik 
popuius  ienebatur,ne  ad  idola  dfflueret.Eurge.auttm  bocfa^iu 
paruipendens  dicit  illam  laudem  fore  aficnjhm  mentis  in  Dtii  pl 
ajfi^um  tam  feruidum,  vt  per  hunc  tanquam  perfrenu  m  rctraba 
ti<r  ab  bis  quffunt  contra  Deum.Sedmanifeflumcfl  ex  titera,quoi 
illi  ludp  de  quibus  hic  dicitur,  huiufmodi affcBi^m  non  babuerun 
ad  Deum :  quia  coluerunt  Deum  timoreferuili .   Dum  enim  tti 
bnlurentnr  ad  dominum  ctamautrunt ,  vt  dicitur  de  hoc popul 
in  mukis  locisfacr^Jcripturit.   Tempore  autcm  profpcntatis  di 
fluxerJit  ad  idolaiideo  dicitur  de eodcm.Vopulns  hiclabiis  m 
honorat,&C.F«(ic  aliacfl  laus  Dci  qu^procedit  d  liOera  votit 
tate,qia  que  dferuili  obtigatione.Vrima  non  habet  rationem  fren 
fed  lihcrtatis,quia  fit  amore  iuflitif.  Secunda  babet  rationem  fren 
quiafit  timore  pan^.Trima  non  retrahit  d  malo,fed  tenditin  bon'i 
quod  fit  liberefine  freno.Secunda  autem  retrahit  d  malo  ,  fedno 
afficitur  ad  bonum.Et  quod  de prima  boc  non  dicatur,  fed  de  fccw 
da  probat  fanBus  Thom.exponens  bunctocumC^  dtcens:  Infrei  iuj  ■ 
pOfidtfl.obligabo  te  ad  ceremoniates  laudes  meas,nefacrificia  w 
lis  offerens  intereas.Et  adducitadid  concordantiam  Tfat.la  ch 
mo  &  freno  maxillas  corum  conftringe.T^wfo  bic  &  ah\ 
oculos  Btirg.odio  zsr  liuore  c ecatos  vtviderenonpotuit,qubd  vii 
pcndtrido poUil.fantium  Tbom.vilipendit:  cuiustamen  di&a  d'i, 
inprologo  fui  operis  igne  cbaritatis  examinata,^  naturalis  rat 
nis  difiaminemuttipliciter  purgata,&  tamen  hic  Burg.pro  fui  et 
ris  cotifirmatione  allcgat  fanBum  Thom.fecunda  fecundx  ^> 9 1 . 
eumftc  relinquat  incontradiHione, 


Ifak  Cap.XLIX. 


404 


C  A  P.     X  L  !  X. 

rdit-t  inful.t.  Poft  reliquiariim  Ifrael  vocationem 
&infidcliCi  abicdionemJ(dequibus:  ^onefipax 
mpijs  dicitdominus )  fub infuiarum  nomineallo- 
quitur  in  perfona  filij  ecdefias  de  Gentibus. 
b  jlttenditepopuli.  4«  Proco- 


,  pxus.Intuere  vti  de  prafen- 
itibus  ioquatur  dominus, 
deqiie  alio  domino ,  pcr  ea 
quae  fequuntur ,  fuam  ipfe 
Inatiuitatem  &  feruitutcm, 
csteraque  ciufmodi  expli- 
cans,dilputet,cum  ait.  Domi 
nus  dc  vitre  vocauit  me.  de  rte 
ro  matris  mex  rccordatus  efl  no 
nunii  mei.Habuit.n.ante  iii- 
carnationis  tcmpus,  nomi- 
nanaturcfuecogrua,  De% 
vita,lumen,iap:6tia,virtus, 
I&  fimilia,  fcd  Chriftus,  & 
lefns  &  nobilcum  Dcus,ad 
«aquaececonomiam  lccu 
ta  funt  tempora,  referutur 
vndcfunt&  iWa.Etpan.sfi- 
lium  &  vocabis  nomen  lefum  , 
;  cuius  vt  intcrprctationcm 
doccret,  ipfeenim  popuifi 
fuum  a  peccatis  eorum  li- 
bcrabit,adiunxit.  Atno- 
bifcum  Deus  ,ex  naturx  & 
ceconomiae  ratione  inditij 
cft,  vtlefusafacultate&  viribus. 

C  Gladium  acutum.  T^a  veui  paccm  mitterc,fedgladium,mi- 
los.f.a  bonis  feparans. 

*  Procopius.  Taquagladiuacutucflrcait.quidignosab 
ir.dignis  lcparct.nam  &  ipfa  euageli)  ^mulgatio.gladius 
aduerfus  diaboli  tyrannide  cxtititdeditnobis&ipfum 

fpiritus 


C  A  P.     XLIX, 


./ 


iTEcclcfiae  fluflibus  feculi  vndique 
concuflz.    \ 

Vdite  infiila:,  di  attendi-  i 

a^Ab  fxtremis  tcrrac. 

tcpopuli  delduge.  Do-  z 

i  fVocabis  nom.neiuslcium. 

minus  ab  vtero  vocauit 

a^Aritequam  nafccier. 

mc  :  de  vtntrc  matris  t 

a»  .^ei  Gabriclcin  dt.ens  .   Vocabisnomeneius  lefum.  btVt  riiirim 
ons  lui  interficiat  impium.  «'Vetba  oris  roei.vnde:Gladiusfpiritus, 
quodellverbum  Dei. 

mee  recdrdatus  cft  nominis  mei,&  pofuit  6s 

f  froteftione.  a  «rPotenrixaiuinitaris. 

meum  quafigladiuacutu:in  vmbramanus 

a^TAQomni  inalo,  vt  vilitascarnistegereiur  poientiadiuinitatis. 
vniic;Spiritu(ranausfMperueniet  in  te,8t  virtus,8cc. 
b^^Supci  aUas.ptophcta:  eniin  Scapoftoh  fagittilunf:S3»itia  potentisacufx.       r 

f u?  protexic  me,&  pofuit  me ficutfagitta  ele-  6 

airlncjrne.     b^Vndcfnpn.Tues  Deujabfconiiiius  c1  Uiuinit.item.        y 

da:in  pharctrafuaabfcoditmeV^^dixitmihi:  s 

a^ObcUicns  vf^ucad  moacm.     b  IDegcnerc  ifiaclfccundumcaincin.      p 


t.t. 


fpiritus  gladiu  i.verbu  Dci  ,cuiusope  darmonufraudcsD 
jPpellimus.Couenict&fanaisipfisoratio^indeqjeftqa 
fpiritu  oris  fui  Anania  &  Saphira  petru  interfeciflelcgi- 
mus,quod  Ezcchiaite  Rabface  cxercitu  prccibus  fudi^flc 
quod  Paulumdcnique  verbo  oris  fui  Elymaoccjccafle. 

d  ">';c«i/a^n/<!>w.-}:Procopius. 
Eft  veroapatre  etiam  fagit 
taelecla  pofitus,  vteos  fe- 
riat  qui  fpcculis  eius  digni 
funt.quo  morefe  diledio- 
ncpeicufl^amanimacxiuir. 
idem  nimirum  in  carne ,  g  "nt.. 
vtdignistantum  cerncre- 
tur,  aflumpfittanquam  in 
pharetra  reconditus. 
*  Origcnes.Quam bonum  ^°^"'-'«" «* 
eft,  hoc  iaculo  vulnerari.    """ 
Hac  fagitta  vulnerati  fue- 
rutilliquiinterfc  inuicera 
confcrebant.  Vonnecorm- 
Jirnm  ardens  erat  in  ncbis^ 
*Hilarius.InrelIigimus  hac  ^uc  »4. 
fagittam  vtilem  efle  adco-  in  PuLn?. 
figcnda  noftra  vitia.In  poe- 
na  confcientiffi  malos  con- 
figit  hxc  fagitta ,  in  diledis  E 
vitia,&  pcccatavulnerat& 
fanat.  Eftqucdeuaftascar- 


b  IDegcnerc  ifiaclfccundumcaincm 
CPatct  in  me  mancns,ipfe  facit  opcta. 


r-       »  tT    f'1  ;  -  - -.^- ^- -  r^^       10  bo&  purgans.deuaftatma 

ScruusmeusestuIIraci,quiamtegloriabor,  n  ios& 


pmgat  bbnos. 
c  Gloriabi.r.    Quodnon  iti 'oh.ir.a 
zV^sicmxs.Vater glorifcMlmmen tmm.lc.t  alibi:  Exv.rgeglo-  ^'«^•'^•q' 
ria  mea  &c. 

*  Procopius.  Corpore  quide  quod  a  fcruis  dixerat,  fer- 
uus  dicaturChriftus.genere  aut.quod  ablfracle,lfrael. 
Sed  tanquam  Dei  virtus  rebus  ipfis  qua:  operatur ,  eum 
cuius  virtuseft  gloria  afFerat ,  in  forma  ferui  faftus. 


«t 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    X  L  I  X. 

AVditcinfulai.H/c  confequenter  dejcribiturmodus.f.fecuda 
iiberationis  facie  per  Chrijium,  SciendH  tamcn,quod  aliqui 
dc^ores  caihulici  totH  ijiud capitulim  exponunt  dt  liberatione  fa- 
daper  Cyrum.  Ud  ijlud  non  vidctur  veru,(]iiia  populus  dc  Bjbytc- 
ne  rediens  nonfuit  in  tanta  profperitate,quanta  defcribitur  hicumo 
fuit  in  muita  anguHia,&pa'upertate,ficut  didum  esifup,^  5.f .  & 
tnpluriljusaltjs  tocis.Vr.tterea  ftc  exponcntcs  tr  agis  ludaiT^at  qua- 

tsi^  tum ad hoc quam  doHores  Hebrxorum  antiqui ,  oui aliquadida  in 
Ijoc  c.referentadtempns Chrifii.f.iUud^Dcdi  tc  in  luce  Gcntiu, 

...    vt  fisfalusmea  vfq;  ad  cx  remu  terra,  e?pcr  confcqucs alia 

t0  \iju£anmcluntur l)uicf(ntentia,conJequenter  vtl amecedtier.Qubd 
uut  itafit,patet  ingl.magna  fiiper  Cfw.41  .c.vbi  mouetur  tatis  qu^- 
Jiio  dc  Mefjia.-Voterit  iie  dici,Q>  redemptur  cts  veneri{,fit  leuans  /j- 

!8d[  \cies.i.acceptr,rpnfonarumfecundTimoditloquenii  Hibraicii:&  re 
j^ondetur  ibi:.Abfit  :ftd  ots  ccnfitentes  ei  cordc  Cj  ore  &  oprribus 
faluabit,ficut  fcriptum  esl  ler.ijjj.  In  dicb.illis  faluabitur  la 

ggl  j da  & Ifracl,&c.<?c (i dicat-.Conjitentes ei:^  Jic  dicitur  Ifa .^9.h. 
-  Dedi  tc  in  luce  GetiCi ,  vt  fis  falus  mca  vfquc  ad  cxtrcma 
tcrrs:  Hjecgl.fecundu  ots  doHores  catliolicos  inteliigitnr  ad  liteta 
de  Clmfio,vtptenius  videbimus:  quando  erimns  ibt  domino  concc- 
dente:&  per  confequens  alia  qux  ad  ide  inducuntur  de  c.iflo:  Dedi 
te  in  tuce  Gentiu,&c.fecundum  autorcm  vil  autores  illvis  intelligi 
turad  tittra  de  Chnsio.  HeMi. 1 3 .g.hjic  autoritas:  Dcdi  tC  in 
luce,&CiJ  Vaulo  &  Barnaha  induciturlanquam  dtcia  ad  Itttram 
deconuerftone  Gentiiiiiadfidi^ Chrijii,Itfm.]{a.Sa.dicit.tphabetur 
yerfns  finem  huius  ca.^^^unquid tolletiir  a  forti prada,&c.intelligi 
tur  de  Efau,perqueinteltigtt  I{omanii  imperium,quiacum  atijs  lu 
dxis  exptciat  ptr  Mtfiiam  futurii  tiberari  dejeruitute  in  qua  funt: 
&ficfecundum  eum  referendum  tfl  ad  tempus  Chrtfii:quod  verum 
tii.  Sed  cxpcciantfuturu  quod  per  hfum  l^aT^arenii  tmpletum  efl: 


fp  quod  dicit  Mat.  i  j.d.Ergo  i:bcrifuntfilij:&  loquitur  de  tributo 
lipmano  imptratori  reddendo.  Igitur  cxponendo  capitulu  fecundu 
huncfcnjum  in  duaspartcs  diuiditur.Quia  primo  ponitur  modusfal 
uattonis.  Stcuridb  tollitnr metus  defprration!s,ibi.  Et  dixit Sion. 
Trimain  duas,quia  prinio  ponitur  Saluatoris  conditio,fecundofuO- 
diturfalutis  operatio,ibi:  Et  CgO  dixi:  Circa  primum  dicitur. 

1  Audite  infula;.  Hic  excitatur  attentio,vt  per  boc  deftgnetur 
»unciand.€  rei  magiittudo, 

2  Dominus  ab  vtero,&c.  Hoc dicitur  inperfona  Chrifliho- 
minis,dc  quo  adhuc  cxiflente  in  vtero  mattis  dixit  dominus  per  an 
jjr/?</««ma<i/o/e/)/;.VocabisnomcneiusIefum.Ipfeenim  ^ 
laluum  facictpopulum  fuum  d  peccatis  corum  Mat.i. 

5  Et  pofu it  OS  m cu m .  inquo  notatur  ifficacia  verii  Chrijli 
ad  prjjcindcndum  viiia. 

4  ln\'mhi:irmniisCux.i.pote^atisfux. 

5  Protexit  me.no«  enim  fuit  captus  d  l'4d.tis,  nifi  quando  ro- 
/«/r,eir/co/»f«/ir,7oi.i8.a.Dixivobis.quiaegofam:  fiergo    - 
mc  qua:ritis,finite  hos  abire. 

6  Et  pofuit  mc  ficiit./«  Hebrp  habetur:Claram.f.limata:per 
ImintelUgitur pnritas  &ctaritas  doiirinx Chrijli . 

7  In  pharctra  Cuz.i.injua  prouidentia. 

8  Abfcondit  me. vfque  ad  tempus  reuelationis  me<f. 

9  Etdixit  mihiSeruus.  ratione humanitatis  in  qitaaccetit  C\\t\:i.r-, :-« 
formaferui.Vhit.z.a.Scmcii^(vLm  cxinaniuitfor.fer.ac&c.  niinacur  lua 

10  \(r2,c\fic  nutriinatur  Chrillus,qui  depopulo  Ifrael  natusii^  ra  ^^ ' 
tio'ieintciprctationum,quarum  vna  efi:  Videns  Deum  quiaanima 
Chrijii  vidit  diuinam  efkntiam  ab  infianti  Jua  creationis.  .Atia  in- 
terprctatio  eft:Dirtdtis  cum  Deo:qudd  optim^  conuenit  Chriflo  Ijo- 
mini,quia  eius  humanitas  eft  mlirumentum  diuinitatis  coniTi^um 
ei:&  fic  in  om'nbus  mouetur  ftcundum  deitatis  inflin6lum. 

1 1  Quia  in  tc  g\oinbor. Ver  miraculaydiuin^ potefiatis  & ex- 
ceilentt£  oemonfiratiua. 


■)tEtego 


M  0  n^.A  L  1  T  E}\, 

1  .Auditt  ivf<lie,&c.  Capitulum  ilUid  litcraliter  cxponit 
dc  modo  liberationis  fadae  per  Cluiftum  Moraliter  au 
tcm  potcft  exponi  de  modo  libcrationis  ccclefi.-Eper  bo- 
numprx-latum:  Qui  primocognofcitpromotionefua 
a  domino  fadtam  diccns. 

2  Dominus  ab  vtero,&c.  i.  de  ftudio  facra:  fcripturjc  voca 
UitnicadrcgimeccclcfijEfu3e:&  ha:ccftdcbita  vocatio, 
nodecurijsprincipu  &tumultib.  fcculariuncgocioru. 
t  /^tvfw/ccec.Rcpctitioeftciufdelcntcti^paliaverba. 

3  Ltpojuu  os  mtum,&c.  Pcr  fanam  do6lrinamhxrcfcs. 


&  viciarcfcindcntcm  • 

4     inumbra  manus,&c.A  daimonum  perucrfitatc. 

6  Lt  pofiiit  me,CSc.^  longo  fcricntcm:idco  fignat  doflri- 
namfanamdatamin  fcripto,qua:  116  folum  docctprg- 
fcnrcs,  fed  ctiam  futuros. 

7  inpharetrajHa,&c.  Per  fpccialcm  mei  cuftodiam. 

8  Et  dixit  mihiyC^c.  Diuina  cclcbrando. 

ri  Quia  in  te  glorificahor.i.pcr  tc  gloriam  mcaoftcndam 
alijsexCmplo  vitx  &  verbodoftrinJB.  Etquonia  dicitur 
Luc.  I  j.c.Cum  omnia  quxpra:ceptafuntfeceritis,dicite:  Serui  in- 
Milcs  fumus.ldco  fubditur  vcrbum  boni  pralati. 

t  Ego 


40^ 


GIof.ord.&NicoIaideLyra         406 


/f  a  Etegodixi  Quafidicarquomodotcglorificamgma- 
A  anam  partcm  ludarorum  ad  tc  icnocarc  non  potuKHic 
autcm  libcrfihominismonrtraturarbitrium.  LX-icnim 
cft  vocarc.noftrum  crcdorc:ipfotamcaadiuuantc,vtm 
fli  voluntatisprxmium  conlcqucntur. 
*  Procopius.  Putat  ..      ., 

nonnulli,/>"A^"ja-  ^"^"^"  ^   -     •  ■ 


buraui  ex  prophctx  a 

pcrfonadici,  ibd^- 

pricmagis  adlalua 

torcm  rcfcratur ,  q 

auditis  Jupcriorib. 

ifta  reponat.  Enim 

vcropaterquomo- 

doin  mc  glorifica- 

bcris.cum  multis.p 

falutchominum  la 

boiibusfublatis.ni- 

hilprofccerim,mul 

tisadhucininfidcli 

£  tatcpcrmancntibus 

6c  ipfis  ludxis. 

t  Pjrum  eO  ^  k>jo  i:iduium,&c. 

legcndum  ci\  ludicabit  patcr.vtrfi 

intcrrogiti-  omnia  fcccriin  eis 

I"*-  quae  dcbui :  Manife- 

Iohan.i7.a     7.  ,  ': 

Ibidcm.  ■'''""  ""'^^"  '"'""  '"^    ' 

•fdelertos  If-  nihus^quot  rftmi/v.F.t 
rael  n  rcdu-  alibi:  Egoteglorifitia' 
ui("perivrram. 
C  Opns  rwum.  AHj: 
Labor  Si.  dolor  mc- 
us:qi!iaflcuitciiii- 
tatcm.Etajt  iiipfal. 
Qu^viitinjsi'  li-''^ui- 
ifewtcfluxtaHobrai 


Et  cyo  dixi.In  vacuiim  laboraui  fine  caula,&  vanc  tortitu 


^Mofcndo 


b  dinc 


no  &:opus  mcum  cumDeonico.Etnunchxcdicitclomi 

*  -  -  vtao»...mMur,remu.^ppel-itmvn,ie:  ne  «n.rr  matns.nc*  D£mm.uses  lu. 

b  f  1«  liicm.        1 1  EHintcm  def^rto  crcatorcidola  colcntcm  vndc: 
Non  vrni  .•ili  ad  oucs  iiu«  pcneiun-  domiis  Unc' 

/^t       .  1  t,  w  f) 


Jltij,! 


ciim,  pcndcnsincrucclongcafalutcmcavcrbalamcn-  D 

tationum  mcarum. 

d  ni  )v/;cafa.  q.d.EgoIudxospcrdidi.fcdglorificatussu 
in  Gctib. vnde':i>dtire/i  nnhi  vmms  ooteilas  iucalo  iS  t"  lerra. 
Van:m  eJi.Lxx.magnum.  eft.     *  Procopius.  Magnum  rc  ^ 

vcraopuscxtititcu     i 

bfritiendo.     c^QMiianon  profu]tei«.  _  ad    fcruitUtCm  fot- 

matuscirctfilias,ad 
humanx  natur.tfa 
lutcm,  quain  condi 
dit,  lcrui  formam 
anumerc.Atqucin-  j 
dceftqaod  glorifi-  | 
catur,tanq  rapini 
minime  arbirratus. 


c  mcam  confumpfi .  Ergo  ludicium  meum  cu  domi-  3 

alQu.odfec.ci».     ^loiam.  tnelvu...lc.  tii.o  U.l,cct  Lonsucrcnti  i.imacuum  UWaui.      4 


im  8 


CII 


nus  formans  mc  cx  vccro feruum  fibi ,  vt  reducam  lacdb  6    cfle  fe  vqualc  Deo. 

'  .T  .,.n  «in.ni.a.cfi.in  7      C  ■ytoomuiat n/ii^ha 

ad  eumA  ifracl  non  congrcgabitur.  Etgloiihcatuslu 

,  ^fS  c .um  ii  rininrm.  I>f  1"  i-l ''tcilione. 

m  oculis  domini ,  &  Dcus  meus  fadus  eft  fortiiudo  mca 

t\  Cc.nColjiido,!iii>ri  ab.caiorc  pov>uli  nic, 

Etdixit: 

bus lacob,&1fcccs  IfiaclconucitcndaiJtDcditein  lucem 

f  .M.T  :Ui.l 

Gcntium.vtfis  falus  mea  vf.]ue  ad  excremum  cerras.Hxc 

^r,,„  ,l=dclium.  ISarfHticans.  »fChriftum. 

dicitdominus  redemptorlfraclfanaus  eius,  ad  contem 


bf  Lxx.Magnumetl  tibi.vt  lotc.s  puermcus. 
c^Tibi,  d  f  A  morteanimx. 

t  Parum  clbvtfis  mihi  feruus  ad  fufcitandas  tri- 

b1  Od«  vicio  luo  coti..c.unt.  cf  Dcf,.cai..e,  1  Ad  fidem.  d «;Et  ideo  T .To  illis. 
"i^—  j,,o  llnia  lE.iJin  If  Vt  Crntesilluo  .natas  a  I  tidr.ii  ilducas. 


9 

lO 

II 


Pfal.Jj».b. 


Oum,  6cNazarios 
cius.qiiosquoiidic 
lad.ti  in  Synagogis 
maledicunt :  qaia 
proptereos  rcgnu,^ 
locum,i5cGcntcm 
amifcrunt. 
1 2  f  /^^^?tf .Prophcta  ad 
I  {  filifi. '{egfs  VI.  te  vc- ' 

14  nicieadiudiciu.Ilc 

15  gcs.fapoftoli&aiij 

16  qui  cum  domino 

17  iudicabant. 

'^^'^'■-•-''"^^'^'^c::.^.tanqu,m:.^:'!:d;;r^r''''"7*'  i«  ^:  p.ocopius.Ado- 

'  -  -dabominatamGcntem.adfcruiim  «9  rabuntomne.stuiu 
>^v  k..„h,„„„mn>„m  ^o  dacmum  prxcipac, 

ci  qui.iuni  cor  .n  nisnu  Dei.  b^lnnonoteni  tuu.n.  r  .      .  r       ' 

_  o.iii.a'.oi..-..i;uimimr''-ido,Scf..luicmGentmm.     cTPcclefix.     21    CUni  VCnCrit  m  pa- 

domiiiorum.Rcc;esvidcbunc&:confurgentprincipc.s,  &:  22  trisdexctia  cumjnx 


ptibilemanimim,  a 


.rram,» 

1  t;io 


gclisfuis. 


Dtuifij. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  H t C^O  di.\i. t-Ui; tdjajutmcr ^omtur jaluus  opcratio, 6" primb 
rifp  iiu  iudxorTultCHndo  rffped.t  Ge.,tili!<n',,lji:Et^\onficams 
{am.Circa primu Jc:cttdum,ip  laborcs  Chr''fl:  iciu>ia'tdo,  v!g'ia.dJ, 
doundo,pr.tdicando,  &  ouinia  ulia  iratit  a-l uofliam  (.iluum  ordi 
vata,fctund>m  quod  diuturVfil.Ji.c  OpcratUS  cft  falute  ill 
medio  tcrra;  :& qHiiHis priticipalntr  tmpuijneiit  aJ  piwdit\,n  ■ 
du  lud.xis  in pcrlonapropria,Dropi'fr  q'iod  dicit.'Mat.  i  5.'.  Non 

fum  miflijs  nifi  adouesq  pcrierut  domusnrael:.'^/"t^a« 
ci  ludxi  cd^aratitih ad  ali'  s  ctediderunt,iG-  tjiuiitum  adillos  dait. 

2  In  vacnum  laboraui.Propter  incrcduiMem  lud.vorum.Lt 
ad  idtm  facitquodfequitur. 

?  Sinccauia  &  vanc.  licetenim  mortuus  fu:rit  instate  viriV, 
tamtn  ix laboribui  vidtbatur  iarn  antiqnus ,  O"  in  parte  conjiiM- 
ptus,propter  quod  dixetunt  ti  J«</.«i,/t//;.G.^.Quinqu3ginta  an 
nos  nondum,&c. 

4  Ergo iudicium.(/''faip/e videl,qu6dn!hil omifi de cvntiirgen^ 
tibfs  ad  falutim  iiidjeorhm . 

5  Foi  mans  mc.v/.ja  ab  inf!anti incarvationis  fuit  diuiituus  COV' 
fus  Chiijliformatii,&  aiiin,atum,zrfic  ex  tttnc ptrf(£li<s  fuitChri 
(lus  omnihi-s  fcitn  us.iJ-  chanimatibus . 

6  Vt  rcducam  lacob  ad  cum.i'if^ populum  Jfael defcendtn- 
tem  d  hcob,'td  cjucm  ductndurn  fmt  m^fjns^vt  ditium  efl. 

7  Et  Kracl  non  congrcgabitur.  in  oculi  domimptrfnf  epuc- 
nem  fidci,quia  pro  mawri  parte  m  infidilitate  fua  ptrmunfit.  Sicut 
enim  lacob  &  Ifradfunt  duo  nomina  vmus p£rfoii.t,  Gcne.i  2.  ita 
Junt  hic  nomiiia  vmus  popuU ah  illo  dcJcendcntis.Votefl  etiam  hxc 
litera exponi,vt  qnod  dicitur  hic.  Vt  rcducam  lacob  ad  cum. 
intelli^aiiir  de  illis  qui  crcdidcrunt  cxpopuLo  lud,eori4rii,luut  fut- 
runt  apoHoli  attfcj;  diftipuiimuliiy  vihabtt'4ri'i  .Atlihus apodoto 
Tum.EtquodJnhditHr.  Ifracl  non  congrcgabitur,jnft///^ifhJ" 
deiltisqui  remanftrunt  incnduli. 

S  Glorificatns  Cum.Hic  conjtqnenter  defribitur  opcratiofalu- 

tis 


l 

tis  qnantnm  ad  Centiles,qitifidem  Chrifli  rectperunt ;  &  diuiditur 
in  ditds  partcs,quia  prirno  dejiribitur  huitis  fatutis  operatio,&Jc- 
cimib  lnbditurgratiarum  aiiio.ibi ^hiuditx  CxU.Circa primim 
diLitur  in  perfona  C/;Wj^'.Etglorificatus  lum.  nter  crtdentes  no 
nicti  »,CMm,(juod faclurn  efi  vinute  Dcipatris,ideofibduur. 
p  Et  dixit  paru m  cd.m  humaniiatc  ajhmpta  adfufutandas  tri 
bus  lacobde  morie  i„Jidelitutis ai  vitam  fidci,fecimd:tm  quam  di" 
citur.Ahac.i.  '.luflus  autcm  ex  fide  viuit. 

10  Etfccesnracl.'c/tyi  w/«j. 

11  Conucrtcndas./'' wVrHrey. 

12  Dcdi  itt mXxxczm  Gcmiiim.V er fifccptione hminis fidct. 

1  j    Vt  fis  falus  mca  iaejl  a  me miffa  & daia. 

14  Vlquc  adcxtrcmiimtcrr3e.£i/)0f  worfarf/«Vcfcri/Z«j<jpo 
fioiij  ..^i/.i.a.Hritis  mihi  tcftcs  in  Icrufalcm,5:  inomnila 
dxa,'?c  Samaria,&  vique  ad  vltimum  terrac. 

15  Haec  dicitdominus./«/iccf  Oenspater. 

1 6  Rcd'..-mptor  Ifracl.  q^t-a  dtdit filium pro  eius rcdemptione, 

17  Sancluscius..'!/^;/ jM.dfiirio:-. 

18  Ad  contcmptibilcm  animam  i.Chriflum  dcnominando 
d  p.ut':  lo:P,  qia  in  iiiirrianiiait  iijji-.ntpta  contcptibtiis  apvaruitin- 
fra  5  i.h.  Qiiaii  abfconditus  vultuscius,&  pc.pcdus,&c. 
J9  Ad  abominatam  G^mcm. upnriutiitam  ectUji^mjijuatit 

ftip  a  modutfi  abcmiiiJti  Junt  P'  tiicipts  ludxurum,  vt  pat-.  t  m  a8i- 

hus api.lh:iorHin piiribiis locis.  ftmituer pofiea  mnlti  i\Oinani  iw' 

pcratorcs,vtT\lero,DGmitianus,Dijilct!afi:iS,MaXimiar,us,&mi4l 

tia!ijc.:m  totalit.r  c.xtermin.irc  qnxrenus. 

20  Ad  fcruum  dominorii.;.  poptdumcaihi.Vcum , quia tf' 

Cintfiiaiufn  queuter  conderiin^b.cntiir  ad  mctalia  futticnaa,&  aii' 

opcrafcruitiafacitnda.  1 

2  i  Rcgcs  vidcbunt.»»/raf«/<z  i«  virtuie nominis  Chriftifienda 
ptr  ap..(tolos,&  ei.rutn  jntceflorts. 

22  Et  confurgcnt  principcs.j</  fiatumfidci  Chri(iian.c,  quod 
muxime  puiuit  icvipore  Consianiini. 

*  Et 


ti 

4 

5 
6 

7 


M  O   l{  .A   L   I   r  E   H^. 

Ego  di.ri.In  uacuum  laboraui,3c  c. 

tr^o  ludiciUM.i  gratia  cius  tantum  cxpc£lo,idco  fubdit. 

Formans  mc.cx  infufionc  fiivE  gratise. 

yt  ret/waw.eJ-c.f.fimpliccm  baptizatum. 

Et  ;,v..'^/.i<'.itcratusfupcrbuscum  lanaisno/bciabitur 


Auguftin.  dc  Vnde  bcatus  Aug.cum  lcgiflct  vitam  Pauli  fimplicis  fcr 


cc. 


tur  duille:Simplices&  illiterati  rapiuntcclum,  nosau- 
tcm  cum  Hterisnoftris  trudimur  ad  infcrnum, 
ii  ti^toi  'fcatnsfuh  f&c.  f.in  fpc ,  fed  quia  bonus  prslatus 

non 


nofoluin  fuadioccfi^ficit.(edeti.T  in  aliis.ficatpatetdc! 

B.Augaft.iSc  Ambrolio  &:  fimilibus.quj  pcr  librosabcisi 

coditos  proficiut  toti  ccclcfi?  Deijideo  dr  a  dominofibi. 

9  Pano-H  e//,c7~t.  Scquitur.  ' 

1 2  Dcdi  te  in luccm  Gcntiam,&c. 

i  s  Hntc  dicit  aorn. quoniam  lub  bonopraelato  proficiunij 

magni,&  parui,idco  fubditur.  Hxc  dicn  tlurt,.&t.ad  coiitcn 

fiibttem  animatn,&i .  in  quo  notantur parui. 

21  Rcgcs  videbunt  &  conlijrgcnt  pnncipcs,  inquo  no 

tantur  magni. 

lEt 


I 


47 


Ifak  Cap.XLIlI. 


418 


f 


£ 

h 


le  e- 
c  t. 


2,lntcrnoorepla 

ctti.  Paflionis, 

refuiredionis 

inquoplacuit  a 

Dcorediniere 

gcnus  huma- 

num. 

-jc  Procopius. 

Fuerat    enim 

antemijdico- 

flrudione  pre 

cognituChri- 

itiniyfterium, 

Idhisemicuit 

temporibus,  g  b 

busprspotcn- 

tiplacuit.  Ita- 

queicarnatio- 

nis  tepus  diei 

nomine  figni-  c 

ficatjVtPauF: 

Ecce  nunc  lepus 

acceptabU:  ^ccce 

aunc  dtesfulutis. 

b  Supervias  pi 

jcentur,&c. 

*    Eufcbius. 
vetcri  lcgecau 
tum  crat ,  ne 
quis  extra  Ic- 
rofolymitanu 


J^Te  f fum  venettt  in  gloria  parr;-!  cum  angelis.    bTPatrem.  . 

&:adorabuntpropterdominum,quiafideIiseft:  5;randumlfrael  2 

afln  ralutemmuDdi.    blfatetad  fihum.    c^Gratia:  dc  quo:Ecc?  nu^c  tcinpM^  acceptJbilcecce  nuncdi.fa.        3 
d^:c  ntem.  latcr  clarrrica  h  ium  tuum,vt  fitius  luus  cla.te.&c.  ^ 

quielegitce.  H^cdicitdominusilntemporcplacito  exaudiui  te,&  "^ 

afHuaij.)a^    btlncruce.     cTDiccntisiQuaiemede.e.        dlMortelupeiata.  ^A  mortc  fupcrata.  ^ 

,  ,  cT-lmic  n*  Sc  charitatis.  "  ,     ^ 

.  in  die  falutis  auxiliatus  (um  tui.Et leruaui  te,& d:di  te  in  fcedus  po  7    pra^claregefta 

,.       ^^     ,  b      „        rt- I        1        c ,.  ,  ^'    A  ,     V    gloria,dumjn 

puli,vt  lulcitares  terram,&  poilideres  hxrcditates  diflipata.s,  vt  di- 

af  Fervariose.rores.     b«iFuniculis  pcccato  um:Funijus  enim  peccatorum  fiioru;n  quiliiucconitringiiur. 
cTln''dcli[atis&  ignorantijr,iiuilucem  vidcre  nonp  >i'rant.     dT"'"inin'mini. 

ceres  his qui  vind:i  funt^exite :  &: Iiis  qui in  tcnebris,  +  rcuelaiiiini. 

aTEt  fii.  bTConuerfi  lumen  Chrilli  afpicientes.f  Ooftrinas  apoftolorum  &  prophetarum.         b1  Dominus 
P''cit,&  ji  hil  roihi  deetit.&c.         c<  Apercis  lciipturis.     dlErit      ef  Pafti  ante.         f  THanem  vctbi. 

Supervidspafcenti.ir,&inomnibustpIanispaTcuaeorum.   Non  ^^  di  cardinibns 

aTAquani  fapieniiac,     bTAdueifafeculinonnocebum-Fcrdiem  fol  ron 'i-t  te,neque  luna  pernoflem.        ^       OpiritUSianCtl 

cTChrillus  <]ui  in  milerict  nliafua  redeiTiir 

cfurient  neque  fi tient,  &  non  percutiet  eos  ^ftus  &  fbl :  quia  mife- 

aTbcuedicitedonunudefoatibusirracl  Et  alibi:Hauiietis  aquas  de  foiniL<usfalua:otis. 

bTVete'is  8c  noui  tellamenti. 

rator  corum  rcget  eos,&  adtfontcs  aquarutportabit  eos.  Etpona 

aTlmpedimcnta  mundi,vcl  apoftolos.qni  viaalijs.  ftis.   t^    lanam.  cTGtaJientes  (iiperfemitas  meas. 

dTQn  bus  paraiurvii. 

omncsmontesmeosin  viam^&femit^meactexaltabutur.Ecceifti  ^^  quatuor  mo- 

aTAbOrientc.  bfAdfidemad  vniiatemecclclis.        tf  Alii  hdeles.        d^Qinli  ab  omnibusmundipartibus.      ^*"    '^'^"''     *  Crrc- 

b  c       ,  -1  d         ^  efoccijente.  nnS.dcqax.  Ic 

GC  longc  venient,  S^ccceilliab  AquiIonc6cmari,&:iftideterra  25  rufJtm  quxocd 

afEigo.        TDomitum  de  lalMtehumani  gencris.  tfOangeli,        cTHabitatores  tcrri.  dlS  prophftas. 

d«;Exiram»nra  cordisUtici».        eTFrjt  emin^iites  virtuie.  ^6   ConTCPatiO  lU 

AuftraIi.tLaudarcc?Ii,&exuItaterra:iubilatemontesIaudc.quia  27  ftoruni  inter- 

feetfiliuin.         Ti^ater.         sf  .idelem.qui  lcihc^t  cx  ludaiscrediderunt.        bTBeati  pauperes  fpintu,  jg    rS  nofirnrum 
quoniam  ipforumeftregnum  coelorum.  TG""'uin  iJuaE  linelege  6c  lineDeo.      T^ijii  <*cfeiti  datmo-  |.  uiiiuiuiii. 
j ^          Bibus  iubi.icebart.                                                                                                                                                      2p    VndC  .      Dlll^lt 

tcmplumfacri     cofolatus  cftdfispopulufuil,&pauperiafuoru  mifciebitur.Etdixit  2°  domims  fo  «''yMatt.ij.d 
ficiaDeoofferd  sion.  Multitii  pfMg^.a. 

rct,ant  vefcerc  ^  do  coeleflium  Gii  ^d. 

tur  ante dominum.Eccc quomodo iam  in  legc  noua.in      virtutum, &  fanifiorum  iam  cum  domino  rcgnantiuni.  Apoc..!/.3, 
oibusviisparcuntur,5cinoIbus  viis  pafcua  fideliu  funt.      vndc:  Qu<efurjum  efilibera tji,qu* est maternoiira.Et  illaqua 

c  Et  ^  ludjti 


C  "Et  ptiYiamoLS  D 
mndo.  ¥^Proco. 
Dicas,&mon 
tes  pcculiari- 
tcrmagis  aijs 
casqu^rcrum 

8 

10  terris  verfanf ,; 

11  inaltfi  crigun 

12  tur     HumilcS|^;gratema 
IJ   auteeos   quos  nifeiiatc  vos. 

14  dquatuor  mu 


17  participcs  cffis 

18  dos,diabolica 

19  fernirutcChri 

20  ftus  libcrauit. 

2«  d  o^xtSiovXc  tduat. 
22  rufalem  &S10  t- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
V  I    Et  ado.propter  do.Scdicet  patrem. 
z    Quia  fide  cft.  Mitiendo  redemptorm  mundo^ftcut  patribus 
prunnji^rat. 

3  Et  faa.lfracl.jfie/l  fanHficatorem  eius. 

4  Qui  elegit tc  Scilicet  Chrijium  hominem  ad  opus  rcdemptio 
ir>,nisb".mani. 

'     j    Haecdixitdo.  ide(i,Deus  pater. 

6  In  temporc  p\aoto.idc/l gratite. 

7  Exaudi.te.O'««/i  emra  creatio  Chri(li  ad  patrem  fuit  exaudi 
ta  tjuf  prijceilit  fecundum  ddibtratitiam  voluntatem. 

8  Et  in  die  falutisJdf^,?»  dic  pajfionisy  qua  operatus  eflfalute 
in  tnedio  tcrr^. 

P    Auxiliatus  fum  tui.  Dando  conflantiampatiendi. 

10  Et  feruate.  Hecipiendo animam  t»am  in morte,  (^priuando 
Corpi'S  d  corruptione . 

11  Etdcte,5cc.ytperteDecfaidere. 

n  Vtfu-tcr.ide  hahitates  in  terra  d  morteculp^ ad vita grati^. 

1 3  Et  pollideres  hae  diffipatas.  idefl,nationes  Gentium  diuer- 
fis  erronbus  laceratas. 

14  Vtdicercs  hisqui  vm.Cunt.Confuctudinepeccandi. 
J  y  Exite.Pfr  viritatem  panitenti^. 

J^  Et  his  qui  in  tencbris  funt-  Scilicet  ignorantite. 

17  Rcuelamini.  in  veritatis  cognitione. 

1 8  Super  vias pakcatyir.ideft^infibferuatione mandatorum& 
confdiorum . 

\9  Etinomnibus  plinis.idefl infanBorum e.-cemplis qtt£ (unt 
Uaplanaquodpoffuni  ab  omaibus  videri . 

20  Pafcua 


20  Pafcua  eorum.  Quia  magis  tcdificant  e.xempU  qi<an,  vti  bj, 

21  Non  cfurient  ncque  fiticm.Exhocenimpater,quodnon 
intelligitur  de  reditu  captiuitatis  Babylonice,  qtiia  nunquamftc  til 
implctumifed  de  redcmptione  fa£la  per  Chriflum,qi<e  quidem  habet  ' 
ejfe^um  in  confecutione  vittC  beat^,vbi  nullum  fentitur  malum,  &- 
habetur  omne  bonurn.  Ideojubditur. 

22  Etadfontesaquatumpotabiteos.  Ter quoddejignatur  ^ 
quies  appetitus  in  bono  adepto. 

a^  Et ponam  omncs  montes>&c.Tc)'  hocintelUgitur  remo' 
tio  impedimentorum  publicationis  Euangelii per  difcurfum  apoflo 
lorumaliorum  qucm  difcipulorum,yt fuit diSlum fupra .^o.c.ldeo 
fubdvur. 

24  Eccc  ifii  de longe.  'fcilicet  adfidcm  per  predicationem. 

25  Et  ecce  illi  ab  AquiIone,&c.i</f^,rfe  omniparte  tcrr^  ha» 
biiabiiis  arid.t  &  infutarum  maris. 

2 6  Laudate  coeir.  Hic confiquenter  ponitur  huius  bemficifgra- 
tiarum  adio,cum  dicitur:  LaudatC  COcVudefl,a>igfli  quifunt  ci^ 
ues  cceli,&  Chrifio  nato  gratias agentes  cantauerunt. Glon^.  in  aL 
tiflimisDeo,&c.z.wc/ z.t. 

27  Et  cxulta  terra.  idefi,  habitantes  in  terra,quanttm  ad  mino» 
res  &  mrdiocres. 

28  lubilate  montes  htidcm. Quantumad  mmres. 

29  Quia  confola.eft  dominus.Per  modimprccdidium. 

30  EtdixitSion.Hiccon/e^Me«fer/o///t«r  metus  dc fpcrationis: 
Et  primo  redtmptionis  fiendaper  Cyrum  fecundo  refptd''^  redm~ 
ftionis  fied£  per  Chriflu-.quiaiflf  dnaflm'4  tangitnturdprcplutay 
ytdiciumeflfuprafecunda  ibi:  Lcuain  circuitU.C;>fa/»«w«r» 
dicitur:Etdi.Sion.idelifiUi qui  fueranthabitatores  ^ion. 

•  -jc  Dereli- 


MO\.yiLiTEi{. 

i  I     Et  adorahunt  propter  dominum  Deum,^c.  Proficicntcs  in 
bonocxtuadodlrina .  Etquoniam  bonipra^latiDeum 
deprecantnr  pro  tali  profcdu  populi  (ui,  fubditur. 
5     Htcc  dicit  uominus.In  tcmpore  placito  exaudiui  te.  idcft,ho- 
niines  tcrrcnosa  mortc  culpas. 

1 3  Etpoffideres  l)xreditatcs,&c.  idcft,animas  pcccatis  lacc- 
ratas. 

14  Vtdiceres  ifis  qui  vincli funt.Cbfnctt\d\r\c  pcccandiqu^ 
eft  qua^dam  cathena  ligans  peccatorcm  in  culpa. 

16  A</j/i^ttijatf«e/;r;j)riftt.Scilicct  ignorantiae. 
1 8  Super  T-Mj.f.mandatorum  Dci,&  confiUorura. 
t    Tajcentur.  DoOrina  tua. 


ip  Et omnibus planis.  Ideft,fandoru exemplis quas  de pla« 
no  ctiam  a  fimplicibuscapiuntur. 

20  P<i/t«« fc>-«fw.Idcft,refcdlio  mentis . 

2 1  Von  ejuricnt,&c.  fcilicet  illi  qui  perdudi  fuerint  ad  c$ 
ligaudia. 

25  Et  ponam  omnesmontesin  viam.  Idcftjimpcdimcnta  prae 
dicationis  aufcram,na  &  praelati  qui  rat  ione  fl  atus  mon 
tespodimtdicijdantproficcrevalcntibusautoriiatepr^ 
dicadi  m  omnibuspartibus  fux  dioccfis.  Idcofubditur. 

24  Ecce ijii  de longe  vcnient.  &  quonia cx  tali profcttu  lau- 
danduscft  Dcus.Sequitur. 

2(5  z.a«ci<jrejC!/:.  Idcft  Angcli. 

25  Ef  exulia  twra.idcft.habitatcrcs  tcrrs.nam  vtriquc  dc 
bcnt  dcconucrfioncpcccatorum  j^auderc. 

Tom.  4.  O 


4'? 


Glorord.  &  Nicola  i  de  Ly  ra         4  io 


Apoc  XI. 
1  Iftx  obliui 
kto-Mt. 


,^Iudci,&nortri 
A  ludaizatcs,  fin 
gunt  dclccnde 
rcdcc(x:lo  or- 
natafm  Apo- 
calyplim  loa. 
Scicndum  aut 
quiacongrcga 
tio  landorum 
in  captiuitate 
Babilonis.hoc 
dicit :  Dtreliqui 
tne  do, 

a  Eccein  ntani- 
biis,&c.Exhoc 
dircimusleru- 
falem  inrcgio 
nc  Palcflinx 
noncflequ?re 
da:  qua:totius 
prouincix  de- 
terrima  ^&fa- 
xofis  motibus 
«  cxafpcrata  pe- 
nuriam    fon- 

1  cffugabun-  "^m  P-^  j^^- 

lux.  b     StruBores. 

Apoftoli  &  a- 

lij :  Culpa  lu- 

da:orum,idcft, 

t  appropin-  Scribarum,  & 

qua.vadc  vi-  pi^arifxoru  de 

uapropter    ftruftacs,pr2- 

dicatione  quo 

runda ludxo- 

rum.  i.apoflo- 

loru  tam  de  lu 


cflamdiu. 


dfSfd. 


Sidmdcrcliquit  va^  dominus,&  dommus  oblitus  eft  mei.Nuiiquid  i 
obiiuifci  potell  mulicr inhntem  fuum,  vt  non  mifcrcatur  hlio  vtc  j 

alNon.  bframen.  lQu.fi:Plus,l.qu,d  d,cm.     cf  I^un.ia  „,cn,is  v.ncen.  m.a  n.tu.x.        dtC.e.ior. 
rfCrcatui»  fSrnipeiTsnftorunianimasinmediocordeiei,ncBO.  ^.      r^^oin 

ri  fu'!?  tEt  sf  illa  dblita  fuerit^^-o  tamen  non  obliuifcar  tui.  Ecce  m  ^ 

lllUi.  li-  __....,:„ .^K.u.f,„,„„videam»(meraoremie,r.etca,bMrai.» 


acLx.^urei  manus  mc«  de,u,.M  muios  tuos."'  b,  Vt  fem.er  ^■^^"^-'^."'^^'^^Z^lir  "  ""'""'* 
pemiusdciclia.im.,        c.Pama.ch»  &  prophei«<;u.orat.on,bus  fu,  ic  mumunt. 


(lucbanturcc-  D 
clcfiam  ,  pofl 
adiuuare  cam 
vchemcntcr. 
Scdquia  mul- 
ti  eoru  infuis 
iniquitatibus 
mortui  crant 


man 


"   ~7<m.'uVd"clia.i.n         c.Pama,ch,&prophei«,morat.on,.us.u, ..._..       ^                    y  adiuxit,&qui 

anibus  meis  dcfcripfi  te,muri tui  coram  oculis  meis  lcmper.  Vc  4  ^^^^^^^;^^^\ 

..S.„b,^Pi.a.inciuad...n.l£,,uis  «5^"^^  ^c^U?'^'^:' ^:^?^^-«:^"'^"'^'^'^                   ^  diiccdcnt  Z  tC. 

nonleg-mnc.ccCapt.  aKomamsa.Lc.i.ieocuU-  ve.roSKv.ae^c     e          >M         .,      c              Tpm    .,  r       n^^pc      iUi 

neruntllruadrestui,dcftruetcst^&dimpatesatccxibunt.  Lcua  7  c    o.„j   ,f^, 

acOapolMi  &primitiu»<.   lel.i.                            ._                                 "  ,     .«^     *        '          . 

in  circumitu  oculos  tuo.s,&  vick':omnes  ifti  congregati  ^.^^^  9  dx|  cx  omn . 


iligabit. 


artuiandofecuios/ac,..hoccl»iuiamcn.u™vc,c..s.e.tan.en.     b1  F.dehbus  .a..,  mox.s  quam  Gemibus:f«lix 
quiiiiniuselt,v.ornjnrn.u.nccr!el.xdn-ntu..  -I     "^     I    '     .,«l,,f^rm 

runttibi.  ViudqTo,dicitdominus:quiaomnibushisvclutorna- 

a.r0.nabcri,.    bf  tccleuV,,u«e.»  Chr.lti  co.pus:  vndecis  .-..quamdc  wiaperlona  lOHUt.ut.tuxta 

primamrcguIamTiconij      cilnrideli.in'.  -~  /-  .      /-n„  •       J/i^rr-i 

mcnto  vcfticris,&  jcircundlbis  tibi  cos  quafi  ^ponia.Qiiia  dc  erta 

,.       rs  bxVcnien.eEu-ngclio.     cuQiialub.nuabu...|hdelcs. 

tua ,  &  folitiSdincs  tux,  &  tcrra  ruinx  tua: ,  nunc  angufta  crunt  pi  j       _ 

aURomani,    b<  .  Deo  lcpiraban.  Ualfa  do.>.ina«.  o,e.a,,on.^.ala     ^T  h"if«.  ^Scnbx.  ,.e.fea^^^^^^^^  ^^   hiSCrcdidc  « 

habitatoribusr&loncrctfugabunturquiabiorbebanttc.  Adliuc  ^^  ^„„1  vno  dic 

afOp,imi,.uacccIefia  b^Q^ia  J,u    :.r,,,s  fu.lh.  .,,an    ludx.i.m  fv„..gog^s.       .,       ,  l6    triamilia.ahc- 

-  ..►.,;,.  Cl.i  n-.^JiilirinQrn-r- Ancriiltuscltminiiocus.  ._  raquinquemi 

lia.Gcntcsquo 


10  natione  ,  quac 

1 1  f ub  cclo  cft,  in 

12  die  Pentlicco- 
flcsdifperfi.n. 
fuerat  tcmpo- 

15  rcMachab.xo- 

14  rumab  Antio 

choEpiphanc. 


afOp,imi,iuacccIefia  blQ^ia  Jm    :.r,  ,s  tu.lt,.  .,,,n    .uu..,.........6-|.-       .•,    ;  1      ^,_.     10 

diclnt  in  auribu^  tuis  filij  ftcrihtatis  tux.  Anguftus  cft  mihi  locus.  ^^  ,,  ^^^^^^^^  ^ai 

.    •^3....::.       ur.  ,.,„,.. nffco.nDii,ii3r  blarpheroiis  ludiorum. 


a^^.n  loto  mu,ido  in  ccclclijs. 


bTLa„us,nc  co.upiim3r  blalpheroiis  ludiorum. 
iV  ulm.raido  n3n  v;  lens  magniiudinemjititix  iu«  oj;eproferte. 


iTul.n.randononv.lensmagn.lua,..emix..i,c."..--l""-."—  r,,,,.  /»Y  nmni. 

tfacrpidummilii.vthabitcm.  EtdiccsincorJetuo:Quisgenuit    8  gue  exomm 


\ 


eccIefijE. 
_.  .     ,  21  d     Ornamento. 

citddminusDcus.  Eccc^tlcuiboadGentcsmanumeat&adpopu-  z^  Var^s  fpimus 

quibus  orna- 


aTPatet.        bTQuafi.Non  m.tcis  vnde  fihos  liabeas.&c.eccc,  8cc. 
Genies,  'n  euni  Gen,cs  I "'tsbun,. 
n  j  " 


•f  lcuo  ^ 

me«dX'dxis,'quamdeGentibuscongrcgataes. 
cap.7.  ■ii    Auguflinus.  Brcuisdihcabcris  (oecclcna)  abhis 

aquibuseucrfa  es ,  ideft,  a  rcgibus  terrae  qui  priusperfe- 

quc- 


tur  fponfae  ambitio,  dequa  dicitur :  Miut  reginaddex'  J  j 
tris  tuis  in   viflitu  deai:rato,tiytindata  varietate. 
e  £po  /2tri/«.Qiiia  poft  Aegcu,&  Zacharia,  &  Malachia, 
^  ,^  qui 


I 


NICOLAVS  DE  LYRa. 
*  I     'DcTc\i.mc.do.HocdicebantIud.aB2bylonmduB',poftde- 
Jiruti">nt  ih  ciuiiatis  &  templi:  qmi  remouetur  cumjubditur. 
-%    Nunquidobliuifcipotcft.  Etpatctlitcra. 


1 1  Omnes  ifti  congrcjiati  funt./'iM  f*fmatacharitate. 

1 2  Omnib.  his  velutornamento  veftieris.Ai«/J««</o  enim 
fidclium  efl  ecclefta  vrmmtntum. 
1  j  Quia  dcferta  tua  &.  fic  vocatterram  lud.(ie,quiapoflpaf' 


rMUnqUIUOUUUll».ipun-u.    ci/^unmtt,»./.  ->    ,^ r-    jn      ci 

Ecce  m  manibus  mcis  defcripfi  tc.  idcjhita te  habeo  in      fionem  Chnlti  a  i<^omamsjm  dej.ruda. 


metnoria,ficut  liud  quod  tenetur  rnanu 

4  Muri  tui.  ^ciLcet  ciuitatis  C?  templi. 

5  Coram  oculis.  Quia  pramdeo  eorum  reparaticnem. 

6  Vcncrunt  ftrudores  tui.ldeji,cit6  vement.fcilicet  zoroba- 
bel & lefusfilus  hfidech, ad re£dificatiommttmpU,& T^eemias 
ad  ttxdificationcm  ctuitatis. 

7  Dc{{rucntcstc.IdeftjConanVstediflruere. 

S  A  te exibunt.  L>uodpatet  impletHm  de  Samaritanis  cjuos  no 
luerant  rtuerfi  dc  captiuitatc  afjocian  fibi  in  lempli  re^difiiatione, 
Vt  babetur,  i .  EJdr.^.&  ftmiUter.de  adificattone  ciuitatis,dtxerunt 
tis  T^eetnit  j.rf.Vobisnoncftpars  &iuftitia  &  memoria 

in  lerufalem. 

9     Lcua.  Hic  remouetur  metus  dejperationis  rcjpccln  redemptio- 

nisfiendxper  Chriftum.  In  primitiua  enim  ccclelia  iran<  crcdentcs 


i4  Nuncanguftaerunt.!'rff/f,o?wnM^'£/f/w nonpofent ibicapi, 
propier  quod  apojtoii  aUjque  dtJcipuU  pro  maioriparte  egrefiifmt 
indead  aUaspartes  mundi  pro  dilatation^fidei. 

15  Etlongefugabunturqui  :xbCorbc.idcli,fttiehancHrabfor 
bcre quiapnncipts  lud^orum  qiti conabantur ecclefiamnafcentm 
abforbere,rt patet  .A8.4. $•&  o.&  inpluribus  alijs  Ucis,per  /io- 
tnanospartimfuerunt  tructdati&partimcaptiuati. 

16  Adhuc  diccBt  in  aurib.  tuis,&c.  ideji, paucitatis fideliti. 

17  Anguftuseft  mihilocus.  QuiaflcutdiHumen,exicrunt 
apoiioliperdiuerfumorb.mpfomultipUcaiionefideUum. 

18  Et  dices  in  corde  tuo.  •Pr^  admiratione  ta>itx  multipUca- 
tionis . 

19  Tnn(migmz&.C3ptiuz.  QuiatemporepeyfecutionistjiM  '■ 

faHa  eU  fub  S'ephano,omnes  fideU s  qui  erant  in  Urufalem difper- 


nisfltnax per  tljrtiium.  in  pnmiiiua cmm  tiucjia  tjunf  u.utrHn-»       ^«i,»i*i.j»yHi/j  ../'«"»,',«"...,, jj.»...v, ., —  ---    ., 

pauci,& de humi:ip!ebe,& perfecutionibus principim  opprcffi,vt       fifunt  ad aUas rtgionesprmrapofiolos,.Adl.2,.iiii  etiam quipotc- 

...—.:_     ..c     v_.  ......... ...,J  ^«.■«»..v;«/,Ar/,f  A^f^rii;  n„n,l  t,.it,  rni.tr/jni.tYijhphnalur  nrl  rarrere^VtCat)tiut,.Acl.Q.&mOdUSbU 


patetin.Acl..Apo.propterquod£Himaripo]Jct  defaciU,quod  totu 
cito  debcret  an  nihdari:  &  ideo  denunciat  eccltfix  primitiux  muUi 
pUcationtm  magnam  fjdeUum.&  primb  denunciajur  hxc  muhipU- 
catio.  fecundo  rcmouetur  qujedam  ob:etTto,ibi.Kuq\.nd  tollctur. 
Circa  primum  dicitur:  Lcua  in  circunfitu  ocuios  tuos.  ideft, 
ad  omnef  partes  orbis, 
10  Etvidc.  muUipopuUadteperfidem  venientis. 

II  Omncs 


rai.tcapi,trahebaHtur  ad  carceres  vtcaptiui„Acl.g.  &  modushic 

muUipUcationis  oHenditurcum  (ubditur. 

20  Hxcdicitdominus.  Eccc  leuabo  ad  Gentcs.  ^on.^^t 

yiriute  humana,f  d  diuma. 

z  \  Manum  meam.  in  cperibus  miraculofls,quibus  vifis  Centi 

les  conuenebantur. 

22  Etzdpo.c\z\.Ciz.mcum.ldcfl,ftgnum Crucis. 

*  Et 


M  0  \.A  L  1  T  E  ?^ 

t  Et  dixit  sinn.  Aliquando  fuit  ccclcGa  in  tanta  tribiila- 
tionc.quod  videbatur  aliquibus  Dcus  eam  dcfcruifl"c:& 
*  &  adhuc  magis  vidcbitur  Antichrifti  temporc :  proptcr 
quodin  ciuspcrfona  dicitur.£f  dixit  Sion:DtrtUquitme  do, 
propter  quod  Dcus  camconfoIatur,diccns. 
Z  N.unquidobdHi\cipottftfnuUcr  ir.fantim  fuurn.Qnzd  diccrct 
non,ficnccccclcfiam  mcam  dcrelinquam. 
4  ««« tui  oram  ccuUs  wc«>,ldcft,dilpoiui  tc  claudcre clau 
luravirtutum, 

6  yent' 


6  yeneruntflru£ior(  stui. \dcMo€tOXCs(z.Cxi. 

7  I>e/?>-«eRta /c  idcft  herctici. 

8  .Ate exibunt.  A  facris  dodoribusconfutati.  Promitti 
ctiam  ei  multiplicationcm  tidelium,  &  bonorum  Ipi" 
tualium,cum  dicitur. 

5)  Leiia  in  cinuitu  oculos  tuos  &  vidr:cmnes  ifU,&c.  F.t  hO( 
modo  literaliter  expofui  vfque  ad  fincm  huius  capitnli 
Necoccurrjt  mihi  aliaipintualiscxpofitio  conucnicn 
tior  hic  poncnda,nec  eadem  ratione  in  refiduo  libri  hu 
ius  quod  fimili  modo  literalitcr  cxpofui,fcilicet  dc  Chr 
fto  &  ecdcfi»  proceffu. 

t  wo^- 


|42l 


J  qui  &  Efdras ,  non  habiic- 

A  runr  prophetas ,  qui  cos  in 
lc"emitrircnt,v(quead  loa 
ncm  Baptiftam. 
a  ioiir:x.  Ideni,reci  magis 
affcftuose.  Vnde:^i/«'r  re- 
^/'.iZ.CcQiix.fcilicetqiiori- 
dieChriliiparuulosnutrit 
&  ad  perfeii^am  statem  du 
cit. 

*  Procopius.  Sumnium 
forc  fidchbus  honorem  de 
nionftrar,quod  eorum  nu- 
trinos  regcs,  &  reginas  nu- 
trices  forc  fignificat.  imo, 
&  ipfagentium  impcria.de 
nicfisin  pauperes  nutritio 
tutnnK)re,difiributis,eccle 
fiifubferuitura.Ahas  autS 
&ipfavehemens  follicitu- 
do,nutritijsgloriam  conci- 
liat,qui  genuflexo  ineccle- 
fiaterrx  frontcm  alhdurH  ,• 

1  pulucrem  iplum  vtita  di 
cam,propter  fidem  dehnge 

nrcgeflientcs. 
^    b  ^dnrabnnf.Vencributur 

fcamdum  iliud:  yldor.thunt 

fcabeU.-mpedunteius  ,  in  quo 

pcdc  maicflas  indicatur. 

c     Vuluerem  pcdum  tuorum. 

Omncm.f.terrcnitatemver 

bo&  exemplo  mundabut, 

l^  fccundum  quod  didii  cft : 

I   Qjtodctinque  folucns  fAter  ter^a 

lo^  eriifolittHmXfe.  vndc.  Excu- 

titt  puluerem  pedhm  vefirorm. 

"  Profper.  Profternentfe 

P:  adpedestuos,  oecch^fia.  & 


Ifaias  Cap.  XLIX. 

'«^Filium.  f  In  vexillo  crucls.  b^Crucem.  fQ^am  sdmiribiieeft  nomen 
tuum  in  vniuetla  lerra.  c^rTunc.  lO  primitiMaecclefia.  df  Apoftoliad 
fidcm.vel  angeli  po'*  'iiorte;-!  ad  tequiem. 


422 


los  exakabo  f  %num  meum .  et affcrtnt  fi- 

a^Filiuli  meijquos  it.p.        bfVeiboSc  opetc.  clFoeiiiinas  vel  animas. 
fjVrHe:  Lac  vobs  potum  dedi,non  efcain. 

lids  (uos  in  vlnis,  &  filia's  tuas  fup  humcros 

afApoitol'.  b '.  Quotuin  corinmanu  Dei.-vnde  Abiahidicitur.  K.exad 


D^^um  luum  nobiscs 


c^^In  l-fte  veibi. 


portabunt.Ecerunt  regcs  nutricij  tui,&  rcgi  ^ 

al^Si.  ;>lice«.  1  Aliasdimidb. 

^  nsnutricestu^.  Vultuinterrademifloaclo- 

•  a  «lO  rrimitiuaccclefiaincapitetuo.quiell  Chiiftus. 

c  rabunt  tc,&  puluercm  pedum  tuorii  lingcr. 

a«lffr  hicomnia.         t-fNonalius.     ccTriniias.     dfSuptr  n:elciiii'-t. 

Etfcics  c[uia  egodominus,fupcr quo  no  co-  ^ 

»lniudi-io.  ^fidrl  i.  a^Pei  quemlibetfanftmuni.         _ 

fundentur<^ui  expedlantt  eum.Nuquid  tdl-  g 

af  Di.bolo.  Cum  t.>fiis  ainutuscufto  atrium  fuum,  in  pa  funl  omnia  gua: 
pofli  bCHimanum  gcnii».  d  Idem.  df  Mundas  in  mali»np  pofitus  eft. 

letur  a  fdrti  prieda ,  auc  T  quod  captu  fucrit  a 

'*  C^>i  auJet  dicerr:  Hxc*itnnia  dr.b;^  t.bi  fi  pro  a  mc. 

.  robullo, faluum  efle potcrit  ? Quia  ha:c dicit 

af Huaianum  gcnus  capiiuam  duxit  capiiiiitaiem.    b  f  Diabolo. 

cfPerfilium. 

dominus  :  Equidem  &  captiuitas  aforti  tol-  7 

a  «rniaboio.    bf  Per  fangainem  filii. 

lctur,  &  quod  ablatufuerit  ardbuflo  falua- 

«f  Daemonci ,  vel  Geoies,  vel  ludzos.    bf  Iniufte.    c  tEt  in  piaifenii  & 

in  dieiudicij. 

bif.Eds  vero  ^iudicaucrut  te,  cgo  iudicabo, 

afinfide.    b^  A  moiteztcina.     cf  In  przlenti.Sc  in  futuio.  g 

d<|Coiitrarias  poieftates 


nalcsfunt,(quia;dominifpi  D  , 
ritumperdiderunt  fuiscar 
nibusfaturentur.vnde:  Da  Pral.ttf.a 
appropiaiit  juper  tne  rtnccntcs  , 
yt  edmtcarnesmeas.  Non  em 
fpiritus  ,  qui  incorporalis 
eft,  ied  caro  comeditur.fe- 
rocium  beftiarum  patcns 
morfibus .  _ 

f      Fortisiacob.     Qiii  dcdi  ' 

fortitudinem  lacobludaii 
di  cum  angelo  orationefvt 
aiunr)  non  manibus.VoIe- 
bat  enim  angelus,  qui  eum 
cuftodicbat  in  peregrinatio 
ne,adDeum  recedere.Eui- 
cit  autcmoratione.vteum  " 
benediceret&  audiuit :  Si 
cumDeo  fortises  in  oratio  \  me. 
ne,fcilicet,quant6  masis 
contra  homines  prsuaTe- 
bis  ?  quafi  &  oratione  con- 
tra  Efau  qucm  metuis,pr2e- 1  capnmta» 
U  al  ebis .  iufta  cuadet? 

^     Origencs  .   Tibiprse-.. 
ftatur  vt  deuiflis  gyganti  5 

iiU  perdiderunt,  vt  implea- 
rur  quod  lcr-ptum  cft.Quis 
accipiet  a  gyganre  fpoha  > 


pedum  tuoru  puluerem  lin 
gcntjideft,  bafiabunt  pedcs 
principum  ecdefi2humiles,cum  pctcnt baptifma. 
d  iluti  hxc  diat  dommis.  Rcfpondet  qu^eftioni,  quia  hatc, 
fcilicet  in  aduentu  fuo  compieantur. 
e  Caimbui (uis.  Non  alicnamortc,(ed  propria,vt  qui  car- 

nales 


tuoscJrnibusfuis,  &quafimuftofanguinc  "  Qi"  licetpropterfuperbij 

afSc.        iTunc.  bTCiizvii^bltfalutareDei.  fuam  3  domocOelefti  fit  dc 

fuo  incbriabutur. Et fciet omnis  caro  ^a ego  ^f'^."^ » ^"  tamen  nifi  vice- 

aitlnfanguincfil.i.     bfQiji  luftalus  fum  cum  lacob.TClfoititudims  U-  TIS  lllum  ,  nOU    intrabisill 

cobauxiliatotfui:»t  inpaftioneluperatus.benediceteiciucifigentibus.  Ij    domumfOrtlS  Ncaue  vin- 

r.iter  ignolcei)lis,&c.  i          •  ,-    i                                 o       n. 

dfis  faluas  tc,6^redcmptdr tuus  fortis  lacob.  ^J  "?  'olum , vcrum  &  ail.ga- 


rioportct,nifi  enim  alli^c- 
tur ,  haud  tutum  efle  pote- 

rit  itcr  noftrum.  Nuncergoquantumadcomparatio- 

nem  humanJC  &  d^monics  naturx,  nos  locu  fta:  fumus. 

&  illi  gygantcsjfi  vcro  fcquamur  Icfum,  tanquam  nihil 

erunt  in  confpe6lu  noftro. 


;SIICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Et  affcrent  fil  ios  fuos  •  Q^na  je  &  prolcm  fuam  cjferebant 
apofiolisalt)sjcjuedijcipulis,vtfierentfiltfeccUfi4perfufceptionem 
facramcnti  baptifmatis . 

2  Etcruntr^esnutricijtui.  Hocpatet  impletuminmultis 
regibus  ^  reginny  qui  fidem  catboUcam  fufcipienus  pafcebaiit  pau 
feresfidiks. 

3  VuJtu in  terra dcmiftb,&c.  Idefl  habebunt  te in  maxima 
nuereniia,e}UQdpatei  mpletum  tcmpore  Confiantini  &  aliorum  rt 
gum  Chnliianorum. 

4  Et  fcics,quia  ego  do,  Ver  experientiam  tanti  bom. 

5  Super  quo non.  i^iafinaliterconfequuntnr  expecl>^ta, 

^  Nunquid  tol.  W-c  nmouet  obie£iione:(ju£ pof^et  fieri:  Etpri 
moponit  ea  d<Cfnj.Nunquid  tollctur  a  forti  prxdi.Tanta.n. 
eratpoteflas  principum  ludxorum  inprimittuaeccleftaquodprimb 
(Onati  funteccleftam  ahforbere,&  multomaior imperatorum  I{p 
tnanorumquipofieaidem  altentauerunt,ytfupradi8um  efi,quod 
no  "Ptdibitur  pofiibile  ecclefiam  erui  de  manibus  eortmiEt  per  for- 
tem  hic  inteUigiiurpotelias  liidxorum,  per  robuflum  poiefias  l{p- 
manorum.Confequenter  remouet  hanc  obie8ionem,dicens. 
7    Equidem  &C.  afor.tol.  ouia  in  vtraqueperfecutione  nonfo- 

lum 


lumecclefia  fuitfaluata,fed  etiam  mirabiliter  multiplicata. 

8  Eosvcr0.ldeli,Iud£Os&I{pmanos. 

9  Qui  iudicauerunt  tc.  iniuflt. 

I  o  Ego  iudicabo.  Inferendo pcenam  debitmfro ptccato :  Ideo 
fubdnur :  p 

I I  Et  cibabo  hoftcs  tuos  carnibus  fuis.  ldefl,iHos fatiabo  de 
carnibus  tllorum,quia  I{pmant  multum  fanguinem  Iud.eorum  cffw 
derunt ,  ludxi  etiam  interfe  multa  bcUu  intrinfeca  tunc  temporis 
habuerunt,  vtdicitlofcphus  multietiam  imperatores  Rjamaniper- 
fequentcs  ecciefiam  perfenatum  ad  mortem  condemnattfunt,vt  pa 
tet  de  T^erone,qui  primam  mouitperfecutionem,&  de  Domtciano, 
qui  mouitfecuiidam. 

1 1  Et  fcict omais  C%ro.Ue?l-,fcire  poterlt omnis  homo. 
ij  Quia ego dominus  faluans tcTavtas enim perfuutiones 
fuftinuit  ecclefia,quod  quiiibet  rationabilitcr  fcire  potefl,quod  ftetit 
folavirtutediuina. 

14  Rcdcmptortuus.!P>-op«o/<««g«/«f. 

1 5  Fortis  lacob.  ide^l  ,fortisfupplantator  diaholi,  &  fic  lacob 
tfl  nomtnatiui  cafus .  velfortis  ad  defendendum popuUm  mm  ca- 
thoiicum:& fic  lacob  eft genitiui cafus  vel  datiui.nomina.n.Iacob 
&  Ifraei  translatafunt  ad  populu  caihQlicu,vt  ofienfum  eft  fupra» 

1<:  CAP. 


A   D  D   I  T  I  O 

iicap.^^.vbidiciturinpoflil.  Rcgcs  vidcbunt  miracula 
invututeChrifti. 

liie  verfi4s.  Regcs  vidchvir\t.punH'iaturftc  in  Hebr^eo. Rc- 
ges  videbiint  5c  confurgent.  tbi  punclus ,  Et  efl  fcnfus  quod 

reges 


regcs  videntes  miracula  Chrifli,feu  difcipulorum  eius,  Confurgent 
.f.  advenerandam  doclrina  Chrifii,co  modo  auodicitur  Leui.19  ^ 
Coram  cano  capire  confurge.  Sequitur.Et  principes  adora 
bunt  dominum  Dcum  tuum.  Et  efl  fenius:  Vrinctpes  iH.ie- 
bunt  miraculafupra  dicla .  Et  adorabunt  Deum,  fcilicet  qui  prius 
adorabant  idola:&  eH  quafi  repetitio  eiufdem. 
Tom.  4,  O    » 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


424 


C  A  P.      L. 

'^jlecikit  d(minus:Quh  (jl.Vo^  vocationcm  G5 

tium.poft  captionem  fortis,cuius  prxda  di- 

uifacft  Apoftolis  ,loquitur  ad  populum  lu- 

__    _   dxorum  fupcr  Sion  qux  lupcrius  ait:  Dere- 

liquit  w  doininui,&c 


ticum. 


Rom.  7.C. 
Ioin.t.  d 

Jloffl.ff.d 


ap.8. 


Sup.^p.d 

Li.tf.  inLeui  ^'jfichius.Synagogarcpa 
diata  cft  a  Deo  luo  taquaro 
a  viro  fuo.ijui  ci  per  clcftio 
ncm  vir  fa£lus  fucrat  ,fcd 
quiaponcaculpabilcmrc- 
pcrit,  proptcrca  camrcpu- 
diauit.Olcc  2.  luditate  matr? 
yeiiram,  ii^dicate  quia  ipfa  non 
rxor  mea,&  ego  non  vir  eius. 
b  Vendidi.  Ego  autem  camalis 
fwn  venundatus  fub  prccato.Qui 
facit  peccatu  jcruus  peccati  eft. 
Vndc.2«(,o»  regnet  peccatum  in 
forpore  veflro. 
*    Ambrofius.Vcnditur, 

Lib.deTobi»  qui  obligatus  focncratori 

fucrit,&  vcnditurnonvno 

prctio,  fcdquotidiano,  & 

•D  qui  tali  domino  animam 

*^  vcndit,non  vcndit  «rc,  fcd 

culpa  &  pcccato. 

Hom.,r.in  ♦    Origcncs.Diabolifctui 

Exod.  nQt  peccatorcs,  &  vidc  qui 

pccunia  eos  cmat,homici 

iiabi  ff.1  dio,adultcrio,furto,hzcn. 
diaboli  cftpccunia  ,  fccifti 
adulterium ,  diaboli  pccu- 
niam  fufccpifti,  in  eocnira 
cft  diaboli  imago  &  fupcr- 

tfiluandum.  icriptio.  rcdcmpti  vero  fu- 
musChrifli  fanguinc. 
, .   C  Quia  rei<i&c.  Hoccft.Vt 

lorc?^ua  fciatismc  matrcm  vcftram 

Luc.ij.g.  nonrepudiaffeiled  eam  vo 
luntatepropria  receffifrc. 
Poft  multa  bencficia  carne 
aftumpfi .  ncc  iam  per  pro- 
phetas ,  fed  prxfcns  ipfe  lo- 
cutus  fum 


C  A  P.    JL 


Cenim'»a  viperarum.  Et  de  libidinofis.  Efd  kfmentcs  infae-  D 
mmas.T)c  voluptuofis:  jyo/Ti"  niutercmargautas  ante  porcns, 
'Dcin\padcntibus.\olitefdndumdarecan!bus.  Dcomnib.  M«t, 
in  commune  ?  f^ifm  quadniptdum  in  defeno.  jjj^'^" 

C  i^ocai^.  q.dRationalcs.  InclitKVe  aunm  viftram  in  verbt  |  Jj^' 

orismfK  Qui  fnit,veniat  (^  bi-  ifa.^, 
bat,5c  huiufmodi.  dum. 

c  \«>i(/.'«</.Inuchiturc6tra  ^*<- 
eos  qui  putabant  dfim  non  1^^''" 
potuific  iiberarc  populum 
fuu  a  capriuitatc.poncns  ra 
tioncm,&excmplaplanifli  fVb, 
ma.q.d.Quiolimhscfeci, 
ctiamnuncpopulum  mca 
liberarcnopotui?  Vel  Qui 
coelum,terra ,  &  mariafa- 
cio  fcruire  mihi.ctucecua 


cam 


»f  Quan:Nullus.TQl»n:D;ritis  b  ludii  me 
abicdne  matiein  vclUain ,  fed  ipfa  piioi 
abiecii  ine.  ^ 

JEc  dicit  dominus :  tQuis  * 
cft  hic  liber  icpudij  ma- 
tris  vcftra;   quo    dimifi 

a^Ac  fi  dicat  :XibeIlii  repuJij  oftendcte  noo 
roicrtis.  Scd  dicclisfoirnan.ijiiod  cieditoii 
meo  non  aliud  habens.vos  icddidcnin. 

b1Tani)Usm  non  habcns  quidalitW  tcddam. 

D    ' 


Aut  quis  cft  crcditor  mcus  ,  cui  s    derenonpotui>fccundum 


t^Q^afi:  Ego  non  vendidi  vos.fed  «os.ipli 


Mjt 


vcndidi  vos  ?  t  Eccc  enim  in  inic|uitati-  4 

af  Pro  libidineauaritia  &  huiurmodi.  5DiaboIo.qui  animai  ic<  CfU  pro- 
pter  peccata  velra.  bf  son  cuipa  mea. 

busveftrisvcnditicftis,  6c  in  fceleribus  ve-  j 

alVlliateneienonpotui:  volentemabiiepermifi.    b1  Fornicantem.       ^ 

cTlncaine.  • 

ftris  dimifi  marrem  veftram :  f  quia  vcni,  &: 

t^t^aomne*  quafi  b«fti«.1^Homocum  in  honoiceflVt  nonintellcxii.    ' 
bTAdpoeniientiam.         .  cfVocamem. 


\\\w(i:.4nputas  quia  nopojjum 
rogare patrcm  meum  ,  vt  exhi~ 
beatmilA  plusquam  duodecim 
legiones  angdorum? 
*  Auguflinus.  Vis  agnofce  f  „  , 
rc  cur  tc  iugo fcruitutis ad-  hac  , 
didurcdimerc  nolucrittau  Sen ) 
diquiddicat,poflquaex,p  ^"' 
b<Ad  panitentiam.  cfvocamem.  brarat  ludoiis  cam  volunta .    |. 

♦   urigencs.uiaDouierui      noncratvir:vocaui,&noneratquiaudiret.  8    rixvcditionis,qafc.f.focnc     | 

SeSsTn,rhoS  a  tNunquidabbrcuiata.S^pamulafafta  cft  ^  ^i^^M^^^ 
Dccuniaeosemat.nomici  ^p„,„....  b^,,d.,bojoficuthbcrau.abAegypro.  TABabvion„s.  camcfleqdapeccatisnon      1, 

^  manus  mea, vt  no  po/Iim  rcdimere:  auc  non       defiflcret.fcuicbat  .n.in  ma 

n-  '  j         »'fSP»'"-'""'"C"'°':"'-.  nyrcs,poflSaffccerantcru. 

dtmmcvirtusadtIiberandum?Eccemin-  ^^  cereee<^ioria:,corrupcbant 

Mluffionemea.      bfAqui».     c tSi  voIueio,ficut fcci  mare rubrura ,  rrrir^fiirnQ    .V  mnliebantur 

dTMundum.Tteiusamaritadoticcctur.  lCfiptUraS  ,  OC  mOULUaiUUt 

crepationemeade{ertumfaciammare:po-  13  oesdolos  adaerfus  dnm.^ 

.  TAlia  Ccut  Arnon  &  tprdanem.    t  Pr.ua,  dofttinas  .  de  quibus*draco  t  Induam  calos  tencbns.  AlUt 


s 


_  , _.._equii 

dicebat.Mcafuntflumina.&ego  feci  ea.    bfln  (lercoreruo. 

namflumina  in  ficcum.Computrefccntpi- 

i1~Curiofi.  ^Sicat  in  fiumine  JEgypii.  bfSpiriius  fanfli  gratia. 
Cf  Sepaiati  a  bonitpiicibus.  dfAquz  viucfSicut  in  Aegypto  atefcca- 

tibut  fluuiis. 

fccstfine  aqua,&:  moricntur  1  n  fiti.  Induam 

if  Aeicos      o  f  Tiibus  diebus  in  Aegypto  tenebras  palpabilet 
fecit.n  coclum  facto  o  'crtum  vidctctur 


d  ]Y'"'^'''''^"- Herodipro- 

ptermalitiamdidtuQiefl:  Dicite vttlpiilli.  EtPharifaiis. 

Cenimina 


philofophinonampliusdc 
ccm  fladiis  a  tcrra  nubcs  in 
fublime  leuari,&  folisfplc 
dorcm  abfcondi:  ficcxclu- 
14  foccli  luminc,acrinfcrior 
obfcuratur./«d«4w,  Sa£los, 

iccii.Ti  cocium  lacto  o 'crtum  viacteiur.  ,  fciliCCt,  Vt  ie  COgnOlCat  pCC 

coelos  tencbris,  &  faccum  ponam  operime-  1 5  catores.vndc:.'«y^wiMpn«ci- 

pio  a'Cufator  tflfui. 

g  Etfaccum  po.Vt  agant  pcenitcntia  in  tiniore,&  cilicio.j 

^  Dominus.     ■ 


Djujfio. 


NICOLAVSDELYRA. 

C  A  P.      L. 

I  Accdicit  dominus.  Superius  denunciataeflpopu- 
liDci  liberatio.  Hic  confequenter  ponitur  impedi- 
menti  rtmetio.  Et  diuiditur  in  trcs  partes,fecundum 
triplcx  impedimentum,fecunda  ircipitfe.cap.tertia 
^i.Circaprimum  fciendum,qubu  impedimentumfic 
excluditur  exparte  Dei^qubdcconuerfo  concluditur  ex  parte  popu 
li  increduli .  Diuidifur  crgo  in  tres  partes .  quia primb  exiludttur 
impedimentum.  fecmidb  dcclaratur  pr(jpofmm,ibi:Eccc  in  incre 
patione.  tertib  concluditur  increduUrum  int(ritus,ib!.  Quisex 
vobis.  Impedimentum  autem  pofftt  tffe  exparte  Saluatoris  tri- 
flicitir ,  vt  pote  ft  efjet  nolens ,  vel  nefiens  aut  inpctos  ad  fat- 
uandm,  &  ideo  primb  excluditurab  to  drfcHus  voluntatis,cum 
dicitur. 

1  H«c  dicit  dominus .  Saluator  nofler  lefus  Chriftus  allo' 
quens  ludjtos  increddos . 

2  Quis cft  hic  libcr  repudij  matris  veflrs,quodimifi 
cam  ?  quaf;  dicat  non  potefiis  ofiendiic,qu6dego  dimifcrm  Syna- 
gogam  matrem  vefiram propttr odtum ,  ficut  in  Itge  viterivirdi- 
mittebat  vxorem  ratione  odif,nec  ettam  propter  lutrum  mtu:  Idco 
fubditur . 

5  Aut  quiscftcrcditormcuscuivcndidivos?.// wffl//e 
nando:&  ideo  confequenter  verum  impedimentum  concluditur  co- 
traincredulos,ciim  dicitur, 

4  Eccccnimininiquitatibus.  Ideft^proiniquitatibujvcflris. 

5  Vcnditi  eftis.  in  feruos  & anciUu  a  P^manis. 

6  Et  in  fcclcribus. Idefl^Synagogam.Sciendum,  qubd  fceliis  pro 
frt^  accipiendo  eftpcccatum  contra  Deum:  Iniquitas  autem  conira 


froximum,eo  qubd  fit  contra  aquitatem  iuftitite.  ludxi  autem  pri- 
mb  peccauerimt  in  Chrifium.vt  contra proximum,  dicentes :  Eccc 
homo  vorax  &  potator  vni  &c.£f  iterum  quando proditoni 
emeruntipfum  vtmorti  traderic  jecundum  humanitatc}n:quia  di- 
uinitas  morinon  poterat:  & propter  Im  venditi  fuerunt per  I{o- 
manos  inferuos  &  ancillas  in  tanlum ,  qubd  non  defuerunt  aliqui 
venditores  qui  trigintapro  vno  humifmate  darct,vt  dicit  Hugo  Flo 
riaccn.ftcut  econiierfo,Chrinum  triginta  cienarijs  emcrant.  Tecca- 
uerunt  etiam  in  Chriftum  tanquam  in  Deum  opera  miraculofa  diui- 
nitatis  oflenftua  d^tmonibus  atiribuentes,Luc.  ti.b.ln  Bcclzcbub 
principc  djEmoniorumcijcit  dxmonii. Secundo  remouetur 
impedimentum  ignoraniiA;ct<m  dicitur. 

7  Qoia  veni.  /«  humanitatepcrftiiafcitmijs  &  virtutihus. 

8  Et  non  crat  vir.  Quia  pauci  virtutcs  opcrum  Clmfti  imitti' 
bantur  . 

9  Vocaui.  per pnedicationem  claram  (^  (fficacem. 

I  o  Et  non  crat.  Cum  efficlu  quia  comparatiud  mullb  ptures  non 
credtderunt  ei.  Tertib  remouetur  impedimentum  impotentix,cum 
dicitur : 

I I  Nunquid  abbrcuiata.  q.d.non  &  patet  litera. 

1 2  Ecce  in  increp.  Hic  confequenter  declaratur propofttutn,& 
frimo  ponitur  huiufmodi  declaratio,fecundo  fcluitur  qu^dam  obii- 
dioiibi:  luxta  cft.  Declaraiio  verb  poniturprimb  quatum  adex- 
cluftonemimpotentia,ciim  dicitur.  Ecce  in  incrcpationc  nica. 
ide^,in  verbo  mco, 

1 3  Defcrtum  faciam  marc,  ponam  flumina  in  ficcum. 
ide(i,ftccH  poterofacere  cti  voluero,ficut  feci  tn  exitu  de  ./iriyfto. 

14  Indua c^los  tcncbris.  Sic  enm  f(cit  tcmporcfu^  pafjtonis. 
ly  Etfaccumponamopcrimentumcorum.  ideft,nigredi 
ncm.fecundb  dtiiaratur  propofitnm  quaniumad  exclufioncm  i^ni 
ranti<t,citm  dicitur. 

ii  Dominus 


42  y 


IfaiseCap.L 


^16 


'^  Qiiamtiis  poflint 
haec  rcferri  ad  Ifa- 
iam.proprieramen 
refmintur  adChri 


fuo 


'\i,aftiim.q.d.Qaiolim 

anl.H  taliaoperatiisrum, 

1.1      &  modofimiliao- 

1*1"''  perari  podum,  non 

I     e(t  potcntia  immi- 

i     nuta. 

;  b  Corpusmeuip,  &c. 

it    Auguft.Perpcn 

»»]'•  deinter  h2C,qui^ 

nobis  talcm  pccu- 

niamdcdir,hoce(!, 

ciiiiflagcllapertulit 

alapas ,  qui  fel  bi- 

°  bit,quifangnincm 

pro  nobis  cfFudit, 

&  vitam  qualem  d 

nobisfit  vfuraexa- 

iturus,in  padionc 

.n.  domini  ifta  pro 

pheria  copleta  eft . 

Corpus  ntfum  dtdiper- 

cutitntibns. 


tTttft.  fHomini.     t*TSciIIfef.  ccSei-ntiain  5cf:>pienti.im. 

mm  comm .  Dominus dedit  mihi  linguam  cruditam^vt 

:i  f  Humanum  ((enuj.     bf  In  peccatuinan  moi-.em  TAIias  :lanu<..      c  f  l'rxdicationii. 

fciam  t  ruftentare cum  qui  lapfus  eft verbo .  Erigic  manc^ 

af  Sicutmagillei.     b  f  A  natiuitate.  f  Vel  ab  initio  pixJicationis,     c  ^  Meniis. 

d  TEgoautem  .i  meipfoflon  loquor. 

d  '      ^ 


m 


manc'erigit  mihi  aurem,utaudiam,(quafitmagiftrii.Do- 

a  5  Inrrlligendi.  o  f  Volunt«ti  eius. 

minus  Deus  apcruit  mihi  aurem ,  ego  autcm  non  contra- 

af  Rectdensab  ipfo  .  b  f  Vliio.    ctlu(l»:s  vcl  militibBiRomanis. 

b  dicorretrorfiim  non  abi/.Corpus  meum  dcdi  percuticnci- 

i  1  Quis  dabant  ei  alapjs      f  H»c  omnia  ir  psllionc  implcta  lunt. 

bus,&  gcnas  mcas  uellentibus.tFaciem  meam  non  aucrti 

fQnia    «rPater. 

abtincrcpantibus  &  cofpuentibus  in  me.  DominusDeus 

Vn '''lione.  af  Spe  refurreftionis. 

auxiiiator  mcus,&  ideo  non  fum  confufus .  Idco  pofui  fa 

a  ^ir[idenubu&  &  pcrcuticncibus. 

ciem  meam,utpecram  duriflimam,  8^cio,  quoniam  no 

a  f  faiatu»auxUiari.    b  Diccm  Hic  eCt  filius  meus  dile^us,in  quo  mihi  bene  comphcuL 

c  •Qu.-.fi  non  lim  luttus. 

confundar.Iuxta  eft  qui  iuftiiicat  mc.  Qu.is  cotradicit  mj.^1 

afin  iudicio.     b  1  Drcens,aicmerito  crucifijium.     c  f  Vt  lUJuemur  fimulcompatatione 
non  antoritate,'ecundi"n  illud.luftifitataellSodoroaforortua  ex  tc. 

hi?Stemus(imul.Quis  cfttaduerfariusme'?accedat  ad  me 

f  NulUi' quia. 

EcccdominusDeusauxiliatormeus.Quiscftquicodcm-  ^7  tio,ncccftfpcsfalu  pc^y^,^- 

af  Adaeifatil.     b  fQuia  nullns  poteft  ^^ftificaii  p  x  cntc  domino.      c  A  Ri  manis.    «ilninferno.     1**      ^^  P  ^^^'^•^  •  ^**'*  j  VCterafcenC 

C  Ojsa^i  veflimcntum:       neC  mc  ?  EccC  omncS  quafl  Ucftimcntum  t  COntercntUr,  &   I9  »«  decUnauerM  fmul 

VeftimCntUmVCtU    C  afConfcient.apeccatotumveUdusGentmm      b^Etemm.     c  ludxis  infidelibus.  inUUltS iaSll  fuW. 

ftate&  tinea  COnfU  dfPrincipiumfapientijrtimotdorjiini^feHperfeftj.cf.m  t.  CVt  fiiiuspatrem      e  fCorde.  g     .ACCedentCS  iqnetH,  ■\'Oi\xm 

mitur.Iudiiquoq;  ^  tincacomcdeteos .  Quiscxudbis  timenstdiim,audicns  20  Ciuitatis  igne  quo 


pien^id^  timor  domini.  D 
Etalibi .  Tsl^n  cjiipr.  Ibidem.  t.  b. 
piaumcntib.eum.  Et,  P'i''-3^.''' 
Timor  domini  fanBm  *'''«'•'*•'•• 
pcrmMct  in  fxculnm 
feculi.  Hiccuftodit 
animas  (anftorum 
inrcgras&pudicas, 

&puras,vnde.riwcApoc.,4.b. 
tc  aommum ,  &  date 

gloriam  ei. 

C     Qttis  ambulauk  in  \Mit.s6.z> 
tenebris.GQ.t\X\\is  po- 
puUisintencbrisin 
1 2  fidclitatis,  &  no  cft  loan.s.b. 

13  lumcnei  Chriflus, 

14  quidicit.E^or«»2/«.f 
munai.  q  d.  Vos  m'c 
flagcUartis,  &con- 
fpuiftis;  cgo  tamcn 
ad  p^nitcntiam  vo  ^^^<^-^*-i' 
co .  >(olo,n.  mortem 
pc.ccatorisi&e, 
f  Ecceomnij.q.d.Ni 
hilprodeftexhorra 


2 
5 
4 
5 
6 

7 
8 

9 

lo 

II 


af  f{nitentiamagitc,&c.  b  fSccundum  carnem.f  Filij.  c  fChriflusabieftus,vndc.'Necrepu 
tauimuseum.^non  e{llu.incius.£loiia,f.in  populo  fuo,  (icuiait .  Non  eftfropheta  Cne 
hoioie. r  liinpiiriafua. 


li 


21  a  Romanis  fuccen- 

fa  eftacccnderunt, 

uocem  ferui  t iuT?  Quis  ambulauitin  tcncbris  ,&  non  eft  ^^  quando cotra  Chri 

a  f  Ita  veniet  ci  lumcn gaudi)  &  laititix  .  (ihriftut  vel  Gentilis  populus.  «[Ammodo.  *■?    l'Um  ZCil,&  mUlQlC 

bfNoninidoI  s.     cf  vt  humana  fiagitfras  diuina  maieftateUifter.tetur.  i§OC      CXarierUnt  • 

Iumeci?Sperctinnominedomini,&innitaturfupcr  Deii  24  Hincdifcimus  pro 

*        afOIudxi.    bfContiavos.    cfiiiuidix,veIttibulatiomf.    fr?oeno,Iigni»,  ftipula,  fflnit.tiibu-  qualitatC  pCCCati  V- 

numquemquc  fibi 
ignemacccndcre. 
Et  quomodo  in  co 
demlocovd  lcdu 
lo.alijfani  lunt,ali; 


lu.vndein  Froucrbus  la  multis '  nnis  vif^t  ignts: 

fuum.  Ecccomnes  uos  accendcntes  ignem  accindli  flam- 


f  lionice.    a  f  In  pneni.  Dei  potentiam  difcitaadfalutem. 
uitatis  qiiam  mcruiftis. 


flnUinalis.    b  f  In  tiibulatione  capli- 


25 


quadragintaduob. 

annispoftpaftione 

ad  penitcntiam  vo 

catifunt:t5demnc- 

gligentcs    contriti 

fiintaducnicntibLis 

Romanis,&  mals 

confcientia:    tinea 

dcuorati. 

d   Qu  txvob's.Qn\ 

timetnon  eftpcrfe 

dus  in  charitate: 
I    fcdhictimor  probonitatcponitur.vndc  Be.ttus  t>ir  qui om      fcbriunt  cxdiuerfitate  humorum  diuerfa  fupplicia  fcn 
I  niat>,(t'<  f.i.qui  timoratuseftin rcligioncDci.Dchocti-      ticntcs.Sicpcccatoribusdiuafapeccatimateriaplusvcl 
I    inorefcriptumcft.r/»jor(ior»»w/«pemownw.Et,fn»r/«w/<i-      niinus  fuccenditur. 

pien-  <4^  In  do-      r 

j^,  NIcbLAVS    DE    LYRA. 

''-   I    Dominusdcditmihi./. /o^«i«£»2ejf wmorjcogn/wonf, 

quia h.imjnitas  Chii[{ifiii  plena  omnibus  fcientifs  &  ■virtutibus, 

2     Vt  fciam  fuftentarc.  f/c  eji  in  Heb.  &  in  libris  corrtctis,?, 

ntonere  eum  ad  toUeraniiam  patientix  vcrbo  prttdicationis  metc:^ 
l^  quia  in  Chnilo  tfl  duptexfcientia^vna  diuina  &  ttternay  alia  tem- 


mis .  Ambulace  in  lumine ignis  ueftrijSi  in  flammis  quas 


enim  dixerunt  CfeW/?o  Jo.g. ^.Tudctcipfotcftimonium  per 
hibes,teftimonium  tuum  non  cft  vcrum .  Et  Saluator  re- 
/)Oo»rf«.Tcftimonium  perhibet  de  mc  qui  mecum  eft  pa- 
tcr. Etilia  refponfioprmija  in  SpiritufanHo  ponitur  hiccum  dici- 
tur,\nxiZt^C^yx\Vi^i^C3imt.f.paterq'tidicitureffeiuxtafiliJi 
foraiis  &  bumana.i^  viraque  efi  a patre  in  fiUofccundum  dupli-  faciendo  opera  diuina  per  ipfum,propter  quod  ibidem  dtxit faltia.- 
itmnv.urm,idcoful}ditur.  ~  -    -     .  •  .... 

3  Erigit  manc.  Ita  ap  primum  mane  accipitur  pro  £ternitate,m . 
quaftiiui  babetfcientiam  diuinam  a  p^trc,& fccundumpro  infian 
ti  iiicarnatioms,in  quo  hahuit  fcienttum  infufam,tenid  declaratur 
fropoftium  quantum  ad  exclufionem  inimicitite  ex  parte  volunta^ 
tis,perhoc  qaod  Saluator  lefus  Chri^us  ex  maxima  charitatefufii 
mtt  paffiones  multas  pro  omnibus:cum  dicitur. 

4  Dominus  Dcus.f.Dater. 

5  Aperuit  mihi  aurem./«/Jn«iW<fo  mihi  futuram  pro  populo 
p^jjionimmearn. 

6  Ego  autcm  non  contradico .  imo  dixit.  Fiat  voluntas 
l\XZ.-Mn.i6  '.loqtiois depaffionefua, 

7  Retrorfum  non  abij .  Imo  quxrentibus  ipfum  ad  mortem 
iuitobiiam,!' .  i  8. 

8  Corpus  mcum  dcdi.  Etpatet  in  Euangelijs. 

9  Et  genas  mcas  vd.Ucet  non  fttfcripium  in  Euangelijs,quod 
tuelkrtut  tius  bu  bxm  tamen  paratus  fuit  hoc  fufiinerc,  ficut  alia 
Tnmra,i&  farfitan fu  :i'tuit:quia  non  omniafunt  fcripta. 

10  Facicm  mcam  non  ^nttiijloc  patet  ex  Euangelijs. 

1 1  Dominus  Dcus.j.paff c 

*»  Auxiliatormcus.Pr4Z>f«f  mihivoUntatcm  &  conliantia 
fatiendi. 

1  j  Et  idco  non  fum  confufus.  Q^ia  per  paffionem fuam  tran 
ftit  ad  <_lortam  fux  rejurrcaioius:  coipus  etiam  eius  mortuumfuit 
honorifice  fepultum, 

'4  Ideopofui  faciem  mcam ,  vt  pctram  dixriftimam  .i. 
»»<.  expujm  adfnj.tnendum  qutecunqut  ajpera, 
iS  luxid  cft  qui  iuftiftcat  m<:,HiC  foimtur  querfi  obicHio.  lude 

enim 


tor  lo,  I  o.e.Opcra  qujB  ego  facio  in  npmine  patris  mci,il 
la  tcftimonium  pcrhibent  de  me. 
i6  Quiscontradicit  mihi.Secundum  veritatem.q.d.nutlus  ve 
firum,  Chrifius  .n.frequenter  legitur  impofuiffe  ludds  filentium,pro 
pter  veritatis  euidentiam. 

17  Ecce  do.Deus  auxiliator.  7«  rnea  paffionemodo  pr.€di^o.. 

1 8  Quis  eft  qui  condemnct  mc.f.iufte.q.d.nullus.  Fuit.n.in 
iufle  condemnatus  ad  mortem,primd per  Saccrdotes,pofiea  ptr  Ti 
latus:fed  ex  hoc  deportauerunt  e.xterminium ,  in  tantim  Qy  Vtlatus 
ferliberium  Imperatorem fuit miffus in exilium,&  ibtignominio 
si  mortuus  &  Sacerdotes  per  Tirumfuerunt  interfcBi  in  deJiruHio 
ne  tempti.Dixit  enim  iufium  effe  faccrdotes  cum  templo  perireiideo 
Jubditur. 

1 9  Eccc  omnes  quafi  veft.  &c.  Quantum  ad  mortuos  in  exi- 
tio. 

20  Tinea  comcdet  eos.  Quantum  ad  interfcSios  gladio,ftcut  ti 
nea  confumit  vejiimentum  quadam  violentia. 

21  Qiiis  cx  vobis  timcns  dominura.  H/c  confeq^Aenter  con- 
cludit  incredulorumintcritum  .  Et  prmo  arguit  eortm  culpam,di- 
cens.Qmcxvo.U.do.z\i.yo.O:t-(ui.i.ChriJii,rationeforrfi*fer 
ui  afjumptie. 

22  Qiiis  ambulauit  in  tenebris./.'^now«f''''. 

23  Et  non  eft  iumcn  ci .  St  credidit  verbis  Chrifii  q.d.  nutlus, 
ideo  juhditur. 

24  Speretin  nominedomini./^«/Wef^(ic/'J.5'cc«n</o/«^ 
iungit  pauiaii  ,'itmdtc  tur. 

25  Ecccomncs  vos  accendentcsigncm.j.  ex  incredulitate 
vcftra  mo  mitu  i^uodfnti  endamini  cwn  auitate  &  regione  vefira 

Tom.4,  Q    3 


427 


Glof  ord,  &  Nicolal  de  Ly  ra        428 


-HadleiaiB 


a    In  delcribus  dor. 

.   ;»?>">.  Quia  ncc  bc- 

ncficijs,ncctormc- 


•  frcccando. 


tl5 


,^rcc«n.».  kfFotcntii.    efChrifti.    d  TMalum^iffliAio.   ^ 

fucccdiftis.  t  Dc  manu  mca  fadum  cll  hocvobis.  In 

a  f  Vift  anon»  &  capiiuititis  ,»el  infttni. 

doloribus  dormictis. 


tlsDeifiUumfufci-  D 
pere  voluerunt,  vn 
dc .  Ite   malediiii  in 
ignem  xternum.  Mitt 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

&ftcfuitja8i*m  perexercitum  ^omanorum .  Et  quiafu£ium  eil 
boc  fecHndum  ordinem  duunjt  iuHitia,  fuhditur. 
I  Dc  manu  mca  faftum  cft  hoc  vobis,in  doloribus  dor 

mictis. 


mictis.».  moriemim .  Xun(}uam.n.populus  ludaicus  tot  &  tantot 
dotoresfufimuityficutinobfidione&denruaionelerufalem  per 
Titum,vt  paut  per  lofephum  libro  de  ludaico  bello,&  alios  Hiflo 
riograpbos  illis  temporibus  vicinos. 


i.Cor.ioj. 


CAP.  LL 

>^a(l  ydite  me  qui 
raV  fequiminiq. 

a  ^ttendite  a 
ad  pe.  Chriftum  de 
qua.  Tetra  autem  erat 
Chtifius:  vndccxci. 
cft.aChriftoChri- 
flianidifti. 

4e  Hicronymus.  b 
j.  Hocconfidcratcy 
cumAbraham  cffct 
ccntum  annorum , 
&  ftcrilcm  habcrct 
vxorcm.muhiplica 
uerim  filios  eius 
quafiftcUascacU.  Si 
crgodcvnohomi- 
ne  tanta  populoru 
nata  funt  miUia, 
quid  mihi  grande 
cftvtinftauremrui 
nas  Sion,&  dcferta  c 
cius  mutem  in  pa- 
radisu  voluptatis. 


C  A  P.     LI. 

tquafi.qui»  »Iii  nolunt.TO»  faltem  ApoftolIrAdd  .    f  Corde 
ilii» dotmientibu»  in  doloie.tPet  fi«lem.Tln:iifamini. 

a  cChriftum. 

Vditemequifcquiminiquodt  iuM 

a  i  Apofloloj,^  ApoflolicM  Tiiosfignittai.    b  Non  terrcni 


•Je    Procoplus.Erat 

f>etra  doccntc  Pau- 
o  Chriftus  ipfc,cui 
mortcm  obeunti 
manus  &pcdcsda 
uis  efle  transfoftos 


cft,&  qu?  ritis  dommum .  Attcnditc  a   fcriptura  teft  atur . 


ttAhiaham  fidefirmnm. 


b^Naii. 


Significatur  ite  pcr 
fouea  latus  ipfum 
haftxmucronevul 
neratum.  Pcrhjcc 
enimpartafaluscft 
ipfaqucctiam  ecclc 
(]£  conftitutaplcni 


ad  petram  vndc  cxciii  eftis ,  6c^ad  ca- 

tfSanm.  ^  bf  Lcgegeneiandi 

uemam  laci  dc  qua  prsECifi  cftis .  At-  i 

.  «Chiinum  vau^m  multarum  Gentium.  b  TEcUcl.am  9"«  P'^"»  «"'1"- 

tcnditc  ad  Abraham  patrcm  veftrum,  6cad  Saram  qu?  pc  4 

a  TSolum.Eii  deiciratua  Sc  dccog.  tua.      b  llnopc^ibuj  fuis.  ^  J       ««.  v.uilllliuid  piCJll 

pcritvos.Quiavnumvocauieum,&;.bencdixicij&muI- ^    tudo  ,  non  aliter 

aTlnfubluHfia&filii».    b  TQi»afi.Qui  oUm  Abraham  multiplicaui,8t  confolatui  7      quam  CX  Abtaha- 

fum:ccclcnamquoquc«cnM.Uipl.catc&coalolaripoffum.     c  tEcclcf.a».  g       mO  &  Sata  infinita  - 

tiplicaui eum .  Confolabitur ergo dommus Sion,6Ccon-       iHj multitudo.     '  * 

follbimromncsruinJ(seius.Etponc*tdefcrtumciusquafi  P^  ^o^y^.^on  quj 
dcIicias,8^olitudinem  cius  quafi  hortum  dommi .  Gau-       fo  Oei ,  tantum  dc 

^  nro  bencficiis  Dci.  ^gj  ^^^  gaudiU  ,   & 

dium  &  Ixtitia  inuenictur  m  ca ,  graaarum  aCtio  &  vox       ixtitja  &  confeflio 

•  iDci.    b^Etgodiligcniet.    eTApoftoli.    Taentes,vclieliqui«Ifrtel.»ndcL«amini  Gentes  &  VOX  laudis ,  Vt  ffl 

raUlSU  VOlUpidllS.  i     »         e.  cum  ple.eim.&c.    d  TFideles.  !     f  A        T 

**•  pJoirXffionS  ^  liadis.AttcWadmcpo>ulcmcus,8rttr,busmcamc  \l  J",SXSeSSntcr [' 

Cl  PrOpler  fOlUOne         ,  ^E„,„geUi.     b  n)ccrerum,fcilicc.,T<  UJx.s  cic^cte  Pnlcnt.bus,Gcn.cs  ,d  «dcm  yoccmut.  iUEitCr  mcditCnt  tc 

latens  Chr.fti .  Dc     ^^^^^^  ^  q^j^  ^h  i  mc  cxict,&  ludicmm  mcum  m  luccm  J '  J  'SLS  ,^! 

qua    praCClU   CmS  ,  „fopui„<,„i7rbul.batmtenebtis.,iditlucemmagnam.    b  «SuptadiftusfiluB.axcautempa      ^  AnPllftin  Oui« 

OUandoeXlUlt  lan-  ',erdifiliodicit.TCiioi>afcetutfiliuldeVirgine,vtwiprcantutquatprom.t.o.  -^      .aUgUlUn.yuu 

„.,;c  r^rl^mntinni.:  w     ,     ^        «    c^Uen.tus  apatref.ne.empotc.  tam  futdUS,  qUlS  ti 

&  aqufffiSc  PoWorumrequiefcCt.ProVe  15  demen..quis  tam 

tis.  Vel,fepulchru  ...«•■     m         -    -r   '"^^"^«^'iV''^'"^! 

domini ,  de  quo  refurgens innumcrabilcs.filiosgcnuit.      cuidetib.tcaimomjsobloquat.nifiquinefcuqd  loquat? 
Vei,ccclcfuqua;diu  fterilis,de qua quotidic excidimur,      e    /«/i«r  w/far.  Omnesiuftificans,yeliuftitiaclcgantcr: 


ideft>nafdmurpcrlauactumbaptifmi. 


*  Pro- 


non  vt  vna  Gcns,fcd  totus  orbis  faluetur. 


^  Cili 


I 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    L I. 

Vditemequifcquimini .  nicremouetur fecundum 

impciimentum  ex  dileSione  promiffi.  Ex  hoc.n.quod  U 

beratio  per  Chrifiumfienda  tantum  differebatur^xHima. 

Diolfio  "'  banl  aliqui  Iud/eiy(p  illa  liberatio  nuUu  foret:ideo  hoc  re 

mouetur  in  hoc  capitulo .  Et  primo  confertur  fpes  affcquendi  pro- 

miffum.Secundbyaufertur  timorcirca  malumpoenx  huic  UberatiO' 

w  annexum,>bt. 

1  Audite  me  c\\3\.Vr'mumfacitdupUciter,fexemploy(i  ver 
bo.  Sccundum  ibi:jittendite  ad  me .  Circa  primum  fciendum,quod 
.AbrahifaHa  fuii promifiio  de obtentis tcrr£Chanaan,Cen,i$.& 
tamen  ifia  promilfio  nonfuit  impleta  tuncfed  pofl  quadringentos 
annos,vt  habetur  ibiiem:tamenfinaUterfuit  implcta propter  fide 
.Abrahce  &  Sar£,qu4  eiufdcm  jidei  fuit.  Et  hoc  concluditur,^  dila 
tio  aduentus  Cbriflt  non  itbuit  'udtis  diffidentiam  inducere[,  Tri- 
mo  igitur  circa  hoc  ponitur  exempium:ciim  dicitur: 

2  Attcndi.ad  pci.  ad  .Abraham,  &  Saram,vt  exponiturpo- 
fica,cum  dicitur, 

3  Attcn  -ad  Abraham  patrem.  Et votatwr  ,Ahrahampetra 
fropter  fidei  fii  mttatcm, 

4  Quii  \numi.folumfineprole. 

5  Et  bcne.ei.  Conferendo  ei  bona  temporaUa,  &  fpirituaUa. 

6  Et  multiplicaui  eum./n  multitudinem  populoru  per  Ifaac, 
Ifmaeltm  &  aUos  fiUos  eius,Confequenter  concluditur  intentum.f, 
dc  conjolationepopuU  per  Chrtflum^cum  iicitur. 

7  Confolabitur  ergo.i.  eccleftam,qu£  vocatur  Sion,eb  q,  ibi 
incaptt.  i/t  aii^um  r(l,fupra  i.c.  &  ih  pluribus  alijslocii. 

8  Et  Conlolabitur.  £.t  ditierCts  errorib.orta  in  populo  ludforu 
ex  muU  dodnna  doHorum  ,quos  mouit  Chrifius  perfuam  dotlri- 
namp  eptcr (^idiiit  Saluator  de eis Mat,ij.b.Cxci  funt,&  dtt 


ccs  cajcorum. 

9    Et  ponet  dcfcrtum  eius  quafi  delidas.   Quialudfs 

bonis  fpirituaUbus  erat  deferta  :  fedperChriftum  fuit  adimpUta 

potiffime  per  infufionem  Spirituffandt  fuper  credentes  infigno  vifi 

biit  ^ff. i.&inpluribus  alijs  locis. 

xo  Gaudium  ,  &  Isctitia .  QuiaSpirituffanaorepkliloqnc- 

bantur  magnalia  Dei ,'ltanter,maaifefle,&  conflanter. 

1 1  Attendite .  Hic  confcquenter  remouetur  dilium  impcdimen 
tum  veibv,&  primb  rcmouetur  impeiimentm,(ecundb  confirma- 
tur  didum  ibi. LcuitX ,  f{emouetur  autem  impedimentum  in  hoc 
5,  afferitur  aduentus  Chrifli  de  propinquo ,  &  primb  excitatur  at- 
tentio  cum  dicitur,  Attendite.  quia  nunciantur  bic  magna  &ar- 
duaj.lex  EuangcUca,  cum  fubiitur, 

1 2  Quia  lex  a  me  exict .  Et  quod  de  lege  Cbrifti  intclUgatur, 
oiienditur  cum  dicitur. 

I  j  Et  iudicum  meum .  SciUcet fecundum  legem  meam. 

14  Inluccm  populo.  Quodnon  potcd  inteUtgi  de  kge  Mc- 
faica ,  quffnit  data  vni  populo  tantnm  ,  fed  Ux  Chrifti  dijfufa  efl 
perorbcm  vniuerfim.f\a.Sa.etiam  dicithic  quodiflud  erit  quando 
diHumSophonif  imptebitur  ^.cap.  vbi  dicitdominus  .  TunC 
reddampopulismeislabiumele£tum,vtinuocentom- 
nes  nomcn  domini ,  &  feruicnt  ei  humero  vno .  Q^fod 
fecundum  omnes  expojuores  cathoUcos  (S  Heb.referturad  tempus 
Chrifti ,  ex  hoc  patet ,  quod  aUqui  expofitores  cathoUci  in  vno  ma- 
gis  ludaiT^ant  bic  quantum  ad  hoc,qudm  Hebr^i  expo)ienus,qnoi 
dicitur  hic .  Qtiia  lex  a  mc  exict,&C.diccn<io  qubd inteUigitur 
de  fdido  Cyri  pertotum  imperiumfutmpubUcato,  qubd  ludfirt 
direntUbere  interramfuam.  Conjequenter  exprimitur  legisUtvr, 
cum  fubditur, 

1 5  Prope  cft  ,'f.  Cbriftus  qui  dicitur  iuHus  abfolute  &  anfono- 
matici;eb  ^  non  fotum  eft  ittftusfom»Uter,vt  alij:jed  etiamejfiSi- 

ud,aUos  iuftiftcando.  ^  , 

.j«  Etbra- 


429 


iz.tri.irrae!. 
c  ^ln  noniflinio  die. 


tKli 


•  TQui  Aluum  fjciet  po.fu.a  pec  «o.  bf VittUf.  f  Apoftoli  iudicantci 

faluator  nicus:&  brachia  mcapopulos  iudicabiint.Mein- 

1  fGeiitc$,velccclefii:veI  finftpruinanirai.  b  t>P't""expeftatio  Gentiura.  c  f  Filmm  pet  quem 
omnij  feci    d  fPatient«exp«.'labuiit.  e  fOGcnies  vel  eccle(i«. 

fulq  expcd:abut,&  brachium  mcumtfuftinebunt.  Lcuate 

a  fMontis. 

in  ccrlumoculos  vcflroSi&videtefub  terra  dcorfiim,  quia 

a  fAetei    b  TSecunJuin  tg  irani.n -n  fecundum  eflentiam.  c  fCcelum  8c  terra  tranlibiuit. 

^  c?'li ficut fumus  liqucfccnt,  S^terra ficut vefiimcntum  at- 

a  Tt^ui  viiiMuenientur.  bf  Exhochabemus  quodcatrera  non  in  nih  luniredi- 
g'.-..iur,  lcd  in  meliusmutabuntur.  TSecundumfiguram&vctulbtem    c  f  Fi 
li  is,de  quo;  Videruiit  oci;.mti  fa.tu.Et  alibi: <-!lut.ire  tuuni  expeaabo  doinin, 

b  tcreiur,6chabitatoreseiusficuthjscinteribunt.  Saliisau 

a  Tldeo.  b  f  Idcm 

tcm  mea  in  fempiternum  crit,  et  iurtjtia  mea  non  deficief 

•»  l^'  »  ■"  »  «>«  cgredieiur,&c  Tlnielligite.  b  IChrilium  vel  iudicium.quo  difcrctcomnia  fcciati». 
c  1Fidc!'«.  d  «;tuangelium.  fLcx  Dei  ciiisin  corde  ipfius.&c    e  INon  in  orctantuin. 

Audite  mcqui  fcitisj  iuflumrpdpulus  meus  lcx  mea  in  cor 

nO  Apofloli.  a  f  Nolite  timere  eo»,qui  cotpus  occidunt.Conrra  pejfecuiores.quos  futuios  fote    ^  S 
rrxfcibit  exhortitut  eos. 


/f  a  Califtcut  fumis. 
ADefanftis  fcriptu 

z^.Omncs  quidem  dor 
t.5.  miemus,  fed  no  omnes 

immutabimMr.Qum 

to  magis  crgo  de 

calo.fole,  &  ncllis 

credcndiimefl?qn 

lunafolislumcac- 

cipier,&folfepm- 

plofulgorerutila- 

bit.vnde:  Omnis  crea 

tutt  fT!gemifcii,&  par 

turi:  fxpeiiarts  libera- 

tionnn  f.iioYHm  Dei^ 

vf.f-mutcntur  in 

njdiusnonfclum 

animat ,  quz  im- 

jDortalcs  crunt,(cd 

&  corpora  quoru 

fubftantia  clarifka 
!  bitur.Quidatamcn 

perire  &  inuctcra- 

fcere  f>  abolitionc 
B  &  mortc  accipifit. 

,  li.  b     £t   habituorts. 

»•    *   Cliryfoflomus. 

H?c  I(aias>dixit,n6 

quod  omnimoda 

perditioncm  figni- 

iicct.non.n.  cQdem 

cumcoelo  actcrra 

patienturinteritu, 

qui  terram  inhabi» 

tanthoies.fedtem- 

poralcm,perquara 

ad    incorruptione 
sder  commutabuntur . 

C    J^litetimcreopp. 

•jc    TcrtuUianus. 

Bcaticritiscumvosodio  habcbunt  homincs  &  expro- 

brabunt.  Et  etjcient  nomen  veHrum  velut  malum,propter  ftlium 

hminis.  Quod  idcmcflcumhoc,?y(f  me/HcrKJxi^^now/HMm 

dfc  hominibus,^^  nullificatione  eorum  ne  minuamini,  quibus  VCr 
C  bisad  tolcrantiam  hortatur  martyrcs  &  fidcles. 
*•  W  ^c   Chryfoftomus .  MuUiproptcr  ha:c  opprobria  ani- 
*•  mas 


Imx  Cap.LI. 


430 


t-i 

nme. 


I 
2 
J 

4 
5 
6 

7 


8 

9 

10 

It 


mas  pcrdidcrunt,D 

&  bcato  lob  ami- 

corum  opprobria 

vcrmibus&  vlceri 

bus  moiefliora  e-  expeaabut. 

rant,&plcriquelu 

d^oru  proptcr  glo- 

riam  populi,ndluc 

runt  credcre,  nca 

fynagogis  cijceren- 

tur.ideo  loannis  5. 

dicitur. Qi^tnodopO' 

te  is  i.rc:icre  gloriam 

inuicem  accipietes}  Sc 

multos  nouimus, 

quioTaprauiacoa 

templerut,&aglo- 

riavidi  funt. 


3  d     Confiiryr  .  Vox 

de  corum.  Noiite  timcre  opprobrium  hominum,  &;jDlaf^  h  prophctx  &  fidclis 

a  ^(^iii:  citotranfibunt,  8copptobtium  eorumcSicutveftimentum  vetuUate  pOpull    aducntum 

Cic  tinea  coirupium.  f^K     f>"  r(  ~  t' 

phcmiameorumnemctuatis.  Sicutcnimvcflimcntum,  ^^  '  cprccais, 

a  ^Confcientixqui  non  moritui. 

fic  comcdet  cos  vcrmfs:  Scijcut  Ianam,fic  dcuorabit  eos  ti 


tfni^iuementis.  b  ^Chriftu» 


nca-  Salus  autcm  mcain  fcmpitcrnum  crit,  STiuflitiamea 


m 


a  f  Priorispopulv&pofterioris,  ijui  aducntum  illiiu  iecepetunt.de qun  fupra.  Pro- 
peeltintiusraeus.  b  flnsrtnaiB.  c  f  Defoliopateini  glotix.  d«rB.eUiraendo 
gcnus  humanum.  , 

gencfatidncs  gcncrationum  .    Cdnfurge  confurge, 

a  f  Diuinitariseoniia  princif em mundi.  b  fOfili.fGenushumanumred  racndo. 

Inducrc  fortitudincni  brachium  domini  Confurge  fi- 

^t  fX'' Aegyptiis  libcfando.  b  fEtficut.  f  Si.ut  patribnt  nnltris  oftendiftipotentiam  tuam. 

cut  in  diebus  antiquis ,  t  in  gcncrationibus  fxculo- 

a  f O  »ili.  "  'Curn  patre.  c  f  Diabolatn. 


41  p' 
* 


rum .  Nunquid  non  m  pcrcuflifli  t  superbum,  vulncrafli 

a  fPhataoBcmvelDiabolum.  b  TO  fili.viujfi:»^ h«c  feciftihoc  quoquefafturtises.  c  IRubrum. 
THuiutfzculi.  d  tOoftrinamphilofophicam.  e  f  Secularis  profunditatii. 

drlconcm ?  Nunquid  non  tu  ficcafti  marc ,  aquam  abyfli 


15  inquo  promifllim 
erat  auxilium.       ^ 
4«    Procopius.Iu  ** 
dgos  ad  posnitcn- 
tiam  propofitavti- 
litateinuitat,  &q(t 
cxcitari   poftulat , 
fpontaneii  fuifle  U 
pfum  dcmonftrar. 
Si.n.abalioimpedi 
retur ,  ad  hunc  ipfc 
noadillos  deexur 
gcndo  fcrmone  di- 
rigcret.Qais.n.la-^j^^^^j,._^, 
pfus,  ctiamfi  racm-  gyptum. 
brum  frcgcrir,non 
totis  viribuscxcita 
rifecontcndat? 
•J<    Rupcrtus.  Quafi  diccrct.  Quid  tandiu  te  contincsin 
finupatris.obrachium  Domini,6dextcra  domini  ?  Cur 
tequicfcentctandiu  fuperabit  fortis  armatus,  princcps 
mundi  huius  ?  Confurget  &  inducre  fortitudinem :  in» 
ducrc  pulchram  &  fortem  diIcdiionem,pulchram  &  for  F 
tcmobcdientigchariratcra. 

^  Suis 


16 

iS 
19 


20 


21 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  *  t  Et  brachia  mca  populus .  idefi  ^poHoli  qui  dicunturbra- 
thiacorporis  eccUftje,iicut  &  Chrxflus caput,  quibus  dicitur  Mat- 
thxi  iecmononoJ.  Cum  fcdcnt  filius  hominis  in  fcdc  ma- 
ieftatis  fux ,  fcdcbitis  &  vos  lupcr  fedes  iudicantcs  duo- 
dccim  tribus,&c 
a    Mc  i  n  ful^.  i.Gentiles  vt  dicunt  Hebr^i. 

3  Expcftabunt.  ftcHt  Scitur  Cenef.  49.^'.  Et  ipfc  erit  cxpc- 
ftatioGcntium. 

4  Et  brachium  mcum.  idefi  ChriShm ,  qui  hrachium  domini 
dicitur  tnfra.  ^^.cap.vt  videbitur. 

5  Suflinebunf.  legem  eius  recipiendo. 

6  Lcuatc  incoelum  .  Hic  confequenter  ponitur  confirmatio 
dt8i  per  Jiabilitatem  ipfius  Chrifii.cum  dicitur  .-Lcuatcin  coe- 
lum  .  ideii,  (onftderate  inilabilitatem  fuperiorum  &  inferiorum 
corporum. 

7  Quia  cocli  ficut  fumus  liquefccnt../f </«?«/«»»  enim  Cbri 
Jit  ad  ludiciumprtccedet  ignis  confiagrationis,  purgans  ccelti  aereii, 
&  terram.  yel,fi  intelligatur  dc  calofyderco.per  hanc  liquefaHto- 
nem  intelUgitur  ceffatio  a  motu,qui  cejjabi:  infinali  iudicio. 

8  Habitatorcseiusficut  haicinteribunt.  quiain  ignecon- 
flagrationis  morientur  omnes  qui  tunc  viui  reperientur. 

9  Salus  autcm  mea  in  fcmpitcrnum./.C/?*:^«f,  qui  dicitur 
f»iusaDeodata. 

^'  Et  iuftitia  ma.idefl  Cbrtfius  fimiliterquipropterexcel- 
lenttam  iujittia  nonjalum  dicitur  iuflus  in  concrciojcd  etiam  iujii- 
tta  in  ablirafio. 

I  i  Auditc  me .  Hic  confequenter  toUitur  timor  mali  annexi 
J{eceptiont  enim  fidei  Chrilii  annexa  erat  pcrprffio  mali  pcena.  pro- 
pter  quud  Saluator  dicebac  yipolioiis ,  &  pet  confequens  fidelihus 

*lifs,  loanmt  dctimojexto.^,  Vcnii  hora,  vt  omnis  qui  intcr- 

ficit 


ficit  vos,arbitrctur  obfcquium  fe  prxftarc  Deo.  Et  hoc  pa- 

tutt  inperfccutiontbus  eccleju  pr^teritis,  &  in  perfrcutione  Anr- 
cljrijii  magis  apparehit .  Trimo  ergo  tollitur  timor  perfequentium 
generaliter  ,fecundb  .Antichrifli fpecialittr ,  ibi :  Quis  tu  vtti- 
incas,&c.  Vrimusautem  timortollitur  perhocqHodilUpcr. 
fecutioncs  ojlenduntur  parua  ^  braues ,  &c.  &  confolatio  fntu- 
ra  efi  pcrpetua,ideo  dicitun  Auditc  me  qui  fcite  iuftum.ide^ 
Chrijium  perfidem  cognofcitts. 

1 2  Lex  a\cz.f.Euangelicam,vt  decUraium  eflfupra. 

1 3  In  cordc  COrum.  radicata  &firmata. 

14  Nolitc  timcrc  opp.  propter  Clnijium ,  fed  magis gauMe, 
quodfuitimptetum  ./<fi«M»t^«ttjro,^.Ibant  Apoftoli  gaudcn- 
tcs  a  confpeftu  concilij,  quoniam  digni  habiti  funt  pro 
nominc  lefu  contumeliam  pati.  &  idem  apparuit  &  appu- 
ret  in.multis  jatiHis. 

1 5  Sicut  enim  vcfti.  ide[i  cito  worientur  perfecutores , &  ro- 
de/tt  eos  vermes. 

1 6  Salus  autcm  mca.  idrfi  Chrifius. 

r 7     In  icm.cfalMans  Jidelesfuosfalute  /eterna:&  idto  aduentim 
eius'  delidtrans  Ifaias  prnphcta  orando  exclamat  di. 
j8     Confurge  confurgc.eir  dupliciter  propter  dupUcem  Chri- 
fti  aduentum,prmum,  &Jeiundum. 

19  Inducrc  fortitudincm  brachium  domini.  Confur- 
^C.ad  faluandurn  populum  tuum:  &  ad  hoc  adducit  exemplurn  pre 
teritorum  trmporum  dicens. 

20  Nunquid  non  tu  pcrcufiiftifupcrbum.'.  Vhjraovem, 
qui  fuperbtuit  cunira  dominum,  dicens.  Nclcio  dominu,  &  If- 
racl  non  dimittam,Exod.5.a.DH7Vwr  etiam  dracopropttr  m.t 
littam  quaJiUos  IfraeL  opprimebat  iniufic.  Exod.  i  .propter  quod  di 
citur  de  vharaone  E^ech.  29.  a.  Draco  magnc  qui  cubas  in 
mcdiofluminum. 

2 1  Nunquid  non  tu  ficmarc.vt  habetur  Exod.^. 

rff  Etnunc 


OiuiCo. 


43 


1 


tSapjj.b. 


Sap.  40  b. 


Macth.  U.r. 


a  Quts  tu  vt 
A  tim'as  uh  lovi 
ne  morr.CTi.Iii 
crcpat  fidclcs. 
vtnotimcant 
minas  vd  tor 
mcnta  piinci 
pii:  quia  om- 
nis  c.iro  fic- 
num.Eos  cti5 
incrcpat  qui 
in  pallioncfu 
gcrunt&per- 
territi  ncgaue 
nmt ,  vt  cru- 
belcant&  poe 
nitcntiam  a- 
gant. 
»  •$«  Ruperms. 
Ncmini    du- 

t  Aadera-  ^'"  9"'"  ha:C 
ui:  incjrccra  dicat  paraclc- 
tus,  wfoiue-  tus,i.con(bla- 

ietur,&non  joj     Spirituf- 
elt    morcuus  ,       n 
infouea,ncc'^n^"5''"aU- 

paiTus  cilJc  rcm  cms  cut 
fcAum  ,ncj-  datur.Omncs 
ioftto.  g„ij„     quot- 

quotforfcsin 
Chrifto  1«  - 
nius,  ex  illo 
confolatorc 
fortitudincm 
acccpimus . 
Jpfi  Pctro  Syi 
ritufl".  haclo- 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 

1  ^Dtqui  Veniinpiofundim  "'ati5,?i  tfmpfflasdtmeifit.  b  5Hu'.usfxcull. 

vchemcntis^Quipofuiili  prdfundum  mans  viam,vt  tranfircnc  iibe 

.lAbArgvptiis.  b.S.n.u.ncfil,.         ^  .  .  Aj^viam  iu.lai,.  , 

rati.  t  Et nunc  qui  rcdcmpti  funta domino  rcucrtcntur, 6:  ucnicnt 

,  ^iiThMtm  «clcCam  vV»  be«iiudincm  xic.nam.  b1  B«i.  qui  l.ab.u.u  .n  doino  taa  Jo^J^^^'^^1  QU«  "O"  ^f "c.et. 

in  Sion laudates,  fi^lxtitia  {cmpiterna'/uper capita  corum  .Gaudiil 

a  Unccrlo  bTFiIuiquifi-.In.ocallisroc&Eg.  conK.I.bor  vos  !tc.  c  ^<ima  Jlius  non  pu- 
ua.  d  1  Nonierpr<TpT.ct«5fedpcrTOCii.cti..(u,n.  c  Abltc.get D.-uj  omneju lachrymjm  ab 
Ofulijeoium.  flple  Ueusni  fcticorJiaium&confola[ionis  ^  ^  e     ri 

&  Ixtitiam  tencbuntrfugietdolor  &:gemitus.  Ego  ego  iple  conlola  6 

.  fQuaf.-  l>ixi:Nolitetimcrcopi..ob.ia  l,ominttm&blafp!.cmia$.quomvdo  c.-go  i.inet.jqu»  tamci-    7 
toarcfcuntadinDaitacni!  ri"       I  '      '  ' 

boruos.  Quistuuttimeas  ab  }iominemortali,&  ahliohommis:^ 


4^i 


1  fHuinincmtimrns. 


b  ^.^1  a.  fjfto.''.. 


quafi  famum  ita  arcfcet ,  &  oblitus  es  domini  creatoris  tui  ?  Q^i  te- 

a   '■Incrcdibili  V  nutelulfrndii.  I    « Si.il»li  molc.  in-  •  1'cr"- 

tcndit  C9I0S  &  fundauictcrram,&  formidalti  iugiter  tota  die  a  tacie 

«NQnadho.amqulTCniale    a  Tl"Corp..r..  b  rinanima    c  iqu,»fi  non  cll  efiimjndum  quod^ci.o  tranht. 

furoris  eius 


nuncfuror 

a  reccatotet  fcd  vocabit  ad  paca.teutiam. 


b  Egolumpanisv.uus.  ^Corpus&ljngiuscius.doftrina  Eiiangclii. 

b 


Fatcrad  filium. 

Ej^d  au- 

uin.vndc:£t  mo- 


jntcrficiet  ufquc ad  intcrnecionem,  nec  deficiec  panis  eius . 

a  VSccundum  ca.nc...    b  1  Fe.mitto<utl'at..  c  fMunJum.  d  TContra  eledtos  flc  contra  .pfum  lilmii 

ucbatur  aqua  E<mir3bile»rUti.inesmaris,mirabilisin  alt.sdom.nus         j,         j  ,  j^  - 

tcmfumdominus  Deustuus,quiconturbomare,&:mtumefcunt  ^^^^  ^^^P^^^^^Jj^'^^^^^ 


muit,  icobli-  D 

1  tuscOcrcato- 

2  risfui.Vbiau 
j     icm  confola- 

4  tor  datus  cft, 

5  vt  iamnon  ti 
mcrct  Roma 
nilmperi)  po 
tcntiam. 
b  fUu.ire  c!e 
uare.  Eos  hor- 
tatur  ad  poeni 

9  tcntiam,qiii 
to  inpaflioncne  , 
it  gaucrunt  vcl 
II  in  inlidclita- 
I?  tc  pcrflitcrut 
14  clamatcs  Cw.- 

crucifi^e,  f„3, 

E 

Moraliter. 

li^  pofllimu>hec 

ip  iuxta  anago- 

gcmfug  ani- 

20  nia  intcll  gc- 


3  ••OfiU. 


fludus  eii:s  :  dominus  exercituum  nomen  meum  .   Posui  ver-  ^  ^'^  "';5|^^ 

,  .;On,d>dfil.  ,sl..p,tur,vcrba  i-a.rs  lunr.  irS.ipicntiam,  &  fc.cmiam.  b  tPro.c^ionediuinitatis.    ^   ILUUIISUIU  Ul 


il'i'ain 


bamca  in  ore  tuo ,  &^in  umbra  manus  me^  protcxi  te,  ut  ^  '''' [''^ZZZ^^ 

lAp  £  ato.nevil^fc.tct  hum^nii.s  »,.  ra  v  tbo.  a  Infide.  blNouos  Apoftolos fcil.cet  8caup«.  c  ^Nouaai.  d  lEc  ^" 

Ts.on -rtono,^c(isi.anifipf>puiusnci.  d  1  ^/  guas  me,neq;  in 

los,  &  fundcs  teiram ,  &dicas  ad  Sion:  populusmeus  28  ir.? :;« ,  erc.  Si 

.^Avijs.  b  tAfo;nnoreccatiadpaenitentiam.  c  ^PoteJicite.    jp    aUtC  bibcrit,- 

estu.  Elcuare,cIeuare,confurecIcrufalem:  qu^  bibiftidemanu  30  bonumcftei 

°  31  luasetirc  fup. 

cutus  cfl,  Qiiis  vttimcasab  hom  nc  mortali &: a filio      plicia,&  dominumaudiredicentem  :  CumirafHmnsmei  ° 
hominisMmo  quis  tu  vt  timcrcs  a  muliercula.ab  ancilla       tranfierit,  tu,ium  curabo,  &  alibi.- l^muimdqui cadit , non rcjur- 
olliaria?  Ccrtu.u  quippc  cft  quia  Pctrus  a  tali  pcrfona  ti-      get  dicit  dominus. 


plantcsca^los, 

a    1A  v^    ijs. 


muit, 


•J«  Riiper- 


* 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Et  nunC.  ide[l  tm^purc^ratu. 

Qui  rcdcmpti  fiint  a  domino.  lefitChriflo. 

Reuertcntu r.  ad  viuutem  tidei  ecclefufiic^. 

Et  vcnicnt in  Sion.i. faridam  ccckfium  ,  ^«.c  vocatur  Sion 
■ptfr.editium  eft.VoteJl  eiianipcr  Sion  intelUgi  tcdcfia  triumphas 
4juje  vocatiir  Sioi  in plunbus  locis  fcriptttra:. viidc ad Heb. \  ».c.ac- 
ccfliflis  ad  Sion  niontium  &  ciuitatcm  Dei  viucnris  le- 
rufalem  caclcflem  &  niultonim  noiliuniagclorum  fre- 
quentiam;.3(i  qnum  permniMitfideies  Cbn(ii  pojt  ha.nc  vitam:Et 
huic  fenfui  concotdat  litera  feqnens. 

5  Et  laititia  fcmpitcrna  fuper  capita  eorum .  Gaudium 

6  laetitiam  tcncbuni  [ii.do.-juodnonpotcfi  haberimprxjenii 
■V![j,id(Ol'ibditur. 

6  Ego  cgo  ipfc.  &  non  alius. 

7  Confolabor  \os.iof(tatione  eterna  qux  a  folo  Deo  potfiert. 

8  Quis  tM.Hic  conjequentcr  amouetur  timor  ^iit!chrijii:(^  hoc 
dupliit  tatione.Secunda poniiur  ibi :  Egoautem.^^rima  autem  ra- 
tio  acL  ipitur  ex  breuitate  ttmporis ,  qitia  licet  perjecutio  ^rilirlrri- 
fii  futura,ftt  vdde grauisuamen  erit  brcuis  temporeproptcr  qitod 
minus  tirnenda.vnde dicitur  AUtth.z^^.b.^i^^idbicaiui  finOcnt 
dics  illi,non  fierct  faluaomnis  caro,&:c.cii«f  ey^o.Qiiis  tu 
Vt  timc3.S-&  alluquitur  qiiemiibet  Jtuirum  fidelcm  tempure  ^n 
tiihrifli,qui  cum  ftt  regeneratus  in  Chri[lo,non  dcbtt  timcre ptrfecu 
tionern  ^nticjnjii  timore  deiicicnteab  no. 

p  Ab  hominc  mortali.  .Antichrijius  enim  erit  homo ,  purus 
&citd  morietn'-  ijofl  affecutlinem  dnminij .  ideo  fubditur. 

1 0  Qu  i  q u afi  foen u m  ita  arclcct .  Fanum  enm  exijlcv.s  in 
yirore , fi fipcrucniat afius imrnoderatus  fucit ipjum arcjcire .  ftc 
.Aniichriflns  cxiHens  infua potejiate  interficietur  a  Deo  ripenic. 

1 1  Oblitus  cs  domini  creatoris  tui?Qui  tctcndit  celos. 
hoc  dicitiir  pro  illis  qui  cadent  a  fide  vel  conjtantu  moruin  ttnme 
.Antiihriliitidco  ftibditur. 

12  Et  formidafli  iugiter  tota  dici.nimis  diu  et  irrationabiliter 

1 5  A  facic  furorisciusqui  tctribulabat.Tunc.n.trittii 
bulatio  ma;;na,quaUs  no  fuit  a  principio  mudi,Mat.  24. 
14  Et  paraucrat  iid  perdendum.Vbi  eftnuncfuror.Di- 
fponct.n..A  nticbriilus  totaliter  extcrminare  populii  Chriftiunum, 

j  y     Citb  vcnict.'.  vtlociter  attingct gradum  fux potcjtatis. 

16  Gradicns  ad  apcriendum./Hnr»p(;//JwH»?  intcntum  con- 
tra  Ch riftum.  In  Htb.habetur  ad iaxandum  quod  exponit  l{a. Sa.de 
kxaticnefcu  defe^n  yirtHtis  ^icei  ad aiium  intcilchum .  Tcr  hoc 

igitur 


igitur  fecundmn  intellcBum  nofti  um  defignatur ,  gj  ficut  poteftasJ* 

,AHtichrtJiicitoafcendet,itacitodeficiet,ideofubditur. 

»7    Et  non  intcrficiet  vfqj  ad  internecionem.y:  Chriftianos 

morie  repcnttna  prxuentus.ln  Hebr^o  habeturiEt  non  morietur  in^  ■  1 

terfc^iione.idcjt  hiimano gladio,  ,jl 

18  Non  dcficict.«. «onwowf«r  fame,ficutnec  gladio,feddo- 
mini nofiri  hfu  Cbrifti  vcrbo,  fecundum quod  dicitur.z.  Thcfz.h, 
Quem  dominus  lefus  iuterficict  fpidtu  oris fui,  &c. 

1 9  Ego  autcm  (u m.Hic  exponiturjecunda  ratio  ad  tuilendum 
tmorcm  ^nticbrifti :  &  accipitur  exconfolatione  fidclium  illam 
perfecutionemfcq'iehte,propter  quod  eft  mmus  timenda.Et  quia  op 
pofita  iuxta  fepofita  magis  ciucefcuntideo  primo  ponitur  magniv4 
do  tribulationis pr£cedentis.  Secundo  fubditur  magtvttidoconfoUt' 
tionis  fequentis,ibi:ldiirco  audi  .Circaprimum  Dcus pater  ailo.jui' 
tur  fiiium  quideijciet  .Antichriftum,  &  confolabitu r  populum  /.: ', 
cumfubditur :  EgO  autcm  (um  dominusDcUS  tUUS.  ratn^r.e 
hum^nitatis  fiu:  a  nie  creatf. 

-o     Quicoi-rturbomarc&  intua^cfcuntfluauscius  do. 

minus.  /.  facio  tnbMtiones  m  mundo  vettire  fecundut/t  (jrdinciit 

fapitriti£  mex  &  iufiiiix. 

21     Pofui  verba  mca  in  ore  tuo.-^i  nunciamlim  EnangcUu. 

propter  q,wd  dii  it  Chrijtus  loa.-;.b.Mca  dodrina  non  cfl  mea, 

fcd  eiusqui  mifit. 

2 z    E:  iii  vmbra  manus  mcx  protex i  te.  a  lud/is  volcnti. 

iiis  ieoccidcre:qu(jd  tarnen  ito/ipomijificri  ante  cvmpUiiouem  da 

tiiinx  tUA.Hieo  ji-bditur. 

2j      Vtplantcsca:los.  ideft  homines contemphtiiws. 

24     Et  fundes  terram.i.  atiiuos  .  viramque  etjm  riiam  pr.idi 

cuiit  Chrijtus.fciiitctconcempiatiuutn  &  ai-ltuaw. 

2)     Et  dicas  ad  S\on.'dtft  ecciefiam. 

26  Populns  mcus  es  tn.pi  r  Jufccttionem  baptifmi.  Ex  hocpa 
tct ,  (iiiudilta  verba  nonfunt  ipftus  Dciad  Ifaium,  vt  aliqiiiixpo- 
nunt,  quia  popuius  Sion  non  fuit  fub  dorninio  ifuix .  EtquiddicM 
Chriftus  ccclcfiie  in  .Antichrifii peyfeciitione Jubditiiv. 

27  Elcuarc.'!  perfecutione  tetnporaiiadpaccm  quantum  ad  om 
nes  quid  illa  erit  vltima  ptrjecutio  eccicfi.':. 

28  Elcuarc.  de  culpa  ad gratiam,quantum  ad patiitcntcs,  qin  ti  j 
more  .Antichrifti  ceciderant.  ■  ! 

2 9  Confurge.  ad  accipitndum prxmium  a  Chrifta  venlente  ti 
iudicium. 

30  lerix(A\cm.i-ecclefiarationibiis  dlBis  fupra.  _  .,  ! 
j  i  Qu c  bibifti  dc  manu  do.i.f .v  cius  pnijfme  ct  ordinanqttt,  j 

Calicem    \ 


433 


Ifai^  Cap.LII. 


^■J«  Rupcrr.Kla  Tcm  «  TVjlJatlrnempMRomanoj.  T  Moitis; 

'a  falc  vniiierr<i  ccde-  a  aomini  calicem  ira;  eius.  V/que  ad  fundum  calicis  foporis 

fia  Cft  ,  qua:  iaccbat  »  T  Quifi  hanccaptiuitatem  fu(Jinebi$,va)ucad  finem  f«uli.  bf  Sicut  Movfes,  ficut  Uaniel, 

proflrata.perculpa         tf^r.liZ^oZ^tVc^^^^^^^^^^ 

primx  puaricatio-    bibifti,&  potafti  vfque  ad  fcces.Non  cft.qui  fuftentct  eam 

Tl  ranquamdux,  &  «ioiflor  bcne  ep  randi. 


434 


nis,  (Scnoneratde 


b«  rjft^s '  o  vniicr    ^'^  ««^^^^^^^  ^^^K  ^"0^  genuit7&  non  cKqui  apprehedat 

UCtIUllu>,,  tjviUUtr  afNam.&Apoilolitranfieiuntadgentes.  ^^ 


manum 

a  T  O  lerufalem 


cius  ex  omnib  filijs  quos  enutriuit.Duo funtqu? 

falem.  b  1"  S  cut  lernn.  Sc  naniel.Sc  .pfe  lefus.qui  videns  cmitatem  fleuit  fup;t  rHam 


faleciusruina  refti 
tucrc  cffet  idoneus 

nifirolusifte  g,.pCO  cfDuobus  quJtuorVeddidit,  felvai<itatemfequiturcontntio7ftnieriigFadi'u5. 

10  <-  folatorc^miittit. Et    occuncrunt  tibi:  t  quis  contriftabitur  fuper teJVaftitas,  & 

'         fi.n.OeS  alij  qtam-  aTldeftmors    liTqiidautimlUis.autraius. 

cuqjiuftitia  habuc  b^contritio,  &fames,&gladius.QuiscofoIabitur  tc?Filii  tui 

rUntjOriginalipeC-  ^  aTAtfrr..;^ua.  ^        b  T Monui infepulti.  iQ 

catonon  earuerfit.  c  proic<5tifuntjdormicriitincapiteomnium  viarum:  ficut  n 

_a   CallCe  ir.oOitttttC  avAniinalinmundum.necfjcrificioapium.        T  Oiix.  Lxx.  Beta  feniicoaa  l2 

.,    diciamariflimrtan     .,       .,,h     i»  t  irremi  funibus  peccati.         _  u 

''"•■■  tidotuquod  cxgu-   t  oryxillaqueatus:pleniindignationcdominijncrepatio  /. 

AunOmeaCCepitda       «^Q^ianfnhahwconfiil  torem.     bTNnnhabecsfpiritu-jlesdiuitias.  cTlnebriauitmeabfinthio     ,? 

sa  reflomacho  naufca    ne Dci  tui  Idcirco  audi*h^ctpaupcrcula,& ebria  no  avino  ,  i 

ti,VtnOXiOshumO-  «T  SciliietcontraAepyptios.ctaliosmultof. 

rcs cuomaf,  &  pof •    Hqc  dicit  dominator  tuus  dominus,8^  Deus  tuustqui  pu-  ig 

iltC0£t0SCibuS,atq;  _  aTToIU.i.  (Vilicctfipocnltuecis.  HT  C.iptiuitateinmorti»  .  ,_ 

digcflosinaluutrafdgnauitpropopulofuo.EccctuIide  manutua  caliccm  fo-  20 

mittCreqUOSphleg  .  a  TSipocnitentijmegens.  jj 

matum  magnitudo   poris,fundum  calicis  indignationis  mc?.  Nonadijcics,  vt  22 

digeri  non   finebat.  iT"-eddjmeisreitibutionen"   am.        bT  Pcifecutotum  dzinonum.  •>  i 

jgit,&  icrufal.  qug    bibasillum  vItra.Etponam  illum  in  manu  corum,  qui  tc  I4 

blbitdcCalicefurO-  aTSuggerendo.  bT  Anaiuraiidignitate.  T  NiU  teipfum  fabdideris,  damopetnon  rocebunt  ibi.    15 

risdiUiubetdccbric    f  bumihaucrunt,&  dixcrunt  anim^  tua::  Incuruarcvttra-  26 

tatCCofurgere.quiaC  aTSupene.  b  «  EIs  caJcandum.        f  T  <iii,f  omnibut  paiet  dtroon  bus.  27 

totu  cpotauit.  Si.n.    fcamus,  6c  pofuifti  vt  terram  corpus  tuum,&  quaii  viam  28 

adhucbiberenoco    „..-.. ,r.„.,..;k,,.,.  '1 

lurgcret  vnde  noa    trailfcuntlbus  .  9 

patct  (p.de  vlt.capti 

uitatelioc  dicirur.  dum  poenitcntiam  agitclcuatur, 

b  FUiiiui.  *Pfocopius.  Bello  caim  ingmcntc  in  regio-"        humiliatus  ruit. 


ncs  cxtrcmas  fe  rc-  D 
cepcrat.vteflentadfu 
ga  capcflenda  non  ad 
mala  deuitanda  para- 
tiores,  mctu  ipfo,  tan- 
qu5  beta  fcmicodla 
fradli,  &rcmifli.      j 
C  y/cwion.r.  ^Procop. 
Orygi.ideft,  auilcro- 
folymitanos  coparat, 
quod  fint  diaboli  rc- 
tibus  implicati,  &ob 
id  furori  traditi . 
d  fccf.Prjcdixitcapti- 
uitatem  futura  nunc 
hortat  ad  poenitetiam 
vtcuadant. 
QjPona.  fccundu  litc- 
r.ThumiIiauerunteos  E 
Chalda;i,&ipfihumi-  tQs'  '"•''" 
liati  a  Medis.  &  Perfis  £f„7"'"™ 
&  humiliauerunt  cos 
Romani,  &  ipfi  ia 
niultishumiliati.hu- 
miliaucrunt  cos  ds- 
moncs  fuadendo ,  vt 
cruciffgcrent  Chriftu 
&ipfiinhochumilia 
tifunt,quia  ficpote- 
ftatein  fuam  amife- 
runt ,   &  in  iudicio 
omnino  huniiliabun- 
tur. 

Moraliter  autcm  ani- 
madumpcccatdiabo 
lo  fubditur  captiua 
&  confurgit  diabolns 


NICOLAVS DE LYRA. 
»  Calicemir;Eeius.jnpe>^/ec««o«e  y^ntichrijli. 

'  z  Vfqucadfundum.  per hoc  defignatur  magnimdo  tribuUtio- 
nisjutur^  ^ntuhrijU  temporc.Sciendum  tamen,  qitod  ly  vfque  ai 
hic  acctpitur  exclnfiui,  quia  fundus  calicis  efi  ^ntichrifio,  &  eius 

-  fitellitibus  rcferuatus,  vt  videbitur  poiiea. 

3  Non  eftqui.^KM  nullus  de  principibus  Chriflianis  audebitfe 
oppomcy  vel  rejiiure  poterit  .Antichrifio.  Ei  ad  idem  facit ,  quod 
juhditur. 

4  Etnon  efl.qui  appr£hcndatmanumeius.a(if(f«ceni«»i 
em  de  tribuUimnt:  Lcci  enim  Enoch ,  &  tUas  tunc  fe  opponcnt 
.Amichrifloy  tamen  intctficicntur  ab  eo. 

5  Duofunt./c///cef  »2d/a/)rf«/. 

6  Qu^ occurrcrut  tibi.  quxpoftea  fubdunturjed  interpomtur, 

7  C^is  contriftabitur.^.rf. »«//»,  a«ff4«c/,  &  iftud  refertwr 
adiUud,  quod pr:ediclum e(l:  Non  eft,qui fuftcntctcam:  Qthe 
autem  fint  duo  maU  pane  pr^diciajubditur. 

8  Vaftitas,  &  contritio.  &  exponendo  fubditur. 

I    9  Et  fanics.  &  pro  ideil,  fames,  pro  quapofita  efl  vaflitat. 

\    lo  ^ghdms.proquopojitaeflcontntio^itaquodlicetponantur 

ioiquatnorfecundum  nomt,fed  tamen  duo  tantum  fecundum  rem. 

II  Quisconfolabitur  tc.q.d.nulli,autpauci.Cuius  ca  [ubditur. 

>»  Filijtui.  quitepoUentconfolari. 

>  3  Proicdli  funt.  idefl  mortui,  ideo  fubditur, 

'4  Dormicrunt. /bnjflo  womx. 

>5  In  cap.  omni.  carentes fepuUura, 

>6  Sicutoryx.«niOT<Ji  efiimmundum,vthabetui\Deut.\\^^a.& 


declinatur  oryx,    crygis, 

17  Plcni  indignationc.W  dicitfecundumffllmationemhomh. 
nu  m,  quia  iribulatio  .ytntichrfli principaUter  orditiabitur  adpur- 

gationem,&m{ritumeleBorum,quamnistunc£/lment  hommes 
mundani  Deum  contra  eot  efje  offen/um. 

18  Idcirco.Hic  covfequcnter  poniturfequetisconfilati\cumdi-  - 
citur:  Idcirco  ZMiii.idefl  ecclefiatunc  depauperanda  per  ^nti-  * 
chri(ium,eius  diuitias  accepturum. 

19  t,lcbiiA.  ideH  plena. 

20  Non  a  vino.yerf  d  tribulatioms  tormento,  loc  dicitur  frofe- 
quendoparabohm  de  potatione  calicis prtediHam  . 

XI  Uxcdicitdominitortuus.adtetonfolandum. 

iz  Qui  pugnauit  pro  populo  fuo.  in  crucis  ligno,  in  huma- 

nitate  ■ffumpta. 

23  Eccc  tuli  dc  manu  tua  calicem.rtfe^  pfnam  tribuktionis. 

24  Fundum  calicis  indignationis  mcx.de manu tuaabfluU. 

25  Non  adijcics  vt  bibas  ilium  vltra.  quia  tribulatio  ecclefie 
tempore  .Antichrifli  erit  vttima, 

26  Et ponam  illum. /ci/icrt  fundum  calicisreferuatum. 

2  7  In  manu  eorum, qui  tc  humiliauerunt./c/7»c«/  .Antim 
chrifli,&  fatellitumeius. 

28  Et  dixerunt  animsc  tuc,  ideSl  tibi. 

29  Incuruarcvt  tranfcamus. /«/>«»•  leficutfuperterram.tnte 
tio  eriim  .Antichrifti  erit  totaliter  conculcare  ecctefiam. 

30  Et pofuifti  vt  tcrram  corpus  tuum.  quia  corpora  fideliii 
ccciforumtunc  remanebunt  fuper  terram  infepulta  ,  vt  diUum  eft, 
itaquod  homines,  &  besiia  poteruntfuper  eam  tranfire . 


C  A  P.     LI  I. 

COnfurge,  confurge.  Eos  hortatur  pro- 
phcta,qui  poftafccnfionem  prsdi 
caiuibus  Apoftolis  crcdidcrunt . 


CAP.    LIl. 


■Jc  Procopius.  Ideo  aute  inducrc  forti- 
tudinctua dixit,g> maximas  quafda  fa- 

r^   r  r      '       cultatesaiahabeat.Primugdc.vt  fela- 

Onfurge,  confurge,  i  ^^lpfu 


1  Ad  Tirtutes.  a  TQhI^  <'''>' 

litate  cecidiAi. 


NICO  LAVS 
C  A  P. 


DE  LYRA. 
L  J  1. 


capi- 
per  Cy- 


1  f^  Onfurge,^//^/  expofitorts  catholici  txponunt  iflud 
V-/  Mnm  at  iiberatione  populi  ludaici  de  DzbyLoac  faci^  p, 
ruiu^Ui.  quafrequentet  jupru  ditiu  efl.Sedfaluo  meliori  iuditio  n'6  vi 
dtturbvi  (onutnunier d  aii,quiaVaulus  .Apoflol.  inUge,&prO' 
fhetis  hum*nitus  ecliitius,  (S  ipiritufjancio  flcnus,illud,  quod  ha- 
beturmhuttap.  iiiiampul.ljrifuptrmantespedes  annnnciantis^ 

&prKiitan- 


&pr£dicatis  pacem,&c.allegathoc  dici  depr^dicationeeuag.  Ro. 
\o.&  ideo^ non. vidttur  louemvter  exponi de nucijs Cyri mifjisp  im 
periumfuu  ad  fublicandum  edidum  delicentia  data  ludfn  redcu- 
di  in  lerulaleni,vx  ifii  exponunt.ttem  I{a.  Sal.fuptr  iflud  cap.  dicit 
quod  ifl^  confolationcs  •vltim^  jcilictt  pofttx  ab  iflo  loco  vfque  adfi 
nem  Ubri  no  dicuntur  nifi  fuper  captiuitatem  Edom,per  qucintcUi- 
git  R^manum  mpenu,  quodpofuit  ludxos  in  ifta  captiuiiate  iu  qua 
funt,d  qua  liberari  txpeaant  per  regem  Me([ia:&  ficjecundu  eum 
hoc  ca.melltgititr  de  tcmpore  Chrifti,^  in  hoc  verti  dicit,licet  erret 

expcBan- 


43  J 


Gloford.&NicoIaidcLyra  ^^(^ 


^  cxcitct:Navbi  ipfaen  pocnaiu  accrbitas.ibicft,&  frcques 

A  confoiafio.Dcindc vt  vircs luas  inflaurct.ac  rclumar.Ha- 

bct  pcr  magium  ctiani  gloriam  0,1101*.  adcondiions  cxc- 

plar  cffcdi^co  etia,  qui  gloria  cft,potitur. 

Epifl.  »*.     #  Lco.NiriXpm,c}s.i^ofcat,&induat  nuptiali  nopo- 

m.  qrom^^i^inchrf^^^^^^^  a  inducrc  fo.tirudinctua  Sion.  Inducic  vc^lti. 
fitcmr,in.c£;rcinduitur.  .       »  n.fucm.   b,Dc,,«.K.nv,h.  ^h„. 

rciKVioft.  Dominuc^lo-  b  mcntisglorixtuxlcrulalc  ciuitas  fanaiciuia 


•ji  Procop.  Na  &  caolim  vicinargctcsfrcqueticxcrcini  D 
tanq  humi  iaccie coculcanics  ptraGcrut.Scd ia  vclutcrc 
da  ivbulqtcrrenisopplerapulucrc  ipsii.  i.  carniscSfihii 
cxcutcrcadhortaf.quo  nonifi  abicdo  ad  Xpra  licacced. 
c  £ACKrerf.AIapollutaloidib.cadorepriflinuamittit,(cd 

puUicre  cu  Apoft 


Mat 


7n  ca.  i.r.  cpi 
flol  aJ  huiu. 


a  f  Si  ptrniiuciis.li  .nandata  inea  ciiitiilici»  . 

nonadijcictvltra,  vt  pcrrranfcat  pcrteincir- 

a  f  Spiritu;.liicr.  1   OnT  foc.et-s  lucis  ad  .«ncbr»  ,  qux  «.nucntio  Chnfti  ii 
Bcliai?         l-TlJdl.        cf  Pecinaivalo.        ^dfPrecati. 

c  cuncifus  ctimmundus.  Excutere  dcpuluerc, 

4<rFacbonu.n.     h  «  Qmcta  iiienic.         c  «  r..iptiua.  d  T  •  ■  ■— ' 


Moialiccr. 

Ff^ilai.iX.d. 
Lucij.  g. 


Rom. }.  f. 


ria:rcacm  vcftimcnti  loco 
tradit  Paulus.diccns:/».'"''- 
tniiii  dumii.u  wliru  Itfum.HoC 
vcflimcto  indutus,vniucr« 
fam  virtutchabct,&  cfi  di- 
citinduamini,  vnJiq.nos 
illo  lubetcircundari. 

Allcgor.Eade,&  dcccclc 
fia  poflum'  diccre  (  5  vifio 
pacis,&  fpccula)  iiinnaere- 
fim  corrucrit ,  iiibct  cxirc, 
&  priftinx  fidci  ornam^ta 
fulcipcrcEtiifucritfnfcita  d 
ta  fanilitatis  cius,&  cotinc 
ti.i:  pmia  j>mittunt,  vt  p  ea 
no  tranfcatincircucifus  &  e 
immudus,q?ad  immfidici^ 
opcrarcfcrri  pot.Incirciici 
fi.n.&  immudisutgcorpo 

risvolupt.&libid.lcruiut.  .__     . 

a  indunertlUitiUis  Moral.Aiaquoq;  fip  pocnitctiapn- 
fiinu  robiirrcccpcrit,  vocabit  habitaculu  fand» ,  &  fic  ht 
Tcplum  Dci,nccpc!tranfibitpercam  incircQaliJS,&  im 
niundu.s,dc  quib.  dicit;i';  viti  nonfutrlntdi.minau,tu<  im.f. 
Oia  aute  qux  promittuntur Sion , &  Icrnfalcm ,  non  vt 
ludxi  fomniant  ad  lapidcs,&  cincrcs  ilhusdicutur,yt  in 
ftauretur  in  priflinum  fiatum.  fcd  adpopulu  icrufalcm, 
qux occidit  Prophctas,  corrues  in  pafiionc  Chrifli  in  re- 
furrcaionc  illius  cfl  rclulcitatus :  quado  multa  mihade 
ludxiscrcdidcrunt,  &  rcliquia:  ialua;  fadla:  (unt. 
b  iiw.i  >■<-«  a  iiia^:; -Hxc  ad  cjelcflcm  Icrufalcm,quam  nul 
iusimmundusingrcditur.  *  Proco- 


6 


excuiit 

gaimagine  terreni  acccpc  ^  p 
rat,vt  portct  imaginccxlc-  ^[^> 
flis.De  pul  Liere  hoc  dici  tur 
3y«jt/  idfitfbttur  iibi  pnluit^, 
eJrc.  SoluQt  quoq;  vincula' 
colli  vtnon  audcatncruus 
fcrreuscoUu  tuu,ficut  mo- 
nilia.vtgrauionerc  iibcra- 
ta,&  recipiespriliina  orna 


jTFacbonu.n.     h  «  Qmcta  me-uc.         c  ....ii.i.i.a.  u  ^  ........  ^       mffa  CCflct  Cflc  Captiua  ,  & 

confurgc,  fcdc  Icrulalcm.  Soluc  vincula  coUi  g    rcdcpta  ab  eo,q\'cnit  pdica 

..  , ^._: .:..:.<  «  i.ti>..min9rioneaniini  vlaue  hodie  DODulu»  -/>r">r.r:..  r< 


,t  C«.ia,..T.n.ni.ictc..rt.uit.s  «  fcflocminationeanimi  vlque  hodiepopulu» 
lQdxc.ruNah"<hodono(oiiugumpo.tatpcccatotumfunibusconftr.nt;uut.    _ 

tui  capiiua  filia  Sion ,  quia  h?c  dicit  domi-       ^^^P^^ 

.  «  V.ftra  f^once.    b  «f  Diabolo.    c  NuUo  meriio  veftio,  fcd  gtatuiio  Dei  » 


recaptiu.remiliionernocor 

ruptibiUb.arge.&  auro,  (cd 

:uineagni.immaculati.  ^ 

b«n'hcio.  d  Cr.;<r<r.  Ncccomoduha- 

nus:  Gratisvenundaticftisj&fmeargento  9    bui(Us,necinc6modric(fu. 

.  T  anguinc  fiiij.  lo  giflis,cufiUuDcitradidiftis 

redimcmini .    Quia  hrcc   dicit   Dominus 

«  t  in  niuniiun..  qui  tnfleror.St  tcnebrx    b  ff  !n  pau  hus.f  c  T  Geniit  hunnnum 

Dcus  ;    In  ^gyptum    delccndit    populus 

a^  In  Ad».  b«  ieref,rinu,,>iu.apattianoft.»pai.i<ljfuSi    cT  Inic.i.i  Gcffcn. 


mcus  in  principio  ,   vt  colonus  eliet  ibi 


•J<Rupcr.Di6lio  brcuis>fcd 
1 1  digna  ore  dni.Gratis  vcnu- 
datieftis  Veregratis,  cptor 
ij  .n.diabolus.totij  venunda- 
tionis  ptiu  defraudauit.Co 
15  mcditeiingt.eritisficutdij 
medaciu  locut'  eft,n6.n  dc 
hominib.Dcosfccit.Ergonofolugratisfcddanosevenu 
daticP.is,qacu  potuiflTctisnomorijia  fecudualamortui 
fimul  ctia  fecudu  carncs  mortal.  fadi  eflis.  Et  finc  argeto 
redimcmini.  Vcre  fine  argeto,fcd  no  finc  ptio.TN^o  coy>-«pri 
bilih.  (luro,  tS'  af^cim.,  (edfan^uine  Xpi  redcpti  e^is  dicitpetrur. 
•Je  Auguft.Qiiareveditigratis,&  fineptio,n6potiusdo- 
nati  dic3c?Na  fortc  fcripturaru  locutio  eft,vt  veditusena  bi 
qdonaturdici  poflit,q  fenfuseftoptimus.Incog?  di(fliiG| 
cft  gratis  venundati  eftis,  &  vcndidifti  populii  tuum  fino 
pr^tio,  quia  ilU  quibus  tradidifti  populu  impijs  ftierunt  . 
c  j«v4iy/;f.ArguitIuda;os,&venturapr^dicit,  f  quod  I 

^  defccn-     *'l 


Diuifio 


^  NICOLAVS    DE  LYRA. 

^  tvpe^ando futurum  (juodiuin  eJipr{teruT4.  l^^nurfecjuendofettten- 
tiatr.  & diiiwh  /^\ .^Vr.  i»  hoc  c.  auunturn  antd^  cotinet veritatis , 
potf/l  itii.1  confequcntir,  quodin  hoc  ca,  rtmouttur  tertiurn  impedi- 
mtinum  liberatiotiiifuilxper  Chrihii  quaniTiad  incredulos,  quod 
fronenit  cx  contemptu  humilitatis  Cbriliiprincipcs  cnmfacerdciii 
&  Scrih^ueaiucntu  Chnslinimis  cari!Ciiiierfapicntcs,cxpe[lahat 
eum  temporaliier  regnuturim:  &  dommium  d  /{omanis  ablaturu, 
^  ideo  cum  viderum  eum  ijimilem,abieBum  &  paupei  ftn,&  c6' 
tmptum  tcrrenorum  doct  titem,  conitmpftrunt  eutn,  &  ftc  fuetunt 
tecat.:  c:^fruBujua:  yedtmptionispriuaU:C£  hoc  iujih  qwa  aduen- 
tus  eiui  futrat  prxnuciatus  inpaupsrtatr,Z}ch.9-h.  Eccc  rcx  tU* 
vcnit  tibi  iuflus  &  Saluator,  &  ipfc  paupcr,  &c.  ^fuunaii 
t,miics  dcii.Hcb.de aduentu  Chr.fli  ii.tdliiitur.Hoctgitur  imptdi- 
rnentum  rennuetur  hic ,oftcndtndv  O)  huttiihatio  Chnjti  fuit  dijpofi- 
tio  ad gloria,fecHdu  (p  dicitur  Vkil.Z  a.  Humiliauit  fcmctipsu 
fadus  obediens  vfq:  ad  morii; ,  morte  afitcrucis  proptcr 
,g>  Deus  cxaltauit  i\[v,&CC.{^  ttcn JolTi poji  moriern  Jmt  glo> iji- 
iatus,ftd  etiam  anie  opertb.miraculops  ad  dccUratione  fuu.  diuiai- 
tatis  propter  ^Chrifiopctente  Jo.i  z.rf.Clarifica  mepatcr,&C. 
njponfiiin  fuH:  Clarificaui  &  iteru  clarificabo.  /.  ilanlicaui  te 
in  t/iiraculif,&  itcru  clanficabo  pcr  glorta  rejmu  tUonis:i^  ftc  eii 
in  corporc  myliico  ChriW,  g>  cH  ccikfic,  quia  puji  dcprt/Jiones  tius 
pcr  ludps  07"  tyrannos  tltuata  eji  iu  inagna gioria  ctia  lemporali. 
ter:&  tpfis  dtpie/jionib.futt  muliTi  eleuata  fpintualiter  in  receptio- 
iie SpiritulJanHi  &  in  miraculis  qufficbdtfapojiolos&alioi  lati. 
Hos in  nomine  Chnlii,vt  patet  in  Uilib.  apojioloru  in  plurtb.  locisj 
&  infandofU  legendis.  Secundum  ijoc  tgitur  pr^fcns  capitulutn  iit 
duas  pattts  diuiditur :quia primu  oficndnur  propojiium  in  mylHto 
Cljrifit  corpore fetuudo  in  tpfo  ca.ibi:  EccC  intcUigCt .  Trima  in 
diias qaprlmo  dcfcribitur icclcfif  dcpr(jfcjtbiirn<itio,ibt:Qna.pii\ 
Chri.  Pritna  in  duas,quia  piimo  oJicd.Uir  ,fpofitu,fecudo  addutitur 
exenipiUyib:;Qnia  ha:C  dicit.QVf  .r  primu  propheta  alloijuiiur  ec- 
clejiam  piimiUuum  (/;cr//i.Confurgc,Confurge.a(/  opcta  virtu- 
tim  &  JuplicJiur  li  coiifurge,  aU  inaiorcm  t.xciiationim . 
I     liiduc:c,S(.C. -d  tolerandii conjidcer  adurrftgacitopoflafien 
fiviw  Cbrtjti  ad  itlosjaiia  tfi  perfecutio  magna  in  ecclcfta,aii.^.  & 
pufiea  l{orn.tper  i^ronem  &  alios  plurts pcrfecutores  eccltftxfcd 
qa  [oji  perjctiiiioui  ccclefitfccHta  rji  pux  itboi.or,etideo  fubattur, 

2  inducrc 


2    InducrcvcflimentisglorisE  tnx.& hocfuitimplctu  Con- 
iiantini  imptraturis  lempore,qui  paccm  ctcieji,eper  totum  /^ow.iX- . 
ttum  impciium  dedit,&  mirabititer  eam  honorauit. 
}     Quianon  adi)cictvltra./»c  te  cakando  &viUJicando .      '•)| 
4     \nC\tCViacX(viS.idesi  perfecutor  Genttlis .  ♦ 

j  Et  immundus.r. pfr/ec«for  ludaus.  Siautem colra hoc  obij- 
tiatiir,quod  pojt  mortcm  Con^antini  Licinius  petjemuseji  ecclcjH 
ctpoflea  lutianus  apoJiata:dicendum,^  iltc  perfecutiones  iibjut>  ut 
tant£  2>  deijcerent  eccleftam  ab  honore,ncc  diu  duratierut.Licinius 
ehitn  m  btllofuit  deui^us,apud  Tbfffalonica  capite  tiuticctus  lu- 
liaitus  eliam  apojlata  afaii3o  Metcutiolanna  Juit  tramJixus.^PO' 
tefi  cti^dicirp  illa  di£lio,vttrd,cu  <//cif«r;N6  adijcict  vitra  &C. 
non  importat  Jetnper  perpetuitatcm  a  patttpostjcd  duraticncm  te- 
pOiis  dcttrnnnatam,&  atiquando  non  rnultum  tongam,iicnt  diclita 
fuit  pleniusfupra  ia.ftcund\ .  Toto  atitetn  tetnpv>  c  Conliantint  poil 
eius  baptijrnim  vniuerjalis  ecclefiafuit  in  pace  &  honore. 

6  Excutcrc  de  p\l\aCTC.!.depr.i:Jcntiflbic8i()rie ,  rcl  depuluere 
ad  titerd.  qniit  mulii  Chri^liani  fuerant  condtmnati  ad  fodiendT  & 
deportandum  aretia  vtide pulueri:i^banttir :  qui  omncs JuerHtit aff* 
foiuti  de  mandato  Conjlaiitini . 

7  Scdc  Icruf alem.<ny£</e bonoris,^ tunc  fuit  impletum  quado 
l{rma  qux  crat  caput  mundi,fa8ii  eji fcdts fmmi  pontijicis per  Ca 
Jlahtinurn,fede  imperiati  transtata  apud  Corjiantinopotim . 

8  Solue  vinculacollitui.^wia  omnes  Cljriiiiani  in  diuetftt 
partib.oibis  ( arierat>,p(r  Conjiantinim  Jiicrunt  Uberati. 

9  Gratis  venundati  c(\is,i.ftne caufa  dtpmtifiperib.Jeruilih. 

10  Etfincargcntorcdimemi.  ^ttMCwA'""""^  «0«  acccpit 
indc  pecuni.i/n,Jcdmagis econuerfo pectinias fuas  diftrtbuit per  or- 
bcm  ad  ^dificationctn  ecileftarum  &  fuftentationem  minijtrvrum . 

1 1  Quia  hxcdicit  dominus  Deus.  Hic  adducttur e.vcmplum ^ 
ad  propolitum  &  ponitur  hic  duptcx  exemptutn.Viimum  eft  de  de\ 

fcenfupopuU  Ifratlin  u4egyptum:cum  dicitur :  j 

j2  InAcgyptum  dcfccnditpopulusmeusinprincipio 
Dc quo dtfcfiifu Ijabftir Genefis qiiadrageftinjftxio  . 
15  Vt  colonus  cflct  ibi.-.habitator  ad euudendu  famis  peric» 
ITiJcd  pojtea  fuit  ibi  muliTi  deprejfus  C^  afjiicius^fcd  dominusliber 
ui  eunr.lfta  tame liberatio hic  non exprimiturqwa erat  nota &f 
nofa:&  ideofatis  datur  intettigi  per  hoc  Q>  defi  enfus  in  jdegyptut  \ 
tangitun&  idem  dicendum  defecnndo  exen>plo,cumfttbditurm 


437 


IfaiaE  Cap.   Lll. 


438 


"^rdefccndcrunt  fpotc  ad  Aegypt.  tSporc  famis poft  ab  Afly      bus tHvTacereUnquo  vclm,  par? mrS  </<?  Wi/V.^nper  quos  do  D 

A  riisfinecaopprcflifunt./»-  i^e^ypi. dt .q.d.AcgyptV]  volue      niinusfedenspr«dicabat:IpfietiampcdcsChiiflijprgdi  ioan.i-f.d. 

rutpopulfi  mcu  fcruituteopprirrcre.&  vidcbat  aligd  in-      cationcm  ciusportando. 

derationishabere.qafubucneruteisin  famis  ncceflState      -Jc  Procop.Miraturinquafcnnq-,  terras  Euangch; pra^co 

Sed cgo  libcrauicu,&  cduxl eu pdelertu  in  tcira  promif      ncs  abicnnt,ibide  auditos  cflc  horuq;  pcdes  pulchros ap 

fionis.Scd  qdcaulscftAf- 

fyrio.vt  ctia  in  tcrra  fua  op 

primatillu,&  calumnief  ci 

a  Quidmthi  ejl  hic.  Nihii  hic 

ait.apudeos  reperio .  luxta 

illud .  Ideo  vcni,&  no  crat 

homo,vocaui,&n6crar,  g  a 

audirct.Qiiod  fi  ad  ea  q  fub 


os-  Roman.tuitjCaptmitate  re 

*  ferasadgentiurcgioncs  in 

gb.  dilpcrfi  vaganf.loci  par 

ticula  rcferetur,  nimiru,  vt 

cosideointalircrumflata 

,„:.  verfari  iftaque  pati  indicet 


a<[Diabolus.  5^  AffVrii  cum  Nibuchodonoror.  bi  Adamenlm^iVihil  nocur- 
r3t:quaic  eum  ad  peccandumcompelleiet.  c  fln  teiiaiiro- 

miflionis. 

&  AlTiirabfcjue  vlla  caufa  calumniatus  eft  cu. 

»  t  Q^ali:Qud  mororamiiliusin  ludia,  \bi  tam  pauciiideles,  tianfibo  ad 
;;entcs,  vnde  rideles  ,  tranfeamus  ab  liis  fedibus. 

Etniincquidt  mihi  elHiic,dicitdomin'quo 

a«i  Deteir.i  lua,  vel  a  De>>  irale^viuendo,  vnde:  ^opulus  nieus  abla  uscll 
giaiir..   b1  Rcges.principes.Uccidotes.pei  cjuorumpeccaia  fijie  popu- 
lus  r'm  coipore,  quam  anima  captiuatur . 

niam  ablacus  cltpopulus  meus  gratis  ?  Domi- 
natores eiijs  t  inicjue  agunr^dicitdominus.Ec 

a  «r  Teniuoiidiemaledicuntdominum.ac  Nazanoseius.  b  f  Inf)naj;r»jis,  vel 
in  Gentibus.vnde,  peivosnomendomini   blafphim.ntur  in  gcntibus. 

■lema- 


„.    VerfariiftaquepatimdlCet  inGen..bu^,vnde,pervOsnomendomini    blalphim.ntur  ,n  g.ni 

rti'quod  rcdcmptoremfuum  b  iugitcrturadiet  nomenmeum  t  bluipr 


i-i  cruci  aflixerint. 

b  Ei wgiter.-^lo A'mus.Voi\ 
dnm  actu  in  crucc,vt  intcl- 
'  kxerutca  reutxifie,  &  con- 
fcendiflc  coelu,vt  a  Prophc 
^'  tis  pfignificatu  ,  no  folu  no 
doluereob  admiflTumtam 
mimanc  ncfas .  led  elcgcre 
virosquoscxHicrololym. 


6 

7 


pellauit,  vtquos  Saluator 
abluiflctmudoseflc  fignfi- 
caret  n6  alit.^'  p  motes,ip- 
sa  pdicationis  (ublimitate. 
Pace  vcro  cij  Dco  no  vici- 
nis  tm,  fed  remoi  is  etiageti 
bcuagelizabat,  g  Xpm  do- 
ccbat  euagcfzabatitebona 
rcucra  cum  bcatitudincs 
denunciabant. 
•5«  Rup.  Speciofi  pcdcs,  mi- 
fcricordia,&  verita.s,duob. 
iftispcdib.  iflcq  nfic  dicit, 
ccce  adsij ,in  hiic  mildu  ve- 
nit  vidcl.  queadmodu  dicit 
vf  q  no  videt  vidcat,&  q  v  i 


<-Jt 


a  ^  Q_2;'  i''nrphemot  a  luiizis.  b  Fideksa  Chnflo  Chrirti.'ni  vocati 

tur.Propterlioc  fcietpopulus  mcus  nomen  g  .de^cecifiatNlvtqno^vi  t  Spcmitur. 

a  f  tncajrnationis.         b  T  Olimpejprophetas .  ^  j>  det,Vidcat  mifcriCOrdlCecrt 

meumin  d'C  lila:  quia  egoipic,quiloquebar,  m  &  qvidet,ca:ci  fiat  vcriratis 

9  *  Abtaham  pater    >e(ler  r.vul^au.t,  yt  viuer  tdicin  meum.  b  T  Per  mejipfuni.  jj  cfl.  PcS  iflc  ludtEOS  COtriuit 
1  Prophctade  tilio.   cfSanclo'.  1  iudxa:,vel  Apoitolos,virtutibusemincnt«s.  ,■  ^       r  i\  •  P 

dt  Apr^^oli.iuonimpede.dominuslauit.  I Z  pCS  lllcgentes  lublCUault.      ^ 

ecccadrum.tQuampulchrifupermdntespc  i?  -^  ^'^^^'''^ff^^^^^^^P^.inprxfu. 

anNobis    bTCumDco,&  Ang-!is.    1  facem.his,  quilonge,  &  his  qu  ptop:.  14  UO"  bOUa  j.  lClUm.NeC  mi  j^  [0^^. 


af  Euangelium,  gratism  SpiriiufTanfti.  b^^Nobis.  TQ^nxiedit.  ^  B.edem- 
ptioncm,  &  beatitudineui.  , 

nunciantis  bdnum,&  pra^dicantis  falutem,di 

bTViflodiaboIo.  cTNonpeccatum.    d  f  Audietnr  in  toto  oibe. 


>fO  . 

e  <r  Super  murosiuos  conilituti  funt  culiodcs. 

centis:Sidn  regnab 

a<;Ip(i    f  Alte  loquentcs.  b 

li.iseocum.  c1  Cordaquxdifcirdat  non  lauda     d  1  Daminum  . 

torumtuorumlcuaueiuntvoccm,fimulIaa 


Hic  cll  pax  noftra,  qui  lecitvnaquc  vnum 

;noes7crran'ipartes  mitte-  c  desannunciantis,  &:  pr^dicantis  paccm ,  an- 
ict, quiaduerfumXpm,&        '"       '  ■     -•     -  -   .  ,.^      ..j..  ,.._.... 

Xpianos  focdifsimos  Ipar-  '^     .       •  i    »  „  i.   k 

geret  rumores,&  fuos,  qui 
loto  orbe  tcrraru  erant  di- 
fpcrfi ,  cocltarcnt  aduerfus 
dominum  .-  &  docercnt 
Chriflo  Ci  nuitiari. 

•Z  i)uiai:?,o iple Loijutbar.-^Ea 

lebius.  Docct  propheta ,  q> 

no aliusChriftuscfl  led  ide 

ipfc  dominus^qui  loqueba 

turinprophetis,inquit,c-  a  .     ih     .        >- c  /^      j**. 

nim,cccecgo,qmloquebar  g  cuiTi  conucrtcrit  dommus  Sion.  f  Gaudctc 

^J,-    n-  aTH.clJqui«luda:orumApoftoIi,&  alri    b  Per  Sp  rirumfan- 

dUlUUl.  ftum  fubintranie  multitudine 

d  i;«5ptt/.  Dcco,quifupra  Gentium.     ^ 

&:laudatcfimuldcfcrtalcrufalem,  quiacon- 

^  Fidelcm.  a  f  Sanguine hiij. 

folatus  eftdominus  populum  fuum ,  redemic 


retur  quiscj  fi  noie  bonoru 

15  numcromultitudinis,cxpo 
fuerimusannuciari  lefum 
ab  cuangelizantibus  facili 

16  enim  intcUiges,  quomulta 
bona  fitlefus  vita  bonueft 


ic  Deus  tuus.  Vox  fpccula-  »7  lcfuseflvitarefuncctiobo 

TPr«Jica.,ei-is  Inomnem  tctrL  exiuit  fo-  ""  eft.lcfuSCft  rcIUrrcaiO: 

luxmundibonum  cft,  le- 


a^Cordis.     h  f  FacieaJ  fac'-m. 


T  Oculi  mei  femper^adl  domiuam  . 

nl 


dabunti  quia  oculo  ad  oculum  videbunt, 

1  ir  Ad  iidem.  b  f  In  conueitcndo  dominus  captiui t3tem,&c.  c  f Eccleficm 

b1  Q^ia  iiiitaurata. 

W         .  /.>  ;     c  .       /— I  1  d. 


i8 

20 


dixerat.£^o  ipfc  qui  lo(]uedar, 
«fer!rf/«w,tcflaturprophcta 

■  quodipleUipra  motcseua 

PgeUum  praedicauit. 
c 


fuscftlux  vcra  ,  vcritas.o- 
ftium  fapicntia,potetia,thc 
faurusdeniqueomniu  bo- 
norumlefuscft. 
f  ^6.vy/?ec. Apofloloru,&  a 
21  lioru,  g  fpecula  funt  fem^, 
vtomnia  prxuidcant,  & 
fubiedos  promoucant. 
g  Cattrf«f.  Primitiuaeccle- 1  Sup.49.  d. 
m  cofolat,  de  multitudine 
getium,  q  excoccatislud^is  F 
in  locu  cor.fubinrraucrunt 


^nnunuanus.ClmRi pcr  femctipfum,  pcr  Apoft.  qui-      dudo aute populo  a  Rom. in  captiuit.  &  fucccfis  vrbib. 

bus  <#  habita 


■■i> 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

1  Et  A  n  ur.  idtfl  rex  ^ffyriorum. 

2  Abfquc  vlla caufa  calumniatus cft  cnm,tamcn  domin. 
tinrabiiiur  liberauic  ipfum  tempore  E^^ecbi^,  vt  habctur  4.  I^eg.Co- 
ficjuintn  apficantur  excmpla  ad  propofttum,  cum  dicitur. 

}  Et  nunc  quid  mihi  eft  hic.idcfi m pctfuutioue  ecclef.qua 
fi  di.  iiecn  me  tam  Lhtrare.  Etfubditur  cauja . 

4  Quoniamablatiiscft  populus  mcusgratis  ?  <?«m  in 
frimiiuta ti cirfiarriulii  fuciUHt  ablatiper  octifionem  de  prejenti 
yita,&  n,u'tidelo(is  juis  pcr  incarcerationcs,  &  exilia. 

5  Dominatorcscius  iniqucagunt. 

iltfia  ludtijub  ijHorutrt  dvmiuio primofuit  eccltftain  ltrufalem,&' 
iuii^a,inique  iraCiauerutit  populumChriflianumf&  pofiea  Impera- 
tmts  i^omani,  &  eorum  prxfeHi. 

6  Et  iugitcr  tota  dic  nomcn  mcum  blafphcmatur ,  /«- 
Iv.et  rioinvri  Ch  ijti ,  qui  ab  lnJideliOus  mctgnus,&  dueftvrjuiffe  di 
ubatur, 

7  P' opter  hoc  idcjl  propter  initmas  diBas. 

8  Scict  populus  meus./c//it cf  Chrifiiantts . 

9  Nomcn  mQ.\xvCi.ideJi  effidam  nomints  mei  per  c.xperientiam 
J^tlaluis^l.cut  vocor  lefus,idcfifalus,  vcl  Salualor. 

10  In  dic  illa./cii/cet  notabili,  &  famofa ,  quando  ConHatitln. 
recepit  bafiij,„a. 

' '  Quiaegoipfe>quiloqucbar.  inl)umanitateaffumptadi- 
fcipulii  mtis. 

>  i  Ecce  adfum.  pcr  faluationis  tjftclum  ,  &  etiam  in  perfona 
propria ,  nuia  Cmijiannnus  dc  bapiijmo  conjurgens  confefjus  eflfe 
ytdtffe  lejumamti,rn. 

l  i  Quam  piilchri.  uic  confequenter  defcrihitur  ecclcftf  dil.ita 
ti'»  ptr ^j,  edu.uitone  ..HpoJloLrum ,  aitorumquc  difcipulorum  ,cunt 

dicttur 


diciiw :  Quam  pulchri.  idesl  valdepuUlm. 

14  Supcrmontes.  ideil  terrexos  principes  fidem  Chrifii  rcci- 
fientes  ad  pricdicationempr^di^orum. 

1 5  Annunciantis.  idefi  legem  euangelicam,  qu^  efl  lex pacis, 
&•  amoris .  Vofjetciiam  h^ciitera  exponidenuncijs  Conjiautini 
miffisper  orbem  ad denunciaudum  eccieji<e  pacem .  Sed  prinia  ex- 
tojitiomagisconfonat  dttio.Apofloli,vtfupradi8um  ejfl:  & etia 
litt,ie  fequchti,  in  quafubditur. 

16  Diceniis  Sion  rcgnabit  Dcus  tuus.  .Apofloli  enim  ,  C? 
aiij  pr^dicatores  eccleji^  predicautrunt,  &•  pridicant  regiium 
Clnisii,  proptcr  qucddtcitur  Mat.^.  b.  Et  prjcdicabitur  in  hoc 
cuangciium  rcgni  in  vniuerfoorbe,  &c.  vndemjtne  iigen- 
darum  Ja  Sorum  comrnuniter  ponitur :  B^gnante  domino  noiiro 
Jefu  Chrili»,&c. 

1 7  Vox  fpecu.  idefl  prdlatorum,  fecundum  qund  dicitt^r  ET^ei  h. 
^.d.  Filihominis  fpcculatorcmdedi  tedomui  Ifrael,&c« 

1 8  Leuauerunt  VOCem.  confianter  pt^dicaudo. 

1 9  Simul  laudabunt.  concorditer  gratias  agendo. 

20  Quiaoculoadoculum.  idefl  ftnfibiltter. 

21  CumconucrtcritdominusSion.  TjVeMffj  multitudi- 
ntm  gtntihuni  conuetjam  ad  Cl^rijium :  &  Ijoc  fuit  impiitnm  ttm- 
pore  Coujiatittiii .  .Antioenim  q<io  baptiT^tusfuit ,  tanta  midtitu- 
do  crtdidit,  vt  adduodetim  mttiia ,  &  amplius  bapti-^andi  adfcri- 
bcrentur,vt  habctut  tngeUisfaniii  Syluefiri,abfque  mulicribus,& 
paruulif,  id'  0  fuhdnur, 

2  2  GaudctC,  &  laudatC  fimul .  idefl  loca  feruituti  Chrifli: 
dedicata,  qux  antc  ttmpora  Conjtaniini  ,ita  fucrunt  deferta,quod 
nuilus  Chrifiiaiius ,  tiiji  Jurtim  audtbat  acccdere,  f  d  Cotiftautinus 
per  totum  orbcmtufjn  ea  aperiri ,  ^  a  Jidelibus  frequcntari,  & 
aiia  denouo  ^dijicart. 

•jc  Varauit 


438        Glof.ord.&NicolaidcLyri 


4]9 


TM.9r. 
Pril.88.c. 


habitator,aut  nulhis  rcma 
A  lit,autrarus.  EcdcGaautc 
tDeDudjuit.  c\iix  quondani  in  cis  fuit , 
Hiultirudincgcntium,&  re 

paratacft,  &  multiplicata 
£- 

di 
a 

tcsfperubuw.El  alibi :  Brathiii 

i7cor:<.d.^'""»«""'P'^«'"v   ,    .    ^^ 
4f.difc.rcce  b   l{frr,i il ■  .MoC  ludaci  ad  Jc 

«iitc.xj.d.  4-  rcfcrutqn  jjmittcntcCyro 
e.cece.&.cre  j^^rcffi  (unt  in  Icfufalc ,  Sz 
"mix  i.c.  vala  dniq  N.ibuchodonof. 

*  alpoi  taucrat,  rcportaucrut  e 
Quib.  (vtaiuntj  mundicia 
t  fcflinjtione  indicitur ,  vt  ab  illis  fandJa 
valarcfcrantur.  Et  ga  no  m 
tumultu,vcl  fugacxjbunt, 
pdfcit  Scd  mclius  ad  Apo- 
Hol.  &  ad  primitiua  ccdc-  f 
iiahoc  rcfetimus.Anie.n. 
qua  Romani  fupcrucnirct, 
B  &  Apodoli  in  gctcs  func  di 
nifi ,  &  alij  fidclcs  in  rcgnu 
Agrippe  tranfierunt^aSpiri 
tuVando  admoniii. 
MMth. »8.  d.  c  iAiif.  intotoorbccuagc  g 

liu  m  praedicantcs,  itc  doce- 
Tc^uptfitcomncsgcntcs. 
pta-virb  afpe  d  Toliutiim  n.Uu .  •jcLnn- 
autci»  &  Lt  foft.  No  dixit  dns,  nc  facite 
ma  eiu»  prar  jnimunda.fcd  maiore  diU 
Sf'""?'""  gcntia  rcquircns,dixu  nc  te 
^^  ^''  tigeritis,  nc  appropiniqua- 
ucritiSjNa adultcnu  forni- 
catio,  immCiditia  carnisclt, 
imniuug  vcro  cogitationcs 
dcvidcrc  intcperatisoculis 
dolofe  agcrc,vindicta  vcUc 
aiTimx  inquinatiocft,igit, 
&  corpoic ,  &  animo  vult 
noscfle  mundos._ 
c  /■  jyj  ./(.//ij«/.Teplu  domi- 
ni  fandlu  cfl,quod  cflis  vos, 
vafa 


af  G-neralem  fee''fi»m.  b  *'n<-niari  fccit  fili!:m  ve'  piidicari  vbique^ 

lemfalem.  tPaiauitdominus  brachium  lan-  i 

a  f  Cord'Mm. 

dumfuumin  ociilis  omnium  Gentium,  &:  2 

fdc,  ucl  «iam  corpo- Mi  iudicio    b  »  Mindi  car.f  n- :  cf  K.lum 


ntpcr 

tRom.  i?.c. 
t  viderunt  in 
tcUcxeruBt. 


i.Cor.J.i 


■} 
j 

4 

*Qjitcti;fnn>iccininqu.nab:turabt-a    »  1  lctulalci...  ■>  ^O   '  pnHoli^^       _       j 

litetani^cre.ExitecIcmedioeius :  tmundami- 

ITA  u^in.acon    rioWalthrmantium,innec«mquorum,pjratur«eici 
ti:«  Roinanus.  a  TVo»  pfo»,ii)  quibus  dou.inui.ucl  atma  iaftit:at. 
..S.cu.primdr  Afg)pio,f,alinpacctcgis,  tQu.J»'"»  c.:iiiica:f.  tamenfi- 
florcicxiite.unt.  ^  .^  luda..  _  _         ^ 

ni^quifertis  vafadomini.  Quonuamnonm 

airi.n.o.e.  b«Viy.ai,fcd  uiftores  quo.idien.ult.  Jud«oiam  m.lia  fidci 

(tihiiciento.  c  fAd  gcnics  ^  ^  ,    .    .        _ 

tiumultuexibitis,  necinfuga  propcrabitis.  [ 

a  ^tuniesaigcnics.         h  1  Djx,  &  n.o.tc.ator . 

Prxcedet  enim  vos  ddminus ,  &  congregabit 

i1E«  ludi.s.St  gcn.ibus.u.  H;t  unum  tu  lc.  &  unuspaaot.     b  -,  yilantatem 
mca.n.     cf  F.li*sobed:cnsufqu:ad  mo.tcm.         rlj.-.  ucrbum.Jt  lap.cm.a. 

vds  Deus  ifracl :  tccc  intelligec,  Icfuus  meus 

1 1 1dco.  b  5  Ad  cotlos.vel  pct  Apoiioloiu.i.  ptatuicationcm.    c  t  Supcr  omncs 
ccclos    t  Ad  d-jicrampatris.  r  I    1-        • 

ccexaltabitur,&  clcuabitur,  &  lublmiis.erit 

1    Ariinirantts  im.acula  aij^palTiooem. 


8 

9 

lo 


valde.  Sicut  obllupucrunt  fuper  te  multi :  fic  1 4  loqbaf ,  fc  o 

afI.!pifnone    •f  Quia  ionfpuius,f!agcll.uus,CfUci..xus.Reucr;  tni.n  fpcciolus    15     ilClcdO,  fiC< 
pi^Uliishominnm.  »Vnlcma.ota_.nirafu!.i.  b  r    Spcc.cs  finclionoj-c.    ^^    fpcftuS  Ciu 


t  ingldrius  erit  intei- viros  afpedus  eiu.s  6<.for 

1  t  Lauabit  l.inguiiic  proprio,  non  ficut  in  lcge  languine 
^,  lo  bjpi.fmo. 

macius  inter  filios  hominum.  Ifte  afpcrget 

a.f  fizdeninatas. 

Gcntes  multa 


b  l'  Supei  fapicnt.am  cms  prj:d.cantib. 
Aportolis 

:as ,   fupcr  ipfum    continebunt 

a  T  Fhi!clcphi:quori...ilapicni.acrucis  pratd 'tatione  lubuerlacft. 
i)«  Gentibus.  1   Horiiu.compaiationeludio.um  duriiia  rcpre- 
hcnditut,dcquibus,Auditu,audietit,&  noD  intcilig  ti».     c  T  Per 
prophcns.  . 

rcgesos  fuum .  t  Quiaquibus  ndn  eftnarra- 

a  1    Ccrdecrcdcnt    o  ".b.i..v- .n  caine  p.iu.iante,  de  qu.bus 
Beatiquinon  uidctunt, -A  cr-d.dcruni,  &c. 

tumdeco.  f  videbunt,  &  qu^  nonaudierunt, 

a  5  Fidc. 

t  contcmplati  funt. 


vafaf.  aurca,?c  argctca  vn-  D» 
do  Paiil.  vas  clcdionisd'C!t  Aa-L 
vclvatadni.armatiiraDci, 
lorica  iuflitic,clypcns  tidci, 
galca  (alutis,  &  gladius  tpi  ^i^ 
ritus,qiiodcfl  vcrbu  Dci. 
f  Eicciniilhj^c! ,  nedubitcc 
qs  dixcrit,qloqucbar,  cccc 
adsii:Et9  (jt  bracliium  dni , 
patcr  pcrfpic:ic  docct:         J^j 
V  sni.i  i  bi'».Kd  fcruat  ordo 
nidorix.Supcriusn.  loqba 
tur  prophetain  pcrfona  p.i-  - 
tris  dc  al<:cn(ionc  hlij,  6!.  lu 
bito  ad  paflicnc  rcdiit . 
•5«  Rupcrt.  Mira  locurio- 
nisforma,miranpolti'Oplva 
rumvclocitas  DciertiaadE 
fccund.  dc  fccundaprotin' 
ad  tcrtiam  dictio  rcfugit  j>- 
fona  cum  dixiflct,cccc  inti.  • 
ligitl<:ruusmcu.s,&c.ad!pi. 
apoftrophc  fctit,  (ubiun^c 
do.ficutobllupucrut  (uptc 
muIti.Etrcucrabenc,  cfi  a- 
micabilitcr  ad  illii  dcquo 
coucriit,  fcdliil) 
erit  inglorius  a- 
fpcftus  cius  noluit  dicerc 
tuus,fcd  dixit  eius.  Rcucre 
tia  dno  pictas  cxhibuit ,  qa 
ucracitcrnon  ipfi  alpcchis 
fuus.  ("cd  hominibus  mal^ 
11'dcntibus  alpccluseiusia 
gloriusfu:t. 
18  *Procop.E(tn  fidcsintel-,! 
IgetitE radix  oa  nili  crcdi- 
dcritis  inqUit,non  inu  iiigc 
tis.  Qiiod  ccric».  ti3  incphc 
tis  causa  admuation  s  atta . 

litltaq;  ait.Do?/;.. ',  'fs  trrili 

du  aw.iitui  vojr,,)  Vtrnmqji 
enim  mirabatur,&  lud.-co. 
rum  infidclitaiem,  &  gcn-*  j 
tium  conucriioncm. 


II 
12 
13 


17 


19 


t^Cap. 


Ni 


/ 


NICOLAVS   DE  LYRA. 
4«  I  Parauitdiimbrachiumfandumfuu.^af/ZMww,  qnidi. 
atuf  virnispatris  i.ad  Ccr.i.  Pr^dicamus Chri(^um  Dci  vir 
tutem,&c.  cr//t  dicicur  brachiim  domm  eo  mudo  loqutnai  qno 
fvtiiias  lecularis  dicitur  brachiumjcculare, 

2  In  ocults.  quia  prfdicatores  a  tttnporc  ConPantini Hbcrins  po- 
tucrunt  vbique  aijcurn  re,  &  mulci  faldc  txtm^lo  1  nipratiris  ih' 
titatifunut  adfidem  Chrifti  conhetft,genttUtate  rcliH^ij  ideojubd. 

3  Receditcreccditc.  i)cc«/;Hit/i>/o/jt>/<e. 

4  PoUutu  nolitc  tangcre.fc/e//  uolite  exundcremanus  vifiras 
fid  operapeccatorim.Et  quiaminifiii  ccctefii  debim  tjfe  mutidij^ 
rcs  alijs,  ideofeqttitur. 

5  Mundamini.qui  fertis.  qui eflis  deputaiiadculi/i Dei  ftcut 
Lcuit.  in  reit rt  ttliimt.  qui  pcrtahant  vafa  cultus  tubtrhacuti. 

6  Qiioniamnonintumultu  cxioitis. /at/t^crWu/e«r/.Mr- 
rnvrumf  tiuudaiiiturproptcr  mulios  cniifiJjortSt&  tninifiros  Uain 
carcerAtoSy  quos  Conjtantinus  liierh  abfoluit . 

7  NcC  in  fuga.  carcertmfangenao,  &  inde fugiendo. 

S  Prxccdctn.vosdominus.  pcr  Cci.ftantinumiibtrando . 

9  Etcong,TCB,dimtvos. cumjideubus  aliis adlaudandum  Deum 
tn  tcilefii). 

10  Ecce  intcIligct,HJc  oftenditur  prcpoptum  in  capite  tioftro  It 
ju  thrijto,  </«.'  fhu  l)umdiatus,&  e.xMtalus,rr  fupra  dtcimi  tjt .  tt 
vtrumqnc  nuxtum  poi>iturhtc  tiim  dicitui :  Eccc  intclligct  fcru. 
qi4ij  hdbctjcicntiam  dimnum  ab  ittrnOy  c2r  humanam  ex  ttmpore. 
Ec  tiuodtntclhgatur  dc  Chtiflo ad  literatn  patctper  tranflationttn 
Cl:alaauati.,qi,jedicitur  7  hargii  apud  Hcbrxoi,iir  tancf  autoritatts 
tft  apud  eos,Q>  nulltis  aufusfuit  ci  comraducre,  quf  talts  tft  hic.Ec 

ccpro 


ce  profpcrabitur  fcruus  mcus  Mcdias;  propter  qtiod  anti\ 
Hcbrp  ab  tllo  loio,  vfque  aUfirtem  J  J.kj/'.  expojuerunt  ad  i.iera 
deperforiaChrifti.  _  _  , 

1 1  Exultabitur.  ad  vnitatemfuppofiti  diuini.Vel .j//Vo .•Exali 
bitur,  infua  rilurrciiionc, 

12  Et  clcuabitur.  injua  afcenfione. 

13  Et  fubl i  niis  crit  vald.  jtdtns  ad dexteram  Dei  patris.  Ma 
rii.  d.  Et  dnsquidcm  Icfus,portqu5  locutus  cft  cis^afTui 
ptus  c(I  in  coclum,&  fcdet  a  dcxtris  Dci. 

14  Sicut  obdupucrQt. v/£/mj  miracula  antepafftone  faBa,MA 
8.'.  Vuird  hnnnes  mirau funt  dictntcs.  Qualiscfl  hicquiav 
ti,&  marc  obcdiut  ci ,  &  fiiuiltter  doHntmn  Chrijci  auuutti 
iniracdis  c<JnJirtnata)n,Mat.  y.d.  Admirabat  tiirbffi  fupcrc^ 
ftrinacius:cratcnimdoccns  cosficut  potcilaichabai 

15  Sicingloiiuscrit. /t/«fwr«//e)'.jf'<i  cru. 

16  Intcrvirosat'pcduscius,&formaciusinter  filios  h< 

mini'i:  quandofu.t  tottfphtus,  &  cotaphis  cttjus. 

17  li\c  afpcrgetgcntcs  multas./Vc/r  mundabit fuo fangulne,i 

iaptijmaic.  ■_ 

18  Supcr  ipfum  cotinebQt.&c.  quod  videtnus  impletim ini 
gihns  ad  ficittn  cohutrfis,qui  non  foiurn  continci.t  orapropria  d  i^ 
fph^mtjs,  fcdf.iciunt  etiamfuosfubdiios  continere ,  Otajpcmosfi 
niendo .  ' 

19  Quia  quibus noncft.  credendo,& ifti fmt  Gentiles ad qi^ 
prophtt.i  mijjt  non futrunt,  neque  audierunt  Chrtftum  perfonahtc 
prtdicaitirm  fit  m  lud4:i:propttrquod  dict  Saltiator  Mat.\$.c.  N< 

fum  miffus  nifi  ad  oucs,  quce  pericrunt  domusIlrarl,/ci 
lictt  au  prMitandum  mpcrfona  piopria . 

^  Cap. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.  j .  vbi  dicitur  tn  pofiil.  Confurge . 
Jn  hoc  cap  2.  videturpropheta  quvda  prxambuU  prtlfupponere 
*d  pajjtontm  t  brijtipcrtincntia,de  qua  diHurus  cft  apertd,(f  pkne 

injeci. 


mjtq.  cap.  f.  5 .  vnde  primo  bortatur  populu  fideii  s  ad  virtuces  i 
C6furgc,con(urgc:induere  fortitudine  tuaSio.D«;'/«'" 
autem  Ijoc  vtrbu,  conjurge:  ad  muiorem  confirmatxnem.  l^tl}  i 
rnm  conjurge ,  intclii^itur  refurn^io  apeccatis ,  Terfecunii 

ycrd  I 


44^ 


Addi 


ItlOi 


442 


\  yero procejjusadrirtutei.-etfequitur Andutrc  fortltudinctua 
Sion,f.fortitiidine  grat:e,per  qua  reftftitur  adHerJitatibus  munda- 
niSi&  diabolicis  tentctionibusjuxta  illudLuc.6.e.  Eftote  fortcs 
in  bcl .&c.f  f  quia pcr  talem  fortitudint dcuemtur  adflatu  ^lori^» 
frotit  ibidemfcquitur :  Et  accipictis  regnu  xtemum.ideojubditur: 
Induere  veftimcntis glorix  tux  lerufde  ctuitasfanBa.fc.  cflcsiis, 
de  quafroprit  veriftcatur quodfubditur:Qiu^  no  adijcet  vltr^, 
&  c ;  quam  exhortationeyn  &■  excitationcm  ttcrim  ad  maiorem  con 
frmatione  ftib  altjs  verbis  repetit,di.E\cmcrc  depulnerc./.pec 
catoru,iuxta  illudTfal.2c).c.Niinqui(i  cofite.tibi  pul.Confur 
gC.J.adfaciaidubonum.IerufalSfede.f.mentequieta.Soluev'm- 
cula  coUi  tu\,8cc.fper  contritionemveraper quarnvincultspec- 
catorufoluUtur. qualiter autfiu qua  virtutepojjcnt  hmoivincula 
eaptiuitatispeccatoriifoluijfubditjdi.  Hxc  dicit  dom  inus  gra- 
tisvcnundati  eftis,&C  Inhocenim quod dicit gratisvenundati 
eUisjintelligitur  venUdatio  qu£  eft  per  peccatu  viidefupra  5  o.cdi 
arfrar.-Ecce  in  iniquitatibus  veftris  vcnundati  eftis.  Ts{3.  qui 
fiOtpeccatuferuus  eftpeccati,  Ioh.%.  d.  In  hocaut  quodfequitur: 
Stfine  argeto  redimemini  oftenditiir  qnodpajjio  Chrifti  de  qiia  intt 
dit  inproximo  loqui ,  operata  eflfalutcm  noflrapcr  vioduvi  redem- 
ftionis  non  corporcdisffecundum  quam  qu.tndoque  aliqui  pectmiali 
frecioredimMntur:  fed  per  redemptionemfpiritttalem.f.perfangui- 
vem  precioftm  Chriiii  vnde  i .  Tctri  1 .  c.  Non  corruptibilibus 
)  auro  vcl  argento  rcdepti  eftis,fed  preciofo  fanguine  agni 
immaculati  &  contaminati  Q\\n^\.Quji  quidcm  verbaapo- 
ftoli  manifefte  cortefpodentprAdiBtsverbisprophcticis.f.  cu  dici- 
Wf.Sinc  argento  redimemini.  Et  ad  declarationcTn  prxdiBorii 
/«Wit.Qi^iiahxcdicitdominusDeus.-in  Aegyptii  ddcen- 
dit  popnlus  meus.  vbipropheta  oftendit  dijfcrentia  inter  capti- 
uitatem  Babylonica.  &  ,/iegyptiacam,  d  quibus  fucruntper  Dcu  li- 
herati ,  dr  captiuitatem  peccatifcu  diaboli  d  qua  Chriftus  redemit 
humanugcnus  perfttapajfionem.  Tsf^a  inpradi&is  duabits  captiuita 
tihus  licct  ejient  interfe  differentes ,  qttia  ^/iegyptiaca  incurrerunt 
fponte  defcendentes  in  .Acgyptttvi,vt  coloni  ejjent  ibi,vtpatet  Gen. 
4*5.  &ftc  .Aegypttj  habiterttnt  aliqualem  ronem  detincndi  eos,quia 
fuhiiencrut  ets  infamts  necejfitate,  vt  inglof.  In  captiuitate  aut  Ba 
bylonicx  qu£  ftgnijicatur  hicper  .Ajftir,eo  ^  ^JJyrii  cum  '^abiich. 
ycnerunt,  nofuittalis  caufa,  vt  in  tcrrajua  caltmniarentur  &  op- 
fnmerent  eos,  vt  ingl.  In  vtraqtie  aut  captiuitate  prxdt&a  qiixfo- 
ium  co/poralis  eratin  manuviolentaper  coa£lionem opprimentiti 
JHffictenter  ftterunt  redemptiperpotcntid  diuinam  aduofarios  vio 
lcriterpopulum  Dei  dctirumtcs  opprimcntem  vt  patet  infacrisfcri- 
pturis  de  hoc  Loquentibus.Scd  m  hac  captiuitatejd  qua  Chriftuspet 
fuampaffionem  redemit ,  hoc  nonfolum  non  congrucbat.f.  ^  Dcus 
ferfuamfolam  potcntiam  diaholitfpoliarct ,  eb  quod  humanum  ge- 
vusferpeccatum  (qiiodfecundum  Uugnft.non  eft  nifi  volunt.irtu) 
ctftiuatumfuit:  qua  ratione  erat  iuftdfuhferuitute  diaboli  dereli- 
Stts  d  Deo,  vt  tra£latur  d  doHoribus  in^.di.i9.&  hoc  eft  quodfe 
^«itCT.Etnucquidmihieft?HaEcdicitdominus,quiaabla 
tus  eft  populus  meus  gratis.  q.d.  &  nunc.f.  in  hac  captiuitate 
hocnonjufficit.fc.perfolampotentiamredimere.  Quoniam  abla 
ta&cR  popu\usmeus^raris.(.  fpotetradcndofcpeccatofeudia 
holo,qua  ratiouc  conueniens  eft,  vtper  iuftittam  redimatur .  Si  atit 
contrahoc  dicaturqitod  Chrislusperfuam  pafftonevi  nonfolnm  ab 
aUitalifcddpeccato  origtnaliprincipaliter  redcmit :  L>updqitidem 
friginalepeccatum  non  cfl  voluntarium  iri  ipfts  defcendcntwus  per 
frofagatwnim.Dicenditm  qttodiicetpcccatnm  originale  non  efl  vo 
'i  I  iitritariHvi  mipfts propagatis,fuit tamcnvoluntarium  inprimispa 
'  rentibus  4  quibus  trahunt  origincm.St  ideo ftmpliciter  </jcJt.- Abla 
tus  eft  populus  meuss,rzr\s.f.fponte  fetrailidit  diabolofcu  pec 
'«to.p-ideononptrfoltmpotcntiam  redimcndus  eH  ftcut  in  alijs 
'^ptiuitatihusfltpradiClis,  &fcqttitnr:  Dominatores  cius  ini- 
qiic  agunt  q.d.licet  dominatores  eius.f. principcs  tenehrarum  ini 
^t^agunt,deducendo  eos  adpeccandum,  mhilomintis  qniagratis.f. 
fponte(vt  dtUum  esi)fctradidcrunt.El  iugitcr  tota  die  nomen 
meum  blalphematur./.  eo  quod  in  eis  remanct  culpapeccatife- 
tuntkm  quarn  Deus  ojfenditur:  &  ideo  dtciturblafphemari,  iuxta 
iUitdadi[qm.z.d.  Per  vos  nomen  dommi  blafphcmatur  in 
Gcntibus.  Exfupradt&is  i^^itur  concluditur,  qd  captiititas  de  qita 
agit  tmperfolam  potentia  opprimcnte  aditcrfarios  redimcnda  erat 
ficut  ali^  captiuttatestfedper  aiiquod  remediumfufficicns  ad  tollen 
dm  CHlpamfcu  maculampeccatoru:&  idcofubdtt:  Propter  hoc 
fciet  pop.  mcus  nome  mcin  dic  iWz. fpropter  neceflitatcfcii 
^o"&itentiamprxdt£ldfcietpopulus  meus.f.populus  nouttcrper  mc 
f^dcmptus.nome  meum.f.nome  lefus,  quod  figmficat  rcdemptorcm 
fcuSaluatoran  d  tali  captiuitate  diabolifeu  pcccati  iitxta  interpre 
tationemhuius  nominispcr  mgelufaRa  ipft  Iofcph,7Hat.  i  .Iplc  c- 
nimfaluunifaQctpo.fu  d  p.e.&fequitur:  In  illa  dic/f .fcw 
pore  gfati£,quando  hoc  nomenfuit  manifeflu .  Tps  enimgratix  dics 
dic^tur.iuxtailludadT^Q.j^.d.  Nox  pr^ceflit,dicsaiitappropin 
qiiabit:  St  quia  hxc  redcmptio  d  Deo  vcrofafia  trajcedit  omnes  a- 
lias  rcdemptiones,  qu£fatUfuertint  mediantibus  .Angclis,  Jcu  ho 
mmbm  modofrxdi^tot  ideofubdit.-Quii  cgo  ipfcqui  ioque- 

bar 


hzr:fcilicet perTrophctas ,eccc  idCunhfcilicct pn  carncmaf-  D 
fumptam  q.  d.  /{edcmptioncs prfteritx particularcs,  &  corporalcs 
per  .Angelosifeu  prophetas  in  perfona  mca  loqucntcsfaElufunt,fed 
hfc  redemptio  quffpiritualis,  atque  vniucrfaUs  eit  oportct,vt  per 
mefiat .  Vnde  cgo  ipfe ,  qui  loquebar ,  ecce adfum .  Itet» 
circa  hoc,  quod  dicitur:  Sciet  populus  mcus  no  men  raeum. 
Kl^otandumj  quodficut  in  rcdemptione  ^cgyptiaca  fttit  Moyfi ,  & 
deindefenioribtts  Ifrael,  &  deindepopulo  rcuelatiim  nomen  domi- 
tii  Tetr.igrammaton:fccundum  cuius  vcramftgnificationcm  adDeu 
pertinetfigna,&  prodigiaftccrc  facultatem  naturf  excedentia,que 
requirebatitr  adillam  redcmptioncm,protit  fiiit  di£litm  Sxod.y.  in 
additionear.j.fic  in  hac  redemptione  vniucrfali  reuclatumfuit  no 
vien  lefusjprimo  yirginigloriofx,  deinde  lofcph ,  &  alijs  difcipu- 
lis,  &fidelib.  per  qitodnomcn  i7itelligiti!rJalus,vclSaluator  dpeC' 
catis,  vt dieiitm  efi.  Sequitur :  Quam  pulchri  liiper  monfcs •• 
vbipo^qitam  Tropheta  oslcndcrat,  qttod  prxdi5ia  redemptiofpiri 
tualis er.tt ab  ipfo  vcro  Dco  fienda,de  publicatione  hitius  redem- 
ptionisj  dicit:  Quam  pnlchri  fuper  montcs .  .Adquodjcien- 
dum,  quodfa&a  redcmptionepcrpaffionem  Chriftijlicet  pluriesfuis 
^poflolis  infua  refurrcBionc  apparitit ,  tamen  dc  apparitione  eius 
fa£ia  in  monte  CaliUxfpecialcm  mcntioncm  fccit  pra^dicens  mulie- 
ribus :  .Anntinciatefi^atribm  meis ,  vteant  in  GaliUam ,  qu£  qni- 
dem  apparitio  fuit  in  quodam  monte  GaliUf,vnde  Matth.  vLb.Vn- 
decim  difcipuli abierunt  in  GaliUam  inmontcm,  vbi cotiHitucrat  g 
illis  lefus  dc  quo  proprie  potcH  intelligi  iftiid  vo-bnm  .  Qu  a  p  u  l  - 
chri  fupcr  mores  jidefl.fitpcr  montcmjfumendo  pliirale  profln- 
gubrijjicut  tn  alijs  mitltis  locis  .  etfcquitur  :  Pedes  annuncia- 
tis,  &  prasdicantis  p:\cem,  fciluctpcdes  Chrifli,  qui  in  illo  mo- 
te  annttnciatiit  eis  j&  iniunxit pr.tdicationem  Euangelif  pacisjdi. 
Euntesdocere  omncs  ger\resjf.Siiangcliupacis.diat.zS.d..ATi 
nunciantis  bonumj  pr.tdicantisfaltttem:  quia  tunc  di£lttmfuit  eis: 
Qui  crcdiderit  &  baptizatus  fucrit,faluus  erit.  Mar.vl.d.in 
quo  verbo  manifefle  prcedicauit  falutem  omni  credcnti ,  diccntis: 
Sion  regnabit  Deus  tuus:  qitiatunc  Clm^us  dtxit  Sion.fapo- 
slolis inqitibus prxcipue cccleflarefldebat  :  Dataeftmihi  om- 
nis  poteftas,&c-  Mat.vl.d.  Si  autcm  qitxratur  quarepedes  Chri- 
ftifingnlariter  nominauit  propbeta:  dicendurUj  quod  in  hoc  deftgna- 
turadoratio  apofiolorim  fuijfe  ibifa£la  vfque  adpedcs.  eomodo 
qito  dc  mulierib.  ihidcm  dicitiir :  Ille  autem  accefterunt  &  tc- 
nuerunt  pedes  eius,&  adorauerunt  eum:  stfeqititur.-Vox. 
fpeculatoru m  tuoru:  quod  coiter exponitur  de aposiolis  &pra 
latis  eisfuccedentib.  Sedfalito  meliori  ittdicio  magisproprie  vide- 
tur  e.xponendiim  depatrih.inlimho  exiflentib.  quifpeculatores  vo- 
cdtur  in ve.te.E7fch.^.d.&  3 1 .b.  Fih'  hominis ipeculatorem  p 
tc  dedi  //?» enimpatres  dicutur  lettare  vocem  & laitdare prx gait- 
diofux  liberationis fimulj  quia  coniunSlim  liberati  fiterttnt,&  bea. 
tititdinem  ftbipromifiam  CT"  diufpeBatam  attigerunt.de  quo  dicit: 
Quiaoculoadoculiim  \idcbunr. f.facie ad faciem.CMm  c6 
ucrterit  Sio:  Etfequitur:  Gaudete&  laudate  fimul  deierta 
\cru(2\em.quodfatisproprie  appUcaturprimitiuAecclcfiit,prout 
in_g/.Parauit  dominusbrachm  (2Ln&.u,Si.c.exfonaturftcut  in 
poflilla,refercndo  tamcnadtempuspriedicationis  apojioloru.  I{ecc- 
ditcrcceditCjexite  inde.  cxponatur  deprimitiua  eccleflaflctit  ingl. 
qitia  antcqttd  B^mani  fupcruenirent,  apofloli  &  alijfidcles  d  ludftt 
qu£  contaminata  remanferat  ex  occiftone  Chrifti  in  regnu  ^grippx 
tranficrunt,&  ad  alias  Centes  Spiritufan£io  admonentCj  vt  m  hislo 
ria  gcclcftaflicahabetur.Sequitur:  Miidami.J.dvicijs  qui  icrtis 
vala  domini  Vcr  vafa  dominifecundugl.intcllignnturfanBi.un- 
dcTaulus  uas  cle£tionis  dicitur ,  uelj  iiafi  domini funt  armatura. 
Dci.lorica  ittflitix,clipciisfidci,galcafalutis,&  hmoi.  St  ne  qitis  e- 
ftimarct  ex hoc q,  dixerat :  Recedite,  reccditcexite  inde  q, in  EphcCi.c. 
hac  redemptionc  requirebatiir  recejjus  corporalis  pcr  modum  fugi-v. 
ficut  inredmptione  .Aegyptiaca,  Exo.iz.idcofubdit:  Quoniam 
non  in  tumultu  exibitis ,  ncc  in  fuga properabitis././/cKt 
tunc.  Praecedet  cnim  \ os  dominus  J-ipfe Deijilins  inperjona 
propria.  Et  cogregabit  vos  dominus  Deus  ilracl ,  infide  & 
charitatc:quis aittjtt  istc Dcits  Ijracl  ftatimfubdit,d.^xce  m<  elli 
gct  fcruus  mcus,qncm  hicuocatfcriiu,eo  (pfuit  ohediens  itfq;  ai 
mortc:de  qua  morteflatim  infequenti  c.traBat  &fequitnr:  Exal- 
tabitu  r./iirf  cdosjecundum  glo.quia  per  obedicntiam  vfq;  ad  mor 
tcDeiis exaltaiiit  illum.vt ktbctitrThi.z.d.Et  clcuabitiir fupcr 
oescelos,&  fublimis  crit  \'2\de.qniaaddextcrapatrisjedens, 
hfc  ingl.xAHtiqtti  .iitt  Hcbrxoriim  iflas  elcuationes  exponut  de  ?/lef 
fiaftc:Exaltabitur,plufqnam  Abraham,&  eleuabititr.  pluj^  Moy- 
fcs  . Et  lublimis  crit  valdc, plujquam  angelifuperiores  :  Sx  quo 
fatct,f  Mcjftas  de  quibtts  cttamfecundum  ipjos  loquitur  propheta, 
ejfct  fitblimior  angclis  fuperioribus .  St  cumfecundiim  eos  interna- 
tnram  diuinam  &  angelicam  nonftt  medium ,  confequenter  conce- 
dcre  habcntjqnbd  ipfcfti  DeusjZ!r  cumpropheta  hicvocat  eitmfer- 
uum  j  qttodnon  compctit  diuinx  naturx,Jcquitur  quod  in  ipjoftnt 
du.-e  naturx  diuinafitiicet,  &  humana :  quod  tamen  ipfi  negant  li- 
cct  conccdant prxmijfa.  Inhiscnim  & Jimtltbus rwnvcrenturveri 
tatipcr  cos  impltcit^  concejfx  contradicerc . 


443        GlGf.ord.&NicolaideLyra         444 


In  up.io.ld 

Rom. 

luiden. 


tArcendit. 


CAP.    LIII. 

r/j  credidit.  Prophc 
tainperfona^phc  a 
tarficoqueritur,  9 
paucicx  hid^iscre  b 
dut  cp  de  aduetu  hlij  ab  illis 
audiunt- 

•1«  Orig  Hxc  intcrrogatio 
in  facris  literis  paucos ,  aut 
raros.fignificatq  crediderlt 
*  Chryfoft.Induxeratobie  c 
ilione  ludxi ,  q»  fi  Xps  mif- 
fus  cfi  d  Deo,&  Xps  De'  ctt, 
oportebat.vtoesilliobcdi-  d 
rct.quomodo  Xpo  no  crc 
diderut.Re(p6det  Pau.hoc  e 


C  A  P.     L  I  I  I. 

^Quafi  Q^am  paucicxlodii». 
a  f  H15  ,  ijiii  audiuit  1  nobis  . 

t  Vis    crcdidit    luditui 

af  Filiuspcr  quctr  p.ircr  pmniafccit. 

noftro?  &  brachium  do- 

a  ^  Vt  credetct,  quiniuij  i  nobis  audiict. 

mini  cui  rcuelatum  cft? 

»  1  Egtedic.ut  virga  dc  radice  lede. 
^  B.ciuigcndo,  arcendcndo  >  &  inundoro  fi- 
decomplcndo. 

Ec  t  afcendet  ficut  vir- 

a  T  Pcr  omnia  plicens.    b  t  Dc  vt<  to  virginis  inundo  i  virili  concubltu. 

clSicca.  ^  f~    .  c       . 

^ulu  coram  co,8cficutradix  de  teira  fiticnti. 

b  T  Nos  prophcia:  oculisj  cordis. 

cque  dccor.  Ltvidimus 


a  •Opinionc  maloiuin. 


:que 


aiaerut.ivcipuuctrau.no».  c     ,  ,       ^    r  •     „ 

ipfo  quod  n6  obcdiar.pote  f  Noneft  ipecics  ei,  n 

r       .,'..-     j  _     'C  j.  jC  Eiin  pallione.  bTMultoartc  nidctp 

rattibioludxeeoru  ,  qdi-  _  +^<:'"^        "-  '  /"  i-  > 

cuntur,fidefaccrc:Nam,&      cum,  &  non  erat  T  alj 


lipecStus:  &  defiderauimus 


hoc  futurupropheta  prxdi 

xerat ,  &  multo  plus  q  hoc 

■t  Formi  qui  jj^.^  obijcitis  quod  n5 

faccrct  vtde     _  ..  •  t/-  •        i 

fideratenius  o«  crcdidcrunt.Ifaiasplus 
cum.  dicit,domine,quicrcdidit 

t  Derpeaus  auditu  i  noltro. 
&rcl.qua  in  ^  ^,  brachiumdo.VxtCtiiWn 
nomtoatiuo.    .  _  ,  ... 

Supra  jj.d.  fuumundonunciauitvetii 
+  Etauerte-  ru ,  &  antc  fcandalu  crucis 
bamus  facicj  pmifit  gloria  refurgetis-.  E- 
noftras  ab  co  feuabitur,&  cxaltabit ,  &c. 

adeocrac.      -n    r        j  l         - 

t  Plaga  p»-  Refpondet  ergo  p phetaru 

cuflum .      chorus  fc offic  implede,  & 

B  brachiumdfiiannunciafle. 

c  rjV?M/f«w.Svmmac.rani' 


a  1  Alud^ispendentcmincrucc,  &  pronobismalcdiauin 

1>1  ViliUimnmopinionc         c  «f  Omnium 


e  V.on  efl  fpecies .  ^  Procop.  E 
Poftqua  de  Saluatoris  nati 
uitate  diflTcruit ,  cius  iam 

1  in   terra   conucrfationem 
explicat. 

2  4«  Augu.QuEfpcciesilliusH 
crat,q  non  vidcbatur :  qus 

3  vcgloria?Illanaq,nonvidc 
batur,dcqua  loanes./»  prin 

/}.     cipio  erat  verhum  ,  &  Btus 
trat  verbum  .  Et  dc  qua  Pau.  1« 
Qup  cum  informa  Dei  ef[et,&c, 

5  Hecfpccics,  &  h^cglor.  no 

6  vidcbatur,quiadiccbat:3\(of 

7  ne  hic  eflfaber,  <&  fabri  filius? 

8  nonnebenedicimusnosquiade- 
monium  habes  ?  If 

9  f  yidimuseum.  ■^On^.Hqc^' 
diccnt,quividcbuntgloria  . 

10  eius.dcf)reteritis  teporibus 


cum 


fuis  quando  non  videbatur 
verbum  1 

ni.atefupctauit.  _  ^  *»    glorjofam 


,  r  ao  o  n'^^.^,  i^^,.,-^  luisquanaononvidc 

m  t  defpcaum ,  & nouillimum  viroium ,       verbum  haberc  fp 

.,  Ve,ushou.o.vetidolu.t        bf  r«^^^  aTumptam  diui-    ^  ^       l^^i^f^^  . 


cciem  I 


virum  dolorum  ,  8^  fcientem  infirmiratcm.  ^^    Jdefpcciesinhoneftavcr. 

aTUiuinitasabfconditaincorporc.     c  Vndefupra:Tues  Deus.bfcon  bieft,qUandO  prcdlCamUS 

(iitus.v  ncfciebamus.       iiudiis.  cum  nati4,crucifixu,gloria, 

tEtquariabfconditus  vultus  cius^  6cdeipc-  13  &afpcausvcrbiin  viris^- 

ai  Muli.cxnobis.pofttamcn  crcdituri.  bTDcifilium.  cf  Sed.  ^  Non  putau  fcdlis  ,  fi  amatOtCS  fadU  SUt 

„e.feduericruc,hxus.vetedoluit^undc:Triftise'tanimameau(^queadinor.  pulchritUdiniSCiUS. 

aus:  vndenecreputauimuseum.t  Vcielan-  j^  &Rupcrt.Hsc,&c.ficleeg 

a  TFcccata.  b.Norfuos.  cTNon,lius.     d  f  A  nobis.  eTNonfuos.    ^  da  flinf.  Vt  h.imana  a^ftima 

guores  noltros  ipse  tulit,  &  dolores  noltros 

a  f  In  corporeluo  fUfict  lignum       •''->: 


hominefignificans,  qpro 

ccffit  de  vtero  virgin  is. 

d  Siticnti.  Aquila,  inuia,  vbi  virginitatis  priuilegium  dc- 

moftratur,  ga  fine  fcmine dc terra prius  inuia crcatus  eft. 

*  Procopius.  Radiccm  illam  fignificat.de  qua  iilud,egre 

dictur  virga  de  radice  lefle. 


da  funr,  vt  humana  xftima 
tio  fubaudiatur.Na  de  veri  ] 

bT  Quiignotantes.peccauimus.fed  ^^^^  rei,CertiffimUSC6tinu6 

ipfcportauit.Etnos  putauimus  eum t  quafi  i^  fabiungit^pheticus,fpiri- 
1     r  i  ■*  t'vcrelanguor.noftrosipfc 


poenitcnrct  creJiiniis  in  il'.-itum  enim  petfona  Ifaias  loquitur. 
.  «      _       — .  H 


tulit,&  nos  reputauimuseii ' 
quafi  lcprofum,ipfe  aute  vulneratus  cft  ^ptcr  inigt.  nras, 
&c  IUa  q  ante  haec  dixerat,fola  oculi  ftultoru  vidcriit.At 
tamepra:  raagnitudinedoloris,&iuftajcopafnonis,|dc! 
prophetacuiftisannumcrauit,vidimusinquiens,eu,&c». 

^  a  i/«o- 


Diuifio 


Vauf.c 


.      NICOLAVS DE LYRA. 
CAP.  LIII. 
^  /^  ViscrcdidiL  I{ab.Sal.  &  .Anireas  exponut  hoccap.  ad  li' 
•     V^  tera  depopulo  Iud£oru,dicentes,^Vropheta  de  iilo  loquitur 
(fuajidehomine  vnoeomodo  lotjuendi  quo  dicitur  ExoJ,  4./.  Fi- 
lius  mcus  primogcnitus  Ifrael :  fed  eorum  peruerfnaspatet  f 
doBores  Ikbrsorum  aniiquos,vt  dicium  efl  pyacedenti  cap.Item  fu 
perillud  Genef.29.  e.  Et  introduxit  cam  Ifaac,&c.  dicic  i{ab. 
(JMoy.Hicefi  rexMe(Jias,  qui  dedit  cor fuum  adpciendummijera 
tionespro  Ifrael,&  ad  ieiunandum,  &  humiliandum  fe  pro  eis,  ft- 
Q  cutfcriptum  rfl  ija.  5  j .  «r.  Jpfe  autcm  vulncratus  eft  proptcr 
iniquitates  noftras,&C.£jr  quo  patet,  quod  fecundum  iHiim  do- 
Borem  hoc cap.  loquitur  de  Chriflo  adliterajn:Hoc  etiam patctpir 
fcripturas  noui  teflamenti,  quxfunt  maioris  authoritatis  ,  quamuis 
d  ludps  nonrccipiantur.Quod cnim dicitur in priiic.  c.  Dominc 
quiscrcdidit,&c./o.l2.  (^iciwi^Jiwp/efwM  in  ChriHc,&flmilitcr 
ad  l\pm.  I  o.c.  Iiem  quod  dicitur  infra:  Vcrc  languorcs  noftros 
ipfc  i\x\\t,S<.C.Matth.^.dicitHr  impktum  cjfcin  Chrifio.  Similiter 
quodpo^eaJubditur-.Sicut  ouisad  occifioncm  ducetur,&c. 
vjqueibi-.Qin  abfcifius  eft  de  terra  viucntiu../^J/.8.e/icir  d^ci. 
ad  titera  de  Chnlio  fimiliter  quod poflca Juhditur :  Et  cum  fcclc- 
ratis rcputatuscft.Afdrc.l  5.  dicitur impletum  in  Chriflo  .  Igitur 
fcquendo  haacfententiam,  diccndum, ^  hic ponuntur  remediacon- 
tta  impedimenta  prxdida.  ficutfuitfupra  diuifum  c,  5  o.  Et  diuidi- 
tur  in  tres  partes  fecundum  tria  remedia .  Secundum  potiitur  c.feq; 
tertium  vlt.c.  Trimum  autem  impcdimentum  percipiendifruHum 
redemptionis  Chriflifuit  lud^orim  peccatum,  contra  quod  ponitur 
hic  rcmediii paffionis  Chrifli,  quxfufficit  ad  delendum  oepeccatum 
quantum  csi  cxfe.Et  diuiditurpr^fensin  capituluminduas  partes^ 
qnia  primd  Ifaias  rei  dicenda  deftgnat  altitudinem,fecundb  profequi 
turdicendorum  ordincm  ib:.VA  xlQcndct.Circaprimum dicit, 
I     Quis  credidit,  Scci.paJJioms  Clmfli  myjlerio ,  quod  ego  (^ 
altj  propljettt  audiuimus  a  SpiritufanBo.  Vreuidit  enim  Ifaiaspro- 
pheta  ludiios  pro  maioriparte  non  credituros ,(fcundum  qtiod  dici- 
tur,toa.  I  i.f.  Cum  autcm  tanta  figna  fcciflctcoram  cis.nS 
crcdebantincum,vt  fcrmo  Ifaiximplcrcturqucmdixit: 
Dominc  quis crcdidit  auditui  noftro,&c./t-(7«;f«r.  Tropte- 
rca  nonpoterant  credere,quia  innm  dixii  Ifaias.  Exca:cauit  ocu 
los  corum,&  indurauit  cor  corum,  &c.  Etjubditur :  Hxc 
dixit  Ilaias  quando  vidit  gloria  cius,  &  locutus  cft  dc  co, 

2    £t 


2     Et  brachium,&c.j.^//«j  vt  diSum  eflc.pr^ccedenti. 
j     Cu  i  rcuclatum  cfl?  quafl  diceret paucis  &  valdeincoph 

4  Et  afcendet.  Hic  confequenter  profequitur  dicendorum  ordlj^ 
7)em,&  primo  quantum  admodum  nafcentis,cum  dicitur:Et  alCC 
det  ficut  virgultum  coram  co,  i.  coram  Deopatre. 

5  Et  ficut  radix.  furfum  fru^ifittans. 

6  De  tcrra.^  de virgine  non  humedata ,  relfascundata  huma 
femine. 

7  Non  cft.  Hic  confeqiienter  profequitur  ordinc  fuum  quantu 
ad  tolcrantiam  pctientis .Et prirrib  dejcribitur  eius paffio  ignomini 
fa.Sccundb,nobisfru8uofi,ibi.lp{enutem.TertibJibifinaliterglc 
riofa,ibi:  De  anguftia.  Ifia  tamen  diuijio  non  efl  ficpr^cifa,quii 
partcs  in  aliquo  coincidant :  &Jic  efl  coiter  per  totum  librum  ijiu» 
ftcutaprincipiofuit  d',8um.Circaprimu  dicitilliioiXcR  fpccxsCJ 
ncquc de  COt.quan.uis.n.  fecundum  veritatem  Chrijius  in huma 
nitate  afjumpta  fnerit  fpcciofus  forma  prae  filiis  hominum. 
Tf.^^.a  tamenifiajpeciojitasjuit  dcturpataalapis in faae  emtn- 
flaturam  &  liuorem  caufantibus  &fputis,  eamfcedantibus. 

8  Et  vidimus  eum.  quia  pne  horrore  auertebant  housfaciem 

9  Etdefidcrauimuseum.  Loquiturprophetainperfonafu 
&  aliorum  Jandorum  adiientum  Chrifii  dcjiderantium,  feciwdnn 
quoddiciturMat.ii.b.JsAiihi  prophctx  &  iuftidcfidcrauc- 
runt  vidcrc,qu2E  vos  vidctis.&  non  viderunt ,  &c. 

10  Et  nouiisimum  virorum.  idcji  valde abiedum . 

1 1  Virum  dolorum./.w«/«,eJr  magni  doloris expertu  pajfiu, 
ficut  virfanguinum  dicitur,  qui  est  efjiifor  multi fanguinis  aBiuL 

1 2  Etfcientcm  infirmitatcm./c/7<ccr  camisper  e.xperientian 
abfque  tamen  peci  aio. 

1  j  Et  quafi  abfconditus.  pr£  verecundid. 

14  Vndenccreputauimuscum.  «owra«/H»»/cf7/crt  Salua 
torem,fed  nec  etiam  alicuius  valoris  hominem.Et  loquitur  hic  pr 
pheta  in  perfona  ludaorum  tempore  ChriHi  exisientium,  &  conn, 
merat  fe  eis  in  quantiim  erat  de  populo  ludaico,  ficut  Daniel  con 
numcrat  fe  peccatoribm  enormibus,  quifuerant  in  regno  lude  9.<i 
quamuis  particeps  nonfuifjet.  \ 

1 5  Vcre  laguorcs  noftros  ipfc  tulit.  idcjl  infirmitates  carm  1 
vt  famem ,  Jitim.,  &Jimilia  quf  vcrefuernnt  in  eoficut,  &  hum6 
nitas  vera. 

1 6  Et  nos  rcputauimus  cum .  idefl  vilem,&  abominabilem  & 
modum  Itproji, 

*  Etpcr 


4.4^ 


Ifaix  Cap.LIII. 


446 


^  a  Liuore .  Pcrfpicimtri  eft, 
A  quia  ficut  corpiis  laceraiu, 
&  flagellatu  ,  ita  anima  ve- 
redoluitpro  nobis,  neex 
parte  vcntas,  cx  parte  men 
daciiini  in  Chriflo  crcdat . 
^  Ambrofiqs.  Dominus 
lefus,  etfi  vnlneratus  ci\  p- 


fPeccatoiem. 


a  fPro  peccatis  fuif.  b  f Abie/lum  proptcr  nos, qnia  eum  la- 
tronibus  crucirixus. 


leprofum,&  p  crcufTum  a  Dco,  Sc^humiliatu. 

a  I^Nosiutauimuscuralefedipfej&c.  b  f Foderunt  manus  meas  Sc  pedcs 
ini-os.  fVt  fuo  vulnere  noftra  vulnera  curarentux 

Ipseautcm  vulneratus  cft  proptcr  iniquita- 

a  f  Non  ru,s.         b  Tf lagellis.alapis.tiftus  i'ro  nobis  makaiftnm. 

tesnoftras,attritus  eftpropter  fcelera  noftra. 

a  «rFlagellum  quo  UeoSc  Angfhsreconciliaiifumus.      bflpfecft 

c«iV'ire3rum 


al^feccjio  b*M'(cricordia  indigcmus.irNonclt  dillinftio  lud?i 
JcGr.tCi.    TEtfai-i  ficutou  squipertjt,  qui  videliccthumeiispi) 

pjltotis  cit  rcportaia. 

b  re  eius  lanatiiiimus .  Omnes  nos  quafioucs 

a T rtadentcs euin  morti.  b  f  Propriui» errotem.dc  crucitiio  lentientcs 
diuerfa.  c  f  A  Chrifto,qui  eft  veta  via,clam>i  t:s  Crm.ifigc,Stc. 


I       ptCrpeCCatanOftra,   inilia  „  ",  '    -«xnoftra,quifccitvtraquevnmn         .      

J'J°mfirmitatcnonpermanfit,  a  t  Dilciplina  pacisnoftrazfupercum,  &lfuo- 
[^c- fcdreverfauitinmclms,ad 
ici;i.  vniuerforum  faUuempaf- 

fione  infirmitas  eft  foluta, 

mors  refurredionc  ^eius 

liuorc  fanati  fumus.Habet 

hociuftatorcs,  vtfefubij- 

cianthis  quibufcum  con- 

grcdiuntur,afq;  ludantur, 

vt  opprimi  poflb  videatur, 
I    &  fubito  quadam  arte  fc 
PI^"*  verfant  v  t  eftu  ndat  fupcrio- 
'   n  re,  &  ita  vidores  cuadant.  c 

Spiritalipalxftra  dominus 

oncranollra  lufcipiens,in  c 

illa  fe  paftioni  fuat  concrcf 

lionc  fubiccit  ,,&:in  infir- 

raitatis  lpccic,vt  cum  ad- 
,j,te  ucrfarius  hominum  pare 
r.d:.  citeris  iudicarct  quemfa  e 
">•    cilcpoflctopprimere.  diui- 

nitat:sarma  depofuit,hu-  ^ 

manitatis  t^men  afliimp 


errluimus,  vnufquifquc  in  viam  (uam  dccli- 

a  iri'ocnam  oui:>ium  iniquitatum  »  vel  p(?cc3torum  noitrorum,^ 
ouam  i'iftincre  ncquiuimns,  (uftinuit  hcmo  Deus. 

nauit,  S^iominuspofuitin  eoihiquitatcm  4 

a  5^Hoftia  pro  nobis  in  aia  crucis. 

omnium  noftrum.  t  Obllcus  eft ,  quia  ip(e  5 

aTN  m.i  cocgit.vnde  Pori-dJtcm  habeoponendi  animaui  mcam^Sc  itcrum    6 

luin<-"oi<ram    b  «I  moccns  manfuetus  cTPafcanoftrum  inuno.elt  Chrifius.  _  , 

voIiiitrS^non  aperuit  os fuum.t  Sicut  ouis  ad  ,    nuis.Chrifti  no  pofllunus.  t  Aft.  8  f. 
^  .,Q^i,o'i,tpecca,amnudi.  ^    non.n.habct  patrcm.Stclla  ^uc^  ' 

'        "  lignateius  natiuitate  qu2e 

de  coelo  defcendit. 
g     Quia  abfctfhis.  ^  Procop. 
Si  gcnerationis  mod'que- 
ratur,  rdeo  enarrari  non. 


Acg\'ptocomcdit.  HiccftD 

a^ms  (jui  toUitpeccata  mundi,  loan.i.<l. 

qmoicifus  ffi  ab  crigine  mund'j  Ap<Je-'*'l»" 

quicarne&  fanguinelfuo 

nos  pafcit,&  vcllerc  prctc- 

dionisnos  vcftit. 

e    DfjWic/o.Iudcxomniu. 

iudicijnon  reperit  vcrita- 

tcm,fcd  fineculpadamna- 

tus  eft.   Vnde  admiratur 

propheta,  qj  omnium  Dc- 

us  pafllioni  fe  tra'dideru. 

f     Ceneratioriem. ^  Alhavti'  ,1.     .   • 

us.  Hic  quinatus  cft de  nationc vetbi 
virgine.inenarrabilem  ha- 
bct  f  m  carnem  gencratio- 
ncm.  Non.n.habet  patrem 
fecundum  carncmcump  " 
fefitconccptuscx  virgine 
&  Spiritufanfto .  Omniii 
patriarcharum  retexerc  fe- 
ricm   gcnerationis  poflli- 


;  coram 


occifioncm  ducetur,  8<fquafi  agnus 

a  iNon  iCTU^nar.s  l-d  cum  czderctura  iniIitibu$,obmu(uic. 

ttondente  feoDmutclcet,  &;jiion  aperietos 

al^ldeo.    fPalTiODis.     b  tlniufto.  c^rinfffiirivctioncquaniodataeftil- 

li«<jp-'n's  t-oteftns  in  gx!o  5c  in  tcrra. 


fu 


um .  De  anguftia  &  dc  iuditio  fublatus  eft. 

a^Otuinam  vrt  huinanim,  quamncmoiationehunrjnacomprchendit 

b  •j^P.arusaut  nuMus. 
bf 


ve!  diftcut. 


a  ir^  luJacs,  $c  d  Dto  inrpirantefcmcrit 
vndc.Eradainnscumde  terta  viuentium 

abfciflfus  cft  de  terra  viuentium 


b  f  Conuerfation^houuuum. 
f  Vt  vmetet  in  c*Io. 


fitfccurus  vTaorijc  tenta-  S  t  Generacionemciusquiscnarrabit  ?tQu.ia 
la  torincoftaeumtelo  mili- 
Q.u  tisvoluit  vulncrare,rcpu- 

tans  hunc  ficut  Adam  per 

coftam  poflc  profterni,fcd 

vulneratuslatere  diis  lelus, 

vitam  duxit  c  vulncre. 

b     Omncsnos,&c.  «5«  Au- 

guflinus .  Totiusecciefix 

vox  cft,  Erraui  ficiit  ouis 

perditaomnium  membro 

rumChrifti  voxeft,  om- 

ncsficut  oues  errauimus. 

Hoc  Ifaia;  loco  expofito  p 
I  1  Philippum,fpadoilleCati 
I  dacis  re^inx  credid 


8 

9 

lO 
II 
11 


14 
'5 


niti  fit  eflentia.  t  E'  dedh  ci 

h     Dabit  mpio!.'M,  Gcn-  •"'P'1' ''^P"'- 
tes  qux  fine  pictate  Deo  pa  '"""^  ""' ' 


u.  Aa.8. 
c  Hon  amuUfjrc.Pihto  vcl  Herodi.Paucaenim  refpS- 
ditnediffcrretur  falushumani  generis. 
^  Procop.  Tacuit  cum  falla  in  eum  teftimonia produ 
cerentur  .Scicbat.n.  cum  apud  hoftes  agerctur.nihil  cflfc 
profuturam  defcnfione:fed  his  fcrociorcsaioscftedura 
ciifeDeifiliuialuatoreqioium&  redeptorefe  diceret. 
d  ttquajtagaus .  incuiusfigura  populus  IfracUgnu  in 
_^ Aegypto 


poteft,quod  tollitur  a  terra 
yita  eius, ideft,quodeorii 
qui  in  terra  dcgunt,  ipfa  tQi«' 
eiisfitin  carne  vitalonge 
excelfior,  quifoluspecca- 

•   DlODter  I?  ^""^  ^*^^  admifit.  quan- 
.^     j    .  k  r.    1         ,.     n-        j    .     '  ^  n  ^    .         quam  &  alias  fupra  omne  n^  n«.n  a  , 

aifOciendum    blfeculiatis.   c  5r-rmi(fuinevnde .  rcrcutiam  pafiorcm.Sc  ^  ,  n-r  L»e  poen.a.j 

difpergenturoucsgtcgis.l  d  1B.omanis.     j^    qUOQ  natumcttjipla  VUlge  c.talis, 

fceius  populi  mei  percufti  eum.  t  £t  dabit  im 

a5iiJ'^*>'S    ^  I^C^ina  vi^ucadmoncmpcrrccuu  lunt^um,6c  municrunt  ft- 
p*t)chium  ne  l^  «.um  cuf.  c  ^Q'jia  morti  traJidcrunt  cum. 

pios  pro  lepuitura ,  &  diuitcs  pro  morre  lua,       tri ,  quia  mortuus  &  fepul-  Ler  mort... 

aiq_K.adenullo  aliopoteltdici.  Nemoenimmundusarordibus.  tUS  COSaCquifiuit ,  5c  diui-csfuos,  qua- 

b<tFjfto  lurtustiiit.  r      I  r    i .  -    :_:»..;.. 

c6qu6din.^uWtcmno„  fccc^rit.t ncque  do  .^  [^ ^-^^^  Sum"^^^ ^"1^^^ 

a  1  Vetbo  veru.  tait.  bfldeoquia.  clPate.  a  f      t  t>         |t.Pct.i.a. 

dTsoiagntia.        nantcs. 
lus  t  fiicrit  in  orc  cius,  et  dominus  voluit  t^  *    Procopius.Eosintelli- 

'  git ,  qui  qu?  didafuntad- 
miferunt.  Nam  &  Romanis  ipfi  traditi  funt .  priEtcrea 
diuites  olim,ideft,prKrogatiuis  fuperiores  cxtcris.fe  pro 
morteeiustraditurumfignificat,  eos  intelligens,  qus 
Icgali  &  faccrdotalircgiaqueetiamdignitateilluftrcsha 
bebantur .  Ifti  fiquidem  pr.xter admiflam  coedem  pccu- 
nijsnon  pepercerunt,vt  eius  refurreiSlione  occultareiit. 
i    zj/«u«.  Scribas  &  Pharifsosdodrina:  legisdiuitiis 

gloriantes. 

a  Semen 


NICOLAVi    DE    LYRA. 
,gi  k  I    Etpcrcufllim  a  Dco.propter  peccatafua  propria.  impofue- 

j0  i  ritnt,n.]ibi  ludf:yquodhaberetd£momum,&  ciuodfubuertebatpo 
.,;  '  piilum,& multa  alia  crintma,vt  patet  cx  decurfu  Euangcliorum, 
2     Ipfc  autcm  .  Hic  confequenter  oflenditur  paljio  Chrifti.  nobis 
ffUcii4ijfa,  jHia  non  p.tjfus  fuitpro  peccatis  propyjjSyfed pro  noflris 
expiandis&hocefl  cjtod  dicttdpCc  autcm  vulncratus  eft  pro 
pter,iniquitatcs  noftras.  &  patttUte>a.i\a.<a.itcn,fjuodiilud 
diciiurinperfma  Gsntilium:  Et  vocat  GentiUs  oespr^ttr  ludxos, 
diiensquod  in  aduentu  Mcf]i<£  Gcntiles  videntes  ludxos  pereum 
mrabilter  exaltari,dicent  quod  affiiBioncs  quasmodofiifiinent  lu 
dxi  in  hac  captiuitatc.fuerunt  propter  peccata  Gentilium:&  in  hoc 
fibijpfi  contradicit,quta  alibi  in  muliis  locis  dicit,<iuod  hxc  captiui 
tas efl  propter  pucacum  vituli  covflatilis  expiandum,  Exo.^  z. 
J     OiWnc^no^,  &CC.  iluia nuUus  quantHmcunque iuftus potefi 
euitare mnino peccmim  jaltem  vtniale. 

4  Et  dominus  pofuit,&C.  idefl  posnam  pro  iniquit.itihiis  om 
nium  txi,iandis:Li  quia  Chriftus  huncpctnam  ex  maxima  charita 
t^lt^flmuttidtofubditur. 

5  Oblatuscft./".adpaj(7;0rtew. 

'^    Qma ipfe  voluit. propter  ohedientiam  Dcipatris  & libera 
l^    i     tionfmimrnanigeneris. 

7  Et  non  apcruit  OS^&c.wri/V  recalcitrando,&  iniuriaspro 
iniurijs  reddenav  :ftd  magn  coram  falsi accKfantibus  tacendo,  fi~ 
mpatettx  Euatigelifs.  Cxtirapattnt. 

*    Dc  anguftia,  &c.  l-lt:  confcqucnter  oftenditur  eius  pajfio  fl- 

naliter 


naltter glorioia,  quia  ptr  eani  tranjiit  ad  rtlurrecitonis  gloriam  , 

ZMc.Wr.  Oportuit  pati  Chriftu,  &  rcfurgerea  mortuis,& 

ita  intrare  ingloriam  fuam.G*'  hoc  efl  quoddicitur  -.  De  an- 

^n.f.niortis.  9  'ExdcwLdiCiO.qno  omnesdefcendtntescx  diui- 

nafhitenttadttinibantur  in  Itmbo. 

1  o     Sublatus  cft.  per  potentiam  ft*f  rcfurreBloms. 

It     Generationcm,&c.  quodfccundum  llier.fuper  MatthJn- 

tclligtiur  de  generattone  diuinitatis ,quf  inenarrabilis  &  incompre  q^^^^^^:^ 

henftbilis  cfl  non  tantum  ab  horninibus^fed  etiam  ab  angelis.  Chriftj. 

^^mbroflus.lmpoffibik  ell fctre generationis  fecretum,mens  de 
ficit,vox  ftlet,non  mta  lantum,fed  etiam  .Angelorum.  videtur  ta- 
men  mihifaluo  meliori  it{dicic,qubd  melius  exponatur  defpirituali 
generationc  pcr  muliiplicationem  ftdelium,ideo  fubditur. 
1  z  Qu^ia  abfciflusj&c. per  mortem  corporalem,  ad qnfmfrcn 
ta  eft  m.titiplicatio  fid  Ituw.fecundum  quod  dicitur  /oj.iz.t/.Nifi 
granumfrumcnticadensinterramortuu  fuerit  ipfum 
folum  manct,fi  autcm  mortuumfuerit,multumfru6tii 
zScit.Ad  gentrationem  vero  {ternam  tiltj  non  videtur  habere  aii 
quam  Cijnuenientiam  qnodftquiiur:  Quia  abfciftus  cft. 

13  Proptcr  fcelus,&c.  txpiandum, 

14  Pcrcuflicum.^.percw/i/sem//». 

15  i.idabit,S(cJ.lud^osimpios&auarosdabitinmanib.T{o- 
manorum  in  panam  mortis  fux,quod  tempore  Titifutt  adimpletii. 

16  Eoquod  iniquitate.eir//c»Ko>-f  eiusfuitpunitionedigna. 

1 7  Et  dns.fpatcr  voluit  lolcrcre  eii  in  infirmitatej.carnis,quia 
quoddiuiiutaspatiaturtftimpolfibile.Terljocatttemquoddicilur 

Tom.4.  P    a      . 


447         Glororcl.&NicoIai(3eLyra 

y*  a    semen  lontuum.  Verbum  EuangcIij.f.c]iiodnon  vctc 
"^  rafcet  ficut  vctus tc»amentum  xvvic.kx^t  quije.fe.f. 

*    Procopius.Scnfuseft.  Quantumuistaliaadmifcritis 

fi  quistamenprofuopeccatohofliam  offcrrevolucrit. 


448 


c    SaturabivTtFide  gctiumrvndc  cfuricns,&  flticns  fupra  D 
putcum  lacob  cmptis  cibis  vti  noluit,qaia  iam  Samarita 
nx  &  coru  qui  dc  ciuitate  ad  eu  cxibant.fide  fatiatus  erat. 
latiS.a.       ^     ^•'"'■"^''"*''^r'"'''''!i™ronVam'nffi"rrevoiucrit         d     Foriium diuidet IP'>lia.  VDdc.  Ckmdmideret  cditijsvd  M- 

!i  quis  tamen pro fuo  peccato »^o"'^'"^ "JJ"/'^.'. Xffn        tHTmus  Certes . Et aiibi . Rex  vmutum  dilcHi di .  Er de  Paulo .  f»  4.a 
i.corumqua:pcccauitpoenitcmiam  agcrc,  lUudcttu-      ttfjmusuentes .cjiuivi.tv^xv^  ManecorrKpr^.&vef.^'^' 

giCt.qUod  me  ICelC-  ,p,,™,;,mp=«rrrn,.8cc.  fCo«.e.i.  bfSU.  cfC.rni.^Tili«.        dfV.»m.  ^       ^jj  '^6 

'     '  contercreaimminfirmitacc.Sipoiucritanimamluapro  .  -  *«. 

a?Noft.o.  bfFid<-l«inivr[.ttuumietninifJ.     c  1  Hedfmpiioliuman.generis    -'-•'—■■■ 


iicu 


Ie.7.b. 


ratos  pro  fepultura 
t  cKpiatione  ^  diuitcs  pro  mor 
peccaci.  tc  ipfius  daturum, 
tse.  videbit  jntcrminafusfum , 
fcmenq;  illudlon- 
grcuuni  intucbitur, 
quo  vitam  acterni 
jj  (ignificet. 

b     Et  rolHnlas ,  &C. 

Vt  quidquid  patcr 

f  magnSitinl  voluit  illius vittuti 

titudmem  dj  busimplcatur ,  vu- 

boeipro  fpo  ^f^jerHouieos  innomi 

^'"''^''''"netHO^&quosdedifli 

viihi  cufiodvii. 

•jc  Procopius.Hoc 

vni  tantu  faluatori 

congruit.  Pcrpctuo 

.n.  patris  voluntas 

in  manu  eius  pro- 

fpcrcfucceflit. 

C  SatH- 


d 


t 


peccato,vidcbit  remcn  t  longxuum,  &  voluntas  do  mi 

fO[«ic    aflmplebitur.  bf lud»i»Pf«dici.iJo,miraculaf«iendo,patiendj,re.luicmuiei 
-„„'?„„,„(,. vode.Vuloeifoacj»  hibect.&c  Etalibi.Laborau.fuft.nen*      _ 


non  inuenit.vnde.Vulpeifooca»  habect 


•iFrulUa  quia  noluerunt  conu^rti. 


C  CumfceleratisVt 
2  fcclcratos  a  pccca- 
j    to    rcdimcrct  oia 

omnibus  fa£los. 

Teccata   enim   mflra 


ni  in  manu  ciusdirigctur .  Pro  eoj  quod  laboiaiiitanima  s    portauitincor.fuo.  Cu 


rKedcGciiiil.us.  bfDoclrina. 


afEccU.i^.n.cto  o.^e  dcGc,...i.us.  o  ,  L,ocr..n.    c  fNon  iuttificnu,  iVd  .uaif- 

debic&faturabitur.  In  fcientiaiua  mlhhcabit  ipie 


ciusvi 

a 


fOui  pccc.mm  oon  fecit.  b  1F.l.u$formam  fcruiaccip.ens      cf  Non  omncs    qa.ia  inul.i  voca.i, 
piurielen,    d.«roenam  iniquira,..m.  efCiuia  illi  non  poter^nt.ff  Incorporcluolupe.  l.g.-^um 


ertmtei  pro 
prxJo. 


iuftus  fcruus  mcus  multos,  & ini(quitates corum  ipfe por 

a  ^0>»>  f.ttus  obed.ens  p..tri  vfque  ad  mottcm  b  t  Pio  1  udii»  nrg!i|je..t,bus  ojntc  hdelcs 
PoaJTa  a  me.Sc  dabo  t.b.  Gente»,«cc.  cf  Dimonam.  df  Apoftol.s,vt  al.us  lud»,s,a!.u. 

Gent,bu5  prifit 

-         -  -  .     .h  .  n-r     .•   c        ,.     •  jd 

tabit. 

■>  f  Genu» 


6 

7 
8 

9 

10 
II 
12 


ius  imitatorPaulus  i.Pe  i 
ait.  Omnibus  oniniafu 
tius  fum ,  rt  omnes  ln- 
crificarem.  '-Cc  i 

f  P^rgauit  .  Patcr 
ignofcc  iilis.  Ad 
lianc  voccm  fccun- 
m 


IdeotdirpertiameipIuiimos,&fortiumdiuidcC  13  ^ym  Euangeiiun 

,,.,enush....u„'.,«adLlocrcp,u,n.bV,crhoc^    c  ,f  .l.us.     fSpon..    d  fV„am.  i^    NazareOrum  fflul 

fpdUa, pro^ coquod  tradidit inmditcm  anima'm  fua ,  t  STis  ^^^^JIJ^^jJ^^^^j;» 

^  ,,rndc.epuiatl(umcamdcker.den,.businlacu.>,,Scc.  fLarron.bus.  l6    altantlUm  CirCa  CfU 


L«, 


«Ati.diu.     h«"rrideftinarorum.  c  f  Sanguine  lauit. 


17  ccm  crediderunt. 


cum  fccleratis  rcputatus  ell  Ec  ipfc  peccata  multo  rum  tu-  rs         3^  C  A  P 

aciuli^sperfccutoribu..  f  A.Uajotauit,  jp 

flit:&  pro  tra'n%rcflbribus  rogauit.  20 
TTYRA'.                       ^' 


NICOLAVS    DE 

.*  /b/c.Eo  quod  iniquitatem.;>4re</47j  e.vpofitio  Rj.  Sa.exponen 
tis  hoc  cde  populo  Ii4iaico,vtfupridi(itm  clhejuiaab  anti<^io  vf- 
queaiprxfens  pop4iisillcm:iltasinipu.ites  fecit  contra  Dcum, 
&proximum,vt  pitet  ex  decurft  fcriptnrarum.  Veq;  dolus  fuerit 
in  orr  eius ,  q-tod  ftmilitcr  patet  falfum  de  populo  ludxorim,  cum 
intcr  omnes  homnrs  fvit  &fuernnt  tuultum  mcndaces  &  dolofit 
nonfoliimergtalios/feJctiiminterfcipfos. 
I  Si  pofucrit.&C.  Mcipitw  bic  ft  pro  qMa,Cbrijiiis  animam 
fuam  pofuit  pro  peccato  mundi. 

^  2     Videbit,&C.i.  muUiplicationem  fiieliu  qni  funt  fcmen  Chri 
fli,&  hxc  muUipticatio  fecuta  efl  ad  mortcm  eius,vt  prxdiSJi  eft. 

3  Etvoluntas.^e/d/«/e  mMnii'. 

4  In  man  u  cius.r.pcr  ipfi<m  comptebitur. 

5  Pro  co  qiiod.ieiunando,  vigilando,pradicando,niortemfufli 
nendo. 

6  Wdchxt.refurreBlonm  fuam. 

7  Et  faturabitur .  Tunc  enim  &  non  anth  babuitgloriam  in 
corpcre  &fic  fuitfatiatus  fx  omni  partt. 

8  In  (cicntia.rf.';(/«ii  &  humana. 

9  luftificabit  ipfe.7.'"'j  nuUus  iufiifjcabitur  niftpcr  ipfum.Sed 
quia  muUi  redduntfe  indignos,  ideo  dicitur  hic. 

10  Muhos.&  noncmncs. 

II  Et 


A  D  D  I  T  I  O.    I. 

inc.^j.vbi  diciturin  pofiil.Et  dabit  impios  pro  fcpultura. 
Uoc  quod  dicitur  hic. Et  dabit  impios  pro  fcpultura.now  prv- 
frii  vidttur  exponi  de  ludxis,qui  traditifucrmt  I{Qmams  in  ppia 
niortis  Cljriflitprout  in  poflU.quia  ftfic  debuijjct  rfJcerf.Dabit  im 
piospro  mortcfua^-aow/j/o /cp/i/f«M  ^i<M/ic«  ;■«  fwor/e  C/»W. 
lii  maximcpcccauermt,infepHltura  tamen  no>i.Meritorie.».&  ho       puh  tiits  confilia,non  folum  vt  himines  feiundum  raimm  viumt 


1 1  Et  iniquitatis././''^'»'»»»  pro  iniquitatibus. 

II  Ipfc  portabit .  ex  obedtentia  ad  patrem  &  cbaritate  ad  ho- 

mintm. 

i  j  Idco  difpcrtiam  d.i.reddam  ei  plures  de  Gentilibus  qua  ce-> 

cidernnt  de  ludteis. 

14  Et  fortium./.  dxmonum ,  de  qwrum  fortitudine  dicitur  lob 
4  f  .'i.Non  eft  poteftas  fuper  tcrram  quscomparct  ci,&c. 

1 5  Diuidet  ipoVa.^-i.xtrahendo patres  de  Umbo-.qmdfecit  Chri- 
flus  in  (m  refurre&ione, 

16  Pro  co  quod.  Ex  maxima  cbaritate. 

1 7  In  mor. valde  acerbam,&  cu  hoc  cot}fufibilem,idcofubditur. 
»8  Et c\im.quiainterlatronesfuitcrucij:x!is,vtper hoc  particeps 
mdeficij  eorum  a  vulgaribus  reputarttnr .  Ud  l^ocn.impetraKe-  P 
runt  ludd  a  Tilato,vt duo  latro  es  cum  eo  crucifigerentur  :  fed  ex 
Deiordinatione  etiam  hocfaHm  cji,vt  hxc  fcriptura  impleretur, 
vt  dicitur  Mar.i  J.rf. 

19  Et  ipfe .  quantum  ad  efficaciam,omniHm  tamen  quantum  ai 
fufficientiam. 

20  Et  pro  tranfgrcflbribus  rogauit.Iw.  z j.c.  Tater  ignofce 
illis,^c.Et  ex  boc  patet  expofttio  B^i.Sa.falfa  quia populus  ludai 
cus  nonorat  pro  GentiUbi's,im6  quotidic  orat  pro  d(firu8ior,c  l\p- 
man:  imperij,& maximh pro  deiiruBione  difcipulorum  Chrifiifl- 
cundum  quod  Uicit  Hieron.  &  per  eins  difcipulos  iiittUipint  Clni- 

flianos.  _^  CAP.  _ 

Heh.habetur.  Sipofuerit  pcccatum  animam  fuam.  M 
quodfciendum,  quodhic  videtur  lcqiti  propheta conira  ludxos,  & 
aliosperuershcredentcsfeuopinantis,  quodChriflus  pro  pec(.ita 
fuo  propriofuiffetpaffusquorum  faljam  creduUtattmfeu  cpinione 
euactiat  propheta per  hoc  qubd  cx mdrte  Cbrifti  fccutd  efl  propaga 
tio  fidcUum  longxua,&  hum.ina  viiaper  ipfum  Chriflum  Deum  di 
refia .  Quodpatet  ex  hoc  quhd  feruantes  Ugcm  ChriHi ,  (f  prxci- 


norifi.iChriflus  fuit ftpuUus  vndelfj.  ii.c.Eritfepulchrum 
ciusgloriofum.Wfifc  aUter  vidcretur  vicendum.Tro  quo  atten- 
dendum  eft  ^ficut  aliqui  erraucrunt  circa  diuinitatem  Chrifti  cre 
dentcs  eum  purum  effe  homineficut  Fotinus  &  T^cHoriHS,  &  alij 
hxrttici.  Similiter  alij  errauerunt  circa  humanitatem,  ficut  tJMani 
chxus ,  qui  euacuabat  mydcrium  incarnationis  humana  natiiram  d 
Chrifto  auferendo:  ftc  fuerunt  aUquiqui  negauerunt  Chrifli  mor- 
ttm  &fepuUuram  ficut  Saraceni,vnde  Mahumetus  infuo  ^lcho- 
rano  nefhado  dicitexprefse ,  q,  lefts  non  fitit  fufper.fns,  nec  mor- 


fed  etiam  quaft  K_yi'}geli  in  cxUs  conuerfantes ,  vndc  ^poftolus  ad 
7'/;///p.}.rf.Conuer(atio  noflraincsliscft.  ^Aitcmm  Hie- 
ronym.ln  carneprxier  carnem  vtnere  non  terrtna  vita  fli,fed  cx. 
lefl!s,fecundum  quam  fentcntiam  Uierafic  exponitur .  Si  pofuc- 
ritpro  pcccato  animam  fuam./.,^  tu inftdeUs pnfutris pecca- 
tum  ammam  luam.i.  fi  afftrucris  peccairicem  fuiffe  animamCbri 
fli.  Videbitfemcnlongxuum.  quodinteiUgitur  admirati- 
utfet intcrrogatiuh diHum.iid.qi.omodo  vidibit femen longxnum 
.f.muUipticatwncm  fidcUum,  quxfcutaefl  ad  mortcm  Chrifti  qua 


tuus,fcd  ffic  affimilabalur  videtib.f  fapparitionephatafticam no       quidcmftdeles  ftmm  ChriHifunt  pcr  adoptionem,  qus  qiiidcm  ra 


vtram :  quorum errorem  proply.ta  exclndit,iicens .  Et  dabit  im- 
pios  pro  fcpultura  fua.  Et  tftflnfus,^  impij.fmUites  cuflodien 
tes ftp-tlcbrum  domini fuernnt  teflesfu*  frpuUurx,  &ftc  dedit  im 
pios.f.milites  tefles  profrpidturafua,  Etfcquitur .  Et  diuitcpro 
xnonc[lli.flrfph.:b.-'ftim.:thj.a  q'ii  nobiUs  decurio  erat.  ifie 
.n.fuittcftismortis  domini,quia  ipfe corpus eius pet:jt,Mat.  &  ftc 
dedit  teiii  tn  dimttm  pro  mortefua ,  vnde  notaiiter  pofuit  impios 
in  pluraU&  diuittmm  fingulari ,  quia  cuHodes  ftpukbri  plures 
erant,&  diues  ilte  vnus  tantum. 

A  D  D  I  T  I  O    II. 
In eo.c.  vhi  dx  in poliit.Si  pofucrit aiam  fua  pro  pcccato. 
ybi  nos  babcmn!.S'i  pofucrit  aiam  fuam,pro  pcccato.y/» 

Heb, 


tiopropbetx  confonat  rationi  GamalitUs  honorabdis  legis  dodoris 
qui^a.^y.g.Tharifxtsdicehat^Dlkcditc  ab  hominibusiftis- 
.fla  difcipuUs  Chrifti,  fnuteillos  quoniamftefi  cx  homimbiis  tonft 
linm  hoc  aut  opus,di[foluetur .  Si  vero  ex  Deo  eft,rjonpoteritis  dif- 
foluere.  Si  autem  contra  Ijoc  dicatur,qudd  aliqu^fedxpraux  quar.- 
doquc  durant  magno  tempore  permi/jione  diuina,  vt  patet  de  Sara^ 
cenis .  ,Ad  boc  cuacuandim  inducit  propbeta  aUam  ratiomm  di. 
Et  voluntasdomini  in  manu  ciusdirigctur.Co>i//4f  o'-»'» 
quod  voluntas  domini  eft  fanHificatio  noftra.i.ad  Thef^.a.  Std  a 
flat,quod  (anli.ficatio  humana  nunquam  in  U. re.  nec  in  aUqua  Irg 
Jeufcciafuitficfrequenter  dirctia  in  Deum ,  ficut  infcquentib.  dc 
drtna  &yita  ChrifUreperitur :  quorumqvampiUrinii  ir.teiti<i 

fan- 


449 


Ifaiae  Cap.*  LlV. 


450 


I  fanBimonltm  fequmitnr,^  temna  omnino  defpicinnt,  &  yfcj;  ai 
'  "^  fawuinis  eifnfioncm  p-o  vcritate  pugnant:  &fic  voluntas  domini 
in  mnu  Chrtjli  direiia  cfijvnde  qtiod  dicitur.  Voluntas  in  ma 
nii  eiusdiri^etur.  legatur  admiratiuefeu  inqnifttiue  conformi- 
teradverba  immediatcpr^cedentiaftc .  Sipofueris  tu.f.  infidelis 
peccattm  anitnam fuam.f.peccatriccm  animam  ChriHi.i>iiiquid 
vidcbit  lemcn  longaEuum ,  &  nunquid  voluntas  domi- 
niinmanu  eiusdirigetur? 

}{£TLIC^.lnc.$^.cu7ndicitur.Et  dabitimpios  profcpul 
tui2.Tosl.&  S.Tljo.concorditer  exponunt  de  Iudieis,qui  dati  sut 
in  mami  I{omanorum  ob  vindiBam  mortis  Chrisii .  Burg.fe  oppo- 
licns  dicit  illam  expofitionevi  nonproprianl,  quiavt  inquitfecun- 
dum  hoc  debuit  dicere,  dabit  impiospro  morte  nonprofepultura  : 
quia  licet  in  morte  Chrifii  valdepeccauerunt,  non  tamcn  infepul- 
tura.  dleritorie.n.inquitfepultus:ideo  diciturfupra.  Erit  lcpul- 


chrum  civsg\orioCvLm.SedinavidenturfrtiHradi&a,qttiafe  D 
pulturaeH  confequens  mortcm:  ideo  fi  ludxi  male  egerunt  mortem 
inferendoipeius  egerunt  mortuo  nonparcendo  :  qiiinimmo  fccerut 
ctisiodire fepulcru  ne  fproutprxdixit)  reftirgerct,quaitis  non  crc- 
derent  refurrc£iioncmfutura.Sed  &  cuUodes  corrttperiitpecunia, 
ne  refurreBione  fa6lam  pttblicarent.Infideliter  igitur  &false  dicit 
Burg.qttod  Ittdxi  infcptdttira  nonpeccauerunt . 

'^{cc  valet,qu6dallegatfepulturaftiijfe  honorificam,  &  merito 
ria,qttiahoc pertinct ad  credentes ,non adperfidos  Itid£os qiiibtis 
hodiefeptdcriim  Chrisii  non  eH  gloriofum.St  falftmi  eli,  ^dicit  te 

fiesfepultur£citiiodesfuiffc:qiuanofueruntpofttiinteHimoniu: 
qiiia  ratione  notorietatis  no  egebat  tesiimonio  yjedcrant  poftti^x 
cautcla  contra  difcipidos,nc  furarentur  cqrpus  lefu ,  vt  habctur  in 
hiSioria  Euangelica:&fic  extortis  expofitionibus  Bur.pbantafia,- 
turcotttrafaniiumTho.&Tosiillatorem. 


l^udafteri 
lis  '.  Ha- 
ftenus^ 

natiuita 

tepaflionc,  refurre 
£tione,nuncdcGe 
tium  &  ludsorum 
vocatione.  Sterilis 
Gentilitas:qu£etuc 
fiiios  non  paricbat 
Deo,  quiancclcge 
nccprophctashabe 
bat,nuncauteplu- 
res  gcncrat  quam 
fynagoga  ,  quse  fe 
Deum  verum  ha- 
bereputat.  Vclcc- 
clcfia,queinludgis 
dcfertaerattquiaad 


C  A  P. 


a  f  Creatorem  tuum. 


LIV. 

im.  b  f  Ecdefia.  cTQuiimodo  parits. 

t  A  uda  fterilis  quiE  non  paris :  decan- 

a  INiraiogaudio  ficut  equus'ad  viiflonain. 

ta  lauden:!  Scjiinnl  qax  non  parie- 

atOpinione.  bfEccleliaEvelGentiliiatis.  I^Qu^ia  Scipra  Apo 


erumpe  &  clama  qux. 
nonparttiris,  qitia  mid 
tifilifdefot.<:,&c.        ^ 
•J*  Ambrofius.San  ''^l*  ''^  "'"- 
aa  ecdcfia  imma-  ^ "''"'• 


ftolos,  &  per  eos  gen»  jt  multos. 


d.i 


lienientcdomino  filio  ei  nopariebat,  vt  hoc  referamus 
adccdefiam  tamdclud^isquam  deGentihbuscongre- 
yatam. 

a  Landa  Heri.  Apodolm  i\xxtz.-jo.Lxtarcsierilis,qH£  nS  paris 

erum- 


culata  coitu,fecun 

1  •  ai  •CI---J  r"    b  <lapartu,  virgo  ca 

bas:quoniam  mula  mij  delerc?  ,ma-  4    caflitatc ,  mater eft 

prolcnutrietvosvir 
go.iicorporislaiae, 
(d  lafle  apoftolorij. 
Virgoeftfacramen 
tis&virtutibus:ma 
tereftpbpulis,  cu- 
ius  f^cunditate  fcri 
pturateftatur,quia 
plures  filij  dcfertas . 
Noftra  virum  non 
habet ,  habet  fpon- 


a  «jSynagoga:  de  qua:Vacua  fafta  eft  quar  pariebat  fcptem  pni 
pter  myfterium  fcilictt  Ssbbati.  cui  prior  populus  alligafjs  erat 
bf  Videbaturhabete.    cTD^fn. 

gis  quam  eius  quas:  habebant  virum, 

a  fCuiusdicere  facereeft.     b^Olierilis.     c^Pertotuin  mundum,  nonin  Iuda;a  tantum. 
dTlaeftec.leliipcrtabeinacuIum  MoyC  figutatat.    efRubricatas.!.  mattytes  ,  &hiacinth;- 
nas.crniempiariuos.  fvridicatores.l.ecclefiam  protegentes. 

dicit dominus .  Dilata  Idcum  tentorij  tui  3  6;._pelles  ta- 
bernaculorum  tuorum  extende.  Ne  parcas.    Longos 

afpisce^ta  diuina.  b  l^fUtionem  &  intellcAum  quibus  przccpta  confiflunt. 

c  f  Ad  omnia  loca  mundi. 

b  fac  funiculos  tuos,5c^Iauos  tuos  confolida .  Ad  dexteram 


fum  facrx  doftrinjB  verbis,fine  vUofluxu  pudoris,quafi  p 
fponfo  innubit  xterno. 

b  ^d  dexteram.n.zd  oia  loca  mundi. Vcl  nec  elata  profpc 
ris  ncc  frafta  aduerfis.Vel,ad  bonafutur^pftntis .  Vndc 

longitu- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    LIV. 

Au  da  ftcril  is../^/;i7«i  doBores  catholici  exponiitboc 

c.de rcditu  captiuitiitis  Babylonicx ,  ita  5,  eadegens 

•.f.Iudxa  dicitur  hic  habens  virum  &  facunda,iieri 

lis  &  defertafecundum  diuer/a  tempora.  Habcns  vi 

rum  &fcectinda,d  tempore  legis  datx:quo  fuit  tiinc 

defponfata  Deope;-  lcgisfufccptioneni:  dcrelitla  &  Herilis,tpc  Ba 

bylonicA  captiHitatis.Sedhoc  non  videtur  bcnc  di£iitm,quiaflcrili 

<&  defert^promittitiir  hic  viaior  multiplicatioprolis,cxaltationis 

&  honoris,  quam  hahenti  virum:populus  autevi  reuerfus  de  capti 

uitate  Babylomca  nunquam  fuit  posica  in  tantaprofperitatc  qnan 

tum  ad  mitltitudinem  populi,diuitias,honorcs  &  huiufmodi^ficut 

fiterat  ante  captiuitatcm,&  maximt  tcporc  Daitid  &  Salomonis  : 

fedfuit  inferuitutc  licct  in  terrafua  &  affliUiontb.mtilti.vt  diUu 

eUfupra.^  ^.Item  infrd  eo.c.dicitur.  Eccc  siern.impcr  ordineiipi 

des  tuosi&fundabo  te  infaphiris:in  quo  dcmtatur  rcvdificatio  ci 

uitatis  &  tcmpli  multb  exccllentior  qudm  antc .  P^cxdificatio  vcro 

templi  &  cimtatis  posi  captiuitatem  Babylonicam  nulla  fitit  refpe 

du  illius  qu£pr£ccJfit.Et  ideo  ^a.Sa.exponit  isiud  cdc  t(e  Cimfli 

ita  quod  fecundmn  eum  ludxa  dicitur  habcns  virum  &  foecunda, 

pro  tfe  ante  capiiuit.ttcm  faClam  per  Titum  .  Stcrilis  &  dercUBa  a 

viroipro  tpe  captimtatis  in  qua  csi  modo.fed  in  aduetu  Mcjfi^  erit 

in  maiori  projperitatc  qtiafi  incomparabiliter,qudfuerit  vnquam, 

fed  tsiud  diclum  fundaturjuper  erroneumfitndamcntum.Jc.q>  Chri 

ftusfit  adhiic  vcnturus.propter  qitod  Taulus  .Aposiolus  ad  Gal.j^. 

exponitprmcipmm  huius  c.  de  vocatione  Centilium  adfidem  Ctni 

^hquam  fmtcntiam  intendoprofeqiti.  Igitur  ad intcllctlum  diccn 

domvij  cicndmn ,  q,ficut  vm  esifidcs  antiquorum  &  modernoru, 

licctftt  modo  magis  cxplicata,ita  esi  vna  ecclcfia  aprincipio  mun- 

di  yfq;adjitiem,vnde  duit  Grcg.Ho.j.Quis  re6iius  patrisfamiiias 

fmilititdi)K  tcnet.quam  conditor  noflcr  qui  eos  quos  condidit  qua- 

fifnbiecios  pojfidct  in  domo^^qui  habct  vnieam  vniuerfalem.f.eccle 

fiam,qmaprmo  .Abel iuflo vfq; advltimum  elc6ium,  qui  tnfine 

mHiidi  nafciturus  esl  quotjaniiosprotulit ,  qiiafi  tot  palmitcs  mi- 

Jit:&ficvna  &  cadcm  ecclefta  duitur  sierilis  &  facunda  viriim 

habcns  &  dereli6ia,fcLundum  diuerfts  Ccntes,&  tcmpora:  q, pro 

tcmporeveteris  teflamcnti  dicitur  fcecunda,  &  virum  habens  qua 

tiiiii  ad  ludxos  ratione  legis  acceptx  &  diiiini  cultus  ,•  qux  duo  vi- 

gucrimapudcos.Stcrilis  &-dcreli6ia  quautiimad  Gcntiies ,  quo- 

rum  pauci  habtierunt  fidcm  mediatoris  ,  vt  San£tus  lob  &  altqui 

alij;nec  datafuit  eis  Lcx  diuina,Econuerfo  aHtem'^ro  temporc  noui 

tesia- 


teflamcnti  in  quopauci  de  ludm  comparatiue,&  multi  de  Gentili 
hiis  credidcrunt.Srcundum  hoc  igitiir  dicendtm,q,  inpr^fenti  capi 
tuloponitur  remcdium  oppofitum  impedimento  liberationis  fienda 
fer  C}jr'isium  ta£iofupra  c.5 1  .quia  ex  dilatione  promiffionis  diBf 
faluattonis ab aliqutbus potcrat eH'imari,licetfalsd,quodpromif-  > 
fiopojfct  fruflrari.In  hoc  autcni  c.oflenditur  di£ia  promijfio  non  fo 
lum  adimpleri  quantum  ad  Iud£os  omnes,qui  credere  noluerut,fed  Dj^jg^ 
etiam  qiiantim  ad  Gentiies,quodvidentes  adimpleri  ludici  qtti  cre 
didcrunt  mprimitiua  ecclefia  admirantcs  &  glorificates  Deum  di 
.xtT;<nf.Ergo&  in  nationes^ratiaSpirituflandiefFufa  eft. 
^B.  1 1  .g.  Secundum  hoc  igiturprxfcns  capitulum  in  tres  partes 
diuiditur :  quiaprimo  defcribitur  faluationis  fiend^  per  Clmsium 
dilatatio,fecundofidelium  exaltatio,ibi.NoU  time.  tertiohofiiu 
profiratio.ibi.Eccc CS.O crc&ui .  Circaprimumdicitur .  Lauda- 
f(cxi\is.i.ccclefia  quffuifliflerilis  in  Gentilibus  tempore  veteris  te 
ftamenti,&  dicit.Lzwdzf.interius  corde. 

2  Dccantalaudem.ctfenWojv. 

3  Et  hinni  in  cotporc.quiafortis  motus  dcuotionis  redundat 
e.xterius  in  motibus  corporis,Tfalm:  8^  .a.  Cor  mcu  m  &  caro 
mcacxultaueruntin  Deum  v'i.stfubditurratiotantfexulta 
tionis.cum  dicitur. 

4  Qupniam  m\x\ti.i.Gcntilitatis  qu^fuit deferta  tempore ve. 

tcsia. 

5  Magis  quam.i.  Gcntis  Iuda'icf,qiiia  in  noiio  tefiamentopli* 
resjttnt  fideles  de  Gentiltbits,quam  dc  ludpsfuerunt  tempore  vcte 
ris  tcHamcntt.St  qitia  ai  multiplicationcmfideliumfequititr  augu 
vientatio  duiini  cu!tus,fitbdit. 

6  Dilata  locum  Ter  lociim  tentorij  inteliigitur  locusftcrificii, 
co  epfacrifiaa  in  vctcri  lcgcficb.tnt  in  tahcrnaculo,  accipiedo  taber 
naculum  pro  atriofacerdotum,qiiod  erat  ante  tabernaculitm  Moyfi 
fatium  de  cortinis,pcllibits,tabu  lis,&ftviiiibus  adcrc&ionetabcr 
nacidi  nccefidrtjs .  Locus  aJd  faciificij fuit  arBus  tpe  veteris  tefta- 
meti :  quia  non  erat  licitum  offerrc facrtficium  nifi  m  lerufalenec 
in  tota  ciuitatcfcd  in  monte  Sion,vbi  erat  tcplumj'ed  tpe  notti  tefla 
mUi  dilatatits  csi  iociis  per  orbem  vniuerfiim,  vbi  a  Chriftianis  of 
fertur  Siichariflia  quf  cftnoui  teflamcnti  facrificiitm ,  fecundum 
quodfuitprfdiiium  Malac.i.c.Ab  ortucnim  ioUs  vfque  ad 
occafum  magnum ,  eft nqjticn  meum  in  Gcntibus  d  cit 
dfis :  &  in  omni  loco  (acrificatur  &  offert  nomini  meo 
oblatio  m\xda,8(.C.&proptcr  hoc  dicitttr  hic.  Dilatalocuoi. 
ad  dcfignandum  ampliationem  rtdttts  diuini. 

7  Addcx.tctim.i.dilataberis  adomnempartem  orbis. 
Tom.  4.  J?    3 


4yi        Gloforci.&NicolaideLyra        4^2 


^  lonmuio  dierum  in  dex.em,et 

A  injtniHra  eius  di.^ir  glom. 

Pro«.j.b.         Gregorius.Intrante  mul 

iib.if.  mor.  titndincGci\tium,ccdcfia 

ad  dcxtcram  cxtcnditur. 


C-It. 

idJacbijte, 


» f  Veibum  EiungeUj.    f  Apoftoli.de  quibus.  NiC  domidus Sabaoth 
reli<i<>'Tct  n.ibiifrmen. 

enim  &flxuam  tpcnetrabis  ,&  fcmcn  ruiim 

a  «Ecclefiis.vel  Gentes.vel  nnimas.    ,  '  *  ^  ncopims. 

Gentes  ha:reditabic,  &  ciuitates  dcfcrtas  in- 

1  I^ErclefiasdeGentil.us.     bfEiubefcentiam.     cfSicutante. 

b ;_ ifund<' 


dum  quofdam  iuflifican-  b  l^jjjitabit.  Ndli  timerc,quianonconfunac 
dosfufcpit.Adiiuamvc-     ,  ""^  ,    ^  '  1  ,  ,  . 

ro  dilatatur.du  ad  lc  quof-     ris,  neque  erubclccs .  Non  enim  tc  pudebit, 
damctiam  in  iniquitatib.  ,ii,^rd^cationetums.  .  ii-    -r       ? 

quiaconfufionisadolelcentixtuxobliuilce-  > 

3  «Viiotuofocian  iicrHdrin. 


liu.j.  dedc-  pcrmanfurosadmittit,  vn- 
moaft.cx.      (jg      f^i^in  j^ocali  pauci  vero 

tnurituitu»  [''sl'„,„,„„„,  4«Eufcbius. 
Hoc  manifcniffimcdclcri 

l.b.dc rnitc.  bitur ccclclla  cx  gcntib  to- 

dtiix  cap.  7,  to  orbc  fufa  ,  ab  ortu  lolis 

vfqjad  occafum,maxime 

vcrbis  illis ,  fcmcn  tuum 

hxrditabitgcntes. 

,;  ^    Auguft.  Qua  multa  & 

y  quamclarafunthxcrdecc 

J  dcfia)  &  tamcn  refiflitu  r  & 

tadolefcentia  contradicitur  non  cuilibet 
homini.fcd  fpiritui  Dci,(Sc 
euidcntiflxmae  veritati. 
b  hloli time fe.Cum  turris 
Babcl  aedificarctur.  Gcntili 
tas  quam  Deus  fibi  defpon 
fauerat  in  Noe  &  filijs  eius, 
quafi  in  adolcfcentia  fua 
fornicans,  a  domino  derc- 
rdi<^a  eft  vfq;  ad  tepus  in- 
carnationis .  ludaica  plebs 
elefta :  &  ideo  illa  vidua; 
ifta  maritata,vnde :  Tars  au 
tein  dorAini  populas  eiu:Jac'jb 
funi.h.  eius  vndc  per  Zacha- 
riam.  Affumpft  mihi  Uuas  vir- 
gas.f^nam  vocaui  dccoram.Go. 
tes.f-in  Noe  &  in  fiUjs  eius 
altnarn  jn^tulm  .(.  ludxOS 
quoselcgit  dns  fibi  in  con 
fufione  linguaru  in  fami- 
liaHebcr,  vnde  ibi  habct. 
Etfnci  idt  a  cultu  wfo  .f.  virga 
qux  Deus  didtnr,  cfadtM- 
bui  dia  wz/;i,qu2e  funiculus. 

...      .         ■$«  Auguft.Netimeasocc- 

Iib.i.decon-    i  /-    i?  o 

fcniu  cuange  *^'C"^ honTiinum  minas, & 
ltft.c.5 1. 


ris,  sropprobrij  viduitatis  tuienon  rccorda- 
bcris  amplius.<.^iat  dominabicur  tui  quifc 


INonidola.  «ijngume. 

cit  te,  dominusexcrcituumnomcneius,&c 

tSanftiticans.  fNon  iuda:itantuai. 

r<  '     ^ 


nim .  fcuiit 
ueaculam. 

B 


Dcut.;>.b, 
Zach.ii.b. 


redcmptor  tuus  fandus  ifrael,  Deusomnis 

a  1  Mulier  dereliAa  Gentilitis :  quia  cum  idola  fornicata      b  ^\  Dco. 

ccrrjE  vocabitur .  Quia  vt  mulieremd(;reli-  6 

a  IPcrpoenitentiam.  h  i  Sc'1 1  cet  corde  veto.  c  fAd  fe. 

<fbm  &  mosrentem  fpiri  tu  uoca'uit  te  domi- 

atAuctfam.     b  ^\b*diricationr  turtis.quandoadhuc  nouclla  &  'uuencula. 

nus ,  &Q^xorem  t  ab  adolcfccntia  abiedam . 

flOui»,        a  ^Omnia  lempoia  xternitati  compar.iiaiiuaii  pundum  (unt 
^^  '  b  ^VfqueaJincatnationem. 

Dixic  Dcus  tuus.  Ad  pundum  in  modico  dc  7 

a  ^Sin-.-  vllis  m;ritis.     T  MilcticorJia  domini  plena  e(l  tctra. 

reIiquitc,&finmiferacionibus  magnis  con- 

a  1  De  cunclis  terris.  b  Tf  Jtuo  temfore. 

gregabo  te .  In  momento  indignationis  ab- 

■■  «proptet  idololatiiam.     b  TCogni.ionem. 

lco'ndi  facicm  meam  parumper  a  te,  &  in  mi 

«]'Keiiin-,.'ndo. 

fcricordiafempiterna  mifertus  fum  tui :  Di- 

aTQ.u3nd"  '    vtdiluuium. 

citrcdemptortuusdominus.  t  Sicucindie-  8 


a  Tiura    enfm     b  TEt  non  lumtranlgreflu'! 


quando  magnum  critcri-  D 
mcn.fieri.vcl  efle  Chriftia- 
num  rconfufioncm.n.  in 
pcrpetuum  obUuifccris. 
C     Onpi-cbfti  viduitatis ,  (^Ck  lil» 
•it    Ambrofius .  Idco  for- 
tafle  vidua  dicitur  ccdefia, 
quxamifitquidcm  virum     , 
fecundum  corporis  patTio- 
ncm,  fed  in  die  i  udici ;  filifi 
hominis  quem  amififle  vi 
fa  cft.eft  rcccptura,'vndcfc 
quitur.  Tcmpus  brcuede- 
rciiqui  re,vt  gloriofius.f.  fi 
dcm  rcliwta  feruarcs. 
d  l>^<w,vf  jw/Wk.  Quifequfi  • 
tur  tropologiam  &  in  lo- 
cis  difficiUimis  ex  curfu  ii- 
berjedifputationis  nafccn 
tes  fugiunt  qu^ftioncs.h^c 
ad  animam  pcccatrice  rc- 
ferunt ,  quae  abieda  a  Deo 
fit  non  ex  odio ,  fedex  di 
fpenfatione ,  vt  prefla  pon-  ^ 
dcre  malorum :  ad  virum 
rcuerratur  priftinu ,  &  per-   ■. 
dita  fubftantia  non  defpc-  I 
retdepatris  clcmentiaqui  ' 
filio  reuertenti  anulum,fto 
lam  ofcuiumq;  porrigit. 
e    Sicut  in  ditbus  \oe,<^c.Vt 
credatfan6lorum  congre- 
gatio  mifericordiam  diii 
fempiternam,&ad  puni^ii 
eflTe  defcrtos ,  vt  amici  Dei 
foedere  astcrno  fiant:maio 
rum  ponitexcmpia. 
4«    Auguftinus.NuUi  no 


Ibidem. 


10 


furias,quando  in  fanguine  martyrum  tanquam  honore 
purpureo  veftieri.Ne  timeaspr^ualituras  perlecutiones 
aduerfum  tc  neerubefcas  quod  deteftabilis  fis  futura, 

C  NICOLAVS  DE  LYRA. 

4«  I     Etfemen.  Qttia  apojloU  &  altj fideles  acnuifmunt  ecclefi;t 
alias  Gentes  per fuam  pradicationem. 

2  Etciuitates./".^  Deo  propter  idololatritecultum. 

3  Inhabitabit.^t^f  »1  ibi  fcmimndo. 

4  Noli  XA.cjuam  multiplicatio  hominum  non  efi  ad  UfitJa,  nlfiftt 
ordtnataad bonum,fecundum quod  dicitur  fupra  p.a.Multiplica- 
fli  Gcntcm  non  magnificafti  \ximzm.ideo  poii  m^itnpUc^t- 
tionemfideUum,bic  conjequenter  dcfcnbitur  exaltatio  eorum.Et  di 
uiditUr  in  duas partcs:  quia  primo  ponitur remnio  cuiufcunq;  con- 

Diujfio        fufionis.Secunio  afjecutio  honoris.tbi.  PaupercuU.  Circa primii 

</if/t;'r.Noli  ti.quia  non.Cuius  ratiofuoditur,cum  dicitur. 

Iudrorum'&  5   Quia  confu..^</  inteileHum  huius  Uter<zfciendum,ij,  a  prin- 

ftinaio  quan  "^'"  "°"  ^""  difUnaio  Jud^x  &  Centilitaiis,fed  inccepit  in  ^bra 

do  &pcr  quc  '"""  ?."'  circunciftonem  accepit  in  ftgntim  diflinBionis.Fnde  circii 

iniuu  habuit  «'/'0  /'c  diffinitur.Circuncifio  e(l  fignum  difUnguens  JfraetaGenti- 

Ub.^  ideo  confufio  adolefcentix  GentiUtatis  \fl  idololatrtaiad  qua 

fiatim  dectinauitcultu  Dci  retnancntcin  .Abraha  &fuisfucce(lori 

bus  per  Ifaac.Opprobrili  vcrb  viduitatisin  CentiUtatc  accipitiir  a 

tfelegis  datf,quo  fp  idoloUuria  quaft  a  Deo  dimiffa  e^  &  repudia 

ta  ipfa  ludjta  ah  ipfoperlegr  dcfponfata.Confufto  vcrb  adolefcen- 

P4  ipfius  ludxf  eji  idololatria,ctdquam  decUnauit  pofi  dationi- legis 

in  de,trto,&poflea in terrapromiffionis,vndedicitur ler.r.a.  Re 

cordatus  fum  tui  miferans  adolcfccntiam  tuam,  &  cha- 

ritatcm  dciponfationis  tua:,  qfi  iccutaesme  indcfcrto. 

Opprobriu  aui  viduitatis  eitts  efi  a  t^e  legts  nou<e,qua  renuit  recipe 

U:iirftcderdiaaefiaDeo  &  repudiaiapromaioriparte.\uc  aut 

ita  ttl,(f,  ijif  coclufiones  &  opprobna  Gctditatis  &  Jude^,rtofunt 

tecordada  tn  ecclefia  ex  Judxis  &  Gentilib.coflituta  tfe' gratu  eo 

^fmt  .tquaUs  Judp  &  CentiUs  adparticipandu  gratia  Chriftiin 

via,&gUria  inpatria.Et  hoc  efl  quod  dicit  apoflolus  ad  l\p  .iQ.c. 


bus  Noc  iftud  mihi  cft,  cuiiuraui.nc  induce  flrum  dubium  eft  per  arc 

,  ,      ..   ,    ^  ^  a*!m^ob,iiter  _^  Noc  falua  rcrum  gcftaru fi 

rem  aquasdiiuuij vitra  luper  terra,  iiciuraui  9  de,vtdelctispcccatoribus 

,-/.....:      :r. r._  .:...i:-    ..-^-i.-. domu s lu ftl 3 dll uuio libc" 

rarctur,  ecclcfiam  fuifl^e  fi- 
guratam ,  quod  fortehu- 
mani    ingenij  coniedura: 
Videretur ,  nifi  hoc  Petrus 
in  epiftola  fua  diceret. 
•J4    luftinus  .   Docet  nc 
Ifaias  diluuium  Noe  ty- 
pum  eflfe    redetnptionis    gcneris  humani   .    Nam 
Noe  iuftus  Chrifti    typus    eft  ,  oaonarius  ,nunic 

^  rus 


a  «O  ecclclia  cuius  mircrius  fum.   f  ^icut  oli  n.     b  TCzlum  &  terra 
traplibunt.verbaaur^n  mea  non  tr9n(^'iunt. 

vt  non  irafcar  tibi,&  non  increpem  tc.Mon- 
tes  enim  c6mouebuntur,8^coilescontiemi- 
{ccnt:  milericordiaautcmmca  non  recedeta 

a  f  Q_        'cp'g'  ti.cum  firjt  cum  Noe. 

tc  &  foedus  pacis  mea:  non  moucbitur ,  dixit 


II 


Non  n.eftdiftindio  ludai  &  GrJEci,  naide  diisolum  di 
in  om  qui  inuocant  iliu:  i  GaL$.a.&6.d.  In  Chrifto  .n, 
IefuneqjCirc.valetaliquidncq;pra;p.fednouacrea./.j5e» 
baptijrr.a  itgeneratalqui  bapti/muscjt  cidpf  &fp  j:  deleiiuns:^} 
cofequts  cofnfionis  &  opprobrijyff  quod  ludfi  crede-itts  m  poJ]um 
aliquid impronerare  GentUih.  Creditib.de prftcntts,nec  eLOticrfO; 
ideo  dichur  Quia  confu.&C. &  patet  titera  ex  prcdiais  vjq;  ibi 

6  Qnia  vt.  vbt  .nli/qxitur  ecctefia proutfe  extedit  ad  ludcos,C 
GentiUs  &fideles,  ijui  in  pr^fenti  vita  coitcr  affligttntur,  vt  pate 
ex  decurfu  veteris  ac  noui  tefiamenti:ideo  ajfiniilaiur  mulltri  derc 
U&e  &  mxrenti .  Sed  quia  ifia  tnfiitia  conuertitur  ingaudtum  i 
vita  beata,quf  a  tempore  paffionis  Chrifii  efl  aperta,  ideofubditur 

7  Ad.  ^nnfkvi.quia  qu^cuncf,  tribulatio  vit^  pr^fentis  uuafi  m 
mentanea  efl  refpttlt  conlotationis cftefiis:idcu fubditur.Eth\  ni 
fericordia  fempiterna  mifertus  su  tui.  T^otadu  ^  in  hacpa 
te  vbi  traslatto  nojira  habet.Quia  dominabitur  tHi,q  fecitte,doni 
nus  exercituu  nome  eius.  In  hebr^o  habeturftc.  Quia  domi.tl 
fadores  tui  diis  excrcino.eius.  vbi  manifefie  uypant  plurai 
tas  perfmarum  in  Deo,cum  dicicurinpluraU.  Dominator.ti: 
faftores  tuijeJr  vnitas  efieritif^cufubdirur.Dnscxct.nota.c 

ita  ^  noia  pturalis  numeri  contTigHtur  nomintb.numerijingulari 

8  Sicut  in  Jiic  confequenter  ponitur confirmatio  dicU,  &  hoc  i 
ramento  diuino,cum  dicitur.Sicat  in,&C.  Va£ium.n.firmumSl 
tuit  Deus cumHoe  de  diluutovltra  non  mducendo fnper terrah 
&  eodem  modo  dicitur  de  tribulatlone  vtterius  non  inducenda  j  \ 
per  ecclefiam,cum  dicitur. 

9  Sic  iuraui. Increpatio  diuina  efl  tribulatio  a  Deo  immifja.et  ' 
patct  §>  fcriptura  toquitur  hic  deftatu  ecctcfif  triumphantis,vbi  j 
fufto  &  tribtdatio  nultum  tocum  liabent,vnde  &  hec  fubditwr.  i 

10  M.ontcSCtUtn.anteaduentumCl}rifliadiudicium.  i 

1 1  Fgdus  pacis,&C.3>//  inteliigatur  def^deregrati$  non  moi  j' 


4^3 


Ifaiac  Cap.LlIIL 


4H 


i^rus  animanim  qua:  feruatx  funt  in  arca  Noe  ,  ofta- 
A  ui  diei,qi!0  ChriUus  a  mortuis  relurrexit.figiira  eft.  Noe 
pj-jpcipiuui  indaurationisgencris  humani:  Chriftusal- 
tcrius"enerisfuitprincipium,corumqui  rcgcnerantur 
in  filio"  Dci .  Er  quoraodo  Noc  cum  luis  ligno  quodin 
aqiiisfliiftuabatJer 


uatuseftjiicecclc- 

fia  pcr  aquam  ba- 

ptilmi&crucis  li- 

gnumcredesChri- 

ilolcruatur. 

■  .      a     FuTidabo  te  in  fa- 

X  ;o  phyris.Hiaon.Lxx. 

meiia  Praebcbo  vcl  praspa 

l*P"  rabotibi  carbuncu 

ium,&c.Carbuncu 

lus  fermo  ignitus. 

qui  fugatis  tenebris 

crrorumilluminat 


rutilans.  Hxc  diximus.vt  omnes  fpirituales  gratias  in  ec 
clefia:  propugnaculiscognofcamus,quib.  vanitimores 
fugantur,quas  qui  habet  dicit:  FrairueUsrMHs  dittclus,  can- 
didus^&  rubicundus, 

b    yniuerfos  fil.tuos  doSios.  *  Auguft.IUudeftcertiffimum 

iudicium,quod  a 


unur 

di. 


a  •'QupJ  non  memo  tuo,  fed  me»  clememia.  b  ^'Oecclefia.        fPrius.      fSinediuitij^ 

legis  Scdoftrina.     e  *^D2moniim,variorum  eirorutn 

mirerltor  tuus  dominus.  Paupercula  tempeftare  conuulfa  ^ 

a  ^Sine  latriarchisiioplieis,  apuftolis.  «it^^fubftantiam  in  meJicispetdiderat. 

b  fSpiiituUaiiAi.    c   f  in  teiiitcaelellem  l^uCalemaEdiScans  ,  qux  Ipunfa  8c  vxor  agni. 

d  TPiadicarorum.tontinentium,  coniui?.Ttoiuin. 

abfqiuIJacojifblationc.t  Ecceego  fternamperordinem  j 

a  «Itiidicaioics.  b  ^Sjfhyrus  aereicoloiis  i'giihcat  illos  qui  cceldtcm  vitam  ducunt 

i:i  terris    c  flilpis  colure  viridis  prifcit  nitoicm  hMei. 

lapides  tuos,  &  fundabo  te  in  fapMyns ;  &  ponam  f  iafpi- 

a  ^  Dcfenlioncm.     b  f  rizdicatotcs  quialios  intioducunt.     c  f  Vita&dodlrina 

pitrum. 

dem  propugnacula  tua,8cporras  tuas  in  lapides  f  fciilptos, 

a  f  in  oiDnemterram  exiuit  lonuseorum.     b  ^  Prsdicatorescjui  vitaSc  .lodiina 
fubieAis,  &  teiminam  &  modum  viuRndipia-fciibunt.    c  <[Konis. 

d  iRrliriros. 


Deo  didiccritis  fi 
id  quod  diceritis 
fecerins.Ifto  modo 
funt  omnes  fecun- 
dum  propofitu  vo- 
cati,  fiau  fcriptum 
eft  in  prophetis,  do 
cibiles  Dei.Qui  au- 
tem  nouitquidem 
quidfieri  debeat& 
nonfacit,nondum 
ajDeodidicitfecun 
dum  gratiam  fcdfc 


Can  y.c. 


Lib.  r.Jde  gra 
tia  C.J  j. 


t  cx  chriftal- 

lo     feneftias 

tuas. 

t  catbunculi. 


u"^V^t^1^X  b  ScpmncsicrmindstuosinlVdes  dcTiderabiles.  Vniue^r-  ^   ^"nd'umlegem,n6 
HiceUquo  llaixla  o  '■'^  r-        ,      w  ^J-        ^t  a    u,   ,.  •      ^,,  ,  lecudum  fpintum 


'^ 


ICCi 


bia  purgantur,  & 
iuxta  Gcne.in  tcrra 
Euilathnalcitur.Sa 
phyrus  cceli  habet 
finiilitudine,  Ggnifi 
cansquicumSocra 
B  te  dicut,  Scando  ac- 
rem  folemqjdefpi 


b  ^taciam.  TEiunt  omn^sdocibiles  Dci.     c  fD»ljo. 
d  f  R.econciliaiido  Deo&an^elif^  Vhomin,hus. 


a  fDiUipulos.     f  Spiiituales, 

fos  filids  tuos  d6>ftos  a  domino,  ct  multitudine  pacis  filijs 

f  Omni  vittute.  »  ^Nec^lumnieris. 

tuis,&in  iuftitiafundabcris.  t  Rccedeproculacalumnia, 


a  f  :i  hocfeceris.  b  TDabolum  membtaeius,fedDeum. 
hl 


c  •  P-iuor. 


quia  non  timebis,  6^a  pauore,  quianon  appropinquabit 

a  f  U  piimitiua  ccdefia.  D  fGentilisanteleiuiensidoIis.         c  f  Adme. 

d  trtofelytus    f(^uiaalienusfidetua. 


cio,&  cum Paulo:  d  tibi.  tEcce  accola  veniet,  qui  no  erat  mccii:  aduena  quon 


^'  T^ojtra  conuerfatio  in 
cdiscli.  lafpisaute 
munitpropugnacu 
la,quipofluntom- 
ne  altitudinemele- 
nantem  fe  contra 

_^  Icientiam  Dci  de- 

f 

I 

i 

I 

k 


a  «Vnitate  fidei. 


b  >i  Qaia.     c  fSecundumfubftantiam. 
*  iniouitatis,  &  omnium  m»lotum 
b      _  c     ;  r  I    „  H 


d  Diabolum. 

e   fSllggpftinne. 

dam  tui#adiungetur  tibi.Ecce  ego  crcaui  fabrum  fufflan 

a  f  IgD,..sfiunas,  idell  inccntiuaviiioium.    b  f Inde.    c  IQuodlibet  malum. 

d  f  Vt  ficiat  voUmtatem  luam. 

h^  r    « _  •      d 


fcd  fecundumlitc- 
ram. 

C  l\ecede  procul.Co 
5  folatus  eft  ecclefia 
<J  de  Gentibus,  pro- 
mittenseifpiritua- 
lesgratiasrnuncdo 
cctquidagat,neacl 

7  uerfarios  timeat. 

8  d     Ecce  accola.  HoC 

9  adfe  inuertuntlu- 

10  dxi,  tanquam  fint 

11  futuri  profelyti  ex 
Gentibus  tcmporc 


tLoge  eri». 
E 


teminigncprunas,et  profercntemvasinopusfuum,&  I?  rh"^ftT  "^ 

a  f  Bonum,in  fe  malum,     o  ^Eoium  qui  incieduli  funtfuturi.         c  fMalos.  '     V«.U111U1  _ 

d  fDiabolusvel  hatreticipeifecutoresomnes  ms't.  C       £CCe CSJO,  Non  Cp 

ftruere ,  &  menda-  *''        ""  ...-..-         ^ 


3  cr)iaboIo. 


b.fPracualebit. 


quod  fidlilm  eft  contra  te  non  t  dirigetut ;  &  omncm  lin-  i 

4  5^Hzieiicoium.    ^rhiloropho;um.        b  f  Nunc  velin  tututo.        c  ^Damnabis  vclfeparabis    I 


17 

iS 


cgocrcauiinterfcdorcm  ad  dilperdendum.  Omne  uas  14  fimcaufa  perditio 
-  .  —     ...  nis  eorum ,  fed  ad- 

uerfarius  pugnans, 
vi&is  perditionis 
vidoribuscaufaeft 
prxmi). 

ii  ChryfSiinhoc 

Deus  nos  creaftet 

vt  pcrderctjiure  du 

bitafles  de  propria 

falute.  Caitcrum  quia  non  ob  aliudquam  propter  boni- 

tatem  fuam  quo  bonis  fruamur  fempiternis,  atq;  in  hoc 

ola  facu  vt  faiui  fimus,quis  dubitationi  relinquit  locus? 

f    H.tc  eft  hxreditas .  Nc  iuftus  tribulatus  deficiat ,  addit 

prxmia. 

#  Cap. 


ciuraveritatifubij- 
ccre.Iarpidummul 
tagcnerafuntralius 
cftSmaragdofimi- 
lis,  qui  reperitur  in 
fontibus  Termo- 
doontis,&  vocatur 
grammatias  ,  qua 
omnia  phantafma- 

ta  fugari  putant.Alius  viridior  mari,&  tin£tus  quafi  flo- 
ribus  quiin  Phrygia  repcritur in  Idainprofundifl!imis 
fpccubus.AIius  iuxta  Hybcros  Hircanofque  &  mare  Ca 
fpium,&pr2cipuclacum  Ncufim.  Aliusniui&Ipu- 
ms  fimilis  eft  marina.  clemcnter  mixto  colorc  fub- 
'  rutilans. 


difputatione  conuinftos 

guam  refirtentem  tibi,  in  iudicio  t  iudicabis .  Ha:c  cft  ha^- 

a  fVita  Jttcrnj.     b  «T^nAoium.     c  i^vt  pro  labore  arieinaliier  quielcant. 

reditas  feruorum  ddmini ,  5i  iuttitia  corura  apud  me ,  di- 
cit  dominus. 


tprofpcrabi- 

tiir. 

I  condcnabia 

Apiftola  ad 
Thcodocuox 
lapfum. 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 

blturab  ecclefia  mdiiantegeii€raliter,fcedus  autemgloria  eil  om- 
^  nimoio  immutabile, 

1  Viupercnlz.  Hicconjequenterponiturhonorisaffecutioyvbi 
frimbrtcolitur pracedens  tribulatio,  cum  dicitur :  Paupcrcula 
tcmpeftate./^firiwo  fuit,&c. 

2  ConuulIa,&c<jMW  ecclefia,vt  plurimum  fuit  &  eflaffli^aj 
&  ent  in prafenti  vitaloqutndo  de  ipfa  quantum  ad  illos  qui  nume 
ro  &  mertto  junt  in  ecctefia :  &  hoc  prxmittitur  hic  ,  yt  oppofita 
confulaiiofiue  honoratio  clarius  etuccfcat,cumfnbditur, 

3  Eccec^o  Rcmim,Scc.Q,uodvno modo pdt  intetligi de eccle 

/ia  milttante:($  fic  laptdes  iliifunt  vi/i  fan£ii  in  diucrftsgradib.& 

offiiifs  ecctefia  lonflituti.ex  quihus  fdificatur  ealcfia  .  .Atio  modo 

de  eciltfia  triimpbante:&  ftc  Upid'S  ifiifmt  beati  in  diuerfts  mi 

ftohibus  &  gradibus  glorix  coltocaci:De  quo  adificto  habetur  ,Ap9 

ca\.z\.vndc  ibi  fonc/«(fir«r:Etciuitas  non  cgct  fole  ncquelu 

na,vt  luccant  in  ea.nam claritas  Dci  illuminabit  illam. 

4    Vniuerfos  filios,&C.i>«ia  in  beatitudtne  ccelefit  oes  vidmt 

in  diuin2  ejjentia  iltud  quod  pertinet  ad  eorum  beatttudinem:& fic 

Junt  edoiSi  a  domino  immediatk  &  hoc  efl  quod  dicitur  lerem.  3  i./I 

ttnondocebit  vltravirproximum  fuum>&  virfratrem 

Iuum,dicens  cognofcc  dominum.  Omncs.n.cognofcet 

mea  minimo  eorum  vfquc  ad  maximum ait  dominus. 

5     Rcccdc.  idifl  recedes. 

^     1  rocul  a  calumnia.  guia  non  habcbit  locum  in  patria. 

Jt  cap.<^^.  -eii  dicitur  in  poflil.  Qiiia  dominabitur  tui  qui 
iccit  te  dominusexercituum  nomcn  cius. 
ybi  transtaiio  noflra  Ijaba.Qna  diiabitur  tui  qul  fecit  tc. 

Itt 


7  Ecce  accola  vcnict.  idefi  Gentilis. 

8  Qui  non  crat  mecum.  ante  conucrftonem  ad  fidcm. 

9  Aduena  quondam  tuus.i.qui  nonfuit  natione  ludteuy. 

I  o  Adiungetur  tibi.  idtil  ad^quabitur  tibi  in  donisgrati^  & 
glori<e,vt  Jupra  diHum  efl. 

I I  Ecce  ego.  Htc  confequenter  defcribitur  hoflium  deieBio.f.d^e" 
monis  &  .Antichrifii ,  qui  erit  infirumcitum  diaboli  adperfequen- 
dum  tcctefiam:  &  hocefi  quod  dicitur :  Eccc  egO  crcaui  fabru. 
idefi  diabolum,  qui  quantum  ad  naturam  qu^  bona  cfl,a  Deo  crea- 
tus  e(l,fed  perfuam  malitiam  deprauatus :  dequo  dicitur  lob.  4  r, 
Halitus  cius  prunas  ardere  {icit,i.tentationes  in  cordib.  pec' 
catorum  & pnfecutiones  contra  eccleftam  fidetium. 

1 1    Etprofercntcm  vas  in  opus  [num.i.^utichriaii  quetn 

fojJid(bit,&  ad  ptrfecutionem  fidelium  applicabit. 

X I    Et  eg  o  crcaui  inrerfedorem  ad  difperdendum.  idefl 

Michadem  ^rchangetum  cuius  miniflerio  depr^ceptodomini^n 

tichriflus &  magua pars adhpentium fibi  interficientur,vt  dicunt 

dodQresfan{li:ideofubditur. 

14    Omnc  vas  quod  fadiu  efl:  c5tra  tc,diaboli  infligatiom, 

l  J      Non  iMti^ctm.i.inttntiofruslrabitur. 

16  Et  omnem  Vmguzm.i.aduerfantem  catholic<efidei. 

17  In  iudicio  iudicabis.  quia  fanHi  in  extremo  iudtcio  ctm 
domino  impios  iiidicabunt. 

tS     Hxc  cft  hxicditas.Quia  peraBo  iudicio  cceleflem  hprcdita 
tem  in  corpore  &  animapoljidebunt.  ^  Cap. 


In  Heb.habctur:Qiiia.  dominator  tui,  Scc.&ftc  in  hoc  loco  ap 
paret  pluraiitas  perfonarum  in  Deo.T^ic  inde  debetfumi  argumen- 
tum  contra  Hebr^os,  quiaforte  cederet  eis  in  derifum:  funt  tamen 
tnulta  alia  loca  m  quibus  boc  myflcrium  clarius  comprobatur. 


Gloford.&NicoIaideLyra         4^6 


LV. 


loa.  7.f. 


a  fTJiri  luJii  ijuam  Gentile».     b  tPo- 
tum  doarin*  ^  vcte.8c  noui  IfRis 


C  A  P. 

Mnes  fitientesvenitcacl 

IVmas. 

aquas :  6<^qui  non  ha- 

a  f  Diuiniclo.5uij.  b  «Fidc 

betis  argentum ,  propc- 

8  Noliletimctepaupcitatcm  diuimelo- 

lij.  f  ficncviuendo,  cicdcn- 

b  TMcnte. 

n 


r 


ratc,  cmitc  S^comcdi- 


/ 


in  Cinftuin 
biucrum. 

f 

B 

t  ideft  pro  rc 
quz  non  eSk 
fia  s ,  &  ta- 
Ricn  pinciii 
cSo  paucu. 


Match.  lo-  a- 


CAP.  LV. 

QniavasficJiim 

cotia  ccclcfiam 

dixcratcontcrcn 
dum  ,&  omncm  linguam 
armaramcontra  lcicntiam 
Dci  riipcrandam.prouocat 
crcdcnrcs  ad  fluiiium  Dci 
quircplctuscftaquis. 
b  ./<«/tf</»<tfJ.Spiriruflanf^i  d 
baptifmatis .  vndc :  ^pud  te 
efljons  -piu.  &  in  lu.tHO  vidtbi 
muslii.Et  alibi:  Si^ulsfttH  ve. 
edtne,&  b;.  Hasaquasfpar- 
guntnubcs,  adquas  venit 
vcritasDci.  c 

•J<  Grcnorius  Naz.  Si  fine  f 
laborcfine  vlloncgotio  ta- 
to  bono  tibi  licet  potiri,  cu- 
ius  dcmentifcft.tantum  bo 
num  diftcrre?  Qui  fititis  vc- 
iiite.obcnignitatcm  &  libe 
ralitatcm  mirabilc  ?  6  com- 
mertij  fingularcm  facilita- 
tem?Ipfa  voluntasaccipien 
da  <d\  tibi  pro  magno  pre- 
tio.Sitit  dns  fitiri,potu  coelc 
ftcm  propinat  hisqui  tantii 
voluntbibcrcbcneficium 
accepit,  qui  tantum  pctit. 

Gratiafaluifaaitihs.Etzlibb  g  veltra,  &;,feriam  vobilcum  paaum  Icmpi*:  9 

Gratis  aCC€l?!^is     vrafS  daf.  a  TNon  bieuelicuipopulujludxoiuni.  b  confi-mando.   f  PiomilTioncs 

.  r'       •  '*j.        j      1'  folamilciicoidialactas.    T  Wilciicoidias  Uominiin  iternum  cantabo. 

d      Comedite.  AudlCndO.lO-  c  ChrilH    d  TVetacis. 

qucndo,lcgendo,  mcditan    h  num,  mifericordias  Dauid  fidelis.  EccctC-  ^°  difponam  vobis  tcftamea 

a  Ttgoin  hocnatiislum,  vt  teftimoniumpethibeam  reiitati.  fOmnium  tum  aJternUm,aul|CienS,oa 

quxpiomifi.      b  i^Fideliura.      ctEgopater.     d  fNemo  uenit  ad  £la  &  fidclia  Dauid,Vt  id  tC 

n^  h-     ,c,.         P»VT"/'P"'"""^'''«'"r°""'-        ftamcnturainChriftode- 

ftempopulisdedicum,duceacpr?ceptorem  x,  curfuru  fignificarctur,  qui 

a  5Non  foliim  ludacis.     b  TPatet  adfilium.        1  O  fili.      c  TPio-    t ->    «    ^„.^a..^r\^..;A  r,.^r,A,t.^ 
ptei  idololattijm.  d  TAdFidemper  Apoftoloiumpndicationem.    ^    exgcncrc  UaUIQ  ItCUClUm 

Gent^bus.  Ecce  t  Gente,qua nefcfebas,  vdca-  ^*  Mariam  in  virga deradicc 
1  •     o  ^  ■*  1       '5  lelieproceirurus,  nguratc 

bis:K(jcntesqua:tenoncognoueiunt»adte  i6  prxdicebatur. 

h     Eccetefltm.  ProuOCauit 


T  Fidf^    a  Humana  fipientiaemituiauio  Scaigcnto.     b  TAieentum 

veftruni  leprobuir-eft. 

tc.  Vcnitc  cmite  4)^4»  argcnto  &  abfquc  ulla 

a  i  Terrcna.    b  ^  in  principioe.atveibum,  &i.  huiufmodi. 

c  fSimpIicium  doArinam.vndetVerbuin  caiofaclumcft. 

d  O  Sciibse&  Pharifii,  h:ri'tici  8c  philofophi. 

commutatidnevinum6cIac.  Quareappcn-  ^ 

t  INiteiemcloquentix.     b  f  Spiiiiuajibus  qui  lcijuimini     *" 
liietam  qu«  occidit,  non  (pititualem  intellcftum  qui  leti- 
ci»t  Hic  eft  Chiiftui  qui  dicit.Ego  fura  panis  viuus. 
c  f  Studium  fcilicet  in  foliis  veiborum ,  quzauiem  pic- 
tetuol>nt,non  animam  fatianv 

ditis  argcntum  f  non  in  panibus,  8<f  laborem 

a  lAuribuscoidis.    b  fAi^u. 

vcflrum  nonin  faturitate?  Auditc  audicntts 

a  TConfuctMdine.  b  |Chrilium  vel  Euaneelij  verbum. 

me,  &comcditcbonum,  &  dcledlabitur  in  5 

a  f  Chaiitatis  ic  aliaium  viitutuin.  fEt  fi  corpus  maceietui. 

b  TQuafi  humiles      c  f  Audiendi: 

craflitudine  anima  vcftra .   Inclinatc  aiuem  6 

a  IFidc  '•c  opete.  b  I^Oberiite.     c  5^InDeoquieft  vita  animae.    y 

veftraj  8<fvcnite ad  me : audite  8cviiiet  anima  s 

~a  ^Sanjiii^tie  tili)  confiimand"  Euangeliumcuinonfuccedtialia  lcx. 


ctiam  cum  corpore  &  fan-  D 
guinc  tnbucbatur,  qiiod 
do  morc  in  quibiifdani  cc- 
clefijs  adhuc  fcniatu  r. 
f     i^areappcdttis  ar-^aivm.  ^»' 
Pcnfatisfacracloquia,  fcd 
non  rcfcdioncm.  Qiii  foKi 
fpccicm  litcriE  cuftoditis,    , 
dc  fpirituali  intelligcntia^  I 
pinguedincm  inKrn^-  refc- 
dionisamittitis. 
•J<     Procopius.Fide.n.noQ    j 
argcnto  cmitur.  Quamob-    i 
rcm>ait)non  in ea  Ilndia  i? 
pus  impcndiiis ,  quibus  c 
nutricndi  facultas,  fcd  in 
cxtcriiis  difciplinisfruftra 
laborantcs,  ea  vobis  argciv 
to  emitis,  qux  fub  ipfadi-   ' 
dionis  vcnuflatCjnihilqJ 
verum  fit  &  mcntemnu- 
triat,complcduntur? 
g     Etfeiiam  vohifcum.VeTui 
paftum  dicitur,eo  quod  in  r 
pado  confirmando  hoftis 
fcriatur. 

4«  Tertullianus.Vetus  t 
namcntum  tcmporale  li- 
gnificatur,  dum  mutabilc 
oflcnditur,8c  dua:ternita« 
tem  dc  fccundo  pollicetur. 
Nam  qui  dixerat  per  Hicrc 
miam.Terficiam  domui  lacob 
ttitamentum  nouum,per  Ifaiara 


dixit,  Audite  me&  viuetis,  •< 


do.opcrando,  cordc  rctine- 
do .  Diuina  iiquidcm  fcri- 
ptura,5c  potuscft,aperta:& 
cibus,occu!ta.Ipfactiam  & 
aqua  cfl  &  panis  qui  de  coe 
lodcfccndit. 
t<S6ie»  quif  c  Finuin  &  lac.  *  Proco- 
pius.  Significatur  aqua  no- 
inine  Euangclijpromulga- 

tio:  vt  uini  &Iaais  myflicaregeneratio.  Qui.n.aqua 
&:Spiritufandlo  icgencratur,verb;  rattonali  ladletan- 
quam  recentcr  nati  infantcs,  nutriuntur,  vinumqucbi- 
C  bunt.de  quo dicitur.H/c  tfi  lartgws mtus qm pro  vnhiscljundi- 
utr.  Etvcroquibusolimdabatur  baptifmus.ijfdem  lac 

etiam 


ludxos  ad  credcndum  ,  fed  quia  fciebat  illis  non  crcdeiv 
tibus  GentilescflTccredituros^dicit  fe  filium  mififlTe  qui ; 
prsccpta  ipfius  populisnunciaret. 
i    .Ad te current.-li  Theod.Ad  quem  hxc poffunt referrc 
Iuda;i  ?  quem  inuocauerc  gentes  &  nationes  ?  ad  quem 

^  accurrerc 


I 


NICOLAVS  DE  LY  R  A. 
C  A  P.    LV. 

OMiicsfitientesvenite.  HJcwcjp/rca/j./nHe^frfo  in  <{uo 
ponitur  remedium  oppofttum  tfriio  impcdimento  fnpra  po 
fito  5  2  ,c.ex  contemptu  Chrifli  proccdente,  &  (deo  bit  ponititr  eius 
emmentia .  Et  diuidilur  in  tres partes  ,quia  primo  dffcrihitur  eius  _ 
piagnifica  libeialitasjccundo  ipftusfumma dignitas,ibi  :  Eccc  tc- 
Diuifio,  ftem.rmio  excttatur  mUrafeduUtas.ibi-.QiixTite dominum. 
Circaprimmn  dicitur:  Omncs  fiticntcs.y.  graiixtnpr£fe>iti,& 
glorin  in  ciuitate  calefii ,  per  ipfum  Chrijium  donanias  ,  fecundum 
quod  ipfe  loa.^.b,  Oui  autcm  bibcritcx  aqua  quam  cgo  da 
bo  ci.fict  in  eo  fons  aqua:  falictitis  in  vitam  aetcrnam. 
z  Etquinon  ha.hctis.(},d.iHa  non  cadnntfub precio  tempora 
lijed  dai.tur  c.\  mcra  liberalitate  diuina. 

3  Vinum  &  lacuper  ifla  q^i^  in  nutribitib.funt pr£cipua,'ntel 
li^uturbonagrutie  etgloriefpHalia  anime  nutritiua:qtiia propnti 
eji  hominihus  ad  co^nitioncm  fpiritualium  perfcnfihilia  deuenive. 

4  Quarc  appcnditis ,  &c./,  ponitis  fiudium  &  laborem  ve- 
flrum  lirca  bona  tcmporalia  tranfitoria  &  deceptoria  qu^  non  refi- 
ciwit ,  fedmagis  famen  &fitim  faciunt  quia  cupiditatcm  augent. 

luuaulis.  ynde  dicit poeta .  Crefcit  amor  numi, quantum  ipfa pccu- 
nia  crcfcit.£f  idem  dicit  .Amb.fuper  Lucam  de  hydropico :  Et  ide 
eil  deambitione  honorum,&  huitifmodi. 

5  Et  dclcftabitur,&c/«/e/Z^r4ti<«  pinguedine. 

6  •  An  im  a  vcftra.  non  corpus  quod  nonfentit  talia. 

7  Inclinatc  aurcra^&carf  euangelicam  veritatem. 

8  Et  viuctj&CC.vtta: grati^  &  poficaglorix,  &  vndeifiaprO' 
$teniant  fubditur. 

9  Et  fcriam  vobifcum././fjj?  euangelica  cui  alia  nofuccedct. 

10  MifcricordiasDauid,&c.5"/fey2i«/icftr<«ocJ'"//^mcor- 
reSiiSfi.mifcricordias  Cbn/iiftdclitcradimplendaf.QHodper  Dauii 

inuUigai 


intelligatur  Cbrilius,patet 0/c.t\?.6.Rcuertentur  filij  Ifrael & p/' 
quxrcnt  dominum  Dcum  fuum,&  Dauid  regem  fuun 
vbi  translatio Chaldaica  habei.  Et  obcdict  Mefli^nlio  Daiiu 
regi  Ci\o,&iere.:(o.b.  SeruietdrioDeofuo,&  Dauidrc.^ 
fuoquemfufcitaboeis.G/o.Hc/)ra/t<j.o/)e(//e«/ MeJfixjUio  u. 
tdd.Cenum  eji  tau:en,(p  Dauid  diu  ante  erat  dcfun^us,^  ilHprophi 
ta  effcnt,  &  ideo  nonintelligitur  hor  deipfofedde  Chrilio  ab  eodi 
fcen(uiO,fc^m  quod dicitur  [{n. i.a.  Qiii  fadluscftci  ex  femin 
Dauid  f  m  carnem:  &  eodem  mouo.  uic  per  oauid  imcUigii 
Chri(ius.Hoc  etpaiet  per  Vauliim  .Apofiolum,qui.AB.\-i.c.iHeg 
hinc  flriptura  de  Chrifio  diB.im,ii.  Dabovobis  fanftaDauii 
fideIia,vZ'/.*j.f}'(j«j/af/onf)^*rt/;<iZ»tti!?/c.MifcricordiasDaui' 
fidele$.rr;i«r/af /o.  Ixx.quarn  allegat  Vauius  habei:Sart3a  Duh. 
ftdtlia.  vt  dicitur glofja.  .Ad.ii.c.  Exquo  etiam  vlterius pc.tet, 
fntentia  totius  c-tpituliad  litciam  rediicendacfl  ad  tempus  Cb 
fii-.hcc  etianfentit  B^Sai.  vtpatetex  fupra  di^is. 

1 1  Ecce  teftera.fi/c  confequenterdejcnhitur  ipjius  ChrifHfub 
mitasi&primoiii  do8nna,(itm  dicitui:Eccc  teftcm,&C././»  t  DH 
rititis diuinc  tiftiwonium  propter  quod dixit  loa.i S.g.Ego  in  hc 
natus  furn,  &  ad  boc  veni  in  n/undum,  vt teftimonium  pcrhibeai 
yeritati.Secundo  inpntcftatis  cminentiaicumjitbditui: 

1 2  Duccm  ac pra;ceptorcm./cc«nt/« qt4od  dicitur  Mar.vlt.< 
Datacft  mihi  omnispoteftasincoclo  &in  terra. 

1 3  Ecce  Gentcm.Hjc  mutatur  modus  loquendi  de  tertia  per 
tia  adftcundam,quod  frequenter  fitin  prophetis:&  dirigitjermo. 
ad  Clnijtum:duens:  Ecce  Gcntem./.poptt/«w  Centilem. 

14  Qu  a  nefciebas.  pcr  approbatiom  m  pp  eius  idolotatriam,  i 
modo  loqucdiquo  diciturfatuismrginibus.j^cfcio  vos.Mat.i$ 

1 5  EtGentesquae  te  non  cognoucrunt.per^t/cw. 

1 6  Ad  te  current.^tr  ceierm  i,onucrftoncm  adpr^dicatiom 
vipoftolorm, 

*  Proptcr 


457 


Ifai 


aiae 


Cao.  L  V. 


a  Tnomj^efefugmm  faftusesnobit. 


ip. 


b  T  SecmiJum  humanititemj 


aCCUrrerepOpuli?!!  ,-  ^"""'.^'^•"ut^miniaciusesnoDit.    Tnae.  1  i-atrrm.  b  ^  SecmiJum  humanititem; 

liquidcmnon  pof  a  current f  propter  dominum  Dcum  tuum  &c  fandlumlP 

lluithlCOlknderC.  aTlnmTie     f  Hiccllfiliusmcnsdile.     Uln  refutrea.one&afccnlione.     fGtoria 

Nos  vidcmus  eltc 
completum.&iiiu 


4y8 


quenariones  ado- 
raLMUt,  toio  orbc 
adoratum. 
a  Domirmm  Denm 
tuuni ,  Quando  pa- 
ter  diciiur,  parr-r 
Chriftifecunau  Qi- 
uinitatem  dicitur 
patcr  gloria&fccun 
du  humanitatcra, 
patcr  doraini  no- 
lirileiuChriili. 
b  Quarite  donilnti. 
H?c  pertincnt  ad 
Iuda:os  vel  ad  Gen 
tcs  fpcdalitcr,&  ad 
vnumqucmq;  ge- 
neralitcr.Prophcta 
ad  ludsos.  Quirite 
dominMti.c^A.  Getes 
fufcipiutinifcricor 
diasDauid,  &  vos 
dcdignamini,  fcd 
agitepcnitentiam, 
&conucrtiminidri 
tcmpushabctis.Vn 
de:  Ecce  mnc  ttmpus 
■acceptabile ,  ecce  nunc 
diesfaltttis. 

•Ji  Cyrillus-  Nun- 
quainfordido  va 
fculoimmittuntur 
pretiofavnguenta, 
idcirco  Ifaias  mua- 
dari  primo  iubei 
jcos,quiChriftoper 
'fidemvoluntadhe 
rerc. 
C  Dumprope.^i^SVC 


quam  hibesantequammundus  (ierct.Vidiraus  gloiiaraeius ,  gloriaraquafi  viiigeniti 
'JV^       '■  ■  ■      '5'™"'!''«'  humanitatera.  c  f  Fide,  operdimulicitate. 

d  1Du.ni  viuitis.     «iDumpocnitcntizlocuseft-     TModo  potca  inucniii  meato  fi- 
dcnn  tuturo  vidcbiiut,  non  mucnietur. 

•   -       ■-•  b^e-1  .      ^     ,  .  j 


coclo,inquam,vos  D 
cnim  odiftis  me,fic 
cgo  amo  uos .-  vos 
fugitis,  egovoco: 
vos  bellatis  aduer- 


rael,  quia  gldrificauit rc.  Qusrite dominu dum t  inueniri  ^    fum  me,  ego  nihi]  r.,ue„ai,v 

a  llnycritate.     b  ffDura  tcmpus  habetis.    c  TN..n  cft  faiis  Quire.edominum.    ^       aliud 


nifi  defdinquatiuipiusviam  fia  n. 


,  ,  a     " f'"^  ""j"**^ 'j*'"  'i«  u.  T    Declina  a  malo.  *      d  CGcntilis 

P  potcU:jnuocateeu,dumpropeelt.  t  Derelinquatimpius 

>-  a  ffrauam.        b  f 'udius.  c  rAntiquas  pellimas.dequibus:  Vtquid  cog..  mah  in  cmdibus    6 

"■'"*  ■  d  l-Facbonum. 


quam  bcnefi  t  Inuenicur 
cijsvosprofcquor. 'X«- 
d     Et  ^fUomodo.Alia.  ^  ^^.P«-dift. 


'Qji  non  vultinortem  pecoamris.fcd  vi  magis  conuertatur  \-  viuu. 

ad  cidminum ,  &  mifercbitur  cius ,  Scjicl Deum  noftrum 

a  TAlultum  mifeiicots.     b  TClementirtimuspitcr.  T  Confiliumciomln!  mjnn 
in  «ternum.cogitarioneseiusin  gene.  &gcne.  c  TQMafi:£i  mifcieri  volo.Jc 
,  ^  =•!  n        j  polum:  nonenimco^me.  d  «fluimutabiles. 

^  quoniam  mulrus  elt  acl  ignofcendum.  Non  enim  cogi ta- 

4DominusrcptobatCvjgitation«populoruin.     a  «iSicut.  b  «;Vani.  c  Rcfta:.         d   ISicut. 

•    a  h  j    '  1^'^"*- 

tiones  mcx  cogitationcs  vcftris ,  neq;  uix mcx  uia;  veftr^ 

,  "  irAngcloruTi.  b  iHominura. 

dicit dominus.Quia ficut f  exaltatur c^li a  terra,(ict  exal- 

a  fB.cc1<.  5  Tlram  ibilcs&inuefttgabilcs    ^^Prauis- 

_  j_  'Infcrutabilia  eius  iudicia. 

tatx lunt  uix mex a  vijs  vcftris ,  &  cogitationcs  mca: a  co- 

a  f  Qupniam  vans  funt.  TCogitaacrum  tonfilia  qux  «oii  po.fta. 

,  b  fD- nubibus   c  TEumi^e  indofttina'; 

gitationibusvcftris.  Etquomododcrcenditimbcr  &nix 

fAportolis  a  THumorr,  b  «Tertcnorrmcorda. 

dc  caeIo,8cjlluc  vltra  non  rcuertitur:  ied  inebriat  tenam  & 

a  Taquaviua.  b   fiic.  c  TFiuausiuftitii.    d  f^iai  fenj.nat  in   lachr);.  in  cxul.  &c. 
,      /.  1  a  Vi  e  f  Filios  fplritualej. 

tintunditeam,etgcrminare  cam  facit,6^datremenre- 

a  tPrxdicinti.    1b  Ve.bi.    fOoftrini.        c  fExercenti.       d  tPromiffio  defaluteludxotum 
s        .  t,  c  «  .1  &Gentium. 

c  rentij&pancmcomedenti:  ficeritverbummcumquod  17 

I     HFilius.lnprinupioeratvrrbum.    a  fPtophetarum.ApoftoIorum.humana  fimilitudine.  .o 


ii.a. 


f  Ucclina  a  malo.  ~      d  rGentilis         J 

vilm fuam, &  vir inicjutSs ccSgitationcs fuasiSTrcucrtaru^r  l  ti\Z}Z^anf^ e. i 

1  ■^iQu  nonvultmortcin  pecoainris.fcdvimaffis  conuertitnr^- li.ijr  ^  ll^  Ulll.      CCCIC 

9  e     Ta^wrfi  crmedai. 

10  Vndc  Salomo  Mit- 

11  te  panem  tunm  fuper 
aqwzs^qtiia  in  multitu-. 

iz   dine  dieruni  inuenies 

15  eww,  hoceftp.incm 
doiSlrinastua&f^ra 
tiamfpiritualecun 
ftis  infundc,  quia 

14.  in  noiiiffimo  prje-  ^^'"^'■«sSt. 
mia  recipics, 
f     T^on  reuntetirr ,  E 
Sedpoflquameam 
impleucrit  volun- 

15  tatcm  in  terris,redi 
bit&  fcdebitadcx 

1 5  tris  mcis  Qm.  illud:  P^^'-  ^^9-^ 
Sedea  dexirismeis,etc. 
g  Worjffj.fanima: 
l'andoru,qu!B  pro 
varictatcvirtutum 
montcs  appellatur 
&  coUcs. 

„....„-....  ,.....^.^.„ .....  ...luuui.    a  1  ri>.pne[aium,npoiioiorum,numana  iimilituuine.  .o    t.       "Prf  flliur  i  I     Qa 

egredietur  de  ore  meo :  Non  rcuertetur  ad me  vacuii ,  fcd  ip  liuncula,  acule^s  & 

a  ^  Vnde:  Onac  nlAcitaCnnteifirie..  k  rn^  r^..|..,nM.:..n»  k..m.»:  n..^»:.  ^.        .. 


a  «Vnde:  Q.iias  placitafunteificio.  b  «iDe  redemptionehumanigeneris. 

5"  Etum  fecundum  hominem  pra:dicando  ad  fidem  conutttendn. 


-        ,         ^  '  c  TEtumfecundumhominempridicandoadfidemconuettenJo.  pUnCtlOnib.  plcna. 

tacietquxcuque  volui:  S^proTperabitur  in  his  ad  que  mifi       f  ^'^^:^1^^' -P^^^^a» 

acc..-nfesab£l,.la,tia,lud.ialegisvmbta.    b^tUmlloqui    ^°   "^"""^?^^,  ''^"^'^- 
eilpaxnoftta.    ^Gratia  vobis  it  paxab  eo.&c.  Spta  PlCcfOCCUnda. 

•II,  %    o.,;    ■    ]     ■-•         'j-      •   •    o  •     s^*'»?:'"''"/"'''^'.'"^  zi  4«    Procopius.Ac 
lilud .  quia  m  Ixtitia  egrcdiemini ,  &  m  pacc  deducemi-  22  fi  forte dixifTct  pro 

a  f  An^r.i.    b  TPatnirrhz.piophetz,  apoQoli.     c  TLili  dclalute  veftra    d  fDco.  27    nialifia  iii  nifiT  rirr» 

ftris  vicijs  rccedat  g  ni.  Montc^s  &colIc^s cintabuntcoram vobis  la\idem,&  24  Sla.tempS^a^ 

qUl    apprOpinqUat  a  TVcI  fiJuamm.      fPiimitiuzecclcfiz.  idcftfidelesquierjnttanquam    2^    tiam     nrO  aUflaril 

appropinquatibus  iig.qaodpianteft.f.d.a  b  topere.  c  TspmoCs  &uicicfis.     l-  ^l'"".'^'^"  auuacia, 

fiKi*-fii;r^rJ«rls  u  .    1.  ,  u  TProvitijsvi.tutes.  26  forntudincm,pro 

til^msTcurJir       on^nia"g»iaregionistplaudentma'nu.  Ptdtfaliuncula  27  ftultitia.prudcmia. 

d    ACo»,emm.N.2putctisdiffic.iecflrcquod  fpondeo  con-  ifludinliisquifunt  cxIfraclisftirpc.Staba  eniin^^iuon- 

^^  Ijdcrate,g>intcr  mea  &  vcftraconfilia  multafitdifFcren  dam  &  conyzacum  cfTcnt  Mattlaius&  Paulus  illequi- 

-  J  J^-^2"2"""atur2  tanta  voluntatisdiucrfitas.  dcm  publicanus,  hic  autcm  pcrfccutor.Chriftum  tame 

»•5«    1  hcodoretus .  Multum  ab  muiccm  diflamus,  toto  vbiquebcncolcrecurarunt.  3"  ^rcgor      f 


t  rube 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

.  I    Propter  dominum./.ojf r?,(/tti  efl  Deus  ipftus  Chrifli  hoh. 

2  Etfanftum  Ifrael.'.  Deum  fan^ificantem  Ifrael. 

3  Quia  glorificauit  tc.quantum  adgloriam  corporis  in  refur- 
reBione,ejuam  tunc  babuit  Cbriftus,  &  non  anle :  &  quantum  ad 
feffmcm  ad  dexterarn  patris  in  humanitate,quam  habuit  in  afcen- 
ftonetC^  qnantum  ad  opcrativnem  miraculorum  per  ./tpoftolosfa- 

,  (lorum  in  nominis  Chnfti  inuocatione :  qux  videntes  populi  Centi- 
lcs  ad  Cbrilhm  connertebMtur  ,  vt  habetur  in  achbus  ^poflolo' 
rum  in  pluribus  locis. 

4  Quxritc.  Hic  (onfequenter  excitatur  humana  fedulitasad 
quicrendurn  Deum  tempore  gratix  ex  conftdcratwne fux  iiberatk- 
nis,&  malefiatis .  Etp-rimbfitpropofitiim.ftcundbdeclaraturdi- 
iium,ibi:>\lon  enim.Circa  primum  dicitur. 

5  Qu^ritc  dominum./.inr^  quam  veniatfeueritas  iudicij. 
(>    Inuocateeum.  perdeuotam  orationem. 

7  Dum  prope  cft.ati  exaudiendum paratus:  Etquiapeccato- 
risornio  ,ign  eiiexaudibilis,  ideo  fttbditur. 

8  Dcrclinquat  impius  viam  (nzm.i.opera ffamah. 

9  Et y ir  iniquus.  Ex  hoc patet  falfitas  lofephi  Uicenlis ,  qubd 
cogiutiones  mtra  manentes  non  funt  pcccaia. 

I  o    Et  reucrtatur  ad  dominum.  per  veram  pcenitcntiam. 
I '     Etmilcrebitur  cius.  dando  eigratiam. 
i  i     Quoniam  multus.».  prnni^rquam  adcondcmnandum. 
}i     ^OVi.n.zogmuoncsrWQX.Hic  confcq  trnter  dccluratdi- 
ctumJuum.Etprimo  de  dtuinapietate:dii.ens:Non.n.COQitMio 
nes  mca:.  Cogitationts  emm  bumanafant  adiniurias  vindicaih 
dum,  coxnationes  autem  dininxf*<!t  magis  ad  m'ferandum. 
i 4    Q«ia  ficut cxaltantur  ccli  a,  tcrra.  ^«/4  ccelum  furjum 


(Ji ,  &  tetra  deorfum,  ftc  cogitationes  diuitue  &  operafunt  fcrrfer 
eliuata  adfuperiora.jecundnm  quoddicitur  Prow.t^J.a.Vniucria 
proptcr  fcmctipfum  opcratus  cft  dnsCogitationesautem  hu 
manx:  &  opera  tendmt  ad  deorfum.  Gen.  g.  d.  Scnfus  &cogita- 
tio  humanicordis  prona  funt  ad  malum  ab  adolcfcentia 
iui.Secundb  quantum  ad  vei bi  fui  ftabilitatem  cum  dicitur. 
1  S      Et  quo  dcfccndit  imbcr.  ahfque  effctlu:  ideo  fequitu.r. 

1 6  Scd inebriat  terram  & infunditeam.dr' patet  vjq;  ibi. 

17  Siccntycrbum  meum.perprophitasdiBum.'-'elaliter 
Vcrbu  m  meu  rn ,  idcft  fiUus,  de  quo  diciiur,  loan.  i.a.ln  prin- 
cipiocrat  vcrbam,&c. 

18  QiLiodcgrcdictur.^«w/ewpfr»rt/a'm)-a/>flfre:  iftaenim 
vatiuitas  mcnjuratur  a.ternitate  ,  qua  comple^iiur  omne  tempus. 

1  p  Non  rcucrtctur.  Fili'4s  enm  protedcns  a  patre,&  venies 
in  mundum,  nonredtji  vacuiis  in  Cflum,  fed patres  dctcnios in  lirti 
bo  adduxit  fecum:  ideo  fubditur. 

20  Sed  facict.  idcfi  quiecunque  per  ipfum  fieri  difpofui .  Simili- 
tcr  ft  boc  refi  ratur  ad  vcrbum  domini per prophctas  diilum ,  noa 
frullratureffeHua  beo  intentc, 

21  Quiainlffititiaegrcdicmini.  vos patrcs  in  limbo  detenti  . 
2 1    Et  in  pacc  dcduccmini.  ad gloriam  cxU. 

2  ?  MontcS,&  collcs.  ideft  .Angdifuperiores, (^  inferiores  eo 
modo  hqu-indi  quo  diatur ,  Tfal.t  24.tf.iMontes  in  circumitu 
C\\.\S-ideli  ^ngeli,vt  didt  glcffa  .Awguflini. 

24  Cantabunt coram  vobis  laiidcm. Qftia  chriHo  afccnde 
te  cum  cleiiis,fuitgaudium,&Utitia^ngclis  fan^is . 

EtomniiViQnn. ide[i  omnis crcatura  ctiam  infenfbilis. 

Plaudent  manu.  congaudcntcs  fuo  creatori. 

Pro  laliuncula  afccdct  abics  3»  c.xponit  Ra.  sal.ftc  ideft, 

^Poteftas 


2J 

26 
-7 


45? 


G\o[.  ord.  &NicoIai  de  Lyra        ^6q 


0    Grcgorius.Pr6  fal  iancu 
A  la  arccndit  abies.dfi  in  fan- 
Lib.tAnior.  Qorucordc  pro  abicdlio- 
*•"•  nctcrrcnac  cogitationisal 

titudo  fupcrns  contcm- 
t  domino  in  plationi.scxoritur.  Vrtica 
nomen    vei  yero  olnoignca!  natura: 

g'oruni. 


m  f  $cilk««. 

aciiie;S  plcni 


dfuVlvrtus  vcrotcmpcrati 

ijx  fcrtur  cflb  virtutis.Pro 

vrtic.T  crgo  crclcit  Myr- 

tus.cum  lunorum  metcs  a 

prurigtnc  &  ardorc  vitiorum  adcognitionistcmpcricm 

tranquillitatcmq;  pcrucniunt:du  ia  tcrrcn.T  nou  appe- 

nTCOLAVS  Dfc  L  Y  R  A. 
poie/lasauferetur  ab  tmpifSy&  djbhur  iujiis:  Et  iliud  fuit  impktTt 
inniHrrt^wticChfifliyptr  quampatitsin  lymbo  detenti  fuerht  de 
potedate  dxmonum  libtrati,&plenius  inipUbiturin  tudiciu  finali, 
qnaiilo  d^monrs  rctrudentnr  ininfernum,&  omnrs  rleiii  in  corpo 


^VJitut».        fyirtutibuj  ezaltati.    b  flgneis 
fL^bidinpfis  cupidit.  c  1  Odore  viriutum 

pleni.animaruminedici.  Myiiuseniin  eftodot  «romsticui. 

¥rii<«  igncj  aculeis  pl'na. 

afcendct  abies ,  &  pro  vrtica  crefcet  my  rtiis. 

»  IT.nc.     Commuiati.«de  nuloinbonum.     b  1Quja»Chiillo  nomi- 
n.itiuntui  Chiift  «ni.hoc  fieno  infi|>niii. 

Et  crit  t  dominus  nominatus  in  fignum  q:er 

1  l^NoroenChrifti.    b  f  Vtcruci.cius  cat.cteie  omiiet  mu- 
ni'niut  velirnuaniur.     ^FiJtliUu». 

num,qudd  nonauferctur. 


runt,du  flamas  carnisdcfi- 1' 
denjs  CiEleftibus  extingur. 
a  £t  erit  dcminus.  Alii.  Et 
crit  dlis  in  nomc  &  i  fignu 
sepircinuqdnondeficiet.  i| 
*  Procop.Vbiqueeniiu 
Chriftianos  a  Chrifto  nu|i 
cupatos  vidcas,  &  fignuta 
falutishocinfcujjcrenoic 
quod  non  cft  vnquam  dc- 
durum.  Non  dcluntta» 


fc 

mcn  qui  finc  appcllationc,  crucem  eam  pcr  quam falu- 
tcm  lu  mus  adcpti,putcnt  fignificari. 

rc  &  anma  transftrcnur  ad  ccelitmndeo  fnbditur. 

t     Etcritdominusnominatus.  aio>?;n(i«Ve^taV. 

2  In  fignum  a;tcrnum.i.  tn  fv^num  falutls  A.tcnix. 

3  Quod  non  auferctur.^«M  ptrpetuitas  inrationc  vert  b(^ 
titud  ms  incluaitur. 


C  A  P.     LVI. 

Aec  dicit  dominus 

a  f  lulium. 

llodite  iudicium  ,  8^  fa- 


Cu- 


a  ^Oinnes  virtuics  ,  .ipcrte  totum- 
omr.e;  cniin  libi  hirent,  vt  qui 
vn-.Jfarueiit  omnibuscareat. 

citc  iuftitiam  :   quia  iu— 

a  rCito  veiiict.     b  ^Filiusmeusfaluans  iu- 
ftificans.mundum. 

i  Vifi^-iUj  mundo  appateat. 

lalu.<:  mea ,  vt  ve- 


ftaeft 


CAP.  LVl. 
^fc  didt   donunus. 

I^?  Cuftoditc    iudi— 

[^^a  cium.Tcrminato 
Gcntiu  vaticinio, 
quarin  aducntu  Chrifti  dc 
B  faliuncula&  vrtica  in  abie 
rcm  myrtumq-,  mutantur, 
loquitur  ad  auditorcs  11- 
lius  temporis>vt  fcparetad 
aducntum  Saluatoris,qui 
eftmifericordiaiuftitia. 
*  Procop.Adlud.TOs  iam 
tranfit  oratio  qui  prophe- 
tc  icmporibui  viuentcs,ge 
ncris  nobilitatc  fupcrbie- 
bant  proiifquc  foecun  Jita- 
tem  pictatis cfTc  prxmium 
cxillimabat.  Vndcqui  .ilic 
nigcnx  cuniichiqueerant, 
animis  coccidcbanc:hi  qui- 

dcm  tanquamignobiles  il  ,,--_■  ,.       ^,.b      j  ^   ;    j 

irautcmvtinfoccundilibe  d  malum.  Etnon  dicatfaliusaduenx,  quiad 


niat 


a   ^it     laiu.t    iijv.a , 

Ibus.    b  ^Qjiia  beati  quicuftodiuntiu'8cfa 

a  ,,    b      '" 


a  ^Homi 

■  uHitam  omni  icmpore 


c  ^Fottis. 


6<Juftitia  mea,  vtreuelccur.  Beatus  vfr 

a  ^''"''•"'um  *<  ""  i  t  m      b«rlntciioris  hominis.  vnde;  in 
l.jiiti." '«PL- h' nio  nterior  dicitur.     c  ^Strcnue 

q'iifacithdc,&  filiushominisqui  apprchen 

a      K  I  .iiit  .3  VII  s; 'iliilenjobonisoi.'! rhus.         b    f Maic  OKf-aiido. 

c  detiftud.  CuftodiensSabbatum^^ne  polluat 

«ficilicct 

ilJud :  cuftodiens  manus  fua9,nc  faciat  omne 

Q;iodI'bcr  pcccatum.  b  «;rrcr-Ivtu<    Gcnt  lis.  f  Pcr circuncifioncm. 

—  "  -  ** "  -  n 


risq;  caretcs.  Qiio  fit,vt  in 
morib.  ipfis  &  virtutibus, 
cfte  bcatitatc  dcinonftrct 
Dcus.Ncquc.n.quicquam 
profcccrit.qui  pra£di6laiia 
Dcat,fi  iuflitiacarucrir. 

b    Cujlodiie  iuduium.Non  accipicntcs  pcrfonam  in  iudi- 

■ /-|  cio.Domini.n.iudicium  cft,qui  iudicat  iudicantcs  bona. 

P&L  1  o*.a     vnde:  Btati  qui  cuflodiunt  &f-u iwit  i,<liitiam  in  omm  fmpore. 

c    C««oi/rflr  va/7/»jr«w  Hieron.Ncfir.f.dcfcxdiebusqui- 

busfadiiscft  mundus.Dc  quib.Apoftolinoncrant,qui- 

bus 


IHoc.lcilicct      a  ^Cum  venictnon  aignansroescqual' gloiia. 

hxret  domino  dicens  :    Separatione  diui- 

^lfiaclitarum. 

det  me  dominiis  a  populo  fuo  .    Et  non 
dicat  eunuchus :   cccc  ego    lignum  ari— 


Deut.i.e. 


bus  dicixm-.U dcmundoeli 
tis,mundus  qnodfmm  eratdi 
^erctj&c.Ego  elegivosdei 
dojdcirco  oditvos  mnndus. 
*    Tlicodotctus .  Cu  bcj^ 
titudincm  pro  praimio 
fucrit  fupradidorum.tur 
quia  fub  lcge  erant ,  iubctl 
cuftodire  fabbatum,  &  faa 
aificarc,&  docct  lanftifia 
tioncm  fabbati  efl^e ,  pur»| 
manus  fcruare  fi:eleris,!" 
ftinere  manum  ab  omij 
iniuflitia,quodfabbatut: 
confccratum  a  Dco  efti 
Dci  cultu  ad  virtutis  ^Qti 
ad  celebrationem  cceleftif 
myftcriorum. 
d     Et  mn  dicat.Hoc cont 
ludsos.qui  fibi  tantumad 
ucntum,Chrifti  vendic 
bant,  &  aliosdefpcrarecd 
gcbant.  Sednonefl  dilHni^ 
ludxi  &  Grteci. 

*     Theodoretus  .    Re 
primit  ludxorum   faftu 
dominus  qui  fe  iaftaba 
quod  ab  Abraham  trahc 
rent  originem  ,  &  hocnominc  rcliquoscontcmncbant 
Oftcndit  crgo  ferationemhabiturum  fanditatis  &  reli- 
gionis  non  generis  &  fanguinis. 
c  t MwKc-/;7Yj.Propter  regnii  coeloru,qui  mortificat  mebra 
fuafuB  terra,qualeseratapoftoli:Quib.  pro  difticultatc 

^  rciadmi- 


9 

10 
IZ 

I? 

'4- 


NICOLAVS 

C  A   P. 


DE    LYRA. 
LVL 


DluiCo. 


Acc  dicit  dominus .  Supcrius  propheta  cofflatus 
iji  Jidi  lis  dtnunctando  eis  libtrationem  a  niaUs.  Hic 
ittrumcos  corfofaturdentdnctandoeis  tonfiruitwne 
iri  bfliis.  Et  diuidit  ur  in  ttfspd)  tcs.  Quia  primo  poni 
tnr  huiusfalutis pra.paratio .  iccundo  huius  faluiis 
tollocatio  ca.')^.  Tertio  falutis  collata:  difcretio  6 3.  c.  Trma  in 
liuas,qnia primd  ponititr  diRi  pr,(p.>tat  io  feu  difpofitio .  Secundo 
toUitur  erioris  occafio,ibi:^t  non  dicit.C  irca  primnm  (cicndttm, 
^ubd  dtbita  difpofitio  ad  recipicndum  falutem  per  Chrifiim  donan 
darn,  cfl  qnod  hutmnes  iuUeJehabeant  crga  proximum ,  &  deuoii 
erga  Deum.Vrimum  tangitur,cum  dicitur. 

1  Cuftoditc  iudicium .  quid  dicitur  iudicibus  &  maioribus: 
•ptnon  declincnt  a  rciiitudini  ludn  ,v  timore  vcl  amore. 

2  Et  facitc  iuftitiam.fcoc  dicitur  quantumad  omries,qu:a  qui 
libet  tenctur  viucre  iujie  cum  proximo. 

j  Qiiia  iuxta  cft  falus  mci.i.Chriftus,perqucmapatredata 
t(l  mimJofalus. 

4  ytvctnht.carncmaffumcndo. 

5  Et  iuftitia  mca.f.  Chnfins ,  qui  per  viam  iuflitix  fatisfecit 
hco pan i .  Dicitur autcm Chnslus iufUtia &falus , qu''a  perfidio 
Chrijli  vno  mminc  noapotefl  exptiiar/,&  ideo  nominaturplurihus 
tiominibui  hic  &  alibi ,  ConfcqHcnttr  ponitur  fccundum  dc  dituno 
tiiltu.iimdidtur. 

6  Bcatus  virqui  faciet,  Scd.quod pc.flcafuhdittir. 

7  Cuftodicns  Sabbatum,&c.  Vcr  S<ibbattm,quodcrai  ordi 
Katnipjfieiialitcr  dimno  cult!ii,'rtellij^itur  omne  tliud  .jucdpcrtmct 


ad  diumurn  ctittum  in  noua  le^ft. 

8  Cu ftodicns  m anu  s  fu as. a  malis  opcribus,in  quibus  mtx\ 
rnt  cfl  tranjgrtljio  Sabbati  &  cultus  ditiini  rnagis  qtiam  in  opctjb. 
(orpciraltbus  vtilitari  homivum  deferuieiitibus. 

9  Etnondicatfil  us  aducnxHicccnJcqueiiterremoucturet 
ror  oritns  circapmdiHa  difpofiiiontm.  Et  diuiditur  in  trcs  partes, 
ffcundum  trcs  errorcs :  Secundapars  i:.cifit  JeqitctV.  cap.  Tcrtii 
5 ^.cap.  Trima in duas,q:iia primoponitur erroris rcmotto.frciiKd 
doBorunipimtio,ibi:  Omncs  beftia:.  Vrima  adt?uc  m  dnas 

f  nrnh  cnor  tvllitur,fLcu/ido  lo^rayia  veritas,ibi:Q\.n!i.  liajc  ci . 
ifle  autem  error  primns  procedit  t  x  defcBu  naturali ./.  gtr.ens  :^ 
frolis.hx  hoc  cnim  q,  Ccntilrs  conucrfiad  ludaijmum  non  adnnt- 
tcbantur  ad  catum  ludxorum  X(]i'.atitcr,qiiiartcip:cbantur  adlegii 
cbJcruanti.m:non  tamen  iidrnittebantur Jiatim  ad  eaqujc  erantlH 
roris.fcdaliqui  iii  tcnia  gtntratione  &  aliqi.i  in  deciwa,& atiqu 
mnqi'arn,vt  dicluni  fuit plcnius, Deutir.2].&  tx  hoc crcdibant^ 
in  pr^mio  bcathudinis  cfftttanta  dtliui.tia  ,  &  Ijoc  rtmoucturtim 
dicitur:Et  non  dicatfiUus  aduci?x,'defl.Gentitis  nationc. 

10  Qii  i  adh^rct  domino.pt»-  veram  fidcm. 

1 1  Scparatione  diuidet  mc  dominus .  in retribntione  /«-i 
ftorum.  \ 
iz  A  populo  fuo.  fcilicct  ludaico  Similiteriqttia  dcfe8uspn\^ 
lis  in  tegt  er.it  Vituperabil:s,aliquijimplicts  prolu  carentes,f<am-  j 
tiis  tfjent de  poputo  Ifiael  eflanabantfe  defictre  apvamio  luforum. 
eo  qtiod  non  multiplicautiantf  oftilum ,  &  boc  remouetur  chtb  di- j 
fif«r. 

ij     V.ttiOndiC^tYxinnchus.i.impotensadgenerandum. 
1 4    Ecce  lignum  aridum .  &  nonfjcitnsprolisjruiinm :  cJ 
fubintclligiturdimiiMtiomerccdisvctablatio. 

4  Quii 


461 


Jfai 


aix  CaD.LVl. 


i^rciadmirantibus& 
fAdicentibus:  '^ihpo- 

;li.  I •  b    tcfl  (aluus  fien^  refpo 

ditSaluator:  Qiiipo- 

w/icJpcrecapiat.Vn- 

deapoflolusdehu- 

"■•^    iiirmodieunucliis, 

j.  ideft  virginibus  di- 

™  "■  xiv.Vrxccftum  dcmini 

non  ha.  co>:fil:.aut  do. 

Eunuchi  a  natiuita- 

yj,.  te,  cunuchi  ppre- 

■i  iia  gnu  cglorujOescon 

n.     lolatur,quiainlcge 

dicebatur:  Mdedt^ 

qui  non  reliquerit  feme 

fuperter.Qnoddck 

mincfpintualisope 

risdicitur,non^lis. 

a  Quid  htc  dicit  domi 

»«.Duopr6pofuir, 

profelytos ,  rciliccr, 

B&cunuchos.  Prius 

eunuchisdatprzcc 


•TQsia  Cne  prole.       f '/ere. 


.p. 


bfComlnentibus. 


462 


imniaculaM.qurnon  cognouit  v,ium  in  dtU&o, 


TVndc:Beata  flctilis. 
JI  ,-^       •       1        ■■.—.-'•";"'"— luBnouuv.rumindclitto,     C«rA  vicijsceflindo, 

duin.  Quiah.-Ecdicit  dominuseunuchis.t  Quicuftd- 

J.       .         p    1,  TCoDtmentnm.     Mon  quiproimbecilliiiSper.nifi    clOmnifidc. 

diermt  babbata  mea,&  elegcrint  qu?  ego  volui,&  tenue. 

aTBonum.  ^Qnpd  pcpcgerunt  mccum  in  baptilmo,         bTln  domo  oatri?  mri  n,:,n 
^  m^ul.funt.  c1  m  numejo  pr^dicatorum.      '  fvt  munlant' -ubtTo,  ?-rbo  &  ex™mplo. 

iinttoedus  meum  dabo  eis  m  domo  mca  &  in  muris  meis 


aTQaod  nulh  obliuione  delebi  ur.     b  TExccIIemius ,  lcilicct  quam  ti  filios  & 
I  o  c  b,^''"g"^"!."/r:'  ^/^h"ftianumquodnondeficiet. 

iocum^&nomen  mehustafihjs,&  fihabus.  Nomenfem- 

...  TVel  is.  aTGentilis 

b  piternumdaboeisquodnonperibit.Etfihosaducnequi  ^ 

a^Fide.  blDabo.  c»S«uiendohonor;,n  Jo.  dTOuaf,  tilii       ^ 

J1  a     ^    1  .       h  ,c  eTQu^-deftCliriftus.        fTchr.lH        8 

adh^rcntdommovtcolanteumj&tdiligantnomeneius  9 

p  ..       f  aTEunucburaaduenatn.  Tftrupr.1 

j.  vt  Imt  ei  m  leruos:  omnem  ciiltodicntem  Sabbatum ,  nc 

,.  ...  j,  '"fSemperinaetorationi.vndc:Sineintermiflioiieoi.-te 

po!{uatillud,&tcncntemfoedusmeum:  adducameos  in 

aTChriaum  ip(uai:qi:i  ,n.>ns  dominitwj  eccleCara  prarfentem  vel  dogma  vetitat.s. 

a  r       CL"  /»    oHnecclefiavelinaT-rnabeatifudine. 

montem  landhi  meum  &  ktihcabo  eos  in  domo  oratio- 

aTSpintu.^lia.    ^    b1  Eunuchotum.qui  (etotos  confrctani  doniino. 

_  c*  Viftima  a  Tinc:ndo.        dTAducnatum  qui  ad  tcmp  .«  vacant  orationi. 


i.c 


eunucnisaatprztc  c.v,a,maaTinc^ndo.        dTAducnatum  qui  ad  temp  •,  vacantorationi 

ptaviucndi,&prae-  0  nismeas.  Holocaultacorum,6^  vidlimseeorumplacebut  j 

mia promittlt :  poft  »TChnrto.  bTKon  figurale  templum.  cTEccldla  e«ra  quam 

y.n  T    ,n"»nifiai,necor4tion.slorj,selt.         dTNon  tautorum  non  hirrorum. 

mihi  lupcr  altan  meo;  t  Quia  domus  mca  domus  oratio- 

jTNontantumluda.v  brHicpromittens. 

nis  vocabitur  cun^is  populis,ait  dominus  Dcus  qui  con 

a«;!n  vnnm  ouile  vnde  Vt  filir.e  n.-in. .;»,,...  j:r~..r: .    ^     .  . 


ad  profclitos  venit 
quibusfimiliapro- 
mitrit,  Hic  crgo  lo- 
quiturcunuchis  g 
defpcrantcsdixcrat: 
Ecccegolignumari 

dum,  ne  fe  putent  „  ^=>..  J-r    ^   r      rt        l    A    H     e         J  .      fTln  prxdeainatione. 

fubiacere  maiedi-  f  g^^^gat  dilperlosIlracl.Adhuccongregaboadeumtcogre 

JX:  —  ;i„:.  aTGcmesfineratione.        bTMundi.     clDelonginciuo. 

dTludzum  non  ciedemem  in  Chriftuin. 
-.  I     j  _  .        (,  TCoeleftempanem.carnem  agni. 

gatos  eius.Omncs  beltiie  agri  venite  ad  deuorandum^vni 

aTNctradajbeftiisinimcon.ti.     bTlocultiGmiilitatis.     iT-fcribi&  Phatifai, 
»aceidotes,r^ge5,ptincipes,fic  &  hodie  in  ecclelia.        IQuia.    <lTSi  czcus 


a.;!n  vnum  ouile  vnde  Vt  fil.os  Dci,  qui  etant  difpetfi  congrega.in  vnum.  b,mael  duode- 

ucnblL^fionr''«nr';""'^''"'""-    IQi^l^-^^ibitPetrusquafieleftUad- 
uenis  dilpttConts.    c^DiIpetlis  congregatis.        d«Ego  patet.  eTChiiftum. 

,  ^      fTln  prxdeftinatione. 


O 


...a 

i 


clionilcgi.^ 
b    Et  jilics  aduena. 
Poft  cunuchos  ad 
aduenas  tranfit,& 
prsmiapromitir. 
c    Inferuos.  Qijalis 
Paulusquideleait: 
PaulusfcruusChri 
ftikfu,&Moyfesfa 
mulusDei. 

b  Holocauflaeorum.  MortificatemembraveJira,qi4xfu»t  fuper 

terrm.  Etexhibeatis  corpora  reflra  ho.Deo  vi.  THolocauftum 

totum  offcrtur  Dco  &  inccnditur.  Viaima:  pars faccr- 

,  dotibusdatur.Holocauftum  Deotribuit,  qui  mundum 

rclm- 


r    L'/l'      ri     ^  cxcumduc2t,amboin  foMcam  cadunt.     tfDcuni  veram  lucem. 

uerls  bcltix  ialms .  Speculatores  cius  cgci  omnes,nefcie- 

aT^ine  Toceprzdicationis  contra  inimicos. 
f^      ,  ,  ^-/fcc^aaftriftiviciis.     cf^rzdicaie. 

runt  vniuerli,  T  canesmuci,non  valenteslatrarc,  viden- 


relinquit,  vt  fcm-  D 
per  vacct  oratibni; 

1  Vidl:imam,quiDco  tSi 
feruit,&  qua:  mun-  tBapr.c.|. 
difunt  difponitiu- 

2  ftc. 
j     e     Sifperaltarimeo. 

4  Fidcmfuper  quam 

5  omniaofrcrunfur, 
fine  quaimpoflibi- 
le  cft  Dco  piacerc- 
Yndz-.ihflusautem  in 
fide  fua  viuet. 

8  f  Omnes  brjiix.  Vox 

9  propliefsqui  aduo  , ,.,. 
catRomanosadex^'^'''^""' 

cidium    Ierufalcm,Abacuch...a 
quibus  penc  totus 
orbisferuicbat.  Vel 

10  per  bcflias  damo- 
nes.quibusaddcuo 

11  randtimludxitradi 
ti  funt. 

*  Procopius.  In  fe- 
rarum  enim  natu-g 
ram  franfieruntjqui 
fub  diaboli  tyranni 
de  vitam  yixerunt    ' 

13  abomnihumanita 

14  te  alicnam,quos  ta- 
men  ad  intelligibile 
menfam  nuncinui- 

15  tat,panis  vitse ,  fcili-  tcongrega- 
cet  comeftione ,  vt  tioii" 
leti  \\\\\d,Turajiiinco  ^^*'*"- 

1<5  jpediu  mco  menfam,  V- 
17  furparc  queant. 

10  g  c<€c/.  Nonhaben- 

19  rcs  Chriftum  verii 
lumenvelfidem  & 

20  aliasvirtutcs. 

*  Procopius.Dici5- 

11  turhoc  locokidai- 


I 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A 

r  C^lia  hxcHic  confequenter  contraria  veritas  afieritur,vide- 
Itcetquod  eunmhus ,  &  Gentilis  veniens  adfidem  tantum  bonum 
confequcturgrati^  inpr^enti  &glori^  in  futuro.c  eteris  tamen  pa 
tibus  quantum  recipiet  lud^us  natione  &  dotatus  multa  prole,  & 
hocpatetmpUium  in  noualege,^cl.io.g.  vbi  Spiritujfanaus  in 
figno  vifibiUdcfcenditfuper  Cornelium  &  alios  Gentilescu  eo  txi 
sientes.jtcut  ceciderat  fuper  apojlolos  &  alios  fideles  de  ludeis  exi- 
iientes.proptn  fod  dicit  Vaidus  apofiolus  I{gm.  i  o.c.Non  cft  di 
ftinttio  ludsi  &  Gr?ci.nam  idcm  dominus  omnium  di 
ucsin  omnes  qui  muocant  illu.ef  hoc  eli  quod  dicitur.Qniz 
haic  dicit  dominus.j(/c/?  debnt  Deum  coluerint. 

2  Et elegennt  quac  cgo.  fcilicet  iufib  viuere  cumproximo. 

3  tt tenucrit.r./e^er»  Euangelicam  per  quam  Deo  fcederamur. 

4  Uabo  eis  m  domo.i.ecclefia  militate,vt  diHu  cfl.  fupr.i.c. 

5  ttm  muris  raeis.i.j«  ecclefia  triumphante,  qu£ per  muros 
mteUigitur,  eoquod  violentia  nonpotefl  ibiinferri. 

<5     LocnTa.recipiendogratiam  in  pr^fenti&gloriam  infuturo. 

7    ttnomenmcUus.  IftudpropntreferturadiUosquiJeca- 

Jtraueruntpropter  regnum  cakrum,(^  per  ca^tatis  obferuatiam, 

q'<imel,or  esi  &  magis  meritoria  quafacmditas  prolis,  fecudum 

q>mduit  SaluatorMattb.ic,.b.  Suntcunuchiqui  fecaflrauc 

runt  ss  rcgnum  coelorum,qui  potcft  capcre  capiat.id  ta- 

'■mbonum  froptcr  fui  altitudimm  non  pracipitur  Jed  confuluitur. 

de  v^^^T  "^™P'^C''"U'^  <^abo  ds.quod  non  poteft  intelli%i 

tc<iprajenti,vbi  non  contmuatur  nomen  talium  perfuccffiione 

^  «£r<jfjonwm,fed  inteUigitur  de  vita  beata.Confequenter oflenditur 

\P'opofltuminGentitibus,cumdicitur: 

'  ?o  A H  ^^^^^^^^'^^^•'^po^^tfcntentia ex diBis  vfque ihi: 

L,  -r      !^'^'"  ^°^-''"'  ^'""^  c^lenem,  vbi  nihil  admittitur  nift 

i  tZl^fri-'-^^""^"^'^^^'^'^'^  aliquidcoinquinatu: 

'"'"""f'onc,Etfubditurftatusaclefi^mUHantis,cumdicLr. 


cx  gentis  principes, 
cuftodcs  caci ,  &  cancs  mutinonvalcnteslatrare.  Sed 
qui fcprimi exccecarunt.veramquelucem  non  admi- 
fcrunt ,  cum  apcrte  damantem  audierint .  £go  jum  lnx 
THundi . 

«^  Canes. 


1 1  Et  liEtificabo  cos.  orationes  eoru  acceptando,  ideo  fubditur. 

12  Holocauftaeorum.eJ'  dicunturbic  holocaufta  &  viBim<e 
quxcunque  bona  adgloriam  Deifa£ia.Totefi  etiam  hoc  accipifpe- 
cialiter  de  euchariflia,  qux  efl  facrificium  fidelium ,  &  dicitur  holo- 
caufla  &  viBim^  inplurali,  quia  continetinfe  virtutem  othnium 
facrificiorum  veteris  legis  modo  fupereminenti . 

1 J  CuniStis  populis.  fine  aliqua  acceptatione.propter  quod  di- 
xit  Tetrus  .Aci.io.e.ln  vcritateccmpcri,quod  noneft  pcr- 
fonarum  acccptor  Dcus,&c. 

14  Qui  con^regat  difpcrfos  IfracLidefl  omnes  elfBos  in  vni- 
tate  charitatis  &  fidei. 

1 5  Adhuc  congregabo  ad  eu  oes,&c.  quiapofi  congrcgatio 
nemfidtUum  in  vitaprxfenti  modo  priedi£lo:fiet  iterum  congiega- 
tio  ipforum  in  celo,&  iUa  congregatio  ampiiusnon  difpergetnr. 

1 6  Omnes  beftia:.^« ?<«  error  pramijfus  procedebat  ex  ignoratia 
credentitm.Hic  cojecfuenter  ponitur  punitio  doBorum,qui  debebat 
eos  decontraria  veritate  doccre: &itafuitin  dcftruciione  lerujaic 
per  Titum,qui  Sacerdotibus  noluit  parcere,dicens,iuftum  tjfejacer 
dotes  cum  templo  petire.  Et  hoc  eU  quod  dicitur :  Omnes  beftix 
agri.  idtfl  multitudo  exercitus  I{pmani. 

17  Vcnitcaddeuorandum.irfc/?dc//>-«cw£/«?wy2rcerrfoto,  & 
tcmplnm,&  caufajubditur. 

1 8  Spcculatores cim.idtHfacerdotes  &  dodores,  ad  quosfpc- 
Bat  pericula  pr^uidere,&  populo  nunciarc. 

1 9  Caici  omncs.  idcft,  cognitione  Saluatoris,que  reprobaueriit. 
quod  de  ipfis  dicitur:Matth.i  <).c.Cuifunt  &  duces  c^torum. 

20  Canes  mutlquia  non  latrabantcontra  populi  vitia,eb  quod 
erant  fmilibus  &  maioribus  peccatis  irretiti. 

2 1  Videntes  vzna.quia  tunc  magis ftudebant in  curiofts,vtpoth 
curfujyderum,  &  ftmilibus.quam  in  legc  &  prophetis.^^  quodjat 
uator dixit  eis Matth.i6.a.T^2LCicmcoz\i  diiudicarcnoftis  fi- 
gna  autcm  tcmporum  non  potcftis.  Et  vocat  ibi  ternporum 
figna  qu^fde  aduenci*  Chrifti  pcr  prophetas  erant  di^a. 

^*  Domi- 


462         GIoford&NicoIaideLyra         464 


•tS>pieatu  in  mundo.  btl»  pecc*  it. 


tcs,vana,t  dormientcs&amantest  fomniaS&canestim 

aTfcrcatoruin  .nilrCani^  icucflJS»d  uomiiuin.  Et  alibi      <^i  deuotin 
pVbcn,  ,n«m  (  cui  cfom  b  ^^ui  &  cjn«. 

pudcntifTimi  nclcicrunt  {aturitatcm.  Ipfi  paitorcs  ignora 

*                                      ,^Lc£u&  profhet.rum.vnde.E.Jti.iicfcieiitc-.lic.ptutas.         b«Piau»m. 
cfNonPri      jCOmncs  dec  iii-urtunf.limulinun'-^»'*.  Iimt. 
,,.      ,        .  ^  ■  •''.^.    /--  c jn^l; 


lilClJ.C. 

^icre.«.c. 

&lp  l.k 


Lih.  te  c8 
4c  «iciaoB. 


uctuntintclligcntiam.  Omnesinviam  fuamdeclinaue- 

uia  domin.  detl.naucrunt.  bf  Qii?  lua  fun  ,non  <]uf  lefu  ChtiiH  quiicntes. 
c1  A  pnnc iv.ibui       1  /  plantJ  pcUU  i.riuc  a  j  ue^.icrra  ron  elt  .n  eo  fan.tas. 


af  Qji.a  ■ 


1.1  A  i'iin.n'ii'u^       T  *"- »•-"*- r >■  \  r  c  C 

runt,  t  vnufquilquc  ad  auai  itiam  lu am,  a  lummo t  vlquc 

iffopulum  b1Con«d3m.t,8cb.bamui,  crascnimmoririrur. 

cTVel  ncetam.ln  H.br.en.ni  f.cereeft  omnequod  inebr.are  potett. 

ad  nouilTimum.  t  vcnitcfumamus  vinum,&  impleamur 

alVndelupraNerf.riunt  l.iiuriiatcin. 

cbrictate:&ciitlicut  hodif,fic6^cias,&  multo  amplius. 


a  fa»«.Sicutcanc$ 
gregcm  ,  ficpr.nelati 
dcbctcuflodircplc- 
bcm.  Ca»:esimpi4dfn- 

vffiini.  QiiodcftSi 

cut  cancstlncdifcre 

tionectiabonoslir- 

pc  pcrfcquunturrfic 

&  hidxi  impudcn- 

tcr  clamaucrui:  C>u 

cifint  ctiti^^f^eeiiKitMlC 

domini  (aturati&uc 

opprobriis. 

♦  Eurcbius.IDiasip 

Ibscancs  mutos  ap- 

pcll3t,oportcbat.n. 

iplbs  fi  no paflorcsbonosfeprcbcrcraltcm  bonosimi- 

tan  cancs  &  rcruarc  gregem  rationalcm  dcmini  &  pru- 

dcmcr  latrarc  agnofccnTcs  domini^  pccorismagiflrii, 

NICOLAVS  DE  L  YRA. 
*  i    Dormientcs  &  amantcs  fomnia.in  hoc  notat  ea  de  car^ 
nalitate,&  etiam  de  gutofttate,c:im  jubdiiur:  Cancs  impudcij- 
5  tiffimi  ncfcicrunt  faturitatcm. 

2  Ipfi  paflores.  ideftfactrdotcs  &  do8ores,qHi pafcere  debent 
fopulum  verbo  &  exemplo. 

3  Ignoraucrunt  imdligcnthm.veramfcripturarTf.propter 
quod  ^atuiitor  impropcrateis.Mar.y.quodimiabantmaiidata  Dei 
propter  traditiones fuas  .&defaljo  inteUeduin  fcriptura  argtdt 
eos  in  pluribus  locis  Euan^elij. 

4  Omncs  in  viam,&c.£r  cjuf  ftt  illafubditur  cum  dicitur. 


cf Q^ibui  declpiebantur  1  diraonibu»  Qujfi: 

r.onpOliuT!  lo.iuiveiitatrm.fcJiiiendacium. 


eicaudabUndietcs,  D 

infidiantibus  &  cx- 1  ^ 
I     tcris  allatrare,  ipfi  "' 

rabidorum  canum  ^,'" 
X    more,nonfolumal    i 
j     latrarunt  aducrfus 

dominum&domc 

4  fticosciusjfcdinip 
fos  irruerunt  &  di-     , 
fccrpferunt.  11,, 

5  b    yenite  (imamus.      {1 
Sic  pcruertebatqui    I 

6  corrigere  debucrat.     ' 
Etquiaomncspcc-     ' 

7  cauerut:traditi  funt 
iman'Romanoru. 

Moraliter.Venite  vitcmuscxepla  malorum.ncc  inebric 
mur  vino  in  quo  cfl  luxuria.ncc  voluptatib.  obruamur, 
ncc  contra  aduerfarios  niuti  fimus. 

bf  Ptnltuadauarttiam  declinauerunt,&  fiib  fpeciertHgicnisobU 
tiunibiis  &  conftmiliffus  populum  multipliciter fpotiabant,propter 
quod  ftatuerant  in  templo  homines  qui  vendebant  oues  C^  boues  & 
numularios,vt  diEium  fuit  plenius  loh.z.  &  Mnth.z\.  vnde  &  in 
libro  Heb.quod  dicitur  Ionia,&  eH  autenticus  apud  ludeos,dicitur 
quod  injecunda  domo  erant  auariti^  intenti.Et  vocatur  fecunda  do 
mus  templum  in  reditu  captiuitatis  Babylonici  fdificatii,vbi  Clni ; 
fiusfitit  obUtus:&  vbi  legitur  pluries  docuiffe. 

6  Vcnite  fumamus  vinum.//?«<icr«  verbum  eorumfemet' 
ipfas  ad  carnalitates  inuitantium. 

7  Et  crit  ficut,&C.fl«M femper  inueniebant  nouos  modos  extrth      l 


Vnufquifqueadauaritia  {'iiam.^^acey^otfsfnim  &  Scri       hendipecuniam^populo  adcontinuaniitmilia,  ^  amp^irnHum. 


Min.T7.b 

Ibideai.c 


CAP.  LVll. 

'-'JifSpcrii.heC 
rcfcrunt  lu- 
dxi  ad  Ifaia 
qui  lerra  lignca  (c- 
auscft  ii  Manaflbl- 
Q  pijfnmor.gc&alios 
prophctasquos  ipfe 
occidit.appellant  vi 
ros  mifericordiae . 
Sed  vcnus  lioc  de  il 
lodicitur  gcft  lutn- 
mi  iuftus.  de  quo : 

T^ihihibinifiailt:.  Et 
Pilatus  :  St^id  fuctam 
de  lefu  qui  diciiur  iu- 
flus? 


C  A  P.     L  V  I  I. 

a<|Qma.    «fChtiftus  moritur.  bfOp.inioneinfidelium  velin»- 
n.e.ifinie  totmcntorum.  cf  R.epiobotum'Iu(l2orura. 
d  lEum  pro  nobis  non  pofle  cruciari. 

Vftus  Pcrit,  &  t  nemo  eft  qui  lecogi-  \ 

a  ^  Apoftoli  niifeticotdia  Dei  ad  nos  inilli. 

tct in  corde fuo  j,  &  viri  mifcricordi^ 

af  Oemundo  ad  Deumpei  lormcnta  ttanlcant. 

colligijntur:  t  quia  non  cll  qui  in- 

a^Eos  .jiiuftepati,&  idcoiuueccronati.     b^A  prafentia pec- 
caii:  vclquiapeoata  noAra  pectulit  incotporeiuo  fupeili- 
■  fti  ■      ■ 


gnum.vt  ptccatismortuiiultitixviuamus 
cTVtmalafcilicetfeculi  non  vidrat.         d*Ad  dextr-am  patris 
'"  d  ^ 


tellieac .    A  facie  enim  maliti?  cdllcdus  eft  iuftus.  t  Ve- 

iin  eft:Face 
bratitudin 

luo. 


6 

7 
S 


prccat  vt  ChinfluS 
veniat,  &  refurgcns 
amortuis  rcgcfcat 
incubi.  in  gloria,  f. 
paterna:maieftatisi 
vel  inccclcfiaiquajl 
idircftioncambula 
uif.  qtiia  peccatumncmy 
fecit,  necinuent,efldti^ 
lus  in  ore  eius. 

Lxx.Eritinpacefi^i 
pultura  eius,  ablata  ^l 
de  medio. 

*  Tertulianus,Mori 
tem&fepulturam, 
&    refurredionera 
Chrifti  mei,vna  I(a- 


S.p.*.   _ 
taJulteru 


f  Cliiiuus.  afAd  Cemes  prr  apoilolos  quibus  diftu.n  eft:Facem  tclii.quo  aobis,  pacem  meam  do 
vobis      b^Chrirti.         c  f  A.ternabfatitudine. 

niatpax,requie{catincubili  luo,  quiambulanitindi- ^^ 

aTKeftouamiteiediensadpatrein.  bfSublato  iufto,        cfAufcuItate  veiba  mea. 

dTludaica!Gontisqux8cido]acoIuit.&  auguriaoblciuauit.  II 

'•jeTertulianus.Quis  c  redidne  fua.  Vos  autem  accedite  huc  filij  auguratriciSj  n  ia:voce  volooftcn- 

Cft    hiC     iuftuS     nifi  iTQ^idercliftoDcoadhetetd.abolo.     b^Qi-aemichataeftcum  ligno  &latide.  ctNilifuprr  m-.      IJ    dcrC  diCentiS,fcpul- 

Chriftus?Vcnitein-     fcmen  t  adulter?  ,  &  fornicari?.  t  Super  cjuem  lufi-  14  turaeiusfublatacft 

quiunt,  aufaamus  iu. 


itum\  quia  inutt  is  efl  nobis. 
b  Et nemo  f//.Proptcr fpcculatorcs caecos  &  canes  mutos. 
c  Qijreiogittt.  quiacaci  &  mutiignorantcs  lapicntiam, 
non  cogiiant  ta  qux  Dci  funt. 

d  yeniat pax,rcqttnjcdt^u  cubdi juo,qui^ambulauit  /w.Prophcta 

prccaiur 


de  medio,  neque  fc- 
pultus  cnim  efllet,  nifi  mortuus,ncq:  fcpultura cius  fub-  't^\ 
lata  de  medio.nifi  per  refurrcdioncm.  ^ 

e  yusaiit^m.  ^«TheodoretusHisvcrbisapertcfignifican 
tur  blafphemije  cdita;  a  lud^is  in  Chriftum,  cum  impo- 
florem  appellabant&  d^-monium  habentcm,&  Saipari 
tanum,&  cum  ei  impientiflimeiUudcbant.        ^  Su- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    L  V  I  I. 

Vflus  pcrit  Hic  remouctur  error  fecundus  quiproue- 
nitiai  ex  dcfcciu pcenab.Ex hoc enim quud aliquubfi 
derabant  iusios  de  communi  curfu  tcmporaliier  affii- 
gi  prf  cfteris,^  maximt  ChriHum  &  aptftolos  &  fi 
dcles  ulios  tnpamittiua  ecclejia  cogitabant  quod  tffei  pro  peccatis 
eoru,&  lefugicbant  vita  &  di8>i»a  ipfnrum ,  ad  vppofita  vittaje 
conuetteutes  in  nouo&vcteritcftamentc.^  fecundum  hocpr^fens 
capituti  diuiditur  in  duas,quia  primo  error  excluditur.Juunad  ma 
litia  ep<um  arguitur ibi.Voszniem.  Circapnmim  dtcitur. 
I  lu  ftus  pcri  t.  ideft  Chrifius  qui  morie  i  bfufibili  ex  hoc  mundo 
tranfnt  . 
a    Et  ncrao  eft  qui  rccogitct. quodhoc  non eft  propterfuum 

</<  lif{im,ffd  propier  nvlirum  cxpiahdum. 

3  Et  viri  mifcricordi2./.a;7o^c-/i  atiiquefideles  excompaffione 
animarumft:  Uboiibus  &  tormcntis  exponcntes. 

4  Colliguntur.  de  vitapr^fenii  Jtcut  frutius  maturi ad repO' 
tiendum  tu  hor.eu  i oetifli, 

5  Non  cft  qui  intclligat.fl«o<f  hocftad  bonum  ipforum,fcd 
tttagti  admalurn  vtcliimant,quod  c.xcluditur  cum  Jubditur. 

6  A  faci  a:  cn  i  m  malitix.  hminum  pr^fintis  piti . 

7  CoUcdus  eft  iuftus.  in  bi.rr:o  taUftf* 

%  Vcniat 


8     yeniatpdi.x.calftisfupereum. 
p     Rcquielcat  in  cubili.'./«^»-rt<ia  gloriefibi  pr^par&tOm 
i  o    Qui  ambulauit.  m  pr^fcnti  vita. 
1 1     In  diredione./(;/7/ft'r  non  declinando  a  re&a  via,  ^ 

1 Z  Vos  Hic  conjeqifenter  arguitur  errantium  malitia ,  fecunda 
conimciidatur  rtdeiiritiumpiCi:it(titiii,ibi:Q\ii autcm.  Urlioam- 
borhm  diJferentia,ibi:Kon  cnim,&C  Pnwja  ^»  duas.-quiaprima 
arguitur  malitia  popult  Itidatcicapiiuitatcm  Babylomcampr{ce» 
dcnsjccundbfubfequens,ibi:\n  m\l\tit\x^\ne.Malitiaautfmpri- 
cedens  polijjmh  fiut  idcblatna.propter  quam  fecuta  eft  captiuitas, 
vtpatet  ex  ^..R/giim  &  z.Varal.&iwc  eft  quod  dicititr:  Vosau 
tcm.  acccdite  hucfilij  augutatricis.  idciiCentisIudaicf,qii^ 
fuit  multum  intenta  augurtjs  ternpore  Manafie,  fif  aliorum  regma 
malorutn. 

1 3  Scmcn  ad  u  I  tera;,&c.  fic  eft  in  Hebr.  &  in  libris  coi  reHis. 
Fociitur  autern  hic  adulttr  tpfum  idolum,Cf  fornicaria  ipja  lud^a, 
qux  peridololatriam  cum  idolofornicatafuit.  &ficpoJitri  eorum 
dicuntur filij  fornicarite  C3  adulteri ,  &  nonjclum  illi  qui  fuerutit 
ante  captiuitatem  Rabylonis  ,fi  d  etiam  illi  quifueruntpoft.  etiam 
tcmpore  Chrifli,quialtcut  merita  patrum  vt  .Abraljam  ,  Ijaac,  & 
lacob  recoi  dantur  ad  iaudem  boiiorum ,  ita  mala  iduldatrarii  im- 
prop.mslis. 

14  Supcrquemlufiflis?  ideft  illuftfiis  Chrijlmfputis  &cok- 
fhis  illudendo,  ^^Supcr 


'4^) 


ifaix.Cap.  L VII. 


^66 


pologiccpnthscde 
hercticislt^i,^iri'nt  a 
liri)  (ccicfti,  mcnda- 
ccs,  fcmcnsdiaboli 
qiii  eft  p-iter  nicnda 
cij,  quiconfolaniur 
icinfcdxru.T  liinit 
lachri5:lubtcr  lignu 
frondofum.r.  vohi- 
pratcs(bas.SicatA 


afla  pjflionc.TConrpue  'do  facicm.vellendo  baibam  bTlnclamantes:Cuicifig«,Ciuciuge.ef  Vn 
deiPolueiuni  os  fuum  iii  ci£lum.d<;Sam>iitanus  lu  es,&  dxmo.ha.  e  ^  <^aii.Vos  ica  feciAis, 
<iuiellis  filij  fcele. 


C 
d 


mei 


^Peccasii  fiis 

hgnuni,neDcipate 

rct  refpcdui.  Hifi- 

hosquosdccepcriu 

immolantinvalhb. 

idcft  inbaratroim 

pictatis  fubtcrTmi- 

ncntes  petrasqrcm  e 

pcr  niinatur  ruina. 

Qucprodiuerfitate 

mcridacij  &  varicta 
l  teperuerlbrum  dcg 

matuni  phires  dnr 

pctrz.Nosautc  vna 

petramhabcmus.  q 

icmpcf  populf;  Dci 

fcquitur  dcquapo- 

■^ulus  nVacl  bibebat  f 

ai  tamiharitatcdo- 

minifrucbatur. 

b   Libimcn.y inum,  g 

oIcum,&huiulmo 

dihquores.  Sacrifi- 

cmmpani.s.vidima 

&huiufraodi. 
erai  C  Suprr  mofitem  extcl 

j::K .  Hairetici  qiio- 

quc  quiclcuaturin 
\  fuperbiam  quiccd.cfixhumilitatecontcmpta  fibi  exccl- 

fapromittuat,  dogmatumluoru  monicsafccndunt  vbi 
,^.i,  cubiletuumdaeaionibus  profiituunt.  Erquiaconucrfi 
I  funtretrorfum,vxotcm  Loih  imitantcs.mutantur  in  (U 
tuamfaUs  habentcsimagincmcccicfiafticaBConditurs, 
laporem  non  habcntcsqui  proiiciunturforas,vtconcul 
ccnturabhominibus. 

^  d  Etpofl 


d  Etpof}t>.fliq^l<io 

,_ (bluminmom-bus 

Ais?iuper  quc  dilacaftis  6s,Sz  eicciftis  linguam?  Nunquid  z    idbla  adorafti ,_(cd 

a«  Vos  expaircdiaboloeltis.  bTfilijdiaboli  quieltjisterracndacii.  Vndc;  AI(;ii-    ^       Ctiaill    pOUoftilipO 

ry^-^^rVn-^r'    t-  i       ^    -x         ri      '•    ••      +     fuifli,  vt  ingrcdicn? 

nonvoshlij  lcclelti,ienicnmendax?Quitconioiaminun  5    vidercs,  &  (cmper 

^Al  enis.  a1Iiiininljuciu"t  riliosfoos  ^c  tilias  fuas  J?.  «rDiis.  hf  Innocenies.  fldorirCS 

dijsjfubccr  omne  lignum  frondoium,  immolantcs  paruu  <?    e    Quia  i„xta  me  di. 

a«Qiiali:De!clinqucnsdomum  Dcijiuxu  lorrcntes  iiumolaftv  A4r>finlmra   aHnJff»-    i- 

losm  torrentibuslubter  emmcntesperras.  Intpartibils  7    rjeficutfupra  merc 
■Md.v^i.....-^.-....  .  ioicr..,f.iem  nccuj^.usidoioiuin.   _   ^fJiS'  ,.„'^^,^•7''*""'^  8    tricis, quafi dormic  Mctapho. 

da-.-aportpcccatum  b  torrentispars  tua:h^celtlorstua.  Etipliseliudiltilibame        rcviro  clam  fufci- 1 Lapidibu)» 
abfcondit  fciubter  ,  -,   r       r     ^*'""''' '■''       ,^     aTvimticando      .  ,  9    piatadulterum  ,& '"'''"'• 

obtuIiltilacrincium.Niiquidiuperhistnonmdignabor?  10  difcoopcriatpalUu,  x^^f^jj^j^ 

a«Qii.-.l;:Mcritusindignabor,quia.  bl^Hucin  tcuipotelfaix.fubiege  Achazinaxunc  c^Vtidola    ii    dilatCl  ftratlUTl  &  fa  ___,  , 

coltrcs  &Ioxiiri.imex'iar'.s.  '  •  lA.n-l      nnall  '''"^  ' 

Super  montcm  excelfum,  &  fublimen  pofuifti  cubile    ^  dotis^inarumetum, . 
luum,  ^illuc  afcendilbvtimmolares  holtias.  Etpofl:  13  Inqnofignificat,cp 

iTuttlar  1  u  i;:.iihiuin  in  (i.itKinemdomoruin.  afidolum  in  memotiahabendum.     b' rtiam.  eiiaiVl  iu    templO  fi 

oftium&^retropoltempofuillitmcmorialetuum.  Quia  14  mulacrumBaal  po 

ine.  ,«  afDijbolum.  fucrunr,  ficut  &  mC  f  fuffitij  tUH. 

tiuxtamedi(cooperuifti,&tfufcepiftiaduIterum.  Dila-  15  rcrriccrn  aigucrat,  iar«ntiiai 

<^Vt  r.  f  ipcrrs.  ■      bTVtadmenonicdiies.  cTAdukerium.  quodiu  introitU  do  ""^    '''• 

tafticubilcruum,6^pcpigifticueisfa;dus.  Dilcxiftiftra-       morum  &  inlocis^^^^^ 

aiAaulicrorum  bfOi'erc.  cT!>ine  \eitcundia,  vttnrpitudinem  nonabfcondcres.dlDiabolico.     I^    tCneorOuS    pOlt    O-  E 
Diabolus  enim  icx  liiper  omncs  lilro.sfuperbia.  Idolum  Moabitarum  ,  Moloch  vel  Molon    jy    ^j^   nQituta  fit  Om- 
inerpietatu,  rcx,'U.iirn.ib3tfe  lemralem.  .  .,    'T 

tum  eorumtiTianu  aperta:&  ornalti  te  regio  vngucnto,& 


a^t^ali  vaii.1  oinamcntaqu2lilli,vl  vitu  d(  odoie.adulteros  prouoca- 
tes.  «r  Iniiiper.  bf  de<* 

muitiplicafti  pigmcnta  tua.Mififti  legatos  tuos  procuI,et 

aTDccuIminecattii:>tis  inbaraiiuiulii>inis.    bi^AAionis  f raua:  c<[Declioacdoaddcxtcram  vel 
ad  lini'lrara.  , 

humiliata  es  vlque  ad  inferos.  In  multitudine  via:  tua^tla 

af  ocnitcndo,  T  Abopcre  malo.  bfAbundantiam  diuiliarum.     ITAlias.Viam. 

borafti:necdixifti:t  Quiefcam.Vitam  manus  tuas  inueni- 

afCorileacii  cnc.  ^Me.  b«iPtadiuitiis.cuftodicndis.  fQoja  indiuiiijs 
confidens  mc  rogare no!uiHi.£t  ideo  raultos  timuifti.cf^Hoites  vel  Deos, 
aquibusie  cis  habcrepunba' 

fti :  proptcrea  non  rogafti .    Procjuo  (bllicita  timuifti' 


nibusexpofitaintra 
ribus. 

18  f  M0llfzat(is.  Vt 

19  afFcrret  longinqua 

idola.  quafi  no  fu(fi  f  defjtfgafli 
ao  cianr  vicina.   Etin  ". 

hccBabylonios,  & '"^■'•'^.a 
2t  Acgyptios  Dcos  fi-^"''"'^*^ 
22  gnificat. 
2J  g     Inmultttrdir.evifi 
24  /.■a-/<v/w)-^_/2/.Qiiiam-  ic,^^^ 
2v  bulat  via  rcgianon 
26  laborat.  Vnacfivia 


vcritatis  quxdicif. 
Ef^ofnTn  fiayverltas &  vita.  Multxfunt  vi^mundanorum, 
\ndc:^Oiificiitvi.trfie£juuf!'r^vefir^.  < 
*  Procopius.  Quidcnim  viriumhabetmortalisBahy- 
loniusjfi  cum  Dco confcratur  ?  Scribitur  cnim  dc  Dco. 
Li^i  cuntints urbtm tcrrx  &  habitantcs  in  ca  tanquani  locufl^,  Ef, 
nonnegcntcs  omnes  tar.quam  gutla  ic  cadOyC^  taitquatnjaliua,  (^ 
quaji  rnorfientimftatar^  reputantur. 

^  Qui     F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■  1     Super qucm  dilataflis  os?  ipfum  diffamado  &  vitupcrado. 

2  'ExclcCX^ihWnzuTiVn.ipJum  bi^lpliernadu^qtfc  patet.iinrtiul- 
iis  tocis  in  Ena:g<Le..).d.l)uc  non  Jecifiisjuper  homincm  tantum, 
Jed  etiam  [uper  Ueum  juluatD/em  vellrum. 

3  Nunquid  non  vos  filii  (cck([[.'def{  fceleribus  pleni. 

4  Semcn  mendax.  qtaft  d-cat  /u. 

5  Qyiccnfolaminiindiislubtcr.  ibiairncolebautidola, 

6  in  locis  vmbrojis  iv.xtahocluxuriamexe-obant  tn  vtnciaiio- 
nm alir^uorumidolorum jdlicct yeneris &  Vrtapi, 

6  Immolantesparuulosintorrcntibus.  iia^fanguihtin 
farte dccurrert  facnbantintraaquam  ad habtitdu ibi  diuinattoiie, 

7  Subter  emincntCS./*  fnpih.n.folent  torrcntes  defiemiere. 

^  In  partibus  torrcntis  pars  tua.  hoc  diiitur,quia  adimmo- 
landum  pueros  eligebant  talia  loca. 

9  Etipfis.;tif/i  iJo/(V. 

10  Et eifudifti  libamen.  de  partejanguinis  pucrortm.  Libanie 
mrn  eii  oblatio  deliquidis. 

11  Obftultftifacrificium.rfcwrwi«r<o>-ttw. 

IJ  Nunquid  fupcr his  non  indi.^.rf./;c.r«»j  propter tfjv.fto- 
Ktrn  fanguin. s  inmcentis .  Tum  qma  hoc  jitbat  ad  impendendum 
(jbfequium  idolis. 
H  ^^\>(^rmontcm  cxccKam.adfurnicandumperidololatria. 

14  Et  poft  oftium .  vtftc  mgrediendo  dcmum,  videres  idolum., 
ytjic  non  chberetur  dc  luamemoria. 

15  Quiaiuxtamc  difcoopcruifti./'>^w«rrfe/«</;a/Jm(/tf 
adultera  ejjrenata^qu^  in  eodcm  Ittio  rccipii  adultrrum  cum  rnari- 
to:  ZT  Imfuit  implttum  potifjinil  lerrpore  re^^is  Manaffe,  quipo- 
JiiU  tdolum in ten,pl„m  domm. z.Vara.  32.^ 

«6  Et  pepigiOi  cum  cis  fccdus.fn//etf  idololatrie. 

1 7  Diicxi. ilra.  corum  manu  apcrta.  fnliat  adfaciendim 

expcnjas  magnas  in  taololatna. 

17  Et 


1 8  Et  ornafli  te  regio./ic  efl  in  Heb.  C  in  Ubris  cot  rcBis. 

1 9  VngucntO.')ttO  merctriccs pingunt  Jaciesfuas,vi  magts  p!a- 

leant adi  Itcns .  ^ hoc  Jiiit  implciummaximd  lemporc loyanifilif     '  .. 

^chaT^regis  Ijraelpcr  le^^^abctmatrem  tius  qu^  ad  introitum  lehu  n'"^^^'^  ''"'^ 
1«  lc7^ratt  dtpin.xi{ oculos fuosllibio,&c.vi placerct  eijicut  h^be- 
tnr  4. ';??.. 9. 

20  M 1  ii fti  lcgatOS  tUOS  pr0Cul./c//:t « ad  ThcgUtphalafar  re- 
gtm .yljfynorum  ti  mpore  .Acha^^,  vt  paut.^.I{eg  1 6.  & ad  regcm 
^eiYpii  tenipvre  SedLcljie,confidendo  dehominibus ,  &  de  dorni- 
no  d'ffidendo:propter  quodjectita  eji  captiuitas  Babylomca,vt  habi 
Ti:r.^.\>g.vli  .ideo  fubditur. 

2 1  Et  humiliata cs  vfq;  ad  infcros./«  Hebr^o  hahetur:  ^fq; 
fctl.'l'<od  aliquaiido  accipiiur pro  fvfja ,  abquarido  pro  inferno  ,  & 
vt' oque  modo ati  ipilur  hic ,  qfiam  taptiuitate  Bahyloiiica  midii 
fucrunt  rrioriuitn  peccatis  \uts  quorura  cadauera  iufofjis  fuerunt 
proie^a,&  atiime  adinfernum  dcjctnderunt. 

22  In  multitudine.Hic  c(mfcqucmcrponu»turpeccata  ludtorK 
fofi  capliunatern  Babylonicani,ititnqi'fprirnufuit  auaritia,vt  a>- 
tium  eslJi'py-\(S  (X  Itoc  proi  ijjci utal 'a,quia  fci.  udu  quiici  dn irur . 
i.ri»v.6./).Radix  olum  maloru  cft  cupiditas.e?  hoc  tji  ^  di 
citur.^n  mu\litU<i'mC.qu!aie£iortspopiiU  vtfaccrdotis&imiuf 
niodf.oer  diucrfas  pias  quenbant  cxto> qHere peciinias  d  populo. 
2;  Njcdixifli  qu'icic!tm.quia auaritiajemper itucncfcii. 

24  Vitam  tnanustua:inuenifti.^/e//  omnianecefjariaad  w- 
ta'n  vnicrunt  tibi  ad  manum. 

25  Proptcrca  non  rogafti.  me  dcprecar.dn  deuotP,q;iia  homi- 
vispltni  d.unijs obliuifuHur  Dei  Dtui.^iZ.b.  Incraflatuscft  dllc 
dtus  &  reca!citrauit,icrairatus,impinguatus,  &  dilatatus, 
.,'.d/«i:f/fr,«^/f(7«iw.Dercliquit  Dcu  fadorem  fuum,6cc. 

26  Pro  quofollictta  timuifti.Wu  tncipit  verjhs  m  Hi.  b.crU' 
gatur  inttrro;iatii4c,vt  fit  fenJus.Vtoqao  foUlcita  timufti?^*"» 
/i  diccret,nonprQ  me,nic pro  cultunominis  rnci,ideofeqiiiiur, 

Tom.  4.  Q_ 


4*^7 


Glorord.&NicolaideLyra        468 


^  a   Qulauuvt  fiducitm 

A  Ijabff  mel.  Qui  idola 

noncoluerunt ,  vcl 

in  captiuitate  du£li 

poenituerut:  fubZo 

robabcl  &alijsduci 

bus  rcucrfi  Dcu.luU 

tT;r»cf-inlocoruoadorauc 

rem.  «f  tuiKi  runt  fccundu  Hcb. 

umcrc*  mc  ^  Thcodoretu.s.Ip- 

ferccumcucfus  vc- 

'  ritatcm  huius  ora- 


praeparari.Vndc&  D 

Ton.tcm.  .  c^.n, -^    n:     I       a  laudlbus  DcilHCi- 

auia  mciitita  cs:,&: mci non  cs  iccordata :  neguc  cogitalti  ^    ^-^^j^  ^^^ rcdcunti 


.,D>««:Omr.U  ;ni.loc«.u..ft  domma.  f^i««  ''^'''«/.^^»  1;°;;'°;».?,"'"'"'''°  «*  '*"" 


populo  proniifcrir, 
colcquctcr  ortedii. 
*  Procopius.Eosin 
in  hunc  modu  allo 
p»7<">'»-  .  -,  -         d  }    quitur.Nonlumdc 

oblita  cs.Eed  annunciabo  iultitiam  tua.K  opcra  tua  non  ^    pcccatis  omnibus  ci 
?,i..udido.  b^Aamc.cmpo„c.pu.i.ot,.^|  .n d.c.a^-N_^cf  A^p^^^^^     5     admifirtis  p?nas  iu- 

prodcrunttibj.  Cum claWucris , hbcrcnt tc congrcsa^i  ^    E^^^^^v^^^^^^^^ 

1  V      h  ^  r_  ...„11 '!..4-«ni-i  Oii.   '»i,l-^i-n     o        yuii 


in  cordc  tuo,tquiacgo  tac<?ns,6cqua{inovidciis,&:  mci 

m  tw     i  ,1  -1  D  u^omn.i..ts.  tT.nd  »  >^='Jcns  .c  Chaldx.s  .  Ro- 

mani.  vcl  .udicio.  cf  Uonicc.  dfldoU.I  Ci^.x  co.,ra  ,„c  cg..l.  .c...po,e 


tdicet« 


t  mnrtJate 
viani. 
Pral.jtf.d 
-domuiLU. 


B 


ruatem  huius  ora-  '^''''r  ^'"'^  7"  l' llVtonr-i  n.i- -i.irpm  8     puli pcccatis  condo 

culicomprobat.Na  a  tui.   Etomncscds  aufcrct  vcntus,toliccrauraC.^,aLitcm       iV-rcrcfpucns.hosa.t'" 

crcdctcsChriaovr  '•T"t"'' ''7»^^  Vnr^^H^^^^^^^^^ 

bcm  Icroloiymam  b  fiauciahabctmci,hjercditabit  tcriam,  a^pollidcbit  mon  ^^  ^a  imp.os ,  qui  non 

pofTcderC&tOtOOr  ,chnftum.  .,Cy.o&p.inc,,ibu.c.....  Mrop^."  mco.cp..ri...d.  lue.n,,...  da.c      c  JDoft^^^^^    ^^    ^^  refipUCrint.vltlO- 

bc  fummo  funt  in  c  tcm fandum mcum,&tdicam:  Viam  tacitc,  prcbctc  iter,        ^^  tradafcmpitcmc: 

honOrC.  ,.Ncimpcdia.i.fcm..amco.um.    b,Omnia.,ociualvclqu,cun.,.c  d„hc.l.a  v.dcmuc  ^^^^.^  aUtCm  ira  r^. 

""aC^^Jqu     tacclinfte^c"temCaufa«ofa.d.cuIi  deviapopuU       '^^^ 

mpnniVCrCCOnr  .,sui«,„.nnc.Gcn.cdominu..nonIocolcd.nct.toco.um.nHu.bu.h.b..a.  vndc:  CC  aeCet.jpiritUSIUC 

m  cum,\crtconn-  *  Tx.i..bo.cdo.ninc,quon..miufcc..nc^  .,,..,    14  curx,quevobisipfc 

dunt,tcrram viucn-  d  mci Ouiahcc dicit dominus  cxcelfus  &  lubhmis  habitas       largitus fum.queq: 
tium  nxrcditabunt  ^         ]VsincfineiinepHncipio.bfs,nrtificttutno...cn.uum.  cfc.ciovci«iciiibus.        cuiii  hominc  crca- 

fccundum  lUud:  Cre     ^      :. 'rem,&  fandum  nomcn  cius  in  cxcclfo ,  &  in  ian-       rem,  in  animam  vi- 
doridcre  bonadomm      ^'';'"    ^^     J,,b„.„«i,„8.d.uttioncm.  MHab.,,..  cTCorco„....um«chumiiia.um        ucntcm infpiraui. 
m  terrsriuenuum.  '^'"'^'r^^X^Z!^  dcRcmimo.,c:pccc,.,™um  ^.«crc..,cn.ov.r,u.u.  ^     jj  ^  mneniminfempi.^ 

b   Toffidebit  montem     ^^  habitans,et  cum  cotrito  &c  humih  Ipiritu,  vt  viuiiiccc       ^«.««^  uti .  ^on  in  ^ 

fanSamtU.  fciliCetlc-  ,^vtconfobndode.r\rt.ti.ife-^.liadlititi»m,demor.eadvium.tanfeant.  fempitCmUm  fcrua 

gcm  vetcns&  noui  c  fpjj-jtm^  humihum ,  &  viuificctcor  contritorum .  Non        bo iram  meam, ne- 

teftamcntl  VtrUmq,-  ,rEg„.p„„„cclfus  &  fubl.mis.bfAC  r.  dica.,ira.n  &  vl.ioucm  «on  lcnpcr  cftundam  fupereo..        ^^    ^^g  CaufabOr  jCUm 

enim  in  monte  da-     ^^^^  -^^  fcmpitcrnum  htigabo ,  neque  viquc  T  ad  hncm       creatura  mea,  fcd  g 

tUm.  EtadprxmiO-    ^  a,sanaus.  1Animafcilice..vnde.Infpirau.i,nfacicmciu.fpjr^uUmvitx.  jy    CUtiam  in  prcefcnti, 

irafcar,quia  fpiritus  a  facic  meat  cgr cdictur,  ac^ilatus  ego  jg  vt  fanem  in  futuro. 

aWuiafcil.«.iniqu,ti.emconcupiuit,non»nacontcntus.|^    _b  TIudaic.>opuli.  j^    f  Q^iafpi.  PaX  gaU- .  ^j 

faciam,tprdpteriniquitatemauaritigeiusiratusium,&:  20  dium.vitaomniumj„ 

afAdbJcuevtfanatcm.  PeiAfryrios,petCha!dxos,t.naemperKomanos.  jj    qUO  fcnfum  dat,  &  P 

bTOIuHi?.        cTComtateptop.ct.do!otatr.am,&pronccefil..  mei.  ir,tMff\rin  A    O.iia 

pc^rcuffi cum.  Abfco'ndiatcfacicmmcam,&indignatus  "'  '^'(^i^tl^Zl 

te  tribuo ,  &  anima 


rumtaltitudincin- 

uitat.vci  Chriftum, 

dequo  renite  afcen- 

damksad  montcm  dO" 

mini, 

c  £rrf/c<t7w.E2oChri 


fmaltitadi- 
ncin. 

Mich.4.a 

j  Depeen. 

icc"^d"n,    «"5  rciliccrapofto- 
mcam. 


lis,  yiamfeci.  bcnc 

przdicando,prxbete  iter  in  excmplum  cis  bene  opcran- 
do.  aufcrtcoffcndicula  pcr  baptilmum  pcccata  ablucn- 
do,idolorum  cultum  prxdicatione  amoucndo. 
d  Quia  hxc  dicit.  Incrcpationc  p  Icrulale  finita.vcni  ad  cos 
qui  confidunl  in  domino,quoru  reucrfioniitcr  iuflbrat 

prae- 


crco  indignumcft,vtJEtcrnaliterpcreant.  Refcruntur 
autcm  hiEcgeneraUter  ad  omnesfidclcs,  qui  corripiun- 
tur  in  prxfcnti  a  dominofpccialitcr  ad  ludaos. 
o-  ..^hlcondt  d  tc,&c.  fcilicet  auxilium  mcum ,  vt  amplius 
defideres  dicens,Oftende  faciem  tuam,&  fahii  erimus.  '  * 

^  ^dbtjt 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Quia  mentita  cs.fcribitHr  enim  Exod.vigeftmoquartoa.  Ve- 
^nitergoMoyfeSi&narauit   plebi  vniuerfa  vcrba  domini  atque 

iudicia.I{elponditque  totus populus  vnavoce.  Omniavcrbado 
mini  qux  locutus  cft  faciemus :  &ficpromifiiproJe&pro 
.fuapofleritate  lcgem  domini  feruare,quod  nonfecic. 

2  Neque  cogitafti  in  cordc  mo.i.dilfmulans  punirepccca- 
ta  vfque  ad  tempus  tamen  pofteapunit  grauius,  idtofubditur. 
5    Ego  annunciabo.Jde^  »2a«f/>/?atfo. 

4  luftitiam  miim.t. imuflitiam  tuam,qmaironich  loquitur,fi- 
cut fatuo  ironicc  dicttur.  tues  multum fapiens . 

5  F.t  opcra  mz.idefi  dJuHi^  tibi  congregatx, 

6  Non  prodcrunt  tibi.  ideo  fubditur. 

7  Cum  clama./n  anguflia  obfidionis  per  I{pmanos. 

8  Libcrcnt  tc  congrcgati  tui.  fcilicct  numiaurei  & argctel, 
tjios indebttd  congre^adi.cj.d.non poterunt ideojubditur. 

9  Et  omncs  cos  aufcret  vcntus.  idefl  ^omanorum  impetus. 

10  Qui  autcm. Hic  confcquentcr  dcjcribitur  reuertentium pani- 
tenti.  •.'jutaad  prxdicationemChri^i&apoilolorumpluresdelU' 
dais  crediderunt ,  (^panam  &  per  I{omanos  infiiclam  euaferunt: 
ifuia  ante  aduentum  ByOmanorum  in  ludaam  admonitifueruntfide 
lesprr  angelHm,vt  tranfirent  in  regnum  .Agrippx,qui  erat  confa- 
deratus  }{omanis,  vt  habeiur  in  EccleftaHica  hijioria.  ideo  dicitur: 
Qui  autem  fiduciam  habct  mei.  idefl  in  me,  &  non  inpccu- 
ms  fuis,cuiuJmodi  tunc  erantjidclesynihilproprium  pofjidentes,  vt 
habetur  M}.'^. 
T I  Hxrcditabit  tcr. fcilicet  lirnfalem  in  qua  efl  mons  sion.  jIc 

^,fli''m"'Jr  '"**  "''"'  ^dtianus  imperator  lerufaUm  dejirudam  per  Titum 
'  teadificamt,  prohibens  Judxos  habitare  in  eaxoncedens  eius  habi- 
taiioncm  Chriflianis  ideofubditur. 
1 2  Et  diam.f.dici faciam  per^lelium  .Adrianum. 
1 5   Viam  {zciic.f.quod populus  meus  Chriflianus abfq;  vllo  im' 
fed,mento  pojjit  ibi  rcdire  ,  Tuttjl  eiiam  aliter  exponi,vt per  hoc 


rufalem  rcx 
dificjuib 


qubd  dicitur  hic.  Hxreditabit  terram:  intelligatur  terra  viuentium, 
quam  vah  ppiientrs  pofiidebunt.vndequodfubditur  pofiea. 
14  Declinatcdcfcmita,  aufcrtcoftcndiculadeviapopu 
U  mci./«  Heb.habeturtexpedite  via.  Quod  ftc glofjat  i{a.Sa.jtrrto 
uete  dcrijs  vejiris  figmentum  malum,per  quod  intdligit  inclinatio 
ncm  fomitis  adpcccatum,&  ftcpatet,quodfecundum  ipfumpafius 
iftt  rion  intelligitur  ad  literam  de  e.xpeditione  vi£  materialis  in  re- 
ditu  Babylonicte  capttuitatis:vt  aliqui  expojitores  noHri  volunt  di- 
cerefed  de  expcditione  vi^  in  rcditu  ad  Dcum  ptr  panitentiam.  £i 
Imic  diBo  concordat  quod  jubdilur.  Quia  llXC  dicit  excelfus  & 
fubUmis  habitans  xternitatem.  Sequitur. 

1 5  In  fando  habitans  &  cum  cotritu  &  humili  fpiritu 

16  Nonenim.  Hic  conjequenter ponitur  vbflinatorum  S  pi^"! 
tentiunt  dijferentia  in  punttione  &  *cmedio.  Circa  quod fciendum 
quod  adueniente  punitione  crjjat  conminatio&  ira  punitntis  prou, 
quilibet  experitur,&  hoc  modo  loquitur  domtnus  diccns  ;  Non  C 
nim  fempi.liti.pccMrfli//)ttj comminando. 

17  Ncquevfqucinfincm,»(/t/i/«M/>er. 

18  \v2SczT.cu1usraiiojubditur. 

1 9  Quia  fpiritus  a  facic  mea  cgredictur.  Loquitur  defeipfi 
ad  moaum  hominis  punientis,de  cuius  nartbus  egreditur  futruts  & 
fiatus.q.d.punitione  faHa  ceffabit  ira  mea. 

ao  Propter iniquitatcm  auaritix cius./«p/>/e ^aliorumnu 
lorum  ad  hanc  auarittam  fequeniium. 

2 1  Iratus  fum,&  percuili  Qum.perexercltum  RomanorHm 
^uaritia  enim  VhariJ^orum ,  er  Sacerdot"m  fuit  cis  occalio  dcri 
dendi  Chriftum  ,  fecundum  qucd  dicitur  Luc^.  •  6.J.  Audicban  i 
autcm  hxcomnia Pharifxi,qui  erant  auari  &  dcridcbai 
euni:  &  cx  confcquentt  odtiir/t  contra  ipfum  conccpcrunt ,  cxf 
vltcrius eius  mortem procuraucrunt:  proptcr  quod poftea  aB^oini 
nispuniti  fuerunt.  | 

22  Abfcondi  ate  facicm  meam./W/icet  me gratiamtneini 
ab  eis  lude  Jubtrabendo.  '  .    i 

*  Etabut 


4^9 


IfaixCap.LVlII. 


eliud 


fum.Etabijttvagus  in  via  cordis  fui.Vias  eius  vidij&ffa 


ui  eum,  &  rcduxi  eum ,  &  rcddidi  confolationes  ipfi  8^1  u- 

'VftTlmiff-nT''?''""    ''"bica.s.  b.,Malopecc«ofisj<rni,cB..am  quam  mfnem.   crH« 
elt  prom.llo  eius:Pacem  mc^m  relinquo  v 

eentibus  eius .  Creaui  frusf] 


Adamintelligcnsait: 
Tota  die  contnfiatus 
ingrediehar.  a 

b  ^iaseiusvidl,&c.  b 

Allegoric^.  Vi- 
dct  adiones  bonas 
credentis  populi,& 
reddit  confolatio- 
nem  Spirituffandli, 
quiparacletusidcft 
conlblatordicitur, 
quam  Adam  per 
inobedientiam  per 
didit,poenitentibus 
&peccata  lugenti- 
bus  reddit. 
c  Cr£i!«/.  q.d.Libc 
rationem  a  captiui 
tate  quam  per  lerc- 

jniampoft7o.annospromifi,opcrecomplcui  .    Creaui 
fruUum.so. 


a nVt nonjn  facie hoinlmim,  fed  in«orde  pocniwrer.  b  f  AKnens  ficiir  Cain.eui  diftum  eft 
Vaguj&profuguserisfup.tcr.  cfAftioneptaua.  d  ^ConuHGonis.  Opcra  bona 

-  V^cipopuli,  ' 


470 


ana- 

''^^T/rr}!""''"^-  ''^*<'P="'?™-  TAdpcenitemi.m.  fA  captiuiiatc.dum  in  capti- 
uitateflcietpeccaufua.  c  TQ<i.cm  eieccram.  d  fHaireditatemproprura.       - 
enim  falfs.  •     ' 

d 


eiTVetas  multz 


afAicrtafua.  b  «rNon  vni  tanmmjGcnti.fcd  to.imundo.  cVii,<-c«to    d -i  Poenitrmcm. 

qui  longe  dt,&^ui  prope  dixit  dominus,  8cianaui    ^ 

4  fln  circutnita  jmpji  ambuiant:  f  ludii  inclamanics.reus  eft  motiit 
ti, irati.  nCiuia  dixerunt:Sanguis eius fup;r nos.Scc 


i.e. 


Impij  autem  quafi  mareferuens^quod  quiefcerc  non  po- 

a  «  Peifccutionis.  fln  Clirillia.ios.  b  «TMaris.     c  TEtunt  f  conciflcati 
_  vflutumaducn.ent.bus  Romanis.  TDzmonibus.     d  IVcccari! 

telt:  6c  redundantfluduseiusin  cdnculcationem  6^1u- 

aTChriftus.In  circumitu  impijambulant. 

tum.  t  Non  eftplximpijs,dicit  dominus  Deus. 


B 


AIlegorice.Quod  D 
defilio  pcrprophc 
tasprxdixi ,  adim  t«beHi». 
pleui,  faciens  per  ip 
fum  pacem  iudfeis, 
quiper  legempro- 
pe,&  Gctibus,  quaj 
aDeolongc:  quia 
finelege:&fanaui 
eum  a  pcccato  fci- 
licet  vtrunque  po- 
pulum. 

d  Impij  autcm .  Su- 
pra  de  illis  qui  in 
captiuitare  poenite 
tia  egerunt,  &  ideo 
H  liberati  funt  &  dc' ^^"P-^*-'^' 

illis  qui  poft  afcen-  ^^ 
ly  fionem  crcdiderat.  £  '  ^'"* 
Hicde  illisfpeciali 

ter  Ioquitur,qui  in  infidelitatefua  remanferunt,vnde;/^o 

bis opo, tebat prmum loqiii  veibum  Dci,&c. 


obis.paccm  mcam  do  vobis.f. 

flumlabiorum  pacem,pacem  ei 

rz.^„     -j.  j_     _.      i)<-ccato    d  <  Poe 

eiim. 

b  Tie.npcr  turba 


I 

2 

4 
5 
6 

7 
8 

9 

10 

II 

la 
ij 


N  I  C  O  L  A  V  S    D 

Et  abijt  vagus.per  diuerfa  vicia. 

In  viacordis  fni.proniiatem  fomieis  fe^juendo . 

Vias  eius  vidi.^ww  omnia  nudu  &  apeftafunt  ocuUs  Dei. 

Et fanaui  cum.  ideji  dedi  pro  omtiibus  fanationis  fujjiiiens 


E    L  Y  R  A. 
I 

1 
l 

4 

remcdium. 

J  Et  reduxi  aim.  per  peemtentiam  i  quod  intelligitur  non  de 
omnibus,fed  de  verhpsnitentibus  folum. 

6  Et  rcddidi  confolationes  ipfi,  i.  donum  fpirituffwSii  in 
ftgno  vifibiUapoflolis  altjjque  credentibusy^a.fecundo. 

7  Et  lugcntibus  cius.  quia  ^adem  die  ad  pradicationem  Tetri 
mutti  corde  compunciireceptruntfidm  Chrifli  fecundum  quod  di- 
citur ^.^auumfecuKdog.EtippoCnx  funt  inilla  dic  anima: 

1   circiter  tnamillia:  woprer  hocfubditur. 

P  8    Creaui  frudlum  labiorum.  ideji  pradicationis  Chrifti  & 

apoiiiiorum. 

9    ^iCcm.fcilicetsratiainpr4enti&gloriainfuturo.  quibus 

jubditur .  '  ' 


I  o  Pacem  ei  qui  longe  eft./.  populo  Gentiti  ad  Chriftm  con- 
uerlo,ejui  legem  &prophttas  nonhabuerat. 

I  r  Et  qui  propc  ctt.i.populo  ludaico  legem  &  prophetas  hcbe 
ti.Hanc  auttmfcripturam  inducit  .Apoftolus,Epbe.  2.d.  in  Chnfio 
imptetam  di.  Et  veniens  euatigeliT^auitpacem  vobis  qui  longe  fui 
flis.  Ex  quo  patet,quod  pafjus  ifte  non  intelligitur  ad  literam  de  na 
(ifsCyriper  regnum  fuum  miffisad  denunciandum  licentiam  data 
lud^is  redeundi  pacifich  in  Jud^^eam,  vt  aliqui  expofttores  noftri  vo- 
luntdicere. 

I I  Impi j  autem.j.7«</rf;  in  fua  malitia  obflinati. 

15  Qiiafi  mare  {crucns.quiaperfequebanturadmortem  credc 
tts  in  Chrifto  rt  patct  in  ^tiibus  apcflolorum  in  pluribus  locis. 
14  Etrcdundantfludusin  conculcationem  &  lutum. 
Sicut.n.flu&us  maris  venientesad  littoragenerantibi  lutu,qucdpo 
ftea  a  tranfeuntib.conciilcatur,ftcperlecHtiones  a  ludds  illata:  Clni 
Jiiams  meruerunt  quod  conculcarentur  tanquam  viles  a  l\prnanis. 
1 J  Non  eft  pax  impi js  .  qma  ludd  qui  remanferunt  obftinati, 
Junt  perorbem  vagiin  opprobrio  &  feruitute  graui. 


A  D  D  I  T  1 .0. 

incap.^y.T^bi  dicitur  mpoflti.  Qui  autem  habafiduciam 
mei.    ' 

ciimhocquoi  dititurhic.Quia.ijt  habctfiducia  tnci.exoo- 
tiitur  de  fidelibus  Chriftinihilpropriumpojfidentibus.Hoc  quodfe 
quitur.  Hsreditabit  terram  &  poffidebit  montem  fanao 

"CARLVnL 

Lama.Domi 

nusadpro- 

phctas,vcl 
adapoftolos.finito 
.f|priorica.inquo 
paxiuflis,  &nulla 
tcquics  nunciatur 
impijs. 

*  Auguninus.  Si 
•  I  cuifortedifplicco, 
confideret  pericu- 
lummcum  &  au- 
diat  Dcum  com- 
rainantcm .  Si  non 

annunciauerisiniqiioiniquitatem  fuam  fanguine  eius 
dc manu  tua  rcqniram.Et  itcrum,clama  ne  ceffcs  &c.Sa 
tiuseftfratrcshicfuftinere  paruam  amaritudinem,  & 
pofteaadstcmambcatitudincm  perucnire,  quamhic 
haberefalfumgaudium  &  illic  fine  finefupplicium. 
b  Quaft 


mcum,  nullo  modo  inteUrgendtm  efl  de  lerufalem  illa  materiali '  p 
quamuis.  v.  Adrianus  Imperator  illam  lerufalem  conceffiffet  Cbri- 
Slianis  ad  habitandum,nunquam  tamen  eil  dicedum  quod  hac  pro 
pheta  pranoflicauit  in  pramium  fidei  (^  fpeifidelibus  Chriflijvnde 
tal  is  expofitio  tanquam  ludaica  eH  refpuenda:  &fecunda  quam  ifj,  .^  ^ 
ponitToflillator  eflproprie  catholica&vera. 


qt 


e 


P  V  T.    LVIH. 

«fTutamen      TAperteabiefto  timore prxnuncia 
capiiuitatem  iam  imminetein,&  multorum  nece 
aduentibusRomanis.        b  «lA  pndicatione. 
,  c  Tvtab  omnibuspo(fis«udiri. 

Lama'  nc  ceflcs  quali  tuba  exalta  vo- 

a  TQjia.i.  Ad  hucpntes  rcfipificre. 

cem  tuam :  &  annunciapopulo  meo 

a  TEiecrabiUa,idololatiiam,homicidium,  ikliuiufmodi.  TMa- 


TMinora. 
cordc  ad  tcmplum  ,ad  finagogamconuenicndo,legem  Dei  legcndo. 


pcccata  corum 


fcelcra  eorum 

TMinora. 
nuenicndo,legem  Dei  legc 

Mc  etcnim  de  die  in  diem  quxrunt 


&  domui  lacob 

a  «Quptidie.  b  TOte  &  fi  non 
h 


4 
5 

6 

7' 


b  Quafi  tuba.Yhx  Z- 
poftolisdicitur.  /» 
moruem  excelfum  afce 
de  tu  qui  eu-tn.  Si,  nec 
buccina  nec  tuba 
affumitur,fedmori 
tem  iubetur  afccn- 
dere&propria  vo- 
ce  perfonare.  Hic 
autcm,quia&pec- 
catores  funt&de- 
orfum  quibus  eft 
nnnciandum,  non 
iubctui:  prophcta  ^'Ctfr,  i^  g 
inmontcm  afccn- 


derc,fed  tantum  vocem  fuam  ficuttuba  exaltarc,&  fiuu 
ra  nunci^arebella,  vtquomodo  mortui  ad  vocem  tubje 
funt  viuificandi,vndc  .  Canet.n.  tuba  er  monui  re.Cic  Ifrad 
pcccato  mortuus  audiat  fcelcra  fua. 
c  Vopub  OTf 0. Ac  fi  dicat  vidcantqualism  patrem  perdide 
runt  qui  ct peccatorcs populum  f uum  vocat.     ^i^^y, 


I 


NICOLAVS  DE  LYRA: 
C  A  P.  LVIII. 
Lama  ucccfCcs,Hicremoueturtertiuserrorproce- 
dens ex.defe£litmoraU.  Miquienim  confidentes  de 
apparenti  iuflitiafeu  fimulata,  per  Ijoc  praftrmcbant 
faluari  .•  &  iflud  multum  vigebat  tempore  Chrifli ,  vt 
patetexdecurfuEuangeltfjvbimultumarguiturhy- 
f^^ifts^^hatifMrum^^acerdotum  &  Ltgtfpcritorum.Etfecundum 
hoc  tftudcapkdum  induaspartes  diuiditur.-quia  primofalfum  re- 
rnedium  excluiitur  fecundb  vcru  concluditur,ibi:i^onr\c  hoc  cft. 
Trimaadhuciniuas  quia primo  falfitas  pomtur ,&  fecundo  exclu 
ditur  ibi±Qzciix  diCCircaprimm.Dcuspattr  alloquitur  homi- 


nem  Chriflum. 

1  Clamanc  ccffcs.prxdicationemdebiti continuando . 

2  Qaafimbncxaltzvoccm  tium:manifcfit'docendo:hoe 
enim  niodopr<edicauit  Chrtflns,vtpatet  in  Euangelio  . 

3  Et  annuntia  populo  mco.f  fflael. 

4  ,  Scelera  comm. i.peciata  contra  Deum  commiffa. 
J     Et  domui  lacdb.  qui  alio  nomine  diBus  eft  Ifracl. 

6  Pcccata  coru.t  ommifa  in  proximum  Imc populo  prtcdicauit 
Chnlius  m  propria  perfona,propter  qmd  dicit,Mat.  1 5  .c.Non  sti 
miffusnifiadouesquae  pcricrantdomus  Ifrael. 

7  Mc  ctcnim  dc  dic  in  d\Zc[\xxx:\xnUegedo fcripturas^de tpttt 

Tom.  4.  Q^  a 


471 


Gloford&NicoIaideLyra        ^72 


Pfalif 


Gei>er.4<a« 


/Ca    OlWHoc eftquarccgo noncxaudiamcos ficanllos 
A  qui  in  ccdcfia  iuftitiam  faciut.iuftc  &  pic  viucntcs  Chri- 
ftum  vcrum  Dcum  &  vcrum  homincm  confitcntes . 

b    l{pfunc .  Alia  tcmcritas  ludxorum  quafi  confidcntcs 

in  confcicntia  bona  iudiciura  iuftum  poftulant.lccundu 

iWnd.  Indica  mt  domine  quomi 

egoininno.m.ingref.fnm. 

C     Qifare  ieiuaauimHS.ObViti  a 

funt  vctcris,hiftorix,quod 

dominus  non  rcfpcxit  ad 

muncra  Cain-  eoquod  no 

rcacdiuidcbat  cumfratrc 


&:rcirc  vias  meas  volunt.  QuaiiGcnsquariu 

dicatqueraqo.m.  fcdomneiudiciumde.fi.  TLegem  vd  vetim  b- 
dem.dcqu.  iuftus  viuit.  ^        i-n    *    /*    * 

ftitiam  fcccrit ,  &  qua:  iudicium  Dci  lui  non 

ilVocc:vnde;l'i.pu'u5l..cUb.jsmehono,&cfVr.r.f30»m. 


vitia  n6  detrahis,  in  malis  pcrfcucras,  non  plnccscir  cor  D 
pus  famcdifcrucias,cuinirpi[cr  pcccando  bla  idiri.s? 
i  Coiiiguioins. Veccau intcUigimas que  in dic .  riunif  pro 
ximisdimittcrciubcmur.vt  nobis  dmiitr.it  D.-ns.vt  fccu 
hdicamus.Dimittc  no.dc.&cLxx.apcrtius.  Ounc  lcri-  M;» 

pturam  iniquam  conlcin- 
de,fal(a.r.chirographa,qui 

1  buslqpcpaupercsdcprimc 

2  bant  impii .  Si.h.impiuni 
cft  dcbitum  ab  eis  cx  igcre , 
quinon  pofTunt  rcddcrc, 
multo  magis  ab  hisqui  no 


rcacd.uidcbatcumtratrc  ^'''''''"''''t''^         C.i^^^^^^^  Af  4    debcnt.Tropologi.  Qiiiic 

fuocuicharitatcmDcun-  5  dcrcliqucrit .  Rogant mc  ludicia  lultltis,  d^4    J  ^^3bomnibirsnuUs,& 


^c  Procopius.Cum.n.ho 
ftcs  ingrucrent,  Dcum  iciu  ^ 
nio  dcmercri  fc  putabant 
fi  a  cibis,non  a  vitijs  abfti- 
ncrent  idquc  animi  hnmi 
liationem  nuncupabant. 


jiial.:.deoDOnexaua.a.n.  o -!»-"•""" —--.r.i      >    ,         ,„.   .._ 
^l  muftit...rguunt  Deum,  qu.f.  non  refp.c.at  ope,.  bona  1  D.ccte». 
dVventrl.clu..cmpu.....vir.u.cm,vndc:lcmnob,s.nS=bbato^     ^ 

apprdpinquare  Dco  volunt.  Quare  iciunaui 

«  t<i»fi  «ratum.  b  I^AfflUimus  ieiuPj.ndo .  c  Vitam^jnunalem. 

mus,&  non  a'fpexifti:humiliauimus  animas 


vult  iciunium  (uum  rcfpi- 
ci,  non  folu  dcclinct  a  ma- 
lo,  fcd  &  faciat  bonum,  vt 
foluat  omne  vinculum  ini 
quitatis  quo  fimpliccs  hc- 
rcticorum  ligati  funt  frau 


,  INon  pl.cul.  t.bT.  b  f  ^efponfio;TQu.f;:Idco  nor.  cx.ud.o  quia  Cne 
Uar.Oncru  UUU.UH-uau.  m.fcr.cordi,.ec  pro  l^de  fic  pro  vana  1^°^^-^^^  l^TSri    7       dlbUS.Vndc.  DccllUanteS  aUli  p, 

Atquodnon  alpexifti  ad-  d  noftras,  &:.ncTcifti?  Ecce in die iciunil vdtri  7    .^^^^^f'^^^^^^^^^^^ 

dit.nOn  Dei  ignorationcm  ,  ,„iu„ia  „on  eonte«no fed  quxobfunt  '«i""'"'-^ JT^^V^dSiri^v^it^^^^^^ 

■••-••       '^        bi,  Uucior.bus.c  ^ldeo  f-rfit.n  Ixpc  ic.unrjb.nt  ,.jepetej»d.«  deb.r^s  ^j",'^'?'- 


B  lcd  infocliccm  corumquc 
fpontc  admifcrunt  cxitum 
Deeoo.din/.  dcmonftrat. 

cieiunium.    ^j     £cce jn tfif.  IciuniuDcO 

Sfccndl"  acccptum  cft  non  lolum  a 

cibisjfcdab  omnibusrcbus 

Hom.idjn  illicitis  abftincrc. 

Euang.  c     Volwitas  vcflra.  Grcgor. 

Voluntas  ad  iuftitiam ,  pi- 

gnus  pertinct  ad  iram  .  In 

cafliim  pcr  p^nitetiam  cor 


:,.  i.ucior.bus  c  ^ldeo  t-rfit.n  fxpc  ic.un.b.nt  ..  tepeienu..  «u...,  .j.-.-.".  CUm  0. /«/.Huiufmodi.  tt.qui  £ 

t  inuenitur  voluntas  vcftra,&  omnes  t  debi-  9    confrac^bi  lunt    d.mittcrc 

afCumlite    blQuia.  1-Homointeriot  vcfcitur  carnibusdtaconii  dcbct  Vir  eCClelialllCU.S.atq; 

quidaiurinclcampopulis  Athiopuin_   c  JContradebitoiCs.  difloluCrC  Omncm  (CriptU- 

^  toresvcftrosrcpecitis.Ecce'adIites&cont«n-  10  ram  haercticorum  ,  vndc 

tTExigemesetiamquxnoncommodaftxs.    b  TKitetius- «  «B-eCftentet.  propheta:^''^;  </«'/<;  «'^"Kf '*/i-    \^ 

d»Qa.odpeij|scft.  e.-.:  «.;!„„«  ;r«,^;^  fl«/M«ffi,€j-f.Frangatquoq;«  - 

tionesiciunatis,  &pcrcutitispugno  impie.  „  Vuricntibuspancmdoari^' 

a  fQu.fi  fivultisvtexaudiamvos.  b  TSinemilencord...  jrPro  laudc  nomi-  r>omin\K  n  frlftosna- 

nu^.vt  audia.ut dum o.at.» in  fyn.gogis  &  w  angulu  pU.eatum.vt  v.dea  nS.  i^OminUS.n.rraCtOS  pa 

mini.bhominibm.  (,     /-  ii  i-  ^*  ncs  apoftous  traaidit,quos  y 

5  Noli  te  ieiunare,  ficut  vlquc  adhanc  dicm , vt  13  eis  in  j.fportis  &  1 2  cophi- 1 


'-- r.-'^^^". j.       ^.      ,      aflrrnincubiculum,8ccburooliioorap"atfemtuum.  nis  COmmiuUtOS  atq;  COrt- 

pusattcritur,fimordmatis  h  aiJaiaturinexcelfoclamorvcftcr.  Nunquid  14  fraaosinEuangeliono- 
morib.mcnsviajsdiflipaf.      ^""''*'-"^*_"      ... ...... ..a;„.„H.,--ih;<.„s,Kiliicitis.        .^..^^    ^..,,  ..o^.mi, 


in- 


f  I{efetnis.  Qui  rcpctit  no 
habcntcm ,  Deo  facit  vio- 
laitiam. 

g     T^olite  ieiunare  (icut  -pfque 

adhanc  rfiem.Nc  vidcatur  re 

probarc    iciunium  docct 

quomodofiticiunadum  . 

Sermo.T7«.  jj     2{unquid  tale  eji  ieiunium. 

<le  icmpore.  ^     Xuguftinus  .  Spirituf- 

fanftus  pcr  Ifaiam  ieiuniu 

probat,  cum  nonfolum  in 

,  *  tcrmifta  corporis  rcfcftio 

cft,  vcrumctiara  a  malis  a- 

dibusfa6tadifccfiio.  Itaq; 

Q  fi  ncque  mcns  tua  graue 


tur  opprcfla  pcccatis ,  neq; 
animus  tuus  vitiorum  iUeccbris,dclcftet  digna  Deo  cxo 
luifti  idunia,C^cru  fi  corpus  tufi  Idga  iciunia  cdfumat, 

vitia 

NICOLAVS  DE  LYkA. 

multum  glQifisbantt:r:tamcn  hoc  magis faciebant  ad  habendum  do 
4«  miniumfuperfopulum,quituncgubemabaturferSacerdotes,  & 
Legifperitcs,quam  propter  notitiam  vcritatis. 
1  Et  fcirc  vias  mcas  volunt./.  pr^tendunt  quod  hoc  velint. 
a  Quafi  Gcns  qua;  iuftitiam  fecerit.  cum  tamen  contrariu 
egerit.  i ecmdo gloriabantur  de  oratione,&  quantu ad  hoc  dicitur. 
j  Rogant  me  iuditia  iuftitix.t.^Moci  iudicem  pro  eis  contra 
aduer(arios.J.!{pmanos  qui  eos  tencbarAfubie^os. 

4  Et  appropinquarc  Deo  volunt./.»»  iuditio  ad  allegandum 
J'tam  iuflttiam  tdcofubditur  in  perfona  eorum. 

5  Quare  iciunauimus  3c  non  afpcxifti?/;«-  cxauditioHem. 

6  Humiliauimus  animas  noftras.J.H(?/OTer/p/oi in  cilicio,& 
cincre. 

7  Et  ncfcifti?/>cr  approbationem.Quod autem  tempore  Chriftitx 
iia  ieiunia,fa(erent  patrt  Mat.^.b.  vbi  difcipuli  loannis  dixeruut 
C/;riff  o.Qiiare  nos  &  Pharifa:i  ieiunamus  frcqucnter,  tui 
autcm  difcipuli  non  iciunant? 

8  Eccc  in  dic  ieiunii.W/c  excUfitur remediu falfum  per  refpon 
fionc  domini,ck  dicitur. Eccc  in  dic  iciunij  vcftri  inucnif  vo- 
iiitas  vcftra.dccjp/r«r  hic  voluntas  pro  appetitu  fenfitiuo,  quejc- 
quebantur  contra  diHamen  rationis  Grdiuinct  legis,ideo  fubditur. 

9  Et  omncs  dcbitorcs  vcftros  rcpetitis.  cum  auileritate  it 
mpotcnies  adfoluendum  &  temporc  prohibito.f.annofeptimo  qid 
efl  remiffionis,Dcut.i  5, 

10  Eccc  ad  Utcs  &  contcntioncs  iciunatis.'.  in  die  iciunij  ve 
flritaliaexercetis. 

1 1  £t  pcrcutitis  pugno  iinpic.{w«rMn({(>/>ro;r/mo  aonfolum 


~  bo"ni'funr,Vrrcrpt7D*o?;fiJmc^^^^^^^  ^      "  & cxtta ccclcfiam algcntcs 

querc  quafi circulu caput  ruum,&  taccum Sc^^g  frigorc  infidelitatis  inopes  - 

^  *  *  tAiiasvi.  atq;  percgrinos,inducatin 

cincrcm  fterncre  ?  Nunquid  iftud  vocabis  ic-  domum  ccclcfie,&  pperiat 

TAcceptab.leDco.     ,fNon:SedhocV.magis.  ,  in   COrrUptlOniS  palllO,    Vt  ^  ^ 

iunium,8rdicmacccptabilcmdomino?rNo  »0  tunica  Chnfti  vcftinnontw 

,»Ofte»foqu,leieiun.umrcprobc^Jqualcapprobe.oftenditut.  mancant  lU  fcpulchnS  :  qcl 

nc  hoc  eft  magis  iciunium  quod  elegi?  t  Dil- 

a  t  Falfas  chartas  de  qu.bus  diccbant  obligat.»  paupetes.  b  «Non  prohibet  fua 
repetetecharta.  cfldeft  Cne  lite.  dtChai.atum.  tFalla.f.chitogr.pha, 
quibusinnocentesopptimebantfaeneiatores.  /-   1  '    f  T  "      d 

folue  coUigationcs  impictatis ,  ioluc  talcicu  - 


*  I  de  co  lcgimus  qui  poflclTus  t  jaj 
ademonu  lcgione  in  mo-"* 
numcntis  mortuorum  ha 
2j  bit.'abatnudosCumq;hoc 
fcceritcarnem  fu  am  ne  dc 
fpcxcrit.i.  fpiritualitcrdomcfticos  fidci ,  quoddixerunt 
Lxx.domefticos  fcminis  tui  nc  defpcxcris.    ^ 

^  Frange 


rerbis,fed  etiainJudiSyideoJubditur. 

ii  Nolitc iciunarc.per  takmmodum. 

II  Vtaudiaturinexcello  clamor  vc^cr.  contentiones & 

brigas  fiifcitjndo. 

14  Nunquidtalecfticiuniumquodelcgi.f.pro^^ar. 

15  Pcrdiemaffligerehominemanimam  i\nm>. i.fcipsu 
pcrabHincntiam  abfquepimte.q.d.noti,quia  cxcrcitatio  COrpO 
ralisad  modicu  vtiliscft,pietasautadomnia.  i.  ad  Tm.^ 
\6  Nunquid  contorqucre  quafi  circulum./»  He^r^io  ha. 
betur  quaft  hamum. 

1 7  Caput  fuum .quodfaciebant  ad  ojlentationem  ieiunij,  in  hoc 
deftgnantes  dolorem  capitis  ex  ieiunio, 

18  'Etfaccum&  cinciemfterncre.J./'ro/f3o/;tj>jr,«rf. 

19  Nunquid  iftud  voci>bis  iciunium?./.  Deo  acceptum,qm 
ft  dicat  non. ex  quo  ifl  pietate  &•  virtute  racuum. 

2 0  Nonne  hoc eft. Hic  confcquenter  verum  remedium  condudi 
tur,&primo  quantum  ad  pietatis  exercitiim.Jccundo  quantum  ad 
diumum cultum,ibt.Si aducrteris.  Quantum adprimum  dicitur. 
Nonnc  hoc  cft  magis  iciunium  quod  degi^-i.approhaui.f. 
inquofitabfiincntiaavicijs,  &  exercmumin  operibus  pietatis, 
ideo  jubditur. 

2 1  Diflblue  colligationcs  impictatis ./.  cauillationes  quibus : 
Sacerdotcs&  VharijM muoLucbant  ftmpliccs  ad  pecunias  eurun.\ 
exirahendum. 

2 1  Solue  fafciculos  deprimcntcs. '.  panasgraues  quasmpt 
«ebant  fuper populuM,ficundum quod dicitur.  Matih  23.0.  AUC 
gant  cnim  oncra  grauia  &iroportabilialupcr  humcra 

homiiium.  ' 

•jc  Dimittc 


473 

1^^    Procopius   Erit  venim  dcmiim  iniquitatis  vincula 

's^roUierefidiuitiarumcupiditatibustelibcres,  fiqui  funt 

^  infirmiorcs.accufarionum  inuolucrisnon  impUccs.Dif 

ibluecrgoquas  inique  prauoquc  animo  confedtas  ha- 

bcs.cautioncs,  illis  rcmillioncm  indulge,  qui  pcr  eas  aut 

pcr  iniquitatis  coliigatione 


Ifai-^Cap.LVIII. 


474 


conteruntur  Diiaccralibel 
I    losquiiniuftanominaco- 

r  [iopleftuntur. 

roim  a  F<an^e  efi-.rientr  panor.  Pa 
ncm  efuiienti  frangimus 
cum  Clirifti  fidem  (qui  pa-  a 
nis  viuus  eft;  &  lcripturam 
facram  (qux  fpiritualiseft 
nobisviftusj  alijsmanife- 
fiamus.Sinon  potestotum 
darcvel  vt  multis  profit,  di 

'«•I  fptrpt,  atditpafveribuuQn od 
raanducaturus  cras,  finon 
ieiunares,  da  pauperibusvt 
ieiuniumtuum  nonfitlu- 
crumniarrupij  ,(cdanimaj  b 
fainritas. 
J«    Grcgori us .  Qui  crgo  a 

4     paradifigaudiiS  percibum  c 
cecidimus,  ad  laa:c  inquan- 
tum  pollumus  pcr  abftincn 
Btia  reiurgamus,  lednemo 
iibjabftinentialit  efte  pu-  d 
tatjCum  pcrprophctamdi  c 


a  TQul  pro  fame  fe  vendiderunt,  quod  fipe  faciebant.    TFame  vcl 
loni;*  fcruttute.aliquando  enim  vltra  lerminum  detineliaiu  cos. 

lostaepiimentes.Dimitte  eos  qui  t  confraifli 

af  i  leiuituic.  b«rSeruitutisvel  peccjti.  c«rQii^afidicata|iquij    Debiiu-    ' 
res  non  hDbeo.quid  faciain.vt  fulcipiant  ieiunium  meumiJFrange  efu 
rieniipanem.  ° 

funt  libeios,&  omne  onus  dirumpe.*Franec 

a  flNonalienum.  bf  Nedepauperiaiecauferis.  c  5"Egenos&  va*;  os 
in  dommn  inducimus.cum  difcordantes  in  fratctnam  pacem  &  chari 
tatis  vniutem  tenouamus.f  A  quibus  non  expeAas  piaimium.df  Ho- 
Ipiialfs  inuicem.  . 

efurienti  panem  tuum,etcgends  vagofquein 

aT.Ta^ucteftum.jtcipe  cilum.li  non  potes prKbere panem.   b  iCouuuaam  li 
non  habestu.ir.i    c  f  Fi.Hc,  viitui!bus&  nperibut. 

duc  in  domum  tuam .  Cum  videris  nudum, 

a  •  leibo & exciiiplo.  bf  Peccatorem  libi  fimilem.  c  f ConSderans leipfum  ne 
fi  tti  icntcris. 

operi  eum  t  &  carncm  tuam  ne  dcfpcxcris . 

a  «  Cum  lisc  fcceris    b  «iriiBent^busiiomen  meuraotietur  fol  iu.    fSicutfol 

■nnianc.     c  «rCliriltus. 

Tunc  erumpet  quafi  t  mane  lumcn  tuum ,  &  2 

atKcmiffio  oniniumyeccatotum    bf  Adprzfentiamiudicis.ad  beatitudi   ? 
nem,vndr.Eccf  hon.o  Jt  opera  eius.  ^ 

fanita  s  tua  citius  orietur .  Et  anteibit  facicm 

fBonaopeia.     al  Filius.de  quoexu  gegloria  mca.     bf  Vt  gloiificerij. 
ud  Dcum  &:  homincm  «^Mifericordix  inproteft'-ne 

b 


catur,  frangecfuncniipa 


tuam  iultitia  tua,^gldiia  domini  colliget  te. 

a«Coidf,ore!{oprr-    blCuias  volMnutem  fe  ifti .  ctBencficijs  refpondcndo.  5 

nemmumfiludergoieiii-  f  Tucmuocibis,t & dominus,exaudiette,cla-  . 

nium  DeUS  approbat  qUOd  .•'  '^^'_ '"'?""'"''''"  ^"'  ^^,"  i^^honisoperibus.  auxilium.  ^ 

adeiusoculos  manus  clce-     ^^^^y  &dicct:  ccceadlum  quia  mifericors  7 
molynarumalkuat,quod       r        i        •         ^d^M-"»    c-    i  n   i     •     i  o 

cuptoximidiledionc  agi       lumdominusDeus  tuus.Si  abftulensdeme-  ^ 

tur,quodpictatcconditur,  g  dio  tuitcatcnam  ,  &  dcfieris  digitum  exten-  lo 
liocergo  quod  nbilubtra-  h     «Dcirahcre  -    •      - 


his,  altcrilargire,  vtvndc 

tua  caro  affliguur,  indc  cgc 

tcsproximi  caro  rcparctur. 

b    It  carnemiuani. Proxiam 

inneeeft!i[ate  qualibetrcco 

gnolce  limilem  tibi ,  confi  - 

j  derans  te  morialcm  &  pafli 

'  bilem.Vnde.  f^ijitansjpeaem 

tuamnoHpeuabis. 

c  Lmen  «M^^w.Sicut  matuti 

naiuxfoluitteuebras,italu 

rae  veritatis  fugai  errorcs. 

-:j    Chryloftomus.Bonita 

i,,.ris  miiericordia  nihil  cft 

imelius,caufaluciscft,&ad 

mturumquoqucluciscau 

lacft.Oricturinquitlfaias 


^  a  «  sed  obcft.  bf  Larga  pietate. 

dere,  6c.Ioquitquod  non  prddelt .  Cum  effu- 

aTFinem  1^.11  imMcuivcleorporalem.  b  «Voluntatemcompatientem. 
,  c  IQnacunqueanguftia. 


d    luflHia.  Chriftus  qui  omncs  iuflificat,antcibitadaIo-  D 
ndim,vnde.f^a<iovobispaYayeloc.  ^       10.14«; 

c    £i^/o«jrfow/«;co%;af.i.fufcipictadfe,qui dixit.Vbi  io-'»<l' 
cgofum:illic&miniflermeuscrit.  *        Libdeoratio 

f    Tuncimocabis.  ^  Cyprianus.  Ade(refepromittit&  "'''^*"'"'" 

audire&  protcgereeosqui  tdcprcRi. 
imuititi£E  nodosdcpcdore 
foluuntj&cleemofynascir 
cadomefticosDeifecundti         ;.i|^ta 
ciuspricceptafaciunt.Nam         '^Sk 
dumaudiut  quseDcuspra:  *Nonehocf. 
c  pit  fieri,  ipfi  quoqj  a  Deo 
merentur  audiri.  Pfal.iis.h. 

g     C  atenam. VcQCZtOtnm.     ^^'^^'^'^' 
Vnde .  Funes  pcccatorum  cir- 
chmplexifmt  me.Et.  Funibus 
peccatvrum  fuorum  conUringi' 
tur  qitifqi4e. 

h  Diiitum  extcndrre.Vroyi\' 
mos  notarcdetrahere.Idefi: 
non  folum  non  cogitcs ,  & 
non  facias  hac,  fed  ne  detra 
has. 

—.  •■"*•      ituti     *U— 

1     Etojlatua.   •?«  PrOCOpius.  fcondastc. 

Animxnutritioncm  poUi  t'»qi.c.n5 
ccturvfquead  faginationejf'"'" 
offium  qiiorum  nomincw-. 
virtutes  eius  idco  fignifiica 
tur ,  quod  h«  fpiritualibus 
donis  impinguentur.]\(f(^;<e 
enim  folo  pane  vinit  bomo  ,  Jed 
omni  vnbo  quodproredit  dc  ore 
Dci .  cuius  formam  mnnna 
nt)bisreprelentauit.  Hunc 
igiturcibil  quocxciderunt 
Ifraclita^.fibipcrfidemgen 
tesaflumpferunt.  Eftvero 
de  oflibus  ab  ijs  mutuata 
diccndi  ratio ,  qui  moUiter 


■f  &acame 
tua   non  >b- 


:itncn)Ui. 


II 


,  niiniu. 


.  .,^u..„HucanBu„ia.  ,,  forpusfolcntcnutrirc. 

dcriseiuricntianimamtuam.&animamaf-  ,,  ^  «o"'«»m(;««.volupt.^Ms 

^        aTQaocunquebeneficio.anmodofuftentando,fed    ^    ParadllUS  .qUCm  pUntaUC- -  qu?a  miTcrl. 
etiam  fi  pot^rs  fanando.    bf  Feccatorum  fnpandis.  c  f  Chriflus.  Tat  dOmiUUS  DCUS  3  ptinci  ^°"  '""'d<»- 

fli(aamreplcueris,orieturin  tcnebrisluxtua,  ^^  pio^fdlicctccclefiam.Fons"'"'" 

afFtiift^siliqnaniloienebri.nancantem  luxindomino.  Treccai.  bfClati-  itl  mcdio  Chriflus  eft,CUiuS 

.a.,uft,ti»M^Tunc.  ICum  ten.bi,  tuxeruni  ficut  .x,eMdi«.f  Ac,er„am.       IJ    nOndcficiUnt  aqUS  doftri 

&  tene brs  tUS  erunt ficut mcWs .  Et  t  rc-       na:  fpirimalis , quce  ecclefia 
quiedabittibidominus  Deus  tuus  fcmper   ,  irrigant.  Ethoceft.  Etent 

afVirtutibusvelvifioneDertatis.   TTecuraprincipium^die  qtl^lt  hoitUS  irrigUUS  .  6  Rddis 

virtunituas.infplendotibusfanrtorum-  I7    VCl  CCClcfia. 

&timplebit{pIendoribusanimamtuam:&f  ^  ^   Procopius .  Hortus  di- 

.     a,Vittu«sn^pdeficiantyelcorpniindieiudicijfurcitabii.     bTAbigneattt-  l3    uina  Spirituflanai  COnfitio 

k  dffa'warHbc;ibit.  Eccri.quafihortu'sirri.  ;^  a1bS™d™r D^ct  ^ 

m2tutinnff.ir.„^KL.i   "V"    /••/-•       1-       .  vero&hortusipfaccclcfia, 

iSuSc.Hc  '^        "^^  ^"V  «n^i^cricord.am.nproxi-  cnmshxc verh^(nnt,Defcendnpatruelisinhortosip/m,  vl 

kcr^tn^Sel^^^^  ^orrieJat /ruaxm^DiCitnrScfons  quem  nulla  vnquirm 

Zf,un^^^^^^  aquadcfccit.                                                     ^ 

intuturolucemlargietur.  ^                                                                -^^  sicat 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

»     Dimitte  cos  qui  confraai  funt.  ex  duraferuitute,  C^tcra 

^atcntv/q^eibi. 

2  Tuncerumpetquafimane  lumen  tuum.  orientetibi 
Imemltitixpergratiam. 

3  Etfanitas  tua  citius  orietur.a^  infirmitatc  culpa. 

4-    Et  antcibit  facicm  tuam  iuftitia  tm.per  anzelum  cuHi ' 

(■intem  ccram  Oco  prafeneata . 

5  Et  gloria  domini  colligct  tc.in  morte. 

6  Tunc  inuocabis .  Htc  conctuditnr remedium  verum  fiantii 
"'«"onem  .-  cmn  dicitur  Tunc  inuocabis  &  dominus  exaudut.f. 

*l"^ndo,xercuernoperap,etaiis.  ^ 

7  ^'^niabis.in/erHore  orationis. 

9     Quia  mifcricors  fum  Dominus  Dcus  tuus.  non  efl  in 

iuttmV,!lnVn  ""'''^"'l"^P''  moduglo^^ intoltneartspnmo 

iV  /      ""''■"'^'^''C mcdio tui CZtznzm.tniarceratosrclax in 
^•y  ^i,catenam  pocat  cmltauoncm  ^uinuolucruiHmftmplices. 


1 1  Et defieris  extcndcre digitum.«//oy  de  peccatls  notando,ft 
(Utfacicbat  Vhanfxus,Luc.%  d.  ydut  etiam hicpublican''S. 
I  z  Et  loqui  quod  non  prodefl.4//oy  vituperando,  &  te  om 
mendando/nut  illeThartfaui  dicebat.  Non  fum  ficutCXtcri 
hominum  raptores,adiiltcri,ieiuno  bisin  Sabbato,  &c. 
I  i  Cum  eflTuderisefurientianimam  tuam.  ptr pietatis af 
fe^um.Et  ideo/uhditur. 

14  Etanimam  afflidlam  replcncris.tiusdefc^/ifubleuando. 

15  Ofictuf  in  tcncbrisluxtua.'.»w«fa6fwrff«f»c^r/j  «<//;/■ 

adlnccm  '^y.>iu  . 

16  EtrequictTi./;>«c«t/j-. 

1 7  Dabit  tibi  dominus  fempcr. Ex qno patet,^  non loquitur 

de  rtqitit:  ternpor.d  ,qi:x  f,  tquentcr  interrumpitur  ,  &  rt: *ximi  iu- 
iiis  qui  de  cummitra  curfu  plusccteris  teinporaliter  aFflgmttur:/^' 
cunda  ad  I  himnthtim  ttrtiu  cap.  Omnes  qui  pie  volunt  vf- 
ucrcin  Chriflo  Icfu,perfecutioiiem  patientur.  (^odaute 

in  aliqntO'is  i:Or  s  tnterpu,iitur:Deus  tHus.tiun  iji  dc  textu. 

1 8  Et implcbit fplcndonbus  animam  tmm.i.fpenderibut 
dtutne  nornuc^  iiitutis. 

19  i-toffntnzlibcra.-^b infirmitatecorporis. 

20  Etcritquafihortusirriguus././nZ^on/j^pcr/tMr/^cMnrfwf 

Tom.4.  Q_j 


47^ 


Glorord.&NicolaideLyra        476 


^  a  Stcutfoni.h.^vcc\ 
A  labcrisChrifto  ca- 


itVhtumm  fioiibmSeop«amftuai»>4J(on»ificBiu-lnChri(lai.   cT5pirituilium»irtutuni  m». 
teft.  dtrxlum;<"-trtitanGbunt,vetbaamemmeinoii  tranlibunr    Tl"'"'  caticra. 


t^ediHcator .       £) 
Procopius.Ma 


t  ate. 


teft.  dfrxIum.V'rtrtitanUt>unt,verDa..uirmmcanu.. p^     ^  .^ -.. ^       PrOCOpiusMa 

,  guus,6^{icutfons  aquarum,cums non  dcfacientaqua:.  lit  ^^^.^^^  ^^^[^^^  ^^^^ 

*  ^''^'^'''^'"^'''^■''%Xpr!'n^?.r^^^^^  I  caredf.quiccclefi? 

rcftTJnTh^ocaTrc-  b  aulificabunrurtin  tcdcfcrtafcculdrum/undamentagene  »  dogmatad.alcaids 

flanrationcm  qux  c  aTvttiufqacyoH-  btoecciciiacioch.^ifane.  a».moitrationiDus 

fada ca  lub  Zoro-  d  rationis & ecncrationis fufcitabis.  £t uocabens. f  ardihca-  ?  ""'i!"^'V,.".f '"^°  t  c 


E 


itituo 
^cdifica.  ludxi 


babcl.&  Icfu  Saccr 
dotcmaeno.vclad 
illam  qua  dclirant 
futura  in  vliimo. 
Mclius  ad  ccclclia 
hccrcfcrripo/Tunt. 

irtnonfacia»  *'  ThcodorctUS  . 
Per  hasfimilitudi- 
ncs  promittit  ho- 
mo  Dona  fcmpitcr 
na.  Nccpotcsintcl- 
ligcrc^dificationcs 
fcnfibilcs:  (cdfpiri- 
tualcs.  Quomodo 
.n.eruntfcnGbilcs: 
quas  nominat  fem 
B  pitcrnas. 
C  F^ndament a.Apo- 
ftolos.prophaas  & 

Kal.8^a.     fiaiilcs 


»  f  r.«dicatof.     1  (SnHiendo  Chiiftum  vcrum  Deam  &  vcrum    homwjm.     b  «Doatinatum  qu.bui 
'mun..at  ccclelu.  c Uttotum.  vb.  «,n ciX ,u.cs.  ncque  p.x  q. ''^^'^^^^^ttn^S^lt 

tdr  fcpium ,  aucrtcns  (cmitas  iniquitatum .  Si  aueiteris  a 

»5CL>ictcanim«qu«on.n.iempotecel«br»nd».  bTMe.  .u.cmpenemoi.  funipedei.    e^Catnij, 

Sabbatd  pcdcm  tuum,t  faccrc  uolutatcm  tuam  m  die  fa 

.  fCclcbtani  dom.no  Slbbatidelicata.TDeo.cccpium.  cPutuni^TNon  tuum. 

do  mco ,  ct  uocabcris  Sabbatum  delicatum ,  6c  lanaum 

a  f  in  opctibus  tuit.  h  «rDom.num.fVcl  diem  Sabbati. 


muro  obfcpit  ,  nc  «-"p 
cadcm,  vduti  hor-  '"'*: 
tum  dcfcrtum,  qui  ™' 
cuq;  voluerintpcr- 


an 


l.Cor.j.c 


o    uagcntur .  NamtSc 

iftudipfumqua:  p- 

pctuo  dcfes  cft  ani- 

7    ma,patitur,cumca 

,-i--r .      i,  r    •    ^     demhoOicuilibct, 

dominigloriofum,& glorihcaucris  ciim ,dumnon  tacis  j,    fiue  dsmone  fiuc 

afAftion«p.aua..  b  fVt  n.cfcilicct  opetepccccs.nec  voluntate.  lOanim»     CUpiditatC 

uiastuas,  6c,noninucnituruoluntastua,utIoquarislcr-  n  appellcs,tandiu per E 

.fOdiofumvelociolum.  b  Cum  fuptad.fta fecci...  c  TDeleftate  indom.no  &dab.L  i.bipc&c  Uia  cft,doneC  mCtU 

'  '  i  ^Non  mundan.s.  e  fln  «trrna  beaiitud.ne.     j       r\    •  . 

moncmuincddcaabcrisfupcrdom.-no.&fufto-llamtc  j]  f^'^^'Zu"!  " 

.TA.ietnxfol.Jitat.sl.ocenimfoluraelcmentum.inmobile8cfolidun.  b  Tic.l.cetpattu  7«a.  Ininuitatum     all^e 

tQuamnccoculu.  vid.t.necauii.audiu.t.nccincorhom.n.safccn^d.t.  C   intquiiaium     i\m 

fupcraltitudinesterrx,  6ccibabotehxreditateIacobpa-  H  inquiercm.ffemi- 

f  a  fOuafi  Vctafunthxcoronia  Os  en  mdo.  b  TPetptophctam.  f S«monem  fcilicct.  taS  CrroriSjin  quic- 

S  tristuLOscni'mdominilocutiSmcft.  '^  ?r7/jv?u"mif- 

furfum  non  deorfum.vli  Loth  dr.in  monte  faluu  te  fac 
g  Hxr  rrf/.Ca:lefti,quamdcdi  lacobcuius  filiuscsperfi- 
dcm  &  operationem ,  vitia  atq;  peccata  fupplantando  * 
Cuius  enimfi  quisimitatorfucrit,eiusfiliusdicitur. 


Vnde:  Fun- 
damema  eius  m  montibuT  /4»fliV.Fundamentum  autem  fin  • 
gulari  numero  Chriftuseft.Vndc.  timdavicntum  aliudne- 
mopotejtponcreprjeter  id  (luod pofiiutn  cJi,juod tji  Chrijius  lefus. 

d   uAedifi- 


NlCOLAvS    DE    LYRA. 
I    Et  Acdificabuntur  in  tc  deferta  ficulorum./.  Gsntiles 

^  adiungentur  tibi  in  vna  ecclefia,qui  fuerunt  dcjerti  in  priflims  [xcu 
lis,inquantum  carueruntlege  &  prophetis. 
i  Fundamenta  gcncra.^cc/.  per  generationem  fuccefjionem 
addutes  aliquos ad  fidemiquod  impletu  csi  inapo^otis,  &  in  alijs 
crcdentibus  de  judJtisiper  quorum  pr^dicationim  &  do8rinam  in 
fi  ripturis  eorum  teli^am  conuenuntnr  Gentilfs  adfidem, 

C  J  Et  VOCabcris  scdificator,  &C.  .Aedificare  fepes  materiales 
efi  officium  pauperum  &  ruflicorunt,&  ideo  non  eH  tale quid  quod 
debcatpromitti  proopetibus  virtutum.  Et  ideo  perfepcs  hic  intelli 
guntur  irtipedimenta  per  fanam  doclrinam  &  ordinationcsfacras. 
Ei  hoc  impleium  efl  in  apojiolis  &  eorum  fuccefJoribus,quiper  f/i- 
cram  doHrinam  &facrx  ecclefite  inflitiita,oppofuerur,tpectatis  ob 
flacula.Et  ideo  fiibditur. 

4  Auertens  fcmitas^n  quietem.  Sic  efi  in  Hebr^o  & in  U 
bris  corre^isad  cefjationem  .n.  peccatorum fequitur  quies  mentis, 
fropter  quod  cUciturinfine  capitiili  pr^ecedentis.  2^o»  eHpax  m- 
pijs,dicit  dominus  Deus. 

5  Si  aucrteris.  Hic  ponitur  rerum  remedium,quantHm  ad  Dei 
SabbJtiobfcr  cultum .  Circa  quod  fciendum,  quodper  obferuationem  Sabbati  hic 
uatio.          intelliguntur  omnia  qu£  pertinent  ad  debit  nm  Dei  cultum,ftcut  & 

inpraccpio  decalogi,Exo.2o.  Mcmgto  vt  dicm  Sabbati  fan- 


C(X^Z.CS.Adcuius  obferuationem  requiritu  ab  cpefibus  pcccatorSi 
qu^ funtmaxim^  feruilia,  7o.8.s.  Qui  facit  pcccatum  feruus 
cftpcccati./</fo<//«wr.Si  aduertcris  a  Sabbatopedcmtuu» 
yt  non  procedas  ad  malt  agendum .  ideo  fubditur. 

6  Facere  voluntatem  mzm. fequendo  appetitum  tuum  irra* 
tionabilcm.Secundd  ad  obferuationtm  Sabbati  requiritur  occupa^ 
tio  &  meditaiio  circa  diuina.ldeo  fubditur. 

7  Et  vocaberis  Sabbatum.'.  intendendo ad diuina. 

8  Et  glorificaucris.?.  honoraueris  debite  obftruando. 

9  Dum  non  facis  vias  tuas./e^«e«rfo  tuas  concupifientias, 

10  Etno  inueniturvolutastua.».fj5^ff«i-/fn//WM<jp;>emw 

1 1  Vt  loquaris  fcrmoncm./.wa/ww  contra  Deurn  vclproxi- 
mum,fed  magis  fts  intentus  ad  Dcum  laudandum. 

I  z  Tunc  dele£labcris  fuper  domino,/ie«/>»f  intra  te confo 
lationes  diuinas. 

1 3  Et  fuftollam,&c.per  contemptum  terrefirium  &  appetitum 
cxleHium. 

14  Etcibabote.  Sccf.inbeatitudine  celefli .  Bcna.n.terrena  cm 
ftnt  multo  minora  bona  optribus  virtutuni,ndpoffunteffeprincipa 

le  pramium  promiffum  patriarchis  pro  operibus  virtutis,  ficutdt 

claratum  fuit  diJfuftus,Gen.i$. 

I  j  Os cnim  domini  locutum  eft .  quaft dicat  hocflabile  tfl 

&firmum. 


l 


I 


A  D  D  I  T  I  O. 

J»  c.  j  S.vbi  dicitur  in  poftil.}<loUtc  ieiunarc 
ybi  translatio  noflra  habet:  Nolitc  [tmmxc.Hebraica  litera 
babet  quada  vetba  q:u  vno  modo fi^iuit. Et  no  ieiunetis.  Et  alio 
tnodofignant.Sc  non  iciunatis.  Etfiprimo  mointeitigatur,ex- 


CAP.  LIX 


^'C  Cicnonefi.*?to 


a  -—  cop.Abfoluta 
tSap.fo.a.     difputatione  dc  a-  a 
gcntium&non  a- 
gcntium  pr^mijs& 
p^nis,  nunccontu- 
maces  &  improbosarguit.Deindc  quia  bello  vrgentc  ie 


ponuntur  ftcut  in  poflil. Si  autfecundo  modo,fenfiis  efi. E  t  non  ic 
intians.vt  atidiatur  in  cxceljo  clamor  veUer.i.vointenditis\inieiH 
nando,vt audiamtni  a  Deoiquia  fi  ftc  ,  ccffaretis  acontenticnib.  & 
iniurtjs  qu£  Deo  no  placet.Et  l)<ec  ex pcfitio  videtur  magis  propria 
fpecialiter  pf  ly  &,q  proponitur  huic  vtrbo  ieiunatis  feu  ieiunetis. 

iunaffefc,neq;Deu 
tfi  ad  id  aducrtiflc 
dicebant ,  cos  pro 
pheta  rcprchcndir 
feruarique  ab  iplc 
potuiflcdemoftrai 
led  peccaiis  corum 


C  A  P.     LIX, 

^Prorheta  ad  ludxos.  a  fBteuiaia potcntia  ex  quo  libetauit  vos  ab  itgvpto. 
otVos  fi  ctcdideiitis. 

tCce  non  eft  Ibbicuiata  manus  dni,ut  faluare  ne 

afSipurcinuocaueijs,ficutMoyfcn&  atiosolimaudiuit. 

qucat.-ncqj  aggrauata  eft  auris  ci',ut  no  exaudiat 


quominus  opem  fcrat,prohibet. 


^  Sedini- 


)luiCo. 


NICOLAVS  DELYRA. 

CAP.    LIX. 

'^  T^  Cccnoneft  sbhrtW^tZ.VoflquampofttarJlpritparatioad 
-Cy  falutem.Hic  confequenter  ponitur  falus,  GT  diuiditur  in  duas 
fartes,quiaprim6ponituripfafa[us .  Secundomagnitudo  ipfius.c. 
fequcnti.Vrima  induas,quiaprim6  ponitur  falutis  neceffitas.  Secu 
do  eius  <tquiias,ibi  Et vidit  dhs.Circaprimumfciendum,quod  ne 
teffitasifiaefl  propter  miferiam  culpx  &  pan£  quam  incurrerunt 
iHiti  ex  coutcmptu  Chrifii  (S  de  ifia  eAdemifcria  exponit  I{a,  sa. 


frxfens  c.&  quantum  ad  hec  conuenit  mecum  :fed  difconuenitir. 
quantum  dicit  Iud<eos  ab  ea  liberari  per  Chrifium  venturnmxuiui 
aducntus  tranfiit  in  pr£tcritum  Igitur  primo  ponilur  huius  miferi\ 
defriptio.Secundo  eiufdem  confe(fio,ibi:  Propter  hoc.  Vritnaii 
duas  quiaprimo  dejcribitur  mijciia  culp/e.Secundo  pamf,ibi:  Co 
g,itauoncs.Circaprimumdicitur. 

1  Ecce  non  cft  abbreuiata.i.wiBow. 

2  Man  us  do  m  i  n  i.  i.potefias  eius. 

i  Ncquc  aggrauata  cft  auris.^.<i.t/?d  miferia  In  quaefiis,  n 
prouenit  ex  Det  impotentia  veli^nerantia  ad  faluanduw  ,fede. 
farte  veftra^Jdeofubditur, 


477 


llai^e,  Cap.  LXI. 


478 


•}e  Procop.Oua  afpidum  rregcmnt,qui  adueffariaru  po-  D 
tcftatum  fcmina  tan^  in  vtero  fuo  gcrcbant.  Vnde  fant 
malitiofa  corum  proies  <?c  vipcrarfi  gcniminanucupata. 
e    syiJpidum.Alpis  ad  primam  voccm  incantatorisalter.a 
aurcm  tcrr^  infigit,  altcram  cauda  obturat,  nc  poflitin- 

cantari .  fic  ludari 


1$  a    Sed in!<i»ttates  i"'/?/j.Oftcnditqnare  non  cx2uditi,&  in 
A  captiuitatcm  dudi. 

\}    Manus  iv<s.  Iniquitatcs  pcr  partcs  exponit.ncc  idolola 

triam  obijcitqu.-ctcmporc  Ifaixcolcbatur.rcd  languinis 

cflufionem.  Vndc  Ibpra:  luiUs ptrit,  &  tion  iii  iiuiiucgiut. 

Wanus  enim    vc- 

■       "  ■  »  fCulius  Kloloriim.   b  fQ^iad' murusin(frpofitus.  T  Chiiftusfoluit  patictem 

mediani  macerie.     c  «iNcvos  lalurt  vcliudiat. 

fed   iniquitares  vcftriE  diLuferunt  inter  vos  &  Deum  ve- 

a  f  Non  i.i.te(H"acicmpccc,itorum  velliomm  fuftirete.  b  f Ne  viiieat  turpitudinem  vcftum , 
fcdltatmi  feriat.  c  ^C^SiDurus  intcrpolitus.  TP/initentiani  auxilium.ijratiam. 

ftrum,  fi^pcccataveftra  abfconderunt  faciemeius  a  uo- 

a  Tln  temporetribulationis.  b  IfProphetarum,  &ip(iu$Chrifti. 

bis,neexaudiret.tManus  cnimveftraiipollut^  {Imtfani^u!- 
nc,&  digiti  vcftriiniquitate.  Labiaveftralocutafuntmen- 

a  «iQu^aiiuo  dixerunt:  Omniaqui  pr2fepitdominusnobiifac:emiis.       Vel   datmonmm  habes' : 
i^huiufmodi.  ^P.oChii'to  Aiitichriftum  ponnnt  vel  promittunt    b  «r  Blifphemiam. 

d]cium,&ciinguaueftrainiquitiitemfatur.Non  eftqui  in- 

a  ICrcdat  in  Chriltuii).   b  ^Qnia  cleg^iunt  barrabam.ctucifixcrunt  Chriftum. 
c  f  In  idolo:  ldo'um  nihil  cft:  vel  in  ncfcio  quo  McfTiafuturo. 

wdcetiuftitiam,  neque  eftquiiudicetverc,  fcd  confidunt 

a  f  lodaicas  fabulas.   vCbrilium  trrquotidie  in  fynagogis  blafphemando ,  Mef- 


^ 


ftrgleremialapida 
ucrunr,Iiaiafccue- 
runt,  Ezccliicle  in  a 
Babylonc  occidc- 
lunt,  &tandcmin 
filium  Dci  in  cla- 
K^Z.mcsSangMS  aus  b 
fttpernos  (^  fuper  f,- 
liss  nofiros, 
4«  Procopius.Vbi 
peccata  in  vniuer- 
ibmaccufauit,  ca- 
dem  figiilatim  rc- 
BCufct,homicidia& 
obtrcdiationcs  no 
ininatim,non  lam 
idolorum  cultum  c 
infcftans. 
c    Coiic.pci-unt.Qui 
cxpeftat  Antichri-  d 
ftum.  Quememm  c 


fiamadhucexpe^^ndo.  b  ^Multolabore  morrem  Chrifti  inachin:)ntes. 

in  nihil,&  loquuntur  uanitates.  f  Conceperunt  j  laborem 

■   tFjricnt,rcilicei  lufcipirntcs  Antichriftum.  b  ^^onfilia  venenufa.    c  TManifeftando. 
d  1Con(ilia,opera  vjna  ft  inutilia.mufcas  Sc  culices  fcilicct  ftojtos  &  (impl'ces  capicntia. 

&fpcpereiimt  iniqukatcm.  Oua  aipidum  iuperuntj&  tclas 

a  ^«..ontra  Chriftum  machinantes.  b  Acquicfcendo.  ^.sicut  Abclaquielcens  Cain,  dicenti. 
egicdiamuri"  agrum.  c  ^onfilijs.  d  Tludacornm.  e  TMortczmna. 
-     -  h  1       •.     I  c         d 


inha.'retestcrrcnis, 
nclocu&Gentem 

1  perdcrent.metuea 
tcs,Chri(li  prcdica 

2  tioncm  rcpulerut, 
vcncnativenenato 

5  rumfili;.vnde:Cf- 

4     vjmina  vipcrarum.    ^^^^i^^Jlt 

6  Ex  ouis  afpidis  rc- 

7  gulus,qui&  bafili 

8  icuSjCxIud^isAnti 

9  chriflus.  Exeisem  £ 

10  nalcctur  flatu  luo 
1  f  .i.  fcrmonc  vcnc- 
12  nofomultos  ccci- 

11  dcns   VOlantCS  ad  tperuafitate, 
patriamcoeleflcm. 

14  Occidit.n.  bafilif- 

15  cus  flatu  fuo  aucs 

16  volantcspcr  acra. 


ten  Reus  eft  mortis. 


m 


multo  laborc  pcr-     araneac  tcxucriit.  Quicomcderitdeouiseorummorie*tur;  17  g    TiUa^amouw. 

quiriitin  iniquira-  »  fNunirumeiouis.     b  «Uumcordainiqua  Jtvcncnofaconfilia  veibisoftendcrunt,  dicen-  ^S    V'      1  rOCOp.    1-Cge 

tcfufcipicnt.  "^  '"  "  '        '  ^— — -- 

*    Procop,  Con- 

cipiut  laborcm  &  f 

pariuntiniquitate,  g 

qui diccre non pof     non crunt  in  veftimentum,  neque opcrientur  ope^ribus 

funt:   In  tirnorc  tua  «  fTelsarjne»tum.  b  fOmnesdcclinauerunt,  fimulinutilcsfaftifunt. 

c  tMorsChtifti. 

fuis.Opcra  corum  opcra  inutiIa.Et  opus  iniquitatis  in  ma-  22  hil  aliud  vt  placct , 

2J  quam  nuUum  illis 


c  f  Antichiiftumicgem  omniummaloium.    d  liConlilia,ofcia,  Cuim  dcfpClflu  do- 

doftrina.  r  > 

&rquodtcGnfotumcft,erumpetinrcguIum.Tcl2eorum  ^  fominm ""'^  ^'^ 

21 


a  fAnims.  b  IConua  frigus  mferni.    c  1  SanAoium  vcfiimenta,opera  bona. 
Vndc:Sacr'Hotes  tui  induantut.  VMalis  quia. 


> 


domne  ta  vtcro  acc  pt 
nm  &  partnriuimis 
(3  peptnmus  fpintam 
liiutis .  Eft  porro 
fcripturs  vfitatum 
laboris  nomineio 

inuidiam  fignifica 

rcquodquieala- 

borant ,  tabefcant. 

Concepcrunt  ergo 

in  Chriftum  inui- 

diam,6c  csdem  in 

cundcpepererunt. 

d    Ona.lcx ouo  fcetus,cx  cordcconfilium  cx  quo  aftus. 
»  Ouaergorupcrunt.dum  cordainiqua&  vcncnofacon 

iilia  verbis  oflcndcrunt.diccntcs:i^tMj  eft  mortts. 

*  Procop, 


m  fibi  c6- 
fixcrant.Itaqjcum 
noforetclam  ara- 
ncarum  in  vcfli- 
mcntum  dixit  ni- 


a  lQ_^amui(dicant :  Nobis  non  lieet  inteificcre  quemquam.  b  fAUcAus.  c  fCum  lantei- 
nit  &  ficibut  ad  comprehendcndum  Chriftum.     d  f  Operando. 

«  tT^^diofePilaiiimro^ando. 

nibus  eorum.  t  Pcdes  corum  ad  malum  currunt,&  fefti  nat, 

t  f  Vt  vilem  aquain.  b  fChriili  velprophetarum.  vnde  :  I  iafa'emquzoccidis 
prophctas,  &c.  c  f  Contra  Dcum.Vnde^Eradamus  cum  dc  terra  viuentium, 
ec  huiufmodi. 

vt  Mundant  fanguincm  innocetcm .  Cogitationcs  corum, 

a  f  Ab  koftibus  a  diabolo.  b  f  AAiuuibus  prauit  fto  quibut 

vaftati  &  contiiii. 
b 


quis  gerunr,allatu 
raornamentum  fi 
pnificauit,ficutini 
hil  adornaru  cor- 
poris ,  quod  pco 
vetante  gcflcrat , 
Adamoconmlit. 


coeitationcsmutilcsruaftitas  &contritio  m  uiis  corum.  ^^  ^}  f''/"^«j.Hccapo 

^  '25  flol'pofuitadRoR,„.j.b. 

manos,ficutillud: 
yeloces  pedcs  ad  ejfuniendumfanguinem.Qviod  multi  ignoran  Pfal.',i;.b. 
tes  de  tcrtiodeciroo  Pfal.  putant  fumptum,qui  vcrfus  in 
cditioncvulgata  additi  funt,&:  in  Hebraico  no  habgtur.  F 

^  Tropter 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

|K  I    Sed  iniquitatcs  vcflra:.  Separantcs  vos  ab  eo. 

3  Etpcccatavcftra.  abfcondcrunt.f.-imemor:?. 

!   3     l^c  exmdirct.Quianon  cftfpeciofalaus  inorepeccatoris. 

4  Manus  enim  veflrse.  Ideft,opera  vcSlra  qujt  per  manus  dc- 
fignantuTyCo  qubd  manus  cfl  organum  organorum  } .  de  Anima. 

5  PoUut^  funt fang.f.  paupenm  bona  eorum  rapicndo. 

C    Et  digiti  vc.iniqui.  Ver hoc  defignantnr  iufliiix  minores,fi- 
cut  digitus  minor  eft  manu. 

7  Labiavcftralo.menda.ContrdC/7Wy?«»j  dicendo,quodfuit 
nagus  &  propheta  falfus. 

8  Et  lingua  vcin iqui. {ztur. I{epUcatio  efi  elufdemfententi<e 
admaiorem  affertionem. 

9  Non  eflqni  inuocet  iufli.  Jded ,  ChiPum .  Qui  fa^f^us 
cft  nobis  a  Dco  fapientia,  &  iuftitia  &  fandificatio,  &c. 

l'Cor.i. 

1 0  Ncque cfl qui  iudiCVC  DefaHis  ChrilH.Et  loquilur  prc 
pbeta  qua ntum  ad  Ulos  qui  funt  infidclitate  obftinali. 

]  1     Sed  confidunt./.  in  aduentu  Mejfi£  futuro,qui  lam  tranftit 

inprxtmtum,&  idco  talis  confidentia  eflfuper  nihilum. 

»i    Etloquunvanita.i^wrfoif/jrM  ludprum  multoties  termi 

nos  prifixerunt  de  aducntu  Mejfia:  &  omncs  tratifieruni  tanquam 

prpiunciati  inaniter  &  false. 

«.3     Concchh.  Idefl,excogitaHerunt  ittferrelaboremChrifli& 

difcipulis  eius. 

i  4    Et  pcpcr.  iniquita.  Trocedendo  ai  cffe^um .  vt  patet  ex 

euan- 


euangFlijs  &  .ABihus  .Apoflolorum. 

15  Ouaafpi  rupcrunt.''.co«///Mwnfwo/<jco«/raC/w]^«we2^ 
difcipulos  eius  in  efj^t  fium  ixteriusprnduxi  runr. 

16  Et  tclas  arancs  texucrunr.i.  adinuentiones  falfas  conir» 

docirinam  Chrifii,vt  ah  tapopulum  aueHrrer.t. 

17  Qiii  comcde.de  ouiscorum.  Con/i?Hf/fn</o»j<j/jg«iVco» 
filiis  tplnrum. 

iS    Morictur.  W>»'«'c«//'.«'. 

ip    Et  quod  confo.eft.erump.in  rcou.Quia  quidqiud  proce 

debatcx  diHis conjilijS,totum  eiat  venenojum. 

20  Telae  co.non  crunt  in  vcfli.yae»"-^  virtuiis,  quib.  ani- 
m£  veflimtur  &  ornantur-.Jtd  magis  adcontrarium. 

21  Opcra corum  opcra  inu./. nociua .  Minus  enimdicendo 
plusjivniftcat.  Ideofequituy. 

22  Et  opus  iniqui.  &c.  Pedes  eo.  ad  ma.  cur.  SciHcetad 
cffufiancm  fanguiuis  Chnfii  &  Juorum  diftipulorum ,  vt  dc  Chi- 
fio  potet  in  Euangelijs ,  &  in  .Adiibus  .Apoftulorum  de  eius  difd- 
pulis. 

i  S     Cogitation es.  nic  confequenter ponitur  miferia  pane.  Di- 

cit  enim  lofrphus  libro  de  ludaico  bello ,  quod  pofi  mortem  Chrifl,i  lafephus. 

ante  deflruciiovcm  ciuitatis  per  Titum  ludxa  erat  midiiimlaccir- 

ta  intedinis  diffentionibus  ,  &  fic  cogitabant  fe  mutuo  (poliare  & 

interficere: Ideo  dicitur:Co2,itZtior\CS  corumco.inuti.  Idtft, 

nociuit, 

24  Vaflitas  &  contritio.  Idefl^mutuapriHatio  raum & oai 
fio  perfonarunr. 

25  In  vij  s  corum.  yt  ditium  cft, 

•je  Viam 


479 


A  Prophcta  in 
pcrlbna  po- 
puli  p(Knitc- 
tis  rdpondct 
poft  acciita- 
tioncm  qnid 
loqui  dcbcat 
pcenitcntcs.  a 
*X  Thcodor. 
Eucntus  ipfe 
hscccompio 
bat  vcrifli  - 
i\ia ,  Lci-.ctcs 
cnim  lcriptu 
»am  ("acram 
non  videt  vc 
ros  fcripture 
lcnfus.&cx-  0 
cisfvmtfimi- 
t  gendido  ge  lcs  ,  palpant 
BtcBus.  parictem ,  & 
*  parictcm  no 
vidcnt. 

»«.  ludneoru 

mcdiratio,& 

doftrinainfa 

cra  fcriptura 

rugitui    vrft 

j.     ...    &     gcmitui 

lri'ft  coU.mbx  c6 

injs,&  quod  paratur,qua- 

fiegauiinus      fi    inutihs  & 

vana  ficut(5c 
iUa.Coira  ("u- 
bie(i^os  quo- 
que  fxuiunc 
vtvrflcontra 
maiorcs  vel 
acqualcs,  ge 
munt  vt  co- 


Glof.  ord.  &Nicolai  dc  Ly  ra 

viam  pacis,nercieiunt,&:  non  eft  iudiciu  in  grcflibus  eorum.  Semi  , 

.  NonnatUfa.iedyoluniatc.quiJimidcnim  ,ncn:UJtuidcicao.o,<iurtur;npuuum. 

f  A  bono  inmalum.  b  «Imiiiiur.    c  INon  folum  nonmuemt,  Jednefcitqu.d  ^ 

9«iicicdfVeai 

tx  corum  incuruatx  funt  cis:  omnis  qui  calcat  in  cis,  ignorat  pa- 

tl  f  Fil.uscui  datuin  elliudicium. 


a  lCiiiirtum.  b  iQu  i  ignoiauimu»p»ccm.  c  ^Tiamicnsaaucnies 


480 

vcrfari  ma-  D 
hs.&malairta 
libi  inucfta 
vident  pChri, 
ftum  noftru, 
pcr  coh"ibas, 
ioquacitatem 
ludiorumin 


a  lilgnorintz.pcccat' 
verba  •■■intuin  &  f  I' 


b  1bcjJpturamlaaani,Cl..illumincanonTidcntt.s: 
vciua......u...«  .    .  ■,  r.-nlcnfumt.u.nunn.i'-']UirOltcs, 

rcm,6dn  teticbris  ambulauimus.Pilpauimus  licutcxci  parietcm 

,  10a.a  pene  ocul.s  ct.nm  v.fib.l.s  offcrtu,  Chriftu»  .  b  1 1..  fcriptmam  Uciam  qu.  quafi  mcid.es 

Ti^'»  fc»ptrta  fjnil.s    c  «^lnto.ocbcloleiua.tiirui.lante.         _  c    -j.  r- 

g^^.;of;oI-»rr,iiP^riiIiQnrrrp/>nuimus.ImPcJlimusmcndic,qualim 


C  Iiiquitates, 
•1«  Cyrillus. 
Muhismodis 
fatcntur  hi- 
d:ri  lc  impios 
fuifle  contra 


:  quafi  abfque  oculis  attrcaauimus.Impcgimus  mcridic,quali 

r^,  1.  ..  «^ur       .»..A..;:.  onamiliacnim  lcitui  Moyles,  vchiucn  lupcr  ccr  Ja  ■■o.uin  cft. 

a  ^Nnn  .ntcUigenirs    h  lObl  uns  nnftTil»,quamoiucn..n  ic^nui ,,«./  r  imiic    l.U[ltl4 

tenebris,  calidnofis  quafi  mortuLt  Rugiemus  quali  vrli  omnes,  i^   chrinum.Un 

.TNVniPun.ccor.  bTChr,ltu,n.dcquo:Dcus_iudiciumtu..m_,e.da.  ^^^^^^-    ^.„„^ 

&quaficoIumbxt  mcdicatcsgememus.Expedtauimus  Uidicjum,  14 

.  1Nob,s,fcd.enubus.     b  ^Vfque  aauc.,.^c^jael,nnu«^urv.,.ao^v^^^^^^^^^^ 

'6C non  eft,fa!utem  &  cloncrata  dl  a  nobis.Multiplicatx  funt  enim  , 


a  Ta  i)u.bublai:ic.n  jiicrtcnsnccc.nti 
tjtes  nolljas  arcrp  nius 


.nrfctnes-     b  ^Cu.  nihil  occultuin.     c  TSccundum  inioui- 


I 


iniquitates nortrscoram  tc ,  &  peccata  noftra  t  refpondcrunt  no-  J7 

^    ,  ISccundum  pct.n.  „cm  nofttam.Saugu.s  c^sU.r^..^ici^"^\'-^^'^^:^^^\;t^  '! 


c  iQuas  rwabamusefii:iu(l.tiam.  d  flVoenitentcs  qua.ido  compunfti  cocdedixetunt.Quidfacie- 

rrui-.rifi.ire»  :  ^  huiufmori.  c        '  n  rl      •        n 

bis.Quia  fcelera  noftranobifcu,&  iniquitates  noftras  cognouim^ 

TTrladendo  P.U.o.     b  tDiccndo;  R<-i.s  cft  ..^ot.Scc.  c  1  a  dom.no.   fDiccntes:  Scimus  quon.am 
Movfi  locutu,  eft  dominus  huncaiitem  ncf  .mus  vnde  fit.   d  f  Imitantes.vnde:  Si  quis  mih.  mim- 


«rat  mcf  .Ei  i!lud:  Poft  ri.jminu.n  Dcum  ruumambu 


poft  ter 


^9 

20 

21 


22 


cum. 


taJoag^. 


)queremur  caiumnia  oc  iranigrcniunc.  Concepi 

a  ^lnucnimufeum  lubuertcntcm  (Jemcin  noftiam    ITraditioneshorainum.   b  f  Ad  Gente». 
T.Malitam.  fScientcr.  ,.  -b^n.  i? 

mus  &  locuti  fumus  decordevcrbamcdacii.Etcouersucltretror-  ^> 

^Cht.Uus      a  1la<;m.  b  fCHx   paisiuftitiicuminiriuiiatc!  c  1  Anobis.     d  u  InGent.bus.      c     «l  quafi 
Nonmanf.t  ineisii.-lmunrf,  Liit..d.ncm&volupt3temfequuntutSc.ib.s&Phar.la:.s&huiu(modi.    t  lldern. 

fum  iudiciij.et iuftitiatlogc  ftetit.Quiatcorruiti  plateis  veritas,et 

a  TQiii.ii  cordibushabitatperfideni.non  potu.t  .nii<;di  ptopterinfidclitatem. 
b  f  Cotda  ludioruni.     c  fCliriftus.     d  fludatis.     e  ICredcndo  m  Chriltum. 


d  aequitas  no  potuit  ingredi.Et  fada eft  veritas  i  obIiuione,&  qjii  rc- 


23 

24 

25 

i6 

17 
28 

JO 

31 


pietate 
commifcrur, 
ciHTi  illu  fuf-  "^' 
fixcre  cruci , 
&  cius  nomc*j 
blafphema-  ,' 
runt.Mjntiti 
funtcotra  do  ^ 
minumicu 
diccbant .  /i 
Bd-{cbub  prj»«j 
pe  d.momorum 
liicit  dicmonia 
Bcneduimusuos 
quia  Sammari' 
tanus  es  ,  ^  d<e- 
monium  habts.       j 

d  Veritas  jn  lon| 
Chriftus  qui  i 
eftvia,veritas  > 
&  vita.  vnde;  ^  ^ 
Vauas  dtterra 
OUatll,(SiuH, 


'Plti 


Orcx.8.c 


lumbx  vt  il- 
lud  Ephraim."Faff«rf^  quaft  ci mha  nrtn  habens  cor, 
4«     Thcodoretus.  Significaturcrudchtasludsorum  & 
odium  quo  nos  prolcquuntur  cum  fc  uident  in  tantis 

verfari 


de  ca.  pro.  Et 

notandum ,  quod  crebro  veritas  nominata  efl  in  Chrifli 
pcrfonamonftrctur.  quam  defercntcs  fecutiluntmen- 
dacium.  ^  f 


3 
4 
5 
6 

7 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Viam  pacis  neicicmnt .  i>«M  poH  dijjen/tones  inteiiinis 
■     l\omanis  ribeU.'uerunt. 

2  Et  non  cft  iudicium./.  exectttio  operumiuftiti^. 
In  grclTibus  corum.'.  infuisprocejjtbus. 
Scmits  eorum.  .A  reaitudine  iuftttix  &  veritatis. 
Omnis  qui  caU&C.  Vercasprocedenuc. 
Ignorat  pacem.  Cum  Deo  &  proximo. 

y  Propter  hoc.  thc  cmfequentcr  pomtur  prjtdiBje  mifcrte  con- 
feffio.IJaias  enim  ipfam  pfSMcns  eam  confitttur  fe  cum  lilis  nume 
rando,ed  qu)d erat de popuh ludaicojicut  Danicl.p.cap.conjicetur 
peccata  p  pultfui  numnando  fe  >um  peccatoribifs,  licet  cftei  tmo- 
cens,&  (icdtcit  //tfwj .-Propter  hoc  clongatum,&c.  ideftycxe 
cutioiuflili^  a^ualis. 

8  Etnon  apprchcndetnosiuftitia.  H^^i'r«<i/».  £f/o^'«V«r 
defutfopcrv.odumpiMeritiypropleiccrtitudinemprophetix. 

9  Expci^au imus.  Ideft ,  Chrislum  qui  dicitur  lux.fupra  ^^.b. 
Dcdi  tc  in  lucc  Gcntium,&c. 

10  Eccc  tcncbrx .  Quia  in  aduentu  Chrifti  ludxi  pro  maiori 
fjirtefuerunt  excxcati. 

1 1  Spl  endorcm  &  in  tcnebris  &c.  ^petitio  eft  eiufdemfen 
tenti*  ad  mnortm  axaggcrationcni, 

12  Impcgimusmcridic,&c/<fe^,w<c»w;o»-e  lucisgrati*, 
quod  maximtf  habuit  rationim  mrridieitmporeprfdicatioms  Chn 
Sapropter  euidentiam  miraculorum. 

ij  Rugicmus,&c.//oc  fuit  impletum  in  aduentu  B^manorum 
contra  htdtcos. 

14  ExpcOaui.  iuditium.  Idefi ,  quod fierct nobis  vindi^ade 
J{p1naris  nos  ajftigcntibus. 

15  Et  non  cft.  Quia  ecom.erfo fmrunt  deftruBi  a  Esmanis. 

16  Salu.  Siilicei  Cbriftum ,  qucmpatres  vetensteHamtnti  cx- 

flci.tU['UH\ 

17  Et  clongata  cfl  a  nobL*.  Jdeftt  a  ludteis  imredulis proptcr 

jlMm 


2? 
24 
25 

26 


fuam  incredufitatem. 

j 8    MuUipli,  funt  enim  iniqui.  no.  Quia  ludd  a  Chriflo 

elongaii  ruunt  depcccato  in  peicatiw/. 

19  Etpec.no.rep.no.  Ver  mifiriam  fubfecutam. 

20  Quia  fcclera  no.no.  Ver  mifena:  iffcflum. 

21  Et  iniqui.no.COg.  Idcft,ex terta  fientiaptccauimus,quod 
efigrauius,(juam  exignoraiaia  vtlinfirmitate. 

22  Et  auerfi.&C.  T^on  vbrdicndo  doBrinx  Chrifti. 
Vt  loqucrcmur  ca.\um.Cdtra  Clniftu  &  eiusfamiliam. 
Ettranfgrcflioncm.  Vcrjcquvndoinnocenta ad  mortctn. 
ConCC.&  locu  fuAQCOt.>.fcienter ^ apropofito. 
Vcrba  mendacij.  Contra  cimfitm.vt  patet  Uic.  z  j.  vbi 

ai  cufauerum  eum  quodproh/bcbat  ttibtita  dari  Cxfjri,&  quod  vo 
lebat  rex  fitri ,  cum  tamen  de  contrario  ejfent  certi:  quia  dixerat 
e.j.Rcdditequx  funt  Cxfaris  CxfanyMatth.iz.r.  Etfnmli 
tcr  J.iens  quod  vcntkriifjentvi  coiiliituetcnt  eim  rcgem  fngitin 
montern  Ioa.6.b. 

i-j  Et conucrfum  eft  retrorfum. 7« condemnatione  Cfnifli 
iiii:ocintspcr  Vtlatum. 

28  Et  iuftitia  lcnge  ftc.  Quia  non  hcbuit  locum. 

29  Quiacorruitin  plateis.  QuiaSacerdotcs  auertcriintpopu 
ium  a  vaitattcomra  Chu(ium  vt  Barrabas liberarctur ,  &  ihti' 
ftuscrudjigeretur.ideoftquimr. 

J  o     Et  fada  eft.  Quta  vcritas  doBrin^  Chrifii  quam  popublt  j 
andierjt..a  mi-nte  eius  recejjit  ptr  Sacerdutum  deceptionem. 
3  I      Etqui  rccefl^t.  Deperfecutione  &  morte  Chrifti  pcniten- 
dc.  cutufmodifuirum  ludfi ,  qnicantrit:  fwrunt ad prfdicalionem  j 
,Tetri,Mi  2.f:vbi  ttuitnr.His auditis  Compunfti  funtc  'r-  j 
dc,&dixcrfitadPctruni  &  adrcliquosapoftolos:Quid  I 
faciemus  viri  fratrcs?Pctrus  ucroait  ad  illos:  Poenitcn-  j 
tiamagitc,&  baptizetur  unufquifque  ueftruminno- 
inine  Ic(u  Chrifti ,  &c.  icquitur i/Jiucm  ,  Et  appofit.'K  funt  1 
in  dig  illa  anima:  cijcitcr  ttia  miUa. 

^  FraKlx 


lfaia:.Cap.  LIX. 


Etvidit.  O^en- 

\  fO.qilia  pOCnitUe-  ^  ,,  ^,  •~"»  d  1Qui,no„puro,ord.. 

runt,oaend,tnon  a  ceint a malo ,  prre d:s  patuit.  Et  uidit  dominus,  &  ma- 


a  Tlnfidel.tjt.i.        b  TAhorutn  ludjEorum  qui  diriplebant  fidcKum  bona  mde- 
Rapmam  bonorum  vcfttorum  cum  gaudio  fufcepiftit.   c  T  roenitentiam  eorum  in-" 

ftuftuofjm.  d  IQuianonpuro  ord' 


48: 


(9.a 


plaCUifle  dnO  pCIll  -  ,5,,  omnia videt.    b  TEis.     c  ,Qui  tra.slatum eft  ad Gcnte. 

tcn  tiam  eoru.quia  TDifacno  bon.  Sc maJi.  vel  intet  fimpl.citatem  ie  duplicitatcm  vel 

noniirOCOrdcDlu  t  •       .  "'eof"maoen.tentiaiadiciumrcftitu.<inis. 

r«pcenitueri.nt.    b  ^""^  apparuit  m  oculis  t'ius:  quia  noii  ^il  iudicium .  Et 

b       Ch,hnonHi  Vir.  Mra.cr.     bTlnluda:.s.     cTSanc-tus.  T5icutMoyf«,Dauid,&alij.    d  fContri.tatuseft 

^iunN!St     "i^»^Dcus,quianonc^ftuK:&taporiituseCuianon^ 

naniunc,  UtUt  OC  j  fludxis.ninHdcli.ateobftiDats.  Ilnterueniens  pro  eis  ficut  Moyfes  inWetto 

fDconepercut.at      b  f  A  perfecutioncilloiumrefufcitandoa  inortuis     c  TFlllum 
_     ^    perquemomi.ia»_if>3f..r,t      d  fldeft,  filius  perquemomnit  iuftitia.    '        ^""*"* 

qui  occurratjS:  faluabitfibi  bra'c]iiumfuum,&:  iu(Ucia  cius 

a  flnGcitibus  pcrlidem.     b  fPatrem.    c  fEIeftosfuos  ab.nimicotura  pet- 
lecutione  li^eiandcSt  pro  ipfis  pugnando.ipfo»  faluando. 

f  Hoc  eft,  iuftequaC  loricatus ,  &  galeatus  in  vltione inimicorura 
_  r  »  b         »"o"»™vent'eBmpeiR.omanoseu«titIudiira 

piat  conhimauitcum.  t  Indutuscit  iuftitiaut  lorica^&: 

a  f  Militibut  aomanis 


natifunt,  Ccut  & 
iWnd.  f^ocaui  &  noii 
erat  cfui  audiret, 
C  Et fdua.fibi.V^-  C 
ter.f.perfilium  Ge 
tes .  •£{  iuflitia  eius , 
vel  mifericordia 
fc.i  fm  Lxx.confirma 
«f-f*  biteum,qui  voluc 
ritcouertinomc- 
rit6,fed  mifcricor- 
dia&iuHitia.  lu. 
ftnm.n.eftvtpos- 
nitcnti  creatura: 
crcatorparcat,qu^ 
mcritisfuisfaluari 
non  potcrat. 
d  Et  time.!fut.Vrx  d 
moftrata  vindi<^a 
Dei  in  Iuda:os  per 
Ronianos ,  defai- 
bitfidem  Getium 
dequatuorpartib 


II 


}        f    1        '      .  .  _  *  IMiIitUjut  aomanis 

galcaiaiutis  m  capitccius,  Indums  cft  veftimentis  uitio-  g 

>.  f.  n         M  »Jl«vindift«.    b  f  Paratus  armis  indutut. 

nis,  SCopcrtuseltquaiipalliozeli.  Sicut  aduindi(5lam 

a  <  Ct  lecunJuinopeiafiia  lecipiant.  fludiis. 

qnahadrctribudoncmindignationi;  hoftibusfuis,  &rui- 

a  «Reii.buendam.   f  Vt  ficut  arooheias  Sc  .ulum  Chiiftum  occid^runr.  =  nr.»,-;. ;j 


?  «  Rciibuend.m    f  Vt  ficut  proyheias  &  .plum  Chiiftum  occiderunt,  a  Komanisoccidantut 
b  fCiuitatibuHud«oruin.     c  fMercedeminiquiiatis.     d  fDelcndo  eaf    e  fSanfte.caftc' 
"''aiTfi  vndeiBcatusrir  qui  timetdominum.  vel  feruilitimore.  ' 

cifutudineminimicisfuis^infulis  uicemreddct.  Ettimc- 

a  fMultiabOciente&Occidcnte  venetunt,8cc.     b  fPatris.vnde: 
Manifeftiui  non.cn  tuum  homin  l'U$. 

bunt  qui  ab  occidentc  nomcn  domini,  &  quiab  ortu  folis 

a  f  f.i.um  cui  dicitut :  E.<urge  slotia  mea.     b  f  Pattis.    c  f  Autor  beatitudinii.  f  Filiui  in- 
catnaiui.vcl  ad  Gcntes  in  pixdicatione  Apoftolotum.    d  f quia  in  ipfo  fons  fapientis  8c 
doat.nat.  Se  fcicntix.qui  d.cit:  Si  quis  fitit.  vcBiat,  iScc.    c  f  Cui  nihil  lefiftit.  vnde  •  Data 
ett  mih.  omn.s poteftas  m  ccelo  &  in  tcna. 
.  .  t*       —  *  - 


f    Quem  fphitus  dn.  J3 

Ad  rcdimendum 

genus  laumanum, 

Spiritusfanaus  .f. 

Vnde:i>«/  conceptks 

eli  de  Spiritufandio  . 

Et ,  l\^quiefcet  fuper  lCi.  itju 

eumfpus  dominiy&c. 

S     Hocfcedus.  vt.f. 

COS  fanguinc    fiiij  t  admlratiis 

rcdimam,  &  ipfi  J°'«''"'"«* 
pr^cepta  mca  fa-   "'* 
ciar,&  mcmoriter 
tcneant:5ciiocefl:  ■ 

Spi.rneusqui  efl  in  te. 
*  Procop.  Vcrba 
quE  locutus  cft  " 
Cliriftiis.tcftamcn 
tum  mcimi  funt, 
inquit.in  fcmpitcr 

9  numduratura.Ait 
•n.inhiucmodum 

10  Saluator:  Ca^lum  ^  liic  xa 
terra  travfibut,  yerba 
autem  mea  non  tranft  E 
^"«'.Eftigituraper 
tiflimum  rcdem- 
ptionis  argumcn- 
tum,Spirituflan(ai 
participe  fien,  lin- 
gua^^ueipfavcrbu 

ij  vcritatis  accipcre. 


ir 


dCQUatUOrpartlb.  «      enmin.  omn.spoteitasinccBloSctntena.  c    -■'i'.»- •f'"»  v»,iuu  ^ 

mudi  vcnicntium  c  gIoriamcius.CumueneritquafiflumustuioIe*ntus,qucm  \l  rrvrii'''T?  tboflfe 

audita  pr.xdicatlO-  f  '  f  Amoi,bonita,,  chaiitat.  b  fCum.    c  iideUbut  ludxi,'vel  cccleC*.  fChiiftu,.       ^  ^  ',      ^ynilllS.nopfjC  £     n   . 

neADoftolorum       r--»j       -.         -     h  .....        .    d  fNonomnibu..  '^^'inqui^/^M'^^»  rituiiLir 

ne  Apoitoiorum.     ^^,^.^^^3  aommi  cogit,etuenerit*Sionrcdemptor,5;.teis  '^  «^'«M^/^«^  ipfo-ocutlT 

a  fduifidcmhabcnt.fcilicct.Jcoperationem.    b  flnfidelifatii&neeationis  ^^    ^''*f*h  & ponum fermo  ^ii  ZQS. 

__e,Adcosqu,cum,itijs&concup,rcentii,pugnant  VCSmeos  inoreipfius, 

qui  rcdeunt  ab  miquitatc  m  lacob,di  cit  dominus.  Hoc  fce-       <^  loijuetur  eis  omnia 

^f  Jtlcet,  quircdeuntabiniquitaie      b  fSanftuSa  quoptophetia.  tj    (jU^  pr£cepero. 

dusmeumcumcjSjdicitdominus.Spiritusmcusquieftin  ^*  ^   seminis.Seque-    / 

a  fOlfaia.        b  f  Euangeliummeum  rui  nonfuiccditalialex.Vndc  tiUDl    prophctaru, 

»  ■  h   f  loanne,d.citEuan?flium  xtetnu.n.  Ann(\c\\r\  \A 

te,&verbamcaqua:pofuiinorctuo,nonrcccdentdcorc  15,  tyVurqikodcm 
tuo,6c^c  ore  fcmiuis  tui,  dicit  dominus,  amodo  Sc  ufquc      fpiritu  rcplctifunt. 

.       ^     «  TCoc^>"nficteiisttanfibunt,vcibaautemmca,8cc.  ^  SpititUS  CUJm  fan- 

pente  fonus  tan-      »« ^«"^Plfcrnum.  ^  .      ^jj^^q^ido^^^^i^ 

quam  fpiritus  violcnti ,  Scc.  quibus  tandcm  omncs  Spi-      quc  quafi  pcr fucccflloncm  tranfit.  Et  hoceft ,  amodo  & 
-    ntiifandtorepletosconcluduur.  vfquc  in  fcmpi. 

*  f^^fw  ^Cap.     F 


,ne  Apoftolorum 
^    |C    Quaftflu.  Quia 
citiffime  mudum 
fua    pra.'dicationc  g 
&fidcimplcuit,dc 
,_j,jquo:  l'  cktiter  cunit 
-    \{er.eius. 

^    Procop.   Hoc 
indicauitin  aftis, 
cumeflent  omncs  h 
invnumcongrcga 
ti.faduseftdcrc 


NICOLAVSDELYRA. 

•M  Pr«d2patuit.rt^tfrct^a8.^.Faaa  cft autcm in  die  il 
i«la  pcrfecutio  magna  in  ccclcfia  qu£  erat  Icrofolymis. 
1  Et  vidit.H/c  confequenter  bomtur  Jalutis  aquitas  per  punitio- 
nem  malorum  &  faluationem  bonortm :  hoc  enim  exigit  xquitas: 
&  hocindtfiruBione  Iuda.tper  Rfimanos  fuit  impletum  pcr  qua 
mcreduli  mortuifuerunt  &  captiuati,  &  credentes  fueruntfaluati. 
T  nmo  ab  exercitu  B^manorum  :  quia  monitu  angelitranfterunt  in 
'egnum  .Agripitantcaduentum  eorum,vt  diclum  efl  fupra.Voflea  a 
lHiUis,quiaper  eorum  deflruaioncmfuerunt  liberatia  perfccutio- 
mbusyquas  eisfaciebant:^  rexdificata  ciuitate  letufaltper  .AeUu 
Mrtanum,  eam  inhabitare  pacificc  permiffifuerunt ,  Jdeo  dicitur: 
Et  vidit  dominus,&C.  Scilicet  quddfideles  a  ludeis  incredulis 
lic  ajjL-gerentur .  Ideo  fequitur . 

?    Q.uia  non  cft  iudi. £0  quod  iniuflh principes  ludprum  Cbri 
ftiinoscondmnabam. 

4  Et  vidit  quia  non  cft.  IdeH,  quod  non apponebatur fibire- 
^eitumhumanapotentia. 

5  Et  apo.cft.i.£/e  miferia  &  infalicitate  eorum  molefiatus. 
'     o    {•^falua.fibibra.fuum.7rffy7,ifrfe/«w««te/«tf. 

7    Indutus  cftiu.&  io.  Loquitur  de  Deo  ad  modim  militis  ar 
*natiproctdentis  adfaluationempopuli  fui. 

lndu.cft  vc.vltio.  Iden,exercito  l{pmanorumprxparato  ad 
''-""t-oemmalorumexinflinciudiuino. 
J    .Et  opcrtus  cft,  &:c.  Idefi,  Tito  qui  eratfuper  exercitum,ficut 
."'J^Vf//''  ''•'"'  '^'fl'^'"'"'^'  vocatmpallium  -^eli,  quia  mul- 
''ZSit  '^"  '^''^"°'"  ^''""/'^^«^  '^^  malorum  punitionem. 

o    Quafi  ad  rctributioncm./t/f/?, lud^is  in  infidclitate  obfii. 

mtis: 


natis:Licet  enim  Titus  debellaret  ciuitaten!,eo  quodfe  rebellauerat 
I{omanis,Deus  tamen  adhoc  eum  infligabat,vtper  eum  vindiHafie 
ret  dc  Chrifii  inimicis. 

1 1  Infulis  viccm  rcddit.  Dicimtur  autem  hic  infuU  lerufalt 

&  a\i<6  ciuiiates  ludfg,eo  quodftntfitie  inter  maria.Totaenim  Ih  ludxx  finW 
dca  fecundum  fitam  longiiudinem  ftta  efl  fuper  mare  mediterranck 
ejcparte  occidentis ,  &  in  latereoppofiio  habct  lordanemfluuium 
tranfeuntem  per  mare  Galilxa  &  rnare  mortuum. 

12  Ettimcbuntqui,&c.  Quiaatemporeapoflolorumfidesca, 
tholicafuitmultumdilai&taadomnespartesorbis. 

1  j  Cum  vcncrit  quafi  fluuius./.  f{pmanorum  exercitus. 
14  Q.ucmfpiritusdomimcogit.  i^My/5jm«i  rfowjni  rfi 
hoc  eum  ivftigauit,  vt  prcditium  efl. 
i  j  Et  vencrit  Sion  redcmptor.  Et  efi  hic  sion  datiui  cafus^ 
per  quam  intelligitur  ecckfia,vt  ditium  eflfupra  i.cap.ad  quam  re 
dmendam  venit  in  pajfione  fua,&  ittrum  venitper  tffccium  in  de- 
flruHione  Ierufalem,ad  accipiendum  vindiBam  de  mortefua  venict 
etiamadrecipiendumpcenitentes  infua  miftricordia ,  &  maximb 
Iud£os  ftruide  reuertentes  ad  ipfum  detetia  falfitate  .Antichrifli 
per  Enoch  &  Eliam.Ideofequitur. 

1 6  Etcis  qui  rcdeunt,&c.  Et  in  hocfenfu  alkgatur  h^c  fcri-     . 
ptura.t{om.i  t.e. 

1 7  Hoc  fccdus  mcum  cum  cis.  Quodfubditur  cum  dicitur. 

1 8  Spiritus  mcus  qui  eft  in  tq.  .Adhoc  enim  defcendit  Spiri- 
tuffantius  fuper  credentcs  in\die  Tentecofies  ,  vtqui  prius  erant  ti- 
midi,  fierentfirmi  &ftabiles  inamorc  Chrifti. 

19  Et  verba  mca  qux pofui in  ore  i\xo.Quia  illa  extunc prg 
dicauit  eccLefia,&preiicubit  vfque  in  fincm  mundi,  &  tunc  gloria 
&  veritas  hicpr^dicata^  lucidii  apparebil  inparria. 

•J«  Cap. 


483        Glorord.&NicolaideLyra 


484 


^ 


^  A  D  D  I  T  I  O    I. 

A     /iif.59-'»'^'  ^icuf-  tn  poJi.Qinz  corruit  in  plateis  vcritas. 
Hoc ijuod  di£'>«r.Quia corruit  in platcis  vcritas.o-o/JW*-  vi 
tieturexPonettH  de  ip.o  Cimiio,qui  defapjj  /oa.  1 4.<z.Ego  lum 
Via  VCritas  &  vlta.tf  qi^i^d  JctjHiiur.Et fa^J eli  veritas  in obli- 
motiein,beiie  txpwitur  de  vrritate  &  dodrina  Chnfii.prout  inpo- 
ftU.Triitu  rnim vcritas  frxdiHi  corruit  inplateis permortem,  Se 
tunda  vero  veritaiJcHuet  dnHn^tx  faffa  efi  m  obliuiuncm. 
A  D  D  I  T  I  O    II. 
*      m  eod.  cap.  vbi  dcitur  in  pofiil.  Et  timcbunt qui  ab  Occi- 
dcmc  nomcn  domini. 
Circa  hoc  (juod  duitu>:  Et  timcbunt  qui  ab  Occidctc  nomcn 
ciomiai,ScC.Conftderandutnt(iuod  timor  D: i  fiilicettjltdtsfuii  in 
mo  orbe  qnaiitum  adiulios  dijfnjus  apojiolis  prjedicantibu<,de  quo 

dicitur 


C  A  P.     LX. 


«  TQ"«  cccidiftiin  in6delitate.  f  Qu«  iaces  in  vi- 
TTTs.     b  »Et  fic.  1^F.de.  c  «O^ 

Vrgc  illuminare    Icrufalcm-, 

(  «iHomofaaus.       b  fFiliusDei  c  IMiracu- 

lonini,  velliliusDei.  ^Gloiiofa  diftalunidcte 

ciuitisUei.     ,  ,    , 

b o.^JqC_ 


•(Innuc  jratis. 


CAP.  LX. 

Syrge  iUuminan.  Haec  rcfc- 
runtludiiad  tpsChri- 

fti  fui,  qucm  nos  Antichri-  a 

flum  dicimus ,  &  inteUigut 

Icrufalcm  illam  quam  au- 
Apoc  »i.f.  rcam  &  ornatam  de  coclo 

autumant  dcfccfuram.Cu 

ius loain  Apoc.facit incn- 
B  tionem,  pcr  quam  nos  fan- 

damccclcfiam  accipimus. 
ludrorO  opi  Dicunt.n.  qjtunc  ocs  Gcn- 
""^0  de°l!"  '"  Tcruient  cis,  cameli,  dro- 
relTcfuds!'  medarij,Madia,&  Effa,om- 

ncs  de  Saba  vcnicntcs,  aurCi 

deferant  &  thus,&  oucs  Cc 

dar,(Sc  arietcsNabaioth  c5- 

gregcntur  ad  offcrcndum 

dno fuper altarc  tetiipli,  qd  e  tuo,86:Ss in  ftlcdore  oirus  tui.tLeua  in  cir 
ccxtruxcrunt:Nosaute  f  ^^,^;^,^     ,6  ^^^      r  ^,^ 


dicitur  hic:  Et  timcbunt  qui  ab Occidcntc  nomc domini,  E 
&  ab  ortu  folis  gloriam  cius.c?"  ijocptnnipjluer  cx  qkmque 
qua  hic  ixprimuiitur,luet  non  Jcruato  temporis  orditie. 

Vrimd  ,  eo  auod  manifejia  futt  vinditU  Deiin  occifnrcs  ChriJU 
de  quo  dicit .  Cum  vcncrit  quafi  fluuius  violcntus  qucm 
fpiritusdomini  cogit.  Exponiturfuutinpofiil.  secundu,  t.,i^ 
vehit  redemptur  ipfi  Sion.f.i-ci  lejix  in  tpe  determinato  a  prophetist 
de  quo  dicitur:Et  vcncrit  Sion  rcdcmptor.  Tertio  exhocQ,re. 
demptoriUertcimciliauit  jtbi  potmtentes  ctiam  de  populo  ludaieo. 
de  quo  dicitur^Et  cis  qui  rcdeunt  ab  iniquitatc  lacob.  Quarto 

exhoc  q>  Spiritujjati^us  Juptr  apofiolos  er  dili.ipulos  dejtendif^^ 
cohtinuo  manet  in  ecclefia,de  quo  «//m.SpiritUS  mcus  qui  cft  ia 
tc .  iiuiito  pcr veiba prsdicationis  Luutigdijfit.nliier  in  ecclefitt 
cotitinuantur ,  de  quo  d  at :  Et  vcrba  mca  qux  pofui  in  Orc 
tuo.non  reccdcnt  dc  ore  tuo,&  de  ore  feminis  tui, 

minat  mundum.incuius^ 
guraMoyfi&  Salomoni.al 
tcri  tabcrnaculij,  altcritem 
plu  aedificanti  oflediturglo 
ria diii.  Gloria  quoquc dn; 
fuit  mortui  rcfufcitatio,  lc 
profimnndatio,&hm6i.   i 
*    Procop.Vide  fi  no  apcr 
tcipfocxurgedi  verbomoi 
tuorum  refurrcdione  indi* 
carit,  quamradijsfuis  lux' 
ipfa  mortuos  rccreans  prjc 
bitura  eft,qui  poftquam  ex 


quia  venitlumen  tuum,&  g 

a  «fOecclclia  «[Iniiuc  ji 

riadominifuperceortacft.  Quia  eccc  tcne-  4 

fPeccatoruin.  ' 

br^operient  terram A  ^''i^igo  populosrfuper 

a  ^ll  umiiandain    b  «liolveius.    c  TMiiaculoiuin,  vBde:  Vidimu!,  glo.  . 

tiameius.giorisniqiiafvn  geiitiap2tre,&e.     ,  .  -  .       .  , 

tc  autem  orietur  dominus,  &  gloria  1  eius  m  6   citati  fuerint,eius  glorfa  in- 

a  «Ouj>rr  u;  ii.  tcnebris    b  1  FidcvelCh  i   o  ouicft  luv^mundi-  tuiti  fint.qUO  faCtflcft  Vtft»' 

te  videbitur. Et  ambulabunt  Getes  in  lumine  7    t>m  ?!^''|^™  dfii  in cam^p.' 

a  TConftant.nus  ,EtacliusTheoiicifius:v:lfaniSli  (e  &  aliisbene  tegente», 

fCor  reguminraanuDei  eft,8c  <iuocumque  voluciitveitet  illud, 
b  TO  priinitiua  ccclt-tia 


s 


tunc( 


MJttli.  i^ 


loin  IX 
Ibidcai.S.b. 

c 


corumiufaniascotcmncn 

tcs.hocadccclefiam  primi 

tiuam  reforimus.Quidam  autem  hec  ola  ludaeiscarnali 

tcrpromifla,  dicunt,  vtvcl  prohis  lufcipiant  DcifiUum. 

*    Procopius.  Chrifti  aduentu  denuciaro,cius  primum 

fieri  participes  IfraeUtas  poftulat,iuxta  illud:  .\onJUm  mif- 

fus nijiadoues que pefierunt dem<s  llraei. 

a    Sur^r.ln  ccclefi)S,qujBOccidifti  in  fynagogis.  Surge  in 

gentibusqusecccidifti  in  ludxis.Surge  perconfcffioncm, 

pcr  virtutcsqucBCccidifti  pcr  ncgotiationcm  pcr  vitia:&: 

cum  furrexcris  ilkiminarc,idcft,  accipe  Chrifti  fidcm. 

b    Lunien.Tihi  logc ante  promiflum  ad  rcdemptionem 

tuam  venturum  quod  illuminat  omncm  hominem  vc- 

nientcm  in  hunc  mundum.f.qui  dicit: £?oy«w  lux  mundi. 

aquoilluminabcris  fi  fidem  Chrifti  fufceperis. 

C  Gloria  domim. Ad  illuminadii.fiUus.f  ficutfolortus  illu 


lellige. 


«1n  fidefociandi. 


ciiiruoculos  tuos,&vid:oes  ifti  cogregati  sut 


paruiflc  adijceret,noua  Dei 
ciuirate,  qu^  lola  pcr  Chri- 
ftu  iUuminatur,intclIigeris. 
d  rma.Iudeos  tcrrcna  anij' 
tes,quib.  df;/io;/a  ttrnecome- 
detis,  qd  carnalitcr  accipiQt. 
4<    Thcod.  Voluit  Dcus  Babylonem  captos  duccrc  lii- 
dxos  oes,&  omnia  fubuertere  vt  appareret  gloria  dom^j 
ni,qQo  finevUaludsorumopcra  ,  finevllisarmis  niitu 
Dei  fubucrtuntiir  Babylonij  &  libcrantur  ludaeij&gctcs 
infidelcssedificandamciuitatem&templumcurantqui 
typus  huius  rci  erat :  Sic.n.  Dcus  pcrmifit  omnes  gcntcs 
cflTe  in  tenebris,&  perfequi  ecclefiam  cui  Chriftus  illuxe 
rat,&  fidelcseflepr£cJ£Bnationib.&  Iuda:is,vtcumccclc 
fiavinceret  &  fupcraret  oIa,Dei  opcra  faftu  appareret. 
e  Ortus  tui.  Quo.f  cx  aqua  &  Spiritufando  nata  cs ,  oni- 
nesin  fplendore  ortus  primitiu^ccdcfig  ambu!amus:ga 
candem  fidem  habemusjcodem  baptifmo  reriafcimur. 
f    Leua  in  circumitu  oculos .  Cui  finiiie :  leuate  oculus  vejircs  ^ 
&•  videte  regiones,quia  iam  albtejmt  ad  meffem. 


NICOLAVS  DE  LYRA.  CAP.  LX. 

:^  Q  Vrge  iWwmiviztc.  Adintelliilumfequentium  confiderandu, 

k5  quod  aliqui  dodorescathoUci  exponunt  tofrn  cap.  ijiuddepro 

Jperitate  redeuntium  de  Babylone.  Sed  hoc  non  videtur  verurn  quo- 

niam  illi  nunquam  fuerut  in  tatitaprofperitatc,vt  prius  immo  qua 

/» omnia  qiiiC  dicuntur  hic  non  pojjunt  exponi  de  ipfis,nifi  valde  ex 

torti;quia  rf/c/(«r /;/<:, Mirabitur  &  dilatabiturcor  tuum,qn 

conucrfa  fucrit  ad  te  multitudo  maris.fortitudo  Gentiii 

vcncrit  tihi:'.icet.n.aliqui  Genttlitate  reiiHa  eis  adh.xjerunt,tame 

fuerunt  pauci  &  paru.(  reputationis  &  virtutis.Item  ^  poHeafub 

(f/tHi;Et?dificabunt  filij  peregrinorum  muros  tuos.quia  ip 

fmet  adificjucrunt  eos  t^e  tslceniiix,  &  cum  magno  labore  &  an- 

xtetatryita  quodvna  manu  faciebant  opusjit  aitera  tenebat  gladiu, 

T^eemite.  4.  &  hoc  timore  aducrfariorum  eos  impedirc  volentium. 

Et  quod  htc  Jnbditur,  ApcticntuT  pottx  tua:  iugiter,&c.(/«/<i 

nagis  lenebantur  claitix  aduerfariorii  timore.Item  quodpolieafub- 

</;r«r.Gcns.n.&  rcgnu.quod  noferuicrit  tibi,peribit:  qui<t 

illa  rcgna  tionferuierunt  eis,fed  mtgis  econucrJo.VrintbjVerfis  tri 

hutu  riddendo,oofiea  Grttcis,& pofiea  B^manis,  vtpattt  ex  libris 

EJdre  &  t^feemie  &  Macljabprum  &  Euangeltorum,&  ex  iibris 

Jofepl)i,&  aliorum  hifioriographorum.  Item  txpofitores  ifii  magis 

•     vidrntnr  ludai^are  quantum  ad  hoc  quam  llebrtei,qui  cxponunt  to 

tum  ifiud  capitulum  de  tempore  Chrifti.  vnde  l{a.Mo.fuper  Cenefnn 

i  %  .dicit  5,  liiud  quod  dicitur  hic:  Et  ambulabunt  gentcs  in  lu 

mine  tno.inttlligitur  de  MejJia.Dicunt  igitur,quod  ca  qua  ponun 

ladMmm  er  '«•"  inr,inipiendafutit  temporalue*  in  aduentu  Mcjfi* .  Sed  contrtt 

ror  dcconti-  hoc  ai guitur  per  hoc  quod  verfus finem  <<r/>««/i  hit Jtttc.Non  occi 

^lti,       -'  dctvltra  fol  tuus,&c.i>;<i4/ec«/irf«w  antiqnos  doHorcs  Htbr..:a 

icMw/fix.      ^duetitu  Mtljix  non  est  tnteUigindum  aliquid  immutart  de  curju 

mundi ,  vt  diiium  fuit  fupra  iic.  Etidee  quod  dicitur  hic  de  fiatit 

Jolif  & lunx,  & 4e diHino  Imine ,  »0»  potcji  conuinia.ter  refeni 

U 


adjtatuin  huius  mundi  feu  profperitatem  terrenam,ficut  ludjei  tn- 
telligunt  dicentes  Mejfiam  temporaliter  regnatttru  fuper  oesCctes, 

6  quod  tiinc  ludaiprofperelnr  eo  modo  quo  in  boc  cap  .dcfcribitur. 
Igitur  dicendim,^  ftcut  cap.preced.  defcripta  efijatus  Chrilii.  Ita 
in  hoc  conjcqucntcr  defcribitur  magnitudo  fatutis  huiiis  .  Et  primi 
ex  parte  materie  recipientis.Secundo  cx parte  caulf  efficicntis,cap, 
feq.Circaprimum  fciendum,qu6d  materia  ftue  fubie&Mm  recipiens 
Chrijiijdlutcm  efi  ecclefta  fidelium,que  habet  duplicem  (idti<in,f.in 
mundo,qiiantum  ad  ecclefiam  militantcm:  &  in  ca:lo,quaritiim  ad 
ttiiimphantem.  Trimo  crgo ponitur  ma^itudo  Jalutisecciefifrt- 
fpe£iu]iatus primi.Secundo  refpediijccunditibi-.^^oa  audietur. 
Vrima  diuiditur  intres.-quiapiirno  defcnbitur  piojperitas  miii:a  ' 
tis  eccleftf  ex  fidelium  ni  ■dtiplicatione.  Secundo  cx  ecclifiarum  {ii 
ficatior.e,ibi:Et  ajdificabunt.  Tertio  ex  honorum  aJJccutione,ibi: 
Et  ucnicnt.Oicj/jriWHWi  dicitur. 

I     Surge  illu.  lcni.i.ecctefia  miiitans,vt  di&um  Juitjup.cap.2. 
quf  furgcre  capit  C?  itluminari  a  principio  doHrin^  Clmjii. 
a  Quia  venit  lu.  tn\UX\.i.Cbrifius  qui  cjt  vcra  tux  loa.i.&Jap, 
^cf.b.vbi  dicitur  de  cijrijto:  Dcdi  tc  in  lucem  Gcntium,&c. 

3  Et  glo.do.i.filius  quicjt  gloria  Dei  patris,Jtcut  &  eius fapii 
tia.Gloria  enim  a  claritate  diciturquafi  quedam  ctaria.c.mutata  u 
g.et\Jic  appropriatur  Jilio,ficut  &  i{.tera  ad  iiotitiam  pertinentia. 

4  Super  tc  orta  cft. l^atura  bumana  affumpta. 

5  Quia  ccce  tcnc.opc.  &c.  ybiq;  enm  extra  ecclefiamfiuh^ 
tcnebra  erroris  &  ignorantije.  6  Et  glo.cius  in  te  videbi.^P'! 
operationem  mirarulorii  gloriant  diuinoj  viiiuiis  dcmoiiftrantiun>.{ 

7  Et  ambu.  Gcn.in  lumine,&c./.i/i  tut/.inefidfiCbtifti^nf,^ 
quod apparttimplitum  m diucrjis  paitiius oi bis in  filijs ecclefif' \ 

8  Leuain  cir.ocu.tuos.  .^d omuem Jcilicec dijjcreniiam ot- \ 
bis  rejpedu  lerujaitm  vbt  primopffdicatum  ejt  Euangciium ,  CS  \ 
indealibiperCijriJiidtfcipdosdtriuaturfi. 

*  Filij 


i48y 


ifaix.  Cap.  LX. 


48(^ 


0a  Ftliitii':.Cl\p5inM(l^cnm(\l,vndiZ  PmLVer  Euan^elium 
Ji e, 0  vo! ^enii i. P rinni  Hd Acs  dcludxls  quando  fpirirusda- 
tuscft, eraat  in  Icrulalcm  viri  rdigiofi cx  omni  nationc 
qusrubcoclo  cft.vclgentcscx  omnibuspartibus  mundi 
b  Delonge  veiiicrir.Qniii  longe erant  a  Dco  pcr  idololatria 
vndc:^o^>?"'  eratis  io'i^t ,  fu- 


uirate  diaboli,&:  van«  conuerfationis  munns  fidei ,  qua:  D 
pcr  aurum,(5c  prationis  mundi^,  quaeper thus  figuratur 
domino  obtulerunt. 

g  Omne  pecus  Cedar congregabitur,  Simpliccs,qui  anteerant 
tenebra:,&  moeror,vndc.f //;'//«  aUquando  tenebra^nmc  auiC  EpJicrj.b. 


aiefhspropc. 

c  D,'^.iwf.Hicronym.Qni-  a 
da  codices  haber: Dt  lat-.  wr.  b 
las  Pcrlbrato.n.in  crucednila 
rui  tcrCjClBuxitfanguisrcdcm- 
'•'j  ptionis  &aquabaptirm.dc  c 
Biiic  ^"^^-  ft<S3eftccclefia,(icut 
5',-  ex',coflalateris  Ada:  marcr 
uCi-  omniu  Eua. Vnu  horum  (i- 
«''  ncaltcro  no  ^pdeft.  Nili.n. 
j^l^  Chrifli  paffione,&  rcliirrc- 
'.'  fiionc  pro  noftra  rcdcptio- 
necredamus,  quamuisba 
ptizcmur,non  laluabimur. 
Ncc  fi  hic  crcdamus ,  ni- 
li  baptizcmur .  scd  hoc  nc-  d 
que  in  Hcbr.ncque  in  Lxx.  e 


»  f  Ad  fi><cm.      b  f  FiH»I«  in  fiJe  foniorei , 

venerunt  tibi.  Fjlij  tui  dc  longc  vcnicnt,&  fi- 

a1  f^iuuliin  Chiillo,  qutbus  dicit  ApoftoIus:Lac  dc.vo.po.nonclcau). 

Et  fctius;Q^i(i  modo  ^cniti  infamc].     f  Alias  Uc  fugcnt . 
b  ^  Cuin  clcu-ibis  oculos.  c  f  Mu'tiiiviineni  fidclium. 

liac  iU2e  j  dc  Jaterc fui-gcnt.  Tunc  vidcbis ,  &c 

a1  Filiisquafi  fluuuisaquisrubitii.    b  f  Mullitudincm.     c  t  rixgaiulio. 
*  Vt  lufcipia» hotpitem  Chiilium.  ^  Secundum  illud:Cor  ineum di  latiium 
eft.  dihtamini,  St^os. 

t  aftlucs,  5c  mirabitur,  Sc  dilatabitur  cor  tuii : 

a  ^  rcr  fidcm.        b  «[  Omnes  naiiones  mundi . 

(^uandoconuerlafucritad  tcmultitudo  ma- 

a  f  Regcs^incipcs.        b  l' Socianda  fide.        cf  iibundai)tia 
diuitnm.idftiicm  venientium. 

risjfortiiiidogcntium  vencrittibi.  Inunda- 

ineiibusl  .is  cxiii.^abit       bTQjiia-     fGen.^-s. 


■IX  in  (/o?w/«.Interprctatur.n. 
Ccdar  tenebrx,  vel  mccror 

1  Ccdar  filius  Ifmaclis  a  quo  ^"^-'^'  ^' 
rcgio  norae acccpit  vbi  ha 

bi  tan  t  Saraccni  de  iUius  ftir 
pe  progcniti. 

2  h  .^SWnty.Predicatores,  grc 
5  gcs,duces,  filijprophctarii, 
^    quieaqua:prophet?predi- 

xcruntde  Chrifto  impleta 

5  docucrunt. 

6  i  ?\{<t/wJot/;.Filius  Ifiraelis,&         . 

7  interprctaturprophctia.     Jjf-^t 
5     K  Mimjtn!ht<nttm.S^u:i  cpi- 

fcopi,  pr.tsbyteri  minittri 


•  y'J"e"t'USl  .is  cxiii.^abit       b»rQma.     f  Gen^^-s.    c^Iniquitas. 

tiocamclorum  opmcttC:,  dromedari|  Mi^o  cc_clefia-corpus,&fanguine 

at*.efoli"u».«eleft..ndens.  b  f  Captiuitas.ve!  coniierfatio.    I^  Alias  Api  fidclib.  adminiftrando 

II  1  i>'«y/</?/.Admiratur,fphc 
fagetes  tacitoadfidecurre 
tesvcl  primitiua  ccdeficE. 

11  m  ytnubesvulam.  Grcg.  Vt 
nubcs  volanr,  pluut  vcrbis, 
corufcant  miraculis,  ad  coc 


tiihi    c  A.1  tidcm.  dTFidem,  ch3f>tatcin,&  lapientiam. 

inucnitur,nequeHierony-  f  dian,  &  Efta.  OmncsdcSabavcnicntiaurum 

mi  fcniUS  ad  hoC  inclinatur  a  f  iacniiciuiii.    1  Oratio.icni,vnJe:Oirigatut  oratio  mea  ficut  inccnfum  in 

dr  „.,/.,.■'    r^.,.,,  J    ^.^\,-.-,-^\  consptctu luo.     blOpeiafilii.     Filium in  quo  Uudatut pater'. 

<:./OTt/or«.Camcl.animal  ^  eNAliis,quaf.nonco„tcmifuafalute.'^ 

&  thus  dcfcrentcs  ,  &  laudem  domino  a'nnu- 

T  Atfertetlo.n.no  fi  d.  aKcriedomino,  S<c. 

ciantes .  Omnc  pecus  Ccdar  congregabitur 
tibi,  arietcs  Nabaioth  miniftrabunt  tibirOf- 

b  f  Fidc  fuf  cr 


eftgibbofum  &  onerifciu. 

Hilunt  diuitcsonus  diui- 

tiarum ,  &  peccatorum  gib 

bumportantes. 

4*  Procop.Diuites&opule 

tosinccclcfia  fignificauit. 

Nam,&  Saluator  ipfe,  cum 

qui  diues  fit ,  camclo  copa 

rauit,  cij  facilius  cflc  camc- 

lum  pcr  foramcn  acus  tra 

firc  dixit,  quam  diuitcm  in 

regnumco^lorum  ingrcdi. 

e  uromedarii.  Dromcdarius 

vclDromas,  vtrumquen.  m  altDiuerfigentes  ^ 

dicitur,cftenimanmialca-  n  fuas?  Mccnimt  cxpcvflantinsula:,  S>C  naucs 


n  *%  Arietes,  t.cut  a  fauloTitus.Sc  alii,  a  PeiroMatcus. 

qua  oinnia  bona  ofTeruntur .  cfEcclefiam. 

j^  fcrentur  fupcr  placabili  altari  mco ,  &  ddmii 

rlniahbu'!.  aTGcnles. 


maieftatis  mea:gl6rificabo  .Quifuntifti,qui 

a1  A  munditurbimbusreiiioti.  h^  Ad  inedetoto  otbealis  Spiiiiuflhucci. 
c  i"  Simplices.  df  Iniroitusfirlei  per  quamintrnrecupiunt  in  eccleli-im. 


lu  volant  cotcplatione  me  £ 
tis.Imbriu  gurgites  de  nubi 
I  ?  bus  fluunt ,  quia  profund» 

14  prsdicarionis  fcquentiu  in 

15  tclligcntiaiorigcneafanftis 

16  Apoft.  recepcrunt,vnde: /'e 

17  nebtofaaquainnubib.  acris, 

1 8  *  Ambrof  Mortis  Xpi  fimi  Pfal.  17.  b. 

19  litudinicofcpulti,  imagine  . .  .  .     ^. 


vtnubcs  volat,8^qua(i  columba:  adfencftras  ^o  vit?eius  aniimpfimus,  alas  c,.ii,„p.,u. 


5  Vndc :  Ipfe  eiii  cxpeftariu  Geniium 

'     ■      -  b  f  Ccclefiat. 


Ipli 


»  f  Mundi.    f  FiHei. 


b  V  Gentes 

mans  m  prmcipio ,  vt  t   adducam  filios 

af  Oprimitiuaeeclefia.  b  1  Ab  idololatria.    c f  Eloquentia. 
f  Confcnio  fidei.  d  f  Sapientia. 

tuds  dc  longe .  Argentum  corum ,  &  aurum 

if  Venient,  icilicet,ngiu(iiiceturfupei  illos 


melo  min.  fed  vclocius ,  in 

quo  figurantur.  Gcntcs  vc- 

iocitcrad  fidcm  currentes. 

f  Madian,  &•  tjja.  Rcgioncs 

trans  Aiabiamcamelis,& 

dromedarijs  abundantes.p  ,        .      -  •    •   i       •    •  t^  • 

quasdcfignatur  ocs  partel  o  corum  cum  cis ,  nommi  dommi  Dci  tui, 

mUndidcquib.VCniuntad  «        r       «        ^ycrillos.    bf  Pra«e,c«tcrabona  ^  ^ 

fideGentcs.xViadian.iniqui      ^  fan£lo  irracl,  quia   f    glorillCaUlt  tc 
tas.Effa,rc(olutus,vel  eftun 
^  des.Saba  c6uerfatio,vcl  ca- 

ptiuitas.Diuites  ergo,&  potentcshuius  faiculi,  &  gcntes 

vclociter  ad  fide  vcnicntes,  refolutis  vinculis  iniquitatis 

.  animasfuas  domino  efFuderunt,&  rcucrtcntes  de  capti- 


gratie  fpiritual  is  acccpimus 
fic  igitur  volatc ,  vt  dicatur 
dcvobis,qiii  funtifti.  vt  nu 
bes  volant  ?  ficutcoluba;  cu 
puUis  fuis.vt  ncbuls  veftra: 
rorent  iuftitiam,&  colum- 
bgpariant  fimplicitatcm . 
n  ^d  feneflras.  Ad  fcneftras 
fuasftant  safti  cuftodietes 
quinq;  fcnfus  corporis,  nc 
percos  tanquamper  fene-  ^^^  ^^^ 
Itras  intret  mors  in  animas 
vnde:  Enote  prudentes  /««tR,jn,.,o.  h. 
ferpcntes,  &  fmplices  ftcut  col. 

O  ^rgentum eorum . Hoc cfi;  Corde  creditHrad iuHitiam ,  orc 

auiem  confclfiofitadjaluum. 

^  Filii 


21 

21 


15 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■  I    Filijtui  dclogc  vcnicnt.&  filixtu?dclatcrc.J.t/e/"'0/?(?. 
1     Surgent.  Q^  d.  vtriuftjuefexus  perfone  najcentur  filij  &  filie 
tccledx  carn  in  longtnquis  partibuf  quam^de  propinquis. 
}     Tunc  vi,  Mdtuudinem  crcdentium. 

4  Et  afflues.  Confolationibus  diuinis. 

5  Et  mirabitur.  Ex  tam  vebci  multiplicationryquia  a  tempore 
«pofiolorum  Ueriuata  e{i  fides  ad  omnes  terr^  habitabilis  partes,ft~ 
'■>'(  dedaratum  fuit  fuper  illudVfal.iS.a.lnomncintCirzmcxi 
uitfonuseorum. 

6  Etdila.cor.tuum.  Pr-f^oMti/o. 

7  Qiiando  Conucrfa.&C  Idefl,  hahitantium  in  infuUs,ficut 
patei  ..e  suUu,  Anglia  &  alijs  itifulis  mayis. 

Forti.Gen.  IdeHfmpenum  l\pmanorum,q'iodtotimundo  do 
tninabatur, 

9    Venerit  ti.  Qmd  impletum  fuit  tempore  Confiautini. 

»0     Inunda.camcope.tC  SccConflantinus cmm  imperatori& 

muUi  alijpoientes  exemplofui  antmati  diuiiiasfuas  multasper  or- 

v-rn mijcrunt fuper  talia animaliaad  fuHcntjtionem minijtronm 

^<-<^^^j'?&pauperumChri[iianoyum  &  ^dificationes  ecctefiarttm. 

1 1     Midian  & EfFa.  Hoc  dicitur  ,  quia  in  tetris  illis fpccialiter 

nafcuntur  talia  animalia  fortia. 

»2.     OmnesdcSabavcni.  Hoc  dicunt  expofitores  noflricom- 

irtuniter  impUium  in  illis  regibus  qtii  vfno  unt  ad  adorandum  Chri 

'ium natum,lj:;  ideofubditur.OmncsAc  Li^ta  popdifubicHi in 

dUs  regibus  virtualiter  lonltnebaniur, 

Ji  Omnc 


IJ  Omncpc.^abaioth&Cedar  dffccnderunt  de  ^hraham 
per  //w/ae/fw.GeM.ij.Etiftihabitabantin  tabcrnaculis  nii 
trientCS  pecora:  ideo  ex  tatt  occupattone  dejtgnaiur  hic  cuin  uici 
tui  :Omne  pecus  Ccdar .  iluantum  ad  minores  illius  populi. 

14  Congrcgabitur  tibi-  Infiu.  domtni.Loquicur  enim  Incpro- 
fhctamttaphonct,ficui  etiam  in  multis  alt^slocis. 

1 5  Arictcs  Nabaioth.  Idcfl,maiores  illius  popuH. 

1 6  Miniftrabunt  libi.  iicut  deuoti  filij.  De  islis  enim  Gcntib» 
plurts  iredideniut  ad  .Apoflolorum  pr^dicationem,  aliorumquedi- 
fcipulorum,  licetpofiea gcns  tlla  fuerit  iiifcHa  prrhdia  nahumeti. 
per  iHos  autem  intelliguntur alij  Centilesad  fidcm  venietues ,  fed 
ifii  fpecialiter  exprtmuntur ,  c/«w  defccndcrunt  de  .4br.iham  patre 
fidei  noUrc. 

1 7  Oftcrentur  fuper  placabili  altari  mco.  idcfl,  ipfi  Chri- 

flu,qut  eji  atcarv  &  hojtia. 

1 8  Et  domu m  maieftatis  mcx.i.ecclefiam  militantem. 

19  Glorificabo.  W«>'<icm/;j  docinnam  ccctvft^  confirmantibus. 

20  Qi_u  tunt  :fti  qui  vt  nubcs \o\m0.idcjt,api.floli altjque 
pi  cdicuwres per  otbtm  veloi iter  dtjcurrertis  ad  moUMm  nubium  et 
columha*urn,q'-aft  diferet,funt  valdt  mirabiles. 

21  Mccnim  infulx cxpeclant .-  Idtft,  habitatores  infularum 
ad  rtcipiendum  fidcm,vnde  &  Vaulus  in  multis  'lufulisfidemfibli 
i-auit,vthabttur  in  .Aciibus  ^pofiolorum. 

22  Et  naucs.Tey  hoc  drftg^atur  promptitudo  coru  ad  crcdend». 
a  j  Argcntum  cornm,  &  aurum.  QHia  vcnientes  adfidem 
otierebant  Dcole  'iS'  Juj,  vt  ljubetur.Aii.4. 

4iEta:H- 


487 


Gloford.&NicolaideLyra        488 


^a  F//(»frf^r««r«.  Princlpcs 
A  gcntiu  qni  pcr  or!)cm  ccclc 
lia*.  xdiiicauf  runt  ficiit  C6  a 
flanrin.qiii  Rom.iz.ccclc- 
fiasin  honox5i2.  Apoflolo  b 
rufccit  (Scalii  multi,  q  mul 
tas  cxtruxcrunf  ccclcfias,& 
ncccflfaria  prxbucriint 

AUcgor.Fil  ios  pcrcg;  iro 
r{i,&  rcacs  coru,  dicit  mar 
tyrcs  &  doif^orcsgcntiunj, 
quorum  tidc  &  virtuiibus 
fandla  tundat  ur  ccdcfia. 
■}<  Procop  Hocctia  nnnc 
cotigiflc  vidcas.  Pr.Tfunt  n. 
ccclcfijs  Efhnici,  fuaqjcas 
dodrina,&  pra:ccptisobtc- 
gunt  ncdcturvcrboalicno 
&  diflfcnranco  infidiarulo- 
cus.  Etrcgcs  coru  aftabunt 
tibi.Na.Sc  hodie  quoq;  Ro 
tSapra  jr^  manoru  copiaru  duces,  re- 
guq.timorinfidiasabccclc  c 
fijs  (ppcllur.vcl  ccrteobcdi- 
turosfignificauit  Parcnt  n.  d 
facrofan^ftis  oraculis  ,  <?c  9 
^     cocionarurecclcf  oiratio 
ncvcncratur&fcruat.Rc    c 
pcriasctia  fecundu  hiflcri.1 
quoi£porc  Cyri  Darijquc 
mandatoinflaurata  efl  le 
,    o.  rufalc  cotigiflciAlcxnndru 


af  Kceidlitciam.Scrpirimilltet.    bTGentium.  T  Con1'i  t  aiK,8c  alii,  lui 
p^roibei"  ccilc(i.i^«J'fi<a'J"unt    c  f  S'e  lioftis  poliit  mtr.icc 

Et  ^dificabuntfilij  percgrinuiu  tnuros  tuos , 

a  •  Spiiiiu.ies,  ^  fxcui.rcs  1  In  'u;iiri»  • 

&  rcgcs  corum  miniftrabunt  tibi.In  indigna 

a1  Tiibubtionc  irxlenci.ricoiiiKciem  pecryir:>rn  >s.  pec 
capiiuiiiie^plucin  3S,     K  f^  Ingenlibut  , 

tionc  cnim  mcapcicuili  tc,  &:  in  t  rcconcilia 

af  Paiaiifufc  peicaii  ..; 

tionemea  mifertus  iumtui.  Et  aperientur 

«f  Miniiiri  Ecclefi»,  qui  alio»  iniioducunt.     b  5  Profpcriute.Sc  aduer. 
f  'ni-Judio.  Sc  tribulaiifin- . 

portae  tu?  iugiter  dicjacno6lc,no  claudctur, 

a  f  riincipes.vel  Mam.cs  fiJe  forte-,  b  f  ViConrtaniinu»,  velfanfti.qnifc 
Sc  aliostcgunt,  &  in  viamiuftiiiTdirlgunt.  ' 

vtafFcratur  ad  tc  fortitudogentium,  6cie- 

a  f  Ad  hdcui  njali  carii'.t>.      hf  ludiotum    ^cKjuiIibtt    c«  Rci'n.iii  ^s  . 

ges  carum  adducantur.Gens  ciiim,&  regnum 

«  f  Fide;  &  opcie.  b  s  O  ectlel  «    c  f  Q»;fi  nou  fit.  f  In  dieiudicu. 

d  f  fJ-ntiles 

(juod  non  feruicrittibi  peribit:  &  Gcntes  t  (b 

af  nerelidlxi  Den,  quemnoluccunt  infc.peicliolpitem  .    b  f  A  diabolo, 
vel  igne?fhenn«.     c  q  Potenm  muiidi. 

litudinc  vallabuntur.  t  Gldria  Libani  adte 


af  f.dc. 


S  »  Fidevirentes. 


+  curatiJ 
fili)  eorum  q 


dcindcvbi  facru  ami6lu  cf- 

-fBucrunt  te  fct  intuitus,  ira  flarim  qua 

fucrat  acccnfus ,  in  adora- 

t  ipwncbant  tionem  commutafrc. 
te. 


b  iniridipiatiiH':.  •jslde-ctia 
bonitatc  impulfus  vltionc 
inducit  Deus,vtex  poenaru 
modo  quibus  pcccantes  vl  f 
cifcitur.quanta  pcicepturi 
funt,quirc(^efccerint.intcl  j?; 
Jigatur.Si  n.  minimeiratus  h 
vtilitatisnoflra^gratiaacce-  i 
dit  ad  pzna ,  proptcr  cp  ctia 
iratus  dicitur?  Quoto  magis 

idcm  qui  fons  cft  bonitatis ,  cu  iuxta  opcrabimus,  noftri 
mifcrebitur. 

c  f?/orM/,^j»/.  Libanusmonscflcofinis  tcrr^promiffio- 
nis.ex  quo  miniflrauit  Hiram  rcx  Tyri  Dauid  ad  pala- 

tium. 


venict,  abics,  &  buxus ,  &  pinus  fimul  ad  or- 

a  1  Sapicntia,  do  Arin.r&  viiiutibus.     b  f  Ecclciiam  fcilicet,  quani  fundaue 
iiir- ApoHoli. 

nandum  locum  fin<ftilicationis  mcx  ,  & 

af  .Mu'tim.iiiic  crcdciitium. 

locum   pcdum  mcorum  gldrificabo  .    Et 

a  f  ralTibus  fidei.     bf  Hum  lcs,  vcKjuijin  n?cciiitatcChiiltianilunt,ne  princi 
pes  ofTenJant.    cf  fain  ludai,  qusm  gentcs. 

H  c  i'crfec"t')rum. 

venient  ad  tc  f  curui  fil];  eorum ,  qui  humi- 

a  f  San5os.Tt»l»g' ndo.  b '^  Vcuerabuiitur  . 

cf  Signa  Jc  opcra  Apo!lolnriiin  . 

liauerunt  tc,  &:  adorabunt  veftigia  pedum 

a  f  Ptius  (icut  P.iu'"'-. 

tuorum  omncs  qui  ?  detrahebant  tibi,8c  vo- 

a^  Vcrc.   ^  Cum  haec  iai^ittJ  fiiciint,    b  *f  Non  p<  toit  abfconii  ciuiias   fu- 
pra  niontcm  v*^''f3  cl^^^pcculitticcm.f.  n:ferne  vitx, 

cabuttcciuitatemdomini  Sidn  fanfti  ifraeh 

af  AOco.     b  Abiiitidflibus    udaris,  8c  gentibi'5  ....    :  ., 

Pro  eo,quod  fuiili  dereh(Sta,6iodio  haDita,&: 

a  f  Fijclis  tamis  inftuftuolis.     b  f  ProfrailisramisaliisinlVrtis 

no  eratqui  per  te  tranfiret ,  ponam  te  in  t  iu- 


tir',Silomoni  ad  teplfi  licrna 

pulchr.''.,^  impiirribil.  Cu- 

I     ius;j;loria  altitudo  ..iboru, 

I  &  diucrfituS,(5c  bclliatu  co- 

5  pia.  Libanuscrgo  mundis. 
4     ciiisg;'or',iiriandt  lublimi 

tas,rcgcs  I".  oc  p!m,cipcs,qui 
y     adccclcfiam  vcncriint. 

6  *  Procopius.Eos  mtclliglt, 

7  quidcgcntib  fsculari  d;v 

8  drina  inftrucli ,  orationis 
induftriacccicliaexorn.inr, 
Dcique  locum  ,  5c  pcdiim 
ciusg!orificaut:idcit..ccclc- 

9  fiam  ipfam . 

d  v/A(c«.SuDbi  rdiuir. Phi. 

10  Diuitiascnim.&lcicntiaic 
qiiitur  fiipcrbia.Cypria.  S(, 
Hylar. cxcclfxMn  (.vculo.ir 
borcs ,  ccclciia  Dci  a;difita 
uerunt.  Arbori'i  diucrfit.is, 

II  diucrfosinccclcfiaordincs 
fignificat.Ex  quibus  omni* 
bus  conftruda  efl:  ccclcfia': 
mirodccorc  ditlinfta . 
c  Lociiped.  Ecclcfia  ,inqifi 
Apoftoli,qui  domini  pcdcs 
cuf.  pifdicationccircutcri, 

1 2  wSyVndc.i 'ih.ihit.jh'! ih iilis,^ 
iii  .'.mlmkbo-.Et  alibi.-  Bsmpif- 
despTrn  .\.  Chrirtiim.poi-fJ. 

15  »fi,  vclpraidicatorcs  dicun- 
14  turpcdc«;  quitotumcorpus 

f.ccclcfiafufiinent  iniUtutis 
I )  miraculis ,  &  cxcmplis. 
f  ;<•«;:.//£=  rff). Ciuit.n  acom 
munionc  dicitur.  EcclclTS 
antcomnib.  vna,6c  oiaha- 
bet  comnnia  ytms dorn.  vii§\ 

16  fidts,&  vi.Tt  baptif.vndc  Mu^ 

17  t'tiid.i>e<tci't   r.f.r.&a.      > 

18  gDmlici  .CuvcnitXj3s,i 

1 9  crat  in  Iud.ris,  vel  Gcnti jUs 


r 


prophcta.ncquc  Apofiolus 
qui  follicite  circumirct,  & 
auxiliumprxbcrct. 

h  Odio  hahita.  Iuda:is,  quia  fidem  Chrifti  pracdicabat,  Ic- 

gis  obfcruantias  dcftrucbat.  Gentibus ,  quia  vnum  DcQ 

aflercbat,  idolanihilcflcaftrucbat. 

i  tip  erai,q  per  te  jr^.Trafiret,&;  bcncdiccret  tibi,vndc:  Et 

6^  non 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

,  I  Et  xdificibvint.  fiicconfetfuenierdef.mitur  profperitas  ec- 
cle\ic  mititantii  i  i  ecclefiarum  covfifHdione,cum  dicitur:  Er  cdifi 
cabiit  filij  pcrcgrinoru.'.  venientcs  ad  fidcrn  mti  dcgeut  bus, 
quifiurautperegrmi  4  U^e,cj;-cultu  Dei, 

2  Muros  tUOS.'.  ecclcjias  materialcs  ad  Dei  cultum .  Et  boc  pj- 
tet  implelum  .-i  tempnre  ConH.wtini.vt  dt^um  eji  fnpra. 

3  Rcgcscorum  minifti-abunttibi.tjr/).'«/«»«/;/3)Wo  vt 
diHu  eil.  Vot  ctia  hoc  refcrnadrexdificationem  lerufilepcr  Titit 
aeiiruliam  quam  poflea qujft  per  quinquaginta annos,  vdtiiCUtr 
.Adrianus  Imperatur  reauijjcauit,ftc quod  Locafan&a  pcjfion.  Chri 
Jli,  dr  fep  •lUur^  fuerunt  inclufa  intra  ciuitatem  per  diUtationc  mu 

ri ex  UU partr, quc prius  exirafucran\vt  patet loan. 1 9.  iftc aute 
.A drianus  nat  gentilis,  &  ciuitatem  aidificauit  per  gentili  s  artifi' 
cts.Etftcpotcxponi(^dicitiir-:^tCiXi^C3!o)!\t  fi.  pcre.  mu.  tXX.i. 
terufalem,  &  regcs  co.  miniftra.  tibi.  ^ctlicct  expenfus,!juia  re 
get  tcrrx  rrddibant  ti  ib-itum  Imperatori,  qiu  eam  auificauit . 

4  In  indignatione.n.mca.forrrt^^£/ox  lud^os  intc  hjbiiaes. 

5  Pcrcunitc.P*'-r/r«»j. 

6  Et  in  rcconciliatione  mca,  ErgaChriflianmfidcks. 

7  Mifcrtus flim  tui.  /{e^Jtficando  te per  ^drianum,  qui  ciuita 
tcm  Chrtfiianis  concejjit  adhibitmdum^  &  ludxis  habttutiontm 
frohibuit .  R^fcrendo  autcm  hanc  liuram  ad  rcclefix  jcdificjtionij 
■vt  prtut ,  fic  rxponcnda  cfi  hxc  liicra :  In  indignatiouc  cnim 
Itica:  Quiaprimitiua  eecUfiafuii  muUum  afjliiia,  frimd  d  ludais 
fofUa  i  lyrannis,  &  hocfecundum  iudicium  humanum  vidchctur 
p»  ocedcrc  ex  tndtgnationc  Dci,  Ucet  bc  rfje.t  ex  putcrna  i  ujligatn  - 
tie,  &  probationc,  fcriptura  nutem  freijucntfr  loomtur  ['c.iidim 
m-idrmhiimanum,  &fccund'imhoc  diciturhic:  In  indlgnatio- 
nc  cnim  mca,&c.  Dans  ubipactm  ampliatione  &  honorcm  ic- 
pon  coiiltaiMiti.  ideojitbdiiur: 

8  Etape- 


8  £t  apcr.porta:  tuse  iugit.  Quia  ccckfiasprms  claufasfapit 
api  riri,0'  per  impeiiii  fim  ucuas  cdificari .  Tot  elia  hoc  expmi  de 
apeitione  fpirituaU,quia  iccUfiafcmpir  efiapeitaad  rrcipiendm 
p[mtens:Et  quia  a  tempore  Co^fiantini  caperunt  homines  fihc  li- 
n/nrr  confngere adicikfuim  Chrifii,i'deofiihditur. 

9  Vt  aufcratur  adtcfortitudogcnt.&c.iTwi^jf.tff/y  Con- 
Ji:nti  trn  l:ipote'.tei,&  regcs  vcnc^iit  ad  fidem  CimiTi. 

10  Gcns  cnim,&  rcgnum.  Lluia  nullus  poiefi  fitn  faluus  i.i 
fi  ifi'iati^r  Chriii,  &cuUf^  fiYuus. 

1 1  Gloria  iibani  ad  te  venict,  Quiaad  ttdificationem  ccdefii-' 
rum  addiicebantur  ligna  eledia,i^  prxtiofa ptr  denotiovem  ii>pi  '. 
toris ,  regitm,  &  potentum  ad  hocfumpiusprxbentiu.  Toffimiii-i 
per  iUas  arbores  intdUgiperfon^  notabdes  ad  ortmn  ecclefnefcr  ji 
dem  vcnientcs. 

12  ^l\oc.  ^zd.  mco.  idcfl,eccle!iam  militamem  ,  inquahah- 
tatfpCMl  ter  pcr gratiam.  Dicitur  tamen  tocus  pidum  Deieoni"- 
d'toquend',quodiciurinfra66.  Coeliim  mihi  fcdcscft,& 
tcrra  fcabellum  pcdum  mcorum. 

>  3  Et  vcnicnt.  Hu  confeq-icnicr pomtur  prcfpcritas  ecclrftji «»" 
liiantis,  iiuauinm  ad  confei  utionemljonoris,  cum  diiitur  .-,£1  VCfl. 
ad  tecurui.  Faciemes reucrrnuam  libi. 

14  Filij  corum,quihumiIia.te.iief?,rco«»j,eJr-t)'rfl»Mor«»>. 
ftipcrjuuiifuenini  cukfum,  vtvidemus  impUlumper  otbent] 
in  tidetibus,qui ex  ds  dcfc/tidcriiut . 

15  Qiii  dctrahcbant  tibi.  Quia  Chrifiianos  vocabant  magos»\ 
O"  uiaitttcns,  vt  pa'ft  in U^tndis  rnultornm  maftyrim . 

16  Vroeoc]i\od^u\^[.'.permiflaabtis  afftigi. 

1 7  Et  odio  habita.  Trintipibus  mundi. 

iii  Et  non  erat.  ./id  te  tempuralittr  conJ'Aandum. 
19  Ponam  te.i-  m gloriam,&  honorcm.,  itaquod  fupefbUflO'' 
fvitat  hic  in  vitium,  jed  iu  Ijonoris  excejjum*. 

*  Etfugcs 


4^9 


Ifaias  Cap.  LX. 


iti 


X  ron  SxmntquipTf- 
A  ur  hantibeneHi.  domi- 
iiiluptrros.  Prstcr- 
curesn.de  niore o- 
pcrarijs   bcncdicc- 
batvm^c:  Boozdi- 
citme(Torib.ruis:;/o 
mmis  vobijut  .\r\[i\Z 
rupcrbiaaliqiima- 
l3,aIiqu3ndobona 
vnde:  Opcsfupcr-  ' 
bx,&iu^it'3. 
a  Pro Itguis ^s .VcT 
aics  ligna,  &lapidcsdu 
ri,&  ftnlti,  &inrcn 
fatiidola  colentes,  I 
gcredetcs,inaliqm 
vrumccclcf.couer 
.  filbnt,  ^fignarg 
.rs,&feriu.Errur- 
lum  pauru,&  ar- 
gctijjdu  ad  perfe<fJ. 
lenfum  fidei,&  c6- 
.  fcflione  vera  acce- 
duntjvclpferru  &:  ' 
a;shabemus,q^ali-, 
cuiusvtiliratislunt 
in  gcntib.  fccundQ 
gdiucrfasgratiasfi 
delcsaccipifit  vra- 
lij  fonentin  pra-di- 
cationeficutC5,alij 
cfficiaturdoftrina, 
&  fapientiainfio-n. 
9pauru,&arL:cn- 
tu  Ugnificatur,vn- 
dc :  Tbfjjurus  defidi- 
\biiisnqmclcitin  o- 
cjapicnns.  AWi  for- 
csfidCjVtCyprian. 
::  alij  martyrcs,  fi 
nt  fcrrum. 
;i  Procop.Signifi- 
atur  ola  pcr  Chri- 
tuintanto  mclio- 
racommutatuiri, 
quaniiicfla^rcfer- 
mpridantius.Ha- 
bere  cnimxs  auri 
quidcmfpecie,  ncc 


»  T  AltiltK^incm. 


T  ScJIVetvtrempergaudfss, 

n 


490 


tTGenfiumi 


pcrbiam  larcuioiu,  gaudium  mgcncratioiicm,&:^eiicra' 

a^  Ini>aruuli».       b   «I  Miiipliccm  doarinamaoftoium  de  gentibuj  v(:r.icniiu'iu  . 
e  t  D.-flima  Aioftoloium, de quibus:  Conftiiurs  eos  prin<-ipcs,acc. 

tionem.Et  rurges  lac  Gcntium,  &  mammilla  rcgum  lacla- 

iTunc.  TPater.        a  T  Infangu.nefilij.        TAimoitestcrna. 

b  T  Fjaciolaiigutnis. 

bcris .  Et  fcics  cjuia  cgo dominuj  faluans  tCi  & redemptor 

>  T  fntiiudineiii  |i..rbin»  .lu-latoriMis  contra  vitia,  nedeficiant  in  lufta. 

tuusToitislacob.Pro^reafferam  aurum,  &  proferro  afFe- 

•"'-■-  aTlnfcnfibilibu..  .  -  -  ^. 


T  Jiroiis. 


b  T  Vi  .<Ii<]uaiu  vtilitatcm 
ptibeant  ciuitati. 


ptioeant  ciuitati. 

ram  argcntum ,  &  pro  lignis  gs ,  &pro  lapidibus  ferrum. 

a  T  Vii.atu.ein,  ficutinej,utoUi'.-iuu.  Dedit  eis  opeiationem  iniquiiatis.iJeU  opeiatoic.i 


dor5,ticccflctameD 
argcntum. 

b  ^ijitationemtuam. 
Xpm ,  vei  Apoftol. 
pacificos.&prapo 
fltos  iufRoSjVt  rede 
doccatj&iudicent. 
cTN^ocm.Hocdedie 
iudicii.Hoccap.co 
gimurqciiq;  dida 
ibnt,  vcl  dicenda,. 
ad  vlt.  tepus  refer 


b«[  Cli'iftuiii,vel  Apoltolos,  qui  naccrp  pratdicant. 


rc  qin  coeli,  terra:- 
Et  ponam  t  viiitationem  tuam  paccm,  &  prcpofitos  tuos       q"yoi's.atqiiuna; 

^  a,Subhs'ptxpofitis.  TExquob^atitudinetnpeiuL/  4       noblS  Ceflablt  Oifi- 

b  <r  Vujntmm.i^nl.-Credo,  vidfbo.domini.&c.  5       Clll,  &  eritipfe  dllS  f  Rapina. 

iuftitiam.Nonaudieturvltratiniquitasintcrratua,  va   ^    '         ' 

a«i.Nonerii,  vnde:  Qji^otaitiin.stu.pacein.         bTRcpIcbit .  cf  AliasSaluatoi. 

"•lodiri  Hcbraio. 

Ititas,  dccontntiotinterministuis:  &toccupabitraIus 

oc  conlitcri 


7 

8 


a  T  Fixdicatoics,  >jai  eii,.m  poiia;.   bT  Vi  qui  ingediuniui  poitasdilcantlauUare 
noinini  i';o  dominc  c  T  In  bcatitudine  i-terna  . 


iiuiiiini  ■■■11  uoiuinr  cT  in ocaiituaine  Ttema  . 

muros  tLio-:,  &  poitas  tuaslaudatio.t  Noerittibi  amplius 

^a  V  Hi    vi;ibilis,.<'iia  fu';cDunt  luiii.  Ociitfol  in  rcgno  p.itris  eorum.    h  \  Qiiim  luodo  ce.  .imius 

Idl  adluccndumper  diem,necfplendorliinajilIuminabic 

T   Vilj.,  dtiiatis. 

tc;fed  erit  tibi  dominus  in  luccm  {empitcrnam,  &  Dcus 

a  5  Sicui  rl,-ad..pn|.ln.tis,  fol  'iccidit  mifcticotdi.i::  Timeiitious  dominum  fcmperoiitur  fol  iu- 
tiiiix.  b  T  Qa""  ™o"'"'"ft 'i">'='-      T  Chtillub.    c  V  Ecclefi»  qua:  modo  vidciut  aefcere, 

m."<->minui. 

tuus  in  gloriam  tuam.  Ndn  occidet  vltrafdltiius ,  &  luna 

a  1  Tibi. 

tua  non  t  minuetur:  quia  dominus  erit  t  in  lucem  fempi 

af  fcrdiem  folnon  vr.tte,  .lequclu.&f,  f^jln  coulhuaionc  ecclcfiz.vnde:  Bcati  quiiu- 
g-nt,  quoniam  ipli  conlola.     f  Finicntur.  Ablleigct  Deus  om.  la.  ab  ocu.  eoium/ 
b*  rioratmodoecrlclia,  &  fu.i,  &  alioium  peccata,  vel  quod  diffeitut  a  glotia. 
c  ••,    Finito  luftu 

b, 


iumeninperpctuii 

Ifid.in  lib.  crcatu-  iVocabisfalu 
raru .  Poft  iudiciu  *^  """•  '"°* 
follaborisfuimcrfj,:"-- 
cede  rccipiet,  vnde  i  Apoc.iL.g. 
propheta-.LafcZ^ji/f-  Ifa.jo.  f. 
pKmpliatir,  e^non 
veniet  ad  occasQ, 
ncclbl,  necluna, 
fedinordine,quo  £ 
crcariiuntftabunt: 
neimpijintorme- 
tis  pofiti  fub  terra 
fruatluceeorfi.vn 
de,Abac.  fol,&  lu.  Abac^.  c. 
fleterilt  in  habi.fuo  lcre.i.d. 
dCfmf.Angclioes 
eledi,  g  fidl,quam  t  dcSdet. 
habenropcrib.  im-  ^  "^'' 
"germen 


ternam,&complebunturdiesIud:ustui.PopuIus  auteni  ^°  plent.lpfiget 

a  T  AngcUcle.li.     of  Non  ad  lioiam.         cT  Viu,.-ntium  cum  impii  ibunt  in  igncm' arier.     H    platatiouis  domini 
d  T  Erunt.  1  lulh  auicm  icmi)cr,iiHriif«rr,., ...... J  »..  Xr  ^.^.,^    _  -     ■<> 

,  &opus  manuuei" 
12  ga  ab  ipfo  crcati,& 


1  lulti  auicm  lemper  videntes  crcatorem,  pec- 
care  non  potcrunt. 


■  ^  care  non  potcrunt. 

tuus  omnes  iulti  in  perpetuu  h^reditabunt  tcrram ,  t  ""cr 

a  1  Non<|uxeia  iicabitui.  Deijui  o...nisiljniatioqu3m  non  pianiauit  pa  et  metis.cradirauVtur. 

d  mcn plantationisme^,  opus  manus  meet  ad  glorifican- 

a  1   (onc,  vt  1'juiuv.         f  Humiiis,  vnde:  Quj  voluciitmaioreac  fit  vefter  inln  Et 
alibiiEugelcruebon.  «cfidciis.&c.     bT  Vt  i-iliarchus.         c  T  inccuMsfuis.   '' 
d  ^  Ha:cuifiaemundiplenmscomplebuntui.    TSupereos,  qu«s  docuit  veibo' 

jV:  e.xcm4)lo 


,  cv:  c.xcm4)io 

dum.Minimus  critin  miIIe,&paruuIusinGcncem  fortif- 

a  •;  Cum  omnu  fuwnnt  dclpeiata  b  T  Dics  domini  licut  fui  in  nofte  veniet. 

e  TMinimum  in  mille.^c.  *  ^tiiiill,VCl  m  ICDO     "\ 

fimam.Ego  dominus  in  tempore  eius  fubKO  faciam  illud.  ^^  ^^  oportuno,vd  p  1"^^ 

17  finito,  cum  miferit  iei< 


ij  in  ecdcGa  perfidc 
H  plantatiad  glorifi 

candu  crcatore  fuu 

vndc,pIcrcm.5«oy  tvfrgultum. 

ego  creaui  in  laudem 
ly  &■  glo.no.  &c, 

e  /«/e;>ore.aduetus  t  Vtlglorifi- 

Chrifti,velintepo"^.P='™^^»- 


m;lia 

.  4i.  b. 
,  cra.i^.b. 

auru  tame ellLHaberc,  & fet f um  argenti  proptcr  fplcn-      gelos,&  colligcnt de rcgno cius omniafcandala "'^    "'  Matth.r^f. 
C  dorem  _^(.^p 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

^i  Et  fug.  lacgcnt.  &c./.  ab  eis  accipief  nntrmenta,  fuut  vidt- 
ms  mpktumin  dowione eccleftce dc honis princip-tm . 
i  Etfcicsga.&c.pfrcj^perieMfjJW  boiti  qwd  fuiiant  lihi, 
i  Pro  £re.  m  pnmtiua.n.  ecckfta  calu  es ,  & alia  eccUfix  vafa 
iuerunt demateria parupiiofayVt de (ia,in,ci!pro,(3r fcrrc,  df  hu- 
'■nfm.  cjua pofiea  faHafunt  de  auro,&  ar^eio,  &  lapidib.pneciofts 
\  Etpona,&c.(7.  d.  ftcut  vifitauitecaili^ando,&probandoin 
'"^rfecutiomb.  ita  vifttabo  te  dando  tibi  paceni ,  &  quietcm. 
5  Et  pripofitOS  tuos.  ide^  epijiopos,  &■  alios  priclatos . 
5  luftitiam./. (ffetiiui quantnm  ad onmes, cjuui ojjiciiiw  eorum 
l^  docere  lufimum,  qimeJiperChrill.lidtra  ,&  aiamfomatiter 
iuantnm  adbottos,intanti<menirnJuLruntiusii,quod  vjquead  te 
wujatis  nohis  propinqua  omnes  fereepijcopifaciebani  mraiula, 
'■^  adhucmHltifunt  boni. 

7  N6  aud. W<c  cdferjiieterponitur  projperitatis  mngnttudo,&  fa 
xtis,q!Mniii  ad  statu  eccleft^  trtuphantis.qux  aperta  e(l  fideiibus  i 
'!>orepa(fionis,&qHatii  ad  hoc  dkitur;  N6  audictur  vltra  ini- 
.]Uitas,&c.  in cahfti  patria vhi tniejuitus  aon  habet loi:um,Apoc. 

j'- '<•  Non  intrabit in  ca  aliquid coinquinatum,  &c. 
B  V  auitas,&  contritio.  quiaficui non  hahct  tbi  toiuculpa,  ftc 

aTd  d  1  t  I  oT 

JnMp.'6o.  vbidtctturinpoji.  Qui  funt  ifti ,  qui  vt  nubcs 

''olant. 

Ctrcahoc  quod dicitur  hU  :  Qui  iunt  ifti,  qui  vt  nubes  vo- 
ant,fc quaficolumba; ad  fcncHias  fuas?  i^otanau clt,quod 
'^"■^n^s  .dptsiclorum  aljimtiatur  nubibus  ,  eo  quod  totum  orbem 
'J^urrerunt,ficntnubes  totum  orbcm difciorunt,quafinon  tenden 
ts  ad  vnu  certU  tocu^iuxta  lUudpi.d.  In  ocin  tcrrS,  &c.  &  dc 
•"C  liii-if.^ifuniifli^qui  H  ttubes  v^Ihiu:  ^dJJimUaniiir  ctiam  co- 

lumbis 


nupana,ftdomnimodafecuritas,&  e.vultatio  munda,ideo  tubdi-  F 
j«r.ttoccupabitfalus. 

9  N6 crit  tibi  ampiius.E? hoc  e(l,^  dicitur^^poc.zw.Cmi' 
tas  no  eget lolc,neq;  luna,vt luccant in  ca. Ibd  clarit. Dei 
lli  u  minabit  ea.  et  quia  h.ec  tlluminatio  cjl  £term,ideofubditur: 
Isoa  occidct  vltra  fol  tuus,&  luna  tua,&c. 

10  Etcoplebuntur  dics :  Jccundum  quod  dicitur  ^por.  7.  & 
21.  Et  abftcrgct  Deus  omnem  lachrymam  ab  oculis  eoru 

1 1  1  opulus  autem  tuus  omnes  iufti.  lunttia  conji-maia,  qa 
beatt  nonpofjunc  vttrapeccare.  idcojubditnr. 

1 2  In  pcrpctu um  hxrcditabunt  tcrram.  fcilicetViuetitiumy 
quc  non  amittitur  tnfiper  peccatum . 

13  Gcrmeplatationis mcx.iil: refertur adhoc ^premittitv.r: 
Toputusautemtuus,quiefige>menptdmtionls  diuin^  \  primbin 
terramortenitimpcrgratiamdDcodaiam,  fcdpcjtea  tranjplan- 
tabtturin  terra  viuentium  per  gtoriam,idfofequtiur: 

14  Opusmanm  mcx.idcJtadgUricim  conjcquendum. 

1 5  Minimus  crit in  inille.  idco iiicit  sduitnr,Mat. i './;.Qiu 
autcm  minor  c(l  in  rcgno  ccclorum ,  maior  eft  iUo. 

16  Egodominus.  ideopollnm  iM.cfacere. 

1 7  In  tcmporc.  tde^  m  tcmpore  debito,&  d  me  difpofito. 


lumbts:  to  quod  in  (uo  deciirfu  tetendcrunt  adcerta  toca,  &  deter- 
mtnata ,  in  quibus  locis  fpintuetiter  riidifiiabant,  &  fa^cundant: 
&  vbtcorpora  Jua  tn  paie  rcquicjcunt ,  jictit  Vetrus ,  ^  Vatdus 
l{om£ ,  &  lacobius  in  Hijpania  ,  ^  (ic  de  at}fs ,  &  dc  l}oc  dicit : 
U  qu afi  coIumbsE  ad  fcncHras fuas,  quaft  dicerct :  Licet  aj- 
Jtmtla,iti-r  nubibus  in  difcurju  vniuerjali  ,  Cf  quaft  indettrmi- 
nato  ,  aJJmiUntur  tamcn  cotumbis  m  hoc  .  quod  in  lo  ■  um  certum 
tendunt. 


Tot\i.  4, 


R 


GIorord&NicoIaiJcLyra        ^^i 


C  A  P.      L  X  I; 
ViritHi  dotnini .  Chriftus  fccundum  humanitatc, . 
qui  fupra  dixcrat;Ego  dominus.intcmporc  c6- 
grceabo  cos,  &c 
■Jt^^Iren^us .  Vcrba  Chrifti  funt  fecundu  quod 
tih.).t.xo.  homo  cratde  radice  Icfle, 


4<  Enreb.NosappclIamurpauperes.  quosfccundri  Deu 
mendicos  SaUiatoris  aiit  fcrmOjdodrina intclligibili.vi. 
uitico  animoru  paflu,vt  poftca  nos  sepitcrna  vira  donct 
d  C>ipnunindiil^i:ntiam,&i.  *Eufcb.  Non  folu  rcddidiilc 
vifum  carcis  dominu  videmus  iuxra  hanc propJictia,(cd 

ca;cas  hominu  mcntes  illu- 


I  LlK  4-  c. 

De  ficra  vn- 


t  libcrtatcm, 
Epifl.  ad  Se- 
rapioneai. 


&  filius  Abrahc ,  &  fccudii 

hoc  rcqdccbat  fpiritus  Dci 

fupercij.&vngebaturadc- 

uangclizandii  hominibus. 

b  ii^^odvtixeritme.  olco  lae 
alooe  c.vnu  titiac.abudaticgraii^.  Hiero 
co  nymusHccvndioinbapti 

t  Dommus.    fmaic  coplcta  cft,quia  Ipiri 

tusdominiin  fpccie  colu 

b«dcfcendit ,  &  manfit  in 

jUo,  vndcpoflbaptilmntu 

inLuca  inucniiurfcriptu.- 

Spiritus  domini  fuper  mc 

co  quod  vn.  &c. 

^«  AthanaGus.  Spirituflan- 

dus  vnftio  cfl,&  fignaculu 

in  quo  verbum  Dcus  vngi  t 

&  fanat  omnia:vcrbi  enim 

propriucft  Spiritunandus  g 

Vndtio  vngcntis  habct  fua- 
B  uitate,  &  fpiritum ,  &  idco 

Chrifti  dicutur  c(Tc  partici 

pes.Xpi  bonus  odorfumus 

Signaculu  vero.forma  Xpi 

(ignantishabet,  &  Chrifli  h 

participcsfiunt.g  fignantnr 

•J«  Euiebius.Scruator,&  do  i 
Ln).p.de  de-  rainus  noftcr  hac  prophc- 
monftr.  c.io.  tiamulto  cxccllcntius.qua 

vetcrcs  patrcs  vndus  appa- 

ret.qui  no  corporalitcr  vn- 

ftus  olco,  ncc  ab  hominib' 
t  Arboresiu^^-^f  ^"'  ^edSpiritufanao 
fiitis .         apparct  vndtus,  &  vni^us  a 

Deo  patrc,  u  quo  habet  efle 

dcitatis. 

•}<  Procop.  Eft  porro  ani- 
t  vtglorjficer  maduertendij ,  diim  a  Diio 

Spiritufando  vn£lu  ene.  vt 

in  trinitate  dcitatc  agnofcas.  Ncc  vero  fimil  i  cu  vetcrib. 
tlongitepor.  rationc.vndionc  efledicitur,  alioqui  nihilprxtercaiter. 

habcrcteximiu,  dc  quo  tamcn  Dauid .  Proptcrca  vnxit 

tcDeustuusoIcoiaititiaE  praconfortibustuis. 
PfaL44,a.     c  ^d  annimttanduw.  Lxx.  Adcuangdizandum  paupcrib, 

•J«  Eufcb. 
C 


CAP.       LXI. 

«tqiMi  maior.vni:  Requitfcef  fujer  fumfpi- 
liius   domini. 

tPiiitusdomini  fuper  me,  c6 
quod  vnxcrit  me.  t  Ad  annun- 

a  f  Cjudiuin  vitj  itcrn».  h*  Huinilibusfpi 
liiu  .  vndc  :  Beati  milcs,  quoniam  ipli  poffide- 
bnrticrram.  , 

tiandum  manfiiccis  mifit  me: 

a  f  Remiltionepeccatoium.  bf  Compunaione     f  Ci.rcontnium. 

&  V' miliatum  Deus  non defpicies.      c1  Dictnspocnitentitm  aeire. 

vtmcdcfcr  conrritis  corde,  &  prxdicarcm 

•  «  Subdiiboio.St  enoriliusvariis.  bf  Incarc<ieinfi('elituiis&  ignorsnt:*. 


Rrzffi^  Dci  cognitionc,cura 
cicis  hominu  animis  cclc 
flclumeintulit.&  rcuIdVis, 

1  &  capitisabinuifibilibus, 

2  &  dxmoniacis  potcflatib. 

3  &pcccatorum  vinculisob 
ligatis,libcrtatcm,&  rcmif 
iione  peccatoru  pr^dicauit 

4  fiprffidicationicrcderent. 
c  ^pettiontm.  fcilicct  rcfb- 

5  lutioncm.ficcnim.Symma 

6  chusapcrtius  tranttulit. 

7  f  .Annum  placabiUm  doniiio. 

8  ^    Procop.  Incarnationis 

9  domini  tcpus  innuit ,  qiio 
cum  in  tcrris  vcrfarctur,  lu 

9  ccm  dici  vcnientibus  ad  fc 
prcbcbat.Huicn.  tanquam 
ibli  iuftitiaj ,  talis  cft  annus 
dcbitus,&  comodus:  vcl  fu 
turii  f^ulu  fignificat,quo 

12  t«porcnonfol,nonlunati-, 
bi  futura  cft,inquit,fed  do- 

13  minusluxipfafempitcrna. 
Quo  fit,vtannusdomini,ta 


10 


II 


capriuistindulgcntiamj&clauris  t  apertio- 

d  i^  Totum  tempu»,  quo  in  carne  conuerfatus  clt,  vndtr ,  Paulus de  primo 

C  adueniu:  Ecceeniin  tempusaccep.     1  Trmliusgiaiia:,vnde,  Ecct  tem- 

pusa.tept      b  T  Fidem,  St  (.ilutemhominum.  . 

f  nem  .  Vc  prxdicarem  annum  t  placabilem 

a  f  KJirt  enim  eft  Chrilii  Deus  lecundum  hunianitatcm  . 

dominOj&c  diem  vkionis  Dco  noftro.  Vt  co- 

a1  |'eccatarua,{<aliorum,vndc:iieati  qui  lugent  ,  quo- 
ni'm  ipfi  confjlabuntut . 

(olarer  omnes  Iiigentes,  vt  t  ponere  confbla- 

a  T  Apo'(olis:  vnde:  Tiillitia  cft  magna  ,  &  continuus  dolor  pio  fiatii- 
bur  meis ,  5:  optabam  anaihema  iW:  pro  &atcibus  meu. 

b  1  Kemuner:t:oncm  itfrnam.  ^^  ....  ,.„....„.,  „w—. 

tionemIugentibusSion,&daiemeis,  coro-t  14  quaabiploiucehabcaf,& 

af  Hahiiulu.:uofo.  _^     b  T  Vcl>imcniuii>  iucunditatis  pro    higubri.  ^^  aCCCptabilisnOminCtUr.  Eft 

namprocinerCjolcumgaudijproludlu,  pal-  15  cnimDcogratus,  &accc- 

atTunc.     ^     u^iiio  tempoie.     _^         .  jg  ptus ,  quo  laboru  fuoruni 

liumlaudisprofpiritumocroris.  £t  VOCabu-  17  mercedequique  acccpturi 

aȣcclcfij.  b5  Apjuoli,  &-I1).    cT  Ad  iuluuam  facientJam.     d  ^  Sed.  I  8    fuUt.  Alij  annii  aCCCptUi  ad 

^.  T-^-anin  do.no don.jivabipfo. .  19  crucis  tcpus  refcrri  voluc- 

turt  m  ea  fortcs  iultiti;e,  plantario  domini  ^^  runt.TucnimnoscflbDco 

'  """"^-    b  ,  ^'lo*?ofd°a''g?mrum:&fu°;<rr.'''  •  ^  i  haos  acccptab.Ies,  tum  pa 

t  ad  elorificandum  .  Ec  xdificabunt  de-  "  tri  per  ipium  oblatos . 

^  a  T  lud.orun.  infidelitaicm.  *  *    g    ^'^ »"  ^'"""'^  '  danatlOniS, 

fcrta  t  a  fxculo,  &  ruinas  antiquas  crisent,  ^4  qux  pcrRomanos,  fccudii 

te  im.  &i.lb\,  Cum  videritistb 
exercitu  circmdari  lerufalem  ,  &c. 
h  Coro«.7.Cum  f.  viderint  de  Iuda:is  plurimos  crcdifle,& 
proluguBri  indumento  ftolam  mundiflimam  acciperc 
i  p»oci/,f)-e,ProIudu,&doIorcfru£turiluoriJ  cu  f.vidc- 
rint  getcs  ad  fide  ccfluetes :  habcbiit  oleii  gaudij^  pro  lu- 
du,palliu  laudispro  Ipiritu  moeroris.  <^  Fenm- 


Diuifio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P. ,  X  L  I. 
^  C  PintUS  domini.H/c  confequenter  ponitur  magnitudo  falutis 
•J  cx  parte  caujit  ejjicientis  (iu£  Chrifius  cfi  in  autore  -perdfilutis 
I  requiiur  dimentia^& potemiaprimum ponitur  cap.prafenti ,  fe- 
cundum  injccjuenti:  Proptcr  Sion ,  &C.  Trimainduas  ,quia 
primo  ojicnditur  in  Chrifto pietatis  dulcedo,  fecundo  exhocoricns 
ecclefta ^ratitudo.,  ibu  Gaudcns.  Vrima  indiius,qmapjiim6  o/ic- 
duur  in  Cbriflo  duUedo  ptetatis  ex  multiplici  a§li8crum  confoU- 
tione,  fecundb  exfiaelium  muUiplicatione,ibi :  Et  vocabuntur. 
Circaprimum fcundum  y({uod  aliqui expofitores catljoL  volut  hoc 
exponefeadliteram  in  perf.lfai^  diuntis^S^^ini^iS  domini ,&C. 
/.  fpiritu  prophecix :  Ad  annunciandum,  &c.  fcilictt  libera- 
tionepopuli  u  captiuitute  Babylomca,&  ad  hoc  adaptant  confcque 
terliteram  prout pojfunt.Sed  hoc  non  poteUflaH,vt  videtur,exeo 
quodSaluator  Luc  .^.  txprtfje  dicit  hanc  prophetiam  ineo  fuifje 
compUtam.  Igitur  inptrfona  Chrislihominis  dicitur  hic. 

1  Spirit,  dhi.  quiafccundimi  humanitatem  minor  efl  patrc. 

2  Eocp  vnxcrit  mc:  drminus plcnitudinegratie.lo^.i .b.Vidi 
muscfi  quafi  vnigcnitu.Tpatrc,pIcnugratia.&  vcritatis. 

3  Ad annunciandum manfuctis. idejt,.Apofiolis ,&aIi]s 
doHrinam  Chrijii  in  manfucnidincfufcipientibus. 

4  Mi fit  m.c.  quai.tH  ad  efjr.uium,  lictt  miffus  fuerit  adfalutm 
mmium,  quartum  ad  fufuteniiam . 

5  Vt  mcucrcr  contritis ,  quta  verh poinitcntibus  daturgratia 
J:nans  rutiier,:  f.ecctorum. 

6  Prxdicarctn  apfnns.i.captuitatepeccati  detentis . 

7  Ind  ulgcntiam.  pir  diumam  miferiiordiam. 
b  Et  claufis.  Ji^iyi! patrihiis  tn  lirnbo  dctentis . 

llhs  enm  ii.de  edtixii  Chri/lus  in  fua  refurrc- 

10  Vt 


9 
tii 


'ocrtioucm 


lo  Vt  pra^dicare  ■Jnmn-ilteestaui.tis  duminu^  pajjionis,;n  quo 
Deus  pluLcihs  et  bu>naiiogenLri,folutaemeda  pio  populipeccato 
H  "Eid^ycsxwiiionls.  llic  eji  diesiudicij  extremi  dcnunciatus 

dChiiHo,  Mai:h.  25. 

1 2  Vt  confolarcr  oes  lugcntes./.  lugetes fiatum prafentis m 
ferif.&  diUtiOf.e  celcltii  i-atru.Hoc  fccii  Chriflus,(^ar.^.a.  di' 
cw.  Beati  qui  lugcnt,quoniam  ipfi  confolab untur. 
I  j  Lugcntibus  m  Sion.  idefl  ecilefia  militante  per  Sien  deji- 
gn.ita,exiia  qnarn  luilus  non  eli  meritoriits. 

14  Et  darcm  eiscoronam./fj/r«f  g/on.c. 

1 5  l^ro  cincrc.t.abicitione,  Mat.  y . ^.  Beati  paup.  fpirit.  &c. 

1 6  Olcum gairdij.  idefi confolattoncm  mtntis. 

17  Proludu.  »Ke«-ion. 

18  Pallium  laudis.  idcH  gaudium  extcrius . 

19  Pro  fpiritu  moeroris.'.f)"o  luHu  cxteriori. 

20  Et  vocabuntur.  Hic confhquentvr  cttenditur pletas  SaluatO* 
ris  cx  fideLiHrnuUiplicationc  :  ^■"bipnmo  ponitur .Apoiiclov; alio- 
rumq;  Clmfli  difcipulurum  pra:dic.itio ,  &  vccatio ,  pcr  quosfei-it 
Chriftusl}.incmuUipticatiOHcM,&pcrhoc  inttlligiturconditionn, 
mflrorurn  ccdeft^  eisfuccidtnttum:  cnm  dicitui :  Et  yocabuntut; 
in  ea.  idefl  in  ecclcjia  militante . 

2 1  Fortcs  iuftiti^. i..ApofivU,&  alij  difcipuli eorJJq;fucceJforti\^ 
quiad  maiortm  tenintur  iuftitiam,  quum p,fuUis  commums,        ! 

22  Plantatio  domini,  quia  .ApoJtcU,&  difcipuU  futrunt  pri- 
m^e  planta:  in  horto  nnUtaniis  eccle(r^  . 

ij  Ad  glorificandum.  «-V^  gtonam  Chrifli ptadicandunhidt  i 
Jubdiiur. 

24  Et  jedificabunt.  idtft  gentUes  reducintad xdificium  ecclffi 
mtlitantis,  qui  fuerunt  quaji  d  Deo  dtretiBi  ab  antiqiio,cd  qtio(i ' 
habuerunt  legem,nec  propbetas. 

a j  Et  ruinas  antiquas  erigcnt.  idefl  gcntiles  erigct  adftatu^ 

4:  pdei 


493 


2^ir  '.toresM^iVi  cnl 
^toresvincf.Scnb.-E, 
&Phar.  dcgb.dici 
tin:Miilos,mulefdet 
(^  vwc^itn  J''a  locabit 
aiijs  agrkdis. 
b  Voj  auie .  Hoc  ad 
pdicatoresdcgctib. 
gfili)percgiinoru, 
vd  ad  AportoUs, 
dequib  dicitur:^^ 

maioris  dignitatis, 
dicantur  Sacerdoti 
aiali  domini.vtifludde 
filijsDauid,  gerat 
faccrdot.  in  domo 


Ilaia!  Cap.  LXI. 

a  TPerffts.  qiii  exeofopuo  crediderunt.  b  f  DianraiecdfCasdiuetrarumgrntiuni,  vel  quin- 

quf '"  n.usc.  r,  oris.   c<  "-o.    d  f  rcrdiuerloserrotcs  f '"di     .nn. 

fi^initjuiabuntciuitates  defertas.  t  diffipatas  ingcaera- 

fGcntuii.  a  irReftiride.&  opere.         bvADeo.        c  i  Gentci.  dequ  ous. 

niiihip  rdic.-.torts.     1  «.epulfis  j)r.iul5  paftonbus.         fPabulo  vcrbi  Dei. 

tionem:,6<generationcm.Etftabunt  alieni,&:  paicentpe-  2 


494 


a  f  Siniylices>  mmirueios,vnde;Fa(cc  oues  mcas,  pafceagnos  meos.  f  Idcm      b  CulioiescccTcin. 
c  1  Vinc:m  iu(todienics,8cexultantes.Vir»a  domini  Stb.i.do.  if.  cH. 

cdra  veflra,8^  filij  peregrinorii  agricol?,  &  vinitdres  vcftri 

■>  1  Qiial    Fiiir  pcjc  aj,.  &1     Vosautein  A;  oftoli.'  b  if  Magilhi  eoriini.        I^  (Jnia  . 

crut.  VdsautemSacerdotesdominivocabimini,  miniftn 

3  T  Mstt) tcs  omiiia  (uperantcs.    b  T  O  Apoftoli  deleftati;  lefeai  viftoria  martyrum 

Deinoftridicetur  vobis.f  Fdrtitudinem  gentiumcome- 


lic  re 


a  1  i  xaltabimini. 


T  Qii^a.         b    TOApolioIi 


im, 

it(a 

lisl 

J 


detis,&:  in  gloria  eorumt  Tupisrbietis  Pro  cofufione  vcftra 

a  f  .Dc  iiitidelit.itc  ludxor.  &  3poflal'^,>cI  idoloiatria  gent.  b  f  lud»i,&  gentes  conucrfi  ad  fidcm.        _ 

t  duplici,&  rubore  laudabunt  partcm  eorum.Propter  hoc  9 

a^  Viuei.tiuin,  quifurrunj,  iion  dcorrmn,vnacad  Lothdicitur;  In  raomefaiuum  te  fac. 

b  *"  ^^^nimic    &:  corporis  primia. 


^  °-    -     .v.domi-  d  intcirafua  duplicia  poffidebunt:  l^titia  fempiterna  erit  ,2  ^"g^'""'^^- 


Get.haptT^at rns^&c.  D 
^t  Procop.  Scmen,  t  Et  qaod  df 
no  corporeu  ,  quo  ''^rtum  cft  » 
gloriatur  ludei.led  8«"«""one. 
adccclefiareiatCicp 
i     eftomnib.cognitu 
Scminis.n.appelia 

4  tione.vel  do(!^iina, 
vel  difcipulos  licet 

5  intelligere,  gfeme 
aDeobenedidum 

<5     cxiflunt  Cuiufrno 

difuntsaaimona^Exalubimi 
7    choru  catus,  de  g-  ni . 

Jii  funt,carne  crucifixe  Galaty. 
10  rutctiajJeBib.&cO'  . 


iMdes.  Gaudcbo  E 
in  domino.non  in 


C  Vartecoy 

ni.Vnde  Pfal.ot^jwi     eis.  Quia  cgo  dommus  diligens  iudicium,  &  odio  habens  ^  3 

h.piirs  ijxredu.  rnex,  a  «f  Fide.ium  I4  mudo,Vnde:C<i«rfe- 

circ.  Qiiod  nemo  e  rapinaminholocauftum.  Et  dabo  opus  eorum  in  verita-  »5  le  »1  domino  femper. 

VeraCiterdicit,  qui  .-,   •^   Coelum,  Sctcrrattanf.ver.  autemm.nont.  l6    *    RupCrt.  Aduet'  ^^ ''f-.'-   . 

aliamparreqiisrit  f  te,  Sifaediisperpetuumferiameis.  Eticietur  in  gentibus  '7  ific.vdpfentiaSal^^'^';^^'""^* 


g 


m.Ae^  Auguft.Habent 
iin>-  fanftiante  rcfurre 
*"'  ftionefingulasfto- 
las.quiain  folaaia 
beatisiit,pofieare- 
ceptis  corporib.  ac 
ccpturifuntbjnas,  h 
quianima,&cor- 
pore    immortales  i 


ai  td.-in  bi  Fiiiiin  fide.  uatoris.vndc^plie 

femeneorum,  etgermen  eorumin  mcdio  populorum.       ticus hic fermo eft 

a  f  Apoftolos,  &corum  iniiutoifs    b  f  Statim      f  In  fide,  virtutibus.miiacu'is.  OlCmum  Ullluelt, 

Omnes,quividerintedscognofcentiiIos,quiaifti  funtfc-  '^  quod  (poia  dcfidc- 

a  1   Jn  pcirnnaecclelix      0  1    Non  quia  (iin  de  geneie  Abi  .iiac,Jc  aliorum  patrum.  raS  aiCCuat  m  Catl. 

me  cui  benedi.xit  dominus.Gaud*! ns  gaudebo in  domino :       ojcuimr me  ojtuio  o- 

a  f  Cot  incii:ii,«ccaro  mci  cxaltaueiunt   In  Dtuui    iuum.         b  f  nominus.  ^9     '''^y'''.llCCleiiaqU'P 

6c.cxultabit anima  mca in  Dco  meo  .  Quia  induit  me  ve-       pe fpofa fidcHs;,  na- 

a  f  Sorerdotestuiiniuaniii-ulliriam.     b<  Docotauit  meCh.Htusfubiudi.  ^®    ta  lU  patnarch.  tUD 

bcatierunt,vndc:  k  ftimetis falutis,& indumcto luftjti? circudcdit mct Quafi  ^'  S'^' V" ^ m^^^V^^ 
llzus.inierrafuauu  *■  ^         2i  Proplietis,illudde- 


pltcia  p<(fi(icb'f'it. 

d  (luiatjo  flowi/jw.q.d  hocfacictdiis,  q  magisdiligitiu- 
fiitiapaupcrfi,&  iudiciijvciii,  quammuneradiuitiiqu^ 
ixp^:  de  rapina  funt  nec magis  g[  fcorti  prajciu  .  vel  Cain 
facrificium,vcl  fi  quis  immolet  filium  domino  placcnt. 
e  /'*  vttK^/f .Vt  in  vcritate  comedant  agnum ,  vt  faciant 
circuncificnum  cordium ,  &  q  data  funt  in  figura, om- 
niamvcritatefaciant. 

f  f.«d«s ;?«. pi^nuw!  .FAiangeliumaetcrnum,  nonvtvctus 
tei^amcntum,  cui  lucccdit  Euangclium . 
g  smen  torum.  Fidcles,quib,  Apoftoli  femcn  vcrbi  comi 
.»8.1.  lcrunt,9  adomino  acceperunt,  vnde  .•  ite  docentes  omnes 


fiderabat  voto  cor  tSicntfponf. 
disfeftinantiinmi.vt  veniret  ipfedileiSus,  &  afllimendo  magnifi«bit 
carne,o(cularctureamofculooris  fui.  Hoc  fzdo  hilari-  gl°"3.&ficut 
ter  nunc  dele^aata  dicens;  Gnwfes ^audeb.  &(.  Kt otMt! 

i   yejiimct.  (al.  virtutlb.  ipfi  Xpo,  vnde  .-  Xpm  indwfVs,  &c.  fmun 

Chrifluscnimeft  indumentum  fanflis  ,  &ipfiei.         Cant.i. 
k  iliiafj  ffcfi.m.Xps.ccdcCix  fponfus,  lcd  ti"i  pcrfctaos in  ^p  ^;  , 
ccclcf.eodenomincdignat.  Deqb.  •^apio.thUoquimurin-  ibidTja.  * 
it>'jOcr/f(3(;.v.Impcrfedlifp6fa;degb.dicitur;r<i»^afl^an<«-  \ 

lis  in  Chriflo  iac  vobts  potTt  dedi,non  ejca  .  Ipfecrgo  fponfus 
Chriftus  fponfos  facit,&  fponfas,ramcn  vna  in  capit.  & 
in  mcmbris  cft  Ecdcfia.  ^  tt  quafi 


NICOLAVS DE LYRA. 

fide',quiti ah antiquo  f\ierunt  rmnoji  inpcccato  idololatrix & dijs 

miiltiplicibus  peccatis. 

I    Et  inflaurabunt  ciuitatcs  defertas  &  diflipatas./^cr  ido 

latnm,()u£  per  eosjuerunt  lujiauratx  ad  latriam. 

■%    Etftabuntalicni.f(iei1Gewr«acf/i</e-mco«Hfr/;. 

3     Et  pafccnt  pecora.  ifia  deferuiuni  ad  vtiUm  &  vtflitu.  Et 

ftr  hoc  (teiignatur,<jiwd  pr^dicatores  Euagdijpofjent  acctpercftm 

ptusab  illisijuibus  pr^dicaret,vt dicit  Chrtilus  Luc.io.Et  Vaulus 

.Apofl.\.Cor.<),b.  Dorninas  ordinauit hii  qui  EuarigtUu  annurxi^t 

de  Luangelio  viuerc.Vrr  hoc  etiam  inteU!gitur,tjttdd  mimflrieLcle 

fttehabituri  efjentde  iure  decimas  animahum  &  terr^najcentiurfif 


JyUabam,vel  literf,in  litera,vel  accidentiu  eius  caufa  metii.,vela  _ 
lii  caufa  rationabili:Jed  quodftt  mutalio  diflionis  in  diWoneny,vt  ^ 
dicitur  hic,non  inueni,idco  poteji  <j/;>errf/«";Laudabuntpartcm 

corum.  i.fuam,  quia  opprobria  &  tormenta  apoHoin  &  aliji  ec- 

clefix  prflatis  illata  ccdtbant  ad  bonum  populi. 

I  o  Propter  hoc  in  x.cxtzidtft  c^e/iipatria. 

I I  Duplicia  pofijdebunt.i</c^  duplittmgloriamanim(e,fcili- 
cet  &  corporis,ideo  fubditur. 

I  a  Letitiafempitcrna.T>offi??f  h^cdupUcitasintelligiinprf 
Jtntijicundum(ji4od  duitur  i.Tim.^.t.  Qiubcneprajfuntprcf 
bytcri,duplici  honore  digni  habeaniur:  (juia  d  populo  dtbe 
tur  eis  yidius  &  honor .  kx  huc  aut  litera  patet  quod  dtdu  cji  fu- 


ficut  vtdmus  impletum.  Etquantum  ad  iliampartem  duimam  Ui       prii,[.quod  pr^fens  la.inteUtgi  nonpot  de profpentateredeMitium 
cidicmturpafceteeorumpecora.ideUproeis: 

4  Et  filij  peregrinoru  m.&ftc  alicni  &  percgrini  dictttur  hic 
laicicfui  non  dibtnt  ad  diuinum  ministcrium  accedere. 

5  Vos  autcm  Sacerdotes.  vos  apojioli  &  altj  difcipuli  &fuc 
tejfores  vcjtri  dato  etiam  quod  ftnt  ex  Centilitatc  vocati.  A  lempo 
re  enim  apofiolorum  multi  de  Gentibus  vocati  adfidem  fuerunt  ab 
tis  in(lituti  Epifcopi  O"  Sacerdotes.vt  patet  de  S^CUmete,  Dionifio, 
Tito,Timoth(n,&mi4ltis  alijs. 

6  Fortitudincm  Gentium.^M/tf  minijiri eccUft^  de  bonis  lai 
lorum  JuHentantur. 

7  Et  gloria  eorum .  i.  d  gloriofis  &potentibus  laicorum  eritis 
honorait ,  ftcut  videmus  quodprincipcs  prxlatos  ecclefta  honorant 
jitut  patres. 


de  Baljylone.-quia  profperitas  eoru  nonfuit  dupla  refpe^u  temporis 
captiuitatem  praccdentisfub  rtgibus  Ifratler  luda,imb  multo  mi 
nor  quia  qtiafi  contimte fuetut  in  affiitione  &Jeruitutc,  vt  di£iu  efl 
fuprdfrequcnter:nec  eorum  l.ttitiafuit  fcmpiterna,fed  fatis  breuis. 

13  QLuaego  dominusdiligcnsiudicium.iCj^ifieo/d/jflijpa 
tnbits  volo  redderc  dupLcx  pfiemiuw. 

14  Etodiohabcns  rapinam  inholocauftu.  \on  enimvuh 
domini4S  quod  fibi  fiat  oblatio  dc  alieno. 
I  <i  Et  dabo  opus eorum.  i.ipofiolorum  & cis  fuccedentium . 

1 6  In  vcritatC.'.'''  p>(duaiione  veritattscatholtce. 

17  Et  fcietur  in  Gentibus././«tcf'/?ow  eorum. ' 

1 8  Omnes  qui  viderint.  D>[iin{los  ab  alijs  in  operibus  mira- 
culofis  &  viriuofis ,  in  quibus  apoftoU  &  alij  fuccejjores  commune 


8     Pro  confufionc.  islud  referturad  tempusprimitiu^  eccle-       populum  exceUebant,&  adhuc  excellent  in  multis. 

I'^,in  ^«0  (jui populoprdatuspr(ficiebatur,primus ad  tormenta  du       19  Gaudcns./7'c  conjeijuenter  ponitur  ecclefie gratitudo,cum  di 

citur.Ciudi^ho  C^udcns,  Si.C.  Et  duplicatur  verbtf  gaHiliii,qi<ia 
exgaudio  &  gratitudine  interiori  fit  rtdundantia  injigno  &  ope- 


ccbatur  ,&  iuplex  maUtia  tis  imponebatur  fciltcet  fui  &populi, 
quia  eis  imponcbatur  quoi  effent  in  fcfacriUgi,  &  quod  ab  eis  alij 
tfftnl  decepti:&  jtc  grauius  puniebantur. 
9  Laudabunt  par.  coxt\.i.veUram,f.mercedem.  Et  efl  hic  me 
-,aplajmus,vt  exponunt  aiiqui .  Sed  quia  ijie  modus  hquedi  videtur 
'xtfaneusa  coi  modo  loquendt  fcriptur^Jacr^,  maxime  quia  meta- 
^laJmusfecuniurnDoSlores  grdmatiueji  trdsformaiio  fyUaba:  i/i 

fyllabam, 


reexteriort. 

20  Quia  induit  me  veftimentis .  i.  notitia  diuinfgratie :  & 
virtutii,que funt eitle\i^  vefiimcnta  &otuamenta. 

21  Et  indumcnto  iuftitije.i.o/^ece  iuHo adproximum . 

S2  Quafifponfum,&C.  Hoc  duiturpropter  prelatos,  quifunt 
Tom.4.  R "  2 


4?5 


GloforcI.&NicolaideLyra        49 


f 


a  Etquaftfponsa.  AV 
tcriuscoparationis 
ponitcxepla,<iuo- 
ru  prius  ad  fponsu, 
fcqucs  rcfcrtur  ad 
fponlam . 
PCJ.iu.x  b  it /jKJfm.  fuam. 
vndc:  Laudite  domi- 
1 010»«  gtntcs.  Et 
alibi. 


.hv  Tnmaioiibus. 


c  « 


In  minoribu». 


.  emin . 


fpdnfumdccoratumcorona,  &quafi  fponiamornatam  i 

«  f  Sjnftimorij,  line  cjuj  nemo  v.dcbit  Dcum.        ^  Vaiiis  virtuubus. 

b  5  Czleftibus  pluuiis  irr^p.ati .  T  fi       ^ 

m6niIibusfuis.Sicutenimtcrraprofa-tgcrmeniuum,  &:  ^ 

1  «t  Qui  foniiura,  ^-  fluuiorum  aquas  deliderat.  •     9  T>  4 

ficut lidrtus femen fuum  gcrminat,  fic domm  Deus ger-  ^ 

,,El.ftotum(uo.um.     1  ChtiUum,  qu.omncs  .ultificat         b  f  NonluJz.s  tantum      g 
in  quopercuiiturlupetcil.um  Ijiaiomin  . 

minabit  iuftitiam,&  laudem  coram  vniucrfis  Gcntibus .    7 


alibi:  Domne  dont'-  D 
tius  no^rr,  &c.  Q^d.  PCd.  b 
Siciittcrra,&hor- 
tusirrigunss;crniL- 
nat,  ficcccle^iaSpi- 
ritulando  f^cuda- 
ta ,  reddct  diio  fru- 
dulaudi.s,  &bonx 
operationis. 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

fpcrfieccifiariimfibi  cotriniiJfaium,&  in  hoc  fnnt  Chrifliricarif. 
I   Et quafi  fponf.Hoc  refertur  ad poptiiu  frflatis  fubditum. 
3  Sicut  cnim  tcrra  profert  germen  fuu.  f.v  influentiajolis. 
3  Sicut  dommus  Dcus .  qui  ejlfol  iuiiitu: 


4  Gcrmlnabit.  idengeiminare  faciet. 

5  Inftitiam  .  id(fi,ctrdt„  &  optre. 

6  Etlaudem. 'no>r. 

7  Coram  vniucrfis gcntibus  per pr^dicationem  jtpbjlolorl^^ 
&  alionm  ChriUi  dijciputori4m,&  cisfuccedcntium . 


I 


■  ■  A  D  D  1  T  I  C) .  _ 

jncap.6J.-vbidici}urinpo(lit.Vx'm2,\oria  eoiu  fu|?bictis. 
Fbi  in  translat.  nofira  dicitut:  Et  in  gloria  cor.  fupcrbietis. 


~inH(brtto  habetur :  Et  in gloria  corum  cxaliabimini :  quod 
ni^.'iis  concordat  fententix,  quiafupa  biajonat  in  malum,  non  autS 
exaltatio,Jeul}onor. 


B 


CAP.   LXII. 

(M^  l{opter  Sion. 
^A  ^phctain  a 
pfona,  fui 
impendio 
exhilaratus  ex  his 
olb.qmudocofert 
filiusincarnatus.Et 


C  A  P.     L  X  I  I 


afEroo    bilUges.&principes.     cf  Imo  annunciabo  aduentum 
aitr„o.  u,»    6     >      r         i       domini.         t  Saccrdotcs . 


RoptcrSionndn  tacebo^&Tproptcr  Icru 

a«  Aprfcibus,  donc.vcniatDcililius.vndeai.bi  .vt:namdirumpcre 


fa- 


C3-Ic5,5c  vcnircs, 


bf  Ex  vterovirginis 


lcm 


no  quiefcam,doncc  egrcdieatur,vt  Iplcn  ^ 

:,i(us  fplcndor  patr.s,  &  fol  mfticiac      b  f  A  ^uo  on.ms  iLrtic.a 

flcfus.        cEcclelix.        d  1CiMidicir:Egofuraluxmundi.       i 
e  f  In  cotdibiis  fidclipm  fTunc. 


«ccb^^J^am^^^^  b  ddrtiu'ftuscius.6<tfaluatorciusvtla^mpasacccndatui:&  4    ham 

prohibclt     qUalliS  a,  r.dc,  .ncn.e.  f  Vncc..Beai.,u.n.,n.d^^       b  .  Ur.i.um  c ,  Opnmitiuaeccle.ia    5       ^ 

mortem  mincmr.     ^iJcbiJnt  Gentes  fiuftumtuum,  &.cunai  rcgest  inciy- 

*     IrOCOp.    lerpe-  ^^^^  afOccclclia.  blCh.iltian  ,&qurpriui.i^nIeiLfalem, 

tuofcclamitaturu,  ^  P^^odn.c.i.ia.  j       j       g 

ait,pr2ciburq,cffla  c  tum  tuum.Etvocabiturtibi  nomcn  nouiim,quodosdo- 

tdeelarauit.  gitatUrUm,VtCOrU  a,  rote.itia,vclinChrifto,ru.m  nunn.n  ,  ,n   aliiid  nnamA  Spr 

qua:diaafuntcue_  d  minitnominauit.Etcriscoronacjloiismmanudommi,  '°  aima  quaip  a  ^er 


t  iaftitia. 
t  lalut. 


imponcre.vtenim  Lut* 
aiut ,  Abraha  prius  Aa  i» 
diftus  eft  Ra  quod  ^^  H 
indccdiiciut.Acliu  j"  " 
filiusBarachcl  Bu  t 
zites  de  cognatio- 
ncRa.  dcindcdift*. 
cftAbra.idcQpatcr' 
cxcelfus  tadc  Abra 
Sim  litcr 
priusSimonpolka 
Petrus. 

^  Eufeb.  Nomcn  ,. 
nouUj^cratapudL 
vcteres  incognitu,  m  ,. 
quodnam  elfcpot 


iu,mtucatur:qui  lu 
demufuturuseft,cumiuflitiam,  &  falutarclerufalem 
mortalibusomnibus  illucere  configcrit.Nonquiefcarn 
igitur,inquit,doncc  ea  impleucrudominus,  qux  ipfc 

rlUcituscft. 
Lampas  accendatur. Lap^s  grxcc,{^ama,latine,  vnde;  Jgne 
reni  mittere in  terra,  &  q^iid  wlo  rlifr  vt  ardeat  ?  Hoc  fucccnfi 
ApoftoU  loquebantur  varijs  linguis. 
c  3^orae«oMr(.MoseftHebr2isexnouisrcbusnoua  noia 

impo- 


^.^  ,  ^j  uatore  noftrolefu 

Chriflo,  du^um  Chriftianorumcognomen,tototerra- 
r um  orbe  bencdidu  m. ; 

^  Chryfofl  Olnu  varia,ac  difFeretia finguli  nomina  ac |* 
cepcrant,pio raiionc rcrum.acvirtutum, quibuspolka  ' 
cxccUcre  dci:cbant,nuncomncsvno  appcllamur  nomi- 
neChriftiano  on.nium  maximo,acprcftanri(Iimo,cum 
quo,&  filij  Dci,&  amici,  «^c  corpusChrillidicimur. 
d  con'' '^/./-(.Deomnibuspartibusmundi,quaficoro 


na  vcnientibus  fidelibus . 


4^  i^on 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    L  X  II. 

•  Ropter  Sion.^//^M/  expofttotes  catholici  exponut  ho^ 

caput,licut,& prxcedtns  de projpcritate  redeuutitim  de 

Babylon.dicentcs,qHod  per  iUud,quod  dicitur  hic,do)iec 

egrcdtatur,vt  fplendor  iusius  eius,&c.  intelligitur  Cy- 

rus,  qui  fccit  iujiitiam  eos  remittendc,&  de  captiuitatc  (aluado:^ 

ftc  conjcquenttr  litcra  adaptant  adfmm  propofttum:  fed  valde  ex- 

torth  in  mutiis,  qnorim  paiica  accipiam.  Quod.n.Jubditnrhi^  :  Et 

Ciiscorom  glonXy&CC.exponatit  dedignitateface>d<itali,&  re 

gia.Quod  non  pottji  coiiuenienter  dici,qH'iadignitasfacerdotalis,& 

re^ia  conjiflcbat  in  hoc,  quod  infiituebantur  reges,&  Jacerdotesf 

Jacram  vnBionem,que  Jccundu  Ii^dxos  ceQauit  a  deflruBioneprtmi 

Rcgum.riccr  templi,  ita,quod  tvto  tcmpore  templi  Jecundi  p  rtdeuntes  de  Babylo 

dotum^ue  in  ne xdificati,non  fuerunt aliquircges,vel  Jace,  d 'tes  jic  inflitutr.  Itt 

tefta!'quando  foto  iilo  tempore  cariicruntregibus  vfquead  .AriHobolum  filiutn 

imperfici  ca  Hyrcam,qui  primusjibi  diademairnpojnt,  pofl  quadringentos  vnU 

pit.  &  oHoginta  annos ,  &  trcs  menjes ,  ex quo  populus  de  captiuitate 

loTcphus.       Babylonica  liberatus  ad  prcpria  remeauit ,  vt  dicit  lofeplm  1 5 .  li- 

bro ant'iqii'itatum,cap. 2 1 . Item  quod diciiur  infra :  Si dcdero  triti- 

cum  tuum  vltra  abum  inimicis  ttiis,  'jrc.exponunt  de  pacijica  col- 

ledione  tcrrxnafcentium  d  ludxispofldi^ium  reditum.Quodnocfl 

veruqnia  frtquetjeriUotempore  fueruntmolefli  d  Samaritanis, 

&  alifs  gtntibusfe  circumflantibus,  nd  folri  in  bonis  extcrioribus, 

fcdetiam  inpcrjonis  .  vtpatct  in  lib.EJdr^:,  T^cmia  MacbJMotii 

&  lojcphi.  R^cgibns ctiamTcrfarimi  rcddcbant  tributii  dc  bonis  juts 

&  poflta  Grtcis,&  l{umanis.Vropter  quodctiam  I{a.  Sal.  &  a!ij 

htbrft  cxpQiiunt  iflud  cap.  &  prfcedtns  de projperitale  qujm  ex^ 

fe^ant  eisjiituram  ttmpoie  Mcjji.t.  Vroptcr  qiiod  nos  qut  fecundZ 

ytritutem  conjiicmur  Cbtfitm  ventjjt  habcmits  ipjurn  exponcre 

deprojpe- 


de  profperitate  ecchfl^ .  Igltur  ficut  capitulo  pr^cedenti  oflcnfi 
efi  clerticntia  S iluatoris in confolat'mtbus,& benefictjs  ecclefixex  q 
hibiiis,ita  in  l:oc  capituio,&  conjiriiilibus  ^fttnditur  eius potentia. 
&  dunditur  in  duespartes,  quia  vrimb  dijtnbiiur  eius potcftas,fe 
cuiidi) potcfiatis  ventai ,  ibi:  lurauit  dominus  .  Circaprimum 
diat  prophita . 

i  Proptcr  Sion  non  tacebo',  &  propter  lerufalem ,  non 
quiefcam.  meflp-optcr^ivriam  eccUjit ,  quam  viaeo  in  Jutuio. 
"Slon  ifjiabo  adimms  laudibus,& pr^cibus. 

2  Donec  cgrediatur  dtfihupatrisinmundum. 

3  Vt  fplcndor iuftuscius.:.  Clmjius,qui  raticne diuinitaiis efl 
Jptendvr  putns  & figu,  a Jhbflantii-  eius,ad  Hebr.primo  a. 

4  EtSaiilditor  c'ms.ptr  fua  omtiipotentia  ,  proptcrquajubditur 
in  autontate  allcgata ad Hebr.  a.  Portans q;  omnia  VCrbo  vir 
tutis  fujE^purgationcm  peccatorum  facicns ,  &c. 

5  Vt  lapas  acccndatur.  ardorctl^aritattsad  alios  accendendiit 
Jicut  de  iaitipadc  accenja  accendentur  ali^  propter  quod  uititur  Lu- 
c£diioduitno,f.  Ignem  venimittercinterram,&quidvo- 
lo  nifi ,  vt  acccndatur. 

6  Lt\'i6doums,cntcs'i\xi\\xmt\xxivi\.pcrfidcminprcdicatio' 

ne  .Apojiolorim. 

7  Et cundi  rcges inclytum  tuum.  Quprum multirecepetunt 
fi.iem  Chnjii,&  trnnes ri.c/ptcnt ante finfm  mundi. 

8  Et  vocabitur  tibi  nomen  nouum. fcilicet  ecclefia  Chrifti* 
ria,  qu.t  prius  vocabatur  ludeorum  synagoga . 

9  Quodosdomininominauir..'Waf.  lO.c.superhancptui 
idcfljtipcrtne  Chrijium,  xdiftcabo  ecilefiatn  meam . 

1 0  Et  cris  corona  glori*e.«.  coronata  gloriose,  ficut  de  notabi' 
lucr  iibtraUnonJolumUicitur ,  quod jit  Uberalis  tn  conircto,  fed 
etiam  tiberalis  iu  abfiraHo. 

1 1  In  manu  domini  .i.in  eius  proteciione, 

^  Etdia- 


497 


Ifais  Cap.  LXII. 


^  Cyrillus.Vnam 

;-.  quamqiieaniinam 

j-^  &  vniueriam  cccle 

jiam.fanftoruco- 

lonx  comparar  cx 

multisfloribuscon 

-       texts,  vclrcgiodia 

fc     dcmati  lapidib.  prc 

■  rionsradianti. 

■  a  A'""  vo("htris  v'- 

■  p-a  dt  reli3j.'S.zc\  c  fi  a 
I  dcvtroqjpopiiloal 


a  T  Hoooiis,  quod  mtityrti  foa  Tarictate  difliiuecuiit. 
b 


T  Vt  fflf  mn  fuum  «otam 
coroneti-iaonjs. 


45»8 


-     j.      j  ,  ..  b  T-v     •  .  coroneti-iaonjs.  f  DctieC  pOKOt /erufa  D 

a  5c  diadcma  rcgni  in  manu  Dci  tui .  Non  vocabcris  vltra  '"«•Qiipd  eft.vd  ip 

1  ,»/A»'"l,''^  "''''"'"'•  ,  «-rqiiiaCJ^tiftusinaied.otulrnt.     '  (» long^  latCq^  dif- 

dcrcii tta:«  terra  tua  non  vocabitur  amplius  deTolata.  Scd  *     "^^ '  ^^^^'  laudct. 

a  fDicttur  HacccttsuaevoluntatemDeifacit.  bTDco'  ^  Vcl  Vbfq;  laudctSC- 

vocaberis  vdluntas  mca  in  ca,&  terra  tuat  inhabitabitur.  ^  ^^'^ creatore fuum. 

«  t  Non  meiitis  tuis.ficut  olim  difplicuit :  omncs  enim  tam  ludii  quam  GentilM    ^  ^   lurauit.pct  fiHQ.f.  f  infcabitaW 

peccabant.  J        Geutile.    ^  qui  Dci  VktUS  Cft  '•««.,. <. 

quia  coplacuit  dommo  in  te,  &  tcrra  tua  inhabitabitur.  &  Dei  fapicntia. 

,    .     '  ^  ^*'*'  ^  '»'"^'-  ficutMaria  cum  lofcph  Chtyfantus  &  Datia.  f  In  deXtera.in  fiHo 

Habitabitcnimiuucniscum  virgine,&habitabuntinte  7  vndcotainfapientia 

lor,nrt,irnnaftnnn  ^ Spiiitualcs.  a  TChtiftusdcquo  Et yet,,n<,ua,i,(t,,„fusproccdensde,hal.fuo.    8  feci/Hy  qui & brachlU,  ?GilOJ.t, 

loquiturqualinon  •    c  x         j  i  •  r  a  ''/^^/'"^""'"v3^=„<i'';'"''"fi.onramfponf.,.eft.  & fortitudo natrk 

.hoc  vocabulorum  b  fijjjtui.  Ettgaudcbltrpo'nfusrupcr/ponfam,&gaudebit  9  yndaoTaZ%U.uu 

finCCOntenta  CnS.  a  fOEcckl....     b  1  Omnipoten..    c  fDeusMteiadleruf»I,m       ^i  .9...  ,   ,  ._  ._     1     ""««//cripM 

•J<  Rupertns .  Hxc 
tux  vctuflatis  crat 
noTa.&apatrctuo 
Adamtibi  iisrcdi- 

i-n.    XT^.r.-'-^^-  «  TDicitprojhetaadculloJesmuiorura.      b  r  Ergo  o  cultoues  muroium,  qui  fcitii  vDl.mM,,™  flcut  in  llb   TllHiVn  '* 

liaa.NonflCVOCa-  domm..    TApiecbusacivoti..    cTInfta.eV"une.impo,,une.fi^lt^[rd;tn"r.    I2  SuraioHinfS 

beriS  vitra.  a  cem  fjMKando  oranone  vicit.  'tg'lur.qUOaIIl  tpC 

b  Ec  "audfbit .  Pro-     Q"^  rcminilcimini  domin i ,  ne  taccatis :  &  ne  deris  filen-  M  "^"^^u  ^edianita: 

wo;-trr.»;6'r»<ifr?.  <1  fi""i^^^«onccftabiIiat,8^donecponatIerufaIemiaudem  16  ^'''^^^''H^^/^^' 

Saamtntumhocma-       .  a  ,.m.nob,iiterii,tuir    b  f  pi.er.  ^^  ^t  qnwptmidudtlE 

gnum  efi  in  chrislo  c  m  tctra .  lurauit  dominusin  dexterafua&in  brachio  for- 
&  in  eccMa.  f  titudiuis  C\ix .  Si  dcdcro  triticum  tuum  vltra  cibum'  ini- 


c  t  Deus  patci  ad  ierufalem. 
d/ 


d  <i  OEccleJij.qii* 
r  ^PN^  r>    c  ,  A^    ,  V.liopacis. 

lupcr  tc  Dcus  tuus .  Super muros  tuos  leruralem  conftitui 

»  T  In  ptofpeiitate,     b  ?  Aduetfitate.     c  T  Vnde:  Non  pofrurnus  non  loqui  qux 
n      j  ,.,„  v.dimu,&audiuimus.     HA  precibus  &a  pra;dicatone. 

cultodcs :  tota  die&tota  no»fle ,  perpetuonon  tacebunt. 

*  ^  jll':^:"'^''^"  «^  cuflodfsmutotura.    _b  T  Ergo  o  cultoues  muioium,  qui  fcitii  voluntatcin 


^O  faaafunU 

g  Si  dedero  triticum 
ii  ^««w.Triticu  lud^o 

rum&  vinfi,fxpc 

dcdi  inimicis  eorfi. 

ficut  in  lib.  ludica 


^:Procopius.Dercc  § 

dir.n.dcc^lisvcrbu 

vnigcna  ,  vtccclc- 

fiam  foecundaret, 

quam  ipfc  fibi  vir- 

sincni  c.iflamarci- 

Liit.nonhabcntem  maculamaut  rugara, 

c  Supei  nviros  tuoi.  Apoftolos  prcdicatorcs,qui  ccclefiam 

muniunt,quorumcuflodcsangcli  lunt.vndc:  Omncsad- 

iitnntratoru  foiiit-is futit  proptcf  tvs  mtijicjui  hxredttatem  ca~ 

iuntfaluiis .  Vcl  muri  ecclcfiarum,apofloIorum  difcipu 

i,quorumcuflodes  ipfi  apoftoli. 

Donec 


T  A  fide. 


micis  tuis,&  Ci  bibcrint  filij  alieni  vinum  tuum  in  quo  la- 

a  T  Apuliopclis.         T  Gemitibus.votis.prccibus.exercendocotpus  tot.s  viribus 

b  T  Epifcopi.presbyteri.diaconi.miniftr.ccclefia:.     T  Aduni  itconfecrandopwparant 
,     ,  «  1  Tr.ticu-n.vittutes.vclcorpusChnftiinaliari.Satiaborcumapparueritglonatua'        '     t''-''*^ '-"^F'^-'*  ^"n 

boralti . <^ia qui congregabimtillud, comcdent, &iau-  ^"^  ^' ^ ^^"gu'nem. 

rn\..n,:.n,rucr.r»  .-    ..._...  .     .       V         Idcft  laudcs,  Op 


»7  ftint,Samaritamq4.R„.,|, 

^^  eoru  meflescomc- 

'9  dcret,fubftitutisut. 

*°  Sed  in  hoc  loco  in- 

*i  tcUigitcibiacccIefig 

**  virtutes.&bonao- 

i<  pera,  coipus  Chri- 


.....  '         •«■«••*-ii  luuucs,  Opc 

ra ,  qui  ciim  idolis  impenderis,  da:moncs  comedcbant. 
bedpoitaduentu  filij  dominusdeleftatus  eftin  cis  Triti 
cum  ergo  &  vmum,cibus.f  lud^orum.corpus  Chrifti  & 
languincm  figmficabant.  vnde :  Caro  mea  vere  efi  cibus  er  ^«•'^•f' 
/^n^/i/f  meus  vrreefipotus.Hoc  hodic  non  fumitur  ab  hsrc 
ticis,Paganis,Iuda:is  inimicis  ccclcfix. 

^Ter 


NICOLAVS  D5  LYRA. 

i    Etdiadcmarcgni  in  manu  Dci  tui.  /fij  fccundacorona 
0  pertmet  ad  honorem  ccclejia  triumphantis ,  prtma  ad  honorem 
'cdtfiA  m  l.tantis. 

i  Non vocaberis.4 fponfo tHo,fiidicit Mut.flt.d  Eccc cgo 
1'obifcum  fumomnibusdiebus  vfq;  ad  confummatio- 
icm  feculi. 

;    Etterratuanonvocabitur  ampliusdefoIata./</</Z</<- 

liuis  confotationibus  dejlituta  :  qAje jempcr  adcrunt  ecclefic,ctiam 
n  pradiins. 

Sed  vocabcris.  '><■>■  bona  opera  mihi  accepta. 

Et tctra  tua  inhabitabitur.i  fidelibus:  Et  fequitur  iterum 

ofl  hoc.  ^ 

Etterratua  inhabitabitur .  per  hanc  fecundam  intelligi- 
tr  terra  viuentium ,  ad  quam  fideles  de  pr<tfenti  vita  transfc- 
untur . 

Habitabit  cnim  iiiucniscum  virginc.fj«t?i?  &  caflc,vt 
feph  c*r  loannes  cum  Maria,  Falerianus  cum  Ceaiia ,  &  Chry. 
iiitus  citm  Daria ,  &  plures  alif  hanc  perfeHtoncm  imttantes ,  vt 
ibetur  in  collationihus  patrmn  &  in  alijs  pluribus  locis» 

Et  habitabunt  in  tc  filij  mlperbaptifmum  regenerati. 

Etgaudcbitfponfusfuper  fponfam.  jrft^  Chrijius  fuper 
clcfiam. 

0  Gaudebit  fupcr te  Deus  tuus.  idejl  tota  Trimtas. 
aaoii  Supermurostuoslcrufalcm.  idcjl  conjiituendos  aDco 
wr  'itdixiyvtfit  verbum  ifaif.Dicit  autem  hicgbffa  Hebraica,qu6d 
'jr  muros  intelliguntur  hic patres  JanHi  .dbraham  ,  Ifaac,  lacob 
^  cateri  quorum  merita  Jprt  pcfktis  quaft  difinfionis  mu- 
•  Etpcr  cufloivs  angeli  faniU  ,eorum  merit.icoram  Deoreco- 
»tes  Et  nos  muUofortiusfecundum  veritatem  puffumus  dicerc, 
wJ  iflt  muriftnt  .Apofloli fecundum  quod  dicitur  .Apocal,  iz.d. 
t  mutusciuitatis  habcns  fundamcntaduodecim,  &  in 
'iisnomma  duodccim  Apoftolorum  &  agni  Icripta. 
tpcrcujiodes  meiUguntur  augeli  ad  cuflodiam  fiaelium  deputa 
"orum  merita  corm  Deo  pr^entantes.  Et  quia  pro  bonojiatu  e.c 
m  nonjolum  angelifmfoUiciii.fed  etiam  homincs  deuoti.idcb 
<r  exhortandofubdit. 

i  S^  '^5"^inifcimini  domini  nc  taccatis.cc/ra»:/o  i  preci 
's&taudibusdiuii^.  '^ 

Doncc 


itur 


ij  Donec  ftabilitat.cowr^  ow^ew  .r<i«er///.jr«».  F 

14  EtdonecponatIerufalcm.«/f/ilecc/e^dm. 

1 5  Laudcm  in  tcm.quod  implebitur  circafinem  mundiquan- 
do  omnes  coituertentur  adfidem  Chrifli. 

16  lurauit  dominus.  Hic  confequenter  defcribitur  Saluato- 
ris  veritas ,  quia  non  fufficeret  potefias  adfaluandum ,  nifi  fimul 
adeffetveritas  in  adimplendo  promiffum.  Et  diuiditur  induat^""^- 
partes,quia  primo  ponitur  hitius  veritatis  ofienfto  .fecundo  exhoc 
inducitur  quedam  (alubris  monitio,ibi :  TrznGtC.Vrimum  ofiea- 

ditur  per  certitudinem  iuramenti ,  cum  dicitur  .■  lurauit  domi- 
nus  in  dextcra  fua.  Idefl  in  filio  ,  quidicitur  eius  dcxtera. 
&brachium,  vt  fiiprd  jj.<7.  Brachium  dominicuircue- 
latum  cft. 

17  Sidedero.ji/fy?«o«(/dio. 

18  Triticum  tuum.  Trhicum  eccle/tfefifacramentum  Eucba- 
riftif  tn  pane  u  iiiceo  confeBum,  quod  non  efi  infidelibus  dand'tm, 
T^ccper  hoc  quod  additur. 

1 9  Vltra cibum .  Intelligendum  efl,qu6d  antd  fuerit  eis  datii: 
qiuihfc  diciio  vUrd,non femper  imponat  talem  autecelfionem,(i- 
cutpatn  fieuteron.vlr.d.  vhi dicitur ;  Non  furrcxit  vltra pro- 
phctaficutMoyfes,qui  pofl^ctdominum  videre  facie ad 
faciem,  fcd  Dcus  per  angelos ,  &c.  quianecfimilis  ante  eum 
fucrat  in condttionibus.ibiicm  exprejjts. 

20  ^tdbxbcnnt.ideHnonbibent.  I 

2 1  Fili;  alieni.a  fide  catholica. 

2  2  Vinum  tuum .  ideH  Clmfti  fanguinem  fub  fpecie  vini  con- 
tentum . 

25  In  quo  laborafti .  licet enim  fmm-is  ?acerdos  lefus  Chri- 
fius hanc confecrationem  factat,tamen  Sacerdotes  ad hoc  laborant 
ieiunifi  &orattomb-ts,&  alijspifs  operibusje  difponendo,vt  ver- 
ba  confecrationis  debiti proferant,& facramentum  percipiant. 

24  Quia  quicongrcgabunt  illud. /«■//■«;  triticum  frf" 
dicium. 

25  Comcdcnt&  laiidabuntdominum./^erfow^rc^^^jr/o»?. 
hic  inteiligitur  labor  fideltum ,  difponendo  fe  ad  debitc  communi- 
canditm,Jicut  diBum  efl  de  Sacerdotibus.T>{ominatur  tamen  ifte  la 
bor  nomine  congregationis-.quiaiftudfacramcntum  eftfacramentu 
ecclefiafticfvnitatis .  Etetiam  circahoc  facramentum  laborfide- 
lium  corporalis  in  pr^paratione  materi^  .fcilicetpanis  &  vini ,  in 
quibus  conficitHr  hocfacramentum. 

Tom.4.  R    i 


49P        Glof.  ord.  &NicoIai  de  Ly  ra 

TVinum.        a  T  Ecclffiis. 

dabunt  dominu:&: qui  t  comportant  illud,  bibent in  atrijs  fan 

a  5  IddoniopatrisiiicMiunlioiicMnultx  funt  .     b  •  Ocuft.  dcs  itiuroium.      c  *  Tamjuajn  vigiJos  omnia 
pixuidendo.rrminillii  vcl  rai^ant  vellcmno  torpcl..«i«.        d  5lV>^rin3  6<  e\einplo.     e  «:  Kcrtani. 

dis  mcis.TranritCjtrafitepcr  portas,pr^paiate  via  m  populo,pIa 

f  Volcnti  tattatc. 


JOC 


0  a  Tfr/)orr<if.Mi 

A  niflros  ccclcfi?, 

■f  eonpetint  qui  aliosintro- 

ducunt.  Vcl  vir 

tiitcs  qux  du- 

cuntin  c^lum,  ^  ,^ 

quafi  dcvirtu-  b  numfaciteiter,&  t  cligitelapidcs:  &:lcuatcfjgnum  adpopulos. 

tCin  VirtUtCm.    C  a  5FiJc.np.inion.>^rcfui.     t  t  Pci  apoftolo«.        c  5  Ocuiti.dci\i.ir».     <j   Ecclcfli.    7 

b  TLinhtnfaate  d  Ecccdominusauditumfecit in  cxticmistcn?. tDicitc  fili.^Si6:  ^ 


t  rrnouete 
P£J.  jj.b. 


f  i?i.tdicaiidu.     u  f  Ciucislcil  cctpanioncjn  {tielurrcdlionera 

annunciando.     c  1  Nttioi)'iin,nun  tantuin  in  ludza. 
K 


■f  Sup.^OiC 


ucr.  aufcrcndo 
rcandala,in  ba- 
ptiimo  rcmittc 
do  pcccata. 
c  tligtte.Vdt 

proijcitc  fccun  ,  ^hi  ■  r    ^i  "         j^        •  ^j 

du.LXX.quod  e  coramco.Etvocabuntcos  populuslanaus  ,rcdcmpti  aclomi 

cftaufcrtc  du-     no.Tu  autem  vocabcris  ciuitas  qua:fita,&:nondciclida. 
ritiani  inndcu-  ^ 

tatisacordibushominum,  vcl reprobos  «Sc  durosacon- 


a  1  Sctundoaduentulcilicct  indic  iu.1ici|cuni  potcllaieinnna  &  iniieftaie. 
b  ^  fionniuni  &  uialuJUKi      c  *  Puirlt.^siudicandi. 

t  Ecccfaluatortuus  vcnit,ccce  mcrces  eiuscum  co,&:opusillius 

a  «I  Apo(ioli&  alijdoftoirs  cenf,>udenies  eit  quosact]uilicfunt      b  1  Ali.ispopii  uin  fanftuin  ic- 
dtniptuiua  i>co  .Sic  liabet  Hebtaica  vcMtas.licut  aitHieioniin.&  fcnfus  Jivrius.     i  Ecilclia. 

c  5  Sanguinehlij.vnde;Venit(iiius  honiinisqua.Sc  1  fi  ijuodpe  Hzcrdcnmi  ouis 
qpjm  palli-t  bonu»qurtcrc«nit.alils  in  del-rto  diiniflis. 


9 

lO 

II 
li 

^3 


fortio  fideliii .   t 
d  DtcitefilifUo. 
fcilicetprimiri- 
u^ecclefi^.qu^ 
cx  ludaeis  pri- 
mum.vndc:f<-D 
lij  micrii rnc^ pn. 
gnaueruiit    con— 
tia  me  .  Vcl  fc-^f' 
cundum  illud:  q 

i>iwtquot    aattm  i^ 

recepeiunt   cum. 

&CJet. 

e     Et  vorabitnt 

eum.  diccntcs  : 


15  VoscHis  popu 

16  lus(ani^iis,vos 

17  cfiisredcmpua 


domino  Dco.Sic  enim  quidam  codiccs  habcnt 


NICOLAvS    DE    LYRA. 
*  I     Et  qui  comportant  iWixd.fcilicct  vutnm.per  comportatio- 

nem  intalligitur  htc  laborprxdttl-<s  hielinm  . 

i    Bibcnt  in  atrijs  fanQis  mcis.idcii  in  Imis  diuino  cultu'  con 
B  fecratis.  Et  hoc  patet,cjuod  non  ifl  hic  fcrm')  de  pAHC  triturv  c?  '"i 

no  communiter  acceptis  ,  quibus  vtwttur  homnvs  in  locis  non  Ja- 

criSf&magit  qudm  infacrtstqHwlocafjcrj  tton  (m.t  epulis  \S'ion 

uiuijs  communibns  apta^ncc  trant  ia  vctcn  Ugf. 

5  Tranfite .  llic  ex prxdiiUs  pvmtur  moniiio  ftue exhortatio. 
Exbocenim  quod  Saluator  efl  potens  &fidcUs  in  promilfts  ndim- 
fUndiSydebent  omnes  ad  ecclefiam  tranjia,  cut  bona  DromiHa  pio 
mittunttir  & conceduntnr  :  &  hoc  cfl  quod  dicitur :  TrauUtC.  ad 
eccleftam  mHitantem. 

4    Tx:xnCnz.adtriumpbantem. 

J  Pcr  portas.ro)-f.i  mtlrtaitis  efl  baptifmits.Vorta  triumphin- 
us  e,i  exirema  vnBio,qu:e  eft  facramcntnm  txeuntium  de  hoc  mun 
do  ad tr infeuniitm ad  cefim. 

6  Prxparatc  viam  populo.  yos pr£:iicatores  &  facer  dotes 
fucramenta  nnmdrantes. 

7  Planum  facite  itcr. amouendo  impedimcnta  qux  funt  pecca- 


ta.Fridc  dicit  H^ab.  Sal.quod  hoc  dicitur  defigmeto  malu,Der  qnod 
ii.tilUgit  fomtttm  incltnantem  jJ pntjtum.  Etfic  patet  ctiam  fc' 
cunium  ipfurn,q^iodnon  efi  hicferrrio  de pr.tparatione  matcriali.    E 
0     Et  leuatc  fignum  ad  populos.  virtutcmfandicCrucis  eis 
prjcdicando .  tt  i^iua  iarn  faHurn  eji  qiiantum  adaiquos  crcdcniit 
•  i:i  omnibns  terrx  habitabtlts  locis  d  tempore  .Apoflolorum  fccun. 
dvm  quod  diffufiits  decLraui  fupertUud  T>fal.  1 8.1n  omncm  tcr 
ram  cxiuit  fonuscorum./t/eo /"«/'(/;;«).•  Ecccdominusau» 
ditum  fccirin  extrcmis  tctrx.Etfubditur. 
j)     Dicite  filix  Sion.idifi  congregationi fidelitim. 
i  o  Ecce  fal u ator  t u  u s  vcni t.irff^  veniet  ad iudiciumyficta per 
incarnaiiontm  tam  vcntcin  mundum.  (, 

11  Eccc  mcrccs  cins cnm  co.  adreddendur/t  p^nam  velprjt-  t« 
miiim  fecundnm  mtrica  <&  dtmenta  hominurn. 

1 2  Et  vocabu  nX..f.angelifaridi,qui  erut  executores  diuini  iudicij.     > 
15    Eos.fcilicetcteCios. 

1 4  Popuhis  fandlus.coj  adgloriam  reducendo  . 

1 5  Tu  autem./c/7ne;  ecclefta. 

16  Vocabcris  ciuitas./ci/ica d  domino  & angelis  fanclis. 

17  Et  non  derelida.i»  wanibus  dxmonHm  cum  rcprobts. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.yz.  vbiditnur  inpofiilla .  Et  vidcbunt  GentCS  iu- 
C  ftumtuum. 


l-hc  qucddicitur: Et videbunt  Gcntcsiuftum  tuum .  pot  ^ 
inteltigi  de  viftone  Cbrifii in  corpore  ajjutnpio,  in  qua  Dcus  vifibi- 
iiter  tognofcitur  .  &  etiam  de  vifione  Euthatifiiaeademratione. 


Angell  acimi 
rantur  myfte 
ria  Chrilii. 


CAP.    LXIII. 

yisefiifie.  Qiiidaman- 
gcli  non  plcnecogno 
fccntcs  myrterium  in 
carnatio  nis  ,  paflionis ,  rcfnrre-  * 
^onis,  vidcntcsadcoelos  afcen- 

dere 


A  P.     LXIir. 

5H0C  in  perfonaangelorum  quafi  myfteriii 
ignnrantium.&idco  t]ua;rentiuin.  «rQu» 
inagnus  qu^mpotens.quamadinirabilis 
cum  tanto  exercitu. 

VI S     EST     ISTE 


dcre  dominum  cum  muUitu- 
dine  angelorum  &  fanctorum 
hominum  propria  virtutc , 
non  auxilio  angclorum  ,  ad- 
mirantur  incarnationis,  &paf 
fionis  ,  &  refurrcdionis  ,  & 
^  afccn- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.  LXIH. 

1  ^^  Vis  eft  ifte.  Capitulum  ifltidexponitnr  de  Chriflo  commu 

V^  nittr  ab  Hebrxis  cxpofitijribus,&  Latinis,  aliter  tamen. 

Dicitintm  i{ab. '^al.qubdper  Edom  liim  dtcitur  hic;Qnis cft  ifte 

qui  VcnitdcEdom.  intdligitur  I\omanum  Imperium,  protil 

JHit  in  latitudinejua,quando  dominabatur  vniuerfo  orbi ,  dtfl.qubd 

Mtffias  ia  aducntufuo  multos  de  habitatoribus  orbis  interficiet,pro- 

fter  hoc  defcribitur  hic  eius  ve§limentum [anguine  rubricatum,& 

ludxorQ  opi  ofnnes  refiduos  ludxisfubijcict.  &  adhoc  aptat  Uteram prout po- 

nio  dc  regni  ttfl.Sednonpro[equorhancexpofitioneni,quoniamfundaturfuper 

Romani  depo  falfum,cum  aduentus  Chrifii  tranfterit  inprateritum.Cathelici  ve- 

pulanoBc.      jQ  communiter  txponunt  de  ChriHo  pofi  pafftonem  fuam  rcdcunte 

adpatrem,fequente in  hoc  beatos  Htcronym.&  Dionyf.  fecundum 

quos  illud  quod  dicitur :  Quiseft  iftc  qui  uenit  de  Edom.  cfi 

ycrbum  angelorum  Chrifium  aftendcntem  adtnirantium,&  de  cius 

myflerijs  pLenius  doceri  &  illuminaripotentium.a[itertamen:quia 

fccundutn  Hieron.  efl  verbum  ar.gelorum  inferiorum  qiurentiim 

edoctri  d  fuoerioribus.  Secundum  Dionyf.verb  j.cap,  dtlcfiis  HiC' 

rar.  efl  verhum  omniuni :  quia  etiumfuprcmi  angcti  quxftcrunt  de 

freditiispitniHsedoceri.Sedifltsvtdeturobuiaredi£lum.Aug.$. 

fuper  Gen.ad  literam.vbi  dicit  quod  angcii  d  principio  cognouiriit 

omnia  myfieria  gratiafienda.Cui  dich  rcfpondctur  ab  aiijs,quod  U 

(ct  cognouerint  dicla  myfitria  ingtneraii ,  non  tamen  quantum  ad 

ornnes  tonditiones  pattuulares  ,&  deiftis  qu^fierunt  plenius  edoce 

ri.Hanc  aute  expofitionem  intcndo  profeqtdper  omtiia^quiadifflisb 

traditur  in  glofjn  ^  aiiorum  fofiiltis:ad  qttas  q:ulibetpotcfi  recur- 

rere. 


rere.tiec  ipfam  intendo  in  aliquo  reprobare,fed  tantutn  per  modtm 
inqtiifttionis ftlnljfiice aliqna  circaeddtcere.  Vriim r.fi,qubd  ifla 
expofitio  in  aiiquibus  vidttur  exfranea,quia  fccisndum  ipfam  cum 
d/«>«r/>ic;Qmseftiftequi  ucnitdc  Edom.T^tT  Edominietli 
gendus  efi  locus  vnde  Cljrijtus  ujctmiii^fciLcct  ntuns  Oiiuetiuei  !(• 
nifaicm^quiC tfi  iufia  eum.Quod  autcm  lerujattm  vt i  lud-t a  intti- 
ligaturper  Edom,v!detur extrancu,cum  Idume^ fitnpcr Jucrit lu- 
de.£  i'iimica,ficut  tfau  ipfi  lacob. Ittm  quod  dicitur  infd.  Et  c^ir 
fus  cfl  fanguts  eoru  fuper  vcflimenta  mea.ftc  txponttur  ub  eis:  vt  {it 
"verbii  Chrtfii  defua  pafJioncloquentis.Et  af^eijus  efifuiiguis  totu, 
idefifanguis  meus  qui  dicttur  corum,eo  qubd  tft  iffufus  pe r  proiu- 
rationetn  luduiorum.Hoc extrantum  videtur,qnia  non  recoio  mt  vl 
diffc  alibiinfcriptura  talcm  ioqucnii  rnodiim  .  Ittm  Chrijlo  tfrei.- 
dente,vtyf{eriim  incarnationis  iam  crat  in  e^eBu  conipittum,quan 
tum  adfiibiiaritianifcHi  &  circunfiantias .  Taiid  verb  pofiqi4am 
funt  in  efficiu  pofitu  non  vidcntur  cxcedtrc  facuttattm  ccgnitio- 
nis  angelic<t ,  &  tiiaximi;  quia  ar.gclt  ttiam  injaiorts  qni  mittun- 
ttirinrninifitrium,fmruntinif{ismifiiitri,  vt  patet  de angtlis 
tialiititatem  Cbrifii  huntianubus ipfispafiorilius  &  deanitiis  ap- ; 
farenitbus  Mart^e  &  lojeph  &  Mngis,&  conjimiiibus,  utpatetex 
Euangeiio inpluribus  iocts .  & idco  dubiutn  videtur ,  quodafcen-' 
dcnte  Chrifio  quperent  pienius  edoceri  de  p-^lfione  Chrifii ,  dicei.-  > 
do :  Quare  ergorubrum  eftindumentum  tuum  ?  &c.  vt 
dicit  expofttio  liia.  Ittiit  dato  quod  nonjit  ibi  ultqiwd  taie  dkbium 
feu  modus  loquendi  extrancus ,  tamen  non  fimhs  aitati  ad  '.tnen- 
dtim  ipfam  ,  vt  vidttur .  Tutn  quia  Jacra  jcriptura  e.xprefit  non 
determinat,  quod ifie dtbeat ef]e fei.fus  hmusftrtptur^,  Jicutde-l 
tcrminat  depturtbus alijs  in  hocltbrofcriptis  ,  &  alijs  veterislC' 
fiamen.iocis .  Verbigratia quod diciturfuprd in priricpto . 61  ■^* 

Spiriius  domini  fupcr  mc  eo  quod  vnxerit  me .  saluator 

^dicit 


501 


Kaix  Cap.LXIII. 


J02 


Cafcenfionis  myftcrium  ,  &:  quomodo  flbi  &  alijsaperiat 
A.  re<Tnumca"lorum,vndc  ^  angclisdorninum  comitanti 
bus  diciint:(>;'ix  ifi  litc  .  Et  Dauid  fimilitcr:  (^'is  iit  iHerex 
floru^  Videtur  tamcn  Anij.diccreluper  Gcnc.  qjomncs 
angcli  ab  ipla  creatione  fua,ftatim  cognouerunt  in  con- 
teplatione  fui  crca- 
toris  quidquidipfe 
erat  fafturus. 

Hicro:)y.  autcm  a 
apcrtedcciaratquia  b 
quidam  angcli  do- 
re  -  nccperticercturmy 
^-  ?  rtcriumincarnatio 
nisad  plcnumnoii 


a  l^ln  coelum.  b 
cic^ttic«eiiis. 


to  vi£lor  cum  fidclibus  fuis. 

b  Formojns  in  lioLi.  Formofum,  calidum.  Vnde  formo- 
fus  quafi  calidus,quia  ex  colore  rubcus  &  rofeusefficitur 
vultus,&  inde  fpeciofus. 

c    iiuare cr^o.Tanquam  dicant  Angeli.Didicimus,quod 

loquerisiuftitia,  & 


P 


ftll 


b  fMundo.  cTPtiusfanguine,  fcilicctin  cruccvel  quia  etiam  tuncapparcbant 
.  d  TMembriscorporeis.  cfQiiis  e'l!  fTSpeiiilU';  fo  ma  pix  fiUis  hominui». 

qui  vcnit  de  Edom  t  tindlis  veftibus  de  Bofra?Ilte  formo- 

a  f  h.'Hrtu  hunianitatis.  b  TVclambulans  Cupercoelos  rmncs.  ?;  Nulloegcnsau.vilio. 

c*Siaein  plenitudine  diuinitat  sfuz.  d  T  Alias  fotiitudinis.  e  t  Angclis  ticenti- 

,  bus  ipfe  refponiet.  f  Cu  ditim)  ett  iu  tic  um. 

fus  in  rtola  iua,tgradiens  in  multitudinc  virtutis  luiE.  Eo-q 

a  TR-cddcu»vm.uiquclecunduui  opetafua    b  T  Conira  dstmjn.s.  c  IG.nushunia- 

num.  SHomifidas.adu  tfros.ScluiiulVii  <li. 

<^ui  loquor  iuftitiam  ,  8^  f  propugnator  fum  ad  fal- 

i  Ruilus  qu:trunt -■iigcli.   f  .Si  raii  es    b  'SangLine  tuo.   t  ^  Corpns 

h  ~  '  * 


'''^t:^:,S^'^''?^:i''^^  7    hS^quantum- 

fullonon  poteftfa- 


^Mcmbta  tuut.Mi>.u:  iniilto  n.gtofuLt  ibeo   fCJnadiTibi  non  conut-niuni  i!{.),fu  homicid's 
&a  lultens.ai  huiufnoji    b  Tlntciroganiibus relpondet Chtiftus  tam  plcnc.vt  non  ntccllc 
!lr  amiilus  ciu.trcr;  (jr,  ideo  fcilicct  t]uia.  Torculai  cal. 

&  veftimenta  tua  iicut  calcantium  m  torculari  ?  Tor-  s 

a  f  Fteftu.am  crucis  fuitinui  Iblus    1  Quamuis  calcatus  tcriia  die  relurre.ti.  bOmn»s  Apo- 
Itolis  relifto  cr>  fuge  unt.  c  -Tln  adiutoriiim  mihi.  f  Ncc  l'ettus. 

cular  calcaui  fblus  ,  oc  de  Gentibu^  non  eft  t  vir  me-  9 


co°nouerunt. 
^  Aihanafi.  Ver 
bafunt  diaboii  ac- 
ccdcntis  ad  lefum 
tanquam  adhomi- 
nem,quinoninue- 
niensin  co  vctcris 
fijsfiipericminatio 
nisvelligia,<Sc  fiipe- 
ratusin  tcntatione 
adoininocum  pii 
dorc  prorupcrit  in  e  Cum 
lixcverba,Qjiiseft 
iftcqui  vcnitcx  Edom  ,  ercrra  hominum  inccdcnscnm 
tantapotcntia&  loborcrldco  dommusait  yaiit  }jri,ucps 
rmiidihuips<&  inmf/o»  1'i^iei  q-Kqiiav. 
a  De£cio»i.Edom?Abedulioruf.rlcntis,propterq)  vcn 
Jiditprimogcnita.  Vcl  ajcalorciintcrprctatur.n.  terrc- 
nus,vel(anguineus:&mundufignificat.  Elau  veroqucr- 
cusvclroborcus. -Scir  hilpidus,i.pilofus.  HicarnonipsQ 
homincm,  fcd  m^mduiiiFm  intL-rprctationc  Gijnificat. 
SiciJt&  Bofra.i.m'ii)itavclfirmi,noa  remfu.im  h.'C  fcd 
infcrnuaifm  fuaai  iaterprctatioacai  a^nificat ,  vbi  fir 
mitcrqualllubmultiscuftodibusanimetcncbanc.vnde; 
Ijii  dednrct me m cnutatem  minna  n  <  Vcl  tcrrcnam  Icrula- 
; -m^qui  firmiflimis  muris  munira fuit in  q  la  paif is  cfl 
iominus.vndeHomerus:  f m  lolcphum  Icroa  in.iuit,a 
quo  Icfufale  intc  pretaf  munita  vcl  firma.  Boira  at  ciui- 
tas  neq;  m  rerra promiilionis  ncque  in  Edom  fita,  (cd  in 
.Moab.Vcnitcrgo  Chrirtusdw  mudofangiiiaw*o,venit  de 
Bofra,tinv!^is  vcilibus.i.corporcis  mebris.  dc  ciuitatc  mu 
Cnira,(cilicctlcrufalem,vbipa[rus .  Vcl  deinfcrno  fpoha- 


falus  t  omnium  in  t  hominuni. 

1  tuocfiarbitrio,  fed 

2  fcire  volumiis,qua- 
j    re  vcflimenta  tua 

4  Cntvclutmuftotin- 
€tx.  &  tunica(qux 
defuper  cotextacft, 
&  fcindi  no  potefl , 

5  &  ab  vtcro  virgina- 

6  li  tantum  cadoretn 


ccre  fuperterram  ) 
quarefanguine  cru- 
entetur  ?  Magistibi 
clementia  conucnit 


t  quifquain. 


1  1Q__tamuis  occilui.  b  TludaEosdacmones.  c  1  Vindifta.  I^Furot  fubitus,  iialon- 
ga.vnde:  Furoreft  in  btenis  d  f  Auferensda:monibus  muudi  principatum,&  lu- 
diis  locum  :S:  Gcni.ni  -  <;acetdotium,  templum  &  omnemdign:t.tein  perRom. 

CalcJui  cos  m  furore  raeo  ,  6^  conculcaui  eos 


10 


to 


quam  crudelitas. 
Quib.  refpondetur: 
Idco,  fcilicet.  £ 

^V  Cyprianus.  Qiiiib.i.epift.j. 
fanguis  vutedicitur  Gcn.  4;». 
in  illo.  Lauabit  in  vinoflolam  fuam,  &  in  iaT,<{uine -pUiC amiBi^m 
/««'«  ,  quid  aliudquam  vinum  calicis  domini  fanguinis 
odcnditur?  necnon  apud  ifaiam  hocidcmSpirituflan- 
clus  de  domini  paflione  tcRztm. Qi^arerubicundajunt  ve/U- 
rncftta  &"  indumenta  tuj,vetut  a  calcatiour  torctdaris  pleni  f^  per 
calcati?  vinivtiquementioeft,&idc6ponitur  ut  domini 
fanguis  vino  intelligatur.pr^dicatur.n.verbis  prophcticis 
&  prcefignificaturquod  polleamanifeftatum  cfl  incali- 
ceD-iminico. 

d    Torcular .  Scilicet crucem  &  omnia  tormenta  paflio- 
nis.in  quib.  quafi  prxlopreffus^vt  ctiam  fanguis  fundcre 
tur.  TorcuIar,profupplicijs  pcccarorum  ponitur.vnde: 
\irzn\\3LS:Torcular  caka'Ut  dorninus  virgini  piuc  yffrfu.Interdii  Tren.i.e. 
in  conii;rcgationcnouorum  frudluum.  Vndein  bonam 
partem  quidam  Pfalmi,protorcuIaribusintitulantur. 
e     •ioi-is,  Solus  Samfon  praecifis  crinibus  Philiftheis  cx-  iudic.i6.e. 
ponitur.ncc  Angelus  nec  Archangclus  velquilibetcocle 
ftis  fpiritus.Denique  humanigcnerisnullusvcl  lud^us 
vel  Gentilis  auxili  ator,  folus  pugnat,folus  (upcrat.         F 

<^  a  .Afper. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

dicitlH(.^.r.impleUim  fuiffe  in  ipfo .  Tum  fimilit^r  nec  autoritas 

eccUfix dtteiminaiut hoc  quiid videritn  vcl audierirn,  fed  fJum ad 

hoc  hibemus  autoritatcs fanBorum  Dionifti  &  Hteyoiiyrni:ex  ejui' 

bns  non  habetur  ar^runientum  neceffarium  ,  fed  tantiim  p.  oh.ihile , 

quodftc  deheatinieU'.^',  vt  hahctur  i,i  fumma  Sandi  Thor<!£parte 

p'iriia:art.9,i.e].  Et  tdco  dicitfunclus  ^w^.  in  epiflola  ai  l^incen- 

ti»rn  donatiJram,qui  ar^ucbat  contra  ipjurn  de  didisfantii  Hdarif. 

>Ad  ({uod  rejpondens  dicit.Hoc genus  literarum  ab auloyiiate  cano- 

r.is dijlmguendum csi .   "^im  enim  ftc  kguntur tanqtam ita  ex  eis 

fflimo  ita  proferunttir,vt  contrafcntire  nvn  liccat,&c.lt?m  de  ob' 

fcnntraditione  facrje  fcripturx  in pluribns lo'jis ,  &  m^ximein 

ffophv.is  vuacaufaadoii')rib'.is  afJi^naturfVt pcr fiuji  .fos  mn't>' 

pliciter exponatur  fecundum  qtwd dicitur,u.i.n. iz.b.Tn  autem 

Daniclclaudc  fcrmoncs<5c  fignalibrim  vfqticadtcm- 

pus  ftatutum :  pertranfibuntplurimi ,  &  mnitiplex  crit 

^<^^^nt\Z..i.exp'ifi.io,vtdicuntdodor(s  notiri. Tropier  rjttodabjq; 

fraiudicio  aliquo  expojitionis  pr£'.tici.e  ii:tendo  atiam  projeq<H,qui 

mihiilarior  videtur.prxdicla  vero  fic  d:fjlisc  pofui .-  non  folum  pro 

ijlo  loco facrafcripturejed  ttiam  pro  altis,  vt  diligeits  lechjr  confi 

dcretquj!  expofitiones,facrefctipture  neccffariojunt  tenewia ,  & 

'{"^'^on.Adeutdentiamexpijfitimisponcnd^,conJiderandnm,qiiod 

tdom  &  Bofra  in  Hcb.funt  nomtva  propria  i&  appeltatiua,  prout 

"^tem  junt  propria:  Edom  eji  nomen  filij  lfaac,qui  alio  noniine  vo- 

c-^thr  Efju,Ger.e.i7.  &  ctiam  ttrr.c  ab  co  denominatiC,  qu^  ta'inl' 

dicitur  ldtmxa.B':fra  vero  vctpotius  B'fra,fic  cnimjfribttur  in  He 

'"'PMmcn  eii  ciuitat!s,vndejuit  luljab rcx  Edom^Gen.^iJ.Trout 

'*'"!^f»ntnominaappctlatiua,Edomfignatyubedinem,&  Bofra  mu 

nitionem.ii  j  iiiinr  prcdidis  veniamus  ad  dtuiftnncm.  Superius.n. 

pojna  efifa^i  pcr  C Ijriflum  faluutio  hic  conjequciter ponitur  fal- 

tialior.isdifcrttio,qi4e  perfecic  fietjinati  iudcio.Tunc  enim  Satuator 

fegrrgahit elcHos  a  wprobis ,  ftcut  fegregat  paflor  oues  ab  hceJis  , 

Matth.  2  5 .  Hiud  autem  tudictum  precflet  perletutio  Anticfjnfii  & 

eius  extti m.mutn .  Et  ideo  prtrno  pomiur  Aniithri^i  extermina- 

tio. 


tio.fecundb  iudicij  txecutio,  cap.fcq.  Circa  primim  fciendnm,  quod    Mcthodiu» 

ficut  dicit  Mcthodtus  martyr,&  do&ores  commuriiter,ad  detegen-  dt  temponb, 

dam  ^ntichrifii  perfidiam,mitteniur  a  Deo  Enoch  &  Etias ,  Qua  AiuichnlH. 

detecla  ludp  conuertentur  ad  fidtm  Chrtlli  panitentiam  agentes. 

Et  ideo  hic  piimo  pnnitur  Antichrifli  deiid'o,  &  fecundo  lud^';- 

rumconucrfio,'bi:MiCev<LUOtlumdom'mi.Circaprimum  Ifuas       . 

piptvkns  Antichrijiipotcjtatemfiituram ,  & per  Chriflum  fubito  ^'"'"°- 

dttjciendam ,  admiratiuh  dicit  de  Chrifio :  Qu is  cft  ifte,  /.  quam 

viciiriofus. 

1     Qni  ven it  dc  Bofra.  i.  de  lerufalem  ciuitate  munUa,  in  qua 

.Anticbiiiius  fedet  in  templo  tanquamfit  Deus.i.Thef.z.&ipfam 

miiiiift  ad  fuiflabilitionem. 

1     Dc  Edom  tindlis.J.  rubricatis  fecundum  quod  dicitur  infra: 

Quarc  crgo  rubrum  eft  indumentum  tuum  ?  (^  per  hoc 

dtftgnatur  inteifdio  ^ntichrijii  quem  dominus  lcjus  interficiet 

fpirttu  oris  fui  in  monte Olineti  luxta  lerufaicm.Et  loquitur  hic pro 

pfjeta  de  Chri^i9  admodum  hominis  viHoriojit  cuius  vefiimenta 

funt  ruhricatajanguine  vidortm  ab  co. 

?     Ifte  formofus.  i.in  Immanitate  fuagloriofn,qux  efl  quafi  ve- 

Jiimcntim  faHus,&  haJntu  inuentus  vt  homo. 

4    Gradiens  in  multitudine.f/wii  tunc  apparebit  cum  angeto- 

rummultitudine.ConJequenterpunitur  Chrifti rcjponjio  adqiM(lio- 

nem  prophetp  dicniitis. 

y     Egoquiloquor.  fpiritu  oris mciinterficiendo  impium& 

magnam  partemjibi  adherentium. 

6  Et  prcpu^^nstor.  feledos  de  perfecutione  Anticlmfti .  Et 
confeqiienter  (//«c/  it  propfjcta  iterum. 

7  Quare  ergo.  & pattt  ex  diciis  fententia:Etfubditur  Chrifli 
rcfponlto  dicer.tis. 

8  Torcular  cs.\caui.&accipiturhiccotitinenspro  contcnto,f. 
torcular  pro  vitis  iu  torcutari  calcatis,per  quas  hic intelligttur  .An 
tichrifius  &  fatetlitcs  cius. 

P     EtdeGcntibus.  quia  nnllus  de  hominibus  poterit deijcere 

Antichriflum. 

I  o    Calcaui.  i.in  vindiHa  iuftitU  mee» 

4«  I  Etafpe- 


y°3 


Gloford.&NicolaideLyra        yo^' 


^. 


Verg#iu$  ^. 
Acnc.  Sangui 
nc  ccrais  aJ- 
hiic  fparfoq; 
iiife<.'\a  cctc 


a    ^fperfut  ffl.  Sanguis  nicus,  corum  rancorc,  dnjmonu 

fuafionceffufus.vndc  :   Oiab'>lusmilif  >  <■  ",  "'  traderet  eurn 

Iii.&i  .Eorum  eftfan2;»is  fua(ioncfufus,&  ipfiibidcm  vi 
ai  &  occiftSimilitcr  fan^uisChriniludiorum  dicinir, 
quia  fudcrunt:&  inch:  vmdiaam  fuftmuerunt.Etcfiafi- 
mili   vidloris  didu 


c    M'feratiovHrt'. Vrophcta.  in  pcrfona  ludaiCf  populi  poc- 
nitcntis,  &  mifericordiam  domiui  rccognofircntis. 
^     Rupcrtus.Q.d  Liccrpoll  tot  milcrationcsiinm  iii- 
fcrar.non  tamcn  mutatuscfl.ncqucmutationis  arguca 
dus.  Nam  &  multitudinebonorumlart^ituscrt  domui 

Ikacl  fccundum  in- 


b  «tMc-iSra. 


f  Meu«-  .1  T*l>  eii  fufus. 

in  iramea .  Etafi^crfus  cft  fanguiseorum  [uper  veftimen- 

a  Yldcll.  b  lOpinionemruiu    ar  Inquinaii  peiinid, 

ta  mca,cc omnia  indumcnta  mea  inquinaui.  t  Dics  cnim 

1  lin  Dxmonesvclinludaos.  b  5Dumpencer.-m  inciucc.  cTQui».  ^ Tcinpus  actcjpu- 

bile.  d  fGenerisliumaiii. 

vltionis  incordc  meo ,  annus  t  redemptionis  mex venit. 

1  liotfuce  *nde;Coali4cribim  iddejtcenm  &  videbam,&  iion  e  it  qui  cognofrtrcc  me 

b  IMihi.  clQuilibct.  d  •  Aduitoiium. vndc:  txpr6'4«i<)ui  fimul 
corj  i'(aierur,Sc  non  fuit.Jc  qui  confolaKtur,  6:  non  inuen^ 


nii 


V 


t  Mtiieu 


b  Circumfpexi,&noncratauxiliatoi:}-quiEfiuij86ionfuit  j 

1^],  a  5saluationera  mlhiffc.trciliceiieliir.cl.oncin  .  bl^Vcfbum  carni  vni- 

tum.vrl  foniiuJo  rmra  la'uaiM  uvli;  oiiincs  frirfcltiiiatos  .'d  vitain. 

qui  t adiuuaret.Etfaluauitmihi brachiummcum,&:  in- 

»  fVindiftain  lujTinik  diinoncs.  fludxos. 

dignatio  mca  ipfa  auxiliata  cft  mihi.Et  conculcaui  popu- 

a  «Rcp'eui  atHiftione  Sc  milcria  pei  Romaiius. 

los  in  furore  meo,&  incbriaui  cos  in  indignationemea:6<. 


deinft!.  yirgi 
111$  Cip  7- 

t  foceociam. 


lob.itf.H,  fe- 

cunduinLce- 
raaa. 


t  lai. 


'taiiiili>hi-ur 
cuun  i^lc. 


ttefiauTt. 


a  flnnihiluin.  blluduium.vel  Jxmopym. 

detraxi  in  tcrram  t  virtutem eorum .  Miiciationu  domini 

3  rPienut  pondete   maU  rum    b  ^Piardicabo  quia  iuftusdominus  in  omnibus  vijs  luis. 
<';iEna,Sc  "■'taciila.  c  fHonis  vel  iiiali'--qua;  prodcit  pcccatis  noftris.  d    irr^Mnjlis. 

rccordlbor,  laudcm  domini  fuper  omnibus  qua:  reddidic 

^Datoium.  i^Alias  domtn. 


6 

7 
S 

9 

10 

II 

11 


dul;.:;cntiam   fuam. 

1  f     jeiu>!(in>n  iuditi^e 
t.flfx.Q.d.  Diiaicm   • 

2  in  Bab\  loncm  pro-  t 
ptcrpcccata  noilra,  S»" 

^     rcducli  fumusniifc 
4     ricordia  cius.  ^ 

pcrtus.Q.d.F.goqui 
dcm  Abralu  Iljac  f 
&  lacob  clci^i,  &  ve  '"•" 
raciter  diaum  cil. 
ia/icn    y/tbiiil\\'  fiui''- 
eius  ,  fil.''  iacoii  tl  .  ?j 

rius ,  vcrumtnmca  ■■: 
non  omncs  qui  cx 
Kracl.fifunt  llracli 
tai.Icdfolinon  nc-, 
i;antcsfilii  rcputan- 
turin  fcminc. 

h      I^on  fjl  rrrhutus.Bi 

Vox  quae  cnioth, 
apud  Hcbr.  Ambi- 
guacQ,&fignincat, 
non:\cl,5c  iplc.  Vn 
do  vtroquc  modo- 
poirumus  lc^crc.f. 
'4  In  omni  tribu  co-^ 
rum,noncfltribuia, 
inscompaticdo:Icd 
15  ad  horam  dilUilitiC 
^^  auxilium  vr  co^c-"* 

17  ret  ad  rogandura. 
Vd  &  iplc  tribula- 

18  iuscft,compaticns, 

19  tandcmcorum  in- 

20  iurijs&  mifirrijsEt,' 

2 1  m  i  Ci  t  cis  angcl  u  qui 
2i  laiuarctcos:Michac. 
i-t  lcm.L  (lui  prajpofi- 

tauiteos&teleuauiteoscundisdiebusficuli.lpfiautcm  24  tuscratillipopuio. 

vndc:  Xcmo  tli  aitk-fl 
tor  nifi  Michael  princeps  vtfii  r,  cj'ii  aflat  pru  IHias  popuU  mti. 
i  E(  an:iehs. ^eptuayJnt.T.Non lcgatur,ncc  iple angclus  fcd  H 
Dominusfaluauitcos.  |* 

•K    Chrylbft.Noli  ofcitantcr  diclum  pcrcurrcre,non  an 
geluni  nequcarchangclumncqueferuum  mihflc,  lirdip., 
fummet  dominum  dctondiflc. 

^  a  spiri- 


&  vifti,  cniuslxpc 
fanguis  fupcrvcni-  a 
mcta  viftoris  alper- 
gitur. 

b  £f  Kon  fuit  qui  of'- 
luuvct  y  vndc,0'rtn'S 
tnnti  tnei  der€li<iue~ 
runt  me ,  ^  ncti  mei 
^uafi  alieiii  recefjeruut 
a  mr. 

*  ProcopiusSal 
cnim  cxinaniuitlc- 
incfipfum  leruifor  C 
niam  accipics-Cru- 
cis  mortcm  prxte    d 
rca  pcrtulit,ciua  nul 
lus  vel  angclus  vcl 
poteftas  vel  homo 
fuerat  fubiturus.      c 

*  Ambro.Chrifti 
paflio  adiutore  no 
eguit.ficutlongcan 
tcdominusipfcpr^ 
di.xit:  &  rcfpexi(5c 
noneratadiutor. 
c  Etjulua.  Hiero-  f 
nymusadAugufti- 
num  &  Alipium. 
Impictatem  Sabcl- 

li;  dcclinantcs.trcs       ,.   ,  •    .,  t,      ,  iici^-+  <i 

pcrfonas  cxprcflras     dixit:  f  Vcrumtamcn  popuius  meus elr,niij  tnon  negan- 

fub   DrOPriCtate  di-     <>■  '  «rHiminus    b  «iPoenitcntibus  c^lln  Aegypto,  indcfcito. 

^' tes.Etfavflus  eft  cisSaluator:  hi  omni'tribulctione  coruni 

a  IVcI.ScipfcSalujiorcomp.iflut.  bfVnde:  Angelieorumlerapci  vident  faciem  patris,8cc.  quia 
lVnip:r  in  praifcmiaDei  funt.  , 

tnon  efttribulatus,6cjing&lust  faciciciusfaluauitcos.In 

a  1  Nonmeritis  eoiuin.  b  f  Milciicordi.i:  luz.  c  «r  Ab  Aegypto  ,  8c  a  Babylonia,  vel  a  moite 
«reina  in  fangnine 
'      p  -■ 


nobis  dominuSjSi  fuper  multitudinem  bonorum  domui 

a  ^Non  eoiuni  merita. 

lfracl,qu^  largitus  eft  cis  fecundumt  indulgentiam  fuam, 

Et 


^ljc;t.  l>  "fVi"!  mifeiicoidiaiuin. 

etfecundum  multitudinem  mifcrationum  fuaium, 

a  ^Dorainusfcilicet  videnseorum  pocnitcniiam.  b  fifrael.  c  iQuiafcilicerfunt.  dcMe. 

fSicuialij.  n  Vcl  iis  filijfcilicctfuat  populi  non  ncgantis ,  idciipattiarcli<iuni,proplietarum 
qui  in  mc  vere  credideiunt. 


t 


diled:ionc  fua  &f indulgentia  fua  ipfe  redcmit  eos,&  por- 

a  f  Ab  Aegypto  in  teriainproini^loni^.TndeiExpandit  aljs  fuas  Scanumplic  cos,atquepo>auit  in 
hunicns  fuis.  h  «^^^-nirra^ias  Gt ntcs.   c  '^Ab  'niiloc.v  ct' t  I?fjt  cos  in  rtMiu-uio, 

-b  -  .    .     i  -         '     - 


ftinguimus.nonip- 
fumfibi  patrem.no 

ipfum  libifiliu ,  n5 
ipfumfibiSpiritum  h 
fanftumcncdiccn-  i 
tcs  fcd  aliam  patris, 
aliamfilii,aliamSpt 
rituflancti  pcrfonl 
cfle.Nonenimno- 

mina  tr-ntumodo, 

fed  proprietatcsnominum  confitcmur. 

d  £tcoiiculcJui,&c.  ^  Rupertus .  Duplici  contritionc 
contriuieos,praEfentifurore  mco  &  futuraira  mcacon 
dcmnaui  cos.prafenti  videlicct  furore,  vt  Romani  tol- 
lentibus  fuum  &  locum  &  gcntem  pcrdant.  futura  ira, 
Vt  vfquc  ad  infcrni  nouiilima  defcendant. 

C  Mife' 


't. 


Diuilia 


NICOLAVS  DE  LYRA- 

■  I    Et  afpcrfuscfi  fanguis  corum  fupcr  vcftimcnta.  ^pa 
tetex  dtciis  }enttntiu. 

1  Dicscnim  vltionis././dnSor»»»  <k  imperio  ^titichrijli  in- 
terfetio'»m. 

3  In  cordcmeo./;  ^rm/rer  difpofita. 

4  Annus  rcdcmptionis  mez  ucnit.  reddendofibi  (^  fatel- 
litibus  luispctiiam  debitam  pro  peccatis.yel  aliter:.Annus  retribu 
ttonis,  idefi  ludicij  ^cnerelis. 

5  Circumfpcxi5c  non  erat  auxiliator.  exponaturftcutfu 
fra:De CCitbus non eji  vir mecum. 

6  Etfaluauit  mihi. fciliieteieaos  tneos  de  perjecutione  ^nti- 
tbrilii. 

7  Brach iu m  mcam.i.potentia  mea. 

8  Indignatio  mea.  contra  .Anticlmni  mala. 

9  Ipla  auxilia.  cft  mihi.  mq>*antitm  ex  decentia diuinx  iu/fi- 
ti£proi.idit  ifia  vindt^a.  Loquitur  hic  propheta  de  futuro per  mo- 

dum  pr£terititVt  frequenterfitin  prophetis  fpropter  certitudinem 
fropheii*. 

10  Et  conculcaui  populos.  ^ntichri§lo  adhArentcs. 

1 1  Et  inebriaui.roi  aujerendo  tisfeafum  et  potentia  euadendi. 
I  z     £t  detraxi.  annihilando  ipfam. 

I)  MiicT^uoanm.Hic  conjcquenter  ponitHr  conuerfio  lud^o- 
rumad Lbijium.vbiprimdprogratia impetranda  rccoUintut bene 
fici4MHquj,fecyndojponitifr  earum  petitio  deuotatibi :  Vbi  eft. 

C»(a 


Circa  primum  recolimturprimo  in  geierali  beneficia  exhlhita  7«- 
dx's,cum  ifaias  dtxit  in  eotuoi  pf} (oa<i  .-Miferationum  domi- 
ni  rccordab.ei^  patetfentcnttu  ,^Jq  <e  ibi. 
14     Et  dixitf.^lonmius. 

1  j  Vcrumtamcn  popuhis.i.quamuis  ftnt  peccatores  in  mul 
tis  ctium  a  temponbus  arttiquisttamin  ek^i  eos  i'i  popnlum  a  tem 
pore  .Abrahe^cui  datafuitcircuncifio,<{He  ejijignum  uijttngues  if- 
rael  a  Centibus. 

1 6  Fili)  non  ncgantcs./'.  nomen  meum  in  afjiiclione  Aegypti 
quaft  d!cat.  Uecens  efipropter  hoc  apud  me  ipfurum  mifercri,  ideo 
fubditnr. 

1 7  Et  faftus  cft,  (juamftjiinm  unt. 

18  Nonefttnbu.j./?(;/7«/«f  ludaicus  qtiantum  dcmerMt& 
ideojubJitU'. 

1 9  Et  angclus  faciei./.a/d«>  Dci  mijfus. 

20  Saluauit  COS.Jecundum  quod  diciftr  Exod.i^.e.Tollcnfqut 
jeangtlifs  domiiuqui  prMedebatcailraJiliorim  Ifract  ,al)tfC  poji 
eos,&  cum  ev pariter  columna  nubis  vt  .Aegyptij  non  pojfcnt  noce- 
n eis.Et ibidem  fubditur,  vi  toto  noiiis ternpore adinuiicm accetlc 
re  non  valerent. 

21  In  diledione  fua.  gratuita. 

22  Et  indulgcntia.  rcmittcntc  eortm  peccata. 

13  IpIeredcmitcos./.(i'V'A/w/<y ,  &  nnn  ex populi  iuUuii* 
iluodpatet  exingratttudine  fequenii  cum Jubdicur. 

1 4  Ipfi  3X\icm.f.dominum  infabricationc  vittili,  Exod.  ii.& 
inmulus  alijsfa£iis,vtpateti(i  libris  vctms  tejiamcnti. 

a  i  Etaf- 


p^ 


Ifaia:  Cap.  LXIIL 


jo6 


'  it,  spmtttmfMHieiiis.iMoyChVndc.Ermrbauermt  Mnyjtnin 
'  ra/?w,e?"-'^''-^"-^''^*'""-Vcl  (andi  cius,Cliri(ti,  ciii  crcde- 
^  rcnoiucrunt. Filiuscnim  Dcic]uinosredcmit,ipfosdc 
I  Acevpto'^  marinibrolibcrauif.vp^rj.f'^»''/"''^'''"^"  veljav^U 


dominus  de  fpiritu  eius,  &  dcdit.jo.viris.  D 

f  Qui fadit acjuas ante coi.  Vcl  dicitur.  CumMoyfesmarc 
percufiflct ,  &:  in  duodccim  vias  fcidiflct  &  alijs  hzfita- 
tibus,  tribus  luda  ingrefla  cft ,  &  ob  rcgni  dignitate  ade* 
ptaeft  . 


fiulQiudzm  codices  habcnt.l.Spiritumfanctum ,  qucm 

contnllat,quiviru  ^  r-.  /- 

a  adiracundiam  prouocauerunt,  8camixeruntlpiritum 

alCiuia  jniu> .. >-.iiv:us iMiirmosla.iando,iiiOituosfulcit3nd'>.  bfMalc  agent.bus. 

,_     _  c^Opinione.frVItoiem  mali 

b  Tancli  eius.Etcdnucrlus  eft  eisin  inimicu,&ipfe  dcbel 

aS  Pft  IVoipanos  »;.aniio  alctriiionis  *Imni^(lis  hottibus  in  eos.  btCredcre  nokntes. 

PotelV  enim  ad  te.npus  incnfitionishocretcrti.  cf  Foft  flexus  ad  mif-ricordiam  pro 
Moyt-f.tuo:r,ui.oriuit  rto eis  indclcrto:  Autdiuiitte eisautdeleinede  Hbro  quetn 
tVniilirti.  dTSalu.iii  oiationeMi"!!. 

c  lauiteos.EtrecdJaruseftdierumtfecuIijMoyfi&popu 

s«rMot'5  lcilicet  b«iMoyre&  Aaron,Matia,Vr  .v  aliis. 


fpiritualecontnftat. 

vndc  i^'  vos  tangity 

\qucfiqvt:i  gtpu.cculi 

,»jfj.  VcKangdumin 

lcuftodiam  mifium, 

Iquemlxpe  malefa- 

ciendo  oflcndcrunt. 


Uj  b    Ipf^  dfhetuult.  eos. 

t|.?j  Procopius.Itaem       ,.r     ^7i-a<i       •    j      •  J  •    '+      /1^1 

«^^  fibi  ioqucndumcflJe  d  li  lui.Vbicitqui  eduxiteos  de  maricuTpaltoribusgre- 

'"^  rxiftimauit   nC  QliaS  a<;ii  e.  bilismif^ic.rdiaBei.bJPopulicfOitacletu^iu.  H^lilii. 

gisfui.  Vbicit^pofuitinmedioeiusipiritumtfandli 

aivaiell.     tT;Dc  A..-g.£.io  c^  Pr.jfpere.         HfFilio  qui  fOtjntia  &  virtus  pa'tis  eit 
N  '' " 


ipfi  poenas  pcrtule 
'runr,dcmonibusat 
tribueret.  Siquidem 
&Iobipfe,  licetqux 
.patiebatur,fibi  adii- 
'boloinfcrrino  igno 
ct,deeotamcn  el 
c  fibi  raccndumar- 
oitratus .  ca  Dco  ipfi 
qui  iicri  permitteret 
ncribit. 

J:  A/jy/i.quia  noneft 

iliusquiorar^cis. 

'    Fbiefi.  Propheta 

dcnspopuli  fui  ab 

ecJioncm.mifcriam 

k  afflidionem  iam 

mniinente  propter 

lijDcincgationeni 

"jdolendocxclamat 

:.'^bt  eii  Qiufi  dicat 

cmcntia  omnipo- 

ntis? 

Procopius.  Non 
.funt  qui  paftoris 
ocabulum  ad  lofe- 


bieil  potentia  ciusquidiniili   mariTubtuin  i"  ■  iuifioics! 

fui  ?  Quicduxit  ad dextcia  Moyfen  brachio  maieftatis 

■"    n  ii.vias.         b1  M''!^ fubtum.         fLaudcm. 

{u:E:c[ai  (ciditaquas  ante  eosjvcfaccretfibi  nomenlem- 

-    I  f rrofunditatesm^ris. 

piternum:quiedaxiteos  pcr  aby  flbs ,  quafi  equil  in  de- 

afSineimpedtmenio.     bl^Inoffcnfo  cuifu.        f  DcfcenJcrunt  fcilicct 
>  intcrtapiomiflionis 

fcrto  non  impingcntemrquafi  animal  in  campo  defcc- 

a1  Idcj  fciln.^1  oScndtrc  uon  potuit,  cuia  fpiriius  domini,Scc.     bf  Popuii. 


tpaftore. 


cf  Sitieoff»nfa. 
n 


d^^In  tccrim  prom  flionis. 

d 


dens ,  (piritus  domini  duiftor  eius  fuit.  Sic t  addu.vifti 

alTot  miiacuU.     bnGloiiolum.     cf^ln  perfona  poenitcntis  pojiuli 
irQui  tanta  fccifti  nobis. 

populum  tuum ,  vt facercs  tibi  nomcn  gloris.  Atten 


g  Spiritus  domin! .  An 

gelusjfcilicet ,  vnde  :  ExoJ.i^.c 

£t   pYtecedet  te  angdus 

meus.  Spiritusenim, 

naturae  nomen  eft, 

AngelusoflBcij. 

h    ^tttndedecalo  & 

■vide .  Dominus  vbi- 

que  totus,  &  fcmper  "f««*i'«- 

cft.vnde.  Calum  &  tet 

ram  ego  impleo .   Dici- 

tur  tamen  fedem  ha-. 

bere  in  coelo ,  fccun- 

dum  illud:  Calum  mi- 

hi  fedfs,  quiafcilicet  t  fanaitati» 
9    in  ccleflibus  Ange-  tu£. 
ro  lis,i5chominibusiu- 

11  ftis(quorumfcilicet 

12  conuerfatioeft  inc? 
iis)ciusvoluntaspr5 

13  cipuefit. 

14  *  Theodoretus.Non 
ij  quod  dominuscon- E 

cludatur  coelo  ,  qui 
1(5  vbiqueeft,  fedvtat- 

toUat  mentes  noftras  ttlediixiai 

17  ad  celumqua:  terrc- •*"■"''*'• 

18  nacogitant,&ca  qu^ 
cjelcftia  funtcogite- 
mus  non  qua;  fuper 

19  terram.Simuletiam 

20  docet  nil   abiedum 


1  Wftiiain  noltiam!     j«Alifercie,  lecunduii)  illuJ.  Vidcns  vidiaitiiftionempopuUmei 
bl  Ang-rlis  Scaliis  i»'tis. 

de  de  coclo ,  &:  vide  de  habitaculo  fando  tuo ,  &  {olio 

a^  Vm!e:  am  iicn  Iraluiiibi,  Sczclus  mensreceflitate.      fQuodilcxiiii 
ui:s,&  patres.         blQu  a  cdu.-ii'!!,  patres  noftrosdc  Aegypto. 

gloria^tua^.  t  VbieftzcIustuus&:fortitudotua,mul-  21  cogitare  deDeo,fed 

af,'ft,f>umcircanos.  b«Qu,afi  obliuifcctui  mifeteri  Dcus.        22    intclligere    DCU  ma- 

titudo  vifcerum  tuorum  ,  &:  mKerationum  tuarum?       gnam  efle  quandam 

al^Cicator.        f  Augu(tinusdicit;i]uia  mottui  nefciunt,  ctiam  mentemqUiE  OmniS 

Uii^ili,c]uid.ig3nt  viui,  ctiam  eorum  tilii.  j,    COntinCat    &  CUm  iu 

t  Super  me  continucrunt  (e.     t     Tu  cnim  pater  24  coelo  cflTe  'dicitur,oin 

nia  gubernarc  decla- 
ratur,  fi  coelum  rcgit  &  fuperna  omnia.  i„f^j ^^^ 

i  Fbieji^s^elustuus  (j^fortitndotna,  multitudo.  Quafidicat. 
Quia  peccauimus,&  nosodiflic  ca:pifti,receflSt  zelus  tu', 
quo  rccedcnte  receflit  fortitudo,  &  paternorum  uiflcru 
fupcratur  aftcdus. 

~  z  Et      f 


humrcfcrat,cuins 

im  oflacducicurarctdominus,&eacum  illis  quian- 
jcaptiui  fuerant,  reduxit,  vt  fanclorum  quiobicrunt, 
;onobliui(ci  fcdcmonftraret.Alij  adChriitumdeterra 
dudumrctulcrunt,fiueeiusilUrcfurredionem,fiucor 
um  de  terra  fpedarent. 

A^tifj^Mj  ^jo/ttH. Moyfifcilicetquia  oranteMoyfc,tulit 

domi- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

'^xod. iZ.&tn  muliis  alifs  faitis ,  vtpatet  m libns  veteris  tcfla- 
rum. 

I  Et  afflixcrunt  fpititum  fancli  eius.fciUcct  Moyft ,  cuius 
'  tun,  mtiliLtics  &  muUiplidier  afjiixtrunt  ,vt  patei  mlibris 
:  Xid.^S-  Detit.&  t^ume. 

:  Et  conuerfus  cft  cis.f.dominus,  non  ex  od''o,fed iuflltit  pu- 
,:fii!  tos  per  victnos  eori<7r>,vt  patr.t  libro  ludicum  ,  &  pojitd  ptr 
i;i'sAe'iypci, ^fjyriorum  &  B-:bylonis.^.i{e'iHm. 
'  Et recordatus eft. Quiaftcut per Mtyftn likcramt ens de  .Ac- 
<^ypto,jicpoJiea  liberauit  eos  de  captiwtatf  Babytonica  per  Cyrim. 
%  Vbi  cft qui.H/c confcpenier  vonitnr petttio  eorum  deuvta, 
Y^primopro  Liberatione  d  pwna  ,fecund6  pro  Itberatione  d  culpa, 
joj;  r«  autem .  Circa  primim  dicitur  in  pcrfona  luditorum  tem- 
fote  Antichrifii  futurorum  cjuantum  adpccnitentes.  Vbi  cft  qui 
Cduxit  eos  de  mari./ci/;c«  rubro  aquas  coram  eis  diuidcndo , 

i.VOd.I^. 

;  Cum  paftoribusgregis  fui.f.c«»»  Moyfe  &  .Aarov.  Vfal. 
T^.^Dcduxifti  ficutouc-s  populum  tuiVn  manu  Moy fi 
■X.  Aaton.-jn^//  i.iat.  Ita  (actlntf  pojjet  nos  cdm  cre  de  pctjtcutio 
''e.AniiJnilli .  Lt  hoc  modo  fubintelligendum  eft  m  omnbusfe- 
«/■tntibuspirfslmtus. 

^    y^^.cftqui  pofuit  in  mcdio cius.f.oopuU  ifrjcUt-ci. 
7     op;ritum  fandli  [\li.fcilicet  Moyfi,cui  dcditjpiritum  prophe 
andi ,  &fapien(iam  & cciflantiam  ad  tduccndum  Ifrael  de  terra 

^ ^   Quieduxitad dcxtcxam.'. adpartcm bonam & profpira, 
'ocra-juu  eum dt  pi  rfccut.one  Tl)4racnis  cujn  ociidvre  voUniii , 

■■xod.t. 


9  Brachio  maieftatis  Cax.i.fortitudine  deitatis  fute. 

10  Qni^ciditzc^uti^.i.manstVtpatetex diBis. 

1 1  Vtfaceretfibi  nomen.  .Ad  gloriam  enim  nominisDeire- 
coliiur  or  recoicturinfuturis  gemrationibus  iHudfa£lum. 

1 2  Qni  eduxit  cos.ipcr  profundim  r/iaris rubri. 

1 5  Quaficquum.i(/cfl prompte  &  abfque  atiquo  impedi^nento 
proi.tdcntrm. 

14  QLiafianimalincampo.irfc/?  in  terraplana,vbinonhabet 
cbjlatiila  . 

1 5  Dcfcendens.'.an^c/«f  d  Deo  m''ffi-s. 

16  Du£lor  fint.vt  pattt ' X  pr<cdiHis. 

17  Sic  adduxifti.  Iliudenim  faclumfuit  rednBum  aimemo^ 
riam  vfque  nunc ,  tS  reducetur  in  pcfierum  ad  gloriam  diuini  «e- 
mtnis . 

18  Attende,&C.  adorat-onemnofiram . 

19  Et  vide  dc  habitaculo.  ajjiicliontm  nofiram^ficut  aliasfeci 
Jti  idcd  (ubditur . 

20  Vbi  cft.7  <o dilex.Hi  patrcs  tlcclos. 

21  Et  fortiiudo.(/Monfi/'/>'>-ai/«  eoj? 

22  Multitudo  vifcerum  tuorum.  'ide^  pietatum  quibus  eis 
bona  pr,tllit  (ii. 

2  j  Supcr  mc.  (i  conicfcenfione. Ijia  enim  tribulatione  mea  ceffa- 

turunt. 

24  Tucnim.  Hicconfcquenterpetiturliberatiodculpa.  Circa 

quam  ptimo allegatm  pictas Cipotcnt'ia  diuina,  cum  dicitur.  Tu 

cnim  paternoftcr .  I»  generatione  cnim  mater  minifirat  ma- 

teriam  ,  &  pdter  ilat  formam:  &idc6in  generatione  hominis 

Dcus  d.cnur  pater  ,  quia  corpori  organf^to  infundit  ammam 

creando, 

^    T  Ff 


Diuifia 


yo7 


GIorord.&NicoIaideLyra        p[ 


lere  rc. 


Eze.  if-e 


a  Et  ^ha'>a  »/f.Qjiafi  dicat.Quia  tc  ofFcndi mus,filios  fuos 
non  agnofcitcnc  filios  fuos.quia  fcilicctd.ilimilcs  illirc 
cc(Timus  a  Dco  qua  de  caufa  non  orat  pro  nobjs.quia 
nihil  impctrarct,vndcad  lcrcmiam  :l\(iMo>ii>ep>vpopulo 
iJ}o,q'u  lion  cx^udium  ir:  Perucrfi.n.fiUj  orationcian^loru 
pat rum  non  pofTiint  lilwa 


Gw.17.» 


ri.Viidc  adEzechielcm :  si 

fitfift  'r(S  viri  in  mcdlo  lerufa 

lcm  .Noc.Danicl, &  lob.fi- 
lium  ,&filiamnonlibera 
bur  ,(cdipfifoliiunitia(iia 
hbcrabuiit  anmias  fuas,  & 
dclacobfimilitcr.  Abraha 
nclciuitnos.&cAbraha  dc 
Gcntibus  ad  fidem  vocatus 
cft,&  pro  qualitatcprions, 
&  icqucntiscodirionis  for- 
tifus  crt  mutationcm  nomi 
nis  lacob  quoque  vt  appcl- 
larctur  Ifracl,multo  labore 
acquifiuit.vnde  Abraham 
habct  trcs  vxorcs.Iacobqua 
tuor .  Ifaac  vfquc  ad  fiiicni 
B  antiquum  nomcn  polTcdir, 
tPiruotem-  ^  ecclcfix  indicans  cnflita- 
^L\^t  nn-  «em  vna  fuit  vxorc  conten 
ajstuu*.  tus.  IiTiergo  qui  prcecantur 
Sup.?».b  dc  pcioribuscommutatio 
t  suafiaprin  ncni  in  mcliorc  ftaru  coru 
K'.Safl-umuntfimilitudinequi 

noftri,  &  q.ia  bus  \XX3.  pofl  triflltia  lUCCCl- 

fi  nunquam  ferunt.Hoc  aut  efl  quod  pc 
inuocatu  luif  jjujj  yf  q„i  parer  corum  cft 
fetnomc  tuO  ^^^  obliuifcatur  filiofum 


a^Iacob  rci1icct{<  iraacqupqur ad!unxilTct,n'fl 
per  cxtrtira  mrHiiiiii  inteil  pi  voliiiirn. 

nofler,  &Abiahain  nefciuitnos,&Iliac]i- 

'   rrcaiot. 


tCoDuene. 


gnorauitnos.  Tu  dominc  pater nofter, & re- 

•reiraiuf.  ^Laus. 

demptor  noricr ,  a  feculo  nomcn  tuum. 

j<£rroili  icdjritixcauia  viikiui.dum  non  coiriint  drIini)UC4(!es. 

b*'erin'llltl.  .».\Miu1afis. 

Quarccrrarc  nosfccifti  dominedcvii.stuis* 

alliidurari  pcrini/irti.fufpcndendoftagella.fecundum  illud: 
Indimho  cor  rliatacni!,Nc. 

indurafti  cor  noftium  ne  timcremus  te? 

af  Ad  uiilericoidiaai.        blfaircs  nodros.     5  Ab:jh.ini  Sc  llrael  qui  roii 
cofnoufiurt  nns  ^^Sc  !  ctt.f .  el  poircffi.^ni?. 

t  Conucrtcrepropter  feiuds  tuos,  tribus  ha:- 
rcditaci-stua:.  t  Quafi  nihilum  pofTcdcrunt 
populum  fanctum  tuum  hoftcs  noftri,  con- 

.ici  rriipliiin.  «I  Cima. 

culcauerunt  (andlificadonem  tuam.Fadti  fu- 

%  .Sine  Deo. 

must  quafiinpiincjpio  cum  non  domina- 

..1  Du^  pupjluiDei  n.in  vocantur. 

reris  noftii,  nequc  inuocol-etur  nomen  tuum 
fupernos. 


nunf  ctia  iftameminiflTe,  &  qiUosquibush^c  indicint, 
oportct  andirc  pnt  «5c  ab  angclis,  qui  rebus  q  auutur  hic 
prcflo  fimt.audirealigdmortui  pntctiafpiritusinortuo 
riialiqua  quchic  a2;untur,fpinru  reuelantc  cot^nofccrc. 
b  ii»urt  atu  e.  Paulus  ad Coruithios  fcribcns  ad  vniusif 

populum  ciuitatis  pro  va- 
rictatc  habitantiu  fanflorfi 

1  .f.&pcccatoruntnunclaii 
dat,nuncrcprthcndit:Sic  y 

2  fens  capitulu  quod  ex  ora- 

3  tionc  populi  Dcum  dcpre- 

4  cantiscotcxiturniJclaiidat 
dniTi,nunc  accufat.iuxtafe 
cundam  rcgulam  Ticonij, 

5  quascftdccorporcdomini. 

6  4«  Origcncs.Figuraillafer 
monisciusquifcriptus  e(i 

7  deinduratione,cxquotidia 

8  novfu  diccndi  ortu  traxii 
lndu!a;cntifllmus  patcr  aat 

9  maritus  Iblcnt  diccre,  mca 

10  paticntiatcpdidit,  malotc 

1 1  diccre  mca  facilitas  mulra. 

*  Chrylbflomus.  Pcccatu 
cftpoenapcccati,  vt  apudl- 
faiam.  Uuiderrare  mefccjli 
de  via  tua. 

*  Theodorctus.Indurafli. 
non  corripuiftinosdu  pec 
caremuSjSc  tua  licetia  fccit 
nos  pcccare  liccntcr,&:  finc 
frcno,non  caftigafli  no.s,& 
hincduiu  corhabuimus. 


12 

'4 
15 


Iib^  d  ""eurj  fuoru,  uc  pcr  ipfos nome  Dci  blafphcmctur  in  Getibus. 
pro  mortuis  *  I  rocopius.  Non  cnim  Abraham  quamuisgcncratio 
o?-'4.'j.  nisminifler.patcr  noflcr  fuit,fcdtu  qui  de  nihiioprodu 
ccnsnon  modofpirituumomnium  patcrcs,(cdanima- 
rum  etiam  qua:  funt  ad  imagincm  prccrcatx  .'  IlUcnim 
ctfi  promflio  facla  cft.nosumcn  non  vidit. 
*  Auguft.Quo  quid  hic  agcrctur  Abraha  nefcicbat?  Fa- 
tenducft,nc(circ  mortuos  quid  hicagatiir  ,  fcd  dum  hic 
a£jitiir,poflca  audirc  abeis  qui  hinc  ad  cos  moricndo  p- 
guni;non  quide  omnia,fcd  qux  finutur  indicarc,  qui  U- 

nuntur 


*   Procopius.  Nonquod 
peccatiautorfit  Dcus,  fcd  quiapcccarcpcrmittit. 
c  Q^ali  inprinapiu.  Antequam  vocarcs  nos  in  AbraharaJ 
^'■cl  cuin  Acgvpto  colcbamus  idola  finc  rcge,  fincprinJ 
cipe,finc  prophetis,fineDco,fineicgc  Sacerdotc.quepar^ 
tim  in  aducntu  Chrifti,  omninopoflcius  afccnfionc 
complctafunt.  Complenturautcmquotidicfecundtffl 
illam  nialedittioncm:  San^uis  eiusfupir n< s,& inptt  jiiiGsifi^ 
Ihus.  Dum  enim  pcrmanferintin  vctuftatclcgis,ncclii 
fccpcrintvcritatcm  Euangclij,non  vocabuntur  populii 
Dci  a  Chriflo,fcilicc£  Chrlfiiani. 

S  CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Et  Abraham  nefciuit  nos-  ftafi  dicat  ab  eo  non  babmus 
anmam  mca  icicob, 

2  Tu  domine.d'i/w.i>»(/jt?(/o. 

3  Redemptor  nofter.  ipfam  iuUificando. 
^    A  fccu  lo  jcdtcet  patris  nofiri  redemptoris, 
j     Q^ATC  crrZTC.idefl  permifijli. 

6  De  vijs  tilis.idcfi  pr,cceptis  &  conft^ijs  EuangeVicU . 

7  Indurafticornoftrum.//«if>iifcen(io^ij£ia?w  tuamcnr  mol 
lificwi.m  tamtn  iiilie  p>o  ncsira  incredulnate. 

8  Nc  timcremus  tc.  2{on  eftintelligcndum  ifludcaufati- 
tii\l'tc  qu6(i  Deus  fibtr.ihtii  grali,'.mJuaTH,vt  per  hoc  ab  honiinthus 
exduiat  diuinhm  limorem.fed  intcliigitur tantum  corifrcntinL  •« d 

Jitbtra- 


Jifbtra^ionem  enim grati^  Jcquiturfibtradiotimoris  filialis,  on 
ejl  ei  annexus . 

9  ComiCTtctcpeccata noftra  remittendo,  & nos itiftificaridc. 

10  "pTQptcr.i.propter  merita patriarcarum  tn fidc  Chri^ti  ventu- 
rimo\tiicrum.'.dcofibd!t'ir. 

1 1  Tribus  h.trrditatis  tU£B.  Et  vt  petitio  fit  magis  exitudili!:^. 
adhuc  recclitur  atrocitas pt'  jeiutionis  .Ahtichri[ii.  cum  dicitur. 

1 2  Quafi  nihilum  pofli,derunt./tJ//f«  Chrifiianumjpfm  r.i 
hilrt<ut.in:'iU . 

1 3  Hoflcs  no(\v\.f..yint'chriflus  &fbi  adh.erentcs. 

14  Conculcai^cnmt. ^ntiLhrtliiis tnim ivnciiUatiit ecclefiam 
Dti  I  idmrn  ci"S  anjtrciido. 

1 5  Facli  fumus.  W^aji  dicattaqiam  extranei  d  te  dimi/f! Jmiius 
tnmantous  initrticitui . 

*CAP. 


A  D  D  1  T  I  O    I. 

1«  f  11^.6 j.^'/'i  dciturinpojlil.  Trimum efl,qu6difla  expofitio 
in  alKjuibus  videtur  e.xtranej. 

Expojitio  Jar^o>  uni  in  hoc  loco  non  videtur  exlranca ,  f/  bene 
con{idrretur,  Jed filis  rationahiliSjHonobiianiibusTofiillatorism 
ti^mbus  ttntru  eamfaciis  .  Ei  idto  ftcut  per modhfn  inqvfitionis 
Jtholi-fliiit  cam  Tcflillator  impugnauit ,  fic parimodo dtftndenda 
tffe  viditur .  ..-idhoc  quodprimb  dicit, quod  Jerufalem ,  /eu  ludaa 
non  debctinielligi  per  Edom,cum  Idumeafemper  fuerit  ludiCxtni' 
tnica.diierdum  quod  dtftendcntes a lacobfecundum  carnem,& ab 

tiusfidericederncs,ftcutfuitJynagogaIud.torum,ChrifiumnegS- 
tium  ,  &  crucifigenttum :  talis  fynagoga  mera  tranfn  in  Idumiti- 
tam  inimiiittum  contra  veram  lud.tam  :  vnde&nomcn  Idumdx 
fibi  vchdicat ,  qua  ab  exordio  fuit  IJracii  inimtca ,  prout  plent  de- 
clatatu  tsijupra  i^.inadditwne,  vbi  nflevfum fuit,<ji'od  per Idu- 
piiam  intclligitur  ibi  ad  iittram  f-bftnfu  metaphorico  fynagova 
Judjcorurr,  e,ut  tftjynagoga  Satiianx,  Apocal.z.cap.  Similiter  per 
tojiacadim  intciligiturjynagogaadltteramfubaliaratione:  vide 


ibi.   Itcm  ad  hoc  quod  dicit  qubd  tx  hoc  qucd  dicitur :  Afpcrfus  ^,, 
eft  fanguiscorum  fiiper  vcflimenta  mca,  non  rttitimeiU- 
gitur  dtjuh^uine  Chr^Jii ,  q<ia  noninuenuiiiletn  modum  loqutnd 
m  (cripiurtsfatris.   Dicendum  quodficnt  injtriptioisfaais q:ia-i 
doqic  aitribuiintur  Chriflo  aliqiia  qux  ei  Nvn  conipctuntJecundM! 
fe ,  Jed  Jecundiim  alias  conjiclcralionts ,  vt  cum  dititur  in  Tjultn  '.!,! 
in  perjona  Chrijfi ,  yerva  d^l/ciorim  mt0'Uri.' .  /n  quibus  vtrb: 
ChriStus  dicit  dtlicit  aiioiuni  iffe  fua  ,  in  quantum  pro  eispa>ia>i 
funintiit ,  vt  ipje  Tojiil.  ibidim  txporiit :  Sic  in  hoc  loco  ajpirfi 
dicitur  efjefanguis  eorum,  ntn  quia  rfiet  eorum  fmgnis  propricjc, 
quiapcr prdcuiationem  eorumjuit  iff'ujns:vel  tii.im  quia ipftfetc, 
runtfe  obnoxii.s  huius fanguinis ,  d:.    Sanguis  cius  fupernos  'i*'' 
&  fupcr  filios  noftros .    Item  ad  l)oc  quod  ditit ,  quud  Cbrijii 
aftindente  myfierium  incarnationis  iam  erat  in  tfftclu  compU- 
tum.  Ditendum,quodiicetangeiiviftonebeatifica  myHeria  gra 
tix  cognofcunt .  non  ta,mtn  omnia,  ncqut  xqualiter  omiies,fed  fecu 
dum  qiKid  Deus  voluerit  eis  reutiure,  vt  inprimapartc.quxfl.^j 
artic.vit.iii  corpore  qunflionis.  Et  tdeo  cognitio  omnium  myUen- 
rum  incarnationis  Clnifli  vidctur  excedere  facuitatem  angelic 

cognitiO' 


o^ 


Add 


ItlO; 


^  cogiiUioni!.  vride  de  tallbus  angeli  ampUns  quxYcbant  edocerj.Dato 
'  etutn  qiwdhec  ratio  iffet  v.>lida,tanjen adhuc  cogcict  cxponere  hac 
propbeliam  de  Chriho  pofl  pajjionernfuam  cd  patrem  rcdennte:& 
hccexponendo  quod  dicitur hic:Qnis  eft  iftc  qui  vcnitdc  Edof' 
Jit  yerlmtn  ifaix^  admirantjs  de  rtiioria paJJiur)ts.,proiit  VoJiitUtur 
yiilificnndurnfiiam  cxpofitioncw.ltem  ad  hoc  cjuvd  dicit^quod  ncn 
ariamir  ad  tenendum  expofiiionem  prtedi^nrum  ianHorum,dicen- 
dum  i  quod  licet  verum  el  qudd  ea  qu.t  habentur  tanturn  ex di^iis 
findorurn  doBorum,  nonfunt  tantte  autoritaiis ,  vt  ex  eis  tejiimo- 
maproferantur ,  frout  dicit  ~4Hg.tam^-n  fecundumpictatcni ,  feu  ex 
iunapietatis  oportet  honorarefanBos,&  non  contradicere  temtra 
nh  isrmjcriptufisyprout  ini.z.q.izi  .ar.  j . 

A  D  D  I  T  I  O.    I  r. 

In  eo.ta.rbi  didtur  in  TofiiVa.  Indignatio  mea,co»f  y<i  .An- 
tichrijitmala. 
t^bi  nos  hibcrnus-.lndignuio  mea:.''j  Hcb.hahetur:  Ira  mea 

auxiliata eft  mihi.CuiUifenfus  tU:  ^amfecund^m  philujophuy 
tidpr£jeniiamvindiciie  dele^tio  jequilur.  Qux  quidem  vindiHa  fi 
fit  perf  iHa  totaltter  excludit  tri^,tiam,nt  prima  fei  iH.t,f<ie(i.^^. 
ynde  hic  loqiitur  Deus  ad  modum  hominis,quivindiclamperfetii 
ixercensperfuam  iram  exhoc  confequitur  qnietationem  &  delecla 
t.ionem:&fic  iraauxiliatur  iratft,de  quo  dicit:  Ira  mea,/tH  Indi- 
gnatio  mca  auxiliata  eft  mihi. 

A  D  D  I  T  I  O    I  I  I. 

I    In eo.ca.vbi  dicitur  in  Toslil.  Tu  enim  patcr  nofter. Tnge- 
\erationeenim  mater  miniflrat  materiani. 

SicutDeus  infundit  animam  corpnri  organiT^ato  creandoy  ita 
:im  eji  creatcr  materi^de  nihib  eam  producendo  .  vnde  fecundu 
onfiderationem  Tojltllatoris  fic  pertineret  ad  Deum  refpeHu  homi 
tis  ratio  maternitatis.  ftcut  &  paternitatis.  Et  ideo  aliter  videtur 
xendum.Vro  q-to  aitendendum  efi,quod  ad  hoc  quod  afl'e£iHmfilia 
m  habeamus  ad  Deum,requiricur  donum  fpiritujf.iri^i,lciticet  do 
mm  pietatis,per  quod  donum  cuttum  &  officium  exhibemus  Deo, 
Hpatrifecundum  iUud  R^om.y.cap.  Accepiftis  fpiritum  adop- 
ionisfiliorum  inquoclamamus  Abbapater:wj(/c/cc«« 
mjancium  rhomeim  injecunda  Jecundte,  qujtji.  i  2 1  .artic.primn. 
n  refponfione  fecundi  argumenti,  Deo  exhibere  cuttum  vt  patri,e(l 
xceHentius  ftam  exhibere cultum  Deo,vt  creatori  cr  domino.  Et 
deo  ad  proclamandum  paternalem  pietatem  Deicum  dixiffct:mul- 
tiudo  vtfcerum  tuorum,&c.fubdit:T\i  cnim  pater  no{\tt.quafi 
iicat  nonfolum  ad  te  clamamus,vt  creatoremjeu  domtnum.Jed  vt 
ipatrcm  ad  quem  magis  pertinet  oHendere  vijccra  miferationim 
dfilios.^fequitur:  Abraham  nefciuit  nos.quafi  dicatpater- 
ntas  tua  erga  nos  non  eji  ita  ftcut  paternitas  ^brahdt.  vel  IfraeHs, 
matu  nonfolum  espater,fed  etiam  dominus,&  redemptor :vnde 
'Mt.Ta  patcr  noncr,redemptor  nofter  a  feculo,&c. 

B^Uca.  lncap.6^.polliUator  allegat  expofitionembeati  Diony 
n&beatiHieronymiexponenttumproutcommuniter  de  Chriflo, 

^ofipalftoncm  redeunte  adpatrem.  Sed  dicit  Jaluareuerentia  fan- 
hrumilla  expofitionem  nec  velle fequi,nec  reprobare,fed per  mO' 
imJchoiaJiic£  inquifttionis  pauca  circa  eam  dicere.Vrimum  quoi 
llaexpofttio  videtur adtiteram  efle  extranea,vbiper  Edom  acci- 
murmons  otiueti  vcl  lerufalem,cum  Edom  fuit  Iudx.gfcmper  ho- 
iltsficutEfau  Iacob.Seci,ndo  circa Ijoc quod  dicitur:  Et afperfus efl 
fmguis  eoritmfuper  vefiimenta  mea :  exponitur  quod  fanguis  Chri 
lit  dtcatur fanguis  ludprum ,  quia  per  procurationcm  corum  tjfu- 
fuieji  ydtcitpojiillatorfe  non  recolerefimitem  modum  toquendi  in 
fcrtpturis .  Tertio  eflfibi  diibium,quo  ad  admirationes  hicpofttas, 
q»as  ifla  expofttio  dicit  effe  angelorum,&c.Et  finaliter  fe  excufans 
afequela  illius  expofttionis  dictt:  Dato  quod  non  effet  taiis  loquen- 
di  extraneitas,  nonfumus  tamen  artati  ad  tenendum  iltam  expofi. 
tmem :  Turn  quiafacra  fcriptura  exprefii  non  declarat,  quodifie 
litjenfut  hms  fcriptnr.e,&  non  diusficut  inplerifque  locis  fit  exe- 


yro 


plumfupraZ.cap.  Eccevtrgo covclplcttfenfusUlius determinatur  D 
autoritate  Euarigdvj:&  Jic  de  atijs.  t^cc  ecclcfia  deterrninauit,fcd 
folnm  habemus  ad  id  autoritatem  Diomjii ,  &  Hieronymi :  ex  qua 
non  hahetur  argtmentum  necejlarium  quamuis  probabite  prout 
vitltfanBus  Tljomas.prmiapartefummxart.i.prtmpqueflio.  in 
rcjponfione  adfecundum  argumentum :  Et  hcc  idem  vutt  beatus 
^uguflinus.  ad  Fincentium  Donatifiam.  qui  argueb.tt  cor.tra  eum 
de  diBis  beati  Hilarij:cui  refpondtbeatus  .Augufiinus  dicens:'Hoc 
genus  fcripturarum  ab  autoritate  facri  canonis  diflinguendum  eit. 
7{pn  enimftc  leguntur  tanquam  txeis  ttflmoniaproferantur ,  vt 
contranoniiceatfentire.  Sic  &  ifdem  beatus.AuguJiinuslibros 
juos ,  non  vidt  legi  y,t  neceffitatern  credulitatis  imponant,  vtpatet 
in  tibris.  retraaaiiunun/.Sedhis  bene  diclis,  &  ad  multa  valenti- 
hus  Burgen.le  opponit  volens  dicia  mottua  poflil.euacuare,.Ad pri 
mm refpondet pir fcnftm  qumt ipjcmet diiit metapimicum.quod 
per  Edofignificetur  lerufakm^Quodfi  ita  eji,ni!nlefl  ad  propofitu. 
quia pofliltator  dicit  ad  Itieram  hon  ad  metapljoram.  ^am  midta 
ftmt  veraper  mctaphoram  qn^  adUteram{  vt termini fonant)  funt 
abftirda,vt  ludicum 9.b.Urunt Ugna,vteligerent Jibiregem:vnde 
fictitfrcundum  Burg.&omnes  communiter  aofiorcs  d.  fotofenfu  li- 
teraUfumitureficav  argunf^ntum.igitur  etiam  dfolofenfu  litera- 
li,nonametaphoricof^mtti4r  efficax  ad  argumentum  rejponfto , 
quia  igitur  Burgen.per  metaphoram  refpondet,non  euacuat  primtt 
poftillatoris  argumcntum.  ^dfecundumargumentumpofiU.  re- 
fpondet  Birgen.  pertiter.e  corruptionem,  q'ita  mutat  aaiuum  in 
pafiiuum;  propheta  enim  in  perfona  Chrifli  didt  Ijic  de  Janguinis 
eftftone  quam  a^uk  Clmflus  fccit,  non  quam  paffiu^  fufiinint,  pa- 
ttt  hoc ex  litera  in  qua  <//«>«> .Calcaui  eos  in  ira,&  concalca  £ 
ui  in  furore  meo,&:  afperfus  eft  fanguis  corum  fuper  ve 
ftem  meam,&c.  Htcfitfermo  de  ira,furore,&  indtgnatione  Chri 
ftt ,  qu.e  in  tJfAftonefanguinis  Chrifli  qui  de  corpore  eius  effujus  e^ 
locunt  non  habent:q'*ia  in  ea  ex  parte  Chrifii,nec  fnit  ira^nrc  furor^ 
nec  indignatio,fed  charitas,patientiA,&  diuina  miferaticAd  tcr- 
tiumargumentum  poflitta.Burg.  refpondet  qiiafi  achts  aliquis  hii- 
rarchicus  efietinquifitiuus.Qufidnon  videtur  verH.quia  ailus  hie- 
rarchicifuntfuperiorum  adinferiores,  vt  docet  biatus  Dionyfius. 
Cum  igiturnonfitminor  difficultas  in  qu.trendo  quam  in  dctermi- 
nando  qu^ftta ,  tatis  igitur  a^us  luerarchicus  fi effet,non  tflit  infe- 
riorum  adfuperiores,fed  tconuerJo:Sunt  igitur  aHus  hicrarchici  re- 
uelationes  fpontane^e^non  inquifttiones  exatl^:.  Sunt  etiam  beati  in 
his  qux  oflenduntur  contcnti,  non  inquirendo  curiofi ;  &  videtur  ,i» 
hacparte  Bnrgtn.posiitlatorem  nonrefid  vidiffcquando  diciteum 
fcntire,  qHodilleinquifttiones  fint  ifai^de  vidoriapafiiontsChri- 
fli.^on  enim  poflittator  hoc  dicit  ,fed  dicit  quod  ifaias  admiratur 
per  Imufmodi  inquifttiones  de  viBoria  Chrifii  contra  .Antichrifiu, 
de  qtia  &  Burg.de  ratione  compulfus  dimittendo  fententiam  fanao- 
rum  &fequendo  poliitlatorem  exponit  huncpaffum.Et  indignatio 
mea  auxitiata  efl  mihi  contra  ^ntichriflum  inquit.  jld  vttimam  ra 
tionem  poilil.non  re8h  innuit  Burg.quafi  pofiiLtemcrarik  fe  oppo- 
nat  diaisfanliorum,quodpatetinfuaproteflatione,quia  vt  dicit, 
fineprteiudiciofeiitenti^fanHorum  intendo  aliam  profequi. 

in  eodem  cap.vbi  dicitur:  Tu  patcr  nofter  cs,Tofli!.dicit  qS 
Deuspotius  dicitur  pater hominis,quam  mater,quta  miniHratfor- 
mam,mater  verd  materiam  in  hominisgeneratione.Burgev.volens  ^j 
l}ocbenedi£luminfirmare,arguit,qiiodJccundum  diaUpofid.  Deus  ^ 
iMbet  ita  rationem  miternitattsficutpatemitatis  ,  creando  mate- 
riam  minifirat,ficut  formam.  {{ejpondeo quamuis Deus creauit  ma 
tertam  primam,ex  hoc  tamen  non  dicitur  mater  ingenerationcho- 
minis  quia  non  componitur  homo  ex  illa  materia  prima  &  anima, 
fed  excorpore  &  anima:Corpus  enim  organi^atum  non  efi  ex  nihi- 
lo,per conjequens  non  eH  creatnm^fid  opere parentum  generatum: 
Tarens  autemin  hoc  opere  minifirans  materiam  verc  materdici- 
tur,  admiailirans  formam  dicitur  pater:quia  igitur  Dcushuic  tor 
porigenerato  dat  foimam.fcilicet  animam,igitur  dicitur patcr.Efl 
igitur  obieciio  Burg.tentatma  Jtcut  ia  vico  (iraminum  Tarifius  10- 
fuemtfieri  contra  btiaimus. 

CAP. 


T»i 


Gloford.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


ji:- 


CAP.  LXIIIT. 

Tinam  dirumperes. 

Inpcrfonafua, 

&  omniu  pro- 

phctarum  ,ad- 

iicntum  Chri- 
fli  dcfidcrantium  loquiiur 
Ifaias  prcuidcns  aducntum 
fili)  abic^ioncm  fui  popu- 
li.vocationcm  Gctium :  Et 
hoccfK\'tmamdicc.Itcm 
KJ.  i7b.      Diuici:  iniliaiiuicc^bsy(^  de- 

fcendit. 

b  .yfij-'*  ardmnt.  Symma- 

chus.  Aquc  maris  arderent 

igni.Quod  cft.populi  mudi 

inflamarcntur  ignc  charita 

ti%.vx\dc:Ii;,ncrnvi.nimmtrein 

ttrra6-o,ud^olomfivtarjrai^  c  turbarcntur.Cum  fcccris  mirJbilia,t  11011  fu-  ^ 

&  UC  nOtU  ncrct  nome  tUU  ar Aduenmm  tuum.  b1  In  vtfrum  virginis,  id^ll  vfrbum  caro  ta.eit.      9 

quodcftChriftuskfusini      ^.    ,.  -h  'y^"-""-.  f  "''-•J»"«'"% 

micis  tuis,  fcilicct  ludaeis.    d  ftincbimus.Dclcendil ti,8c  a  tacic  tua  montcs 

9  ^  A  principio  mundi. 

dcfiuxerunr.t A  fcculo  non  audicrunt,  ncque 

alCorporiiquianjneltlonus.        ^Bona  Uilicet  ( 

"         ^  1  fet.  1  O. 

auribu.spcrcepcrunt.  Oculusnon  viditDeus 

a*Vcl<i'ligc.iiil  us. 

tabfque  tc,  qurc prcparafti  expedanribus  te.  , 

a^Q^ia.   fViliu  l.s  vt  jniicoai.  vclin  juxiliurn  vt  Dauid,  .M^i  habits,8c 

aliis.  b1  Vt  iyiiiconi  doJueaiu  tuo  gauJcnti.iietiJo:  Synicon 

i"^"4S  actiin"r5!"s,e>pc'tnns  cotifolatiiinem  liracl. 


P.     LXIIII. 

af  (^ia  holtc$  noOti  conculciurrunt  ranOSfiea- 
tionirin  luam  MliKciiadoininc  poictiiuni  i  1 
\  vcm.  ift^ror*''*^  vnic-.io^pioajifTa  imp!cdo 

Tinam  dirupcres  calos ,  &: 

a^  A  nia:ellatc(in  quj  nubi>inui)il>'lii}vilibilii  in 
c.rre.lfQiijafi  dflcen  '«'S.a  f' f  a  piarlenfi. 

deicendcrcs,  afacie  tuamo 

a^Supeibia  lu^aoiuin.vel  dxuionutii. 
btt'ignum,ffnuin,ltipuI::Oeu(nul)crignis 
^       ._     _  ci'"iuni'n5ert 

tcs  dcflucrcnt,  ficut  ciculbo  ignis  t  tabcfce- 

a«Acccptahac<entcn:ia,hoc  imph:li;ur  in  aieiudicii.ltemignem 
jneinum.quotidietamcn  pjrtiin  iuifleiut. 

^  b  ■  Per  poicntiim, '•'^lffas 

rcnt ,  aqu.T  ardcrcnt  igni,vt  notum  ficrct  iid- 

fDzmombu>,Iudxis, (juibusUbet  aduetlains. 

a^Gemilesmotl  jd  poenii-ntiain. 

mcn  tuum  inimicLs  tuis,  a  facictuaGcntcs 

a<!Aluitanslaiioli«be«,commoui:bii«!ui   bVlaii.cn.l  Inc*  njius. 
c  tM"'""'* '"'''"'"'■  ^  "'■'  buiurnviili 


Mat.tt.b 
jCor.j  b 


tpr«er. 
Iia. I»  e 
Mat.ji.d. 


i.Cor.J.b. 


"c  TsioHfi-flinthimus.  Nos  lu-  e 
dai ,  fed  blafphcmabimiis  f 
diceccs./n  ptincipe  dsmtir.ioru 
Beil-^^-bubt.d.Hoc  .n.  dicit^ 
pheta  in  pcrfonainfidcliu   g 
d  Df/ff/;(i.7</.  Tanqiiamprc 
cibusfuis  exauditisinquit: 
Dcfcendifti. 

c  Mo/»fj.  Aminaporentia: 
T^incprinceps  huws  mun.iti.fo. 
Et  ludxisdicitur:  ■/uftretur 
a  wbis  rc^nurtt  /  tv.fci.fancfla 
fcriptura  &  omnisgloria,  h 
&omnisdi!»nitas. 

f  .Aje.ub.  HincPauhis  ad  Corinthios  tcftimonium  fii- 
niit.non  vcrbum  cx  verbo,  lcd  (cnriim  cxprimcii.s. 
g  Oitt/  i.Qnianoncrtcorpusvclcolor.  Quod  apoftolns 
ponitincor  hominisnon  afccndit,qiiia  maius,&cor  dc 
bctillucdirigi.Parauitcnimlcipfumcogniiioncm  fui , 

co^ni- 


lO 

II 

12 


OccijrrilH 


copnitioncm  fand^jc  trini 
tatisvndc:/y«t/(  vitapt,iu,  '< 
vt  ( og^nrfc  irt  it:ve,<!e.Z7  ijuen^ 
mi.lifim  cisnlluni.  Huncnc 
mopot  vidcre  .vndcillud: 
Dcim  ' ein >  vidu  vrqnam. 
^:  Procopiiis.  Hxcco.^inc 
dixit  vt  Dci  virescum  nul- 
lis  pollc  comparari  dcmon 
ftrarct.  Quod  paulu.s  tamc 
nuUaloci  violationc.adbo 
naqusDcumdiiigcntibi 
promittuntur,qii(j'ncccc  . 
lus  vidit.nccauris  audiui:, 
rctulit:cumnihilhiiiufni  ) 
di  inocuiorum,  vcl  aiirii!, 
fcnfus cadvic  animaducrto 
ret.&  vcro alibi ,  cum ci\ 
ad  tertium  v(quc  cocifi  cu 
^is.cafearcana  vcrba  n. 
diuiftb  aircrit.quxctrari  \\ 
mini  non  liccar.  non  quoo  , 
tacerc  in  mandatis  haberct, 
lcd  quod  cCfcrrc  pro  digni- 
tarc  non  pofTct. 
h  Eci.e  lu.  \n  perfona  infid 
lis  populi,qui  volcns  tranii 
rc  ad  vcriratem  Eua-""' 
pcenitcntiam     pr.xf. 
orc,  quam  non  habcbatm 
cordc  . 

•::  Procopiiis.SfDeus.ino 
bis  pptcr  iniqiiitatcs 


a^tanti,  &  facicnri  iufiinam.-  in  14 

s^MJniiati».  l-r'"!  idem  ^yir.con  8c  Anna.     clScd.  I5 

viistuisrccoidabuntur  tui.Eccctuiiatuses,  i^  tur,maius  innobism.. 

17  inna(cirur,cu (icpc quidcni 
vciutipardagogwsaiiqs  nii- 
nari  folcat,fa"pcctiam  fcrircpofticmoipcrncrc.fi  nou.i 
prioribus  (cmper  adijccrc^pcccantcm  vidcat.futiinini 
cnimcft,vtquiialislit,maIoruin  mctu  miniisathciariir. 
*  Chrylbftonius  Delcrtus  a  Dco  homo  propter  pccca- 
tu,cedii  cupidiiatibus  atque  confentit  <Sc  vincitur,aquo 

,0  cnim 


DiuiCo. 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 

C  A  P.  L  X  1  1  I  I. 
Tinam.  .AUqui  docions  citijdici  exPommtprinci. 
piumhmus  capitidide  primo  thuHiadneritu  :je.i 
hoc  non  vidctur  con'<cnunier  dUiwn  ,  qtiaprimus 
Chrifiiaiiitentus  fuic  in  maxima  ijumilttatt ,  er  lic 
dcfcripiHS  fuit  fuiuri-i ,  Zoilj.g.b.  Eccc  rex  tUUS 
vcnit  tibi  iuflus  &  faluator,&  ipie paupcr,&c.  vnd>:  juper 
illud  Cfn.4j).6.1igansad  Vitem  puUum  luum  &c.  didt  i{ab. 
Mc.quando  vcniit  rex  Meljias  tn  iirnjaiem  adjaluandn  Ifailyip 
Je  erit  cin^ulms  aftnumfuum ,  &  cfjuitans  fnper  eitm,  vt  ituta:je 
cum  l)umi[itatr,ftcutfcriptum  efi  Zacha.cf.b.Et  iple  paupcr.Hrc 
autem  aduentus  eius  dcfcribitur  cum  ma^napotcjiate ,  <0'  urrore 
propter qiMid  niagtjier  ..4lixandi.r ae ,Alrs  txponit  boc  de  Jtiun-' 
do  aducntu  eins.j.adiudicium  qui  in  pottfialt  m  ij^nu  irit  &  muie- 
flate,Luc.zi .igitiir  hanc fententtam jt iptendo,d'cendu»<  cp  pvjltqua 
dcfcriptH  ifl.Antithrifli  exterminium.Dtc  conjaiuenter  dcjcibitur 
iiidiciiim:circa  qnod  pnmo ponitur  janciorum  defidtrium,Ji.ci:nu6 
ipfum  iudiciujb: :Eccc  tu  iratus  cs.Viima  in  duas  quia  pnmo  po 
niturdid.m  defidtrium.  Secunib,i^uius  dtfidttu  motiuumpiinii- 
piumJbi.A  iccalo.Circa primii jcicndum  quod  tictt  u-dutiimfn- 
turum  Imreiidtim  (it  reprobis ,  tai^en  deltderandnm  efi  elciiis  qni 
tunc  in anima& corpore  beatiftcabuntur ,  propt/r  qu ,d  Saiuaiur 
Luc.z  F ,loqi'en(  apnlioVs  dt  iudici-)  futuro  aii it:  His autcm  ficri 
incipicntibusrcfpicitc  &  lcuatccapita  vcWTZ.r.cxhdarate 
cordj,vt  cxponit  C/^fjj.Quoniam  appropinquat  rcdcmptio 

Vcftra  :  H<ic  auttrr.  pr.tuidtns  IJaias  duit. 

I  Vtinam dirumpcres& dclccndcres.Ot///<(//c-«w.//fer.>f. 
tunc  non  rumpatitir  cflifuperiorcs  qtii  non  funt  Jcffihili s  tam<n c/ 
Ittm  aercumfde  quo  diiitur  in  Euan^jitlio.Y oliKtcs  cocli,&C.  n- 
flammabitur  ignecorfiagracionis,iudicis  aducnrum  prxcidetiit,le- 
cundum  qucd diciturVfal.pe.a.J^nis  antcipfum  pia^cedct.C^ 
fic  c<xlum aere:im'quodam  modolaierabitur.Qitoidicitut  cdiptura 
liter,ponendo  piural:  pro  ftngiilari,ftcut  txod. ^ 2 .b.  diuiur.  Ifti 
funt  dij  tui.^c  vitulo  confiuiti  qui crat  vnicus,vcl  al::er,oropitr 
diucrjas  partes  aeris ,f.fupcriurem  montts  tranfcci.dcrittin,& ii  f  - 
riorcm.  fgnis  enim  conflagrationis  attinget  vtramqut  parii  ni,ip4ia 
tanlum  afcendttquaiftumaqu<tdiltmj,qu.t  Ij.  cubitii  vUracaiu- 
mina  monimtn  ajcenderunf,Ga'.-j.d. 


2     Afacietua.  .'i!i..aUeadiientum  iudicis  montcs  tcrra/iotu 

conucii . 

j .    Sicut  cxu ftio.   igiie  enim  cotfiagrationi :  materia  montiurii 

(i,m  al  .1  tti  r.i  pui;^^abituy, 

4     Aqux  ardercrit  igni.  Qjiia  ille  ignis  purgahit  aquas  exiflen 

its  in  J  1  erficic  t(ii>f. 

y     Vtnotum  fierctnotnentuum.'.pof£iZ<jjr«ar<i«^M?»w 

dicis  VLitiiniii. 

6  Iniinicis  tuis.  Q^::aantc,timor(mtuumafcahiecerunt. 

7  A  facie  wn.jtcw.dum  quod  dicitur  Litcz  I.' .  Arcfcetibus 
hominibuspra:  iimorc,&  cxpcdationeqiiS  lupcrutniet 
vniucrlo  orbi.  la  ofnbaitur, 

8  Cuinfcccris.  T.erfi^/d. 

9  Non  fuftincbimus.  Quia  qujntumcunquc  flnt  tum  tvporis 
aiiijiii  tjiyhiiws  iuin,'  om utttniur  tamtn  Imi  urt  cx  hmia^iajragi' 
lita  ■' .  Ql^.od  C0'jiiji:i  „ier  dtcla-aiur  ptr  J.rtiile,  cuwfnidtttir : 

10  DdCcndifti.  in dationt  legis  fuptr  rnoiittm  Sinai, 

1 1  A  facic  tua  montcs dcfluxerunt. Q^ta  tuc mor,s  jir.3''  ••.i 

dihjfir  ircintrt  <iir  arderc,vt  babctur  txo.zo.i  .propitr  qu  i!l:i:< 
lf> atl  ttrriti  &  pauore  tbcujji  Jitterunt  a  tongt  d<ctiite  Mcyf^Lo- 
qncrctu  nobis  &  audicmus,  &  non  loquaturnobisdiis, 
nc  fortc  moriauiur:<i;-  tx  hu<-  f  qiditur,  ijuod  inan,r  ttrro,  crti, 
(jnai.do  vtniet  aU  iud,ciutri:quia  itlud  rtfpc£lu  ijtiusf.t.t  winimum. 

1 2  A  ("cculo  non.Hic cdji quenttr pomiur  ratio  dicit  drfid  . 
IX ptrjt (i.i  bcatit.  dinc qna/nftn^-ii  tunc hab<hint iuaittina  c 

fort,ir  honamt.  Afcculonon  audicrunt.  Qui.aid.id  bannm 
efi  i):fi'>itt:m,iS pcr coiiftqucns ititnart a"iic. 

1 3  Qiia: pia;p.ir.ifti cxpcdantibus tc.f.fiHum  tuum, in cius  | 
afptttiircltci-titHr  beati  i,iitnus  rat  onejux  d':itatiS,Cf  exieiiusra  1 
tiuntjii£  hmtianitatis,ftcundum  quod  dicit  A  ■gffi.ft-ptr  Joan.<S' 
f  cwudjLit,  boc  i:ll  gatiir  bxc  autoi  itas  dtcia  de  Jiiio  qm  tfl  Dei  fjfn' 
tia.i.^idCor.z. 

14  Occurrifti. •'.occMmj cJ" lcquitur dtfntiuopcr modump^e-  '> 
teriti  propter  ctttitudinem  p<  ophctix.  j 

15  LiEtanti  &  facicnti  iuhiiiim.i.caffui  eltH  num tunc in  iu  > 
duio  .'.pp.rictiyVtiuiii  Lctiiiu  dtdncantur  ad patrtam.  1 
i<5  In  vijsitu;srccordabuntur.G.rtf/.,'jj_^c;r(io(/fo»2«/tw^'' ' 
nis  q-*x  tts  fecijli. 

17  Eccc  tu  iratus  cs.Hic  cdfeqtientcr  dtfcribitur  ipfum  iudicin. ; 

*  Circi 


5»  3 


1^'quis  deiiidus  cft,hnic<5c  fcruus  addidus  cft,&  fitci  pec 
'  A  catum  confcqucns  pixccdcntis  poena  pcccati. 

a  Menflniauvniuerft  iufiitia  no/irx.  Menc  Hebraice,|Luna 

Xatine.  Vnde  mcnflriiar.-cquajfingulisincnribuslblent 

fangiiinisfluxum lutlinere:  Ettuncviii abllineredcbcnt 

abeis.  Tuncenim 

concipiuntur  mem 

brisdamnati,C£eci,       .         ,         .  .     ^ 


iiaia:  Cap.LXV. 


5H 


tu  enim  pater  noftcr  cs.  jj 

^  Procopius.Quem  opcribus placarc  non poffunt.vt  c6 
ditorem  lenirc  contcndunt,(cruJlri  eos  poftulantcs  ,  qui 
ab  ipfo  primum.  Hocipfum  quod  funt,accepcrunt. 
e  Operamamumtuarum.q.d.Kcipiccopustnamnon  me- 

rita  noftra.Myftcriu 

afQijiafcilicet.TVndehicmalanobis.  THWfroBproteron.         btPeccatis.  trinitatis.rcfta  COn- 

c1Gr.,Mrn.,„o„:„eri,isnoftri,  fcffio  cft  ignOrantia 


a  b     /-     ^      •"■■'■''""»  "leritis  noltris 

1&pcccauimus:in  ipiisfuimusfempert&:  faluabimur.Et 

^"'"""'  biqupnil,iiimm.:ndius. 


'1 


claudi,lcprofi,&  hu 

iiifmodi:Vtquiapa  .,.r,,...  b,qupnii.i,i„,.„..ndius.  2     {  K^nafcari^domitie. 

rcntesnoncrubue-  a  faaifumusvc  immundi  omnesnos  ,quafipamius  men-  3    Hoceft,n6vitamus 

rUntmilCCrnnCOn  aflMul.er.s      NSum.     cTCrcunc.lio  immolacio&oblai.  p.ftmartem.  a.      inm  nPC vlfr-J  nn» 

daui.corumpccca-  iciuet  vcr.  .«n.    d.occ.i,aR<m,n,s  4-    iram.necvitraquae 

ta  pateant  cunftis , 

&apcrtcrcdarguan 

iumvniuerii^6ciniquiratesnoika:,quafi  ventus  abftu- 

a1  A  tctrj  noftia.a  p^Tfenti,  tua.     bf  CJuia  licui  folia  defluxiinus.     c  f  ,'io  nobis.vote,  ^ 


ftruata:tvniucifgiuaitixnoftr?.  Etcecidimusquafi  fo-  \ 

a^Leuiier,     b«!inipij  tjmqua,ii  puluis  queni  proiicit  ventiis  a  f  cie  ictta:  f.ln  Chaftum. 


turin  paruulis 
b  ^'fwfax.  Comotio 
acris,vtibi:/w;'fi'(7- 


cgTcntatio  d-:aionum,pcrOcut  o  Rnmanonim.^  Folia. 


rrde.opere.    |H1Fotii5  inaduetlisad  oratirnem.^Deruinainiqii  t.tum. 


fcientisB. 

f  A(e  irafcaris  domine. 

t  attJtnen 
quaeadjuuiiliaot. 

rimuspatientia,per  Ron»-»-» 
quam  thelauriza- 
mus  nobis  jram  in 
die  vindida:.Sed  q  - 
fumus  nc  irafcaris- 
nobisfatis,fcilicet. 


-"-'■'::  .^,;  ,    _    la  -   •■—r^^     , ,■..... -^...-uu=,„>. u«...,,,nem.:ueruina.n.q..t,.um.  nOblS  (atlS ,  ICiHCet, 

my^vs^m^r:.  Vei  c  lerunt nos.Noii clt quiinuocet nomcn tuum,quiconfur  9    ne  tepore  vltionis 

IpintUS  l.inCtUS.  ^d-  a?Pr.cibus      TMcutMojus.neeffundasitamtuamfupernos.   «vndc.flnueniquem  lO    memlneris  inioui- 

MnienllS  JplrltuS  rehe  qui  m.,  amma  mea;tenebo  cum  ncc  dimittam.  buMifeiicotdiim,  prifaitiam.  iii>^iiiiuvii3  lui^ui 

^     -"^  ^auxiiium.  .t-  .  tatisnoftrsB. 

c  W  <iuiir.uocet.     g^t^  tencat  tc.Afcondifti fadcm  tuam  a  nobis*& allifi-  ^^  gs>ondeferta.  Sion     .^^j^.^.^ 
,:  Thcodorctus.De  d  ^^^^^^^-^^^^^^^^t^:!^       -"■^-'■"^  \l  folo^t^}^^^^^ 

''^Z^l^^'''^fl''  c^^'''''''''^  Etnuncdomine,plter  13  templum,fcilicct&  „ 

Iia,\tiamninil^r-    U        ,  a^L.muster.».     buelaf.nat.r      cllde^reCfterencnponrnmusvoInntatitu».  ^  H   CiuitatCm.vbi  au6- 

n^t  n';^'^?  inrt  f  "ofter  cs  tu .  nos  vcrolutu^m ,  &  fi^oV  iioftcr  tu  ,c%:ope'ra  U  dam  |fpecula  virtu- 

jn  railia  maia  inCl-    l  rCQ__,fi;Manustui  f„etun.me.&plaf.nauetUHtme,8cc.  iErgo.    lOper.tuo      bfN.mis.  l6    tUm  &    Vifio  DaCiS. 

S.Kn^r^hT fim"      ^^^^nuum  tuatum omncs uos. INc irafcarisdominctfatis  '7  Scd  poftquarii  po- 

tlUlUStUtUXV.  lUll  ^      ^fldeft:  b«Etinmlecundu|niufti.iam,suiaferrenonponumus.     dSed  opets.ui  l8    pulUS  ludxOrU  nC- 

rtclib"enri^""''"'     ccne  vltramemineris  inirjtatisnoarg.Ecce^refpice^popu  '9  gauitregemfuum.  tvfnueadeo 

-••  .'•...  -  aTFuimusolimfclicct.    bK^im  fium.nisimpetjs  l^.fin  nuaquondam  fu.tfpccula  virtutis.    ^°   &  addldit  illud.  7Vo  t  domi„c 

lustuusomnesnos.  Ciuitastfanaituifaaa  eftdcferta,  21  Mm.Ierufalemide-Mat.ij.d 
Siondefertafaaaeft,IerufalemdefoIacaeiydmLisfanai  '^  d^eT/i%Wr?r^Sy 

=TVbifanaificabimur.i.nmolaba.i,us.glor,abnm.,r,  domus  Vefira  dcfcrta.     ,, 

hcanonisnoltn-e  &:glorixnoftr?,  vbilaudauerunttcpa-  24  Etillud.  i«r;?1:e  m.m»^*.* 

n-r        rL  n-  /'^■«-onf.  iHotnanis.  WWf  /!?i«f.  Et  iu  tCm- 

trcs  noltrijlancta  eft  in  exuftionem  jgnis :  STomnia  defi-       plo,  auditx  funt  vo 

cesfficut  dicit  Ecclc 
^      -  fiaftica  hiftoria.  ) 

Tranfeamus  ab  his  fedibus. 

h  Z3'ww.  AUegoricc  Domus  Dei,ecdefia,vnaquxque  p 
fidclisanima,  qucKaliquandoignibusluxunxcorrum- 
pitur&auaritiae.  «^  CAP. 


af  Idcft:  bfEtiam  lecunduTi  iuftitiam,<]uia  ferre  non  ponumus. 

atclibcrari. 

Hicenimfpiritus  g 
pro  vento  ponitur 
fignificationc  fpiri-  h 
tuslandi  Vcl,tcn- 
tatio  d2monum,& 
malorum  liominu 
vtillud:  yentiunifi'A- 
inina,&  fijuerunt  ven- 
ti :  &  hoc  cft  quafi 
ventus . 

d  £rn«nc£/o»2/«f.Acfidicat:Si  cofideremusnonra  mcrita, 
dcfpcrandum  cft  :  fi  clcmcntiam  tuam  quiflagcllas  om- 
nem  filium  quem  rccipis,  audcmus  precos  fundercj 

tu 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

•  Ctrca  cjuodjciendu,  q-iod  duplex  efi  Dci  iudtnu;  Fnu  difcretionis, 
quodefi  rocatio  aitqtw  «  adfiae  alijs  dimlfts  ludicio  Dei  occulto  ta 
«  j  mentuflo.  Etiiiudiudicuquamiimadfmflattimpotiffim^im  incce 
fu a  pnnciptn  pradkaiionis  Chrifii  pp  quod  dicitur  loann.  1 2  .t. 
^^r\ciudnmn\  edmundi.ftcundiiquod  exponiitfanai.^tiud 
ejt  iudittum  difculjjoras  quo  Dciiuditio  reddtimur  pcente  ac  prxmia 
propcccatis&  me.itis  :  Et  ifiud  potiffimumfiet  in  iudiciofinali, 
quando  tn  anima  &  corpore  bcatificabuntur  elecli,  &  cruciabiitur 
reprobi.^  lempore  tariieri  paffionis  Chrifii  capit  prxmiatio  eleHc- 
rumquantiim  ad  gloriam  animx:&  punitio  rcproborum  in  anima 
nonfoliim  ex  tunc,fed  itiam  antt.  De  iflis  autem  duobus  iudicijs  vi 
detur  ifaias  loqui  mixiim  vfque  ad  finem  libri.  Et  diuidiiur  in  duas 
partes.Inprimaponitnr  Ituixorum  qu^rimonia.  Infecundadomini 
fentetta  ca.fe.circa  primTtfcicndum,quod  ludxiper  orbem  difperft 
P^uenterUmentantur  defiruclionem  cimtatis  &  timpliper  Titu 
jc3m,&  fuarn  dijperftoncm  per  orbcm,precantes  in  ludxa  congre 
gm,(S  ciuitattm,&  timplum  ftbi  nfittui  .Licet  autem  diBa  deflru 
3io  &  difpcrfio  in  fiiB^  fuerint  eis  propter  mortcm  ChriHi,vt  ha- 
betur expiefit  Luc.  1  g.tamen  licc  non credunt  Iudxi,fi d attribuunt 
hocpeuato  idololatrix  vituli  cotifljtilii :  Induccntes  ad  hoc  illud  qi 
Jixod.r^z.g.dicituf.  Ego autem  in  dic  vltionis  vifitabo  hoc 
peccatum  ipforum,&  idololatnas  antiquorum,7«*con«- 
neturinitbns  ludutim  &  f\egum  tcmpore  tempii  primi:& pecca, 
tisauaritia  &  odijfraterni,  qux  vigutrtmt  tempore  tempUfecun- 
di:(£  fecundum  hocpotefi  hxc  iilcra  exponi.  In  l)ac  igitur  querimo- 
^^"primoponiturionfeljiopcccatorum^cumdicitur^  Eccetu  ira. 
cscontra  nos.  Et  caufafubditurciim  dicitur. 

1  Et  pcccauimus.^.rf.  Et  iufit  iratus  es,quia  peccauimm ,  & 
nonfolum  de  nouo,led  etiam  ab  antiquo:ideo  fubditur. 

2  In  ipfis,fcilictt,pcccatis. 

3  Fuimus.  Tamen  de  tua  mifcricordia  fperamvs  ideb fubditur, 

4  t.tlA\iiihimui::?ionexnoilraiuj'litij,fcdtuii  mifericordia, 
lacaffhdifn. 

5  Et  facli  fumus  vt  im.Immmd'!tia peccati.  Totefl  etia  hoc 


exponi  corporaHter,quia  ludxiper  orbem  difperfi  &  alijs  Getibus 
reputantur  viles  &  abommabiles. 

6  Quafi  paniius  menftruats,&c.i?«M  ludp  modo  non  pof- 
fnnt  jacrificia  pro  peccatis  oferre  ,  quia  talia  nonpoffunt  ofjcrri  ab 
eis  uift  in  Ierujalem,(f  fme  talibusjacrificifs  non  reputantfeperfe- 
^c  mnndari,  C^  iufiificari. 

7  Etcecidimus  quzCifolium.De  arborecadenf,ficcecidimHS 

ab  bonore  rcv,ni& Si^cerdctij. 

8  Iniquitatcs,&c.£jr;jc//fn</o  de  terrapromifftonis  ad  longin- 
quas  partcs  orbis. 

9  Non  eft  qu i.?.»on  habemus  fiimmum  Sacerdotem  qui  oret  f 
nobis  &■  offcratfacrtficium,vtnobisplaceris,fccundum  quod  dui 
tur  Leui.^.de  expiatione peccati  totius  mdtitudinis:  Et  pofl  deter 
mivatioru  m  facnficij  dcbiti  pro peccato  fubditur:  Et  orante  pro 
eis  faccrdotc  propitius  erit  eis  dominus.  ideofubditur, 

10  Q_iiconfurgat.T>«ono/>/f . 

1 1  Et  tcneat  tc.ln  nofira  reconciliatione. 

12  Ablcondiftifacicm  tuam. LoquiturdeDeoadmodtmhO' 
mtnis  irati.qui  nd  vult  oitcdere  faciefua  illiscotra  quos  iratusefl. 

1 3  Et allififti  nos. Weii,confregitii, 

14  In  manuiniquitatis.-.fro/^rcy/H/^wWcwjno^y^.Cow/e^we 
ternotatiirmiftrtcordtiCpetitio,cumdicitur. 

1 5  Et  nuncdomine  pater  nofter es  tu.P^r  creationem. 

16  Nos  \Cxb\mnm.Et fiaorn(Jicrfuppleestu,fecundiiquoi 
(/^t/fttr/frc.iS.a.Sicutlutuminmanufiguliitavosinma 
numeadomuslfracl.     17  Neirafcarrs,&c.i.<j&i5</j«ftr. 

18  Et  ncvltramemineris.^rf  ampliuspumcndum. 

19  Eccc  rcfpice./M/Arw  noflram,& allegatur ratio,cudicitur. 

20  Populus  tuus omnes  nos:  Ver  Ugem  Moyfi  nobis  datam. 
2t  Ciuitas  fandi  tui. fcilicet  lerufakm  tuo  cuUui  deputata. 

2  2  Faflaeftdefcrta.Tcrr/fMff?. 

2;  DomusfaniaificationisnoftriE.i.rew/)/«w,T'/'/Ojfi>'cZ'j» 
tur  Jhcrificta  projanBficatione  noflra. 
24  Et  glorix  noftra:.  Quia  in  ipfa  gloriabamur fuper  omnia  tcr 
rena.Cneterapatentex  di^isvfquetbi: 

Tom.  4.  S 


5'r 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Lyra 


yt^ 


ttk4j.4. 


Ibidenu 


B 

t  decnnantS. 


dcrabilianoftraverfaruntin  ruinas.  Nun- 

a    tt-(:o.     b  iMilrui»  nofltit,Agiii|>hailiuin.     c  ^  A  miluicoi<iii. 
d     A<<ucifi'iii   blafj-hcnianiibut  _  ^ 

quid  fupcr  his  continebis  tedominc,iacc- 

N  TC  O  L  A  V  S~D  eT  Y  R  A  ^ 

r     Nunquidlupcr  h\s.mi{erifiHoll>is. 

3     Contincbis  tc  do.  t  noftra  uHf->Utioiir.r.-f.ntn. 

cAprTxv. 

j*3\  y^ftef^iit ,  &c.  Ad 
hoc  rcfpondcr  rt- 
liu.s.Quarcnoscr. 
fe.dncdcvi.i?q.d. 
Si  non  alicni  mc  qu.i:retcs 

tam  clcmcntc  inucncrut, 

noncft  crudditas  mcaqu^ 

vobis  ncgct  auxilium  ,  fcd 

iniquitas  vcflra,  &  impcE- 

nitcnscor  vcftru.vndc:  i'o- 

puiut  (}ue  noH  co.Jer.  mihi :  £t 
Fiiif  alicnimen.lunt  mih'. 
^  ProcopiusQiioniapcr 
prcccsalij  contcbatur ,  alij 
autcm  crroris  fui  autore 
Dcum  cfle  e.Kprobrab.inr, 
rcfpondct  hoc  fcnfu ,  Quo 
^o  pcccantes  contempfi, 
qui  non  peccatoris  mortc 
lcd  pocnitcntia  delcftor? 


fQuaGdarut,  indigniiuiaditeHM.    b  fHumiln.       r\ 
c    f  NoQ  raorelolito.    f  Inpnpctuum, 


bis  &  afiligc.s  nos  veheraentcr? 


3  Taccbi^  &  affli.nOS.».  affligiptrm:ctetabintmiiii  nu/irit. 

4  Vchementer.1.  »»//'■4  po'JihUittitem  nofiramfuJiinendi,quali 
dirent.nvndecittt. 

r— 


L  X  V. 


■  f  Gentft  pei  fidrm  . 

Varficrunc  me  c]ui  ant'^*  * 

a  1  Antrquain  bomo  ticrcin  ^Popu- 
lut  (]uein  non  cornoui  (er.  mi. 

noninterrogabant:  in-  i 

a  •  Mircricordtii»  incfcilicct. 

ucncrunt  qui  non  qu^-  4 

a  ^Ante.  b  ^  Filmt  qui  amedixiMoy- 
Q:  Egolumqui  fum.  f  Foimamrciui 
•ircipicns. 

ficruntmc.Dixi:  Eccc  l 


dcfccndcnuncdccruce,  Sc 
credimustibi  .  Scdaudigd 
in  fapientia  Salomonis  di- 
caturquianon  inucnictut 
abhisqui  tcntantcum,  ap- 
parcbit  vcro  his  qui  non 
funt  incrcduli  adeum . 
•J«  ClemcnsAlcx.Hocloco 
caufam  rcddit   vocationis 


Lih 
tuir 


a  ^■Vtfaciamfe  eunftijGentibus  »nim  Chtiltijni  nominis 

ego,ecccego,adGente  t  qux  non  inuocabat 

a     5^Q^»(i  b'5U5nihil  dencgsoi  pocn  teniibus. 

nomcn  meum.  Expandi  manus  meas  tota  g    Dd  in  ruin^a  hidcorum  ad- 

I  Kclifta  Ch  rillo  qui  cll  via 


gcntium  &  cxclufionislu  .Ec 
dxorum  his  verbis.  qd  po- 
pulus  lud^oru  non  crcdidic 
Chrifto,  quin  ei  cotradixit, 
Nohabemu.s,  iu.iuiens,  rc- 
gcm  nifi  Csiarcm ,  crucifi-  J*'' 
ge ,  crucifigc ,  fed  bonitas  " 


b  ^^ludacoruni. 


a    «PaHlnnis, 

die ad populum  t  incredulu, quigraditur in 

a     f  Lua  ((  fpicioU  qux  ducitad  mortcm.     b  ^  Vnoc  :  fu^ulushic  labijs  me 
honortt.corautem  longe.acc.    c    f  f lauas.    5^Ab  occultis  me.  mun.  rac. 
a..    p^..»......     -™„.  .  d1H.cf=citpopulus.  ^  r     '     D"         I 

Quoinerrorcm  induxi,  q  c  via  non  bona  polt  cogitationes  luas.Populus 

Vt  ad  fc  rcdirCnt  OeS  horti  *    ^■VinJiftiii.  S  CUuJudeiaqu  nlo,  veldi.    c  f  Apcrte  quod  (leius  e(l. 

tusfum?C^ovo$Tduraui,  d  quiad iracudiamprouocat me,  antefaciem 


Ine.io.epift. 
adRom. 


i  in  defertis, 
perooaant. 


luc.a^.c. 


qui  ad  longe  rcmotos  fpo 
tcaduolaui?Qiiomododc- 
niq-,  no  clemcnscirc  potui, 
quiinalicnostaliscxtitit  ? 
4«  Origcnes.  Si  Ilaias  fcie 
bat.fccandum  (c  e(Te  &  in- 
terficiedum  abimpijs.-au- 
dct  tamen  &  ex  pcrfona 
Chriftidicit,  Inuetusfum 
d  noqu^rcntibus  mc,ccrtu 
cftquodgcntes  erant  qua: 
Chriftum  nccquxrcreno 


f  Cui  omnia  p.tent.  f  In  templo  meo  fcilicet ,  idola  pofuciuni,  in  quo 
fcpe  exhibui  prxfertia'ii  meam. 

a     TDijsa  icn  s:ido'"'atrlj' iungentes  luauiiaro  . 

meam{emper,quiimmoIantin  hortis,&fa- 

a    i  Ducmonibus.  f^lnccnrum. 

b  f  ."ro  vno  altiii  quod  crat  in  templo,  pluia  facie- 
li.:nt  &  fupet  fictificalant. 

crificlnt  fuper  laceres,  qui  habitantin  fepul- 

a    f  Monuorum  q.j:  ludci  in  modum  domorum  faciunt .     b  t^  Supci  pelles 
fcilicetho»utum,vtfuiura  r>innicnt      c  1  Conira  priceptjnji  legis  . 

chri  s,&  t  in  delubris  idoloru  dormiunt;  q  cd 

a     ^Porcinuiii 


9  mifitgetcsinfidclcs,vt?muc 

10  lationc  getium  traherctad 

1 1  fidem  ludaios  quod  dixcrat 
Mofes,  Ingente  flulta  ad  *»«- 

1 2  Laiionem  prouocabo  vot . 

C     Voptdus  qui  ad  iracundiam, 

AUcg.  Omnis  hxreticus 

Dcum  ad  iracundiam  pro- 

u  ocat ,  i  n  fal  fi  ta  tc  dodri  nx 

li  offert  immunda  facrificia 

14  non  m  perpetuu  manfura, 
fed  ad  indar  hortoru  ad  brc 
ue  vircntia .  Carnis.n.  dcli- 

15  tijsprouidetvnde:  Ow/wcd- 
)'o//c«f/;H'<w.Hincquoq-,il  Si  li 
lius  apud  Gra:cos  fapien  Pl 


Vliirupra. 


ucrant.inuencrunt  tamcn. 

b  £jr;>4''</«ffj<jwMj  nifaj.Incruceoranspro  Q\s:Vater  igvo- 
fce  illis,quia  nefciunt  (jHid  fauunt.W t:\,vtcos  rccipere &  col- 
locarem  in  finu  meo  .  Vel,  bencficia  operum  iargiendo 
cxquocduxieosab  Aegypto .  Incarnatusquoqucinfir- 
mos  eorumcuraui,  mortuosfulcitaui  ,pauc:spanibus 
eos  paui.  Ipfi  tamen  fcmpcr  cxtitcrunt  incrcduli . 
•je  Orig.Hoc  cft,cii  penderet  in  crucc,  illi  non  folum  no 
inuencrunteum,  fed  infupcr  dixcrunt ,  SifiUusDcies, 

defcende 


16  tiflimilaudatur  fententia,g 

meduntcarnemfuillam,&iusprdnhaniiin  '^  omnes  fcculi  voluptates  & 

'  *     *  18  mundipompam,  occcleri- 

tcrtranfcuntemluxuriam,  I 
hortos  Adonidis  vocat.Sacrificat  aut  herctici  fup  latcres  ^  * 
qii  cxgfita  medacia dialeftica  cupiunt  arte  firmare,&  in 
quadru  extruere.&  fciSli  i  latere  pulueris  roborareUncis. 
d  .Ante faciem.  -5«  Procopius.Per  facicm  tcmplu  quod 
fibi  colccratum  cft,inteUexit  quod  etiam  pcr  Hieremil, 
Quurn  diU-H-i  in  domo  fnafecit,  abunnnationan,  quibus  vcrbis 
idolum  fcriptura  fignificat. 

c    in  delubris,  Dclubra  a  deledo  di£la,e6  cp  ibi^putabatur 

ablui 


R  A. 


Diui/io, 


DiuiCo. 


NICOLAVS    DE    LY 
C    A    P.        LXV. 

QVscficrunt .  Hic  confequenter  pomtur  domtni  fcntetitia  & 
prmb,-icGentium  vocationcfcundo  de  ludtioyumrtproba- 
Xio«., ;6i.Expandi..y;c  enim  allcgat  Vaulut  ^poflolus  ad  lio.  lo. 
hanc  literam  dtHam  effe  de  vocatione  Gcntilium ,  &  rcprobatione 
Juixorum.Circa  primum  dicitur. 

1  Quxticrunt  mc.  admedeuothper  fidem  venientet  adprxdi 
cationem  apolioloiuvi. 

i  Oui  an.  non  'mtcT.f.Gentilet,quia  lcgem  diuinitus  datam  & 
prophciatnon  habcbant. 

3  InucfciUcet  me  ptr  gratiam. 

4  Qui  non  quxficrunt  mc  fcilicet  ante  prxdicationem  apo- 
Jiolorumv.deo  fnbditur. 

5  Dixi.fcUlcet  dctcrminat^  diffiniendo. 

6  Eccc  ego  ccce  CgO.  &fit  duplmtioad  maiorem  affertione. 

7  Ad  Gen.qua:  i\c.qui(t  antepr^dicationem  apoftolorum  Ccn 
tiUseranc  comniunitei-idololatn£dcditi :  &  ftc  inuocabant  idola, 
&  non  nomen  domini. 

8  Expandi .  vbi  ponitur  iflafrntentia  domini  quantum  ad  /«• 
d40t.Et primoponitur  fenientia:  fecuudo  remouctnr  lndiorum  fal 
fafiduciaffe.ca.Vrima  diuiditur  in  tres ,quta  pnmo  ponitur  multi- 
tudinit  ludau^rtprobatio,  fecundo  paucorum  eleiiio,  ibi :  IdxC 
dicit dommus.tertiovtrorumq;  rciribulio,ibi :  EtVOS. ijiuta- 
men  diwftj  non  cfl  omnino  pr^cifa,quia  in  primapartepomtur  ali 
quid  dcpumtiore  reproborti,qu:n prophct(  frequcntcr  de  vno  tra^ 

Chnt 


feunt  ad  aliud,&  konnerfo,&  maximk  Ifaias.  Circaprimu  didntt 
inperfona  </owin/.Expandi  manus  mcas. Ko/m  ad  rnetrahere. 

9  Tota d\C.\ab  antiquo  vjqueadpr^jent ,  primo per propbt- 
tat.poHed  pcr  rneipfum  incarnatun!. 

1 0  Ad  po.incre.i./«(/(?/f «w  qui fcmperfuit  dnr^  ceruicis,vtp* 
tet  ex  decurfii  vtteris  ac  noui  ttilamenti. 

1 1  Qui  graditur,5cc.j./?ofl  imlinationemfomitisad  malum  et 
von  pojt  leges  mcas. 

12  Populus,&C.  qnietiam  in  locodiuini cultut  cxercebatit ido- 
lolatriam  ttmpore  Manaffc,^  aliquortm  aliorum  regum,  vtpattt 
/^.[{eg.&  i.Varal. 

i  j  Qiii  immolant  in  hortis.  vbi  colebant  idola  in  locis,  f.ne' 
morojii,  vbi  etiamUXHriam exercebantin  venerationem  idoloru, 
ytpLte  yentris  tir  Triapi. 

1 4  Et  facri.Iu. la./ .  fuper  teBa  domorum ,  &  in  loco  patenti,  ad 
dandumalifs  idololatrutxeniplnm. 

1 5  Qui  habitant  in  fepulchris.ywf rfni^o  diuinationet  in  mr 
tuispcrartem  pl)yconicam,i^  altjs  modis  fwerfiuiofis. 
\6  Etindelubris idolorum dormiunt  ibi.n.  atitiquitutfu' 
ptr  corium  boiii^  immotatf  dormtebant  ad  habtndum  rcHelaiie-  i^tu 
hcs  in  foriin!js,ficut  legitur  dc  Bruto  in  hifioria  Britonum. 

17  Quicomcduntcarnefuillam./(/&/<r/w^Ko/rtfrfw:c5-/If 
trat  ibi  duplex  tratifgreljio,  f.legis  Mujaicf ,  {qutabjoluteprohi- 
bct  talem  cartttm  cjmcdctc)  ^probibitionis  iddo'atrn. 

18  Et  ius  propha.in  va.  co.i.oblaiio  dc  materia  lu^uida , ovi 
fiebatcumoblaiionefacrifiiijdeanimalibuf, 

^Qai 


:uii:rn 


T7 


m 


aias 


Cap.   LXV. 


p8 


an 


1  ^ablui  anima.Vel ,  quia  propc crant pifcin? vbi  &  Saccr- 
i   A  dos  lauabatiir  (Jk  hoftia. 

4«  Procopius.Sepulchrorum  memi«ir^'tdiurnationem 
pniortiios  mnuerct.Mcminit  &  rpcluncaru  ybi  finiula- 
cra  in  mote  coUocabant,  aut  et  faaaquasdam,  niaftatis 
jlibproceris  arbonbusho- 
.«Hd  fl';s/aciebant. 

Aliecor.Hajreticiinmc- 
^'i  s^  morijsinagiftrorum  ,&  in 
fpecubusdormiunt,  quilii 
menfpiritulfanfti  relinque 
tes ,  &  coenaculum  in  quo 
Apoftoli  verfabatur  in  dia 
boli  tencbriscommoratar, 
&  fpeluncas  diligunt  de  q 

I    flijs  credunt  &  phantafijs, 

I     Carncm  porcorumcomc- 

*.•».  dunt.dequibus :  >len,ittaiis 

&ius 


3    flmmundi.     f  Alij.ndnmanducanti,  non  adorantiidala. 

vafis  coru.Qui  dicunt:  trecedca mc,  non  ap-  ' 
propinques  mihi:quiat  immundus  es.Iftl  fu  ^ 


a  fMihil.     b  t.t 


c  fErit. 


f     Oebcnn;      d  llnei! 


e  irScinpCT. 


igncm  arf-mum. 
b 


ditum  detcftentur. 
a  iw/Ki-orcweo.Furoreobli 
uionem,  iram,pcnitudine, 
leiin  it^i  in  Dco  accipere  debe- 
mus,  qiio  manus,  pcdes,o- 
culos,aures,&cetera  mcm- 
bra  qnx  habere  df,non  cp 
hispareat  pcrturbationib', 
qui  eas  extinguitin  nobis, 
fcd  per  verba  nollra  Dei  m- 


oBeui 
quoio 


lltW. 


c  7«/(7«;>(?to;;.i/i-«wvf  Vt.fnon  folumpropcccatisvc   D 
ftrispuniamini,  fcd  etiam  pro  patrum  iniquitatib.  quos  E^ce^^h-  is  i. 
imitatieihs.  Aliter.n.nonporrat  fitiusiniquitatepatris. 
d  Quil^c  ificuHerHtfu.m(m.'Qrijn.  Bcthel  &  in  Dan,  aureos  ^  R«8-»»-fr 
vitulos  adoraucrunt:Hcercticus  quoq;  cotemnens  fim- 

plicitate  ecclefi^  facrificat 
m  montibus,  &  exprobrat 
Deo  dum  eius  pr^cepta  eo 
temnit. 
e    Quomndo  ^.q .  d.  Proptcr 

mus  erunt  in  furore  mco ,  ignis  arde^ns  ttSta  ^    ff""' "  V?'irn°'''''; 

a  IMalumeoruiB  vtnonobhuifcai.         b  1  i-nodicain :  Jie  malediftiin        ~~      .  .  »,-       , 

enim  periturum  Ifracl. 
f  De lacobfemen.Scmcnlz 
cob  &  [ude,  Apoftoli.pofli 
dentcs  montes,alios.f.cre- 
dentcsvirtutibusemincn  -,^„    j. 
tes.  vnde:  lS(ifidominus  Sa-  ^  iioum. 
baoth  reli.no.  Je.quaji  So.faSii 
effem. 

ii  -J*  Eufebius.Prffignincat  Lib..«.de^ft- 
propheta  pauculas  futu-  monitr.c^j. 
ras  reliquias,&  pauculum 
futurum  lemen  ex  lacob, 
quod  aflcquaturpramifta 

i2  vetcrum  patrum,&Ie6l:os 

13  appellat  Aportolos,quos 

14  habitaturosdicitin  monte  g 

1 5  fanao.hoc  cft,  in  ecclefia, 

16  &  in  fyIua,hoc  eft,inter  ar 

r    *    11    j  •       u      "j-.a-      ar  C^-        ^7  boresccdefi^.Intelligifj)- 

lipes  illud,quoniam  bencdictio  citrucraciam  is  pheta  Apoftolos  &  fidelcs 

a    1  Abraham,llaac,ScUcob,  «dquosfaaaeftptomiHio  ,  vel  ptojitereojqui    Ip   fcrUados  ,  reliqUOSludcOS 
intet  piurimos  peccatotesfetuiuat  milii.  b  •Genushumannm.  J    i        j         o  ," 

propterferaosmcos,vtnondirperd£to^um.  ,,  futu"tndas!°'""' 

a  TNon  deficietfcepirumdeluda      b  Chtiftam  quod  lupta  botri    granum.      -,„...../•.-.  r 

-  -  --      "^         -' .       '  .        "—  .       21  g  /Honttsfatj^Oimeos.Lxx, 

22  Montemnaeu.f.Chriftu.g 


dicEccefcriptum  cftcoram  me.Non  taccbo 

a  l^ln  interioramentts,  vtproptiatprqucantutconfcientia. 

fedreddametretribuam  intfinu  corum  ini- 

a    f  Idololatratum. 

quitates  veftras,  et  iniquitates  patru  veftrorii  ^ 


■\  Vt  puniamini,  licut  illi  quos  imitati  eftis,|8c  fic  quodammodo  eoium  lili;. 
tnar^aritas  anteforcoi ;  H.  lUS  ^  b    fFiiios&tiii^sdoemoniis. 

prophanum  quodinlibns  d  fimuUdicitdominusrquifacrificaueruntfii- 

COrU  hxretica  arteCOnditU.  a  «[Medefpicieodo,  &idolisimmolando. 

eft.  Vafa  eoru  immundata      pcr  montes  et  fupcr  collcs ,  cxprobrauerunt 

dO(flrinai.l.  quam  COrpOra.         ^  «[Proculpapa-nam  metienao,veImenfurando.    b  T  In  anima  pofti-jdiciii, 
In  tatltam  qUOqUC  amen-  «nncor;>oe  cum&v.ermiseotanon«erietur,  &ignisnoe«ingue.ur^ 

tiamveniunt,  vtquiipfis     mihi,et remetiaropuscorumprimumhnu 
non  fuerit  fimilis.quafi per  e  eorum .  H?c  dicit  dominus;  Quomodo fi in- 


9 

lO 


a  f ''oft  tempdlatfm.        b  Tlllarfum.        c    f  Volenti  tangcre 

ueniatur  t  granumin  botro,et  dica  tur,nc  dif 

a  ^Sine  crcfcete.        b  f  Ideft,  placuit  domino ,  vtpto  bencdiiflionedetanta 
copiareferuatet  illud.  c  Aiiquosreferuando 

b 


b  Chtiftum  quod  lupta  botri    granum 

Et  leduca  de  lacob  fcmcn,  etdc  ludapoilidc- 


tp\\iir,mt^c(ff^\r>frcT-ynnc:     o-    '     f  Apoftolus  vnde  Leuaui  oculos  meos  m  inontes.in  ciicumitu  eius  ,  8cc.        ,,    /.rt  mrtnc  «,^«.;.,,«    \.I««' 

teiiigimusatteaucrganos.  g  ^  ^sciiic.tht:reiitate»,.djqua;  DabotibiGcn.he.t    c  Tsciiicet.eccieCa-.  *l  cit  mons  montium.  Mon- 
4c_Procop.Erat.n.antead-  h  temontesfanaosmeos.  Ethxreditabuteam  ^'^  Ks.n.funtApoftoli,quidc 


uetuni  velutiquoddadiui- 

n«  irx  principium ,  fed  fu- 

rorem  accenditpatratu  in  Saluatorem  facinus,  ipfeque 

fumus  in  ignem  mutatuseft.Qaoniam  autem  laomincs 

admcmori^lubfidiumfcriptis  vtividernus,  abillis  tro- 

pice,nulla  Deum  obliuione  laborare  dcmonftrat :  Ecce 

fcriptum  eft  coram  me. 

b    Xon  tacebo.Qni  fuperius  dixit: Tactii,fimperfihii,patiens 

/«',tX>odo  dicit:7\(on  f  Jce6o.idcft,ncparcain  auiplius,ncq; 

fuftinebo  iniquitates  etwrum. 


lud^is  poflederunt  Chri- 
ftum,in  quofundatifunt.    -, 
h     Et  h£reditabunt:undc:Semen  ^brahteferui  dus  fi.la.e.eius.         ^°* 
Qiiicunquc  idhucfemen  funt:nccformatiinfiliura,fer  laai».*.». 
ui  domimfant,quibusdicitiii:.Scio,qutafemen^brah^efiis 
w  nJ(Jw,fcilicetfilij.Qui  autcmfiliuscftdomini,cIcftus 
eft.  unde:  EkHi po^idebunt  lerujalem,jtruihabitantin  ea.  un-  Ro'"'''** 
de :  Mpn  accepijlis  fpiritum  feruiiutis  iierum  in  timore  yfed  accG- 
fiiiis  jpiritum  adop.fiUorum  Dei. 

"  Campe 


NICOLAVS  DE  LYllA. 

•t    Quidicunt.Gf»»;/^ . 

2  Recede ame. \\eputabant enim Gentiles ita  immundos,qnbi 
non  iomrnunicabant  citm  eis,vtpatet  fxlibris  vete.&  no.tefi.Ille 
tamtncontemptus ftcinualuit,&  maxime  apud  Indfosqui  Vhari 
jfidicebantur  ,'.quddetiam  ludps  conternnebant  quinonerautde 
ftHa fua:vnde & domino difcumbentc  iudomo  Matthci  qni  erat 
nitione  Iudfus,dixerunt,Matth.  <?.  b.  Quarecum  Publicanis,&c. 
&  tamen  Matthxus  erat  nationeJudius:&  fimile  Upturin  Euan 
gelioinpluribuslocis.  lliienimVharifp  erant  l-iU  apparenter  j 
fed  nonrealiter .  Et  quia  ftmulata  fanditas  duplex  eii  iniquitas , 
fecundum  quod  dicit  Hieronym.  ideofubditur  debitapunitio ,  cum 
diciiur. 

3  Ifti  fumus  erunt  in  furore  mco.  ideH  materia  applicabi- 
iisignigehennc. 

4'   Tgnisardenstota  dic.r.contimte  &  abfquefi'ie,&  ftcut  di- 

c[li*yinfrain$ne  ltbri:Ig^niseorum  nonex:inguetur. 

5     Ecce  fcti^tum^cf^.Indelebiliterffecudum  quod  dicitur  lere. 
'  ^J.a.Tucaiu  ludafcriptumeli  siyloferreo in  vngue  adamantino. 
ys^thf    '^^^t^ccho.Dfftmidando. 

doi7  ^cAtcMzm'&tcttihuzm.Adintelle8.u^hHius  fciendu, 
^;     quod  jicut glorta  cuiuslibet  beati  crefcit  ex glotia  fibi  coniunSo- 

yum,ftcpcena  cmuslibet  damnati  crejcit  ex  poina  ftbi  conmniioru, 
^      proptcrquoddiues  epido  in  inferno  pofttospetijt  LaT^rum  mitti  ad 

("itresfuosjvt conteflaretur  illis  ,  ne  venirentin  locum  tormento- 
y      \'*>*j:^"c.i6.^.& hot  efi  quod  dicmr:  Scd  reddam  &  rctribua 

in  unu  corum.Jiie// ,  ludprum  reprobatorum  gcneraliterprto- 

rum  &pofimorurn. 

■i     lni<\mtztcsuc{\riS.Hocdicitur  quantuntddludpsquifue 

■itntpofi  captiuitatm  liabylonis,  maximh  tempore  Chrijii  &  dc- 

nceps. 

'     Eriniquttatespatrum.Vfa  qundcxpina  veflfa crefcit pae- 
t  eurum,<o-  econuerfo:  vt  diciura  eU  . 

^     i<rQ«l— « 


1 0  Oui  facrificauerunt  fuper  vttontcs.ifiud referturad  lu 
deos  illos  qui precefferiint  captiuitatem  Babylonicam  qui  fuerunt 
multipliciter  idololatre  vtpatetin  libris  Iudicum,l{egum,  &  Vtt- 
ralipornenon.  VoficaptiuitatemveroBabylonicam  nonleguntur 
ludfi  fuifje  idololatre ,  nifi aliquipauci  circa  tempora  MachabfO'; 
rurn :  fed  pofiea  agetur  d':  peccatis  eorum ,  &  iam  in  parte  di^um. 
eji  fuprd. 

1 1  Et  fuper  coIles,&c. Colendo  en im  idola  faciebant  Deo  op- 
probria .  ■  i 
li     Etrcmetiaropuseorum.  Inferendo  ppiam  fecundum 
menfuram  peccati  &  modum. 

1 5  Primum  in  finu  corum.ldefi,peccatumfadum  in  iuue- 
tutc  limidpuniam  cum  peccato  facioinfene&ute  Felaltter :  Pri- 
mnm.i.pcccatm  patrum  in  filijs  modo  dilio. 
1  4  H?C  dicit  dominus.  Hic confequenter  circa  lud^os  poni- 
tur paucorum  cleitiojciltcet  .Jfmfiolorum  ,  &  aliorum  quicredi- 
deruntin  Chrifi(,cim  d/«'r«)-.H?cdicit  dominus.  Cuius  verbu 
frufirari  non  potifi . 

15  Qiiomodofiinueniaturgranura.S'ci//c«,wtt>w.  . 

16  In  botro.2'y/i!  tempefijtem,quud  cfi  modicum  rejpcilmL 

17  Et  dicarur.A^o.^ff^/i  acc/pere . 

18  Ne diflipcs  illud ,  quoniam  bcnedidio  eft  :  /.  donum 
Dei  quod  rcrnaiijit  cptens  pertuntibus . 

19  Sic  faciam  propter  feruoi  mcos.Idefif  propterpatriar- 
chas  CSprophctiHanttquos.^  " 

20  Vt  non  di  fperdairrtotu  m .  Scilicet,  populum  Indaicum. 
%  I  Eteducam  dc  Iacob,fcmen.i«//cef,^/'o//o/oy,^  alios 
de  ludaifmocredcntes. 

22  Etdclu<ia.DeqitatribunatusefiChriliusfecuHductrner:i 

23  Poflidcntem  montes  mcos.ldeliysulefiam  rriil-.taniem 
&triumpl>antem.  ... 

24  Et  h?rcditabunteam.  5"c»7jVet  EetlcfUin  mititdHtem pri ' 
md  ($  trtumphantem  pofiea . 

TDm.4.'  S-*  a 


5^9 


GIoford.&NicolaideLyra         jio 


«    »Apo8«li.»ndf  :K»nji«»nMttcft!1i«.f«de«o  el«;i  »0«.    b  f  TiJele». 

cIcAirnci  >&rcrui  mci  habirabuntibi.Et  t  c- 

t  ^Eiclelias 

«  hiccli  Ccilictt 


^  ^  fd«^rM.AUjft'tus.vn 

A   <ic:  Domivutrentlabuiondtn- 
ff»l.!t.k.     /aA/v-KfiWAt  latrooesibiU  ,^  ,    ,  .^.  ^ 

marcdcaftant,&ben.«v€  a  rui\t  campcltna  rn  caulasgregum, 


b  *FiJ«liun»:Q  iiramcor  vnum  &  jninu  vni 

ftria  in  caulasgreiium ,  &  vallis 


iiam  Dci  uanfcant.  c  Achor  in  cubilc  armentoru  populo  mco  qui 

•     IHxc  Aentci5,lcUicet,i]^iieiiti.iQe.        5tni«&;  o^^cre. 
<f  O  ludai. 

rcquificruntmc.  Etversquidcrehcjuillis  do- 

»    ^Templum  ^uod  in  iitmce  ,  vcl  ■«tallem  lefuraviii.vel  Chrittua. 


nntixax 


t 

lo/iic  7-*' 


t  ^.1.«. 
Icr«.7>c* 


b  /«c.4(«Z<jj^i'<jj«  .  AUafraf- 
Uiio  habct ,  S»roiias,  quar 
eft  regio  intcr  loppcm »  & 
tyriiUnn  atqi  Ramani  foe 
cu4a&  {Kabuioia,lecl  latro 
nib.  infcfta  vndc  iiitcrpi-c- 
tacur  vaUis  cftundciislan 
guincnv 
c  kt  vallis  Afh«t.  Vbi  A- 
cKor  filius  Charmi  dc  fpo- 
lij»  lerichofuratus  ciim  ot 
domo  perijt.Et  quia  popu- 
lum  turbauit&ibipcrijr, 
vocaf  locus  vallis  Achor.i. 
turbationis  vulms.  In  quo 
iignificatur  Getilitas,-  flcwt 
&  per  Saroncs ,  qu2  intcr- 
pretarur  vallis  fundcns  fan 
^  guineiM.quae  effufioncfan 
ftuinis  pieoa  m  tumultu  iSc 
m  tutbationc  vitiorii  ma- 
ncbat .  Sed  Achor  vcrfa  cft 
in  eaulasgrcgum  fiueoui- 
lia,8t  in  cubik;  armcntof  u, 
idcft,  ccclcCas&rcquienn 
pradicatorum  &  aliorum 
fidelm.qui  dcGgnantur  per 
armeata  <Sc  grcges  ouium. 
d  Armtntonm.  Prxdicato- 
rum,qui  ccclcfiam  armaiu 
&  defendunt .  AroKntum 
cnim  dicitur  ab  armando. 


qui  cft  nipn    inuntiu'».  ^  ^ 

minum,qui  obliti  cftis  montem  fandu  mcu, 

j     •  A  la,  It3n>,ba>' |»MI.I.  .      ^ 

quiponitis  t  fortuna:  menfam,  &  t  libatis  U- 

a  fNe<]uifu>.Ui.  b  ,(jgMliU:  j^ftf.^io»».  ^ 

per  cam :  numcrabo  vos  in gladio,  &  omnes  ^ 

a    TCh»ldaoiumRouj»noiu..i.        b  IfieOiM».  nuHomm  oma«occiuruot 
tetomnejaWiai.    c  tPritterMtera.    d  TOmnia  fcci.]ux  dcbui. 

e    •Ciediend"  lequrndo. 

in cijdc corructisrf pro  eo  quod  vocj ui &  non  9 

a     1P  ilciis  nob.fcum  Emmuirl.     tln  pai.nl>jli».  b  T  ■'«"'«•    . 

rcipondiltis,  Idquutus  fum  &  non  audillis:  10 

'    Itnruper.  b  Tldololatriam.  c  IQJoinnia  vidco:vel    ii 

in  ;>-ii  pt  I  idul»  colcntes. 

ct  faciebatis  malum  in  oculis  meis,  &  qu?  no 


t  Aliud  vu't  Oeu5,aIiud  |>criaittit,     b  TUaluiu.  tcilicci. 
Huribam  homicidij  4c  leditionis  autoiein. 


c  iVtpctere- 


lut  cicgiftis .  Propter  ho'c ha:c  dicit  dominus 
Dcus:  £cccferuimeicomedent,&  voscfu- 

a  TSanguin^-m  meum.        b  TAq.iain  viuara. 

rictis.Ecce  ferui  mei  bibent,&  vos  fitictis.Ec- 

a  Ttaaiteriiabeatiiudine.vnde  iUud:  Gauci.um  veitrum 
neinotollctavobis.  b  TVidentesal.oiinlocum 
vcfttutB  tucceSIue. 

ce  ferui  mci  Ixtabuntur ,  &  vos  confundemi- 


f  Fortunt  tnfnfam .  Dec  Ac-  D 
I  gyptiorum  cui  in  fincanni  t*;^ 
a  parabani  mcnfam^omnib. 
elcis  rcfertam  ,&  poculis 
mullamixtisivcl  qiiafi  foc 
liccin  annu  priebiicnt .  vcl 
quiafururum  fpUccmprg. 
biturallt. 

3  g  ^'«tunj.PcrProphctasdi 
Cf:m'.Cwtrtmtnij(im  ,&l«i-  - 
ui  tniis,  Et  p  mcmcripsu:  '7 

4  nittntiam  a^tu  Et  altbi :  i"e<ti.  *' 
ttadmeomneiqkiLlfijraUi,*: 

5  enerati  eiiis, 

7  h  fe':(f/<-»"M*w'.q.d. Non  fo  . 

8  liim  corructisi^ladio  p  mi- , ,.  ., 
quitatibus  vcrtris,  lodcriaM  .^ 
in  priicnti  cfurictts  &  fitie "" 

9  tis.  Gentilcsvcroad  fidcm 
conucrli  in  pr.xlcnti  latia- 
buturcibo coiporis  «Sc lan* 
gijine  mcoiSc  dodrinafp». 
rituali,&  in  finc  velinfuttt 

12  ro  vifionc  Triniratis. 

13  -5«  Cyprianus.Quodaut€L'j 
ludei  panem  6c  calicc  Chrt  '*' 
fli ,  &  otTinem  gratia  amif»  - , 
furi  cflcnt ,  nos  vero  accc»  ' 
pturi ,  apud  ifaiam  ficdicil 

14  dom[nus:Ecce qutJerwuHtmi 
hi  minduiabunfyvos  autem  efit- 
rietis. 

15  i  comc(/enf  Corpusmeum» 

16  Vnde:  N'f//W'?(i«<C'^«p"m<ar 


a    fSecundum  illud:  In  lecularrculorumliudabunt  tc 

ni.Ecce  fcrui  meilaudabuntpra^exultationc  17  fi-ho.  Vcl  doftrina  fpiritu 

-    ^  lemmyftcriafideiivelinfa 


a    flninfetno. 


b     TCo»i..ientia  pi-rcatotum 


cordis ,  &  vos  clamabitis  prx  dolorc  cordis, 

a    TVade:  Ibi crit  Hetus  &  liiidur  dentiu.n  <  vel  in  iudicio  pofius 
_  .       I         n         ,^  hxdis  ifiniltris.Scouibu»  a  dexuis. 

C  S,f»os  ciui.iivrckqiujtiSy&c,        _  .  .  r  •   •  t  »1    L;..;       o,  J- 

^       -  ,,  jj  &  pra:  contrittonefpiritusvIuIaDitis:&di- 


fAlijs  in  locum  veftrum  lucccdentibus 
TVtdicantuifilij  Abialix  flcut  vosolim 


AJlegocice.Omncs  g  ec 
clcfiam  dcfcnmt&obltui 
fcuniuc  tnontcm  fandVum 
Dci  tradenties  fe  fpintibus 
crroris  vcl  immundisdo- 
ftrinis  dt^oioniorum^^arait  * 

Mfnr»  fer  fortiinx  menfam  ,&  nihii  ad  Deum  pertinerccrcdctes, 
um.«^pararc  ^^  ^.^^  tkSlarum  curfu  vel varietate fortun^  omniagu- 
Q  bcrnari,hi  tradentur  xtcrnis  fupplicijs,  vtnullus  eorum 
poificeuadbtc. 

Fortuna 


b  T^acrofanfium. 


mittctis  nomen  vcftrum  iritiuramentucle 


<|ui(l  fii. 


i8  turocognitionemdiuinita 
tis.vnde :  /''t  edaiis  3  bibam  l\ 

19  juper  men.  meamin  regno  meo, 

20  Et.iatiabor cumapparueritglo- 

21  uatua. 
2Z  k  Et  ditaittetis  nomea  Tf/?iir. 

Vt  aliqui  affirmantcs  dicat:  ^ , 

Si  alitcr  fecero,c6tingat  min 

hi  ficut  ludsis  Romano- 

rum  gladiooccifis.  Vel  ita.Iuroper  Deum  in  queolim 

Ivdxi  crcdiderunt.  Vel,quia  Deus  iuramentum  coriiin 

erar.quodChrin.ani  moddiurantncceflitatecompulfi; 

Viuitdominus  fcilicct.  ^ 

^  Et 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  I  ElecH  mcl  IdeflyChriHiani  veri. 
2  Eterunr  campeftriaincacbs,&c.  ef/^ej-^cif^^w/j-f^w» 
terinjciiptura  intelliguntur fideics.Vjal.9.\.b.  Nos  autcm  po- 
pulus  pafcux  eius,&  oues  manus  eius.Po'  caulas  ignur  in 
tampcjtribns  CT  valtis  tedificatas,  inielliguntur  ecclefix  xUificata 
fer  oihem  vbtcfue^n  quibus  fideles  congregantur  ad perapicndum 
facramenta  c5"  diuini  verbi  nutrimentum.Exprimitur  tamen  in  fpe 
ciali  "pailis ^cbor  ijui  depeccatofuo  Tcre  pcenttens dedu  gloriam 
Deo,lofte  y.c.Quia  ecclefia  efl  locus  recsptiuus  vert panitentium, 
Defignatur  etiant  l)ic  nomine  gregum  fideles  minores ,  &  maiores 
nomuie  armentorum. 
Diuifio.  3  Etvosqm.  Htc  confequcnter  ponitHr  prctdiHorum  retribu- 
tio :  &primo  reproborum  &  elcdarum  mixtim,  lecundo  elc^orii 
fcparatim,ibi:Qain  obliuioni.CiVca  primumdicitur:  Et  VOS.ce 
lentcs  idola. 

4  Qui  obUti  cftis  raontcm  fan£lum,&c.  rbi  erat  temptu 
diuino  cultuidedicatum. 

5  Qiii  ponitis  fortunae  mcnfam.  Eo  qubd reputabatur  dc* 
ffUcitatis  temporalis. 

*  Et  libatis  fuper  cam.  Oblalionem  deliquidisvnhacidolola- 
tria  &  fupraiitlisfucrunt  ludxi  multiplicati  ante  captiuitate  Ba- 
byl<micam,quia  multi  ex  eis  fcquebantur  omriimodam  idoiolatriof 
■»t  patet  ex  ^.  f{eg. 

7  Numcrabo  vos  igladid.^.t/.T^a/^^r  euadet:tdeo  fubditwr. 

8  Et  omncs  in  cacdc  corruc.  &c.  prp  c6  quod  vocaui. 
Ter  prophelas . 

9  Et  non  rcfpondiftis,Pccc<if  d  veflra  coptedo,fcd  magis  pro- 
phttasderififiis.co*)tun$aciamaugendo,vtpatet  z.  Varal.  vic 

1  o  Locutus  fu  m.  In  perfona  propria  in  humanitate  affumpta. 

u  Et 


1 1  Et  non  audiftis.  'i.ed  magis  doBrinam  meam  reprobanis,vt 
patet tx  tuangclio m plMibua  Locis. 

1 1  Et  faciebatis  malum,&c.  Una pauperumrapiendo,& frt 
tres  vcjtros  odiendo.  Ilia.n.duo  ,Ji.il:cet auaritia  &  odtumfrM)- 
num  ,  multumvigueruntinpopuio  ludaicopofl  reditum  Laptiuiu- 
tis  BMylonic.(,vt  dtcuni  ttiam  ludM,&  magis  increueruitt  hww»-  > 
nente  tempore  Chrifli. 

1 3  Et qusE  nolui.  Sc'dicet,falfam apparemiam fanait^Uis:  prt- 
pter  quodChnjius  maximkcontra  l}ypuctifimpraiditai*U.t.iiJidi 
tur  pceiia  iu.xta  bomrum  pr^mia,  quia  oppofita  iuxia  fe pojiM  tm- 
giselucefcunt,(umfu6ditur. 

1 4  fc" ccc  fcfui  mei .  Ver  cibum  & potum  hic  intelUgitur  ttfi- 
aiobonorum  i»  celo,  qtiia  conimuntterii%fii*tptitraJacra  bonajpi- 
ritualia,&  ccekfita nataphoruiper  corporaiia  dtfignAtui :  &per 
fitim  &  ejuricm  punilio  malonmi  in  inftrno  ,  vbi  efi  deftcius  •m- 
nis  boni. 

15  ScruimciUctabuntur./«c/ar«w/»o«cdiw)w. 

16  Et  vosconfandcminlConfuftuneextrmadLieciicumdt 

monibus  in  paiuam, 

17  Scrui mcuEtiamlaHdecotpQrdiyqu^fectMdumdoa^rcsem 

inpatria.  .     .     ^ 

18  Et  vos .  Sicut  enim  in  patria  ponitur  clamor  exultatiants  ,itt 
in  gebenna  damor  triflitiit  &  d(f'4anonis. 

1 9  Et pr? (ioatnt\onc.ldeJlydefulatiom:Contritio  eMmmtrtn' 
ria  ibi  tucum  non  ifabtbtt. 

10  Vlulabitis.i2«M  viuiaius  cfl  vnx  cQnfuJa,&  defignat  magm 

tudintm  angufiif  &  doloris. 

21  Etdimittetis.V£i/icft,f.vfCMf/owV. 

12  E\cCtismciS.ldefi,Chrifiiams,qiHiiciurantaUquaJo*  Sifcci' 
iflud  quod  mibi  m?omm,fuJpendar  ego  per  pedes  (icut  IudiuJ  • 

^  4«  Intcrri- 


5 


II 


a  Etinteificiettc.Vtvdh^C 
A  non  habeatis  qui  dicit.  Ego 
4.al  fm  via  v:ritas,i;  vit.i.Xec ya 
j.(l«rfi.  cem'rn  dnu>i<iftP,fed  lonfcifio. 
.jjHiJarius.Si  a  feculis  Chri 
/ijani  vocabuli  beantudo 
nunquam  fuit,nunc  nouu 
nomcn  reUgionisquodbe 
nediciturfupertcrram 
,a(ff-.jj  Cyprianus  Quod  Chri- 
"''\.  ftianorum  nomen  benedi- 


Ifaiac        Cap.LXV. 


rzi 


idz(- 


tis 


cetur  in  terris,  apud  Ifaiara 
dicitdominus. 
it  CyiiUus.Nos  in  nouita- 
te  vitjc  euagelicae  quafi  co  - 
ronaquadam  infigniti  no 
mineChrilH.Chrilhani  no 
niinamur,quod  eft  nomen 
bencdicluminterra. 
b  i^uia  obUuioni.Vt  non  ido 
lorumeminerint,&  prifti- 
nicrroris,  non  oblinione 
memoria;,  fed  fucceflione 
bonoru .  vh  In  die  bona  obL- 
uio  maloruni.^l  iMhx.^Afflifiio 
hore  obltuionem  (ai  it  dtlitiaru. 

B  Forfitan  &  \n  futuro  prifli 
nasconuerfationis  memo- 
ria  oninino  delebitur. 
c  Quia  ecce .  Ex  angelis.f.  & 
hominibus  vnam  ecclefia, 
&  exultabunt  &  gaudebut 
vtcgoqui  creauiexultem, 
&gaudearaineis. 
"^■^'d  Exultaticnem .  Vniuerfx 

'  terr2,vt  qux  vetus  vnigeni 
ticratgaudium,noua  cun 
ftis  nationibus  Ixtitia  fit. 
e  CjMdiu.  Qd  vel  poft  rcfur 
rcdione  poflumus  inteUi- 
gere,rei  poft  baptifmumin 
prima  refurrectionc .  Hoc 
ad  giialerefurrcdione.qua 
oes  in  pcrfeda  aztatc  refur- 


8 
9 

lO 


II 


12 


.11. 


»  fSpititnalig!adioin!uditii. 

a  «ftismeis.  EtinterficictteddminusDeus,  &  i 

a  '  Chri'trano.         b  f  NotnincvcJ  Cljtifto        j 

feruos  fuos,  vocabit  nomine  alio .  t  In  quo  5 

a  5  Chriltiatius  vc.catus  &  ipfum  nomn  in  lerra  hac  benc  cuftodieiit.  A. 

b  TNunc.C     c  f  In  tntuio.vnde.Vcnite  beoedifti  patmmeij&c.  ~ 

Et  alibi  Et  bcncdiflionctn  hitrpditate  polfideatis. 

qui  benedtdus  eft  fuperterrambencdicetur  5 

aTChiilVo.     b  IFidclitericvetac    er.  cTVetitatem  loquitur. 

o  THic.Ib  dieindicij  vcre  &  fideliicr  Dcum  laudahit. 

in  Dco,amen.  L'tquiiuratinterra,iurabitin  6 

a  ^iluccedentibus  bonib  .Lietnis .  Abftergtt  Deus  oninein  iachtymam    7 
t  ob  oculis  eorum.  ' 

Deo  t  amen.Quia  obliuioni  traditac funt  an 

a^Nc  fit  pats  iT..ii;jum  prioiisangiiftiememorati. 

guftia:  priores,  &  quia  abfcondita;  funt  ab  o- 

a  f  Aaiungit  le  eis,  ijuia  »c  iple  multa  pertulit.ferra  hgnea  fcftus  a  ludzis. 
b  I^Sanftc!  quiquotidieinnouantut  vnde:  Videbo  c.t. 

culis  t  ndftris .  Ecce  cnim  ego  creo  c?Ios  no- 

a  fMeliorando,qu3litatesmutando:Vidic2lumnouum,8ctcrram  nouam 
EtApoilolus;  .laterit  figurahuius  mundi  b  f  Bonam.  T  Ciux  if- 
fert  frucflum  in  paticr/ia. 

uds  6^terram  nouam,  &  non  crutin  mcmo- 

a  i^MaU  ot,.entA.     ^■^^  !.iinc[a  r:am,rcillcet,veftraiii.     f  Veftrum. 

c  ria  pridr aj&  no  afcendcnt  fuper  cor:  fed  gau-  i  j 

a  «r  .Sinefioe      T  Umnlbus  lebus  a  nicfaftis. 

d  debitisSc  exultabitisvfquein  fcmpiternum  14 
c  in  his  qtia^  ^o  creo .  Quia  ecce  ego  creo  le- 

acC{ie(iem.     ^  Exangetis  &  hoiniuibus.  TEmphafis. 

rulalem  exukationem,  &  populum  ciusgau- 
dium  &  exultabo  in  Icrufalem,&  gaudebo  in 

a   f  Vbigaujium  &  exultaiio:contraria  enim  limulefle 
non  potTunt.     1  Abitctget  Deus  omnem  la.ab  o. 

populo  meo :  &non  audictur  in  cavoxfle- 

afNon  ficijt  luda:i,  pro  iud:t'  ■  tiicie:cbmoiem.    b  TOmnes.n.relurg»- 
mus  in  viruni  iie-fefi  uu  m  m-ni^^Hrim  »tits  ple.Chtifti. 

tus  vltra,&  vdx  clamoris.No  erit  ibl  amplius 

'  «lPr:.ritn;i  •  irc  te.      b     t^ia  neino  r  oncrur. 

^  infansdierum,&  (cnexquinonimpleatdics  20 
fuos. T  Quoniam pucr ccntum annorum mo  , , 

4  ^hrii  iuc  dill  viuat. 

rietur,&pcccatorccntum  annorum  malcdi-  ^? 

a  •>  pratfenii.     b  tiVirtutej 

dluserit.  Eta:dificabuntdomos,6^inhabita-  1] 

x6 


15 

16 

18 


19 


gcnt.Ethoccft.Tyjonrw.       D 
f     Vucr  lent  .anno.  &c.  lUe.f.  iQuicnntju» 
qui  etfi  diu,  tamen  puerili- '"  ^"="»  •*** 
ter  vixit,  feruiens  vitiis :  &  ^^"^'^'^"  f 
hocexponitfic.  ^^^^ 

Vjreg.  Tuer  centim  annoru.  bcnedicct:  8c 
Etptccator  centum annoru.Vi-  ^"«'""t  8c<. 
ta  quidem  pucri  longum  f*°"'»"- 
trahitur,  vt  a  faftis  puerih-  «' .  '* ""' 
bus  corrigatur.  Sed  fi  a  pec 
cati  perpetratione,  nec  tem 
poris  loginquitate  copefci- 
tunhaec  ipfa  wits,  loginqui 
tas  quam  per  mifericordia 
Deiaccepit,  eiad  cumulii 
malediftionis  crefcit. 
*  Proco.Infantisnominc 
gentium  populii  inteiligit, 
vt  &  Dauid ,  populum  qui 
creatur,laudaturudiim  af- 
firmat.  EtPetrusct,vbifi. 
cutmodo  gcnitos  infantcs 
rationabilclac  &finedolo 
concupifcere  pcipit.  Intelli  E 
gitporro  ienis  appellationc 
ludjeii,  veluti  tpe  fupcrio- 
rem,habitaadecclefiam  ra 
tione ,  in  qua  ncutrius  fore 
difcrimen  fignificat. 
g    ^owoj.Virtutes^quib.  Ioi4.r. 
in  c^leftib.  requlefccnt .  vii.  »-C»r.}. 
In  domo  patris  mei  man.  mul, 
funt;vnuf(juifq;  propriam  merce 
dem  accipiet  fecundu  propriim 

Moj-m.Tales  domos  obfte 

triccs  fibi  diir  a:dificafle,  ga  Bxod.i.i. 

timueruntDcii.lacob  quo 
quchabitatin  domoquara 
Elau  qui  feris  deleaabatur 
poffidcrcnon  potuit  Adli- 
tcram  n.ftare  non  pot.Mul 
ti.nlhndiasdificant  domos 
fed  non  habitant  in  cis. 
^  Secun- 


NICOLAVS  DELYRA. 

^i    Interficict.C>Ko<f/«/>  impletumperTitum. 
'  2    Et  feruos.  m  eum  credentes. 

3  Vocabit.  Quia  vocantur  Chrtfliani  a  Chrino. 

4  In  quo.  BcnediHione gratije,qux  datur  in  baptijmo  in  quo  »c- 
cipiiur  nomtn  ChriHiani. 

5  Benedicetur.i.  benedi^ionecale^iiftingratiaperfeueret, 

6  Amcn.ufideliterftcfiet. 

7  Et  (:\{xi.i.hominihus  aliquid  affirmando. 

8  lurat  in  tcrra.  Et  non  in  idelo. 

9  Amcn.iifideliterdtbet  iurare. 

10  Quiaobliuioni.Hic  cojvquentcr  drfcribitur  retributio  ele&o 
rumjeparatim,  tamenaliquid  intetponitur  depunitione  malorumf 
yt  videbitur,&  primo  ponitur  rctributio  quantum  ad  confecutione 
bonifCum  dicitur.Quia  ob.quas  fideles  fuflinuerunt  propter  magni- 
tndinem  glorix  fuperuenientis  m  pairia.Et  quodftc  intelligatur,pa 
tetper  hocquodfubditur. 

1 1  Ecce  .n.Quia  in  futuro  innouabuntur  corpora  cceleflia &  ele- 
nenta,non  quantum  adfubflantiam,fed  quantum  ad  claritatem  & 
decorem,  vt  fic  magis  reluceat  in  eis  bonitas  diuina  ad  gloria  Deiy 
&  ttiam  deHorum  in  ipfis  bonitatem  Dei  clarius  contemplantium 
quam  anti:  &  talis  innouatio  vocatur  hic  creatio .  Sicut  dicitur 
rexvelpapacreari  propter  immutationem  (latus  quamuis  eorum 
fubjlamia  non  mutetur. 

I  *  Et  non  crunt  in  mem .  Uoc  efl  diCium  3»  flatus  eorum  prxce 

dens  nuLltus  momenti  reputabitur  refpeBufequtnti. 

13  Sedgaudebitis.^ojf  c/e^i. 

'4  Vfque  in  fcmpitcrnum.J5«M  mmitas  a  partepofl  eH  de 

rationeheatitudinis. 

15  ^nhis qnxcgoaco.i.incorporibMsca!leflibHS&  elemen- 
tis  pradido  mdomeltoratis. 

1 6  Quia  cccc.i.eccleftam  triumphantcm.fkb.  1 2.f. Accefliftis 
adSion  montcm  &  ciuitatcm  Dei  viucntis  Icrufalem  cg 
Icftem,&c.7^on.)j.(ijf  jtiir  crearifimplicitertquiacaslum  empyreu 


aprincipio  mundifuitfaBum,&  angelis  repletum-.fed  dicitur  crea 
ri quantum  ad «ouam  exultationem  qux  fiet in  finemundi:  quia 
per  aHo  iuditio  ele&i  transferentur  illuc  in  perfedia  beatitudine 
corporis  &  animx,^  ex  hoc  crefcit  gaudium  angelorum:ideo  fub- 
ditur. 

X 7  Et  populum  eius. Quia  angeli gaudebunt  de  perfeHa  beati-  - 
tudine  eletioru  m,&  eleSii  de  confortio  angelorum. 

18  Etcxultaboin  Ierufalcm.?\(o«  eftinteltigendum,^  aliquid 
per  hoc  Deu  accrefcat,cum  ex feipfo  ftt perfeHe  beatus,fed  quiafa- 
cietciues  cflefles  in  fcipfoperfeElHxultare,ficut  dicitur,Gen.zr.c» 
Nunc  cognoui./.coi^/jo/cere/ec/. 

19  Etnonaudictur.  Hic  confequenter ponitur diStaretrihu" 
tio  quafiitm  ad  amotionem  mali ,  cum  dicitur .  Et  non  audic- 
tur  .  In  quonotaturamotio  omnis  triflitite  interiorts  &exterio- 
ris. 

10  Non  CTit.i.aliquis  habens  multos  dies  deficientis  tamen  i  n  in 
duflria  vd  fcientia, 

» I  Et  fcnex  qui  non implcat.».  hahens  multos annos  in  vacuu 
tranfaHoijfd  plenos  m  entis :  &  per  hoc  a  ciuitate  caltfli  amoue- 
tur  defedns  notitix  &  virtutis.Et  quodfic  debeat  hac  litera  intelU 
gi,patctper  hoc  quod  fubditur. 

22  Quoniampuer.».^«m«/r«»i  vixit^pueriUterfequenspaf- 
ftones  luas. 

aj  Moxictur, '^ orte  <eterna. 

24  Et peccator centum  annorum.  Quitranfegit  tempusfun 
inuacuum  a  bonis  operibus,peccans  excertamalicia. 
35  MaIediduserit.7//aTOa/crf/(3io«e^««^tf^rt«»'.  Matth.2$, 
Itcmaledifti  inignemaetcrnum,&c 
a6  Et  aidificabuni.Per  hoc  remouetur  malum  infottunij a  Jeru- 
falemccekJii.Circa  quod  fciendum  ^magnum  infortuntumreputa- 
tur  inter  homines  quando  quis  mulcum  iaborat  in  aliquo ,  &  non 
percipitfruHum:in  ^tdificatione  autem  domus  &  plantatione  vinee 
ant^  quamfaciet  fruiium,eflmagnus  laborudeo  magnum  infortu- 
nium  reputabatur  anttquitus ,  &  adhuc  reputatur :  quando  aliqu ir 
preueniturmorte  antc  quam  experiatur  bonum  fequens  domus  ab 
€0  {dificat:e,  &  vinc^  plantate  propttr  quod  Deut.  20.&.  iidtur  ^ 
Tom.4.  S    3 


T^? 


Glof.  ord.  &Nicolal  de  Lyra        524 


Homt.h. 
Gcac.».b. 


tarborum 


^  t  Secundum.v.  Slcut  Chriftiis  iatn  non  moritur,mors  il 
A  li  vltranon  dominabitur.fcd  in  xrcrnum  rcgnatcum  pa 
trc.ficfcilli.  Lignum.n.  vitxChrirtuscQ.tiuodcratm 
mcdio  paradiri.f.ccdcfix.  Vndc  Salomon.  Ljjjnww  v»;  eji 
hts  qm  apprehendtrunteMn.(.(^^\znti^O\  quX  cft  ChriltUS  . 
«  Thcodorctus.  Lignum 
Titfintcrdiftum  cftAdara 
nc  ad  illud  manum  porri- 
gerct,  &  vita  viucrct  icmpi 
tcrna ,  fi  cx  cius  fruftu  ve- 
iccrctur  ,  quodnobispro- 
mittif .Fuitn.nobislignii  a 
vitx  crux  domini  reccpit 
.n-  vcluti  qiicndam  fruflQ 
admirabilcm  corpus  domi 
ni  viuificum,  io  qucm  frii- 
^um  qui  manuscxtcndc-  b 
rimus  &  frudu  cdcrimus » 
vita  fcmpitcrna  viucmus . 
«,  b  oprj-ii  wjdMKww.Fidcm  do- 
drinam.opcrationem  Apo 
ftolorum  inuetcrabunt,vf- 
qucadfincm  fccuUferuan  c 
do,  fidclcscorumimitato- 
rcs.f.Vellccunduquodqui  d 
dam  codiccs  habent  elcdis 
mcis  inuctcrabunt.i.ctcrna  C 
litcr  faluabunt  eos  bpera 
corum.f  Apoflolorum. 
C  Semen  benedi^orum .  Apo- 
ftoli,&  alij  dodores  in  prx 
dicatione  vcl  in  alijsoperi 


tCOpeuHona.vnde.Inebriabunror  «bvbcttated.  tujt.  Etalibi  Satiabot 
cuma.g.t.  «fHxceftvineiquxaii.Egofum  vilisveta.ic  vospalim- 

tfs.Sc  patet  nieusagiicola  eit. 

bunt,&  plantabunt  vincas,  &  comcdcnt  frii- 

a^Di.bolusl.     b  Inmed  o  r'iiim.    j 

€t\im  earum.  Non  a:dificabunt,&cilius  habi- 

t  ^Diibolus  i  noudeuorabii  virtuteseuruin.  2 

tabit:non  plantabunt,&alius  comcdet .  Sc- 

«^Viti.    i  l)e  quo. lultus  vt  palmaao.qui.l'.  quotidictiiui:n>aura 
lepoitatdc  jdueifaiijs  (uij. 
•  b  'Fideln. 

cundumcnimdics  t  Ijgni  erunt  diespopuli  ^ 
mei ,  &copeia  manuum  eorum  inuetcrabunt  "^ 

eledli  mci.Non  laborabuntrrultra,nequege-  ^ 


d   VfOorcr.Quosfilij  corum  in  fidcgcnucrunt,ficutMar  D 

cus  Petri  dircipulus.&  Lucas  Pauli  filius. 

c    K^ntcqiMmcUmcn.  In conturbationc,in  dolorc metis: 

fed  in  gaudio  &  Ixricia.vndc .  Qiiod  .n.  eft gaudium  ao-  *.T  .4 

flrum  aut  corona  glorix,nonnc  vos?&c. 

4<  Thco.SicHicrofolymis 
carccreconclulb  Paulo,  di 
xit  dominus.Gonfidc  Pau- 
lo,  vt.n.dcmeteftificatus 
csHicrofolymis,  ficopor- 
tet  RomJB  dc  me  tcftificari» 
Sic  Philippisconcuflitcar- 
ccrem  &  vincula. 
f  Lupiis.  Lupus  Saulusjid 
cft  perfccutor.de  quo./icnM 
min  lupus  rapax  Gc  j 

•J«  Thco.Lupus,&agnns, 
.i.  principes  &  fubditi ,  re- 
ges  &  corum  ciucs,fapictes 
(Scidiota:  vnam  habcbunt 


1 


a5Filiojlpirituale5licutB.achelc»rnalera  fihum. 

ncrabunt  in  conturbatione :  quia  lemen  be- 

a  •  Apoitolotum. 

ncdidtoium  domini  cft,  &  ncpoteseorum 

afSuutdomini.velinattcinuragaudebunt.    b  IfOie.     dCUmantes 
'  coide. 

cumcis.  Eritq;  antcquam  clament  ego  exau- 

a  lApoftolis.  b11ia:dicamil)U3,velptoaliquorogaiitibus  c^Clnpije 
tieruntdando,rait«cula  faciendo.  TSermoneni  eoiuiu  Cgnis  toniit- 
mando.  K         i 

diam,adhuc  illis  loquentibus  ego  cxaudiam. 

afSaulus.  blAnanias.  clrldecredcHtium,  paueveibi  Dei.  fln  ad- 
uentu  Chrifti.  d  IFiidicatoies  coida  auditoium  vomeie  pra:dicatio 
nisatantes. 


10 


busficuiludsi,  quia^tcr-  f  Lupus&:agnus  pafccnturfimul&leoSc  bos  " 

,  g   a  f  Siiiml  in  ecclcda.    b  1  Siiiiplicem  dofttinam  cum  Biotundiute  myftctii  pa    ^  2, 


raenfam ,  dodrinam  Spiri- 
tuflanfti.  Agnos  appcllauit  E 
viros  virtute  prxditos,  lu- 
pos.qui  pluraappetut.  Lco 
nes  appcllauit  rcgcs  &  pria 
cipes:boucs,  laccrdotes  & 
antiftites :  paleas,  cibura  fa* 
cratum  faccrdotu,quiepa« 
leis  vetcristeftameti  dodlti 
nameuangelicam  cruunt.. 
•J4    Ambrofius.  Lupi  funt "  I 
heretici  &  perfecutorcs,do 
ccre  ncfciunt ,  vlulare  con- 
fucuerunt.  Scdnemonio- 
ueatur ,  fi  mictatur  inmc- 


nam  merccdcm  percipicnt,  ^ 

auin  ■oenietit   rum    evultatiane   h  ftentui.ncut  quidam  codices  habcnt.    cfDiabolo.  i, 

quii  Venieni   CUm    exuuaiwne   H       j  TLcum  infturfuofi.    irlmpiitamquampuluisqucmpro.v.a.f.t.  ,^     J.  ^T       ^      ^      u         c    • 

portantesmMttpulosfu.  e-jvnde.Teiramcomedes  H  dium  luporum ,  benehcio 

-»   Clemcns  Alexad.Eleai     comedet  paleas ,  S^ferpenti  puliiis  panis  cius.  1 5  Chrifti  lupi  mutantur .  Be- 

^  '^         ^        -  i6  niamin  Iudus  raoax  erat. 


t''k**ft^***. ntci non laborabunt in  va- 

Lib.},iXzom'  j^^jj^^  nequc  procrcabuntfiliosin  maIcdiaionem,quia 
femcncft  bcnedifluadomino,quiarcgencratis  in  Chri- 
flopropofitamcrccscft  .  Rcliqui  malcdictionem  filios 
generant,  &  non  inteUigunt  contra  illoseflehancpro- 
phctiamHxrcticiquoque  in  malcdiftioncm  gcncrant; 
ck6U  non  dogmatizant,ncc  gcncrant  m  malcdictioncm. 


niamin  lupus  rapax  erat, 
mutatus  eftjfadus  eft  Apoftolus. 
g  .Agnus.  Qui.f  in  candidis  veftibus  fequuntur  agnui 
quocunquc  ierit .  Dc  quibus  Petro  dicitur .  Vajce  agnot 
rneos. 

h  Et  leo  &  bos  come.  Vir.f  diflfertus  &  potetifllimus  in  fo 
lo,fprcta  philo.eloquetia  comedet  palcas.i.vtilitate  &f| 

f^  perficiem 


NICOLAVS DE LYRA. 
4e  illi  qni  adificatierant  domos  nouafj  &  plantauerant  vineas  non  in' 
C  trarent  ad prdium-.fed  reuertcrc  ntur  ad  domos  fuas  ne  forth  interfi 
cerentur  in  prdio,&  priuarcntur  bono  cottfiquente  modo  pricdiSo. 
Et  ex  horrorehuius  infortunij  mlutipo^ea  poffent  a  bdlopro  repu 
blica  defcd  ^nda  retrahi,per  hoc  igitur  quod  dicitur  hic. 
i     Non  aedificabunt .  Datur  intelligi,<p  nuUa  infortunia  ermt 
In ciuitate  cceleiii.lfia tamenfpecialiter exprimuntur,  quia commn 
niusinter  homines  huius  vit^  reperiuntur,id^o  fiibditur. 
Z    Secundura.n.dics  ligni.Oe  quo  ligm  debeat  intelligi  expri 
tnit  translatio  Cbaldaicay  qu^  dicitur  Thargum  apud  Hebr^os  :  & 
efi  valde  autentica  apud  eos^quf  fic  habet.Secundum  dics  Ugni  vite. 
Vtrefm.n.  ligni  vit^  durante iiatuinnocentii  continuabatur  vita 
humana  abfqut  aliqua  inuetcratione,  &  illud  fuit  figura  Chrifii,fe 


8  Quia  femen  benedidorum  domini  eft.?.  .Apofiolorum.  V 

9  Et  nepotes  comm. ifiifunt  eledi,]perfucce£hres  &  difcipu- 
los  .Aposiolorum  i>.  iidv  regcner^iti.  Toteji  tt  expoui  quod  dicitur. 
Ncquegencrabunt  in  coturbatione ,  de  generatione  ba- 
ptifmali.iy//e  eji  per  gratiam  Spirttufianiii  mentis  quietatiuam.      « 

10  Eritq-, .  Hii  tcrtioponitur  retributio  elf6lorum,quaniu ad Dei ' ' 
famiUarem  af[iflentiam,&  wittuam  charitatis  cohcordiam,Quan' 
tumadprimum  dicitur .  Eritq;  ante  &c.  Clamor.n.orationiseji 
proptcr  impletionem  defiderij  clamentis.SanBi  verb  in  patria  nibil 
volunt  abjoiutd  nift  quod  Deus  vult:&  ideo  non  orant,  nifipro  eo 
quod  efiimant  Deum  velle :  &  fic  Deusexaudit  cos  antequam  cla- 
ment  inquantum  in  fua  difpufitione  immutabili  iam  efi  ordinatum 
quidquid  ftmpliciter  voluntftu  optant.  Secundum  ponitur  ibi, 

1 1  Lupus.Si /joc  referaturad  Hmm  ecdefie  militantis,  patct 


cundum  quod  dicit  loan.in  .Apoc.  vlt.  Qiio  ligno  reficiuntur  befti  fententia  ex  difiisfupra  1 1  .c.Exceptc  cp  hicadditur^.  Et  fcr. Ipul. 

tnterius in afpeHu  fu^ deitatis &  extcrius in  afpetiufu^  humani-  pz,c.2-'er  jerpentem bic  intdligitur  diabfilus,qiii  jub  fpecitferpen- 

tatis:ideo fubditur.  tis primos parentes decepit,Get3.j.C\li\JSpnms.i.  nutrimttii nn 

3     Erunt  dics  populi  mei.  Qma  vita  beatorum  efl  perpetua  a  funt  homines  vani &  terreni  in  qmb.ideiiatur,qui  nomine  pulue- 


parte  pofi,ftcul  (^  Chrillus  qut  per  lignum  vit^  hic  inteUigitur 
4  Opera  manuum  corum.?.  mcritafanHorum  tamum  dura 
bunt  inprpnio  prn  eisreddito  quantum  ipff.fecundum  quoddicitur 
fc^p(K.i4.c.Opera.n.ilIorum  fequuntur  illos.Ptr/^oc  autettt 
^)  dicitur  kic  .  Inucterabunt.non  inielligiiur  aliqua  corruptio  ,fed 
ferpetua  duratio ,  eo  modo  loquendi  quo  dicitur  de  Deo ,  Dan.  -j.f. 
Donec  venit  antiquus  dierum ,  &  iuditium  dcdit  fan- 
^is,&C.Pei'  a.itiquiiatem  ibi  tntdtigitur  eternitu,&  non  defeHio 
^uf  concomit.t ir atiiiquit.item comrnuniter diHam,Heb.S.b.  QS 
antiquatur  &  fenelcit  prope  interitum  eft. 


ris  dtfignantur.Si  autem  referatur  adjiatum  eccteji^  triumphantis 
eo  cp  prophetafemper  tranftt  de  vnofiatu  ad  aUum  ,  &  econuerso, 
fic  exponatur.hupixs.i.dle  qui  in  mundo  prius  fmt  rapax,fedpo- 
Hea  penituit  bene  viuendo. 

1 2  Et  agnus./. J//e  qm  bene  vixit  in  innocentia  perfeuoando. 

13  Pafcentur.  Qu,iaincwlcflipatriafimidreficiwitur,vtTM- 
lus  &  loannes  Euangeitfia,&  con[imiles. 

14  Et  leo  &  bos. ».  rex  vd  princeps  fecularis,&homo  ruratis. 

1 5  Comedent  pile^S.i.fimitiicr  rejicientur  in  patria  dum  tatne 
fint  ftmilesin  mentis.ttfi  dicatur  hic,quod  perpaleam  non  intdli 


5     Non  Iaborabunt.'.B8«  Uborauerunt,quiafrequcnter  hic  ac       gitur  conuenicnter  refeciio  ccetefiis,dicendu,quodhic  efi  metaphori 


tipitur  futurum  pro  pr^ierito,&  cconutrso. 

6  Iru^Ti.Qiiiaconlequunturprfmia, 

7  Nequc  generabunt.  /»  conturbatione.i.carnaliter,quam  ge 
nerationem  fiquitur  conturbatiofolticitudiniscirca  prouifione  vxo 
ris,famitif,(^  prolis,quod  non  habetlocum  in  catis,  ideo  dicit  Sal 
uator.Mat.  zi.c.In  rcfurrcftione  non  nubet  ne^c  nubcn 
tur,fed  cr  unt  ficut  angcli  Dd  in  coelo. 


ca  locutio,vt fatis  patet  ex  pr^di3is,qua  non  importat Jemper  jimi 
Utudinem  in  omnibustftcut  Cbrijius  metaphorice  leo  dicitur  .Apoc. 
^.t.Ecce  vicit  leo  de  tribu  luda.  propter  eiusconflantiam  ,*& 
vidoriam,& hon  quantum ad  crudeUtatem.Et  eodem  modo  tenet 

hic  prophetafimilitudinem  quanttm  ad  refedionis  vnifotmitatein 

&  non  quantum  ad  palearum  vtititatem. 

1(5  El  ferpcnti  puluis  panis  cius .  Exponatw  vt  pradiHii  efl. 


5^J 


'/§  perficiem  hiftoriKCiim  bobus.i,pra:dicatoribuscccIcfIe 
,A  Hrcconicduntleonesdonccmultislaboribus  vcniatui 

adprofunditatem  myftcd)  licut  Aiig.  &c  Cvpria.5c  alij. 
deini.     ttferpenii.  *  Ambrofius.  Damnatiferpentishceccft 

fcntcntia.  Erittibi  terra  cibus.  Quae  terra,ca  vtiqj  dcqua 
■}•      diliuni  eft,  rtrra  esy&  in  ter- 

ram  :b'.H  corpus.f.  hominis-  a 

jVIanducat  terrammeam  b 

fcrpens,  dentem  carni  mex 

infigat,  dicat  dominus  de 

mc,tibi  trado  eum,tantum 

niodoanimameiuscuftodi.Quanta  visChriftivtcurto 


Ifai^.        Cap.LXVL 


^16 


b  f '^upus  &  leotonuerfi. 


Non  nocebunr,nequeoccidentin  omnimon 

a  1  Lci,:eua  111  cooicllioneCi)ijlU,qmeft  nions'in 
vci'icrin  ntmm 

tefandlo  mco^dicicdominus. 


a    T^equc  occident .  Depoflta  feritatc ,  vel  in  prxfcnti,  vcl  D 
in  futuro,&  hoc  eft. 

b  in  omni  tnonte,  &c.  Hoc  ludsei  camaliter  accipiuntdi- 
centcs ,  quod  rn  tempore  Chrifti  f ui  tania  pax  &  fecuri- 
tas  fibi  crit,vtlupi,&  agni,leoncs,  &  boues,  ferpentes,  & 

homines  coiTimorentur  fi 


mul&  comedant  neqj  eis 
nocean  t  qux  in  templo ,  & 
inmontefanfto  habitant. 
Ex  quo  colligit ,  quod  om- 
nes  ali;  occidetur .  Sed  hoc 
falfum  efll"  ofienditur  his  vcrbis.Hxc  dicit  dfis.  Ccelumje. 


•;.^-"_  .     - ---""-v..,v<..-w.»  v,o  v..iiim  VH.UUU-      lauumeueouenditurmsvcrbis.hixcdicitcins, Cff/«w/e. 

diahoisimpereturipfiQiabolo.quifcmpcr  vult  noccre.      me^  ler.fcubei.pcwe.&c.  hoctii  ludxi  carnaluer  intelligut. 

.       -,  ,  .     N  I  C  O  L  AVS    D  E    LYRA. 

I     JSon  noccbunt .  iVaevmctw.tn  i akjUs  erit  inmunis a  mutuo  naciimento,&  omnibm  modts  inuicem  confoUbuntuY. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.6^.vbi  dkitur  in  puj///.Benedicctur  iu  Dco.i.benedi- 
Bione  cale/ii  fi  in  gratia  pcrfeuerct.  Umen . 

I/Zd  ii3,ii)  .Amen,non  legitwin  vete.xeflam.diciin  Deiperfona 
tdiqua  affirmatiiw  annunciantisfeu  promittentts,  fcdjolum  in  per- 
fonahominis fupplicaniis,vnde  Deuter.  zj.c.  l{efporid!to,mnts po- 
B  pulus,^inen.Et  /tr.ii.a.Etdixi  Amen  domine././«p/7/  c  o  vt 
ita  fiat,&  /ic  in  aljjs  ftmiltbus.Sed  m  Euangclio  h^c  diHiofrtqnen 
ter  inuenitur  dui  in perfona  ChriHi  promittcntisfeu  anmntiantis, 
vt  ciiYH  dicittir  .  Amcil  dico  vobis .  ijuod  dcnotat  prom'Jfiones 
feuajfertionesa  Chnfio  fatias  fo,everas  fettfideliterimplendas: 
vnde  Chrtituspropriepotcfi  dici  D,  iis  ainen,ed  quod  ipfefUis  hac 
diHiomn  amen  frcquentabat  promittendo  ftu  afferendo  .  Et  quia 
eius  fignificationem  firmiter  obfcruat  implendo promiffa ,  &  ideo 
fo^quam  prophcta  dixit  quod  nomina  hidxorum  Chnflum  non  re 
cipientium  dimitterentur  in  iuramentim.f.  execratoriim,  to  modo 
quodicitnrierem.  29.  Etaffumetur  ex eis  malediaio  omni 
tranfmigrationi  luda: ,  qux  cf\  in  Babylone  dicentium . 
Ponattedominus  ficiitSedechiam,&  ficut  Achab.quos 
frixitrcx  BihylonKini^nc-.&jubiunxit.  QuodferuiDci 
vocarentur  nomine  alio  ;. Chnfltani .  Confequrmcr  dtcit,quod 
Deus  etiam  fontretur  aliud  nomen.f  Dcus  amcn.  &  hoc  efi  quod  di 
c/f.Quicft  bcncdiaus  fuper  ferram,benedicetur  in  Deo 
amen.  guia  omtns  venediaiograttx leugiorix  non  Ijobetur  nijH 


Deo  amen.f.Chriflo.  Similiter  qui  iurat  in  terra  debetiurare  in  Deo 
amentma  iuramentum pertinet  ad  lnriani,vnde  heut.  6.b.ct:m  di 
jT^r.Dominum  Deum  tuum  timebis,&c./ft^rfn  .  Etpcr  r; 
nomen  \\\'msmxzb[s.iSficexpr£ditiis  verbis propheta  I7:fv;i  •'^ 
dit  quod omms  benediaio  expe£ianda  efi  a  Deo  amen.f.aChriHo  & 
omnis latria  debetur  Dco  amen.f  ipfi  Chrifio  qui dicitu?  Dctis  ame 
rattone priedicia.Et  neta quod Deus  in  ve.le.promittebatbonafpi- 
ritttaita  &  Merna  implicit(\&  tamen  non  totaliter  daba.  ,i'd  Chri- 

fiuspr^diaaprQmifiaimpl(uit,vndefuperillud}{om.i.b.Exfidc 
infidem.g/o.  Ex  fide  promijjwnis  infidem  impletiohis  ;  &ideo 
Dcus  in  vet.tefi.nunquaifi  iegitur  diciDeus  amen  :  quia  principaiia 
promiffa  non  erantirnpieta,fedin  nouo proprih dicitur  Deus  amen 
proptcr  eoYum  impletiohcm. 

REVLlCA.ln  cap.6$  .vbi  dicitu'.Q\.\\hcntdiiX\.\St^{u^cn  . 
tcrram,benedicetur  in  Deo  amen.A^^i  Burg.facit  vnam  ex- 
tortam  expofitionem  dicens  inc  amen  effe  dtbere  cognomen  Chrifli 
vt  dicatur  Clmflus  Deus  amen  proprih,  quia  frequenter  vtehatur  ii 
lo  nomine,vt  patet  in  pluribus  locis  Euangeliorum.  Sed  vidctur  iro- 
nia  imponere  alicuinomenex  aliquo  termino  per  ioquelamftc- 
quentatOi  ficutfrequenter  pradicans  de  nominc  Icfu  per  difcholos 
nominatusfuit  lefita ironict.Quid.n.prohibethic  amefi  accipiftgni 
ficatiueinpropriaftgnificationefinetdiabufiuacxpofttione^Toflil 
la.rt.  expofit  io  vaide  rationabilis  cft  vfque  ad  finem  huius  libri. 


CAP.  LXVI. 

i  oe/«w.Omnesfanai 

quorii  conuerfatio 

incoeliscft.  vnde. 

.Anima  iujitjedi  s  ejt  Dei.  Citiu 

.  ftics  wca.q.d.Nc  putctis  hec 

'  ad  literam  effe  complenda. 

^•^  Proco.Quiatrib.du^cii 

dimidia  non  operum  fuo- 

rii  &  pictatis ,  fed  tepii  Dei 

virtnre,expugnatione  fe  ef- 

fevitaturasarbitrabanf,ifla 

non  fibi  fcd  illis  conducere 

demoflrat.vtcu  legalib.in- 

h£ferinr,nonindignosfe  p 

flent.qui  in  ipfis  habitet.  A 

uerfarifeptcrcahoflias  fi- 

gnificat,queab  animi  rcdi 

rudinenon"proficifcantur. 

*   Origencs.Cum  tcrram 

fcabcllQpedu  ciusappcUat 

dominus.noignominiam 

fed 


CAP.    LXVI. 

J£.Q  dicit  dominus :  t  Coc-  j 

a  f  Vbi  volomas  me»  Ct.     b  uTerreni  apo- 
ftasa;  anpeji  quos  propria  vi'tuiecalcauit.    ^ 

lum  fedes  mea,  terra  au- 
tem    fcabcllum    pedum 

a  \  lam  mapna. 

meorum  .     Qua:  eft  ifta 

f  Vtineaincludar. 

domus  quam  ^dificabi-  ' 

afHumilis  acquieius&iremensle.inones  meos.    «Ouafi.Nullus 
qnia  Omnia.Sfc. 

tis  mihi ,  &  quis  eft  ifte  Idcus  t  quietis  m^x  ? 

,  «IH  ti.e.r. 

Omnia  hxc  manus  mea  fccit:  &  fada  siat  vnl  ''■ 

1lQ2;f'  Harcclt  quies  &fedesniea,  non  illaquam  putatis,  de 
lua.TempIura  Dcifanrtum  ell  quodeftis  vos. 


c  uerfa  ifta,dicit  dominus.AcI  quem  autemre- 

a  f  Humilem  ft^itiiu  Bcati  paupeies  fpi.Ei  alib..Cor  conrritum  &  humilia. 
Deus.&c.  bfPropeccatisfuis  &alioruin.  f  Beaius  vir  qui  limet 
domjnum  Iniiium  lap  liin  dom. 

fpiciam,  nifi  adpaupcrculum ,  dc^contrftum 


fed  gloria  fignificat,qu£de 
Deomodica  aliqua  &no- 
uiflima  intelligit  parte,qu^  ^K&.j.f. 
moralitcrappellatur  pedcs 
eius,3>paruamcognitione 
habetde  Dco ,  ga  vidcmus 
nuncin  3£nigmate,&  dniH 
cognofcimus  per  fpeculu  p 
vifibilia  quje  fecit,  quae  pe- 
desdominiappellamus.vn  ^ 
deecclefia  fuper  terram,ap 
pellatur  fcabcUum  Dei. 
b  Oh<«  c/?i^«.q.d.Putatismc 
localem ,  &  in  templo  tan- 
tum  mancntcm .  Sed  quK  t/''''"'''""" 
eftiftadomus  &c. 
C    .Ad  quem,&c.h.b\ztO!\xz 
ri  teploqjterrcnoqjhuma 
na  manus  conflruxit,  rcdc 
aufercnt  viftimje  Iuda;oru 
ne  forte  dicercnt  Non  tam 
fumus  f^ultijVtDcai^putem' 
""  hoc 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    LXVI. 
Aec  diclt  domi.  Hic  circa  prxdiHa  remouetur  ludaO' 
»J  \4  ''"'"^'^'^"''/'''/''•£'/"■"»0  hxcjiducia  toUitur.Secundb 
f^  py»phcta  ad  propofitum  rcuertitur,ibi .  .Audite  verbum 
'^''^inKCircaprimum  fciendum,quod  Udxiin  aduentu  Meffta  expe 
^"nt  tcmplum  rexdificandum,  tn  quo  r.fferentur  facrificia  Deo acce 
Pmma-.hoc  rtmouet propheta  .  Etprimb  confidentiam  <tdificatio- 

(•enct,  ""'/^'^"'"'^'^''•'*'*o^/'»«o/«j,i6/.Adquem.  Circa  primumdicttin 
^:l[perfonadont,ni.  ^ 

2  C^lum  fcdcs  mea:  terra  aiit  fcabcUumpedum  meoru. 
f^pn  ejtper  hoc  tntcUigtndum,quod  in  Deo  ftnt  iincamtta  corpons, 
ficut  intellexermt  aliqui  ludat,  &  ctiam  aliqui  fimpliccs  Chrifiia 
ht,quipropter  hoc  dicli  funt  antropmwrpbit£,vt  habctur  inCoUa 
tionibus  patrum.CvlLttone  Jfaac  i.fed  ptr  hoc  datur  inlclligi.qnod 


diuina  effentia  non  cfi  ioco  comprebenfibiiisyideofubdilur. 

3  Qux  cfl  ifla  domus,&c.!.^«<j»2  creditis  m  futwo  mdifica- 
ri  prn  rnco  cultu^q.d.in  hoc  fruflra  confidite. 

4  Et quis  efl ific locus quietis . ^lias  requietionis  mcf^q.d. 
non  quiifco  trli  in  r/itipfo,quta  in feipfo  pcrfctit  beatus  cfi. 

%  Omuia  \\xc.qd.lflis  non  indigeo,fed  econuerso  indigent  con 
fcruatione  mea,uitier  rcdigerentur  in  nihilum,ftcut  &  ex  nihtlofa 
Hafirif, 

6  Ad  qucm  autem  .  Hic  confequenter  remouetur  conftden  tia 
fairificiorum.Cina  qnod  fciendum,^facrificia  veterislegis  ex  duo 
busfncrunt  dcctpta.  f^iium  erat  denotio  &  obcdientia  oj}erentiun/y 
co  ^  Deustaiia  pixceperat  cjferri:&  fecundum  huc  motuf  vohm- 
tatts intertor  ad  ubediendum  Deo  erat  principaliter  Deo  gratus : 
&  quantum  ad  hoc  dicitur .  Ad  quem  aiitem  refpiciam  nifi 
ad  pauperculum  J.  .rt(/  vtri:  humiiem, 

Tom4.  S    4 


J27 


Gloford.&NicoIaideLyra,         jiS 


0  hoc  loco  pofTc  c5' 

A  cludi,  fcd  inlcpara 

tftsrtficandis  to  id  f  tjlorificaa- 

^'=^'  dutnDcO  loco  vi- 

dimas     immoU- 

riji  m  Matt.  pra:cipitiir. 

t  fuflfjmijit  *  Chryroftomus. 

tho».  Multi  (unt  modi 

TAtumeilUhumilitaiis  :  pro- 
phctacum  dicit.Su 
pcr  humilc  rcQuic 
fcam.non  iimplici- 
tcr  humilcm  figni 
ficat,  fcdconfracla 


a  f  Mirnicordtam  volo,&  non  ractiHtium. 

/piritu  &  trcmcntcm  fermones  meos?  t  Qui  immolat  bo- 
ucm,quafi  quiintcrfidat  virum.  Qui  maclatpccuSjquafi 

^Secunduiu  l<rj;cm. 

qui  cxccrcbret  cancm .  Qu  i  offcrt  oblationcm ,  cjuafi  qui 

t  f  Q^ind  contti  lcgcm.  b  TVt  affciat  .|itoi  Ijx  pn^niit 

ianguinem  fiiillum  offerat .  Qui  t  rccordatur  thuris,quafi 

»  1L.U  lct.vrntictut.     bfSuptjdia».     c  1I'iop'|«  aioittio.     d*Non  Pci.f  quiett  ¥!.■: 

qui  benedicat idolo. t Wxz omnia elegerunrin  vijs  ruis,&:  9 

a  Tln  hi>  rquxabominaiidcbie.ant.    bTAaiuutitas,non('iio.     c  ^C^a  fui  luagisquam  Dei    * 
ainaioiet.     dTP«m>nione.  , 

in  abominationibus  fuis  anima  corum  dclcclata  cfl:  unde 


a  f  Oxmonum  &  R.oinmotum  quibus  illudaniur.     ^Scilicct  illuro.es.diaboiuu,  An- 
tichriftum  ma  osprincipes.Sacerdotes.Sctibas.&Phatifxos.        b  «Venitead  me 
om.qui  lab.Stone  <-ft  &  rs.ief.vos.Ettfjniieniiam  agitr. 


nobismentcmdcfi  d  &cgoeIigam  illufionescorum^&qu^t  timebat.idducam 


gnar.iScnimiscon- 
fraflam,  vtinillo, 
fpirituscontribula 
tus&corcontritu. 
a  Q^i  imnnjlat  bo- 
vcm.  q.d.  SacrificiQ 
vcftrumno  placet 
mihipoft  immola  c 
tioncm  vcri  facrifi 
pcij.incuiusvmbra  f 
illa  facrificia  con- 


tEos 


*  tx  eis. 


a  *  \'i  fupia  uDcaiendo.iniit  .n  t 


b  lldcm. 


c  OiwfMToj.QuiaD 
dc  mundo  no  eftis,  1 1  <  ^^ 
quiainmccrcditis  J'^" 
quia  nomen  meu 
habctit,  aChrifto 
ChriQiani  didi.vn  i^^ 
dc.lam.n.conlfiraue' 
rant  lud£i,ytfiquis  cS 
fiteretur  Cbri[ium^cx- 
tra  Jynagogam  fierrt, 
f     Glorifjcetur.  q.d. 
Apparcat   glorio- 
fus.quiacftiatitia 
^^  vcftra,vtcrcdamus 

vobis,qui  modo  vi  LoA 
'i  lcm&abic£luprx'*«'| 
H  dicatis.  Indieiudi- 


II 


cisrquia  uocaui,&:  non  erat  qui  re/ponderet;  locutus  fum,  '^  tii  cum  vcncrit  in 

«  fF.xauderuni.     b  ^  Apcrtc  nulum  fuuiii  (icui  SoJoina  piardicauciunr.      '"   gloria  fua   pOtefia- 

&  non  audicrunt:  fcceruntq;  malum  in  oculis  meis,&  qus  ^7  te magna  &  nu.fic' 

altrioiem.    IBaitabam.    o  Ifiophcta  ad  Apollolos.  ^°    VirtUtC  ,  VCl  CtiS  in 

,   .   ,     ,  .V,.  ,         j       .   .  =  ^i^"<:«"«j-ve«ra>„es.     1 9  prafcnti, vndc fub „ 

nolui  elcgcrunt .  Auditeucrbumaommi  ,quitremitis  ad  30  jjjy^^  E 

a  1  I>Ht.  Iccundum  rarncm.  *  '    g       f^OX  pOpuU  dc  Cl-  ''*| 

ucrbum  eius .  Dixcrunt  fratres  ueftri,odientes  uos,&  abij-  **  uitate .  Aducnientc  S'| 

,     .-  i-^!;^"'x    -1      ^^  Romano  cxercitutcf 

cientesproptcrnomenmcum.Cjlorihccturdns&tuidc-  H  lecudum  lofephu 

^        ■       ■ .^....  ,..■-:,..--....  ^^  diuififuntludciin 


CCffi    VObis      &   nC    2  allnfuminipfiinaedaie.     b  1Ci;i>  talinloouuniui.     orQuij.   f  Ooloris&  pLinftus.  •^5 

immolarctis  idolis     bimus  in  ktitia  ueftra,ipfi  aut  confundcntur.  Vdx  populi  ^6  ^^^^  ^^^^^^  ^^.  ^,.^^, 


Deat.t}.e. 


T.Cor.^J», 
Io.ii.>« 


b     Canem .  Dc  quo 

pcr  Moyfcn .  f^un  rfferes  in  domo  Deitui  mercrdem  meretriclf, 

«f^'«'frf;/;(/»M«K.Etbcnecanis&  merctri.xcopulantur , 

quia  fimilitcr  Ubidinantur. 

c    Elegerunt  in  vns  Iws.  No  mca  voluntatc.cx  quo  agnus 

immolatuscft.  Vndc.  Vjjcha  noftrum  immuhtus i/i ClMijius. 

d     Et  qiu  timcbant.  Romanos  vnde.  Fcnie»t  l\(mani,&  tol. 

ito.lo.&  Gentem.Vcl  famem,peflcm,captiuitatcm. 


^7  cipatu  contcnden-  -, 
tcs.AIij  fibi  alium  principcm  prsponentcs .  Parsautem 
populi  &  Sacerdotum ,  tencbant  tcmplum , arccm  vcro 
&  regiam  domum  pars  populi  &  principum:  rcHquam 
vcrociuitatcm  tertia  pars  &  maxime  vulgus.Pugnabant 
ergo  &  extra  contra  hoftes,&  intrdcontraciucs.  Roma- 
nis  crgo  vrbem  irrupenrib.  audita  eft  vox  populi  plangS 
tisde  ciuitatc,voxSacerdotu,&  gcu  ipfis  crant  dc  teplo,- 

^  Vox 


NICOLAVS  DE  LYRa. 

;jf  f  Ettrcmcntemfcrmoncs  meos.'.  mco6e^/m(?ff?</'«>e- 
formtdac  tranfgredt  verba  meact  in  mmimis.  Aliud  erat  lidcf  of- 
ferentium.  'iacfificia.n.illafucrumqiulamftgna  oblationis  Chrifii 
futurx in crnce:^ ideo talis oblatio  erat qu<eJ'm protcflttio hwns 
fidet:  oblatio  autem  ChriHi  in  cruce ia^n  tranft.t  in pr^teritum,  & 

Q  ideo  ohbth  taliitmfacriHciorum  poli  publicationcm  Euangelij  eft 

ntortifera,ft  quis veiUt proteiiari ijuodCbriftus fit  venturus,(juive 
niii&  hu  c  esi  quod  dicitur  h;c. 

1  Q;ii  immoIat,&c. Uiud [emper  fuitprohibitum  &  illicitu, 
&  coctem  modo  offerre  tale  fucrtficium  poH  Euangdvj  publicatione 

3  Qui  ma£lat  pccus./.  caprum  vel  ouem:deifiis.n.tribus  fpe 
ciebus  aninialium.l.  bouis,  caprte,  &  ouis  ficbattt  facrificia  veteris 
legis,ftcut  diHum  fuit  plcniusfupcr  Leuit, 

4  Quafi  quicxcerebrct  cancm.  l\eputabatitr.n.cams  tanta 
yilitatis,qucd  nonfolum  eratamri.al  irrimundumad immoiandum 
&  comcciendum,fidetiam  ad  redimendum .  Trimogeniturn.n.afini 
licct  non  oticrretur,tamenredimcbaturoue,Exo.i}.b.  Non  aute 
primogcnitum  CZms,fedexccribrabatur. 

5  Quioffertoblationcm  .  De  terr^  nafccntibus  vt  dc panr, 
yino,oleo,&  thure, 

6  Quafi  qui  fanguincm  fuillum  offerat .  Quod  erat  abo- 
minabtie  coram  Leo.rum  quia  fusesi  animal immundttm  fecundu 
Ugem.  Tum  quia  idoioiaira  in  (uts  facrifiiijs  tatifanguine  vteban 
tur,vtpafit  l.Machab.l. 

7  Qui  rccordatur  thwTis.i.oblationis  thymiamatii. 

8  Qnafi  qui  bcnedicat.?.(#mr  idelo.  ^ccipitur.v.ijic  bene- 
diBio  pro obiaiione  vei  xe  io.ftcut  dicitur  i .  ^f if.2  j  .e. Accipc  be 
ncdiftioncm  quam  attuiit  famula  tua,&c. 

9  Ha:coIa  clegerunt  in  vijs  fuis.Dimittentes  vias  Euangelij 

10  Etinabomi.fuis.?.««ra/»/'.ci/(j«om/'.  Dcoabominabiiibus. 

11  Anima  COrum  delcdata  cft.  7S(p«  quia  modo  offerant  talia 
facrificia  cum  offerre  fit  eis  illiciium  nifi  in  templo  quod  erat  in  le 
rufalequod  rfl  defiruEium,  fcd  quiafperant  talia  deleclabiitter  exer 
tere  in adueniu  Meffia,vt  diRum  rfi  .  Totefi  et  hoc  referri  ad  tem- 
fus  quodfuit pofi  piiblicationcm  Euangeli»  in  L-rufalem  per  ^po- 
jloios yfq;  addefiruiiionem  templt.quia  iiio  tempore ojferebant fa- 
crificia^t  tempore  obfidionis  ciuitatis  per  Titum,vt  dtcit  lofcphus 
lib.6.de  ludaico  bello,quodfjcerdotes  offerentesfacrificia  in  altari 
holocauiiorum  aiiquando  interfiiiibantur  iapidtbus  machinarum. 

12  Vnde  &cgocligam. F?«yZrWoeo;/Ma^(fttcw. 

IJ  Etqua;  timcbant./.  defiruhioncm  tmpii  &  ciuitatisfi  refe- 
ratur  hoc  ad  tcmpus  immtdiate  pnediiium  quod  prtcccfn  templi 


dcHritlHionem.  Siautem  referaturad  tempus  fequens  hoc  exponen 
dum  fjl  de  eiedione  &  opprobrio ,  &  aiijs  malis  temporaiibus  i» 
quibits  funt  &  erunt,  qux  timent  ludxi  &  timuerunt.  Et  caufa  Ijo- 
rum  mulortm  fubditur,cum  dicitur. 

1 4.  Qaia  vocaui.  Eos  ad fidem  in  perfonapropria eis pradican- 
dj,&  per  •^posiolos,&  eorumfucceffores, 

1 5  Et  crat.  Quia  pauci  comparatiut  hanc  pnedicationem  recepc- 
runt. 

1 6  Locutus fiim .  B^petitio  efl  eiufdem  fententix  ad malorem 
exaggcrationern. 

1 7  Feceruntq;  malum.5«M  Judei  vfuris,rapinis,&fortilegijt 
funt  valde  intenti  communiter. 

18  Audite.  I{emotafalfafiducialudieorumihicprophetareuer- 
titur  adpropofitum,quod  efi  defcribere  duplex  Dei  luditiurn  a  prin 
cipio  cap.C^.vfque  ad  finern  iibri,  vt  di3um  fuit  ibidcm  ,  Et  diui-  t 
diturrefiduum  huius  cap.in  ttes partes,quia primo  propheta  defcri 
bil  aliquapcrtinentia  ad  luditinm  dijcretionis,fecundd  aliqua per- 
tinentia  ad  iuditium  reiributionis,ibi  .Lajtamini.  tertid  aii- 
qua  pcrtinentia  ad  vtrumque  ,  ibi.  Et  mittam.  Circa  pri- 
mutn  fciendum ,  quod  iuditium  difcretionis  eji  quo  aliqui  ludxi 
vocatifunt  adfidem,  alijs  infuainfidelitate  dimiffis  iufio  Deiiudi- 
tto,iicet  rwhis  occuito .  Vrimo  ergo  tangitur  iudicium  difcrctionis 
quantumad  dimiffos,fecundd  quantumad  ■poc^/om/'/. Antcqul 
Circaprimum  fctendum  ^  ludeiininfidelitate  permancntes  fuc- 
runt  valde  moiefii  aedemtbus,vi  patet  in  ^8ibus  K^poH.in  mul 
tisiocis.Et  hocefi  qucddicitur  hic.  Audite  vcrbum  doniini. 
yos  ^Apofioli  &  alij  credeHes, 

1 9  Qui  tremiris  ad  ver.  ranquam  vere  humiles  &  obedientes 

20  Dixerunt  (ra..\c.t.iudp  infideiitate  obHinati. 

2 1  Obcdicntcs  vos.lnteritus  incorde. 

iz  Abijcientcs  .idtfi,  exterius  ingerentespetfecutiones  in  cor- 
pore. 

2 3  Proptcr no mcn  mcum .?'.  quia  confitemiru  me  tanqiutm  ve 
rum  Chrifium. 

24  GlorificcturdominUS.  inuddicebttntiromc^eChrinot 
vnde.Et  ipftin  cmcependenti  dicebant  Mat.  ij.e.  AUoslaluOS 
fccit,fcipfum  non  potcft  faluum  faccrc,&c. 

25  Etvidcbimus  inletitia  vcftra.i^.rf.  Einis  veftrccredulita- 
tis  non  erit  vobis  ad  ixtiiiamjcd  mugis  ad  trifiitiam  &  confnfionc. 
Scd  quia  accidit  contrarinm,ideo  fubditur. 

26  Ipfi  autem  confundcntur./.i»  dtflrudione  ciuitatis&te 
pli per  I{nmanos fa^a poji  mortem  Chrifityideojiibditur. 

27  Vox  populi,&c.C/<i»M»wV  in  eius  deRmcltone. 

4«  Vox 


F? 


^"Voxetia  domini  audita  cft 
AinRomanis  exultantib.  qui 
ctiam  niitu  Dc:  vcncrutred- 
dentisK.ini.lcUicet  ludsis  f. 
I    perRomanis.  a 

I    *    Theo.Defcribitprophe- 
ta  clanicrcm&lamcntatio- 
I    nem  futura:  vailationis  & 
'    depopulationis  vrbisHiero- 
folymorumpo(\  cruccm  do 
i    jnini.  Et  cum  dicit  vox  rctri- 
I    bucturaducr("arijs,mcrit6il  b 
/as  pcenas  irrogatas   ludjeis 
olkndit. 

a    ^'inti  q'<am  par.  Non  paula 

T>  tim ,  fed  ncc  nuiho  tempore 

vt  populus  ludaeorum  cre-  c 

uit  ecclefia :  (ed  ftatmi  mun- 

dus  conccpir  audita  rra:dica 

ticne  &  pcpcnt  mafculum 

quem  Pharao  &  Herodcsco 

j  nabantur  occidcre,  qui  in 

'••j  Moyle  <?c  in  Chrilto  lalua-  d 

I  tuseft  in  Acaypto.   Abra- 

^   hamquoque&Ifaacmafcu 

loshabuercfilios.  lacobin- 


ifaias   Cap.   LXVL 


T30 


a  f  Auditi:  'ft. 


b  TSacfrtlntura 
0 


TExultJtionisjn  R.omanrs.ffAut)'ta  el\. 


non  (olura  orbfs  terraru  eft  D 
profccutus,vcrumctiam  ip- 
lc  IfaiaSjdum  narrat  vide 
.     .,  .  ^  turnonfatispofleadmirari 

dentisretributioneinimicisfiiis.  Antcqua  4    poft  Chdfti  crucem.intra 

.„         _        ,       ^.       ,. .  i         .      u :/t: .- 


de  ciuicate,  vox de  templo,  vdx  dommi  red 

a  ^Ho  ni.ortepatiiarchaium.ptophetaru.n  >t  ipfius  Chtilti.b  IuJais  (Vilicci 
quioljinfilij.fludaf  s  p«  B.oinaiioj.  c  t'"da:rspro  inipictatc  lija  damna 
tis,cccl:(iapTit.  «iMana.  1",Fjiiniiiu.iccclefi.i 
~        '  h 


i  «iDeuspaicr  vetbuii\fihum  fibico.ite/nuni.  b  V^t:"'.     5 
^Ciuali  Milperate,r'tii1in)<-  i- 

parturiret  peperit.Antequa  venirec t  partus  7 

a  ^Maiiti-I^PrimitmarcccIcli».  bf  Deus  faier.  tGnuit  finc  teiii^,.ra  c^  Vna 
die  t:i  1  millia.aliaqulnquequi  potus  volucrunt  mori  q  lam  a  hdeciiiifti 
8c  chaiitate  fj;p3tati.c<!For'eni  filiu;n  perqMem  oia  faOt    •int  i\  rubfilii'f. 

cjus  peperit  mafculum.  t  Quis  audiuit  vnq 

a  1  Vtaiiiequamparturiatparjat  cuin  natutai  icr  p.i  tur  tio  p.irtumpij; 
cedat,;&  in  tim  breuifp.irio  ■.•ignai  tornrllial.omrnum. 

tale,&quis  vidithuicfimilePNiiquidpartu  8 

fSemel.tanqu..m  omma  fit  in  luccm  fufura  al^Qium  ilultia.  lo!  iultitia.b  Fi 
lioli  jnei  quos  iierum  pTturio  donec  Chtiltu»  tormefit   n  volus    c*;Tota, 

riet  terra in  dic  vna,vt  parietur  Gens  fimul?  „ 

^,'poHili     c  fS.i-.tuales. 
b         


brcuiftimum  tempus,natii 
populum  iilum  nouu,non  Uolor. 
in  vno  ahquo  obfcuro  ter- 
rs  loco  fcdqui  fcfcfuderic 
toto  orbe  terraru  m, 
^    Ambr.  Habctfiliosec-  J^"]"»"»'^ 
clefia  fine  partus  dolorc  vn-  nes!    ''"^^'' 
dediciturdeecclefia.  Quis  t  lere.is.c. 
audiuitfi  parturit  terradic 
vna?Vna  die  terra  nonpar- 
turitfed  paritgratia .  Venit 
pafch^  dies  in  totoorbe  ba- . 
ptiimi  facramenta  cclcbraa 
tur ,  vno  er^o  dic  fine  ali- 


!cr  muhosfiUos  Dinam  gc- 

nuuproquamultafuftinuit.  PeperitcrgoSion,idcftre 

liquiclirael  ma(culum,idcft  Chriftjm  qiTi  m  toroorbc 

gcheratorfiinul  quodnuHusaudiuit:  nullahiftoria  nar 

.£,  rauit,vtalicuiusdodrinaomnes  fimul  crcdcrentnatio- 

•'»•  ncs,&  dcdiuerfisGcntibus  vn.i  fierct.  Vnd.:.^;L>j.f ;«  con 

'"'  Ipetiaem  vniuerft  fints  tcu.Et  Dauid  inquit, ^pes  omnium  fi 

»?«» tetrj'  &  in  m<irt  lon. 

4<    Eufebius.  pr^dicitur  hoc  loco  ill  ud  qd  admirationc 

non 


a  tQ'i.if>:Mu'io  lafcoregeiiuit  in  riJe.  b 

quia  plrmriuit  &  peperit  Sion  fillos  fuos.  jq 

a  «[Simile.Q^i  pl.,n.aur5m,non  aadiet:  [.Tf-arnalitcr.  ,     ,  -     i  r- 

Nunqu.d  cgojui  alios  p  W  fccio  ipfc  [\  £tSirpf  ISSe 

a  «iSpiritua  ii<:ih  iimcoa:iTriuin  acalioslpiiituale»  Vnde:  Oedit     ,,     „       ^-1-        J      it  . 

eispcteiiitemhiiosDcitieti  *i  *     1  neoao.Hoccxpericn- 

non  pariam  dicit dominus ?  Si  e^o  qujf^e-  ^^  tiadocuitNamvnaconcio 

a  v^-ifi ,!.  I  aii^rit.        nc  Pctri  fimul  tria  hominu 
ncrationem  t  cxteris  tribuo  ftcrilis  ero  ?  aic       miUiaconuerfi  &  facro  ba- 

ptifmatercgencrati  luntin 
filios  Dei.Et  rurfum  cij  con 
cionaretur,quii^;miIliafiliorufimuIpeperiteccl'aDei.  ^atr  c. 
b     vf.7/<«<//<^.populura  fortemdequoStcphanus.PauIus  Rom.8.g, 
qui  dicit:  Ouis  nvs  fcparahit a  cbaritate  Cbtiliif 
•Ji    Proc.Non  enim  mollitie effoeminatur  Dci  populus. 
c     in  die  vna.  A  poftolus  filios  fuqs  tanq  vna  die  fimul  o^e 
nuit,quiain  Chriftoquilux  &dies,  &  in  vnitatefidei. 
d    .wf^o.q.d.  Egoquiomnescreauihominesexnihilo, 
creabo  mihi  cx  omnibus  Gentibus  ecclefiam  vnam  que 
ardificaturde  viuislapidibus.  ^a  Utamim. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Vox  de  tcm^plo. f.facerdotutyi,  ftando  templum  fuit  combn 
!}um,  &  tplifueruntocci;i  deprac^pio  Titi,  diccntes  iMJiHm  elifa- 
cerdotus  cumtenwlopcrirc. 

z    Vox  domini.?.  l\pm-inor'4m  ex  vi^nria  exclam.intium,  vt 
dicit  tojephui  Itbro  de  luiaicabelij.  ktdicitur  vox  rorum  vo.v  do 
mini,  cjtttj  in  ttia  vitioria  fuerunt  mfhumenta  Dei  &  tainifiri. 
5    Reddentis  Tctrimtioncm.i.debitamprjenat/i. 

4  Inimicis  (uis,'.  luden  tjiti  ti,ii mortem  prncur.tuerunt. 

5  AtHcquzm.Hic agitur de iudicio difiretionis quatum  adva 
catosaajiiem  :  Et  ejuia  Chriflns  eU  ccpiu  fidclium,ide6 piimb  agi- 

fig  tur  demmititate  Chiijfi/ecundo  de  natiuitate  fidelium  ingcnera- 
tionebapvfmaU,ibi:  Nunquid  parturiet .  Cwa  primumfcien- 
dm,  (juod pars  ifla  ab  Hebritis  antiquis  &  etiam  a  modernis  com 
rnmittr  exponitur  de  natiuttate  Chrifii.  Et  qiiod  debeatfic  intelli- 
gi,  fatetper  translationem  Chaldaicam  apud  Hi  brfos  autenttcam , 
quavbihic  habtnius:  ^ntequam parturtret peperit,amtquam  ve 
mret  panus  eius  pepcrit  mafculum  ftc  habet:  .Adhuc  non  erat  ei  ve 
niens  angufita  redimetur,  &adhuc  non  veniet  ei  tnmor  ex  dolori 
bus  propter partum,r(udabitur  rexMeffias.  Dicunt  lud/ei  moder- 
tii,qiidd  eadem,  die  quafiiit  defiru8um  templum  per  l\pmanos  na- 
tusfuii  rex  Meffias,  fed  adhuc  non  liberauit  ludttos  de  captiuUate: 
^uiaadlmnonbabuit  licentiama  Dco  propter  eorumpeccatafed 
fiitim  cum  habuerit  cxequetur,et  ideo  expetlant  eum  venturumfci 
^■'cetadfuamUberationemjftcutfiliusregisnaiusadhucmagno^tem 
pnre  expeclatitr  ad  regnandu.  Sed  potesl  quxriab  eis,vbi  fietit  tan- 
tm  temporis,quia  a  dcjirudione  tcmpli  vfque  nunc  fiuxerunt  anru. 

S  oj M.CCLl.quia  templumfuit combufium  annoa pajjione  domini.^z. 

do  r  ^  modo  currit  annus  domini.  \J.CCC.XX^IJ..Ad  hoc  autii  refpon 

fi«^dew  varic,quia  aliqui  dicuntquodeji  cum  angeiis,ftcut  futt  Mofes. 
quadraginta  diebus  &  40.  noBibus  cum  angelo  qni  loquebatur  ei 
inperfona  domint.  Mi.j.  Mij  vero  dicunt,  qtiod  ipfe  efi  l\om£  in 
porta  fedens  cum  paiiperibus  &  leprofts ,  allegantes  ad  hoc  illud, 
■'/M  J'a.Etnosuidimuseum  quafi  leprofum aDeo  pcr 
cu(rum&humiliatum,€ir  intdligiturde  Clmfioctiam  fecun- 
d»m  Hebraos,  vt  dttiumfuit  ibiiem.  ^lij  dicunt,  quod  vaditper 
mundum  inpaupertate&affiidioneadfatisfacieniumpro  pecca- 
tis  Iud.iOTum.Sed  ifie  refponfioncs  &  confimilesfatis  apparentfri 
uol£  &falf(t  cx  eorum  variatione.  Item  Jccundum  eos  Meffias  cfi 
puruf  homo,vtpatet  ex  di&is:  cr  quia  reputant  eum  Ijominem  pu 
nin;,^ pcr  conjequens  habet  feneciutem  &  corruptionem  annexa, 
i$  ideo  nutta  apparcntia  eft  quod  tandiu  vtxerit .  Jtcm  extortd  ex- 

ponunt 


ponunt  Hteram  iflam-.Antequamparturirttpeperit.  q.d.  dumpar- 
turiretfcdicct  ludxavelciuitas  lerofoiymitanafenties  dolorem  de 
ciuitatis (f  templi  dtJiru£iione,  peperii  Saluatorem  fcilicet .  Mef- 
ftam  dicendo  qiiod  eadem  diefutt  diBa  dc(irucii)}  &  Mefjia;  nati- 
uitas:  quia  iHa  ditiio  antequam  femper  denotat  temporis  antecef- 
fioncm ,  C^  idem  efi  de  di^ionc  Hebr.  hic  pofitafiiHcct ,  Betherem 
qtixfemper  fignat  ante,  &  nunquam  fignant  dum  vel  quando.  Igi- 
tur  accipiendo  id  quod  efi  vcrum  in  hoc  di^o Hebrao,fcilicet  quod 
ifiepajfus  intelligendus  efiad  literam  de  natiuitate  Meffitt,  ideji 
Clrifti,&  dimiitendo  id  quod  eft  falfum,fic  exponitur ftcundii  ve- 
titatem:  Antequam  parturiret peperit. jrfefl antequam  beata 
virgo  Maria  dolorem  partus  fentiret  peperit  :quiaficut  virgo  c^n- 
cepitfita  ftne  dolore  pcperit. 

6  Antequam  ucniretpartus  eius. ideft dolor ex  partu:  ^ 
tii  replicatio  etujdem  Jententix  ad  maiorcm  expreffionem&  con- 
firmnionem. 

7  Quisaudiuit  vnquamtalc.^.rf.»a//«r,  quia  ftcut  niilla 
alia  vifgo  concepit,ita  ntc  finc  dotore  peperir, 

S  Nunqu id  parturiet .  Hic  confequemer  agitur  denatiuitate 
fidcttumpci-  regtntrationim  baptifmaltm  :  quia  poll  refurreBio- 
nem  &  afccnftonem  Chrijii  fideles  breui  tempore  fuerut  vatde  niul 
tipticati  vt  p.itet  in  ^fiihus  apojloloru  in  pluribus  locis  &  in  te- 
gendis altorumque  Chrifti  diJcipulorum,ita  quodviuente  Vetro 
fuitfides  publicota  in  omhibus partibus  ten^  hahitabi(is,fuut  fuit 
diHiimplemus  fuoeridudPfal.  18. a.  Inomnem  terramexi- 
uit  fonus,  &c.  & hoc cft  quoddiiitur:  Nunquid  parturiet 
tctxziv\.dic\'n:i.id':(i  intemporebreui ,  Et  dicct:  Parturiet. 
filicet  eccltfia  primitiuaqux  fuitin  affliHione  &  perfecutione 
mutta. 

9  Aut  parietur  Gens  Gmul? ».  Gentiles  deomnib.partibus. 

10  Qu^iaparturiuit&peperitSion.Jrfe^  eccltfta  Jic nomina 
ta, vt  d •ctiim  ijt  fnpra  cap.z. 

11  Filios  fuos,  m  Clmlio  regeneratos.Et qida  talis multiplicatio 
repentinafucia  cfi  virtute  diuina,ideo  fubditur. 

12  Nunquidcgoqui  aIiosparcrefacio.«(/eH/a?c««i;We»i 
naturulem  omntbus  trib^o. 

1?  Ipfcnonpariam?dicitdominus.  multiplicando  fideles  di 
iio  modo^quijt  iiiceret,immo  ficfaciam,ideo  fubditur. 
14  Sicgoquigcnerationemc^teris  tiibuofteriliscro./^e 
plicatio  efi  eiu}demjententi.e.  ad  maiorem  a]fimatiomm..yttiqui  au 
temdoHores  cathotici  exponunthoc  de  fternagenerationcfiliiapa 
tre  Jecundum  naturam  diuinam :  fed  hxc  expofttio  videtur  magis 
myfiica  quam  titeralu. 

4c  Lxtamini 


u^ 


Gloford.&NicoIaideLyra        532 


vcncnafiigarrccundum  rhvllcos  ,  proptcr  Icrpcntcsar- 
ccndos,qua:dai-n  alia  ("ccrcta  naturxcollocat.  Sic  ipfcin 
cordibus  noaris  lapidcm.i.fidcm  luam  ponit  fcilicct.fcip 

Aunqui  cft  lapis  aolcikis  fi 
Utamini  ciim  lerufa-  ^    ncinanib.dcnjotcquoom  ^, 
.cL.^  cccca p.,rc,u-.  c, G.n.         "«a  vcncna d.aboli  fugatur.  J";  ? 
.ibiTsccicfta  biinfijct.'i.o,umcim.  -     ,     .        *         Aqinlacnim  plus  omnibus , 

lcm ,  &  cxultate  in  ca  omnes  qul  dibgitis  ca.  2    bcOijs,  &  lumcntis.pccudi- . 
^voiu  b  •DepHWuiu-itoium.Bci.quiiugcnt,        bus, auibulquc  fcctus  dili- 


^a    IftafHmctm.  6  Angcli  6 Apofloli triftcs dc perdifo- 

A  ncludxorum  infidclium.  La;tamini  conioiati  dc  hdc& 

falutcGcntiumdequibus  sdificarurccclcfia. 

b    /  r/«<««.Fidcmfimplicium,&opcrabonaindcd.-lc 

aati.Fidcscredcntium  lac&  cibuscllpredicatorum.  Vn 

Iojn.4.i      dc6(.ChTi(lus:Egocibumha- 

beoinattdkCdtr^ijuetuvosnejct     a  dominUS  DcUS  tUUS  . 

/jj  ,    l^t  luVatlS  iT  ffp^''^'^'"'         a  ^Quxiditicjiur  cxviiii' laii_iil''"'s 

Pucrpera  qua;  gcnuit  ma- 

fculum  non  carct  abundan 

tialaclisin  cducationcCjcM  qu„ri3m,riif"orrc,iabui,tut.  ^ 

tts &  paruuloru  qui  fimul     q ^^ jctc  cii  ca craudio  vniucrfi  qui  t  lugetis 

natjfunt,  VtpberCtClS  dUO  O     ,  ^puoi,u>feH»meni$    .i.let.ah.a-ico.t.ii», 

vbcravctcrjs&  noui  telta 
men 

indigcnt  quafi  adhuc  in  car      ^[\^^^  con folationis  cius,vt  mii!gcatis,6C  I  dc 

. r»,.i  t.<-r^r.r.ft    r        ^  ,p,rf,  „„ut,oi.s,oper.l<us,comiitirne  diuin.tatis  o.  ..uma.iiut.- Chirli. 

licijj»  afBuatis  ab  oimodagloriacius .  <:^ia 

a  «Exin.aapu  Afoltolos  cctlcUa.  b  Tli.fundam.  cA  .uoii», 
a.ne  dechnjniibus.  ^  b    ic    l  1         T 

h?cdicitdominus:Eccecgodechnaboiuper 

a  'leiufaUm.  b  CAb>.nda..!a  Sana.fp.ti.u,,  quopic.ricamu.  Dcj  & -..ge- 
1.,    »Fluminsimpctuslzc.D.Ei:Flum.na<ievc..tt   e.iis  au.aqui  viu». 
c  fvcloc.m.niinf.dem.mdc:lnaudituautisobcaiuitm'hi.vqrfcgl«iol«. 

Gciitcs  funt  _  _       j  • 

cam.quafi  flumcn  t  pacis,&:  quali  torrentem 
inundantegloriamGetium,quam^ugetis. 

.  tO  Gentescreditura:  b  ^O  Apoltoli.  , 

tAdvber.iportabiminij&ifupcrgcnua^blan 
dientur  vobis.  C^omodoficutmaterblan- 

a  1  lit  plus  voJc;Et  (i  ill.  obli.iacr.cj^o  lamen  iion  oH  u.lcar.  b ^ln  pralcnti. 


aquila  inrupibu.s  inacccflisriidnmparaf,ncacccfriisali-D 
cuipatcat.  Et  in  mcdio  amethillum  lapidcm  quiomn-a 


ra  VCtCrjS  &    nOUi  telta-  f,n,p|,ciu  quan  lac.infantium  vnde  &  ipfa  con.clatut;vtl  donis  SpMituna.-rt. 

iti .  Et notandum quod      fupc^  gani,  vt  (iigatis  & >  replcamini  ab  i  vbe 
uiHIadc  confolationis  b      ^  ,  ^sn.pi.cumiicm.  <■£.  fic 


ne  vcrlantes :  Qui  vcropoft  c 
lacconfolationis  ad  folidu 
cibum  profeccrunt  afflnet 
dciicijs  vcruatis  &  fcicatia: 
jj  omnimodseglorix. 
c    /-■(  vmt^Mis  Sanda  cccle 
(ia  in  omnibusvna  inalijs 
habct.lac,  fimpliccm,f.  fide 
opcrationcm.Inalijsaffluit 
omnimoda  gloria,  chanf- 
matumfcilicct  abundatia, 
&  diuinitatis  fcicntta  &  hu 
tfuperlanw.  manitatisChriftij-Sandlicr    d 
go  prcdicatorcs  in  olbus  de  c 
kdanuirtanquamcarpetcs  f 


-f  picem. 


vndr:Vobilciimfum 


■■fcjup  id  confuminationjjin  fcculi 


c  •Coelrlti. 


a  tHr.Tfcniia  mca.  blO  fidelcs  in  at;ina  bcatitudM  e  Dcuro  kilicctficutiett. 
"vnd^:Bc-ati  mnndo  cordcquoniam  ipliDeum  vidcbunt  c  TGaudium  ve- 
(Irnm  nciii"  tr,!let  avobis.  fiin-finc. 

confolabimini.  Videbitis  fi^gaudebit  cor  ve 

a  «[Hvcmemc  '.ua.veie  rcti.uiua. 


Lib.  J3.  oc  ci  jjj. 
uiutccap.ir 


7 
8 

9 
lo 


ab  alijshoc.  ab alijs  iilud.  vnar^vop.ic.i.n.u... ->viu. -.^.....-•.■,.- — j- '  c     /  i 

d    Jib  vber.Ah  apoaoUs  &  diatur,ita  cgo  cofolabor  vds,&  in  krulalem 

prxdicatorib.addonaSpiri  -    -•- ^ ...i.-.n.,,...» 

tuflanai.  vcladdo:lrinam 
vctcris  &  noui  tcllamcnti. 

C>iiod  cnim  praedicant  <ipe  g  _ 

rib  monarant.vtficaud.to  ftr^i  s^olfaVeftraquafilieriDagcrminabunt. 

.  ribUS,duCatUmpra:beatlt.  ^  ,,„die,udc,j,velh.c.  bTPol^ntiaopcratio.vndc^.Phar,onempetMoy- 

>.J3.  dCCI  :^      AugUitinUS.  rOltlaDO  fcn^Maiiuidominilupeitc&luperpoputumtuum.  clQu,kusdicet:Vem- 

rcs  xrumnarum  curarum-  .      tebcnediai  pa.nsm...       ^^  •    •  r      «     ;       o, 

que  mortalium  confolabi-  i  Et  cognolcetur  manus  domuii  ieruis  eius,Ci 

murtanquam   parUUli  dO-  a«[Da:monibi.s,Iudiis,operibusrcprobisc)Uibusdicet:  ite  ma'e  in  ij^n  iicr. 

mini  in  humcri  gcnibufq;     indignabiturinimicisfuis.  C^accce  domi- 

nnrtafi      rndos  CnimnOS&  »  «lgnisanteipfumptacccdetEt:Ignis  ...  cunl.  cius  exar.  bfAd 

poriau  ,  lUUV.>tuuii  tiv^s  «.  "iudicium    c  TAn 'cli  in  iudic  comn.itan.es  eum 

C rblL"mr.^ru  k  nusin ignavinier, 8;5uaf. tutbo quidriga: 

*'.,..  I      a  Dicendo^ltemalediftiinigncmiicr.  i.fEftu.&non  ...... i.mai.dut-t.- 

f  £E«,.«..Sune„.     e.MReddetIindignati6efurorefufi&incre  _ .---^.--.--  -,--,: 

Mnteslacdatcsficutilleaui  r  -  •  »  ^'^'■"""''■"■■''iiis.Muan  .gn.sdeuoiab.teos.  ^;  potcaatc &  gloria  cum  clc- J; 

Tcitob^^^^^^^  mpationemfua  mflammaignLsquiainignc  ly  ais,angclis.  .      ; 

mjcricordtatn  Dn  vt  exbik.  .       .   1     g^,.^'^«^-t^ "'«,  Reddettni,. 

co'davclirj,&c.Et  obfecro  vos  twquam  ad.  ^»a/,o«c.Currusquiatuc'triumphaturus,&  omncsaduer 

f    o^oTOo^yo.OmnipotcnsDciis  tanqua  mifcricors  &  mi  farios  dcbellaturus  n6  quod  cgcat  miniftcrio  angcloru. 

fcrawr,  modoaquil£C,modogallinn:,  modomatriblan  .    -    ■    ••  ,..,/-.  o 

dienti  fccomparat,vt  vos  falte  blandicijs  alliciat,  Sicut  et 

aquila 


Roni.ii.a. 


Hom.ii.a. 
•fRcddcrc  vc 
teddit. 
i.Pect.b. 


git,vt  aiuntquidcaniraan 
tium  fcripfcrcnaturis. 
g    r«/e/-«<,'.Oapoftc)li  mul 
titudincm  viucntiiim  ad  fi- 
dcni.  Etgaudcbitcor  vcfiru  , 
dc  lalutc  illorum,  &  ofla  vc- 
ftra  virtutcs  gcrminabunt 
in  aliorum  cordibus,  fru- 
£Itis  bona;  voluniatis  $<.  opc 
rationis.  Sicut  cnim  corpus 
oftibus,  ita  anima  fuflcnta- 
turvirtutibus. 
h     £«  olja  v({i>a.  In  dic  iudi- 
cij  corpora  vcflra  rcLiiuilcet 
in   immortalitatc,  vt  ficiitr 
corpore&  alajn  prcfcnti  vi  " 
ta  Deo  feruiuiftis,  fic  corpo 
rc  &  ala  pra;mia  rccipiatis.  ^, 
Vf  Theo.  Mortuorum  figni  o^ 
ficatur  refurrc£tio,vbi  in- 
ftauratione  oflSum*aftimi- 
lat  rcuircfccnti  herbspoft- 
qua  fucrit  exficcata  &  mor 
tua  &  in  terram  refoluta. 
i     C/i^^/.ofcetnr.ln  iudicio  fci- 
licetbonisfuauis  &  mittiSj. 
impijs  vltor,&  fortiscogno 
fcctur  filius,  qui  patris  ma- 
nuseft,  pcrque  oiaopcrat. 
k    Inigne.  qui  aetcrnius  erit 
malis  quos  inuoluet ,  &  ad- 

11  ducctadfupplicium^tcrnu, 
quo  purgabitur  quid  in  bo- 

12  niscritpurgandum. 
^    Theod.Vidcnturhis{K 
gnificari  ca  quae  in  lacratii 

13  cuangclijsdicuntur,videbi- 

14  tis  filium  hominis  vcnicn- 

1 5  tem  in  nubibus  cccli  cum 


f 


NICOLAVS  DE  LYllA. 

1  Laetaminidum  Icrnfalcm,&  cxultate  in  ca.  mconfc- 
*  queter  agitnr  de  ptninentibus  ad  iudtcium  retributionis,  tT  primo 

rembuiionis  bonorum,fecundo  malorum  ftuc  reproboruw,  tbi :  Et 
cognofcetur.  Circaprimum  dicitur:  LsEtaminicum  lerufa- 
lcm  &  cxultate  in  ea.'.cM»»  ccckfia  rnUiiante  ad  triumpluntcm 
tranfeutitc  in  finaii  tudicio. 

2  Omncs  qui  diligitis  ca.n\.idefl  bobcntes  veram  &  firmam 
cbaritatem. 

5  Gaudetc  cum  ca  gaudio.  f^eplicatur  gaudium  propter  du- 
flicetn  Ut.tiam  tuncpeifecithabendamyjcilicet  interiu^  &  extC' 
riui  exgloria  atiinne  &  corporis. 

4  Vniucrfi  qui  lugebatis  f  upcr  eam  .i.  affliHionihus  tyran 
-     norum,Z!r  maximd  .Antichrijii. 

5  Vt  fugatis  &  rcpleamini  ab  vberibus  confolationis 
eius.  tot  verba  con}olatiua&  afflncnttx  boni  txprejjtuafonmiur 
hicaddcpgnandum  excclleriti.mrctribut:onis  caie(iis  quc  exccdit 
ttofir.-m  apprfl}enfionem,ficut  diHnrn  efl,iiip.6\  /i.Oculusnoa 
vidit  Dcus  abfquc  te  qux  priepara.cxpcc.tc. 

€     Ad  verba  .  Ifld  dicumur  au  exponenaumfarniliaritatcm  & 
bencuolentiam  bei  crga  clcclos  per  a}f{'Hionim  matrisadfilios, 
7     Vldcbitis.J i  ejfeHu quid prxnuticiaui  vobis.Vel.-yidcbttis 
faciecmntear»  clarc  &  apcrtt; 

8  Et 


m  }atgnedo.\n'mdi\c\o  .  Vel,difcrctioeius  &iuftitia 
monllratur,  dum  bonosamalis  diuidit  iufloiudicio, 
non  potcntiaj ^  Glailio. 

8  Et  gaudcbit  cor  veftru  m.<7'<M  diiix  vifioni  annexa  cjifrid  1 
tio  br.td. 

9  Et  ofla  veftra.  qux  modofunt  in  terra  partim  arida ,  partim  ■ 
putrefada. 

I  o  Quafi  herba  germinabunt.  in  refurre&ione  futura.  vnde^  j 
&  priTn,t  Conitth.iyl:.  rcjurniiio  mortuorum  afJimiUtur ftmivi 
gt  t  minanti. 

I I  Et COgnofcctur .  Hic agitur de retribntione panc qt^antuai 
rprobos-.Et  continuanilo fcquentia  picmiljis  (//'m;  Et COgnofcC- 
tur  manus  diii feruis  cius.  sic potejias  domini  mamfeiihpptre \ 
bit  in  ntnbnf.one glorie feruis fuis  &  in  ekBis,ita  apparebiteius 
potcfias  in  rttrihutione  pan.t  infidtlibiis  reprobis.ideo  fubditur, 
12  Qu^ia  ccccdominusinigne.  quiaignis  cotifi.igrationis an 
te  facutn  citis  ad  iudicium  venicntis preccdet,VfaLg6.a.\z,n\i  an 
te  ipfum  pra:ccdct. 

1 5  Et  quafi  turbo  quadrigc  eius./.  angdi  qui.erunt  executo- 
rcs  ditiini  ludicis,&  venientc^mmjgnapoteiiate, 

14  Reddctindignationefu.  ?rfe/^y«f  j«^w^f//e^"»', 

1 5  Et  incrcpationcm  fuam.  q'<a  dictt reorobis .  Efuriui.&jj^^, 
nondcdiflis  mihi  manducare.Sitiui,&  non  dcdiftisml' 
hibibcrc,&c. 

1 6  In  flama  ignis.^«w pcfl  incrcpjtivim  diclam  proferet  con 
tra  tosfententiam  d.  Itc  maltdidi  in  ignc  ctir.&cvt  bahecm  ibio 

17  Quia in  igne  dominus./jcc pote(t  referri  ad  ig»e  pr^cedei. 

*  tt.tnid 


l^a    G/adio.Scntcnm.vndc-.AmOS-.CladioDeiperihuntoespec. 

A«ircDum.nreddet  vnicuiquequod  mcretur,  omnesco- 

os.j.    gnolccntillumiiirtumiudice,&  laudabunteius  iudiciQ. 


Ifai^  Cap.LXVI. 


TH 


4«  Theod.  Vulneratos  &  gladium  nominat  rebus  cor 
poralibus  (piritualia  fignificansjquod  Juda;iper  corpo- 
raliadiicendi  crantad  fpiri 

,udi,>i-tualia.Significatautemidc  a  dominust  dijudicabic,  &inHadio  fuoad 

a  1Muit^nuenienturquiniodoputa.um|pauc.    b  ^  Omncsmali  d.mnati. 

omnccarnem,&muItiplicabunturinteife- 
b  di  a domino.<Qu_i{andificabantur & mun- 

^    osleputabant,mhortispofl:vnamintrinre  , 


fConualegcm    b  TCitera  prohibita. 
a,,  „•■     ,     b 


quod  Apoftolus .  Secundum 

duritiayn  tnam   &  impcenitens 

cor,thefauri':^s  tibiiram,&c. 

b    Qj*i  Jan.  opinione  Iba  jn 

fontibus  &  baptifmatibus 

qUcB  fibi  in  locis  amenispa- 

rab.^nt:  vbi&  luxuriabamr 

libentius,  vtfiatimCemun- 

darent&  ablucrent  tanqua 

Ikmundaripotuiflent.  Ibi 

anteidolaluxuriabanturcii  .  tcu.  omnia  aperta. 

marculis&  foeminismore  e  dicitdominus.Egoauteoperaeorum&co- 

tanum&hoceft.  - '" ' .   -  . 

^  C  To^  rnam  intrinfrctis. idcA 
ietr6,quod  turpecft  diccre, 
fcd  tamen  dicitur  ad  confu- 
itonem  eorum  qui  ncc  eru- 
bcfcunt  faccre, 

ihtifarjciifica.  PofTumUS  Tc 

cundum  Tropologiam  di- 
ccre ,  omnes  volupratis  ma 
gisquam  Dei  amatorcs  dice 
re  (andificari  m  hortis  inli- 
minibus  fccundum  LXX. 
quia  in  myficria  veritatis 
non  valent  introire&come 
dere  cibos  picratis  quia  non 


*  Cynllus .  Anaccphalcofls  totiusprophetlx Ifai^  fit  D 
hoc  loco ,  breuiterq;  rccapitulatur  omnis  occonomia  rc- 
demptionis  dequa  toto  operelfaias,  dcdaratur  vocatio 
gentiu.dcctaratur  pdicatio  Apoftoloru  toto  orbe  fumra. 
•k    Auguft.Commemoratovltimoiudicicrecapir -l^t  Lifc.ift.de  d 

ab  initiogratiam  nouitefta"  "'«*^*""* 
menti,  a  primo  aduentu  v(-  '*'* 
queadvltimumiudiciunt. 
f    Ling"is.  Qli^  fecundum  ' 
apoftolum  non  (blum  ho- 
minum  fed  ctia^»  angelo- 
ru.  Vnde  intelligimus  om- 
nescreaturasadomino  iu- 

8  dicandas  non  folum  fuper 

9  terrani  fcd  &  in  mari  &  in 

10  cocleftib  luxtaillud:  inebna 
tus  efl  in  calo  gladins  metts ,  ^.Ifa.j4.b, 

1 1  vfcjue  ad  terram  dtfcendit. 
II  g  £fpo./«m/5.Crucis,Chri 

ftianitat^is^falutis^Qupfigna  ^ 
.  a.  ,        .  .  tiinEzechiclenointerficiu  c^^*;'''^''- 

gitationes corum: ;  venio  vt congregcm/cu  ^ 3  tur  Quo in  Aegypto poftcs sup ,.'/'' 

a  tQL.,buscoghauon«accufabuntveIdefenJciu.     bro.i,nes  Uen-     '4    figUatUr  &  Ilraelltffi   faluan  .oiimesGeUl 

rl'"n';^"?.';,:;'il'''''^^  ^5  tu^.HocGgnum Achazno  t«&W«a* 

omnib.Gentib."-'-  -  '^        -h     „    .,    r.  ...•,„„....  „.„^ ..___. 

a  I^OiUliscotdis    b^Diu 
rTdiderunt 


.     .    ^  ' •*& "    .  >-*i'-i.*  |iioiiio'r: 

cus.qui  comedebatcarnem  fuiliam,&  abo 

a  Qjiemnosglirein  dicinus.  b  «tOmnes. 

minationem  6rmin-em,fimul  confumentur 


a  «Qnsmoiio  btn!.  1^Qua:eiiam  iudicjbantut.vnde:  Q^i  viderit  mulic 
iemadconcupif..n.ljmeam,&c.      b  IVndc;  Et  conercgabunturamc 
fim  omntscjeuie-.. 
»•  ,  •  b 


).&linguis.Etvenient,&yide  ^^  l""  P^^"^  '1"°'*  Cupponic 

,.mtatem.Scnuaiai,itatemciu«lup.aomnia.  cQui    ^l    llaias:  tCCe  Wl-go  60/T«Wft,^C. 

„,   ,— 'T-    hv         ^r-  -.       c,--,  ^^     Etmtttamextis.Yidetyit 

h  buntg[onamea.Ltponameislignu,6cmit  ^^  eflecontranumcumde 

«1   a  J^-»poaolos.  b1ludsij.cTRe;iiuizf.luEfient.Nilidominus.Sa.ie.no.lc.    ^*^   dicio  prius  diftum  fit  tC 
d  TConuertenHas.  e  TPerhasomnes  mundi  n3rfi.c  (T<Tnif;...nrMr  *  ...     ..        i  .  . 


. -     . I--— .--1 -.-.•—  ..wi...  .1.1.   u  wt.iiiiu; 

d  TConuertenHas    e  f  Perhasonines  mundi  partes  lionifi.intBi 
"  Ii  r  \      c      r         ■       '     ^  ^.,    4 


m- 
rcuer 


•   ti^'^>"^r]""^~"(: •:"-j—'~r'"^      c        *^  ti  ad  primum  aduentum, 

1  tamexeisgfaluatifuennCadGeccs^imare,  22  quoapoftoIiadGentesdiri 
;     A    T    ."^^^^'"■'"/^'''■""'^'^«''locode^tenyd  guntur  &  audiunt:  ■?? toc  "«th.  »W, 

inAphnca&^ydiamtenetelagitta,mIca]ia  z^  .mmGc«ej.Sediudicij  dies 
/„_,/-^„n;'  's  7- "."."■  v-  .  /         prxdicitur.vtmetufuturae 

lunt  randti  corporc  &  fpiritu.Ncccomcdunt  carne  Chri      poens  perterriti.  accipiant  aduentumSaIuatoris:&  apo- 
U.v  habeant vitam ^tcmzm.ktanmpafca miirum tmnw.ejt      ftolorum pra:dicationem qui  funt pra;mittendi. 
amu^ .  qui  non forisfed  m  una domo &  intus  come-      -3^    Thcodorctus  Complctacft hxcprophetia,cum  Mac 

V    f\.v  «^    •    r     -c  •      •    ,       ^  th.28.dixitdominus,Euntesdoceteomncseenics.Apo- 

d    in  fyor  non  in  facnficio  vituls  rufa:  quod  prscipic-      ftoli  cnim  mifti  a  domino  promulgauere  cuanc-elium 


batur  m  lcge, 

e    £j<otfKfm.Q.d.Ideo  uenio  adiudiciumcumomnib. 
Gentibus&Iinguisvt  iudicem  fimul  omniaopcra  co- 
rum  &  cogitationes,&  rcddam  eis  omnia  quz  mcretur. 
^ *  Cyril- 

nicolavsIdeXyrX 

.  tem  aducntum  iudicis.  vt  diHum  efl,  &  ad  ignemgehenttjn  tjuem 
pDJl  fententiam  iudicis  reprobidetrudentur,  vtdiciiim  eji.  Miqui 
libri  Ijabem .  Qiiia  in  igne  dominus  dijudicabitur.  &fic  ejl 
in  H(breo,&  ijttademfententta. 

1  Dij  udicabitur./rff/?  eiu^tufiitia  oJiendetur,qma  quilibet  eius 
iudicitim  iufium  videbit. 

2  Etin gladiofuo. idejllnftnienttajuaqua gladius dicitur, 

3  Ad  omncm  carncm.«Vf/?  carnaliter  viuentem. 

4  Et  multiplicabuntur  intcrfefti  a  dno.  mortegchenn^. 

5  Qui  fandificabatur  &  mudos fc  putabat.  falfo tamen. 
^  In  hortis./.  in  locis  amcfms  vbi  cokbant  tdvLaadJuamJan-' 
ciificationemjecundumjuam  erroneam  ejiimationem, 

7  Poft  vnam  intrinfecus.  9ic  efl  in  Hebrxo  &  in  libris  corre 
ciis,&  ejijenjus:intri)ijecus,idejl  intra  hortos  diBos.Toli  vnam.f. 
portam  vdclaujuram  &  ideo  aliqui  librihabent  pofi  Ianua.l\ab. 
Sal.fic  txponit: Pcji  vnam,ideji  vnafocietas pofi aliam  quia  noom 
nes  idololatrx  inlrabat  ftrnui  Imtos  ad  vcnerationcm  idoli,Jed  vna 
focietas  primd,qua  egrijia,alia  pofi  intrabat,  Ci  ftc  confequenter. 

8  Qui  comcdebantGarncm  fuiIIam.i(/o//r immoiatam. 

9  Et abominationem  &  murcm  ?.  animalia immuniafecu 
dum  legem ,  nonjoium  ad  ojfertndum ,  Jed  etiam  ad  comedendutn 
qM  Cmiies  facrifjcabantidolis,&  indc  aiiquam  partem  comede- 
bantinvencrationem  idolorum.Etfmiiitermuiti  litdxi  hoc  facie 
baut,quinonfoium  imitabantur  Ccntiiesinidololatria,  immo  etia 
ffiq»tnterexcedtbantvtpatet^.I{eg&  z.Varai.  quod  dicitur  de 
ludga  Jub  mmine  lerujaiem ,  E^i^echia.  5.  Vtplus  cflfet  impia 
<luamGentcs,&c. 

10  Simulconfumentur  d.\c{t.nonperpcen<sterminatlonem 
fed  magisper  eius  continuationem,ftcut  dicitur  in  fine  Imuscapitu 
ii^^gfus  mum  non  extinguelur.Etiflud  quod  diiium  cfl  de  idoio- 
latria  iiolorum,referendum  eH  ad ilios  qui  captiuitatem  Babyioni 
carn  prxctffeiunt,vtfupra  didum  cfi :  Et  quodfubditur  ad  eos  qui 
pofijHtrunt.quiatamenifii  ©•  iilifeceruiit  vnum  popuium,fub  eo 
dmcontextudeptimis  cedituradpa/ie.iores,cum  dicitur. 
n  Ego  autcm  opera  corum.  i.  rapinas  &  homicidia  ex  odio 
raterno  procedentta,qu£  vitia  viguerut  in  ipfls,vt  diBum  efi  fup. 
i  Etcojjitauoncs  coiuaa.adintcrjiciendm  Cl}rijiu,&  etiam 

LaTi*- 


apudomnes  Nationes. 
i  m  mare.  Mundum  fcilicct  cuius  partes  fubdit  Aphri- 
cam ,  &ca:t.  meridianam ,  fcilicet  plagam  in  qua  Aphri- 
ca  cit« 

^  Inequis.      _ 


LaT^arum  rcfujcitatum ,  eoquod  propter  eum  multi  credtbantin 

Chrtjium,vt  dicitur  loa.  U.&11.&  pojl  refmreSiionem  Cljrifii  & 

afcenfiohem  idem  machinati  funt  contrf  apoHoios  aliofque  fideles, 

li  Venio.  adiudicium  extremum. 

14  Vt  congregem.?.  /«  manifefio ponam  fimut. 

I  y  Cum  oIbus.<^«M  iil»deritiudiciumgenerale,etpeccataom 

niu  eruntmanifejiafingulis,vt  diuinum  iudictum  appareat  iujium. 

16  Et  yide.^«>4  Cimjius  in  iudicio  apparebit  in  forma  humai.ita 
tis  giorioja,  cnius  tamen  ajpciius  erit  terribilis  &  trijiabilis  repro 
bis  &  deieaabiiis  iujiis. 

17  Etpon^m.f.fan&^  crucis,fecundH  quod  dicitur  Matth.i^.c. 
Tunc  apparebit  fignum  filij  hominis  in  caio,  quod  exponunt  Orige 
nes  e?  Chryf  defigno  crucis  mirabiiiter  radiante  in  iudicio  ad  glc- 
riam  fideiium,  &  confufionem  reproborum,  &  maxime  eorum  qui 
eumcrucifixeruntmanibusftueiinguis  tideodiciturMatth.  24.C. 
Et  tunc  plangentomnes  tribus  terra.i.  aiiqui  exomnib.  Gcntibus. 

18  Et  mittam.H/c  vitimo  ponitur  ftrnul  aUquid pertircns  ad  iu- 
dicium  dtfi  ujjwnis ,  pr^mittitur  tamcn  iliud  quod  pertinet  ad  ludi- 
cium  difcretionis.Et  fubditur  iliud  quod  pertinet  adiudicium  reti  i 
butionis,ibi.  Quiaficut  CC.  ludicium  autem  difcretionisfeparati' 
dofidelesab  infideiibus  fallu  eji  executiu^f  prxdicationem  apoflo 
loruM  aliorumque  difcipuiorum  primb  Chrifto  credentiumqui  om- 
nes  vel  ferh  omnesfuerunt  ludai ,  &  fecundum  hoc  dicitur :  Et 
mit.&c.  alijs  in  infidciitatepermanentibus  cuiufmodi fueruffit apo 
§iuii  &  alii  difcipuii. 

1 9  Ad  Gemcs.i. ad  Centiies  ctnuertendos.  '^ic  enim  dtxerut  VaH 
lus&Barnabas  lud^is obfiinatis aa.xi.  g.  Vobisoportcbat 
primum  loqui  vcrbum  Dei ,  fed  quoniam  repellitis  il- 
Uid,&indignos  vosiudicatis  aiternac  vitsB,ccce  conuerti 
mur  ad  Gentes:fic  enim  prsecepit  nobis  Deus. 

20  In  mare.'.  adhabhantes  ininfulis  maris,tn  qiiib,  publicattt 
efi  fides  catholica'.  primb  per  Barnabam  &  Taiiium ,  vt  patet  in 
.A8ibus^pofioiorum,&poflcaper  alios prtedicatores  in  diuerfts 
infuiis  maris. 

21  In  Aphricam.  quia  beatus  Matth^us  predicauit  in  .Aetbio- 
pia,C^  Manhus  in  ^iexandriaqug  funt  in  .Aphrica. 

22  In  Lydiam.  in  qua  pr^dicauerunt  etiam  aiij. 

2  i  Tenentcm  fagittam.  Tetm  emvn  et  Tauius  pr^dicauerunt 


535 


Gloford&NicoIaideLyra         j^6 


^  a  Jn  eijii'j.runtadducti,qiii 
A  vdocitcrcrcduntj&citoad 
fidcmcurrunt. 
b  In  (juadrigis  &  'i«  ItBhis. 
Philofophos.f  &  doilrina 
&  morum  honcftatc  fulge 
tcs.  vndc  citius  ad  doftrina 
quatuor  Euangeliftaru  pcr- 
ucncrunt  &  quatuor  princi 


a  TScilicft  Athtni. 


& 


grxciam,  ad  infulas  longc,ad  eos  c|ui  non  2 

1  «  vnje  quibusnonelt  annunciatuiud  eo  vidcbuiit.  «Snlicct.  ^ 


*  Aug.Cum  de  ecclefia:  mi  D 
feratione  perlpicua  notifti-  Vbi  j 

.  ^ , j     mapredixeritvaticinia.quf 

aadicruntcleme,S<.«onvidcruncgloriam  4    completa  vidcmusomnia, 

a  TfidMcMuii»!.   IMiHiadnaiione*.  prOmiilt   &    finCS  ad    qUOS 

meam.EtannunciabuntgloriammcaGen-  5    pcr  vltmium  iudiciun^  fa- 
aiApoitoii.  b  tF.dcie,  f   oiudi..  <j    fta bonorum  m.ilorumquc 

tibus ,  &  adduccnc  omncs  fracrcs  vcltrds  de  7    difcretionc  venietur . 

*  Tcrtull.Isfiniseftprophe 


fPoftiila  a  me  &  dabo  libi  Gen.hx.tu. 


jReg.i.a. 


palibusvirtntibusrublcuati  a  cun6lisGentibusdonumdomino,incquis  8 

coclcftia:mcntcattigoruru.  «  '"'^^r^^^^l  ^«^^^T- 

Slk^Ci  c  &itiquadrigis&inlc6licis,&inmulis&m 

^,>,r>rl.  ♦>..  «  1Quiaux;liOaddu.tialiotum&  morumgrauitsteo1ns11.dclefuiL.ntf3v.011 

nunai  tU,  ^.^  utxJicaiioni.  b  lEccleliam  r"'«nW">  ^  futuram.1Pi.us  ad  pr«. 


c    /i(».(i/«.SupcrquosD3-  b 

uid&  Salomon  ( 

tur:  Quienim  a  mu 

w  ftcrilcs  funtdomino  qui 


leftera  lerufalem.ac  huc  elt  ad  inontem  fanflun.  nicum. 


tii  irai<j',qui  cft  futurus  finis  n,j, 
huius  mundi.Qiiando  crgo 
fnturum  cft  hoc  quod  hic 
prJEdicitur?Qn  prxtcrieritfi 
gura  huius  mundi .  fiet  hoc 
quod  dico  quando  fucrit  c^. 


Gol.^.  i. 


a  f  luJx.s.  T  Vel  ex  vtril<iue.  IGcntlbus  conuerlis  reprobata  niin.llc- 
xio  ludxoium.  b  TSe  8:  aiios  fanftificantcs.TApoftoloi  &  apoftoli 
cos  »iros  c  tAITumptos  de  mundo  in  m.niftros  Dc.TQ^i  in  abfcon 
d.to  Don  fcquuntut  lericm  gcncris  fed  ord.ncm  fidci. 

mini.Et  alTamam  ex  eis  in  Sacerdotes  ScLc- 


a  f  Acici. 


BxoJ.  i^.b. 

i.Cor.  !.d. 
>.Cor.6.d. 


«  f  Omncs  Gentes  qaafcumquc  fcci.vc.  &ado.  Stc.  TEt  vidtbitomnis  ca.  fa 
Dci  noftri  1  Sanrti  cum  corpoiibus  fuis.fEtiam  mali  tcrtiti  D;i  omnipo- 
tentiamadorsbimt.  ^ 

omnis  caro,vt  adoret  coram  facie  mea,dicit 


Blis:Hiluntqu 

uitim  ontra  vcjira  potute. 

c    i^Korwodo.Q.d.Cumtan- 

tal.Ttitiaadducunt  apoftoli 

fratrcs  vcftros quoriim  mu 

ncra.fides.fpcs  chantas,  ora 

tio  munda.bona  opera,<Scc. 

vafa  puracorda  &  corpora 

immacuiatd. 

f     Lnferant.  quod  f  m  Icgcm 

ter  in  anno facicbant .  icili- 

cet  in  Paica,  in  Pcntccoftc, 

infcftiuitatc  Tabernaculo- 

rumvnde:  Hpf  Jpparcbism 

confpeiiu  meo  v2CHit.s. 

g     Domum  dommi .  Tmolum 

Dei  fincium  eft\,epfodfl'.svos. 

Et  alibi.  TempUr»  Dei  ellis  & 

Hpiiitufinn^ns  babiMC  tn  vohis. 

h      0;<i.7//c'(f  cce/i.Qd.  Sicut 

hicinnouata  in  a;cernum 

manebunt  immobilia,(icfe 

men  veftru  6 apoftoii  inno 
C  uatu  ab  ol corruptionc  carnis  in  sBternu  mecii  regnabit. 

NICOLAVS    DE    LYRA.  ^" 

^t  ^mx  qux  elt  caput  Italis.  Et  dicmtur  hic  ttncntes  jagittam  quia 
multi  difipuli  Chrifiianifuerunt  faBifubeis  H^>mif,f40S  tanquam 
fagittas  domini  miftnmt  in  partes  longinquas  ad  pr^dicandum,vt 
DionyCium  in  Franciam.  Marcum iii  .Altxandriam,&  fic  de  mulns 
alijs.  Quod  autem  prxdicatores  verbi  diuini  fjgitt^  dicantur  patet 
fup.  ^g.i.Vofuit  me  quaft  fagittam  de8am,&c. 

1  Et  grxciam.  in  qua  Vaulws  prsdicauity(.  ^thenis  (^  miiltis 
alijs  locis,  &  loanncs  Eaangelijla  in  Ephefo. 

2  Ad  infulas  longe.  vt  didium  efifnpra  de  Vaulo  &  Barnaba. 

3  Adeos  qui  non  audicrunt  de  me./.  adgomlcs  legcm  & 
frophftas  nun  hahentes,  in  quibusfit  meutio  de  Chrifia  venttiro. 

4  Et  non  viderunt  gloriam  xntzm.quia  non  viderunr  Chri 
Sium  dvccntem  &  miraculafacientcnijicut  viderunt  Judxi  in  quo- 
rum  terra  prxdicauh  inprnpria perfvnu  tj'fecit  multa  miracuh,vt 
patet  ex  decurfu  Enangelij :  propter  quod  dicH  Matth.  !$  .c.  Non 
fum  miffusnifi  ad  ouesquxpcrieruntdomuslfrael. 

5  Et  annunciabunt/;^/o  >•/.'!  w  mex  refurredwms  &  afcenfto 
ms,&  miracula  in  nomine  meofjciendo  ad  confirmationcmfuijer 
mon'!s:Et  fubditur  fruciiis  huius  dotirinx,cum  dicitur. 

6  F.t  adduccnt  omncs  fratrcs  vc(\ros.'.Chri{iianos. 

7  Dc  cundis  Gcntibus.  fidtm  Chrifti  recipiendo. 

8  In  equis  &  in.  7v(on  efi  per  hoc  mtdligcndum,  quod  talis  ad- 
dudiofttptr  motum  locdem  &  inftrumeuta  corporalia,quod  patet 
per Im quodfubditur:  ^dmontLmfantium meum lerufalcm.quia 
eadem  ratione  Ijic  acciperetur  lertfdem  &  moiis  Sion  ad  literam 
fro  ciuitate  &  templo  materialibm ,  quod  non  poteft  dici,  quia  non 
poffet  ibi  congregari  totutpopulm  Chriftianus,immo  nec  etiam  lu 
daicHs  per  orbcm  difperfus,&  ideo  talis  adduHiofeu  congregatio  in 
uUigenda  efl  in  vnitate  fidei  &  clyaritatis ,  de  qua  dicit  Saluator 
Nattb.iS.c.  Vbi  duo  vcl  trcscongr^ati  fucrint  in  nomi- 
rc  mco.in  mcdio  corum  fum.  tt  pervarios  vcdmj  modos, 
cum  dicitur  hic:\n  cquis  &  in  quadrigis,Jnre///gttBrjrt  minifttria 
apoftolorum  &  adiutoriaangelorum  quibus addutiifunt  ad  fidtm^ 
ita  quod  per  equos  &  qnadtigas  fecundum  Hier.intdliguntur  auxi- 
lia  angetorim,c6  qiwd  Elias  cquis  &  curru  i^neo  legitur  raptus  in 

ccelum. 


b  «  sccundum  fijuiam  inyouati. 
b. 


11  nia,  quafinoualuna.Anie 
nemenfisapud  illosquiiniE 
tium  kalcndarum,  non  fm 
folis  curfum&  diucrlafpa 

1 2  cia  menfium  ,  fed  iecudam 
i,.        13  lunae  circumitum  &  tcrmi- 

h  uitas, dicitdominus:quiaiicutccEli  noui&^i^  nant,& incipiunt,9  Hcbrxi 

>   1  Beitimitesquoniam.plipoiudebunt  tcrrara.   b  ^  Imniohilia.  faCiUUt  .    Pcr  mCnfcm  CrgO 

terra  noua  cmx  ego  facioflare  corammc,       lunam:pcrlunam(qu2mo- 

a  «Ospoiloli.  bil.ibeta!U^nalcrn,rutccoiruptior.s.  IFiliilpiriiusicj.  do  Crcfcit,&  fiCUtaiunCPhy 

dlcit  dominus ,  fic  ftabit  fcmen  vellrum  15  fici&  Philofophi  afoleqS 

irFiliiDei.  a  «Ospolloli.  b  fChrilfianum.culaliud  non  fuccedit.  cfEccle-  nOU  habct  lumcn  rCCipitjCC  j^ 

^liafcilcetc«!ert.sconftruAs;exprxfenti.fSpiri.u,lis.         ^  l6    clcfia    intClligitUr   dc    qua :  ^ 

et  nomen  veltrum  .    Lt  erit  menlis  ex  ^^  vermantbitcumfole&antcU- 

a  ICarnali.  1  Vt_  fcilicet  ttanl^i:cniis  diebus,  in  qujb-  fa^»*  «J?  ™";i^.";';;,yf^°  nam.  Et  allbi :  Vulcbra  Vt  lunit, 

eleHa  vtfol.Sc  hoc  eft,crit  mc 


Sabbato  quicCcamus.  b  fSabbaiiflimusqu:  teferuatui  p.  puloDci.  f^^afi 
IIIeqii'-fcei  iii  futiirr^.qaihicqui  fcit  a  malo  opete.  c  f  In  die  ludicij. 

menfc,  &  Sabbatum  ex  Sabbato.    Venier  i8  flscxmcnfe 

k     Omnis 


caro.    *  Auguft. 


Hoc  dicit,  quia  cx  omni  ge- 
ncrehominum  populusil- 
le(  bcatorum)conftabit. 
Non  enim  omnes  homincs 


ibi  erunt,  quando  in  poenis  plures  erunt. 


"-^1 


catum.4.  t{eg.  I  .&  hoc  miniflerio  angelico .  Ver  leBicas  Qf  mulos 
&  carrucas  inteliiguntur  minifieria  apofiolornm,fecudim  tria  qwt 
m  eis  fu£runt ad  conuerfionem  fidelium.  f.fantiaconuerfatio  ,f>tM 
prxdicatio,&  per  miracula  confirmatio. 
9     Ad  montcm.'. ecclefiam  miticantem,vt  diBum  eflfup.a. 
t o  Quomodo.  j.  apoflolt  qui  fuerunt  Ifraelit£  genere. 

1 1  Munus./ic/«/?p/e  accepta  ifi  coram  Deo  conuerfto  infiddim 
perlaborem  eorum,immo  multo  plus,quiafacrificium  Deo  acctptif- 
fimum  eU  :(^elus  animarum. 

12  Et  aflumam.  i.ex  Gentibus. 

I j  Sacerdotes.^«w plures ex  ipfis  ctiam atempore apoftolorum 
Ofdinati  funt  epifi0pi,&  ecclefi^  miniftri. vt  paiei  de  be.uis  ckmcn 
te  Ditnyfro  &  midtis alifs .  £r  Im etiam  dicit  qu.idam ^Uiffa  Hc- 
braica, Exid.i  i.^.fuperdiud:}rixce{\rc\\Z,\0  Phafc.&C./:f  A- 

quitu':Ea.dciw  lcx  erit  indigcnx&colono,qui  pcrcgrina- 
tur  apud  vosiGl.Futurum  elt,vt  conuerjt  de  Genitous  fi  .tiaccrdo 
tes  dumino  mihijirantes, 

14  Qiiia  ficut.  Hic  confequenter fubditur  id  quodpertinet  adiu- 
dictum retributionis:^ primi) quo ad  bonis,cttm  dicitur:Sicai Cf. 
nO-^ww aflatuillius innouationis futurx:  de  qua  fupra  diHMn,*li 
inpripttuumnonmutabuntur.  15  Sicftabit.  i.adiuHi adfidem 
pervos  quifuntdcnumero  eleciorum.  i6  Ei  nomcn.i. apoftoto- 
rum  i'i  pcrpetuum  4e  ciuitate  ccelefti,ideo  fubdtur. 

17  lcicnt  mzt\C\s.i.  perpeiuaquies  &  duratio,  quxnonpoffunt 
a  vobis  cxprimi  nec  capi  niftper  nomina  &  verba  dtffcrentias  tem 
poris  ftgnificatia:&  hoc  mndo  de  xtemitace  Dei  dicicur  ..4poc,i.b. 
Qtii  eH&,']uiera',&  qni  venturus  efl.^eternitas  tamen duratio 
nis  dclignatur per  hoc quod  dicitur.-Mctxds  CX  mcn(c. Et  xterni- 
tas  quietis,cuni  rf/«t«r;SabbatumcxSabbato.ia^^Jf«»»  f""" 
qutttem  ftgmficat  in  Hebr^o. 

1 8  Vcnict  oni nis  czto.i.omnis homo  exifiens  de bonorum  »«- 
merc,co  modo  quo  dicicur  fup.^o.a.Vidcbit  omniscnrop^ti- 
rcrquodosdominilocuttim  ctt^vbi  translacio  Lxx.i>ab'r, 
Vidcbit  omnis  caro  falutare  Dci  noftri.vt  adoret  coram 
facie  mca,<;«A'  clari  videiur  in  patna.Confequentir  ponitur  reiri 
butio  malorurr,  ftmul  cum  retributione  bonortm  cum  dicitur. 

4«  Egrcdien- 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.66.vbidititur  in  TonH.Hxc  dicit  dominus.lHhoccaf.  rltimo  propheta  agitde  hisquepri- 


537 


Ifaia:        Cap.LX  V  i. 


53^ 


M  i  Et  EgreSentur  flrflt.  quafi  ad  vidcndntn  non  loco, fcd 
|A  intelligcntia  vcl  vilione  nianifefta,vt  ad  laudem  Dci  ma 
iprjgisacccndanrur. 
'  %   Auguftinus.  Qui  cnim  crunt in  pocnis.quid  agatur 


i.  I 


intusin  sjaudio  doniini ,  nercient,  qui  vcrocruntinillo 
jraiidiorquidagaturforis        ,        .  _  r     ^      «      -j  i  -        j 

in  iilis  tcxtenorib.  tcncbris  a  dominus,  Etegredicntur&  vidcbutcadauc- 

af  Otnniumieproboiuni.  *^Legein  niturslein  veircriptam.  ^Priuati- 
cantes  repu.om.pec  tet.  b^^Materialis  vcl  confeicntii. 

ra  virorum  quiprJEuaricatiruntmmc^^Vcr 


fcicnt .  b 

H  Tiicodoretus  Hoc  oflcn  c 

dit  Dominusincuangclio,  d 

vbi  lazarus  mcndicus  vidit 

poenas  diuitis. 

b  £fwrf..N6mirum  fifan- 

fti  iam  immorralcsrepro 
abr:,  bos  vtdcant.cum  ptoplictx  e 
"ft^  adhuc  mortales  hccoiimia 

vidcrc  mcrucrunt. 

c  Cidi^ir'-  quiain.Ttcrnam  damnationcmcadcnt,fm 

quod&  dzmoncs  cadaucra  pofTunt  dici,  lecundu  quod 
,.  j  ctiamhorainc5appclIantur.vndc:'»»m"'<i  homo  hoc fecit. 
ap.t  *  Auguftinus.f-Jfliac-,;  wro)';.wi.Virorum,ldcft,hominu. 

Ncccnim  quifquam  vicluruseft,pra:uaricairicesfoemi- 

nas  in  iHo  Jupplicio  non  futuras,  fed  ex  potiore  prxfcr- 
•f*|  timdequo  foemina  faCfacft.vtcrquefcxusaccipitur. 

d  fermseort*n,.Mitcrtzl\5  vc\  tonfcicntiac.  vnde:  sicutti- 

neacomedit  vfJtimeHtim.  c?  vernin  iorroutt  ltgnum,<!!r  tgnis  dtm 

rat  liz'ia,frc  mceror  &  rriflttia  cx'  rtciat eor  virr. 

«   Procopiu.^.  Significat  vcrmisappeIlationc,alTiduam 

eoruniqiix  (Inguli  pcccauimu.";,mpocnitendoconli:icn 

tiam:  quxrantorum  bonorum  prinationeanimam  re 

mordcsjiuorumomncs  lcclcrum  rccordatione  accufet. 

fucriidcindcigqisincKtinguibiiis.qui  lempitcrnusaSal 
■'^'  uatorc  nunaiparus diabolo prgparari  dicitur. 

*  Origcncs.  Foriiian talis  ignisefthic,  viinuifibilia  c6- 


a«,  iic  iitc  macetia  eius.  b^Mateiiajjs  vel  coi  fcicnti* . 

mis  corum  non  morictur,&  igms  eorum  no 

a^Quia  lempri  ctit  ei  quod  confuiDat  fcilicci  inali  peidncatci  in  patnis.l>5  Ke- 
flobi  cicrtis.  cf  LztabituiiuKus  cum  .identvind. 

cxtinguetur  &  etuntt  vfquc  ad  fatictatcm  vi- 

afSanais. 

iionis  omnicarni. 


burat,ipfeinuifibilis  conftitutus.NamfinaitapoftoIns 
tcmporalia  funtqua:  vidcntur,qux  autcm  non  viderur. 
xtcrna  ncccftc eft,  C\  vifibilis eft  ignis illc.temporalis  fit.fi 
autemaErernus,inuifibiliseft,  quo  puniiinturquircce- 
duntaChrifto. 

<(  Ambrofius.Vtcxmulta 

1  cruditatcfcbrcsnaicuntur, 

2  &  vcrmes,qfi quiscibum  fu 
mit  intomperantcr,  ita  fi  gs 

5    pcccatapcccatisacciimulet, 
ncc  dccoqiiat  ea  pocniietia , 

4    lcd  m  i  fccat  pcccata  peccatis 
cnidiratem  contrahat  vctc 

y     rum  &  recetium  deliftori5, 

^    ignc  adi!retur  ^prio,&  ver- 
mibusconiumctur.Igniscft 
qncm  gcncrat  mocftitia  dcli 
ftorum:vermis  eft  eo  quod  irrationabilia  animi  pcccata 
mentempungunt,&  vilccraexcdi"it,vcrmesex  vnoquo 
quc  nafcuntur  ranquam  cx  corporepcccatoris. 
*  Cypnanus.Crcmabit  addirtospcrpctuafcmpcrgche- 
na,  &  voracibusflammis  vorax  poena  ncccrit  vndc  rc- 
quitmvelfinem  poflint  habcrcrormcnti. 
c  .Adfatietatcn:.  quia  lciljcct  boni  videbuntcos  a  fc  iufto 
Dei  iuditio  feparatos,amifla  potcntia  qua  f^uicbant  c6- 
tra  bonos,&  vindi<^am  Dci  in  illos  tantam,vt  maiorcm 
non  cxpofcanr.Quimod6dicunt.A'/</'^r</Moao»»;ne«o«  v  w 
dicas lan^ttinem no^rum<.Szx\3b\xmm  quoquc,de  bcatitudi 
neftiaageiitesgratias  vifa  impiorum  inctfabili  pocna. 
•J«  Cyprianus.iSpcdabitur  illic  a  nobis  fcmpcr  ardes  fcm 
piternis  flammis ,  qui  hic  nos  (pc(flauit  ad  tcmpus,  &  in 
pcrfccutionibusfaiftis.oculorum  crudclium,breuis  fru- 
duspcrpetua  vifionepenfabitur,iuxta  illud,  stahttutiuHi 
in  magna  conilantia  aduerfus  eos  qnife  augnliianerknt,&c. 


Tn»p.i4. 

Lucae. 


*  quoi. 


Mitt.j.g 

i9.q.;.cap. 
quoniam. 


lib.contrade 
mccrunum. 


Apoc^.e 

Vl»i  faprt. 
Sap.4. 


NICOLA  VS  DE  LYRA. 
I    fq^z^^^crxwxt. luiua  b--au,noH per locimiaaiionim  ,fedptr 
i.(inliacfai!otK.tii. 

i    Et  vidcbu nt  cadaucra. \corpora  damnatorHm  in  geheni:a. 
Et  ifitiid  itieiti  tutttl  ci^s,pase[  pcr  hoc  quodjubdicur: 
j    Vcrmis  corum  non  morietur.ijttiu  vcrmescorpora  mor 
Uorum  iwirudtnitis  in  Jepuiibtis  liiO  Uificiunt  cum  i!S,c^  in pulue 
remiotiuettuiitiir. 

4    Et igniseorum nonextin^ue.  Exquo patit qtoddiclum 
eiij.il crncuun  cuip(irumdaiun.i[(jfufn  in  igne  infcrniyqui  ijl  in 
{ cUWjitnbdis . 
S     Et  crunt  vfque  ad  fatietatcm.  Idt^  repletionem  &perfe-. 
clitnim. 
6    ViGonis  omni  carni.  tdel^t  omni  bomitu  b-ato  non  fic  in» 


'  telligendo,qu6d  beati  deleHcntur  per  fe  in panis  damnatortim,  (i d 
quia  talis  intuttus  damnatorum  deciarai  tis  diuinx  lufliiite  exetci-  An  bcati  gsu 
t:um,&  diuinxmifcricordijebeneficium  ,qi40  pcemts illas  euafe-  «lc^unidcps 
rw/jt  cr  propuj: glorijc  augumentum :  inqu.v:tm  maior  apparct,  "'*'"*'"'"'" 
compar.ua  ad  fuim  conirarium ,  quia  oppofitis  iuxtafecontrartfs 
m-nora&  miitora  videntur.i.  Elencorum.  &  ex  iliis  tnhis  beaii 
per  /p  l tiaftirr Jecundon  qnod dicitur  Tfal.^j.h.  Lctabitur  iu- 
ftuscum  vidcritvindiifiam.  £cce;?r/»j'4»,.Manusfuasla- 
Uabit  in  fanguine  pcccatoris  inquanium  Det  rnt(ey/cordia  fa. 
cius  cfi  immtmis  ab  ilits pcenis.Ecce fecmdum.  Si  vtiquc  cft  fru  b 
dusiuflo.  .Actipitur  htc  ft pro  quia .  quiaptrhocapparetma- 
iortruiiiopropria,  &  fic  totum  ccdit  ingloriam  eltiiorum  &  ip. 
ftus  Det  principaliter.  Cuieii  bonor  C^  gloria  tnjecuta  feculorum 
^men  . 


mo.cap.tra&aitit,fcilicet  de  rcprobatiotte  ludxorum  &  Gcntiu  vo. 
catione,  &  de  ivtperfcSiancjfeu  cuacuatioue  quorundam  contcnto 
rum  Bx  ■pcreri iegecqux ad  cidtum  Dei pertinere  videbunturi  vtfic 
reprobatioprimiflatns  iionfolujn  attrihuaturpeccatis  lud.eorim, 
fedetiaimperfeilionilcgis  antiqux.de quaaposioltis adHcb.i.c. 
Quodautcmantiquaturvctcralcct,&  prooc  intcritueft. 
Stfimiliter  conctudit  mfine  cap.de fiatu  finali  iuflorum,& fuppti 
cio  reproborttm.Circa  qit.c  o£iofa(.it.Trimum  odoidit  impcrfcElio 
Tiem  legis  cvtca  dctertaitiationem  foUus  vnius  templi  ai  dtuinum 
tidtum.de  quodicu:H£cdicitdominus:  CcUim  (edcs  meacft, 
&  tcrra  lcabcllum  pcdum  mcorum  ,  quccft  ifta  domus 
quam  ^diticabitis  tnihi}  Licct.n.tcrnpbmaSalomone^dificatii 
fwnltter  &  templum  fecunduiH  ad  dimniim  cultum  penincrent:n6 
tamen  Imtufmodi  domus  matcri.tlcs  capaccsfunt  Dci  vt  forti:(fut 
h.ibetnr  ingloffa)  aliqui  Httlti.lcu  ncfcicntcs  estmahant:non  aute 
f.zpicnt!s.!\{a7n vt  dtcitur  w  ^./(c^^.B.c.Sl.n.CCclum  &  c^li  cc 
lorum  tc  capere  non  pofllint,  quanto  magis  domusqua 
^dificaui?  Et Ijoc est  quoddtcit propbgta :  -Coelum  cftfcdcs 
mca,&c.  qux  esl  isia  domus  quam  .■edificatis  mihi  i  q.d.Isla  non 
fufficie/it  adl)abitationein  mcam:  <>tix  quidem  imperfc8io  per  tege 
nouamfmt  ablata.in  qua  nonfutt  t.intum  vnus  toctis  dcputatus  ad 
diulnum  culttim.vnde  loan.-\.e.dicebat  Chrisiu^  ■'^am.iritanx:  Vc- 
nit  hori,quddo  ncc  in  mote  hoc,  ncc  in  lcrofolymis  adorabi.p.z.etc. 
ynde  habitatio  Dei  proitt  in  tcgc  noua  dcctaratur,principalitcr  c6- 
fislittncordeadhoc  difpofito.  vndc  loa.i  .b.  Habitauit  in  no  f. 
in  recipientibus  Chnsium  pcr  vcramfidcm :  &  hoc  cfl  qiiod  dicit 
propheta.  .Adquem  autem  rcfpttiam  nifi  adpaupercutum  &  con- 
trttumfpiritufq.d.Habitatio  mca  non  cfi  in  domo  m.ttcrialiifed  in 
creatura  rationabtli  qu£  ejt  Dei  c.ipax.cum  pcr  vcram  himititatc, 
O- contritionem adhoc difponitMr.vndc:inVfal.  Cor  contritCl, 
&  huiniliatumDcus  non  dclpicics.  SanHicnim&itislim 
"*¥>*« kgetejnplnTnDeidimtturprimixCor.j.d.  Tcmplum  Dci 


fan(ftum  cft  quod  cftis  vos.TofPunt  tamen  ifla  yerba:Ad  qu8 
autcm  rc(pi.6cc.principalius  &  magis proprie exponi  deChri- 
fio,in  qito  h.tbitat plcnitudo  diuinittitis,yt  dicitur ad  Cotoffen.i.b 
Qni  paupcr  &  \\\xm.ih&cor dcnon folnm  ftmpliciterfed exem' 
plartterfuit.vndcMat.i  x.rf.Difcitc  3  mcScc.Simititer&tre^ 
mentemfcrmones  mcos.f.pcrfummam  obtdientiam  rfque  ad  mor- 
tem  cruci» ,  vt  adThitip.%.a.  q.d.inter  omnia  q  manus  mea 
fccit,&  vnuicrfa  qna:  fafta  funt:  de  quibttsfidtimfupntfece- 
r.tt  menttoncm.-h.u  efl  propriafcdes  mea  &  qHiesfcilicet  Chrifius 
paupcrculHs:non  ilta  quam  adificatis. 

Confeqitentcr  fcciindd  poftquam  oBatdit  imptrfeflionem  tfgis 

antiqf.x  qtto  ad  tcmplum  matcriak,  hic  ciftquenter  ofiendit  ipftnS' 

impcrfcRioncm  qiio  adfacrificia  in  tempto  ol/lata  de  quo  dicit:C[\xi 

xmmolat  boucm  quafi  qui  intcrficit virum,&c.  prout  in 

glof.  Sacrificium  vcfiriim  nonptacet  mihipofl  immolationem  veri 

facrificif,in  ctiuts  vmbra  itiafacrificia  yobis  concefft.  Hac  enim  h* 

bcntur  m  gtof.fcciiiuinm  quamgtoffam  continuantur  hxcyerba  ad 

isiud  qtiod  iiimediate  di.xcrat:^/id  quem  autem  refpiciam  ^  q.d.ad 

iUttm.f.pJHpcrcidimfitpradiBum  refpiciam,  nonfotum  yt  temptU 

meum  ,fed  etiam  vt  munus  mihi fnauiffime  oblatum.  iu.xta  ittud 

ad£ph.^.a.  Tradiditfcmetipfum  pronobisoblationcni 

&  hoftiam.&c.Toff  hocfjirificium,  qui  immolat  boucm,  qtiaft 

qiii  ititcrficit  viriim :  qtiiaposl  ciiangctvj  puhticationcm  t.itiafiint 

pejiifcra.prout  inpoJltt.&  exponantur  cxteraprout  ibidcm  vfque 

ibi :  Auditc  verbum  domini. 

Fhi  confcqiicntcr  tcrtio  prophcta  dectarat  fatfum  motiuu,  qiiod 
ludxi  habiierunt :  vt  in  abominationibiis prxdi£lis  permanftfjint, 
&  infcrt  eorum  confiitationcK .  ./id  cuius  dectarationcmfcicndut 
quodprxdiciiduo  qiixfunt  de  principatioribus  fundamentis  fidei 
legis  nou£.(htoriim  primum  eJt,qu6dDeus  dicitur  proprii  habita- 
re  tn  Chrijlo  hominc fmgulari ,  &  excelicntiori  modo  qudm  in  ati- 
quaalia  rcjcilicct  pcr  vnianm  pcrftrMletttidc  qtto  dicit:  Ad  quc 

autcm 


53? 


Giorord.&NicoIaideLyra       ^40 


A  aiitcmrefpiciam,&C.  vtfuitexpo/itum.  Secundum eH,  ^uod 
facrifiaum  Chrifli  futt Dco  jcceptiffimuni. propterquodduitur  ■• 
Qi\iimmol3tboucm,&C.  iJiaCrJimiluqu.-efunt  verafidei 
fitndamnta  ludti  exiflimaM  efje  valdc  deronatoria  diuiiu  excel- 
Untix.  Trimum  cnim  credunt  implirarcqnoJ  crcatorfit  creatura. 
Secundum  vfrh  ^  JitnHitasfitpu(fibilis,fcu  corruptibilis :  quorum 
rtrumfieefet  manifefie  dcrofatorium  diuiwe  excellenti<s,fific  in- 
teUigeretur.yt  ipft  falfe exinimant.ynde in  hoc  locoprophetadiri 
gitfermonem  ad dift  ipulos  Chrifli  qui  rcucrentcr fufcepcrunt  cius 
wbM& do3rinam,dicens:A\\diKUCThum  dcmini.qui trc- 
mitis  ucrbum  ciiis  dixcrunt  fratrcs,  vejlrifcilicet  Iud<ci  infi- 
dtles  qui  fratresfunt  fecundum  carncm,odicntes  vos  &  abijciStes 
fropter  nomen  meum :  quia  ludxi  tantum  odiuvt  conccperunt  de 
Cbnfio  quMinterfe  natiicrunt,vtfi  quis  confitcretur  nomen  (^hri 
■     slhextrafyna^ogam  ^cnctur.&ftc  dc  eis  pmprid  dicitur:  Abi  j- 
cicntcsuosproptcrnomcn  meum.  iniid autcm dtxerunthi 
fi-atres  odientesfubdit,cum  «fjcitrtr.-Glorificctur  dominusf  »?<? 
fi  dicant .  ^bfit  quodde  Deogloriofo  talia  dicantur,fcilicet,quod 
fit  bomo  vcrus.  Similitcr  &  quodfit  mjacrificio  ohlatus,quia  isla 
froHt  ipft  false  concipiunt  funt  contra  diii  iiiam  cxccltcntiam,vt  di 
£}um  cfi:QuosprophctJ  confutat,  diccns  inperfonajui  &  iHjiorii. 
Et  videbimus  in  lctitia  vc^xz.n.d.vcnta^ pr.idicatoam  eluci 
\tabitur  in  eucntu.Trimo,quia  videbimus  inUtiti*  vcfira,fiilicct 
^tfcipulorum^proutinfi-dco.ca.declarat  vbididtur :  L^tammi 
cum  lernfalcm.Tr  ibidem  cxponetur.Secundo pro  conjiifionc fra 
B  trum odientiim prxdtUomm (/zfit.Ipfi autemconfundcntur. 
^"  dequaconfufimeSlatimfubdit:  Voxpopuli  dcciuitatc,&c. 
w      ,         '    Circaquod  fciendum,quod  in  denrunionctcniplifecunditria 
ludli'  in"e  '"''•^""^ aducrfantia  Indm  concurrcrunt.  V n B ni .fciluct  quod  ci 
.ftruaione  te  ues  eorum  .idinuicc  odimtcs fe  interfi:icbant,prout  dicit  lofephus, 
fiir MtBidi.'  de  quo dicit^Vox populide ciuitatc.  Secundumcr^,qHo:iintcrn- 
fla  occiirrcrunt  widta  figna  diuinx  reprobationis ,  vt  ciim  vcltim 
templi fcijfum fuit7>lat.z-i.f.& alia miilta  qu/t  in Thalmudnarrd 
tur adhxc pertincntia  dc  qiio  intelligitur  illud:Vox  de  templo. 
Tertium  cfl  vox  I{omanorum  excquentium  dininam  iuflitiam.  de 
^uodicit :  Vox  domini  rcddcntis  rctributioncm  inimicis 
fuis,e^/c^K/r«r. Antcquam  parturirct  pcperir  Fbi conjeqne 
terquarto  prophetaagit  denatiuitate  illius paupcrculi  ,fcilicct. 
Chrisli  de quo antc dixerat :  Ad  qucm  autem  rcfpiciam  nifi 
ad  pauperculum?  de  quo  denunciat ,  qubd  eiusn.itiuitas  de 
BeataVirgine fuit maxime adinir.-tbilis,  &ideoJubdit:  Quis  au- 
diuit  vnquam  talc,autquis  vidithuic  fimilc  *  Subiungitet 
frophcta  dcrcgcncrationcfidelium,di.  Nnnquid  patturict  tcr- 
ra?  &  exponatur  totum  ftcut  in  posiilLi.Snbdit  etiam  propheta  de 
gcneratione  KteYna  (//cm.-Nunquid  ego  qui  alios  parere  fa- 
cio,  ipfc  non  pariam?  Quidquid pcrfcClionis efl in  creaturis, 
feramplius  &perfeUiu^  inDco  inueniturfeclufa  quacumque  im- 
ferfe£iione .  vnde  hac  expofitio  qum  datiir  dfaii£iis  do&oribu<t ,  in 
foflii.non  videtur  ejfe  my^ica,fcd  literalis:  T^am patcrnitas,  & 
filiatioferpritts  &  magisproprie  dicuntur  in  diuinis,qua  in  crea- 
C  turis.luxta  illud aponoli  adSphe.^.c.Vlcdo genua  mea  ad  pa 
'v.  trcm  domininoftriIefuChri(li,&c 

Confequenter  quinto  dicit:L4ttamini  cu  IerHfalem,&c.  vbi  ex- 
tenfe  declarat  tilud  quodpriut  de  difcipulis  Chrifli  dixcrat.W  idc-' 
bimus  in  lctitia  vcftra.  exponaturtotumficut  inposiii. 

Confequcnter  fexto  deciarat  extcnfe  ad  punitionemfratrum  o- 

dientium ,  &  abtfcientium  difcipuios  Ctmsii profter  nomen  eius, 

de  quibwsdiicerat,fuprd.  Ipfi  autem  confundcntur,  &  dehoe 

CbmeJere '^^t  cum  dicttur.Et  indignabitur  inimicis  fuis.  vfqub  ibi.  Si- 

fcirnc-  .ujlJas  mulconlumenturdicitdominus.  &  exponatur  totim ficut 

in  poflii.£t  notandu  quod  ex  hoc  ^  dicitur  ijic:  Qui  comedeban  t 

carncm  fuiUam,&c.SimuIconfumcntur.  £.Y/>o/7fom  HeZ;. 

.  ^  creduntfe  habert  efficax  ar^umcntum  ad  hoc  quod siatus  Cbriftia- 


nitatis  confummadus  ff/  temporefui  Tntrjfix  inanttcr  erpe£ia:i,eo 
quodChrtJiiani  vefcunttir  carnibus  fuiUis,nontjmen Iiidxi  necet 
Sarracent.Sedfalfitas  corum  deciaratur  ingioj.maiorifupcr  Ccnef. 
vbi  exprefie  l}abetur,quod  omnia  quorum  efus  cr.it  illicitus  in  vete  \ 
ri  iege  debebant  ejje  iictta  adcfum  temporc  Tilcjpx ,  &Jpecialtter 
hoc  dicunt  de  porco.  vndc  imc  quod  dicitur :  Qu  i  comedebant 
carncm  fuillam.M/»o«CTtt/«m  efiprout  inpofltl. 

Confequenterfeptimo  dictt :  Ego  autcm  opera  corum.  In 
quo  vidcturoflendere  exordium  apoflolicf  doiirtnfi,fctiicct  qitomo  1 
do  proccjfitpofl  rcfurrcUioncm  Cimfli.  Quod  continiutur  adpredi 
Qj,fpecialiter ad illud quod dixerat:  PcperitSion  filiosfuos. 
^d  quodfciendum,quodpront  iegitur  m  .t^iibus  apoflohrHm.z.t<i 
tempore  quo  Spiritujfanflns  dcfcendit  tn  apofiolos  ChTiJii,crar.r 
Icrufaiem  habitantcs  viri  reiigiofi  cx  omnimtioiu:  quxjiib  ca.^ 
efl:qui  omnes  vidcrunt  gioriam  Dci,inquantim  vidcbant  ipfos  apo 
flolos  ioqucntes  variis  iinguis  magnaiia  Dei,  qitod  non  nifi  virtute 
diuinafien  poter.it  &  Im  efl  qiiod  dicitiir  hic:  Ego  au tcm  opc- 
ra  eorum  &  cogitationcs  coru  m  ,fciiicet  Jnd.torHm  volcntii 
fuppnmcre  fidci  vcritatem.  vnde  &  aposiulos  &  difcipitlos  intan- 
tuperfeqnebatiir,  q,  ots  erant  congrcgati^p  victH  lud^orii  in  coJc 
loco:  &fic  Deus  cx  opcribus ,  &  cogit.ttionibus prauis  iHdxor' 
boniim  ciicuit,fcilicct  congrcgare  apoflolos  (^m  omnibus  Gcntihiis 
&  iinguis,vt  vidcrcnt glortam  Det  modopr.iuii^o.  Et  in  hoc  qiiod 
dicitur.Cum omnibns  Gentibus.  intclltg.itur diHributwpro 
genertbns  Jingulormn  proiit  in  miiltis  aitjs  locis.Stfequitur:Et  po 
nam  in  cisr  fignum,/a/!ccf  in  difcipuiis,  fignumfan&x  criicist 
qtiia  crucifixum  commitniter  pr.tdicabant ,  veifignnm  idcH  mirA- 
cuij,vcifign.t  q  in  nomtne  Chrifiifaciebant.  iuxta  illud  M.u.vi.d, 
Signa anic eos  qui  crcdiderint  ha:c  fequcntur.  In  nomi- 
ne  mco  dsemonia  eiicicnt,&c.Et  mittam  ex  cis  qui  falua 
ti  f uerint,  vbi  in  Hehr.co  Ijabetur.Qu  i  euaferint:  quia  apofloii 
&  difcipuli  quafl  fugicntcs  ciiafcrunt  de  pcrfccutionc  ludeorum 
ab  lerofolymis  ad  Gcntes  fciiicct  ad  Gcntiles.  S.xponantur  cftcra, 
prout  in  Tofl.ibi':  Et  adduccnt  omnes  fratres  vcftros.  Quoc 
'videtiir  exponcndum  de  martyribus  Chrifli,qui  in  diuerfis  partib. 
miindi  fuernnt  pro  teflimonio  Dci  intcrfe&i  quortm  corpora,feu  oj 
faadducuntur  frcqnenter  de  cunBis  Centibus.  In  equis&  qua- 
d  rigis,&  c.  Jciiicct  Ijonorifice  &  diuerfts  &  vdrijs  modis:ad  mon 
tcmfan[iim  meum  Ierufaiem,fciitcet  adeccicftam.  Q^tomoio  in 
fcrantfiiif  Ifiaei  munus  in vafe mundo  in  domttm  domini,  qniat.:.. 
ta  veneratio  fit  reit^uijf  faniiorum  in  ecciefia ,  ficut  oiimfiebatit 
tcmplo,cum  aiiquod  munus  foiennijfimum  tbi  ojferebatur .  Ethii  < 
innuit propijctatertium  pertincns  adpcrfc&ioiKm  nouiflatus.  li 
vctcri  enim  lcge  corpora  ,Jeu  ojfa  mortuorum  erant  immunda  in 
tantiim,quod  contaminabantur  facerdotes per  contadummortno 
rum,vt  Lcni.  1 1  .a.Sed  in  noiia  iege  hoc  non  habetHr,immo  reiiquij 
Ja/Sorum  in  altaribus  ponuntitr.  Cuius  differcntix  ratio  potefl  ej 
fcquiaanimx  defim£iortm  inveteri  lcge  quantumcimque  fantn 
futJfent,JcparabantHr  tamen  a  vifione  dtiiina,  vnde  &  corporaeo- 
ritm  meritofeparanda  erant  dfan&uario:  cuius  oppofitum  efl  in  nt  i 
uaiegcin  quaanimxfanfioruvi  beatificeDeo  coniunguntur.  vndt 
ad  perJe£lionem  fu  iftatus  pertinent  prxdiQa. 
,     Confequenter  o£iauo  dicitur.  Et  aflpmam  cx  his  Saccrdo- 
tcs  &  Lcuitas .  In  quo  innuitur  quartumpertinens  ad  fiatus  ito- 
u£legis pcrfc£lionem ,  inquantum  Saccrdotium  ipjtns  feextcHdii 
ad  omncs  Gentcs,&  non  coartatur  ad  ccrtam  tribum,Jicut  in  vet: 
riiege.  QuA quidcm cxtatfio pertinct adpcrfc£iioncm  ,ftcntnon. 
lex perJc£lior  ejlque  obiigat  oynrics  ,  qudm  lex  vctus  qux  tantuii 
obiigatpopuiumantiquinn.     ■    -       • 

€t  tnhoc  etiam  o^ienditiir  tr.tnsiatio  legis  antiquis  ad  nouam 
iuxta  illiid  Heb.-j.b.  Traslato  faccrdotio  neccfte  clt.vt  lcg) 
uan[}3tioinM:qnodtamaiHebraf.itucncg.mt,dcquononeii 
ad  prxfens  agcndim.  Cetera  exponanturfroHt  inposiU. 


I 


11        ■  57^ 

IN  lEREMIAM  PROPHETAM^ 

P  R  AE  F  A  T  I  O- 


J^  C  interpretatio  Hierony- 
mi  e(t .  Si  quid  in  canoue- 
;^  rit, fecundum  Hebf^Tos  codi 
ces  exploretur.  AliacftSep- 
tuaginca  interprctum  Eccle- 
(\]s  vfitata  .  Qua:  quamuis 
nonnulla  aliterhabeatquam  in  Hebr^iscodi- 
cibus  inuenitur ,  tamen  vtraque,  ideft  fecundii 


Septuaginta ,  Sc  fccundum  Hebr^am ,  apofto- 
lica  autoritate  firmata  cft ,  non  errorc  nequc  rc- 
prehenfionc  fupcriori,  icd  certoconfilioScp- 
tuaginta  nonnullaaliter  dixifTe  vcl  contexuif^ 
fe  intelliguntur  .  Quodideo  pr^emoncmus, 
ne  quifquam  altcramcxalteravelitcmcndarc, 
Quod  fingulorum  in  fuo  generevcritasobfer- 
uanda  eft. 


PROLOGVS  SANCTI  HIERONYML 

I  N  E  V  N  D  E  M. 


EREMIAS  propheta  cui  hic 
prologus  fcribitur,  ferrnone 
quide  apud  HebrcEOs  IfairEj 
&^Horee  &  quibufda  alijs  ^p 
phetis  videtur  eflerufticior, 
led  fenfibus  parcft,quippe 
.]ui  code  fpiritu  prophctaucrit.  Porro  fimplici- 
ascloqui.  a  loco  ci  in  quo  natus  cft  accidit.Fuit 
mim  Anarhotites ,  qui  eftvlque  hodie  viculus 
|:ribus  ab  lerofolymis  diftas  milib.  Sacerdos  ex 
Sacerdotibus,  &in  matris  vterofandificatus , 
virginitate  fua  Euangelicii  virum  Chnfti  eccle- 
fiae  dedicans .  I  lic  vaticinari  exorfus  eft  puer,  & 
captiuitate  vrbisatqueIudejE,non  folufpiritu 
fed  &:oculis  carneis  intuitus  eft .  lam  decem 
tribus  Ifrael  Affyrij  in  Mcedos  tranftulcrant. 


iamterras  carumcoloni^  Getitiupoflidebant.  £ 
Vndeinludatantum&in  Beniamin  prophcta 
uit,&  ciuitatis  (ux  ruinasquadrupliciplanxit 
alphabetorquod  nos  menfurae  metri  verfibufqj 
reddidimus.  Prarterea  ordinem  vifionum  qui 
apud  Grajcos  &cJ-atinos  omnino  confiifus  eft, 
ad  pridinam  fidem  correximus.  Librum  autem 
Baruch  notarij  cius  qui  apudHebricos  ncclegi- 
tur,  ncchabetur,  prsetcrmifimusprohisomni- 
bus  maledicfla  ab  ^emulis  prxftolantes,  quibus 
me  nccefreeitper  fingula  opufcula  rcfponde- 
re.  Ethocpatior,quiavosmecogitis.  Cste- 
rum  ad  compcndium  mali  rcdiius  fuerat  mo- 
dumfurorieorum  filentio  mco  ponere,quam 
quotidie  noui  aliquid  Icriptitantem  inuidorii 
infaniam  prouocare. 


PROLOGVS     ALTER. 


OAKIM  filius lofi? , cuius tcr- 
tiodecimo  anno  pruphctare  or- 
fus  leremias:  fiib  quo  &  Olda  mu 
licr  prophctauit,  ipfe  cftqui  alio 
nomineappellatur  Eliachim,  & 
tegnauit  fuper  tribum  luda  &  lerufalem  annis 
vndecim.  Cui  fucceflit  in  regnu  fihus  loachim 
'ognomcnto  lechonias ,  qui  tcrtio  mcnfes  re- 
l^niciusdicdccimacaptusa  ducibtisNabucho 
ionofor,  duduscft  mBabyloncm,  &in  loco 
:ius  cortitutus  cftSedechias  fillus  lofiarpatruus 
-ius ,  cuius  anno  vndecimo  lerufalem  capta  at- 
quclubucrfa  eft.  Nemo  igitur  putet  eundem  in 


DanicUs  principio  loachim,  quiinEzechielis 
cxordio  ^oaKimfcribitur.  Ifte  cxtrcmam fyl-  „ 
labam  Kim  habct,ilIechin.Etobhanccaufam 
inEuangelio  fecundum  Matth^um  vna  vidc- 
tur  deeflc  generatio ,  quia ,  fecunda  theflcrcdc- 
cas  in  loaK im  defin  it  filium  lofie ,  Sii^tcrtia  in- 
cipita  loachin  filioioaKim  .  Quodignorans 
Prophyrius ,  calumniam  inftruitecclefi^,  fuam 
oftendens impcritiam^diiEuangeliftam  Mat- 
th?um  arguercnititur  falfitatis.  Quodquctra- 
ditum  fcribitur  loaKim  monftrat non aduer- 
fariorum  fortitudinisfuiflcvidoiiam,  feddo- 
mini  voluntatis . 


ARGVMENTVM     IN     EVNDEM. 


EREMIAS  Anathotites,qui eft 


^^    viculus  tribusalcroiolymis  diftas 
f-^    milibus,  .ipud  Thamnas  in  Aegy- 
fe^    pto  a  populo  lapidibus  obrutus 
occubuit.Iacctvcroin  eoloco  fepuItus,quo  du 


dum  Pharaorexhabitauerat.  Etquoniam  po- 
ftulationefua  defugatis  ab  codcm  loco  ferpcn- 
tibus ,  Aegyptios  a  taclu  afpidum  facit  efle  fe- 
curos,magna  eum  ibi  religionc  Aegypiii  vcuc- 
rantur. 

Tom.  4.  T 


0 


A 

Homif!  I.  in 

tcfeiniam 

ver.t. 


Toax  }.b 


Geni.tt.e 
Ibi4.i9e 

Quo<L 


Gloforcl.  &  Nicolai  Je  Ly  ra 


58. 


Qusft 


10. 


Benigniflim' 
Deu^  ad  p<z 
pitentia  her 
tatur. 


\}Ol.Vt.S,  Dcus ad bcnefacifdQ 
promptnscft.  ad  punicndum  dilli- 
ninlator .  Cu  cnim  pofTitrcos  iinc 
contcftationc  veninri  iudicij  piini- 
rc.  nulquani  hoc  iacit .  fcd  ciiamfi 
condcniiiaiicrit.pracdicif  vr  lihcrcn 
tur  pcr  pcnirentiam.quida  naii-fuc 
rant  pcr  dclit^um.  Niniiiiiae  code 
natierantpcccatorcsaDco.  Adhuc.n.trcsdics&  Nini 
uc  crat fubucrtcnda  Noluit cnim  Dcus  cii  filcntio  ptini 
rcdamnatos,  fcddanscislocum  pocnitcntixniiru  Hc- 
bntum  prophctam  , qui  diccrct :  Mhuc  ires  dtjs  e"  K>»<«f 
fubi4rH€iur, nc  pcrircnt.f.quia  condcmnati  crant.lcd  agcn 
tespccnitcntiam  impctrarcntmifcricordiam.Sodomitrc 

Suoqiic  &  Gomorr«i  diuino  iam  crant  cxiiio  dcflinati, 
cutfcrmoDciad  Abraham  oflcdit^tn  quodluum  crat 
fcccrunt  angcli  volcntcs cos faluarc,  qui  fc  indignos  lalu 
tc  iudicaucrunt,&  diccntcs  ad  Loth:£//  nc  al  quis hic  tiln ge 
ner,authl'^  aut  fiU*  tdrcncquc  ignorabant  non  cnc  cos  fccu 
turos Loth ,  fedoftcndcruntfuam  p3ritcr,&  cius qui cos 
miferatbcnignitatcm&amorcm.  Similcquiddamin  Ic 
rcmia  inucnimus.Notandum  cQ.n.tepus  prophctiecius, 
qfi  pphctarccocpcrit  vcl  finicrit.Dicctcr^oaliquis-.Qiid 
admc  tepushinorixquiacQepirpropheiarcindicbusIo 
fix fili/  Amon  regis Iuda,&  vlquc  ad  annuni  tcrtiumde- 
cimum  in  rcgnocius.Dcindcprophctauit  in  dicbus  loa 
chim filij  lofiae  regis  luda  vfquc  adconfummationcm 
vndecimi anni Scdcchia:  fili j  lofi.-e rcgis luda :  &  ptr trcs 
rcgcs  prophctia  cius  extcnfa  eft  vfquc  ad  captiuitaie  lcru 
farem  in  5.mcn("c.C6dcmnaucrat.n.  Dcus  Icrufalcm  pg 
pcccata  fua&  haeccratcxtrcma  fcntcntia  fua,  vr  captiiii- 
tatirclinquerctur.  Scdcum  hominumamatorCt  Deus, 
nccqucmquam  vclit  perire  antcquam  dcpopulationis 
tempusinftarct,  mifit  &  huncprophctam  cjui  inuitarct 
ad  pocnitcntiam .  Mifit  cundem  ctiam  fub  iecundo  rcge 
poft  primu.Mifitquoq;  fub  tcrtio  lam  captiuitas  immi- 
ncbat,&  adhuc  ad  falutcm  hortabitur  Dcus ,  tribucns  & 
antc  vnum  diem  locu  poenitcntia:  Vndc  fcriptu  eft :  vfoj 
adcaptiuitatcm  Icrufalem&  vfqucadquintum  mefcm 
prophctaftc  Icremiam.Iam  hoftium  vincula  ftrinxcrant 
manus.,  &  nihilominus  hzc  dicebat  Deus :  F.ccc  captiui 

faOi 


fa£li  cftis3gitenicetfcr6)pocniteriam.Rogarc  mc,&cgo 
paicam  vobis :  pofllmicrucrc  de  captiuitatcqui  tradidi 
Hicetiamdc  nobispoflumus  inteUigcrc.  Sipcccaucri. 
mus.captiiiifuturilumus  Tradi.n.pcccatorcSatanc  ni- 
hildifl3tabeoquodIud.Ti  traditi  funtNabiichodonof. 
vt  ficii t  illos Dcus conccflit  aducrfario pp frcquctcs im- 
pictatcs  :  ficnosproptcr  pcccatatrademur  fpiritualiNu 
DUChodonotor.Vndc.Qios  trjdidi  ^a;a  a,v'  difantnnnbU 
Jpl)tm.tte .  Putas  quantum  malum  cft  pcccarc ,  vr  Iradaris 
Satanascaptiuanti  animas  coruquirclinquuntur.TDco 
non  finc  caufa.f  ncc  finciudicio.  Cum  enim  mifcritplu 
uiafupcrvinca,&  ip(a_f  vuaattulcritfpinas,  quid  facict 
nifi  vt  mandei  nubibus ,  ne  pluant  fuper  vinca  imbrcm  > 
Prop^  cft  crgo  &  captiuitas  noftra,  fi  non  egcrimus  pfni 
tcnti3,vt  tradamur.fNabuchodon.&  Babylonijsquibus 
jam  adiaccntibus  fcrmoncs  prophctaru,lcgis,apoftolo. 
ru:&ipfiusChriftihortantnosadpoenircntiam,,puocat 
adlalutc.Siaudierimus,  credimusci  gdixit:Etcgopcni- 
tcnria  aga  deomnibus  malis  qux  locutus  fum  cis  faccrc. 
Hieron.  adEufcbium.  Quiavolumcneftlongifllinnl, 
&  in  plcrifque  hiftoria  manifefta  in  leremialata  cxpla 
nationcm  non  qua:rasfuperhismaxime  quxiain  aii; 
prophctisfuntdida.  Vtnihil  defitin  fcnfibuscum  mu! 
tu  dcfit  in  verbis:flaminatibiatqifubtcgmina&litiap 
parabo,  tu  ipfi^vcfle  pulchcrrimamconficito  Citcri^ 
phctJE,vtI(aias,Hofee,Iohelfuerutantecaptiuitatcdua- 
rnm  tribuum.f  Iudx,&  Bcniamin.  Alijpoft,vtDanicl 
Aggajus  &  ZachariaSjIeremias  vero  &  Ezcchias  immine 
tc  captiuitatc  prophetauerut,  altcr  in  terra  luda,  ahcr  in 
Babylone.Icrcmias  puer  prophctare  ca:pit,tcrtiodeciaK 
anno  lofix  rcgis  luda  filij  Amon :  prophctauitq;  fub cf 
dece&  noueannis,&  fubloachimfilioeiusannis  ii.iS 
fubScdcchiagvltimusfuitreguIudaannis  1  i.vfqucad 
quintu  menfcm  quoa  Babyloniis  captiuata  cft  lerulalc. 
loachaz  vero &  Icchoniaetrinj  menlcs  fquorum alterin 
Acgyptum.altet  cu  matre  dudus  eft  in  Babyloncm  tcr 
fupradidis  annis6omputantur.  Ac  perhocabcxordio 
prophctix  fua:  vfqueadcaptiuitatcm  lerufale  inquafic 
ip(ccaptuseft,^phetauitannisquadraginta,&  vno.ptic- 
ter  illud  tepus  quo  in  Acgyptu  dudus cft,  ibiq;  prophc- 
tauit  in  Thamnis  ficut  in  hoc  ipfo  volumine  cotinctut. 

^  CAP. 


L  Y  R  A  N  I     I  N 

P    R    AE    F 

Rophctam  in  Gcntibusdcdi  icverbumpro 

pojitumfiribitur  hr.  1  .b.  tt  didumfuitfibi  d  do 

mino.  In  quo  pofjunt  notari  quatuor  cauf£  hum 

Itbri  leremiaqtiem  habemns  prx  mambus  txpO' 

nendum  videliiet,  Caufa  ffficiens  materialis,for- 

malisy&finaiis.  Caufa  vtro  effitiens  duplexeflf 

Caufaefli-  f^naprincipaHs/.Deus  reuelans omnia  in  hoc  libro  contenta.  ^tia 

cien».  inJlrHmentalis,fsilicet,faijdius  leremias  qui  SpirttufJanBo  di^antt 

fcripfit  librum  iJium.Ei  hac  duplex  caufa  ifficiens  notatur,curr.  dl- 

titur  :  Dedi  te,  ita  quod  infuppoftto  huius  verbi  dedi,  qucd  iji  ipfe 

Deus,expiim:tur  cau(a  efficiens  principalis.ln  hoc  av.ti m pronomi- 

netc,caiifa  cfficiehs  infirumentalis.Et  de  vtraquepoteii  accipi  ill:id 

qucdfciibitur  f^i^cch.i.d.Fili  hominis fpcculatortm  dedi  te  domiii 

Jfrael..4dboceinm  ponitur  fpeculator  ineXielfo,vt  d  longcjpecu- 

letur,&quf  viderit fideUtcr  annunciet:&  ftc  fecit  leremias,  vtfid 

tim  vtdebttur  in  qwdam generali:  (< plenius in profecutione libri. 

Caiifa  ver6ma>erialis  &  formalis pojiunc  votariin nomine prophe 

t[,cum  dicitur:  Trophetam  .  .Ad  cuius  inttllt  (lumfciendum  qnod 

propbetafecnndum  intcrpretationem  nomims  dicitur  quafi  procul 

fans,quiu  faturjeu  denunciat  ea  quxfunt  longinqna  d  naturaii  co- 

CaiiA  matt-  gnitione  humana.  Et  i[ia  quantum  ad prajens  funt  in  duplicigradu, 

riaJii.  ^j^  atiqua  funt  huiufmodi  propterfuam  tminentiam  rijpedu  in- 

telledus  nojiri,cuiujmodi  fnnt  diuina.ad  quife  habet  intcllciiiis  no- 

p..   .  .      fierftcutoculu$notiu<tadlucemfulis.z.tMetaphific*.  Inttrilia 

°   P  ^"' verdvaldilonginquum&remotumelidcognitionenojlraincarna 

tionisdiuime  myflerium.  Excreaturis  enimpotcfl  homo  deuenire 

in  cognitionem  prim<t  caufx  qu^  Deus  tji ,  quantum  ad  multas  eius 

condttiones,^:^  fic  Thilofophi  concluferunt  deDeo  plurimas  conclu- 

fiones  Similiter  natura  humana  per  fe  accepta,non  exie.lit  (ognitio 

nem  nofiram,  fed  vnio  natur^  diuinx  &  humanx  in  Juppofito  ver- 

bifupra  modum  tranf  endrtficuliatem  intelledus  humani.  AJyiie- 

rium  aitim  iflud  di.ni<ncfauit  hremias  prophrta  ititer  alios  valde 

chv  2<„z  dicrns.  lccc  dicsvcniunt,  dicitdominus,&  fu- 

fcirabo  Dauid  gcrmcn  iuftum  &  rcgnabit  rex,&  (apicns 

crit  &  faciet  iuditium  &  uiftitiam  in  rcrra.In  dicbus  illis 

fal  uabituc  Iuda,&  lUacl  iiabitabit  confidenter.  Et  hoc  cft 


I  E  R  E  M  I  A  M. 
A    T    I   O. 

nomenquodvocabuntcum  dominus  iuftus  noftcr.  H« 
enim  autontas  ad  literam  de  ChriHo  dicitur  jecunaum  ornnes  dado 
res  Hebrps  &  Latinos,vt  plenius  vidcbitur ibidem  domino  conce- 
dente.  Ter  hoc  autem  quod  dicitur.  Sufcitabo  Dauid  germen  i«flw. 
txprimitur  humanitas  Chrijii,  quifi&us  e(i  exfemine  Dauidfetu> 
4um  carnem  ad  {{pm.  i  .a.Ter  hoc  autem  quodfubdiiur :  Et  hoc  f/ 
nomen  quod  vocabunt  cum  dominus  luftus  hOjier,cxprimitur  dim 
nitas  Chrifiiclarius  vt  mihi  videtur  quam  inaltjs  libris  veterts  tt 
fi.tmeiiti:quia  vbihabcmus  dorr,inus,>n  Hebrxo hab(tur,nom(ndo 
mini  Tctragrammaton,  quod  fecundum  antiquos  dudiorey  HcbrtK 
rumfic  ttiam  apprcpriatum  efialuljimo  creatori,vtnon  liceattf 
fum nomcn  de alio  dici ,  prout  plenius  dicetur  dcmino  conud(nu 
quando  ad  locum  ilLum  veniimus.  Et  quia  leremias  ita  clar^  Cb 
Jii  myfierium  denunaauit,prophetich  pottii  dict  di  u-  .  '0<i  Itribi 
tur  Luc.i.g.  Et  tu  puer  prophcta  altiflimi  vocabcris,fi 
yalde  clare  exprtjfit  altituUmtm  Ju^  diun.itatts,  &  hfc  'Ji  »wl< ' 
principalis  hiuusjibri.  vnde  dtcit  l\ab.  Sal.fupcr  g.cap.  Zacbarh 
quod  Vhiuerfi  prophctx  non  fitnt  locuti  nift  dc  diebus  MiJJle  qnv 
eji  tntelligendum  dc  principaii  intentionc  eorum ,  quia  dt  plurii>:. 
alijsfunt  locuti.Et  ftcundum  hoc,Deus  humanandus  eii  fubtcdH 
in  vmnibus  libris prophetalibiiS,fn  ut  Deus  humamtus in  Euangi 
lijs:quia  quod propheie  nuncianifutmum,  Euangelifif  narraitfn 
Bum.Stcut  enim  Deusfub  ratione  abfuluta  tjijubtt^um  in  toti  [a 
crajcriptura,ftc  efi  inpartibus  eiusJubitBurnfub  rationibus  daer 
niinatis,  vtdi^umfuit  plenius  in  principio  Genefis.  ^liaveri 
funt  longinqua  d  cognitione  humana  propterjue  entitatis,  &  vai 
tatis  dejicientiam ,  cuiufmodi  funt  futura  comingentia,  dequibu 
non eji determinata  veritas apud nos,Jed efi  d'terminaiaapudDei\^  . 
Et  de  talibus  eji  propbetia  fecundum  quod ditit  '-''Jhdorus  juft '  }^ 
Tfal.  Vrophetia  ejl  diuina  infpiratio  rerum  eucntus  immebiii  vc 
ritate  dentmcians.  De  talibus  vero  erat  deftrutiio  ciuitatis  &  ten 
pli ,  &  captiiiatio  populi  per  T^labuchodo/iojhr  futura:  quam  len 
mias  prophetic^  denunciat,  &Jcribit  in  hoc  libro,  in  tantum  qio 
voluerunt  eum  propter  hoc  <j(cidere ,  fccundum  quod  dicitur  inf> 
26.d.  luditium  mortiscft  yiro  huic,quia  prophetau 
aduerfus  ciuitatem  iftam.  tt  hcc  ejt  materia  butus  librifd 

'      '  *  dai.*' 


8i 


jjyii  ftib  mmine  prophetx  dep-gnata.  Caufa  etiam  formalis  huiui 

fotn  /  tri/»'"'<'»i/nf />rop/jf^«  dejignatur .  Circa  quod fciendum  quod 

duplex  e/l  fortna  Ubri^jiilketfurma  traHatui  &foima  tra£iandi. 

j,orma  vaHatus,  rfi  diui/io  Ubriperpanes  &  capitula  de  qua  vide 

liturinprofecutionclibri.  Forma  vero  tra^andi  eft  modus  agendi, 

qiii  tnodus  efi propheticus dtjcribendo  diuinas  reuelationes  Jenm' ^ 

fit{ias,pyopter  (juoddeipfo  potefi  dici  illudquodfcribitur  lol>.6-b. 

Hic  eft  vere  proploeta .  Ei  dtcituryerk  prophcta ,  ad  dijjerentiam 

pfcMdo prcphetarum  ,  qui non  prophetabant  ex  diuina  infpiratione 

fitut  leremias  ,fedaliquieorum  ex propriaficlionepropterqu^ftu. 

jtlij  ex  rcuelatione  dxmonutn  quifunt  mendaces^propter  quodfalfi 

erant,vt  in  plurtbus  demonfira/.tprophetif  eorum.CduJa  finalis  hu' 

inal  w^  ^'^"  '^  vtilitas  vaiuerfalis  eccUfi£,qu^  colleda  cft  ex  omnibus 


leremiac      Cap.I. 


J82 


Gentibus.Etlncfins  notaturyCUK dicitur : inCentibus, ideftad  D 
vtilitatcm  omniurt,  Gentium:proptcr  quod  de  ipfo  poteft  dici  illud 
iJa.^Q.h.  Dedi  tc in  iuccm  Gcntium,vt  fis  falus mca vfq-, 
ad  cxf  rcmum  terra: ,  vtfit  verbum  dommi  ad  leremiam  dicen- 
tis:  Dedi  tc  in  luce  Gcntium ,  adilluminandum  ees  luminefi- 
dei  cr  claritate  morum,  vt  fisfalus  mea  vfque  ad  extremum  tcrrf 
&  hoc  denunciatiu^  tantum,quta  Chriftus  efl  falus  Gcntium  cjf-dt- 
uifecundum quod diiiur. Operatus eft falutcmin medio ter  Pfal./j.c 
ra:.i.  m  lerufalem  ,  qu^  eji  in  medio  clmitate  terr^ habitabilis,  in 
qua  operatus  eft  falutem  humanam  per  Juam paffionem  benedidiam 
&  refurrcflioncm  C  afcenfmcm  in  calum,vbi  cum  patre  &Jpiri 
tujitnfio  vitiit  &  regnat  in  f^culaf^culorum  ./imen. 


e  A  p.  I. 

y  V  7^-  Vcrbum 
Dci.quiavcrbafcre- 
miz  vcrbum  domii^i 

■f*  Hicronymus,  Poft 

exordium  vaticina- 

tionisleremia-.jj.^- 

phetiae  anno,Ezcchi- 

el;inBabylonc  his  q 

cumeocaptiui  erant 

cxorfus  cft  ^phctarc. 

*  Thcodorctus.Du- 

plicigratia  pra^ditus 

erat  prophcta ,  faccr- 

dotali  &  prophctica, 

&  illamquidemtra- 

xit  agencre,hancvc- 

robcneficio  fuperno 

adcptus  cft.  Referi  et 

icmpus  prophctias. 

Jn  dtib:ts,&c.McmiD\t 
.    ctiam  eorum  qui  de- 
^inccps  rcgnaruntadextrcmam  vfqucobfidionem . 

b  in  !//e^«y,£?f.Hicronymus .  Mirabilis  Dei  clementia.Ia 

captiuitatc  vicma,&  Babylonioexcrcicu  vallantc  lerufa- 

!icm,nihilominus  populum  ad  pocnitetiam  vocat ,  mal- 

lcns  fcruarc  conucrfos.quamperderc  delinquentcs. 

c  Vnujquamte.  Nonquodanic  concepiionemfucritvt 

hsre- 


lEREMI^     PROPHET^. 
C  A  P.     I. 

f  Hic  funt. 

K  ErbalcremiiefiliiHelchixdc  Sacer 

a1  tcce  loiiK 

dotibus  qai  fuerunt  in  Anathot  i 

lVicu!ujeft,iu  tcriioab  Yibemiliatio         fldi-ltquia. 

a«:floc.  * 

in  tcrra  Bcniamin.  Quod  fadiitn  ^ 

'*\iii;^ii  '■lat  'n  principiospud  patrcin.  ^' 

eft  verbum  domini  ad  eum  in  dic-  ^ 
buslofig  filij  Amonregis  ludain 
tcrtiodecimo  annoregnieius.  Et 
fadum  cft  in  dicbusloachimfihjIoTi?  rcgisiudavfq-, 

•^C^i  vli  imis  rogum  luilj. 

adconfummationem  vndecim;  anni  Sedechi?  fihjlo- 

f  Lxx  Ca[>iiuit,'tcin. 

fixrcgis  luda,  vfquc  ad  tranfmigrationem  krufalcm 

afQnou  crat  in  prinri[,io  apud  Pc.uii,  in  quo  loquunturFrophetz. 

in  mcnfe  quinto  .   Et  fadium  elt  vcrbum  domini  ad  6 

af.A^u.  ITMatris.  cf  In  piatlcient;». 

'  me  dicens :  Priufquam  te  formarem  in  vtcro ,  noui  tc  7 


hrcrctici  fufpicantur. 
Scd  qa  pfciuit  cu  do- 
minusfuturum  ,cui 
facienda  ia  fadtasut: 
qui  vocatca  quaeno  g 
funttanquamcaque 
funt. 

*  Hier.Priufqua,&C.  Primaparte. 

Quidam  hOc  locum  curx  p»tbr. 
fupcr  faluatorem  in  «^P-7- 
telligunt,quiproprie  *^«°*''' 
propheta  Gentia  fuit 
&  pcr  apoftolos  oes 
nationcs  vocau  it.q  u  i 
priufquainvterovir 
ginali  formaretur,an 
icqua  de  vulua  cxireC 
fandificatuseft  in  vtc 
ro&  notuspatriqui 
fcmperin  patre,&  in 
quo  fcmpcr  patcr. 

*  Origen.Ieremias. 
hoc  pra;  c^teris  dccus 
confecutus  eft  Abra- 


haprophcta  nucupa- 
tuscft  in  co  q^  df. -Tropljcta  eft  &  orabit  pro  te.Et  tfi  no  di- 
xit^ad  cum.  Vnufquam  te  formarem,&c.Scd  poftca  m  extrcr 
mo  vit.-c  temporc  fanftificatuseft  Abraham. 
*  Thcodorctus.  Elcdiononiniqua.  Hancenimnotitia 
pr^ceftit.Nouit  enim  tumquc  fanftificauit.Nam  cogno 
fcit  omnia  priulquam  gcnerentur. 

a  v/f»«- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    I. 

VEtba  htcmis.fi.Liber  ifte diuiditur  in  duaspartes  fciUctt 
pro^mium &  iraBatum.SiCunda  incip!tJbi:Et  fadii  eft. 
Ttimainduas,  quia  prirno  pouituratttoris  notificatio,  fecundo  Ja- 
Bafihi  (ommiffio,ibi.Sc  fadum  cXCirca  primum  nutificatur an- 
tor,prima  ex  nomine  cum  dicitur. 

I  Verba  lcicmix.Supplefunt  quafequuntur  in  hoc  libro.  Se- 
cundoex^entre,cum  dicitur. 

3  Filij  Hxlchiae. Qui  fuit  etiam  propheta,  lick  non  tamfamo- 
fus  jficHt  leremias.Ethoc Jecundu  rcgulam  Hebrprum  qu^  dicit, 
quodquando  in  principio  alicuius propljtti^  exprimitur  nomen  pa- 
tris  iplius  prophet^  inteW.gendum  eft  quod&  pater fuit  propheta. 
J  De  SaCCrdotibus.£.t  quo  patet  quoque  dignitasfui  generis: 
quia  tribus  Sacerdotdis  commixta  fuit  tribui  regie  propttr  fui  di- 
gnitatem.Tertio  ex  loco,cum  dicitur. 

4  In  tcr.  Bcn.  Dicit  enim  Hieronymus  in  prologo  huius  libri. 
quod  Anathot  efi  vicus  tribus  milibus  di/ians  d  lerufakminfor 
tc  Beniamin  Jitus.Quartd  notificatur  ex  tempore,cum  diciiur. 

S  Quod 


5  Qudd  faftum  eft  verbum dhifSccEtfciendum  quodiHui 
quod  non  efl  pronomen,fed  caniHnHio.Et  poniturpro  quia,&  refer 
tur  ad  id  quod  dicitur  in  piincipio.vctha  lerem. Et  ad  oJiendedS, 
quod  h^c  verba  procedebant  ex  Jpiritu  diuino,dicitur.  Quod  fa- 
^u  eft./.^aia fa3um  eil  verbii  dominiad  eum  in  diebus  Joftf,&c, 
Tacentur  hic  duo  regcs  quorum  temporibusprophetauittf.loacha-:^ 
(i  leihonias filius  Joacbin,eo  quvd  qmlibet  eorum  regnauit  tanttm 
tribus  merftbus  :  &ftc  tcmpus  eorum  computatur Jub  alijs  regibur 
vjque  ai  tranfmigrationem  lerujalem  ideft ,  captiuitatem  populi 
eius &  ciwtatc  dcJtntcU  pcr  \abi<chodono(or  in  mcnJequinto.Con 
tranum  victetnr  itifia  ^9.  vbidicitur.  Mcnfe^.  J.dicmcn- 
fis,apcrtacftciuitas,&C  Dicendum,q-.odmenfe  quarto  fuit  ca- 
pia  d  Babylomj<: ,vt  ibi  riicitur,  fed  ciuitas  nonfuit  deftru^i,nec po 
pulus  in  habylo<iem  dticlns  donec  fuper  hoc  audiretur  voluntas  T^a 
buchjdonbJ'ir  cxijtentis  tuncin  ^ntiochia,per  nuncios  ad  hoc  mif 
fos,'}ui  rrdierunt  menje  quintOfVt  diciturhic . 

6  Et  fadum  cft  ver.do.ad  me  diccns.H/c  confequenter  de-, 
Jcribitnr  ccjmmiJJioJatU  leremi^  de aciu  prophetandi,iim ei dici- 
tur a  dnm'no. 

7  Priufquam  tc  forma.in  vtcro  noui  te:  t^oticiapridffti 
nationis,quicJc  abtetemo. 

*iEttan- 


W   0  t(  >A  L  J  T  E  J{. 

j  I  ^"'^'«rfrfwjf.Pcrlercmiamquicxcclfusdominoin- 
terprctatur.bonus  prajlatus  vcl  dodor,vcl  prxdicator  fi- 
gnificatur.Quilibctcnim  iftorumingradu  fuocftcxcel- 
iu$domino.  Huic  autem  dicitur  adomino. 


7  Vriufqtam  teformarcm  in  vtero  noui  te.&  c^tera.Ytcrus  au 
tcm  in  quo  formatur,cft  ftudium  facrx  fcriptura::&  in 
de  exit  veleducitur  a  domino  vt  applicctur  rcgimini  po 
puli  vclciusdodlrinxXcu  ipfiuspra»dicationi,&  prophe 
ta  conftituiturpcrdenunciationcmfuturxp5nx&  glo 
ris.Pcr  hoc  autcm  quod  dicitur. 

Tom.  4.  T    a 


5% 


GIoford&NicoIaideLyra         ^84 


•5«  Origcncs.Etiamfividcris  aliqiiando  iuucncmpro- 
phctantcm.non  diibircs  diccredccoquiafccundumin- 
tcriocm  homincm  fcnuit,  vt  Hicrcmi.vaccidir.Iuuenis ' 
cnim  crat  l'ccundi!ma:tatcmcorporis,rcd  quoniamdo-  ' 
minus  dcdcratvcrbaluaiaorceius.nicritoadcumdici 

tur  Noli  diccrequia 
I 
2 


0  a  Untequam  de  yulua.  Hicr.  Orig.Sccundum  iilud  Pauli. 

A  Tcfl^ua  cbplacu it  ei qui  me  jegregauu  ex  vtero  m^t' is  Wf .i  O'  vo 

loan  1 4.b       fam  ptr  gratam  fuam:rt  reuclarct  filium  juum  in  mc, vi  l  uang: 

«iLi.c         li-^armeumin  GfJinT^.Ioann.fanaificatusquoquc  in  vtcro 

&  Spiritumfan£luin  acdpit,&  in  vuluaaiouctur,&  pcr 

osmatris  loquitut. 

.„ ,„,.  b  .4aado.niuf.Y>ctc  a  g^  antequim  cxiics  devulua.t  fandincauitc^&pro- 

■\inh^l4.h     Itat  OITJOU  qUOu  prO  «.nvti.iovtu»cftl  b-voarbii-lr. 

«n.i  cininaitatcnopotiuflinc-     phetam  in  gentibus  dcditc  Etdixit:  t  Aaadommc 

2  •  '      C      (T^  jlQuaLiNeconliiJm»  iia'«m  vjni  hom:n  f.  ipiem.a  eius  a^hiient  voluntiicm.vt  pcigai 

«  tCnOISVOCISlCCUC  hibebi$itiecoiiiite,nqiJCunftacolr.peas:Apeii  ts  tunni  Bcimflcbo  illud. 

dicit:  (^  illcquafi  ma  ^  mjnus  ad  mc:  Nolidiccre.quiapucr fum ,  qiioniaiyi  ad  4 

cnaj,5c  robuflac  a;ta  -i  •     «         •        r 

tis  corripitur ,  quafi     omnia qu?  mittam  tc ,  ibis:  &  vniucrla  ciu?cunquc  ma- 

»..^r^  Uiii.-f.-.nio  rl-»-  a^N<-con)jd"csniii't,tudinciii  cuium  ail  quos  loquuiur '>^e«  ,  (cd   me  ^ui  iec.i[i.  fiin. 

tur.quivcrccundia,  j  daucro,  tibi  ,Ioqucns.   Netimcas  ataciecorum,  quia 

&r.ii^or/»rl<-rr,rafiie  i«Habebis  nie  coinitem  i|Uo  cunfti  complew.   bf.^Ion  quort  pcrfecution.bus  Stan^aitijj 

pUUUICUCkUiaiut^.  carrii.miiltacoinipafru.,  ell.fcdvtomniapitientcriuprrctac  non  cedat.     (*ytKr 

cgotcctjmrum,vtcruate,dicitdominu_s,  Etmifitdc)-  5 

C        j^Fi!iuniprrqj-in  omnia.     «  Vt  hunianam  finillitudinciii  vidrns  non   cxpmefcst. 

b^Vthunnnotumaituum  (imiliiudncm  videnstangi  non  fotmidct.        ^^Patcr.  «Q^fi. 
viriliier  «jc,}(  c  oturtetur  cor  tuuii» 

minus  manum  fuam  ,  &i  tctigitosmeum.  Etdixitad 
'mcrtEcce  dedi  verbameain  oretuo,ecccconftituite  ^ 

r  i^Poftula  i  ine  *;d.i!>o  tibi  ifenics  hxte.tuam.  blM'"'-  t 

hodie  fuper  Gcntes  &  fupcr  rcgna,  ut  euellas  &  dc- 


I(a.<.c 


ok>.  cfolitx. 


OfnclnmprfC  VoH  dutn  .GxC2,Or. 

dicandian  fit  Ofliciu  prcdicationis 
appetenduiD  ajjj  laudabilitcr  appc 
tfir,  ad  quod  alij  lau- 
dabiiitcr  cogut  Ifaias 
_  .n  vlt^:orcobtulit.dt 
ccns:£«f  fio  mntn  me, 
Icrcm.  bimiilitcrrc- 
ludat  diccsr^  jfl«io. 
i^fKi.Ab  vtrifquccx- 
tcrius  djuerfa  vox  prodit ,  fcd  non  a  diurrfo  fonte  dile- 
ftionis.Duo.n.funtpracccptacharitati.s  D<  i.llamor  &  ^ 
>imi.  Ptr  afliuamcrcovitam  proximisprodcnccupilcs 
Ifaiasofficium  predicarionisappctit.Pcrcontcplatitiam 
tj«.*.c  ^u«  Icrcmias  amore  Dci  inhereredefidcrans.miiti  ad  pnxdi^- 
ecckitaflicts  candu  rcnuit.Hic  nc  tacitxcontcmplarionis  lucralcque 
P*  "y,"/.*  dopcrdcrct:Ille  ncdamnaftudiod  operis  taccndo  fcnfi- 
rct.iScd  notandf),quiaqnirccufauir,  prnitusnon  rcOiiit, 
&  qui  mittivohiitanicfcpcr  att?.riscalcu!u  purgatura 
uidtt:  neafunonpurgatus  adircquisfacramyflcriaau- 
dcat,3UtqncDeuselegit  fub  humilitatis  fpccicfuperbe 
cotradicat.Quia  crgo  difficilc  crt  purgatum  Ic  cognofcc- 
re,pra:dicationisofficium  tutiusdccfinatur.Non  n'iperti 
nacitcr  declinaridebet,cum  adhocfuicipicndum  iupcr 
na  voluntas  agnofcitur .  Qucd  Moyfcs  virumquc  mira- 
biliter  cxplcuit  qui  pra:efle  tants  multitudini,  &  noluit, 
&  obcdiuit.Forte.n.fupcrb.  cfltt.fi  ducatfi  intrcpidusfu- 
fcipcrct.vcl  autoris  impcrio  obcdire  rccufaret.Vtrobiq; 
crgo  fubicftus  ,  &  prascflc  populis  (efemetichdo  noluit, 
&  tamcn  dc  imperantis  viribus  prjcfumcndo  confcntit. 
d  'N.e  timeas.  ^Thcodorctus.Hoc  ctiam  diuino Mofi  di- 
xitDominus.  lllicnimminifleriumcxtimcfccnti  ac  di- 
C  centi.  Qui  ego  fum  vt  vadam  ad  Pharaonem.inquit  Do 
minus,Q«onMw  m  tecum.  Eandem  facris  Apoflolis  poUi 
citatione  dedit  ratam  ac  firmamquoscumiuflifletdo- 
ccrc  omnes  gentcs,  profpcciens  quomodo  vndccim ,  & 
paupcrcs&  facultatediccdidcftitnti  vnincrfam  tcrram 
pcragrarent,anibiguitatcm  foluitjCxcufToque  timotedi 
xit.£cce  vobijcumjum  vjque  ad  conJummaUuhein  feculi . 


pncrcgo  (um. 
c  Eitt.ijitf&c.^i^onvi 
dum.quod  hic  man' 
Dci  mittitur  quctaii 
gitosProphcti.Etdi 
citur:  EcitdfJivoh:. 
n.eainorctuo.  In  Ilaia 
fcriptijeft.£fr/jjf//,yf/i 
vnus  de  SeYaphim^iirin 
manu  habcbat  carbonem 
(jucm  forcipe  tuleratdt 
alcan,  &  tetigit  asih(T(, 
&c.Qniz  Ifaias  pcrfc- 
^^■etaiis  erat,c«;  ini 
muda  labia  habcbat, 
&  in  mcdio  populi 
polluta  labiahabctis 
habitabat,  mittiLvr 
de  Scraphim  qiiino 
manu,  fcd  forcipe& 
carbonetacatoscius 


One.4 


iniquitatcs  ciusaiifc 
rat.Hicaut  ipfiusDcimanusniittitur,non  vtpeccata  au 
fcrat,q  multa  pcr  pucritia  no  fccerat,fed  vt loqucndi  gra 
tia  tribuat.Ezechielvcr61ibrudeuorat.intus&  forisicri 
ptum.f.tam  facramenta  diuina,qua  fimpllccrahiftori:; 
contincntcm,  leremiaos tangitur ,  &  domini  verba  tri- 
buuntur,  vtconfidentiamaccipiatprxdicandi. 
f  y.t  eutllas,&i.  Origcncs-   Non  aliquis exiftimet  trirte 
quiddam  Icrcmiam  reccpifle,  qiiiaconftitutus  fitadera 
dicationcmrcgnorum&gcntium  .  BonitatisDciiftud 
cft  iudicium,cradicare  viria  pcr  icrmones.iniraica  ccelt 
flis  rcgni  rcgna  dcftruerc  &  bcllantes  cu  fua  geiltc  cuer- 
tcrc  narioncs,  eradicarc  &  fubucrtcre. 
■r  Idem.  Quid  cradicat  &  quid  (ubucrtit  ? Cogitationcs 
pias&  caftas.Qiiatuor  triftibusduoletas  fucccdunt.  Ne 
quccnim  poterant  £Edificaribona,  nifidcflruclacflent 
niala  :  ncc  plantari  optima, nifieradicarcnturpcfllima. 
Otnnis  (Him  pLintatio  quam  nun  ^l  rntauit  pater  meus  1  ^iejin^&c. 
Et  xdificatioquae  noneft  jedificatafuprapctram-fcd  fu- 
per  arenafcrmoncDci  rufFodituratquedeftruitur.  llla 
aut  quaconfumetdns  fpirituorisfui,&  dcftructaduen 
tu  prcefcntia:  fu£B,orane,fcilicet  facrilcgam  pcrucrfamq; 
dodrinam  difperdctin  pcrpctuum.Ea  vcroquaselcuanf 
contrafcienriam  Dei.&infua  confiduntfapientia,qusr 
cft  apud  Deu  ftultitia,diflipabit  atque  dcponct,v  t  pro  his 
xdificcntur  humilia ,  &  in  locum  fuperborum  qusdc- 
ftruftafunt  &  euullacxtruantur,&plantcnturquxeC' 
clcfiafticx  conueniuntvcritati,dequibus:  Deixaifiatio 
tJiis.Dci  agricidiura  ejiis .  Muiti  hunc  locum  fuper  perfona 

^  Chrifti 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

»  I     Et  antcquam  exi.de  \\x\.Tepurgdndo  ab  onginali  in  vtero 
matrif  per graiiam  faniiificantem  . 

2  Et  prophctx,&c.n««c  tibi  ofiditm  prophctandi  imponendo. 
£t  qt<iao{ficium  rjl  magnum,ideojubditur  excujatio  lercmi.t. 

3  Et  dixi  A  a  adom.Dcus.£r  dicunt atiqut expofttores,<juod 
fjic  ter  por  itur  a:quia  lereniiasfi  excufat  a  tanto  officio  propler  tri 
flict dcft6iKf.<£tatis  yfcientia  &•  eloqnentiA:  quia  adhuc  crat  iunc- 
nis,fed  lj<tc  expojitio  procedit  ex  ignoratitia  Hebraici  fermonis  vbi 
poniiur  hic  vna  dilito,  &  dicitur  aha  compofita  ex  tribus  literis.f. 
^leph  he&  he,quia  bis  poniturh^c  litera  he,  &  hxc  di8ioficJo- 
rtat  aaa.  Litera  enimhe,aliquatido  [onat  in  Hcbrttoficuta  in  Lati 
nc:&efi  difla diHio,  interieHio  dnlentis  vel  admirantis.  Scd  qnia 
Dehspoteflfupplere  omnem  defeiium.  Idcbjubditur. 

Noli 


4  Noli  diccrc,&C.  q.d.potens  fum  cem  dcfe£lum  tuum  fupple- 
rc,^  te  ab  impugtiutiotiibus  eoiu quos  tu  formidas prutegere.Sck- 
bar.v.leremias  quod prophttx qui ante  cumfucrant,  ptrjecntiune! 
yfque  ad  morU mjufhnutraut rnaxiine  terripore  Manufie  tegis ,  r, 
habrtur.^.Reg.Et  JubditHY  iniiititiio  officij,cum  diciiur. 

5  Et  mifit  dominus,&C  FidU  cnitti  imaginaua  vifioneqio 
fi  fmnliiudintm  honurns  Dcum  rcpra.fcntatnis  ,os  lercn:ierriurA 
Jua  iangcntis,&intellcxit  quvd per  hoc  dcfignabatur  collutiodon 
prophctix  fibi  dat^.  a  Deo.ldeofubditur. 

6  Ecce  dcdi,& C.  Et  quia  Itremias  non  fohm propbctauit  con 
tra  rtgnum  luajc  ,Jid  ttiam  contra  plura  atia ,  vt  vidcbitur  iiifn 
ideo  Jequiiur. 

7  JEccc  conftitui  &c.  Vt  cuclhs. idefl  euellendo  dennndet 
transftrchdos  inde  habitatorts . 

^t  Vt 


M  0  K^^  L  l  T  E  R^. 
\  t  Ecce nefcio  loqui.  oftcnditur  quod  quilibet  rcputarc  fe 
dcbet  inlufficicntcm  ad  officia  dida,propterquod  valcn 
tiffimiviri  legunturofficiumpaftorale  quantumpotc- 
rantrccufaflc.lcilicet  /1  mbrofius.Grcgorius,  Auguftinus 
&plurcs  alij.  Scdmultivaldeinfufficientesmodofcin- 
gcrunt  impudcntcr, ficut  auiculafeflinans  adpr^dam. 


&  mufcipulam  non  attcndcns. 

4  T^oli  diccrt.  Scicns cnim  circa  fe  voluntatcm  domini 
de  fua  promotioncdcbcthumiliterobcdire;  &  fjcfccc- 
runt  fandi  predidi. 

5  Ei  mijii,is-c.  Promotiscnim  ex  ordinationcdiuina  ip-' 
fe  dat  gratiam  cxequcndi  dcbite  officia  impofita. 

t  rrt«e//<w. vicia. 

t  MO-V^- 


i») 


1 


cremicc 


G 


y86 


^l^j.j(^iaccipiunt.Tcremia?.n.intcrprctaturexcdnisdomi 
'   -,  quideilnixitrcgnadiabolijqusfibiin  excoKbmon- 


ap.I. 

«je co«/b/jrj /«'??.  Adhoc.n.corripitdominus,vfemcndcf-  D 

quomodo  nux  &  amygdalum  amariffimum  habet  cor 

ticem  teftam  duriilimam ,  vt  dcrradtis  duris ,  &c  amaris» 

frudtusdulciffimusreperiatur:  ficomnis  corredio,&la' 

borcontinentiKamarafunradprefcns/cd  frudum  dul 


^  pniidpa  r<^"  ene- 
fniuin  vnwf.Vco  his 
euulfis,dertruais, 
pcrditis,&in  infe- 


flHo.na. 


*jj^*^}^.nikr<ir,aducrrarias  perdidit  potcftates.dclens  chi- 
lociaphii'" errorum  in  cruce.  De quib.poft  hiftoria: ve- 
ritatcm  tropicos  dicitur .  iijan fremuerufii  Gcnus,cf pop.iU 

ftfMM' i^^t  marv^^'*         a.;R.fg,udiaboli.  fEcdefiain. 

ftruas ,  6^di(perdas,  &  difTipes ,  &  «difices,  &  plantes .  Et 
fadtumeflverbumdoniiniadme,  diccns:  t  Quidtiivi-  j 

a  llntcrrcgstioneexcitat.     b  ^.*i)  am>sda'u!ii.     1  Oequa  Viiga  tui  &  baculus  tuus  ipfaincconfo-     a 

■  *  ""'  *"•  «ftcMia.f.conlidctat.vt  pei-    ^ 

5 


lata  funt.Et  alibi  (^i  J  vuinsHii  virj^a  veniam  ad  vos,8cc. 
cutiat  H  coifip  jt. 

■  ~  "  b 


cifilmum  pariunt 

Vn  vctus  iila  Inla  c.  Notcnt  dTce 

Literaiu  radiccs  a  "*•, 

marc,frua'dulccs.!r/::;;;j,t 

b     Ei.  faduni  c,'.  .Gra  lo    celei  iter 


riora  dctraclisxdi   a  des leremia ?Etdixi.  Virffamt  vio;iIantcmei^o  video.  Et  <5    ripiimtur,  quino  f«<^M.a. 

ficatur  &  plantatur  ^  ^  ^  ~    ' •        ^" 

ccdcfiaDci.  .Super 


a10..,niacpnfiHcrans. 


dixitdominusad  me.  Bene  vidifti:  ojuia  t  vigilabo  ego  ^    virgacorrigi  vele  js 
^  fuperuerbomeo,utfaciamilIud.  Etfaaum  eflverbum  ?o  m Ol1l"a>SS 


Icremixautcmper 

lona  nulla  dubita-       ,-....         ,.     ,  ,.  ^    .,  .,    .r-    i-   • 

tiocft,quiinmanu     dommi  lecundo  ad  me,ciicens.   Quid  tu  uides?Etdixi. 

laCCipit  CaiiCCm  me  a^acjeui  Babyloniuii.&vibuuileiufalemfignficit, 

fiplcnumvini,  &  c  Olljm  fuccenfum  ego  video,  &f  faciem   cius  a  facie 
— inare  iubctur 


datim  pcccates  cor-  floreinem. 

"ceci^.a. 

lueruntpercutiente  ^ttt  Pf. 
virgacorrigi  vele  . 
mendari :  mittutur 


jomnibusnationibus. 

«   Ongcncs  Dci  verba  priuseradicant ,  deftruunt.per- 

!dunt,&  pofteasedificant^&flantat.  Obrcruaiiimusrem 

per  in  icripturis ,  primum  eaqua:  videntur  triftia  nomi- 

Inari.deinde  ea  qu;Ehilariora  funt.fecundo  dici.£ij<)  ouida 

a\u&ep  viutt^f '!'•'. Nondixitpriuscgo viuiticabo  &  poftea 

^-  decidam  .  Hx'cfiinteiligcrentmircrrimihserctici,  nun- 

.lam  ad  nos  deferrent  crcbro  ifta  diccntcs:  vidcfne  Dcii 

j,is  &  prophetarum  quoferus&  inhumanus  eft. 

(^irgam  «^''"♦'««'.Virgam  vigiliarum.LXX.bacuium 

iccu  proprcrverbi  fimilituJincm.Vigilta.a.&  vigil  & 

gilarc,  Hebraicef3chaddicitur,&  nux  feclicd.  vnde  in 

.qucntib  pardusvii!;ilanshocnomineponitur.  Quod 

&inDaniclciuxt.-TTlieodotionem  fcriptumeft,  vtab 

ftfboribus  (chino  &  priao:ille.f  &  lentifco  fciftio,  &  fer 

ratioadnlteris  prcsbyreris  decernatur.Et  in  principioGc 

icfcos  A  viroquidiciturls,appcllaturifta  mulierquafi 

juidam  virago  Qiidamvirgam  vigilantem  atq,-  nucca 

jiominum  imcUigunt  Dcquo  Ifaias.  ExiOit  virga  de  radice 

.    iq/e.  Vndc.VirgaAaronquacputabaturemortua,  inrc 

furrcflione  domini  floruiffc  narratur. 

■'?    Thco.  Vigiliasappellatexcitationem  ad  vindiftam: 

;    bnganimitatcm  vcr6,lbmnum.  Inquit.n  beatus  Dauid. 

Ixfrge  ijuarf  obJc-ff.is  clnrniuc .  Et  itcrum.  excititns  ej  tvnqui 

^  iormvns <inm!< «5,virga amygdalma  indicat  obfcure cderi 
tatc  vldifls.Sigde  florethacarboc  antcreliquas  arbores 
^*    Moralitcr  .  Virgam  vigi .  yirga  tua  eir  bacilis  tuus ipja 

mt 


N  I  C  O  L  AV  s    D  E    L  Y  RA. 

1  Et  deflruas.ij  -^/««w  ad  occidendos. 

2  Et  diiperdas.<'//«art?i<»J  ad  fugientes pcr  diuerfjs  vias. 

jj  Et  dillipes.  qujntum  ad  moricntes  infuga  velcaptiuitate. 
'4  Et  sdifices,&  plantes./.rfc»»nf/ef  luUos  re^dificandos,  & 
piaManivs inima jua  .  i^iiod impletii fuit  tempore  Cyri,<]ui dedit 
populoticeiitiatn  redeudi  ta  tcrram  fuafrt,&  rtcdificandi teritplum 
0temporc ^rtaxerxis  quidedit  luentiam  T^eemie  readiftcandi 
amtatm  lerufalem:  vt  Ijabetur  i . Efd.  i  .&  tsleemitc.  i . 

5  Et  faftum. eintto proa-mio,bic  incipit traciatus.Circa  quefcit 
dum,}  ticei pnncipaUs  muieria  hnius  librifit  rnyftenu  ipfius  Cbri 
(ihvt Jupti diciumejiyiamcii  lcremias multo  djfufiusjiribitfutu- 
tam  cikitatis,&  tempii  dcflrii^.onern  ff  quod  melius  pot  aciipt  di 
Hiftu  libri  jecundum  ijiam  matcriam.  ttjecundum  hoc  libertfie  in 
Buaspartii  diuiditur,quiaprimd  leremias  hanc  defiruHionemjitu 

jatn  denHniiat,  ',eciind6,'pfam  faciani  deplorat  in  Threnis,qut  notl 
Kiii  libtr  diiiincius  ab  ijto,  1^1  patet  per  Ilicronymum  m  prologoga- 
^calG ,  qui  prologus  ponitur  in  principio  libri  l\eg.  Vrima  in  duasy 
\quiaprimo  futuram  defiruilionrm  dcnunciat.secundo  dicia  epilo' 
gat,c,  3 .  Ttima  adhuc  in  duas ,  quia  primb  pr.cnunciatur  deflnifiio 
Itidmm.Sectindo  adutrfariorum  iuorum,cap.^6.Vrimaadl}uc  in 
duu,quiaprimodenunciaturdtcladcflrutVtoproplKtice.  Secundo 
h  jlorici  cap.  3  9  .Trima  adhuc  m  duasiquia  primo  ojienditur  defiru 
iiiociHitatis  lntuta.^ecundofubditur  huius  deflruHionis  caufa,ca: 
feq.^Piimaadhuc  in  duas,quia  pmho  ponitur  didia  ofienf;o.s'ecuii- 
do  prophetixconfortatio  ibi.  Tu  CTgO.Ojienjio  vcro  defirutiionis 
\f'*tttr£fuitdupttcivifione.Secundaponitur.ibi.EthiX\XTncA.Vri 
\*naponitur,cumdicttnr. 

6  Quid  tu  vi.  \Qn  qAxrit  Dominus  ex  ig»orantia,fcd  vt  ex^eius 


M  0  l{  .A   L  J  T  R  l\. 

I     Et  defiruai.Hxrdcos. 

X    Et  «/i/pfj-t/ai.cyi.malorum  coUisationes. 

4    Et  aai^.ts.YinuKs. 


11  de  qua  plcnius  Eze. 

12  a  Origenes.Rcqui 

13  ramusde  iflafente 
tia,quodpropterca 

fimul  virgam  oftendit,&  cacabum  igne  fuccen(um,vt  fi- 
quidem  difciplinas  accipias  per  virgam,&  emendcris,  ca 
cabononindigeas  fiiccenfo,fi  veiopermanesindifcipli. 
natus  &  virga  non  emendaris.i.  verbo  correptionis ,  vel 
confutatus,vcl pcenitens,  in cacabum  mitteris,  &  caca- 
bus  fuccendetur. 

ii    Idem  .  QuiJjfcramentumfacerdotalecftvirganu-^     . 
cis.arbitror  leremtam  vidiflTe  virgam  nuccam,&  prophe  ^*'-'"'*"- 
taflede  ea,illaqu2fcripta  funt  vel  de  virga  nucea  vcl  dc 
lebete.fiue  de  olla  fuccenla.quafi  fi  oftcnderet  per  hxc  in 
virga  nucea  eflc  vitam ,  in  lebete  fuccen  fo  efle  mortem , 
Vita.n.&  mors  ponitur  ante  faciem  noftram .  Eft  &  vita 
quidem  Chriftus  in  facraraento  nucis,mors  autem  dia- 
bolus  in  figuralebetis  iucccnfi. 
*    Theodoretus.Vocatlcbetem  vrbemIerufalem:ignS 
autem  rcgcm  Babylonium ,  quem  dcnominat  a  Babylo- 
ne,quia  Babyloa  fita  cft a parte  aquilonis  ipfius  lerufa- 
lem,  quamquidemlerufalcraEzechiel  etiam  lebetcm 
vocat  &  icola^iuscancs. 

^    Grcg.  OUa fucccnfa cft  cor  humanum , faccularium  iib.i«.mor.c 
curarumardoribus.defideribrumq^anxietatib.  eriiens.  "• 
Quia  a  facie  Aquiionisfuccenditur.i.diaboU  fuggeftioni  j.^^  ^ 
businflammatur.  IpfeenimvocarinomineAquilonis    *'*'*' 
folct,qui  dixit .  Sedcbo  m  monte  teftamcnti ,  in  late>  ibus  t^- 
quitoms. 

c  Ollam  fuccenfam.  Hinc  dominus  ad  lob  dicit. De  narib.eius 
procediifumus,  ficutotl^  iuicenfkatque  feruentis,  halitus  eiusi 

prunas 


refponftone  conuenienttus  eum  inHruat  defuiura  dcflruHione  ciuita 
tis.  Ideo  confequenter  ponitur  propljetx  rejponfio. 

7  W\t.vi.Miquificexponunt.Vix%zm.  vigiliarum./.  v/^i/<J»- 
uum  ./.  latronumqui  vigilantde  noile  quanUo  alij  dormiunt  adfa- 
ciendum  furta,  &  habent  aliquando  virga  longa  in  extremitate  rn 
cinum  ferreum  Ijabentccurn  qua  extrafjunt  veftes  veialias  resde 
domib.per fenesiras,&  per  Ijoc  vt  dicunt  deftgnabatur futura  Jpo- 
liatio  ciuitatis  per  Chaldxos .  Sed  ifiud  di8um  proceffit  ex  ignora 
tia  Hebraici  ferriionis,qui  jic  habet  hic.Baculuro  aniygdalmum  ego 
video.Et  dicit  baculim,ad  dejignandum  percufjionem  ciuitatisfu-  ■ 
turam.Amygdalinum,ad  dcftgnandum  huius  perctiffionis  accelera- 
tionem,  eo^  interalias  arbores  amygdaius  multumaccelerat  tmit 
tere  fiores.Et  idcb  ci^mfubditur. 

8  Bene  vi.quia  Vigi.  In  Heb.habetur.  Quia  fflinabo  cgo  &c. 
&  ecide feniintia  eji  in  litera  ti(Jlra,cum dicitur.Yii  vi.Etpofied 
Vigi-ego.ptr  vigilantiam.n.inteltigiturfefiinatio,eo  modo  loquen 
di  qw  coiter  dtcitur  de  hominc  muiiu  fefimante  ad  aliquid  obtinen- 
durn  qucd  vigdatjuper  iliud:  Saira  Scriptura.v.non fttnper ttatij- 
fertur  de  Virbo  ad  verbtijcdaliquando  acctpiendo  ferijum  exfenfu. 

9  Et  (n.cf^.Hicpohitur  Jtcui.da  ■pifiOfCum  dicitur. 

10  Quid  tu  vi.  Expunttur  v  liupra. 

li  OUam  fuc  Ego  ui.  non  cH  intclligendum  quod  viderit  imagi 
naria  v  fione  oUuin  plenarn  igneardcnte ,  vt  aliqui  imaginantur, 
fed  videbat  oUam  bultienttm ,  &  hoc  modo  communi  verbo  dici- 
ttsr  olla  fuccrtifa ,  quando iortiter buUtt t  vndein  Hebr^o  habetur . 
Ollaw  l^i^iittM  ego  vidco. 

11  Et  rajf  ius.^  ehiiltitiunes  eius  gurt  appaventinfupetficieoll* 
buiiientis.1,  H'  brxo.n.facies  ponttur  inplurali. 

13  Afa.aq.  .a purte aquilciiiSfoiiaenim pofitaad igneni  quando 

•}«  butlu. 


f  Et  ptan.ln  ccclcfia  &  bonas  pcrfonas  &  fuflicicntcs.Et 
talis prxlatus uidct  uiigam uigilantem,quiaconfidcrat 
finalis  iudici)  terrorcm. 

1 1  Oi/«/w;«t.i.Poena; gch enalis  horrorc,utipfc  timeat;,& 
Tom  .4.  Tt    3 


5^7 


Glof  ord.  &  Nicolai  dc  Ly  ra 


y88 


lumbos  fuos.Diaboli.n  fortitiidoin  lumbis.Vndc.  Um-  D 
^.  mnioipl-t:  ant  ilWionibus .  Accinctis  lubis  audiat  qiiod  4 ' 
fcriptumclh  •iurcqudormis:  ^  iUnmnubu  ce  ChnUus  ,yt  ^' 


iniitciur 


^  prunu  ardett  f.u\*,&  fttmmaie  ereeius  c^reiirtur .  Quidam 
A  hunc  locum  in  bonam  partem accipiimt.Quod  hi  vidc- 

lica  qui  in  ollaarrcacxcochHinr  .t^c  pcr  cruciatiis  pur- 

gati,no(K-a  principcs  fint  lcruUlcm ,  6c  poaquam  domi» 

nusiucrit  milcrtuscotuin  cxprobrctcis,  quiarcdcferio 

(inuiljchra  coluc-  ,  ... 

a  f  Dibot;.  T''«  qtoSjIomonr^Tuiloduruirft  vennis.  Homiae  «u«m  Jf«tcr»oc>tur  tbliii 

l  i)metiHfi>gor-cal()tfcnfi  ifi  re«li  leiunt.  f  Oiirx»- 1  f.  ■•  '^in^Vi. 

aqiiiloms.Lt dixit domiinis  ad mc .  Ab aquilons  t  pand^t 


fcmpcr  vi^ilaas  &  dc fomuo  confurgens  impcrata  facit,  }, 
2c  diCJt. 


Apoct.ii. 


Pfiljl.C 


Gen.47.b. 


t.Peut.s. 


nmt.Scdhxcviol^ 
froiuitnr,c-|a^  &  praua  intcr- 

^ prctatioclK 

a     Hfi  aiores  terrs, 
Pe  quib.  jn  Apoc 

t^t  \upe'   h  h  ijo  es 

terrx.  Sinc^i  n.  non 
sfit  habitarorcs  tcr- 
ra:  fed  aducnx,  5c 
pcrcgrini.  Vndcv- 
nus  corum  dicit. 
^f  j«t//a  igpjum  ■CT  p: 
reprinus  ,  fii"l  «mnci 
pjtrey  mei.  Et  alius. 
T-irMfuttf,  &p(fi>ni 
dies  mei  ({uibns  ego  pe- 
rez*'i""r  l"p^f  terram. 
Et  Pctrus.  Eledisai- 
ueHis  Foatt ,  Cilat'-t, 
Cappitdicix, /tfi^  j  & 
Bihynix. 

b  tilo.  J«  Thco- 
dorrtus.Qnidpor- 
rohdECvindida  iu- 
ftius?Quidhacim- 
B  pictatedemcutjus  ? 
IlU  .n.  rclicto  pro 
■i  iwfortecfi-prioconditorc.tig 

tererc  rc  fa-  n^Mlta  lua  DcOS  c6 
aiame  «>».  j^,j^,^^^,„f  j^,^,^^.^^ 

pofl  diuturnam  pa 
licntiam  ,  lcpe  nu- 
mcrogratia  fua  pri 
uauitcos,  quadcfti 
tuiijimpurishomi 
nibusfcruicrunt 
C     T't  erio  acci't\(e. 


t 


omne malum fiipcr ocs habitatorcs  tcrriE .  Quia ecce ego 
conuocaboo.Tines  rcognarionesrcgnorum  aquilonisaic 

J  «l-^iciti  b  ^O  •■-•rj  ci;iit»ie.  c  |  P^i'»"  i  »  i-       t^rfi  lau^ii. 

dominus,& vcnicnt&poncnt vnufquilc];  foliutTi  fuum  in  , 
introitii  portarumIcruralc,&  fuper  omncs  muros  cius  in 

afNoDtanfo.h  l  iu;.l;iii.  bfii.ni  i  oiidioiie  vjiliti».  clCu  i>  ciuiias  cjjti  tuctit, 

o'fend»n  miH..  >a  m-a  fuiflV  rcrt  .\-  '-cepi  (fe  fi-i^ulos  .viod  irrreban  ut 

circuitu,6<frupervniucrnisvrbcslud.i.  Et  loquariudicia 

.  <Nu  lu:n  pecCiiuni  impuii  tum  . 

mcacum  eisruperdmncmmaliciam  corum  qui  dercli- 

•  fQuali.Non  [tooie  t  .'iciuquibus  fubiacet  huiiiana  con  litio.led  maximc  ,ifo  idoloUiria 


b  «■Join.i  u  1  Dtum  luuiii 
h 


c  IQ^os  nnn  coiucrunt  pait'-»  rorum 


qucruntmc:,  &:  libau:runt  dijs  alienis,  &  adoraucrunt 

a  ■•Qu.xl  ftccrunt.nt  11 -qjo  lafti  funi.  ^Si.i.ulacra  Gentium  3t!Tentuin,?<  au.uin  op  Sc. 

opus  manuum  fuarum.Tu  ergo  accinge  lubos  tuos,&  fur 


1.V 


a  103(1. Fjc  quu.   iUU  n  elt,pra.iu  fuin  faceie  quod  m<um  eft- 


t  timcat. 


ge,  &cioquercadeosomniaqua:egopra;cipiotibi.   Ne 

alQui  corrcci  o..t:innon 'nfiment  blSic.     ■-  -i  Videiur  tJii-.    iinicienuos  r-linquit  fetmiditii 

1  JFormidcs  a facic edium:  t  nec enim  tmie^icte faciam  vul- 

.a  ICoincs  5c  adiutoi.fjuo  duceiuinseris.  b  «Doncc  hooi:  diiiiuf  inpiafcntt  vita. 

cfEccleliun.  f  .■aJe.tiloiiula  d>.>i  ruiitd.  t  Jciuttas  Dei  £e  alibi.Ego  ciuiias  fiinia  quf 

n>n  pppiipn'" 

tumeorum.Egd  quippededitehodic  inciuitatem  muni- 

a  ICiiiali  Nrc  hbt.  uttfic.i.  b  ^Qui  nuila  lubi^ine  violaiui,noncedii  imbnbut.Sc  ve- 

tiiltarr  lit  fofior 


ta,&  in  coIumnaferream,&:  in  murum  asneum  fuper  om 

afT.iUseris  reg.bm  lu.li  !cc. 

nem  tcrram  rcL'ib.  luda&c  PrinciDibuseius&Sacerdotib. 


Io.4.a.b 


rcgib.  luda&cPrincipibus  eius&Sacerdoti 

a^Qiiij  terrcna  fjpiunt^oii.  im.cineni  terreni  noh  coeleftis  poita-t. 

h  &omnipopuIoterra;.Etbel!abuntaduerfumtc,&n6pr?  t 

a  tln  ,ao  v.nctsf  irttor  'ininibus.  ■INe  in  tcntationibus  luccumbas. 

ualebunt,  quia  egd  tccum  ium,ait  dominus,  vt  liberem  tc  8 


crc.Iob  quoq;  prx- 
Eph.tf.c.  cipiiur.vt  accingatlumbosfuos.  Et  ApoQolus .  ^fa'e  ergo 
juuK.H  lumbits  vtitrus  m  vtntate  ,  C.  vt  accindisiumbis , 
quos  Elias&  lo.  Baptiflazonis  mortificaucrcpclliccis,lu 
cernastcncant  in  manibfuis  Euagelicc  f.prxdicacionis. 
Quicunqj  prjedicaturus  elt  iermones  Dci ,  dctaccingcre 


d  C/'«/r.f.Non  do- 
mum  vnam.no  tur 
rim  aut  aliqua  mc- 
nialcdciuifatemto 
tamquxfiipcr  nio 
tcm  pofua  lattrc 
non  potcll. 
e    Et  ui  (:■■•  Dc  qua ' 

ApOlloluS.C(;;,-/„M, 
CT  firfJn.tiitutH  vw- 

fa.'.j.Erpctrus,&  la  ' 
cob.  Scloanncsqui 
putabantur  circco- 
lumnneEcclefix.  3c 
Paulo,&  Barnabi 
dcdcrunt  dcxtras 
communionis. 

f      Mururn  .iiienm  . 

*  GrcgoriusNazia 
zcnus  Muruscncus 
cftui  fallor  anima. 
firma&aurca,  rc- 
ccnlque  ad  pictatc 
compadla.  1 

g     Kei<ib.  luda.  Si 
quando  rcgcs  luda 
(  qui  intcrpretatur 
confcflioi&princi 
pcs ,  &  Sacerdotcs 
cius,  &populi.cpi- 
fcopi.f  &presbytc- 
ri,&diaconi,&vul 
gusvileatqucigno 
bilc,  contralanftii 
virum  confurgere 
voluerunr,fidcifir- 
mitate,  habcatnec 
timcat:  in  domino 
fpcrct  vtvincat. 
h     Etbcllabuntf&f.  "ii  Thcodoretus  .  HancpoUicitatio- 
ncm  fccitetiamccclcfiae.Natn  Pctrodixit.  inper  ham  p<- 
tram  xditcabu  tcclifi.im  rntam  :  ($  portie  injeri  non  pt£uaUL'unt 
<jrf«fr/i«yf^»2.Nondixit,nonpugnabunt,fedpugnandon5 
praiualcbunt.Quoniamexaduerfopugnantes  ,non  finc 
labore  viftoriam  comparant.  ^  C  AP. 


_  t 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

bitUit,  cius ebuUttiones incipiuit a parte ignis,  Cr jieSuntur ad par 
^t    tcm  oppofttatn,  &  ptr  boc  ftgnific abjtur  quod  Chaldxi  tiuitatem  in 

cenjuri  venirent  a  parte  aquilonis ,  &  ideofequitur  exponendo  di' 

tiam  vifwnem 
C  «     Ab  :iq\i\\o.Et  patet  liiera-pftjttc  ibr. 

2  Etpo.vnufq  Co.^unm.i.teniorium  fuurn. 

3  Inintvo  por.  vtnuUuspoffitegtedivelingrediquin  capia- 
tur.ydad  /«(crijjw.folium  fimm.quia  capta  ciuitatefederutprin 
itpes  in  portisyin  folijsfuis  tanquam  viHores,vt  habetur  infra.  J  l . 

4  Et  loqmr.reddcndo  eispainam  dcbitam  propcccatis.  "ied  qu£ 
ritiir  hic,qm  ( hntdxi  dicuntur  veniffeab  jiquiU>ne,ium  Chaldea 
f:t  magis ad ornntem refpeHu  ludex  .A  i  quod  dicendumf^juodT^.t 
buchcdonofor  tunc  erat  monarcha,  vtpatet  Dan./^.  Et  ftc  regna  ..^- 
quilonis  irant  (ibifuhic{U,&  pro  maiori  purte  coikgic  inde  exerci 
tumad  veiiiendum  contra lerufalem ,  vt fic Chaldcam , diinitteret 


viunitam  bellatoribtts  in  fuiabfentiacontra  pericula  imminentia , 
qund  autem  ponitur  dupkx  vifio  ad  ftgnificandum  idem,f.  ciuitatis 
dfJiru^ionem,facit  adiudicium  veritatis,vtjermo  Dei  velociusco' 
pleotit.,(etundumquodcxpi>(u>t  lofrph  deduplici  fomnio  Vbaraa- 
nis,fiirntm  futuram  (i^^ntficante.  Gf ».4 1. 

5  Tiicrgoaccingclumbos.  Hk  confequentcr  ponitur  pro- 
phetieconfortatio,cum  dicnur.Tucv.AC.idefl [is ptomptus,& p3- 
ratus  ad  exequendum  mandatum  meum  abijciendo  d  te  timorem  i)it 
manum  :  propter  quod  fubdiiur. 

6  Ncc  cnim  tiraere  tc  faciam  .  idefl  permittam  ,  propttt 
quod  lubditnr. 

7  Egoquippe  ,  &C.  q.  d.fieut  ciuitas  munita  non  poteH  capi, 
ncccolumnaferrca  fraiigi,nicrHHrus  xneuspeiittrari :  fic  necpo- 
teris  d  tuis  aduerfarijs  Jupeiari.Cuius  caufa  fubditur. 

8  Quiacgotccum.  quifi4minfinit.evirtutis,(^ftcpofiumie 
in  ommbus  proiegere. 


MOR^aLITE!{y 

jadhocaliosinducat  quia  malignifpiritus  ad  coMrariij 
nituntur.Idcofequitur.  ^v 

"t  ili4iaeccee^o,&c.  Pcr quasfignanturcongrcgationcs 
da:monum  Quas  df  hic  Deus congrcgarc  inquantu  pcr- 
mittit  da:moncs  fuos  fidclcs  tcntarc,  ficut  patct  dc  S.  lob. 
a  bi  ponent ,  &c.  Pcr  quas  fignantur  Saccrdotcs  curati, 
quia  miniftri  funt  facramcntorum  ,  &  fic  praebent  alijs 
adimm  adecclcfiam  Dei. 

t    Etfuptromius  tnuros  eius.Vci  quos  fignantur  pr.-tlati,& 
pra:dicatorcs,qui  dcbcnt  cflc  muri  ad  defcnfionempopu 


liChriftiani:proptcrquod  demalisdiciturEzcch.ij.a. 
Non  oppofuiftis  vos  murum  prodomo  Ifrael. 
t    Et  jupcr  vniuevfas.i.iupcv  aliorum  fiJclium  congrcga- 
tioncs.Superomncs.n.prxdidos  quxrunt  d.caic)!K-sdo- 
minari,  proptcrquod  doclorcs.  &  pra:latidcbcntadop- 
pofitum  coronari:idc6  icquitur. 
7     Ego  ^w/piic^e^f.rccipicndo  charitatiucconfugientcs  ad 
■  tuumconfilium. 
t     Ei  iH  fo.ad  luportationcm  dcbilium.- 
t     Etinmunm.  Rcfilkndo violentias tyrannorum 
fubditur  diuinum  auxilmui,cum  dicitur. 
t     Et  non  &c. 

ADDI^IO 


Et 


I 


eremisc 


c 


A  D  D  I  T  I  O. 

lA    lo  cap.  I  .lercmix  vbi  dicitur  in  Poftilla.f  »7/^  Elchix.qai 
■    fuitetiam  prophcta. 

-  Qii6dfitre^uLapudHebrxos',Qu6dquandoinprincipioalicu- 
I  iHsPTOphctini  cxprimitur  nomenpatris  ipfms proplKCie,  intelligen 
\  j0ff  eft  quodpater  fuit  propheta,nullu7n  habet fundamentum  in  Ssi 
craScriptura,nec  aliqnem  Hchrxorum  expoptorem.me  recordarle 
aijfehocafferentemdicet  in  quodam  Thalmudtco  lihrohoclegatur 
quodtamen  hoc  non  eflpro  regula  reputandum,i'md  fecundum  ^a. 
f:imhi,&  alios  autenticos  Hebrsorum  expoJitores,Helchias  hic  no 
ninatusreslHelchias  ille  fumus  Sacerdos  qui  inuenit  librum  legis 
tempore  Io(i£,vt  habetur  ^.I{eg.zz.Qui  quidem  HeUhias  nonfuit 
fropbeta :  quodpatft  ex  boc  quod.  ipfe  cum  alijs  de  mandato  regis 
iuitadqu£rendum verbum  dominikb  Olda prophetiffd ,  vtpatet 
incapfupradiBo.  iiifiav. 

}{S V L.  In cap. i .leremix vbipofiilla. Helchiam patrem lere- 

mishic  nominatum  dicitfuifie  pr^phetxm  ii*xtdregulam  Hebrxo- 

rm  dicentempatres proplKtarum  nominatM  fuifle prophetas,fed 

Bitr^.dicit  fe  illam  regul.vn  non  legiffe,  nec  regulam  efje,dicit  tame 

in  t  halmud  repcriri,vnde  quia  Tbalmudapud  ludnos  pro  lege  re- 

j  ptdurdex autem  &  regula  coincidunt,igitur  Burg.  nega>is  illud 

I  diSurHfore  regulam  concedit  ipfum  elfe  rcgulam  ex  eq :  quia  dicit 

I  ipjm  in  Thalmudfore  contentum..yf[fumit  autem  BUrg.quod Hel 

chias  hic  nomiuatus  non  fuit  propheta,fedfuit  ille/ummus  ponti- 

fex,de  quo.^.I\eg.zz.b.dicitur,quod  muenit  librum  legis  tempore 

lofii& :  &  ad  hvc  alkgat  ^abi  Cimhi ,  &  alios .  Scdvidetur  quod 

Burg.  per  afiuriiptum  illudprobat  propofttum,  quiafmmi  pontifi- 

cis  ojficium  fuitprophet.tre:  ft  enim  tempore  Clrrifii  quando  Sacey 

dotitm,0'  prophetix  legis  debuit  obmutefcercadpontificis  officiu 

'<  pertinebatprophetare,ficut  diciturlo.  1 1  .g.deCaipha  .•  cum  effet 

Ton- 


ip, 


II 


jpo 


Tontifex,prophetauit,muk6  amplius  tempore  re^um  quando  pro-  ^ 
phetiafuit  in  maximo  vigorctdpontificis  officium  pertincbat  pro 
phetare,ergo  quiafecundiim  Burg.Hclchias  non  fuit  propheta,cuvt 
hocfecundiim  enn.icmfuitpontifcx.ergo  fuitpropheta,fahcm  offi- 
cio,&  fi  non  aBti.Et  ad hoc  teniit  argumcntum  Burg.  per  quod ni 
titur  oslendere  ipfim  nonfuijfe  prophetam ,  quia  viiffus  c!i  a  re^ic 
ad  Oldam  prophetiffam  ad  confidcndum.  .Ad  hoc  autem  communi- 
tcr  dicitiir ,  qttod  aliqui  fiint  prophctx  aElu,  fed  non  officio  vt  Da- 
uid,Iob,&'  qtiam  plures  alif.  Quidam  autcmfueriit  prophetx  vtro 
qiie  modo,ficHt  Ifaia.s,Ie}'emi.rs,&'c.Qu  idam  autem  officio,&  non 
a£iu,(icut  multifummi  Tontifices,&fic  Helchias.Et  adfedandam 
Bitrgenfem  contentionem  potefl  dici,  q,  non  efi  inconueniens  rntim 
prophetam  adalium  afcedere  &  ab  eo  inquirere  diquidftbi  non  rc 
uelatum,  &  ab  eo  infiriii,  vtpatetfafiwm  in  multis  locis  tempore 
regum.In  primo  lib.  ^eg.dicitur.T^um  Saul  interprophetas^qui  ttt 
men  confuluit  Thithonijfam.-mnlto  rationabilius  Hclchias  exisies 
propheta  potiiit  confuluere  veram  prophetiffam^quia  prophetcefpi 
ritu  prophetico  non  femper  ta?iguntur,nec  esi  in  eorum  potesiate^  ' 
vfKs  luminisprophetalis,qttiadonumfupcrnaturaleefi .  Sedqttic^ 
quid  (it  de  prophetia  ifiius Helchinnon  videtur  verifmilehunc 
fummiim TontifiievifuiffepatremleremM ,  quiapater ipfiusbit^ 
nominatws  dicitur  fuiffe  de  Saccrdotibus  quifunt  in  ^natoth,qUi' 
fecundim  beatum  Hieronymum  fuit  viculus  ruralis,  &  inde  acci- 
dit  ei  leremix  rufiicitas  in  eloquio ,  fuit  .n.  .Anathotes  ,  vt  inquit 
idem  beatus  Hieronymus.  T^ec  pitto  verifmile  fummum  Sacerdo- 
tem  in  tali  viculo  habuiffcfed  in  ciititate  rcgia  id  reddendttm  iura 
m  caufis  perpiexis.TSec  videtitr  honyfius  modtts  loquedi  litera  bea, 
ti  Hieronymi  depatre  leremix  fi  fuiffet  fimmus  Tontifex:  non.n."& 
honesie  defummo  Tontifice  dicipotesi,quodfit  vnus  de  Saccrdoti- 
bus  ,  prxfides  enim  cum  fimplicibus  Saccrdotibus  non  connimer^- 
tur  boneHcficut  non  decet  regem popuio  connumerari. 


C  A  P.     II 

/;  a  A  Dolefcentiam .  Plcnius 

7   i*.  hocinEzcchiclclegi 

ur  vbi  fibidominus  Icru- 

ialem  matrimonio  copu- 

lat ,  &  lub  perfona  vxoris 

iuisiungit  aniplcxibiis  .Si- 

ue  vt  ardcntiorcm  mon- 

ftretaffcctum  pucllam  ca , 

&  adolefccntulam  ,  &  de- 

fponlatara  vocat .  Qiio.n. 

ricwnondumpotitifumus  ,.ar- 

daitius  appctimus. 

:    Theodoretus.  Adolc- 

icentiam  vocauit  ,initium 

vocationis  ludxorum.Tuc 

.n.ipfein  Acgypto  mifere 


C  A  P  V  T     II. 

T  fadlum  eft  verbum  do-  i 
miniaclmedicenSjtVade  ^ 

alAlie  aperie.vtnemoexcufationcm  ha- 
hr->'      ^Habitatoium  fcilicet 

&  clama in  auribus  lerufa-  3 
lem,dices.H?cdicitdomi-^  ^ 
nus .  Recordatus  fum  tul  6 

«"C^ufi.Hci-  lotuin  miiericordiiraeaceft.non  meiiti  tui. 

a  t  miferans  adolefccntiam  tuam,  8c  charita- 

*T*to  'iltatdefponfaliorum  legistibi  oiiiamcniaA  verboium  dilUibuirao- 
nilia. 

tcm  defponfatidnis  tuas  quando  fequuta  cs  ' 


afflifti  ingcmebant,  ipfe  ve  • 
ro  mifertus  eft  &  minifte- 
rio  mofis  vtens  liberauit 
eos.Iftud  autem.dileaione  tinfra.f  .i 
perfcftionis  iuxta  transia- 
tioiiem  yo.ironice  pofuit. 
Non  enim  vnquam  ludaii 
perfeaione  dilcdionis  ha- 
buerunt  crga  benefadore 
quodcx  hyninorum  auto 
re  Dauide  difcimus,  DUexe 
runt.n.eum,  inquit ,  inoreJuOt 
&  in  lingua  fua  mentitifurn  ei, 
Corauiem  eorum  non  erat  rc£iv 
cum  eo,nec  fidetes  habiti  funt  in 
tefiamento  eius. 

^  a  Omnes 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.     IL 

;  T  fadu m  eft.HJC  confequenter  defcribitur  dicix  defiru 
iitonis  caufa  .f. populi  ludaict  malicia .  Et  diutditttr  in 
diiaspartes:  qittaprimo  Icremias  arguitpopitli  malicia. 
Secundo  ex  hoc  patitur  mttltipiicem  tniuriam  c.  z  i  .Trima  in  dtias, 
qtiiaprimo  orgititHrpopuli  malignitas .  Seciind6  eius  irreparabtli- 
tas.  I  ^.cap.Vrima  adhuc  in  duas:quiaprim6  lercmias  arguitpopu 
ii  tranfgrelfionem.Secund6  plangit  ftbi  futitram  perfecutionem.ca. 
II. circameditm,  tbi.  Tu  autem  dominc  demonftrafti  mi- 
hi.Sed  islud  diHitm  videtur  repitgnare  ei  qtiod  diditm  cB  capitu- 
loprxcedcnti.Ncc.a.iimcrctcf^c\Am.t.permittam,qui.tpLm- 
iiiis  de  malofuturo  videtur  procedcre  ex  timore  .  ,Ad  qitod  diccn- 
dtm quodftcut dicitThtlofophus.2.retl)orico  .Ttmor  cfl p.iffio  de 
malofutttro  de  difficilieuttabili,  non  tamen  impoffibili :  qitiafi  ap- 
frehendatur  vt  impojfibiie  euitari,tam  cefsat  timor,  &ftucedtt  tri 
'^itii:qu;tsipropriede  maloprxfenti,  quiaiam  apprehenditur  il 
bid  maltm  vt  prxfens :  propter  quod  iudtcati  ad  mortem  ctim  illuc 
ducuntur  non  timcnt,fed  trisiantur,&  hoc  esi  pcins  qitam  timere. 
TVoB.i^.rf.Spiritus  triftis  exficcaf  ofla  lcrcmias  autem  per  dt 
mnam  rcuelationcm  erat  certus  de  pcrfccutione Jibi  futura.Et  ideo 
nonerat  mc6  ttmor  de hocfedtrtftitia.et ftc plangcbat,quia appre 
hcndebat  illam  quafi  iam  prxfentem,propter  euaftonis  impoffihtlita 

tem. 


M01\.ALITE1\. 
j  4    '^''foyrfatKj/iwiMJ.  Hocpotcftmoralitcrcxponidercli 
giofisgeneraliter,  &  de  mendicantibus  rpccialitcr,quib. 
admtmoriamrcducuurfcruor  dcuotionislux  in  rcli- 


tcm.  TianBits.n.proprii  efl  de  malofmfenti  vel  prfteritofecundti 
rem  vclfecundum  rei  apprehenfionem .  TerprxdiUapatet  folutio 
ar^^umenti.Trima  adhuc  diuiditur  in  duas,quiaprim6  arguiturpo 
puh  mnltiplex  f^agitium.Secund6  excluditur  ab  eo  remedium,  cap. 

5  .Trimaadhuc  in  tres:qHiaprim6  arguitur  popiili  malicia.  Secun 
do  peccandi  inucrccundia,  c.feq.  Terti6  peccantium  contumacia,  F 
c.  ">  .TrAfcns  atitem  capitidtivi  in  duas  partes  diuiditur,  quiaprimo 
pnemittitut  Dci  &populi  mntita  dilcBio  fccundo  ipflus  populi  dc 
prauatio:vt gr.vtior  app.trct  ex prxcedcnti  bonitate .  Secunda  ibi. 
Audite.  Circa  primumfctendum,qitodDeus  magnam  dilc£iionem 
oficndit  populo  Iudaico,quandofic  mirabiliter  eduxit  de  .Acgypto 

6  fthi  fpccialitcr  dcfponfauit  per  dationem  legis  ^feciindum  qnod 
dtciturTfal.i-^2.b.i>io(]  fecit  taliteromninationi,  &  iudi- 
cia  fiia  non  manifcftanitcis.  Et e  contierfo,poptdits magnam 
dilcBionem  ojlendit  ad  Deitm,quando  ad  mandatum  eius  exiuit  in 
dcferttini,rbi  viciualia  tron  crefcebant,nec  cibos  adfufficientiamfi 
bipr.tpararcpGtcrant  .Et  hoc  csi  quoddicitur  hic. 

2     Vadc  0\  clama  in  aurjo.  lcrulalem.i.  habitatorem  eius, 

ita  qiiod  omncs  pojjint  .tiidire  tam  maiores  quam  minorcs. 

5     H  cc  dicit  dominus  Cnius  verbumnonpoteft  cffc  falfum. 

4  R^  cordatus  (u  m  ti;  i  fo  Ifracl. 

5  M\ic.2.do. num.i.tL7iipustuiexitHsde.Aegypto. 

6  Et  cha rii atcm  defp. lux  In  legisdatione. 
7©Qiiando  feq.cs  me  m  dc.addi£ium  Moyfiferui  mei. 

^  I  /» 


gionis  ingrcflLi,vt  couenicntius  arguatur  tcpor,&:  remif 
lioinprogrcffu.Etficdiciturin  perlbna  domini.  Rs^orda 
tusy  :?-i.In  pnncipio  profeffionis . 
7     i>«<inrfo)i;c«  acf,  Jt.rcUgionis. 

Tom.4.  Tt    4 


59^ 


Gloford&NicGlaideLyra         ^92 


^  a    Omnef  quidf,  Hicfonymus .  Siciit qui  primitias  dcuo- 

A  rant,  non  dcgcncrcSaccrdotali  rcilunticclcris,  ficqui 

Pfal.»<rj.      conianiinant^ffracl,vndc.o«w  jpprapfa^n  luper  mc  n,,unus 

rt  tdunt car.me.&cMq'><:'cidi'r»'it-}>i:Ciiic.t\  afupplicioim  • 

tue.tr-*»     muncs crunt.quia domini  fcntcntiam  implcuciut.  Opor 

tet.n.  vt  venianticjn- 

daLfjtdvneiptrquX 


dcbuera^  &  non  fecit.  Cumquc  fit  Dcus  facrofan<flus,  D 
iniquishominibusdicit,  quidpeccaui?  Quainiuria  vos 
affcci?  dicitc,redarguite  .  Quam  habcntesaccufationcm 
patrcs  vcnri,mc.nic  bcnefa£lorem  quidem  rcliqucrunt, 
idolisautcm  mamtcftis  fcruierunt. 


Cen.jtJ. 


Dioifio 


fcandjlum  vtnit.  Pri 

mitiidebcntur  Sa- 

ccrdoiibus,  non  ho 

flibus.  .,^----, , — -- ,  -^ 

^«    Thcodorctus.      quunt:malavcnientfupereos,  dicitdns.  Auditeverbum 

Qiiandoquidcnin^  b  j£, aomus  lacob ,  &  omnes  cognationcs  domiiS  Ifracl. 

non  tauquam  Dco      "  >  o 

infcruicntcs.  bdlu  c  Hxcdicitdns.Quidinuenciuntpatres  veltrim  mciniqui 

5Ilt':t  lonj;.!  tciiipotcicli>|iicruni. 

■vani 

fiant  qai  fa- 
ciunt  c»  fcomncs  qui  .- rfi  lunt  in  eii.  /-«     i  ^ 

tk'tem ,  &  vani  fcidli  fun  t  ?  Etnondixeruntvbicftdnsqui 

*TOuain<i>uioh<itr«culoluniiu.8cde  Ag/pto  educimurj^auUtim  afcendimus. 

^Prius 


a  TFuittjuicn  cihntunn  afflucntia. 

mcindcfcrto,  Intcrraqu^nonfcminatur.  Sanclus Ifracl  ^ 

•  f  ropulusenim  G:i>.ium  poli  pcimitias  ludxocum  coagcegaiuc. 

^Ecgo 

diioprimitijefriJgiJcius.Omncs  quideuoranteumdelin  ? 

a  f  Qii>(i.Pil>u"e  nrus  quid  feci  (il>',»ut  q'ii  J  molrtus  fji  iibi.K.eri>   nde  .nilii  8c  .       4 


Rcrcbat,quipugna- 
bantaduerlus  irrae 
lcm^lcdquafiipro 
Dco  fupcriorcs  eua 
dcrc  poflTcnt,  vt  ac- 
cidit  Scnnachcrib, 
hac  dc  caufa  ctiam 
jllisminatur  vindi- 
£)am. 
5  b    ifrael .  Hicrony. 
Vtrumquenomcn 
ponitur,Iacob,  &  If 
racl ,  non  fccundu  d 
duas  &  dfrccm  tri-  c 
bus,  fediuxtaom 


5Ilt':t  lonj;.!  tcnipotctclii|Uc>unt. 

tatis,quiaclongaueruntamc,&;ambulaucruntpoft 

1 1ldola,.,.>znonp:o(uDi.ul<.nbuf  fjdtllislirailcs  funt.fccundura  illud.  Jirailes  illis  fiar 


•5«  Chryfoflomus.  in 
Hocfacir,non  vo- 
lens  grauiorcm  ia 
cosrcddcrefenten- 
tiam  ,  fcd  volcns 
eos  adducere,vt  pcc 

5  catafentirentjcaqj 

6  confiterentur. 

d       Neque  ha.  hom, 
Quifempcr  adma 

7  iorafcftinat.nocft 

8  .n.perfedioin  via, 

9  fed  infinc,  &  man- 

10  fionequ^  fandisin 

11  c^lis  paratur,quib. 

12  dicitur.  Q,uijUustnf^ 


•«1» 


afce'ndercnosfccitdctcrra.£gypti,quitraduxitnospdc-  ^    '^omodomini,  inaniis 


Ju 


j  domuf  f)-:i  noliri.  Fru  P 

1Quim(anau>hii>iiate  nondebct.     »  f  DilliLUiiatsin  ntitat  it.iieijs      b  1 1n  qua lempci  maiota      .        a„.,    :„;,„„   l,„     ^■- 
^  cupimu$,nona)ntcn,   prifcntibus  ^  T       Itra   Igltlir   nerCtlCl 

fcrtum,pertcrramingahitabilcm&imiiam,pertcna'fitis  h  fufpicantur  Hicpcrt 

aff^cniicrcnim  111  pciiculo  ("umus.ac  laqueos  vndique  teiio.t  diabolus.  I?    rettamClle  VKltOriS  W 

fi^magincm  mort is,  pcrtcrramin  qua  non  ambulauit  i<5  vbipugnaeft&nd*' 

af  Vir  ijj.  p^irtcrtxstitis  iiiClitilto  omacs.n.   tclurgemus  in  viiuinpcifeftuia,in  mcnlutam       T       >  ICtOria  ,  leu  CCrtS* 
atJtispienitudinisChriitidomini  nollri.         ^De\  .  ^  17    me&  inCCttUS  CXi» 

vir  ncqj  habitauit homo?Et  induxi  vos  in  terram  Carmeli,  i s  tus futurorum. 

£t  induxivos. qd. 


I 


ncm  populum:  cu 
ipfc  lacob  poftcadi^aus  fit  Ifracl. 
c  Quid  inut'1.  patr.  OfFcnfam  dicit  D."us  a  patribus  faifla, 
non  quodpcccatapatrum  fiUjsimputcntur,  fedquia  fi- 
lij  habcntcslimilitudinem  patrum,&  fuo,  &  parentum 
fcelcrepuniuntur.  Proptcr  fan(Slos  patres  filiorum  mili: 
retur  Dcus. 

*  Thcodoretus.  Summa  Dei  humaniras  ac  bcneuole- 
tia,  quinon  vtiudcx  iudicat ,  fcd  quafi  reas  dcfenfio- 
ncm  proponit  ,  Sc  vult  conuinci  .   Aat  quod  faccrc 

de- 


e 
Pro  labore  durifiimi  itineris ,  dedi  vobis  abundantiatu 
omnium  rerum,quod  fignificat  Carmclis  qui  Hebraicc 
Chermel.Latine.fcientia  circuncifionis .  Quomodoaut 
populus  ille  terram  fan(Sam,&  omnium  rerum  fertilcni 
idololatriapolluit ,  &  violauit,fic  nos  vcrecircuncifio- 
nisaccipicntcsfcientiam  .comcdimus  frudumcius,  & 
fi  negligentia  furrepferit  ,  conraminamus  hxredita. 
tem  Dei  ,  &  haereditatem  illius  abominabilem  faci- 
mus. 

,0  Theodo- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
4*  I    In  terra quae non  fcmina.c()  qnoded  omninofienlis. 

1     San(flus  Ifracl  do.^.t^.  tunc  populus  Ifrael  fmt  domino  [an. 
C  Hifiiatus. 

3  Primi.fru.cius.  q.d-  ficut  primiti^frugum  nfferebaitur  do- 
minoprxfrugib.  alijs ,  fic  populus  Ifrad  fuitei  appticatus  fpeciali- 
ter  per  fufceptionem  kgis,tunc.t/.dixcrunt.Omnia  qu^cunque  locu- 
tus  efl  dominuf  faciemus,f-Xod.2^.i. 

4  Omnes  qui  deuorant  cum  (icVin.Sicut.n.primiti<e  non  co 
medebantur  licttinift  a  Sacerdvtibus  &  eorum  famitijs  .ftcpopuli 
terrarumvafiante  populum  ludaicum  peccaucrlit  quia  licetbxc  pu 
nitio  proccderet  a  diuina  iuflitiaytame  aduerfarij  ludaiorum  exeque- 
hantur voluntate rntla .  Ideo jubditur. 

5  Mala  vcnient  fupcr  eos,dicit  dominus,&c./Jf«r  dcclara 
tum  eji  mulnpUciter  in  Ilaia,&  adijuc  decUrabitur  infrd. 

6  Auditc  vcrbum  domini .  hic  confequenter  defcribitur po- 
puli  depraualio .  Et  diuidttur  in  duas,  qnia  primo  deHribitur eius 
maltcia.iecundo  remouetur falfa  fiducia,ibi.Si  laucris  tc.  Trima 
adhuc  in  tres,fecuHdum  quod  malicia  populi  ex  trib.ofienditur.Vri 
mo,ex  eius inji^ratiiudine.Secundi  ex  Gentilium  comnaratione,  'hi. 
Propterea.  rmjo  exfiagellorum  multitudine,ibi.liuaci\iid  fer 
UUS^&C.Orfcj  primum  dicitur. 

7  Quid  inuenerunt  patrcs  vcftri  in  mei  iniquitatis.  q.d. 

nibil,'iuia  non  habet  locum  in  Deo. 

8  Quia  clon.a  me.q.d.nonfuitldefedus  ex  parte  mea,Jedfua. 


9  Et  ambulaucrunt  poft  va./.  idola  qu<t  nulUm  habent  vf 
tutem  aut  bonitatem. 

10  Et  vani  fa.funt././jon/rare  vacui,ficut&  idola-.propterquod 
dicttur,VJal.i  i^.c.Similes  iliisfi.quifa.ea  &c.Quoct.n.dccliiiaue- 
runt  ad  idoloUtriam,patet  Exod.^  z.in  adomtione  vituli,&  poHti 
in  libris  I  *dicum,I{egum,(y  Taralipo. 

11  Etnon  dixcrunt.i-faBononofienderunt. 

1 2  Vbi cft  domi.&c.  quia  non  oflenderuntfe gratos  de  boc  be- 
neficio. 

1 3  Qui  tradu.nos  pcr  defer.  q»i  erat  locus  inhabiiabilis ,  & 
inuius. 

14.  Per  terram  Gtis.quiacarebat  fortibus  & ftuminibus. 

I  s  Et  imaginem  monispropter  ferpentes  &  animalia  vene- 

nofa  ibux'lientia,Deut.S. 

1 6  Per ter.in qua non zmhulivir.f.vitea :  & fi aliquiam- 
buUuerunt  fuerunt  ita  pau^  :,quod  quafi  nihdfunt  reputaridi,&  t* 
men  in  tota  ifia  via  Deus  prouidit  bonis  de  v;J?«,  &  vcHitu ,  ita  5» 
nihil  eis  defuit,fecundii  qnod  dicitur  Dcut.  i.b.  Dominus  noiiit  iter 
tuum  quomodo  tranlieriijolitudinem  hanc  magnamper  40.  annot 
habitans  tecum,&  nihil  tibi defuit.Et  in  hoc  maior  Dei  ddcBio  j/» 
paruit,qHod  tantu  tempure  pronidit  eis  &  ita  bcne. 

17  Etinduxi  vos .  OMutatur  modus  loquendi  de  tertia  pcrfona 
ad  prim.im. 

18  In  terram  Carmcli.i.rerrajw  IfraeUt,  exprimitur tamenjpe 
aaliter  Carmelus ,  eo  f  tfi  locus  fertilis ,  cr  amcenus ,  ifietamen 

4e  Carme- 


l 


M  Q  B^.A  L  1  T  E  I^. 

1 1    Interra  qu^  nonfemi.Qiiod  de  rcligiofis  mendicantibus 

propric  dicitur .  Etconfequentcr arguitur  laxatio,  cum 

dicitur. 

7    Quidinuenerunt,&c.  Et  non  loquitur  de  primis  patrib. 
j^  qui  fuerunt  valde  ferucntcs,  fcd  de  fequentibus  qui  c^- 

pcrunt  paulatim  dcclinarea  prima  perfc^aionc 

9  Et  ambiilaueruntpoft  vanitatem.pct  iccularium  imitatio 
ncm. 

10  LtvanifaaifuntA.  fuperbi&  cupidi,itaqu6d  multire 
ligiofi  folo  habitu  a  fccularibus  diftinguntur,&  aliqui  pe 
jorcs  cfficiuntur. 

1 1  £f  »0»  dixerunt  rbi  efi  domlnus,&c.i.  non  rccopnouerut 


beneficium  diuins  vocationis  ad  ftatum  religionis. 

I?   Qui  traduxit nospcrdejerium  .  prouidendo  lufnCicntcr 

de  neceffarijs. 

t     Ter  tcrram  inhabitabilem  &  iwai.eSrf  .hominibus  carnali- 

bus  &  vanis. 

14  Pec  rcrraw /lim.i.defiderij  patria:  C(xlcftis. 

1 5  £f  imaginem  mortts,&c.{.'pc(XZiO  propter  quod rcligio 
fi  dicuntur  mortui  mundo. 

i<J  inquanonambuUuit  T;r.i.  fupcrbus  innitcns  fuis  viri- 

bus. 

t    Tsitque  liabitauit  /;ofKo.  carnalibus  intcntus. 

17  £u«<i«.vof.egodominus. 

iS  inte.Car.vt  comcdcretisdeguflado bona  fpiritualiapcr 

ftuaiumSacrxScripturaSf&orationisdcuotx. 


59? 


h 


Icremiac      Cap.lL 


m 


j?-j«    Theod,  Deinceps  diuifim  in  fingulos  wdincs  accu- 
ifationemdepromit- 
ori.  a    Sacrdotes  non  wx.vbi  cH  '/o.Grcg.  Ncfciri  fc  3  Saccrdo- 
pa.  tibusqua:nturveriras,&  ncfcire  (cprincipatum  nefcien- 
;  tiamprotcft^^il''-  Vndc:  l{eteaiiea  me  opirjrif  iniqi4ituiis,m- 
'  fm(i'iieli'^-  QnJ.ini 
quit  dum  ea  qujB 
funt  domini    ne- 
fciunt,  a  domino 
mdciuntur.vnderSi 
^'auis  i^xofat  i^norabi 
f.'<r,  Quxpaftorum 
JjJJimperitia  Ispeme 
uatrins  fubiedorum 


incolunt  dcfertum, 

•5«  Chryl.Qiiod  dicit  leremias  huiufmodi  cft .  lUi  cum 
vcnerantur  lymulacra  ,  colantque  daemones  &  adorcnt, 
tam  conftanc  in  errore,  vt  ne  velint  quidemilla  rclinque 
rc  &  ad  veritatem  conuerti,v6sautem,  qui  verum  ado- 

ratisDeum.rcMfla 

-•.•■;  r.ip!  f IdoTolatrla. 

vt  comederetis  frudum  eius  &  bona^iilius.Et  ingrefli  c5ta- 
minaltisterrammeam  ,&  h^reditatem  meam  pofuiilisin 
abominationem.Sacerdotes  nondixerunt,vbi  cft  dominus: 
^Tcenentes legem  nefcierutme,  &paltorespra:uaricatifunt  4    tate.quantumiiii 
in  me,  &  propliet^  pi ophetauerunt  in  Baah&:  \  idola  iecuti  ^    Pf^Oajit  «n  fuo  er- 

»  f  Ne  videacurOiipiiniercpcr  ^ofnt:^!!):  quali  cum  painbus  laiionr  contendit.vnde  viiui^ificcris  in  v,.riuuv,  l  u- 

feimonibui  iuts,«<  vinfas  cum  iudicaris.        b  ISipe  hocfecific  iign'ticat.  7       ncm    noftris  aCCO- 


D 


maioru  rcligionc 
vltro  ad  alicna  de- 
feciflis,  neque  tan- 
tum  religiofae  me- 
tisprxftatisin  veri 


&  cum  filijs  veftris  difceptabo.  Tranfite  ad  infulas  Cethim, 

a  «rH«c  eft  regii  folitudinis  ifmacliwruin.quos  nunc  Sarjcenos  vocant  ,'con  ra  quain  inpariibus  ex-., 
iremis  Icr-iniasvacic  naur./f-qua  dicitDauid:Habitaui  cim  habitantibus  C:  d  t. 


in  fynagogas,&  vi 
dctenuludaiimu- 
taturifintfuum  ic 
iunium,  niim  illi 


«•congruitqm  qua-  ^  .  _  ,  

jcnYlumen  fcientic  b  funt.  Prdptcr^aadhucjudiciococendam  vobifcum^aitdfis  ^    modcmus.  Abite 

fu3  CUlpa  CTigentC  »  ^C^ifimilitetptrtinaccsiiiiiialo.occilte,  ligoatquod  aniiquaininUcumneg.itoneiuctiamhl:(  '"* 

nnn  hiK^int  Aiiiri  eoiuin  in  adnentu  doinini  funt  fccuti.  b  «rRem  coinparat  incompsrabileiii,&  vcium  Dcmn  tonfert 

nonilJL.COIil  Ulllll  mendaLii^us 

ftoiamen  iudicio      ©- ci;;-..»/i_:_  j;r 1  _  -r- — rr^b 

agiturvt  per  eorii 

ignoratiam,&  qui 

ilequuntur  offen- 
;^.(dant,vndc:S^i<-«  »s  d- 

uco  dncatu  prsbeai , 
itif  amho  in  fouca  cadmt. 
"«Quafi  dicat   poft 

muita  bcneficiadi  e 

gnitatis  priuilegia  .. 

ivertcrunt  incontemptuiTi  vt  facerdbtes  dominum  non 


^,  fub  Pafcha  nobif- 

&videte:8^inCedarmittite,&;confideratevehementer,  6c  ^°  cumcelebrarintie- 

a  ^Ligncos  velUf  ideos,aiitcos,qiiali  eitoieman'i.jUuma  inaioribus  aiceptum  tenuit  cum  nullus  eo-    '^    lUniUm,num  hUC 
--.-  lum  b^us  fii,  (ed  finuilacta  manii  fafta. 

videte*fifaiftumert:huiurccmodi,fi  mutauit  GensDeos 

a  ♦  Veritaicm  in  ni'pd:,cium., 

fuos.  Etcertcipfi  non  fijntdij .  Populus  veromeijs  mutauit 


13 


quxrerent,do6toreslcgis  ignorarenteum  qui  aliosdoce 
redebcrcnt,  &  paftorespcr  ncgligcntiam  prxuaricatorcs 
fierent.  Et  propheta:qui  in  popuhsdifputant  non  in  Dco 
loquuntur.fed  in  idolo,vt  fua  figmenta  venerentur.  His 
verbis  ytcndum  cft  aducrfus  magiftros  noftri  ordinisqui 
deuorant  populum  Dei  vclut  cibum  panis ,  &  per  mala 
'operanoninuocantnomendomini. 
b  ji dh'C  iudicu)  conundam.  -^  Thcod.Perfcuerat  in  mo- 
dcftia.non  cnim  dixit,iudicabo  vos  pofterolque  vcftros, 
lediudiciocdtendam  vobifcum,  quafi  diccrct  indiciura 
ioibo&  conuincam  tranlgrclTorcs.vtautem  dcmonflret 
ttanfgrellionisgrauitatcm,hortatur,vtcxpofcanc  viucn 
Idiratjoncm  gcntium ,  tum  orientalium ,  tum  occidcn- 
Italium. 
.  c  c«/?i?w.Ccthim,vcl  Italiaefcilicet,  veloccidcntalium 
|partiumquiaIudiE3E  Cyprusinfula,  inquavrbs  huius 
nominis  vicinacftjdc  quaZcnoprinccpsStoicorum. 
liue^  Theodorctus .  Ccthim  vocat  Cyprum adi  a  ccntcf- 
MJ.quc  ci  infuias,  Ccdar  vero eos qui  verfus onentem  folc, 

inco 

NICOLAVS  DE  LYKA. 
jCarmelusefl  auus  ab  lUo  Carmtloyquiift  injorie  Ephraim.qui eH 
■  magis  flcrilts,fiiut diSiim  fuil  Ifa. i ^.L.banus  t o^ertetur  in  Cher 
<nti,&  Cherrnd  in  fulturn  reputabitur. 

1  EtingrcflHcontaminaftis.  w/^jit/o/fi/jfr^i. 

2  Sacerdotcs  non  dixerunt  vbi  eft  dominus ,  &c.  Eum 

dtMterequi,endi.i. 

l    Et  tenentes  lcgcm.  Quji.  dat  mri  cognitionem. 
\  4    Nefcierunt  me.  l^ecognofcendo  me  dominum  pcr  debitam 

jerwtutm, 

5     Et  Paftores,  ide(i  regrs  &principes. 
|<5    Preuaricatifuntinmc.  £K/f«»»  »wfci</cii/M>w/(io/if  eArfcf- 

\hcntes. 

7  Etpropheta:  prophetaucrunt  in  Baal.^o^/wV«)-  defalfit 
^rcpbecis (juoi  rtgts  &  pnnapts  foucba"t  contra  veros  dnmini  pro 
\fi>ttas,vt patet.^.B^gum,tempore .Athab.  &  4.  f^egum  tempore 

M^tnajjc,(^  plintum  aUorum,vt  patet  infra.20.ca. 

8  Propterea  adhuc  iudicio  contendam.  Hic  confequentcr 

argui- 


dicm  umqua  prae- 
termiferint.  Atqui  , 
hoc  non  eft  ieiu- 
nium.fcdlegistra- 
fgrcfl[ip,  fcdcrror 
&  peccatum.Attamenil!inunquammutarunt.C>uando  E 
Palchaiciuniumccicbrarunt  iiii?Quandomariyrum  fe- 
ftos  dies  nobifcum  cgcrunt?  Qtiando  dicm  epiphanioru 
nobiicurncclebrarunfHlli  non  accurruntad  veritatcni, 
&  vos  adiniquitatcm  properatis. 

•Jc    Idem.  Tranfite,  &c. Simiicquidvobis dico. Cogitare  '^°'^-  *'.'* 
gcntilium  Philofophos,&  tunclcictis  quantodignifu-  pop^Antio. 
mus  fupplicio,dcfpicientes  diuinas  ieges,  cumilliquidc 
prohumanahoneflateinfinitelaboraucrint,vosver6ne 
qucpro  cuelcfti  rcgno  pcrexhibeatis. 
d    tt  roniidtrate.  Pofllimus cotra cos hoc  diccre,qui  ma- 
iori  ftudio  fcquuntur  viciaquamvirtutcs,  quibusdici- 
tu  r  :  H'ma>ium  dico  proptcr  infirmitatem  carnts  rejtrtc  jiciit  ex- 
hibiiliistnembra  vefirafermre  immunditia  &  iniquitati  ad  iniqui 
tatem,  (^C. 

e    7'optt/f<if»Kc«j.  VclanthropophormiTJB.quioccafionc 
huiusteftimonij:  Faciamus homtoem  adimagimm  &  (imilnu  phormitatu 
dimrn  .immcnlam  &  fimpliccmdiuinitatisfubflantiam  hxrefis. 
lincamcntisnoflris,&  humana  figuratione compofitam  ^f"''-*:- 
pcrtinacitcr  contendunt. 

""  a  obflu- 


o  m.6.  d< 


Anthropor- 


arguitur  malitiapopHli  lud^jrumin  comparatione  aUarum  Grn- 
tium  ctm  dicitur  in  peifona  domi/ii:  Proptcrca  adhuc  iudicio 
contcndam.  qnafi  dicat,nolo  vos,&  fiUos  vtflrcs per  violentiam 
deprimere  ,  Jed per  viam  iuiiiti^:quta  peiores  efiis  Ccntibus  altjs. 
Ideo  fuhditttr. 

9  Tranfitc  ad  infuias  Ccthim.  ideft  ,  adirtfulas  maris  medi- 
terranei  in  quibus  hahiturit  Burbari.  p 

10  Et  in  Ccdar  mitti.  Idefl  ,  ad  ^garenos  quidejcenderunt  ab 
.AgararciUa  ^brahe  per  ifmatiem  &Cedar  filium  Jfmaelis. 

u  Etconfidcrate  vehe.  ideH,toto  mentis  conatu. 

1 1  Si  mutauit.  Gf:ns. fiilicet  alia  qu^cumquea  vobis. 

I J  Dcos  fuos.  Q,uaU  ilica!,rion:fed  qucHbet  Gens  alia,Hlud  quod 
fttmb  coLuti  tunquam  Deum  tenuit  eius  cuttum  quarhuis  fiu^  dij 
f^tfr. 

14  PopuUis  vero  meus.  Idrsi ,  populus  Ifrael  a  mc  fpecialiier 
eliiius. 

1 5  Mutauit  gloriam  fuam.  Idefiy  Deumfuum  in  quo  debebat 
gloiiari, 

4«  I  Inidol. 


t 

t 
t 


MOP^^lITEI{: 

^tincont.terr.meam.  pcccatls  vcftris. 

£t  h{.meam.  idcft  tcligioncm. 

in  (!';.angclis&  hominibusproptcr  jvcftrammalam 
conuerfioncm. 

2  'i'iterioi.tsnr,ndixc.vbic(ldomi.\dc(\.  fimplices  rcligiofi 
qui  circadiuinum  officium  dcbcnt  cfTc intcnti,  non  dixc 
runtilludattcntc  ncc  dcuotc. 

?  ti  ttnenttslegem.  ideft  lcdtorcs  &  ftudentcs  qui  tenent 
lcripturam  legcndo,fcd  non  opcrando. 

4  'HsfLie.untme.  prattice  pcr  imitationcm. 

5  Lt  pufims  prxuaricatt  junt.  magis  quxrcntes  prxcfTe 

quam 


quam  prodefle. 

t    £tp</;>/7ttx.idcftpr3Edicatores. 
t    Trophrtfluirum  in  Bial.  Qui  intcrprctatur  dcuorator 
fub  practcxtu  prxdicationum  qu^rcntcs  deuorare  do- 
rrus  viduarum. 

8   Vii.it^-rva adhuciudir.contev. Hicarguitur prcedicatorum 
nT!alitia,cum  fubditur. 

I  i  si  mutauit  Crns  inos  /i^iy.quafi dicat  Non  Di)  militum,  r  •,•„„,•  ,„ 
untexccllentix;Di)  mcrcatorum,funtdiuitia:.Dj)  carna  pcri,crfix:is 
liiimfuntdclitiaE,  &  fcruiunt^cis  immobilitcr.  Sedreli-  ad  mudi;iia, 
giofiquiclcgerunt  Chriflo  fcruire  :  ipfumrclinquentcs 
quaEruntexccllcntiascum  militibus,  &  pecunias  cum 
iiK-rcatoribus  &  dcliciascum  carnalibus.  Et  quoniam 
hoccft  inirabilc,fubditur. 

t    I  Obflupc- 


^^p         Glorord.&NicolaideLyra 


^9^ 


^a    Ohllupffdteceeli.  Hicron.LXX.Obflupi)it coclijm.fcili 

A  cct  deqiio  dicitur.v<m>!(/(  <a-/»»fn  c  l(><^nj>,<s^tdicaluniiCir 

D«ut.'j».a.j  eHnbwsfcriipturra  .  VidcnspisceptaDe»  conculcara  jn- 

~  horrcrcit.&  ftuporemdi(limiilarcn6poic(Uomniscrca- 

turacontrcmili:it  &  condolci  lupcr  pcccatijihominum. 


Aquila&  Symma 
chus.ccclos  LXX. 

lin  rem  qn*  ^  Thcodotion,  CC 

•""'■^"•"'"lum.  imcrprctaxi 

Scd  ^ama^m 


TMihi  fcilicet  idolum  frxtulit. 


cx  his  comparauit  pulchritudincm.tcmpus  delet.  D 

d     SuKnH.u  jrninf.  E.x  hoc  loco  lud«i  in  iUperbiam  elati l«  ^ 
dixcrunt:  iemea  .^ihi  li  tef  mus,^  neminjenmimHs  pnrjHam 
^uoi0.o .0  tr^o  iH di  t>:'Hjcri  eritrs  i  Nefcicntcs , quod  omnis 
qui  facu  pcccatum  fcruus  eft  peccati  &  fcruiei  ci  a  quo 

vincitur.  Natidc 
amico  Dei  Abra- 


gloriam  fuam t  jn  idolum .  Obftupefcite  cocli  fuper hoc,- 1   .ham  vicio fuoqu» 

1   •  IV  (;uibusdiciiU',L'UitepPn»  I.31HI1  vr''»  &  intrixb  i  icx  glor  i.  ...  4  ,•  ^.  1 


p(>rta:eiusdcfoJaiTiinit  vchemcntcr  dicit  dominus.  Duo  j    runt,cuidiQucft: 


potfft. 

1  vc  03«.     lunt 

ExoJ.  10.3.   HducumcomuMi  ir  i  xt    j      \-  ^4-r 

itiiMtc.df  nisnunKn  crt,  &  b  enimmala  tecit  populusmeus.  Mc  derclic|uerunt  t  ron-  4 


II 


«rHsffcilicPt. 


«am  cocii  quain  c^- 
lumcodcm  dicun 
tur  nominc  ,  vt 
Thcba;,  Athcnas. 

b      Al^  dtfetiq.  Qlli 

pr.TCCptum  dcdi  di 

ccns:^gofm<i^f''- 
nns  OeUftuHAftedu 
B  xi  te  de  terr»  ^e^y- 
pii.Ex  lccundum  q> 
in  codcm  loco  fcri 
"^  ptum  cd^Xiinfini  tt 

faonfrfge-  *'-^tr "=■''*"""  ""^f- 
runttibi  ver  fl«  JWM.proqUO  fc- 

ticctn.         cutuscftd^niones. 
LV.  atJuerfus  ^       Tcrtullianus. 


i  ^Dxmon- 


b  ^0|£;a  maiul  t.i  Oci  non  fciumt. 


tcm  acjun:  viui,  &  foderunt  fibi  cifternasdilTn^atas,  quie 
CQatinere  non.valcnt  aquas.  Nunquid  ieruus  cft  Ifrael,  ^ 

^:ib  H:',;   il' J.  'i^*'flmctrofnvcKfp<ind«»f.    .1   '  '     V..-  ^ 

aut  vcrnaculus?   Quare  crgofav5tus  eft  in  pra^dam  ?  Su 


a  ^Puncipei  Sibya.i  i; 

diuii  as.nnn  cuin  in^icio. 


b  f  Chui..oi  cnim  ac  congreginc  quz  non  pcpeteruiic :  faciunt 

p^rciimrugiciuntlcdnes,  &  dcderunt  voccm  fiiam:  po- 


II 

z 

I? 


lljerunt  tcrram  eius  in  iolitudinem ".  Ciuitates  cius  cxuftx 

y'"*  <  '    1  INiinhabcfif^lnWtJior^n' Peum.  b  1  Duasmaximas  ciuiia  cs  Acnpti  pofuit 

funtj&noncftquihabitetineis.  Filijquoc;Mcmphcos&  \ 
Thamneos  t  conftuprauerunttevfque  ad  verticem .  Nun 
quid  non  iftud  fadum  eft tibi  ,quiaderehquiftijiominum  ^"^ 

3  5Qm.  fcilicrt  lequi  debuifti.  '  J 

Dcumtuumcdtcmporcquoducebatteperviam?  Etnunc  ^^ 

Indubitatc  non  re-  x,  x  i.  ij 

cipiedo  Chrirtum  ' 

fontemaqua;viucc,hcuscontribiibtos  cocpcrunt  habe- 

rchida;i,id.'ft,fynago§asin  di(perlionc5gentium,inqui- 

busiam  SpirituflTandiisnon  immoratur;,  vtinprcetcritii 

intcmptocommorabaturanteaduentumChrifti. 

c     c  •i.nt/i  aiju.»:  vii<a  .  Fons  pcrpctuns  cft  &  vitalcs habet 

aquas  .Ciftcrnx&  lacusdc  lorrentibus  &  aquis  turbidis 

complenf.ir  impluuiis. 

*.    Thcodorctus.  Giftcrnas  diilipatasnuncupauitipfa 

i49j*.-iSiquidcmQ(krnamanu  nt,qua;  fcaturicntem 

aquam  nonhabct,  fcxi  a  nubibus  partam  &  vndccun- 

quccollcdamfuicipit .  Quodh  etiamdiflipata  &  pra:- 

tcrilucns  fucrit  ,  confeftim  aquain  e  cado  coUcdam 

pcrdit .  Hiiiufmodicft  idolorum  natura.  Suam  enim 

cx  matcria  &  artiticiolubftantiamcmcndicat,  6c  quam 

■.!.'.'■•  :lf  ■  ■CX.'ri 


Maleditiw  Chanaam^ 

feruHS  erit  fratribns 

fuis. 

C     Leones .  Secun-  a  , 

dum  anagoge.leo- 

ncs,  intclligimus 

aducrfas    porclh- 

9  tes  vel  h^reticoru 
principcs.quitcrra 

10  cccleii?  delblantcs 
omncsvrbesillius 
ha:reticorumincc 
diovaftauerunt  il 
loigne,dequodi.  t 
Ciiur:  Omnes  aduUt- ' 
rantis  (juaft  dibanus 
4orda  eorutn. 
f  ^^JejUeadvcr.Sc- 
didum  iWud:  .A  pla 
ta  pedis  vfque  ad  vtr 

ticem  capitis  non  (ft  in  eo  fanitas.  Tanta  fuit  libido  Aegvptio 
rum  qui  funt  magnaru  carnium,vt  nulU  parcerent  mcm 
bro.  luxta  Uteram  h^c  ad  idola  Aegyptiorum  refcrutur. 
SpirituaUtcr  ad  magiftros  pcruerfi  dogmaiis  qui  purita- 
lem  cccleii^  fua  poUuunt  turpitudine: 

Grcg.r^fcjne ad  Temcfm.Tropo.Conftuprarieftpoftma 
l^opcrationis  vfum  etiam  in  ipfa  fidei  fubUmitate  cor- 
rumpi .  Cum.n.nequifllmi  fpiritus  vniufcuiuique  ani- 
mum  impijs  operib.  inuohmnt.fedintegritatemfideivi 
tiare  non  poflfunt',  quafi  adhuc  inferiora  membrapoU 
luunt.Qm  aut  in  fide  corrumpitur,iam  vfque  ad  vertice 
conftupratur .  MaUgnus.n.fpiritus  qu?  fi  ab  infcrioribus 
membrisvfq;  adfumma  pcrtingit,cum  adiuamvitam 
poUuens,caftamcelfitudincm  fidei  diffidentiiE  morbo 
Gorrumpit.  ,0  yt^ 


NICOLAVS  Dt  LYRA. 

,  1  In  idol.  Sicut  patetExad.  j  a.  vbi  tanquam  Deum  coluit  ido- 
■  lum  vi'.u'i.propter ij-od dicitur  P/j/.ioj.f.  MutaueruntgloriS 
fuam  in  fim  ilitudi  ncm  vituli ,  &c.  Voliea  vtro  multis  idvLis 
Cr  vattfs feriiienuityVtpateiin  libns ludicum,f\egum,&  Taralip, 
Et  (fuia  ifiud  erat  valde  inhonorabile,  ideo  fubditur. 
a  Obftupc.  cas.  Idefi  angt'i  fuperiores  &  port^e cceli,ide(i  ange- 
li mfcriorrs. ^cteiidnm  tamen,<ju(id in  Hebrfofic  /jaOffrt*.  Obftu- 

pefcitecoeU  fuper  hocturbetis  acdiflipetis.£</cctt«d«rw  He 
b'.iOS  Iqijuuui  de  cce  o  aereo,ijHod  dunur  hu  lali  m  piurali  propter 
dittifas  eiuspartes,  vcl  aci  ipiendo  plurale  proftngulari-.ftcut  Exod. 
j2.i.£/(cH«);Iftifuntdij  tui  Ifracl.tt  tameneratibit^iuravni 
■tum  idolim.Utcitur  autem  caslum  aenurn metapimii  h  oi^fiupejce- 
requando  notabilitcr  immutatur ficut  homo  siupidus  in  Jaciemuta 
tur,&  in  modofe  habcndi,in  tcmpcjiatc  &  dijfipatione  quando  fiiit 
ibi  tonitrua,froccUs,  & fulgura  qn^efuntira  diuinit  ftgna.  Et  per 
bjc  vtdicilur  B^ab.Sal.intelliiiturdeitrutiio  ciuitatis  <Cr  tcmpHfu 
tiira  per  \abuci)udohQfor,(\uf  fuit  migna  tempejlas  ludeisjicut  in 
communi  modo  loqnendi  dicitur  aliqu.t  Gens  vel  ciuitas  tempejiari 
quando  magnum  infvrtumum  accidit  ei,&  huius  tempvjiatis  fubdi- 
tur  CaHfa,cui/i  dititur. 

l    Duo  cnim  mala  fecit populus  meus .  Et  qu£  fint  illa 
fubditu) . 

4  Mc  dcreliq.fon.aq  vi.  Sic  nomimtur  Deus,eb  quddefl  vita 
fer  ejjentiam  dam  umnibus  alijs  vitam  &  infpirationem. 

5  Et  fod.fibi.  Idiji  cum  diiigentia  &  liborequxfterunt. 

6    Cifter- 


CH  0  R^.A  L  l  T  E  B^. 

j-  2  ObftupefcUe  cati  fiiper  hoc,  &  oorti  eius  drfolamini  vehemen 
terdicit  dominm.Lluocnini  mala  fecit  popiilus,&c.  Me  dcrelique- 
run:  fontem  aquxviux .  Fugicntes  orationis  ftudium  &  fa- 
crae  fcripturae  exercitium.* 

5      Et  fodcruntfihicisiernas  dtffipatas  ^w^f^e^clmmifccntes  fe 
fccularibus  ncgotijs,&  Gentilium  doftrinis. 
I  (   f.l  /  quo {:te  y.cnipljcos  6"  Thamneos. Ciaititcs  funt  Acgy 
■.'  '  i    l  pii. 


6  Cifternas  diflip.  Idejl  idcla  nuUam  vitte  virtutem  injentc 
inatiis'habtniia. 

7  Nunquid.  Hic oflenditur  malitlapopttli exfl.tgellorum'multi 
fli  atione,aim  dicitur :  Nunquid  Ccruus-f.empticiMen  ifrael^ 
aut  vernaculus./rff/?yey«KJ  naius  m  domo,  vtftc  debeatjiagella- 
riiq.d.non  efi  i(ia  caufa ,  &  ideo  inquiritur  de  ea  cum  dicitur, 

8  Quare  ergo  fa.eft  in  ptqd..^ttjs  Gentibus. 

9  Super  eum  ru.  leo.  ideji  .Affyriorum  &  .Aegyptiorum  rt' 
ge  ,  rudeliter  ipfum  imadetites,ideo  fubditur. 

10  Pofucrunt  terram.  &  patct  litcra  vjque  ifji. 

1 1  FiUj  quoquc  Mcmphc.&  Th.z.m.''. ^egypiii  f:c nomind' 
ti,  -^u  a  Mem' h  s  &  1  hamnes  erant  ciuitates  nobdrs  in  Aegyptv. 

12  QonCkv\pt^uCtnnttc:.>.diJ]ipauerunt  te.lnHebrphabetur: 
tonj  egcrunt  te  vfque  adveniccrn  :  ifludfnn  iniplctum  ,  quandt) 
.Aegypitf  inierf  cerutit  lofiam  regcm  qut  trat  c-.putin  luda.EtfitO 
ditur  diciorum  malorum  vera  c:iufa,cum  dicitur. 

ij  Nunquidnon  eftiftudfadumtibi .  Quaft  diceret  fic. 

14  Quia  dereliquifti  Dominum.Ter idotolatriam. 

1 5  Eo  tcmporc.  idtft  ab  tllo  tunipure. 

\C  Quo ducebat  tc pcr  \iam  .  Sciicet per colnmnam ignis(S 
nubts prxcedetidoyVt habiiur,Exod.i^.d.  Lt  l}oc  ft'.it,q"ando popn- 
lufficitftbi  vitiilim  conflati  em  & adoraitit  vt  Deum.Exod.it-^ 
&■  poflea  tcmpore  ludicuni,quando  non  habel>it'it  ngem  niji  Deu, 
Vt  fjabctur  \.f\egum. 

17  Etnuncquidtibivis.&c.  Aquam  turbidamJ^/.T^j/'»*' 
habet^o  in  Heb.  fo,  qui  Isf^dus  diuiditur^  mulcus  riuos  ad  ivugain 
tet ratn  .Aeiypti: &Jic  ex  cbmixiione  ttrrf  fit  eius  aqua tttrbidijtt 

*  per 
-4- 


pti,in  quaprimo  fueruntPhilofophi,  vthabctur  i.Me 

taphyf  idco  per  iftos  fiUos  intcUiguntur  Philolbphi  &  cc 

rum  dodlrina.qua multi  abu tuntur  in theologia:  &  pl" 

vidcntur  reuereri  dicta  Philolbphorum  quam  lanfto 

rum,  ideo  fubditur. 

11  Conltupraueruattevfque  advcrticcm.  Proptcr  quodfut 

ditur. 

1 3   £t  nunc  quid  tibi  vis  in  via  .Aegypti ,  vt  bibas  aqumturl) 

dawfidcft  doftrinam  errcribus  plcnam. 

Sikuetis 


"iv 


I 


crcmi^ 


c 


?• 


11. 


y^S 


}!'  j    {'f  hlb.^s (T/fuam  turbidam.  Moral.  Q.ii  fonteni  aqux  vi 

|A  usChrif^um  rdiqiicriint,  &  hxrcticoriim  hicii«  fibifo- 

denir.ciiii  doclrmarum  aqiias  contiiicrc  non  polVunr,  ne 

ccflecftvf  lconilxrubiiciantur  qiii  rcdiLMnt  <-ornm  tcr- 

i2n'.  in  lolinidincm,  &  vniuerlas  eccie<iasdc(lruant  & 


ifqtic ad  vcrticcni 


fHebr.ike  (lor  crTnniiinis  cJitin  Inhei  "eon 


vitis  alicna .  Et  notanda  crcaroris  clcmcntia  qnicft  vitis  D 
vera .   Iplc eniai  difciptilis  (liis  <.\:  crcdcnti  m  fo  populo 
dedit,  vt  (int  vitis  vcra,  vitis  electa ,  fi  pcrmanfcrit  in  co 
quodplanratacfi. 

*    Tlieod. Ad cundem  modum  magnus  ille  Mofes  ait. 

DcvincaSodomo 

^■vilum  (cilicecciiius  squaturliid:t, 


polluant.&biiiant  ......  .     .  .   •■    ,    ,  ,        ,        ,.,■      , r 

L...C.,,,!  ibs  ,5c  a  quidtibivisinvia  AegypCi,  vtDibasacjuamtturbidani.^^Et 


aqiias  tumJ 
AfTvrijfliHTiinis^c 


Jnpcrtcrram, 

b     lii  (j^itd  tibi  cum 

*     Theodoretus. 

1  (^andobcllopctc 

j,'j  bantur  a  Syris  vo 

ii''i- cabant  Ailyriosin 

«U  auxiliuni    fuum  : 

I  cum   vero  a.Tyrij 

lineosbeHum  gc(- 

ircrunt.tuncconfu 

-^bant  ad  Acgy- 

;  aos. 

C     t/fr^uet  tc  ntili- 
/MtvaHieronym'. 
Nora  qiiod  mali 
tia&prxuaricatio 
poftquam  pr.Euari 


<us 


I.C 


1  tQ  II  i.iincii>u..ifipicntix.  h  SQMitiiiic 

tuum:&nociIctiiriorcm  ciusapud  te,  dicitdommus  Deus 

3  iQj.iii.Ad  me.r  ^ricem  loquai. 

,  e.^fcratuum.Aieculo  confrcgiftiiugummeumjrupilHvin- 

a  ^(Joiiu^ii.     b  ^'ih  iiuj      c  HDominovci  iiiaiito. 

'  d  TAmaen.i  Jcexcella  fem'~er 'dolsilfdcaniiir. 

cu!a  mea,&:.dixifti:Nonreruia'm.  Inolenimcoilefublimi, 

3  '  IJiiJolatri»  i>  ^Ci^aii. 

&:rubomni  l:giio     frondofb  cu  proftcrnebaris  mcrctrix. 
^  tEgo  autempianiauirevincamteledam,omnelemenvc- 

a  1  L.XX.  In  ir.  atiiu  une  n  vitis  a1ie  la:. 

£  rum.Quomoic)  crgoconuerfa  cs  mihi  in  1  prauu  vine.i  aiie 
na  ?  Si  laueris  tc nitro,  ^k.  muiciplicaueris  tibi  iierba  boritii. 


2 

3 


6 

7 
8 


rum ,  vinca  eoru :  1  Tcor,  Nili. 
&palmes  eoru  dc 
Gomorrlia.vuaeo 
rumvuafcllis,  &  tGorripict. 

botrus  eorij  ama- 
ridimus.Vndretia 


a  1   •'"Phiatis  fciliccioui  ell  Aflyriotum  lii  inen. 

Aquilonis :  vndc  b  quidtibicu  via  Aflyriorum,vt  bibasac|uamfluminis?t  Ar- 

CXardelCUnt    mala  _^a  1!«!r,Erurf^tifi...rini!  .n.otiu.         _ 

giiet  te  malitia  tua,&  auerlio  tua,incrcpabic  te.Scito,&r  vide, 

quianiaium  &  amaium  eltrciiquiiTc  cedominum  Dcum  ^    ^cidiio  obtuleiut. 

*■  _  1-       .  <     Atquoniani  diui- 

nam  piatationem 
contumeli/saffcce 
runt ,  funtquc  in. 
amaritudmcmco- 


9 

10  uerfi  &  pro  ;  vua 

1 1  gcrminaucruntfpi 
'2  nas,  Chriiiiis  qui 


a  i  v^i  imuis  inunda  in  conl^-c^4  Iimninum 

Mi  ^e.Non  iuditicaSnui  in  conip^'ctu  tw  cinnis  viuens 


™'cantciniati3uerut,  ?  tmaculataes  iniquicate  tua  coia  medicitdominusDcus. 

i. 


&inftarcoturnici1 

vfquead  naufcamdcuencrunt,  crndiantagentcm  poc- 
nitentiamcui  impcratur,vt  videatqnod  rehqucnr.quid 
jccutus(lt,quomodo  (pcrnensbona  &  dulcia  malacic-gc 
rit&  amara :  hoc  autem  totum  faclu  cft  quiadcreliquit 
!dominu  m  Dcum  fuum. 

I*  Thcodor.Non  me.inquit  vocafli  in  auxihum  fed  il- 
los:proptcrea  tradidi  te  illis  .  Talcquidpiam  accidit  his. 
quiSaluatorem  crucifixerunt  Ncgantcsenim  ilUim,di- 
xcrunt  le  nonhabcre  rcgem  nifiCaefarem.H.icdc  caufa 
Caefaritradidir  idos. 

d  «^/rf.fony.Hicro.Potcfthocadcumdici  qui  abinitio 
Chriftianus  &  facris  literis  cx  partcd6ditus,portca  dcfide 
riofecularisliteratura:(qu^  fignificaturin  collibus )  & 
amuen^  eloquenti^  (quae  in  frondofis  atborib  monflra- 
tur)pfonernit  fed^monibusqui  fub  occafione  eruditio- 
nis&  fublimisfcicntia:  poUuuntanimas  crcdcntium& 
fadunt  diuaricare  pedcs  fuos  omni  tranfeunti. 
e  Vmeam  li  In  Hcbrajo  foreth,quod  genus  c(t  vitis  opti 
midccuius  (arculo  plantauit  Ifrad,  ic  miraturquomo 
donomcn  vcrum  &  clettavinca:in  amaritudjncm  vcrfa 
fadafitaliena. 

f  Qwajiiodo  ergtt  conutr.  cs.  Nullus  (i^curus  fit,  fi  plantatio 
domini,&  femen  verum,&  vineaforcth.intantum  vicio 
fuoc6mutatur,vtper  amaritudmeaDcorecedat&  fiat 

vitis 


n  fmcarnemcxiplis 
1+  naius  efi  (cipfum 
veram  vitem   ap 
pcllat.Egoiumvi- jf,r^„„yi 
tis  vjra,  eos auccm  tis  aiicn*. 
I)  quicrcdidcruntin 
b  T «.^ui noui  togitationes iiominum.  ^"  eum,nominat  pal- E 
h     .         ^  mitcs, 

*r    Oiig.Qtiod  di  Hom.  ij.  in 
Cit,talc  ea.Ego fcci  l^^emiam. 
pcdes  quib.  ingred.Tcrur  mortalc  gcniis  qua  caula  fa£tu 
crt.vt  claudicarcnt  plurimi>Ego  feci  omnia  mcmbra  va- 
lida  atque  intcgra  quomodo  vidco  in  multisdebilia.atq;     * 
inuriiia?Itaque  non  (olum  primi  hominisanitna,  (cd&. 
vniuerforum  adimaginem  &  fimilitudincm  Dci  fada 
crt,  &  antiquior  cflhaic  imagoque  Dci  cll.imagincZa- 
buli  quam  podca  induimus  ob  pcccatum .  Vndedcbc- 
mus  valde  laborarc,vrquomododclinquentcsportaui- 
musimagincm  tcrrcHris,  ira  ad  poenitcnriamcoaucrfi 
portemus  imagincm  coclcflis, ad  quam  vnii|crfa  primu 
condita  crcarura  cfi,  ob  cuius  la  malum  conucrfioncm, 
nuncpeccantes  lcrmo  corripicnsait .  Quumudu  cmuvrfies 
in  amartiiidiiier/i^cr, . 

g  Borith.Jpfam  Hcbrxum.LXX.  verohcrbam  fullonu,  ^""ith  iicrbj 
quxin  Palef^inain  humidis&  vircntibusnafciturlocis,  '^""*"""n« 
&  ad  lauandas  (ordcs  candcm  vim  habctquam  &nitru. 
Hiero.Allego.  Nitrum  noftrum  &  hcrba  fullonis  pos- 
nitentia  eft.Ecclcfiailicus  quoque  fcrmo  qui  arguit  &  in- 
crcpat  &  corrigit  delinquentem,mordacioris  nitri  habet 
fimilitudincm.Quiueroleuipeccatorum  fordemacula 
tus  eftjleuioribuspurgarur.  Porro,  grauiapeccaraqus 
ad  morrem  trahunt,  nccnitro  ncchcrba  Borirhdilui 
pofllint  (ed  grauioribus  tormentis  indigent .  /^«««/^«^/(^«e 
ofus  (juatejtc  ignis  proOuOii. 

a  Quomodo 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

:  perhibitktfm  illitn  aqM<e  intelli^'tur petiiiofnbftdij ah  illa  Gente. 

1  Et  quid  tibi  cum  via  Afty riorum  vt  bibas,  &c.  jinmi- 
nis,fciltiei Enphratis  per  terr^millam currcntis.Tena emm Ifracl 
eratfita  inter  Syriam  &  ^tgyptiim,  quia  ab  aqnilone  habet  Syria, 
ameridie .Aegyptum :  &  quando  injefiabantur  fiiij  ffrael  ab  vna 
farte.  quxrebant  auxilinm  ab  aUera,&  nihit  eis  vakbat,ideo  fub- 
dJtur. 

2  Arguet te  malitia  tua  ,  Defperantes  cnim  de  diuin»  auxi- 
lio  rccurnbant  ad  humanum  :  &  idcb  iufto  Deitudicio  defictebant 
cadentes  in  manibus  aduerfarioyum:ideo  fubditnr. 

l     Scito  &  uidc.  pana  inttlltcium  da,nte. 

4  Quia  n\a\um.Ex priuatione  boniprius habiti. 

5  ^itimzTum.  Extncurftnnematiprinsincxpertr. 

<5     RcliquiiTc  te  dominum.  Ver  iddolatrix  cultam. 

7  Afcculo.  Idelt  a  printipio  legis  dat£. 

8  Confrcgifti  iugum  mcum. FaciendoC^  adorandocon/la- 
i"i:myituLrn,txoU.i2. 

9  R-upifti  uincula  mea.  ide^  prxccpta. 
»o  Etdixifti.  Fuc'io. 

•  I  Non  feruiam.  Quiaferuifti  idolis,  &  numcro  pottft  duohm 
daiMnisltrme,  Mutth.S.c. 

12  In 


12  In^omnicnimcollcfublimi&jfubomni  lig.'«t(.//i/'. 
enm  coleban:  idota  propttr  eminent  arn\loci  &  amcenitatcm  ibde  fjoloriini  cul 
in  vcnerattone  idolorum,  exercentesin  condenjts  luxuriam  i '  vcne  tus  qtijre  m 
rationem  yeneris  &Vriapi.  roUiims- cclc 

I  j  Ego autcm  plantaui  te  uincam  eleftam.  infacrispatri  ''"•''•*'"f- 

bu-s p'rtmis,.Ahraljam,ljaac  tacob. 

14  Qupmodoergoconuerfa  csmihi  in  p.Quafi  dicerety 

txmaiiuatua. 

1  5  Si  laucris  te.H/c  confequenter  remouetur  falfa  fidutiain duo  Diuifio, 
bus,qux  ixiluduntur,fecundim  //'/^Quid  niteris.P''/»Ki:  in  dna^: 
Qitm  primofit  ifla  remotin,fecundo  pcen,e  commi'iatio,'bi:Vrohi- 
hc-Vrimum  in quo  confidebant, erantfacrificia  qua  ia  templo  ojfif- 
rehantur p' 0  peccatorum  expiatinne:que  tamen  i.on  valcbant  L.bjq^ 
debtta  ppiter.i!a:idtofubdittir,Sili\JCr\S  tC  nmo.Spccieseji  rer 
r£  qua  vtuntur  purgatores  viftium:Et  dicitur  a  niteo  nitts,quia  fa 
citveUes  nitid.is. 

i6  Etmultiplicaucristibihcrbamborith.l^«.c/'»w.-//ter/;<t    . 
bet  vim  purgutiiiaM .    tn  Hcbrfo  non habetur  hirbam  fed  tantiim     , 
boritb  ,  quod  ftcundum  HtlntDS  ftgnificat  faponem  qtii  habet  vim 
purgatiuam:  tt  per ijia  n.tdUgilur  multipticatio facnficiorum  vtte 
ris  iegis  a  l  cxpiandum  peccata  ,  qua  non  valent  ad  Imfme  dctita 
pcemtpitia. 

4<  I  Quomodo 


M  0  i{  ^  L  I  T  E  R.  nc  queparuinautnihil  ualet  finecmcndationcidcodi- 

15  "^«  WnVff. Hicaufcrturfalfa  confidcntiapr^dicato-  citur:  st  tauntste:itr(i,&c.  Sedquoniam  ,aliqui  malum 

«umqujconfiilit  in  fcqucnticonfoUonc  &  cclcbratio-  fuum  falso  uolunt  cxcufare .  Sequitur. 

nc  t  Q^omodo 


'199 


Gloford.&NicoIaideLyra        ^oo 


TrOpO. 

Maith.  7.b. 


^a  Q»mod^  Jicif.Iuxta  tropologiam:lmpudentiam  fron 
A  tiscoriim  arp.uit  quinoUuu  vitia  (uacoutitcri.opcribus 
ipllspatet:  quianon  anibulantinarda  &  ans^uda  via, 
qu3c  ducit  ad  vitamtfcd  in  Uta  &  fpacioia  quam  luyicdiu 
tur  plurimiqux  ducit  ad  mortcm.qux  rjgnantcr,»5'^«'*i'- 
Jifi*>  nominata  cft 


prcmuntur  inopia,pctuat  anxilium. 
e   '><<-)/*•<«'•  Impudcnti   confcllionc  putat  fe  crimina 
dcjitarc. 

f     '.^40  'liido  confunlit-  r.  ■}<  Hicro.  Vfi  pofTumus iioctcni, 
monio  fiquandoprincipcs  noftri  iJchiquiinccclcfiapu 

taturduccs,  inpcc 


•♦  D:oinc<lJ- 

lU. 

tnus. 


Exod.ti.b. 
Epi>c.<c. 


B 


t  Dent.3i.c. 


Vcl  iiuta  hirtorii, 
qa  idololatrix  ma 
loibi  pcrditacrt,& 
intcrfccU  popuU 
multitudo. 
b  yidcvias  fiasyi. 
rcfpicc  conuallcm 
filioruEunonqux 
Siloc  fonrib.  irnsa 
tur.ibi  ccrncs  dcTu 
brum  Baal  que  rc 
litlo  Dco  coluifti. 

C     V>ob:Ot  pcd.tnTi. 

Pafcha  fa<^uri  cal  c 
ciamcnta  iubetur  d 
habcrein  pedibus. 
Et  Apoftolus  prae-  c 
dicat  pcdcscorum 
calciatos.  qui  ad  f 
Euanyiclium  prx- 
parantur.  Nedum 

f>crfcculihuiusfo 
itudinemgrediun  g 
tur ,  vcnenatis  pa- 
tcantanimiitibus , 
qux  dcbcrent  Eua 
gclicopcdc  calcari 
&  contcri. 


a     f  Qutfi  mundiliam  ij/>4sftuftra  immunditiain  nc^,  ')ii«  iifolo'an;.t  U<v't  j  <)l'iita  f». 

a  Quom6dodicis,nofumpolluta,poltBaalimn6ambiiIaui?  i 

K    «Ti^XX  rolandiiont)U"aeillepul:hrum  muit.tuJms.  I>  iC^auUs  oculcs  »)-««  ncg»iitii,vt  videat 
"  .,uo.lrfk..ettc«ubelc..  '  *'^'V"r       ,        - 

Vide  vias  tuas  in  couallc/cito  quid  teccris. ,  Cuifor  lcuis  cx 

■  ^  Vtex|>ciite  teiaiui  ai  pal<u  a.        h  1Q^ 


d  in.ictnccn  li'tjjcb.mii  .(.•lc.ibit  fjinicat  o- 
"  ■  ■  '  uet. 


8 
9 


catis  turpib.  dcpre 
hcnduntur. 
g  yemrunt.  Vrori. 
titnits  jtrmo'  es  mtf  i 
reixr/fuoi .  Quando 
cnimmagillcrpra. 
cipit,indiciumcft 
obcdicntis  Ci  dc- 
mifloaudiat  capi. 
tc.  Si  tcrguvertar, 
ccntcmncntis.va- 
de:  ytrieruttiadne 
I'  ■pulam  riiidiifh. 

Quafidicat.Intau- 


lo  tuuvprcccpianiea 


ormeio».  c  ^■«ic  lCtielio  o  in?'-tu  •«a-i  de.iolibid  ni«fcitur,&  omni  ldo!.)i-jtn  .'tnor.  fc.uet. 

plicut  vias  t  fuas :  onagcr  affuetu.s  in folitudinc,in  dJfiderio 
ai£c  fua:  attraxit  vcntum  amoris  fui.  Niillus  aucrtct  eam.Ocs 
qui  qu?funtea  no  dcficient,in  menlUuis  cius  inueniantea. 

■*  a  ^Vi:.u-.l^  i  litit  vct  iai  ^  li^^.i 

Prohibc pede tuu  a  nuditatCj&^guctur  tuum  a fici. Et  dixiftl: 

a  ^Dvfpeii.ioneii.eliOiumialias  inalqtum)negatlclaceiciiuoddui\iinusiii,,je,9uii       b  fQ^iia. 
•  c  1 L)  os  t  Hactetiu-s  veldxiiioncs 

Dcfperauinequaquafacia-Adamauiquippc  alicno.s,& poft  t    fpicucrunt,vcncc 

i  ^       I-  ^        .iL.iinu,simi>iMcns.3cv,otax,  t     auduc quidcm di- 

eosambulabo.  Quomodoconfunditurfur  quandodcpre-  n  gnatifunr:  fcdiu- 

a  ^iiii  nuifii    r  d.i  ci  ^ncli   'iii   iii    uol.litiia.         b  «Mm  m.iao  pfpulus.      ^ 

heditur,ficc6nfufi{untdomusIfracl,ipfi&  rcgcs  coru,prin 
cipes  8^Saceidorcs  coiu  &<^prophet^  coru,dicctes  ligno,pa- 
ter  mcus  cs  tu:&  lapidi,tu  megenuilti.t  Veitciunt  admeter 

a  ^lmpudeatis  cd.temporcncf  lliiaiis  ab  coquiiereauitilium,  quem  inpacecpniempfeiit.    tOH*"» 

peibcncHcia  nor.  lcurcium  pait  rn.per  torin-n'-^  icntiurt  di'mini'in: 

gu  &  non  faciem,5i:  in  tepore  affliwlionis  fu?  dicet:  Surge  6c 

a  f  Ucr(piiiu.f:Q_|iaG  D:us  cjtaior  cll  flominam.homofecit  fibi  Deu.n,i^fapiobai  n.ceffitas  iiuidpof 
lini,quosfecuiiusc.'ljirti. 

liberanos.  t  Vbisuntdij  tuiquosreciftitibi?Surgant&libe 


morcm  an:n'!i  iii- 
t     dicantgclUi  cu.po 
ris. 

h     Secundim  numt- 

rum .  Vd  cofdcm, 

vcl  diucrlos,fin'i,u- 

\x  ciuitatcs  co^- 

11  bantDcos,  vtiwc 

in  impietate  vidc- 

li  rcntur  habcrccon 

14  fcnsfr.fcd  pugnans 


rony.Conucniunr  h  rentteintcmporeatHi^aiomstuJE.  tSecundumnumerum  ij  contrafe  fupciQi 

..;  a  «.Te  npoteatrtirtionis.         b  1Qjift:Fiu(l,.-,  obijciiis  quJttimonias,6c  in.quam  cauiaui  iii  iuuicem  {Jq    CrrOrcm  IcOUC 


retorquelis;c  11«  iminetiris  vcfti*  it  o,uoi  i>r,ti'nini. 


quippe  ciu  itatum  tuarum  erant  dij  tui  luda.Quid  vultis  mc 
cumiudiciocontendcre?Omnesdercliquiftisme,dicitdo- 


C 


hsccis  qui  hxrct 
cos('cquuntur,qiu 
a  bono  dclpcrant 
&  in  fiio  conforta 

tUrcrrOre   NcCClfc  '  '''ercutlcbamvtd.r.iiil  namfufti(>cicnt,fedniliilprofec,.  b  «iLXX.Non  i-ccpift  s. 

cttautevt  quiahc  k  minus.Fiulhapeicuirifilios  vcftros^difciplinam  nonrcccpe 

nam  dodrinamfe 

quitur,  aWcnos  diligat. 

•J«    Thcodorctus .  Irtudextremae  potiiTimum  cfl  impu- 

deiitijCjdchtiantes  bonis  ergacu  ingratosclfe,a  quo  dum 


quc 

i6  returdiucrlum. 
i  iiuid  vultis .  Pro 
nacftadexcufatio 
ncm  fui  huniana 
17  pcruerfitas:  &  qd 
mcritoluflinet.fi. 


prc- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 


j^  I  Quoniodo  dicis  non  fum  poUu.  Quiapeccau  negarc-,  & 
defenJercgrauius  efi^quam  facere.  i  .<<*^.l  J .'.  Quajipeccatum  ario 
landi  eii  rep'grure,&c.Ideo[eijuitur. 

2  Vidc  vias  tuas  in  conualle.  £n)wn,vhi filios  fuos  trad-ue- 
bant  per  ignem  nffcrtntis idolis,f{ab.  'tal.dtcit:  In  conualk  TMgor 
ybi  HIm  Ifrael commiferunt idololJtrijm,I^u.i^ . 

3  Curfor  lc  Quifi dicat  fine  freno c^tcnj i(iis ad idalolatriam. 
in  Htb.habetur :  Chamclaleuis  rctincns  vias  fuas.«.V/7,»W(,- 
dumjuum  ciinendi  abjque  ubliuione  exercens,&  esi  eadvni  jenten- 
tir.  .  tt  dicunt  Htbrxi,  quodfamella  lamela  agilior  tji  ad  curren- 
dum  tfuam  mafculus. 

4  Onagcr  aiTuetus  in  folitudinc .  qttia  ibi  conuerfitur. 

5  In  dcfidcrio  animx  fuxattraxit  vcntum  amoris  fui. 
Tertatema  traHionem  jeniit a  longi  famclUm&jic  infequitur 
fine  ntin.zculo,quafi  diceretfic  gens  ludaicafecuta  vH  idolulatrta. 

6  Omncsquiqu^runtcam.  ^d fornicandum  cum  ea per 
idciolairiam. 

7  In  mcnflruisciusinuen.C.  Inlege  prohibitum  erat,  ne 
mtiUei  temporr  menliruorutn  Juorum  admittcrei  comubitum  alicu- 
iUi  viu^proptrr  quod  nimis  luxuriofa  reputabatur,qux  tali  tcmpo 
reji  expon€bat,&  per  hoc  dcjignatur  vehementia  idoLlatrix  in  po 
pulo  Ifrarl,q:iia  omni  tempore  erat  ad  ea paratus.ln  Heb.habetur: 
Jn  menfefuo  inuenient cam,quod  exponens  J{ab.  Sal.  dicit  quod  in 
yno metije anni onager dotmit  toto  menfc,&  alio  tcmpore  tioqu^- 

ritur 

MOIl^LITE{{. 
I  I     Qj'omododicis non fum poilma,po(i Baalim^non awtw.Etad- 
jnonctur  humiliatio  vcro,cum  fubditur. 
2     Fidt  V  ui  tuas  itt  c<.  nuulle,Juto  qMdfeccris,&c.  S.Trohibepe 
dcn  iHum  a  Hudiiatf.  virtutis. 
t    Etguttm  tuum  aftti.  mundanx  cupiditatis. 
j>    ^-^ai^i/.pcr  obftinationcminmalo. 
■  t    ^'y/>e'<««/»t''/»4^H4»i/-u<!}H.Poflrcfcruarcperfcdionem 

rcgu- 


bi  iniufte  uidctur  fuftinerc. 

K  fiUos  7^i//n5.Vt  plagisfiliorumdifceretisquodauftc- 

riori  curandi  cflTctis  mcdicaminc:&  ne  forfitan  diceretiSi 

pcccante.<icorripere  noUiifti.  <^  yidtie 

— .  I ' 

ritur  vs  capiatur  quia  doc  tjlei  pro  nih;lu,prop  er  e  Hs  curjum  velo 

cem,fed  tunt  accipitur  faciliter  (f  ]inedefe^u,(^ hoc(vt  dicii)deft 

gnatur  captio  gentis  ludaicx  qux  fafia  efi  per  "Klabuchodonofor 

metif'' q'iartn,vt  habeluY.^.T^eg.vU. 

8  Prohibcped.  tu.  Hic  conltquenter  poniturpctnx  commttn- 
tin,cum  dicitur. Pr ohibc  pedcm  tu  U m.  Qjiaft  dicat,recede  ab  ido 
lolatria.ne  dicaris  incaptiuitateintiudis  pedibtis  &  fitiens,ftcut  Jo 
lciitducicjptiui. 

9  Et  di X ifti.def  (/e remedio,&  ikb  non  dimittam  .  In  Hebrx» 
habetw .non  curo  fcilicet  cumminatiunem,  &  magis  tonfonatn 
q'Aodlcqi'.itur. 

I  o  Aciama.quippc  aUenos./i77if «  Deos,  &  talis  amor  vtk- 
mcns  faat  non  curare  dc  nioniiione  ad  oppofitim. 

I I  Qiiomodo  confunditur  fur  quando  deprehenduur; 
quaft  aicat Jic conjundeniur  filtj  Ifruel ,  quia  inue>neaturidoUi.(iii 
a  Chaidxis eos  faluare  nonpotcutia.Et  loquitur  propheta  dejutnri 
ptr  mndtmprAtiriti  &  idcofubditnr. 

1 2  In  tcmporc  zfRiCX.dic.i.rettiporeobfidionisper  Chaidaos. 
» 3   Libcra  nos.  ttfubdnur  domini  rcfponfio. 

1 4  i>urg.6c  Ubcr.  tc  in  temp.  afflid.  quia  ipfe  noluit  eos  libt- 

rare. 

1  s  Sccudum  numcrum quippe  ciui.pjo  domini  c.dtu  b^be- 

bant  vnnm  tantuin  altaread  imtnolandum  m  lerujalttthcxqucp' 

ttt  Ucicoatempciis  m  nor.  hlco  (eq:iitur. 

X6  OmnesdcrcUquiftis  me.  finedijferentiafcxws  atitxtaUi 

17  ftui[v2ipciXufRi\.q'tianonc(}fcqutitacorreHio. 

•Jt  i  Dcuoratiit^l 

rcgularium.Et  fubditurcaufa.cum  dicitur. 

10  ./i d.imjui qitippcautiius  CT  P'V'  eosarfibui.  ideft,morcS,lC 

cularium.Et  lubditur  punitio  talium. 

1 1  i>uomodo  confunditurfur  q:tjndo  dtprthcnditur  ?  Quia cun  | 
furto  fuoad  mortcm  ducitur. 

f     Sii  lonj  .fufit  doin.l(racl,ipfi  c^  rcgrs  coy.pyinclpes.\^c\\$'^on 

maU  in  morte,ciuiacum  pcccatisfuis  ducuntur  ad  moi 

tcm  gchcnnx. 

t  I  Vttjo 


6oi 


1 


cremia: 


CaD.lI. 


^i  a    i/ideteverkmdenr.MoyCcs  videbat  voccm  dni.Etloa 

}  ncsApoflolus  vcrbumDci,  revidi(Ie6f  attredlaflcdicit. 

}j4  b    J^unqnid  fcbrhdo.  *  Theodoret  Ha-cdicit  ironice.  Nu- 

'•«•I  quidaitfum  fimjlisidolis?  An  perinde  vtiila,  nullu  bo- 

iium  frudu  cis  protuli ,  obidque  feruitutem  meam  re- 

fugcrunt  ? 

*    Tertullia.    Id- 


-ap. 


^Ol 


eont 

>n. 


eft,Nunquidnon 

habeo  quos  allcga 

isut  vndcallcgam, 

iionia  dixit  popu 


I    fQoempropeccatisve/tm  fuftinetis. 

c     f  B».l8t  ariolos.  d     IN.mmcof. 


TNon  fine  meritis  reftris.  (,    ^Kon  mcus. 

e     1  Vos  tamen  in  fcelere  petfiftitis  nec 

d 


I 

2 


4 
5 


tnodi  Numfuivo 
bisinutilis^Num 
|innumcrabiliabo- 
ha  in  vos  contuli  ? 
[pfam  natur5mu- 
aui?NoneIcmen-' 
a  vt  vobis  ferui- 
ctcompofui^NS 
jedi  vobis  vitam 
•   jbhum.initlabori 
.)uslibera[ii?  Pro- 
''^"itcrca  dixit  Num 
'"°blitudo   fui    do- 
nui  Ifrael  ?   Hoc 
:(!,nonfruftustu- 
i'  innumcrabilcs? 
.ibert.atem  Aegv- 
ni.liberatioiiebar 
jaroruni  oncnfio 


qui  adommorccedit,  &intc!Iigcntiam  doarina:. qui  D 
figaificatur  in  pcftorc.  Yndc.loanncsfuprdpeaus  damZ  i„  lii.r  c 
ca:na  rea>bm,Sc  Saccrdotibus  intcr  ca:tera  fcruatur  pcau  ^"«.1 8. «. 
iculumvittimarum.  ^ 

d    in  oTO.IftiSjfiuc  fub  omni  qucrcu  alia  litcra^Hebr^o- 

rum  cniniiScquer 
cum&iila  fignifi- 
cat.In  amoenis  au- 
tem  iocis,  vmbra 
&  frondibus  im- 
molabant. 
C     Ei.  dixifli  .   His 
vtendum  eft  apud 
cos  ,  qui  nolunt 
pcccata  fua  cogno  ^      ,  .  , 
fcerc,  fcdintem-^"'"'''""'^ 
pore  afflidionis  di 
cunt  fe  immeritos 
pati .  Magifque  ira 
Deiprouocant,du 
altcrum  (   immo 
maius )  pcccatum 
fit  quod  fccifti  , 
non  iugcre  fed  ex-     , 
cufationes  prceten- 
dere.  ^ 

f  Ecce  ego  iudicic^ 
Hieronymus.Au- 
diat  hsrefis  noua 
ex  vctcri,  iram  Dti 
eflc  vd  maximam 
nolle  peccatum  hu 


proplictatuin  timore  sf*  mfliota  rcditis 

runt.DeuorauicgIadius  vellcr  prophetas  veftros,quafi  Ico 
iJirarerjS!  '  +vaftatortgenerariovSrrVidlceverbumdomini.Nun-  5 

"?     J     r  ^  ,     lAdmirando.      .      b     TCumiJoUfcquatur.quafi  cclebritaiem  vtbiun,.         c.1Qu.im 

^^-  \\l  ad  allOS  VOCan-  ^      ^^^^  «on  r«^.tdoilrin«  d     TLXX.plena  fcntium.Non  cvculta  fclicc^ 

jdoscxcade  adhuc     <juidloIitudoraclusiumIiraeIi,autcerra!^ferc)tina?Ouare 

'Ciuitatc.  _  3     ^Ci:.on,l_am.  b    ^Qi.drce:c<tura.  c     TQuod  kdcft.us. 

*  Chryfoftona».  b  ergodixitpopulusmcus,  treceflimus,non  venicmusvltra 

"''QuOddicit,cfteiuf  1Giauisoiffinli,n<l:cplacereciquemoffcnderis.        a    TEcclclia  quimaier  parii   i:  vir^o ,(» 

■•    --  -    •  linemacul«&  roga.  .  <  r       >       ■■i6ucii 

ad  te^Nunquid  obliuifcetur  uirgo  ornameti  fuijaut  fpofa  ^ 

*    THieionquantolongiusol.liuircimur  Deum,  tan'o  maiuspeccatum  ift.cum  ncclo£itudi-    o 
ncleciiloium  pofliiiius  f,iom:ri.  6""ui      j^ 

fafciaj  petaoralis  fu??Popur  vero  meus  oblitus  eft  mei  die- 

a     T^<^.'i.Fru:!ra  nif  ri,  •.croorum  tc  aire  defendcre,  &  quafi  bona.opc.a  lua  oltenderc  vt  me- 
learis  dilettionem,'!Ux  i.iluper.&o. 

bus  innumeris.Quid  niteris  oftenderc bona  viam  tuam,ad  9 

-     .  j    .  3     1^Alios,vt  aliis  cllfsexcmpluni  malorum 

qitxtendam  diiedlionemrqu?  infuper  &  malitias  tuas  do'- 

.'L;       .  '.  j'^'"'"'         ,  5  Alias,in  manibu!. 

cuilti  vias  tuas,ecin  t  alis  tuis  inuentuseft  fanguisanima- 

■     1    TQuosido1isi.nnibfaiti,vele«mplope.diGifti.  b    T<iu,^pletumqueaccidit 

lationum  ,nC_u,s.  _  ^      »",     ,  ,"J,„f,^„,_ 

rum  pauperum  &c  innocentu.Non  in  foffis  inueni  eos/ed  f 

f.\hs..Ui».  a     «.Q.J^lupiaoix.  Icilicet.  T  0|ter..t'alem.  t  ..     .«•f.  '       -  ^        •  /■  J 

d  momnibustqu^%ramemoraui.Etdidfti:Ab%pccca  ]^  "^^^J ^^^^,^^ 
^  to8^innocensegofum,&proptereaauertatfurortuusa  «6  rciuftitiam.         ""*' 

a    TDiciidominus.     ,ExHuo.diffiu-ris. b       Non  potentia,  c    fCum  maius  pecea-  g      Et    ab    ^ie^yptO 


II 


Cice&c. 


tuni  lit  aliud  habcre 
D 


cor.fcicniia.aliiid  inorr. 


'.ilUiUUl    UlicllllU  luiii  "1  aiiuu  naortc  ir.  lui.icicniia.aiiua  in  otr,  ■  \Tt-       A  .        ' 

cm  miiaculoru,  f  me.Ecccegoiudiclo  contendatecum,conu6ddixeris,no  17  impetum  dedina! 
itam  in  dcfcrto.  a   iis^rn,,,..  1». v       .  •  .  _ 


itam  in  dcfcrto, 
l^rcditatcm  Paie- 
•*'^inx,fubiugatio-  g 
icmgcntium,c6ti 
uia  tfoph<ea,fre- 
luedtes  vidorias, 


a     uSxpius. 


1  Peccata  tua. 


•  j^      v  .!•/-/%  *    ""!""'•  1  «-cccata  tua.  tent     arl      AlTur.rtc 

peccam.tQuamvilis  faaacsnimis,iteransuiasmas.Etab  ,8  confugj^bfnt  qui 

1  /-  1       .  ,~      *     Tlnquononinueniltiauxilium  nihll     nrr>riiprnnf 

Aegypto  confiindcris ,  ficut  confufa  csab  Afldr  .  Nam  19  Ab Ac|ypti"s  cmm 

vidi  funt .  Rurfus, 
vt  iram  Aflyrioru 
.     ^    .  ,  ^  .  fugerent  ad  Aegy- 

ptios  fugicbant,  fed  nihilominus  fuperati  funt .  In- 
crcpantur  crgo  quia  rcliao  Dco  fpem  in  hominibus 
ponunr. 


miracula  incrcdi- 

bilia,tctr2  focl  icitatcm ,  gcncris  vcftri  inacmentum ,  q 

^niucrfum  orbe  peruadit,^oriam,  aha  innumcrabftia? 

k    \uwiuid  (/^.Hicronymus.  Ornamcium  iuum  pcrdit 

qui 


a  Super 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4tt    Deuorauitgladiusvcftcrprophctasvcftros.  Scilicet 
lachmam  utr.port  loas ,  &  JJatam  tempore  Mmufji;  &  plures 
ilutStfuioccififueruHt  ai.te  tempus  lcrfmi^.ldcofubditur. 
t     Quafi  ieo  vaftator .  Qui  mimdia  innotetitta  occtdit,  vt  cer 
m  (3  huiujmodi. 

Generatio  \t^tz.Quf  kmpn  fttiuit fanguimm  innoxium. 
Nunquid  foUtudo fadus fum  aut  tcVra  ferotina.i^a 
diceret.  i{un:  Imo  proutdi  ei  deterra  ferttli  lacit  er  meUe  ma- 
mre. 

Quare crgo  dixit  populus  mcus.Quaft  dicat  nuUam  cau 
fnhabuit  niji  mainiamjuam. 
5    Nunquid  obliuifcctur  vitgo.Defponfata. 
7     Ornaracn ti. (.>uod  dat  etfponjus  in  dejponfatiotie  fua  . 
5    Aut  (pOT\C2fzkix.ldcfi,li2.amentimammiltarun>,negrof- 
Uies  taium  inutcmcr  appareat.cj.  d.'h{on:&  per  looc  inttUignury 
^uodCens  ludaica  nullo modo  dcbnit  ohliuijti  legis  cjuam  btus  de 
^ii»in>,rmamcntum,  quando  enm  dejponfauitin  monteSinaiy  & 
friceptorum  rejinngtntium  inaecentiam  vit£ .  ifuiatamcn  Jtcit 
iomrarium&  longotempore,idtofquttur:Vopil\{15  autc  &C. 
9    Quidnitcrisoftcndcrcbonam  .  Hic  nmouttur  jeimau, 
ictticttapparens  lujlnia  perquamjuam  malitiam  paUiabant:vn» 
e  i^nxManaJJesocctjiontm  IfaixpaUtauit  T^elo  Ugis,  tmpohcs 
ti,({uodcontta  Moyltm  locutuiljuifjn  ::vt  dttinm  fun  lla.\.p,o- 
•^ttr quod duitut.quid n itcris .  Q-^aji  akatfrufird patlias mali- 
■lam  tuam,quiajecundum  Htetouymum.Stmulatafanciitas,duplex 

'  o    Ad  qua:rcndam  dilcaioncm.,^//f pant/o  ouod  deberet 

i  Deusaili^tre. 

' '  ^"^  infupa  5c  vmMx.m.Scmper  in  ma/is  crefcendo. 


12  Et  in  alis  tuis.Idefi,  in  Sacerdotibus  &  regibus  per  quos  de- 
bebat  popidus fubkuart  ftcut  auis  per  alas. 

13  Inucntus  eft  fanguis  Mimzrum.Scilicet prophetarum, 
CS  maximu  tempore  Ma,taJle,v,ide  dicitur^.l{eg.2i.c.  Et  fangui- 
nem  innoxium  effudit  iVIanaftes  multum  nimis,ita  vt 
implcrctur  lcrufaiem  vfque  ad  os. 

t  Non  in  foftis  inueni.  <.^uaft  dtcat  •  IRa  occifto  innocentum 
tion  faHafmt  tn  occulto,fed  in  mantfeHo,ita  quod  non  potefi  negn 
ri.Kc.Sa.  dtcii  qubd  hfc efi  vera  litera .  Non in  foffis  inueni 
COS.£r  efifenfus :  A(o«  habuifii  caufam  ouidendt  eos  ficut  tlle  qui 
inuennfurem  de  ncBe  domum  ejfodientem ,  Ucitc poteli  eum  occi- 
dere,vt  habetur  E.xod.22. 

14  Scd  in  omnibus.qua:  Cu.m.Idefi,^a  inuenifii  eos  de  idolo- 
lairia  tua &alijs  malis prtediais  te arguentes,ided  occidifii eositH 
tatrun  cebutfjts eoru  "perbarecepifje cumtremore &  reuerentia, 

15  Et  dixi.Po//  ifiafiagitiamaniffia. 

1 6  Abfque  pecfum  ijw/a  Itctt  malumfttp€ccare,grauiusta- 
meti  eji  ptccata  pirpttrata  tnendaciter  excufarc:ideofubd;tur. 

17  Eccc  cgo  iudic.  conuinctns  te  de  malitia  tua  &  puntens  non 
violr-  tet,J!dratio>,abilittr,& patet  litera vfque ibi. 

18  Et  ab  Acgy.&  CJE.ab  hi^nt.Tempore  enim  ^cha^iiprocef- 
ftrai  ifa  confijw  ab  Afiur  ,  quiafpoliata  domo  domini  mifitregi 
yAffyuotu mutiera,  &  tamenfimUter non valuit ei,  fedmagis  no- 
tuit:quiaiuittbuiam  ngis  .Affyriorumin  Damajcurr,,vbi  vidcns 
altartidoljlatrixfeinficrifirnile  in  domo  domini:quod  fuit  occa- 
fto  ruinafib,  &  i^opulojuu.tt  codcm  tnodopojieajequutatfi  cofu 
fio  ah  .Ae^yptu  tempore  Stdeclm  qui  ct  ex  confdentia  regis  .Aegy 
pti  rchiUautt  liabuchodonofor  regi:  propter  quod  ciuitatem  &  te- 
plumdtfiruxit  ,& populum  partm  oaidit,etpartimcaptiuauit, 
^(gyptiregenuUum  auxiLiumtribuenti:tideo  fubditur. 

19  Nam(5cabifla.vd//c«rerr<i. 

**  »  Egrc- 


6Qy        Glorord.&NicolaideLyra        ^08 


^  i,     Super  eaput  tuu, 

A  Morc  lugcntjum,  a 

i.Rcg.i}.d.   vt  Thamar  ab  Am 

t  rpreuic.     j^on  corrupta  cinc 

rc  caput  fparfit,& 

inanus  fupra  po- 

fuit  ,  &  ita  reucr- 

fa 


»     ■""'Wr""""' "■"""•■•"•       "     I^Str* '"'"""•     '    «Lagenti»,  «Jtia  frufttJ  fperafti  auxilium. 

U  ab  ifta  cgreciicris ,  &  manus  tnx crunt  fuper caput  tuu: 


f  A^^pte  (iftif  eb  Aff^.His. 


V  ^u3in  in  atienis  poluiAi . 


quoniam  1  obtriuit  dorainus  confidcntiam  tuam,&  nihil 

•('tducao  Uco. 

habcbis  profperum. 


NICOLAVS  DE  LTRA. 

*    1     E«^rcdicris.  In  taptiHitatem  d'4Sa. 

a    Ermanus  tuac  erunt  fupcr  caput  tuum  in  ftgwm  con- 

fufio- 


(i  cft  in  domum  C 
I     fuam. 
J    -J*     Thcodorctus. 

Proprium  cft  lu- 
5     gcntium     manus 

complicatas  impo 

nerc  capiti. 


fufionis  c«r  tr>flitite,ftcut  Thamar  ab  ^  nnun  violata  ^r  eieHa  po- 
fuit m-vius fuprr  caput[u^m.z.l\tg,x ^.d. 
}    Quoniam obtriuit dominus  conf.  tua.  Quam  hahchit 
inrege ^egypti :  Et loquitur de futuro permodum prxtcriti . 


C    A    P. 


IH. 


a  TTr/eo  rf/V;r«r.y/<//W/.Ecccdcfornicata  &  rcli^a  mu 

V  licrc  areumcntum  iunitiaeproponiiurAtamen 

nobis  poft  lapfum  rcdcuntibusaio  iuflaia  fcd  pietas  cx- 

hibettir.VtcoUiga 

C  A  P. 


mus.finobisdclin 
B  qucntibustatapie- 
<atcparcitur,  d  no- 
bis(ncc  poft  deli- 
ftum  redeutibus) 
quantaimptobita 
tepcccatur .  aut  q 
ab  iUo  crit  fuper  ii- 
los  improbos  vc- 

♦  BWulrieS     nia.qilSnOnCcflat  --        .    fAlias|.ai}oi 

^  "  .  "  vorare   noftCulDa'    C  ^     «Poftfornicationemfufcipitpocnitentem,  8thoitJtut;vtadfeieucirjitui 

doprxoariM      _  tocj«/i  d  autcmfornicatacscumamatoribusmultisrtaniienreuer 


c  Tuautem  fofnic.ff.Sme:  Habuiftipaftorcsmultos  in 
offenfioncm  tui.vt  Dcum.f.offcnderes,  &  qui  magiftri 
cffc  debuerant,  vt  alios  ab  omni  crrore  prohibcrent.au- 
tores  impictatis  cxtiterunt. 

d    Tamen reuerte.  Sircucrtebarisad  mcdicit  dominus. 

Arguit  impuden- 
T  T  T  tiam  meretricis,q 

poft  adulteriu  au- 
dctrcucrti  adviru. 
C  Leua  oculos  tuos. 
luxta  anagoge:  His 
quihxrcticoscrro- 


eft  lerra  vndc  ;  tterunti 


h*c?  tui,videntes  precepto 

Efa.jo.c,  y-  ,,<aTO,  &  atres  tux 
ytthum  poSl  terpm 
monentiiauJiint.  Dc 
bcmus  igiturpicta 
tcm  vocantis  eru- 
befccre,  fi  iuftitia 

nolucrimusformidare,  gatatograuiori  improbitateco 
tcmnitur ,  quanto  conteptus  adhuc  vocare  no  dedignat. 
b  i7<//OT/.wr.Hocdicerepofrumusaduerfuseos,quifi 
dcm  domini  rclinqucntcs  &  hxrcticorum  crronbus  ir- 
rctiti  poft  multas  fornicationes  &  deceptionem  fuarum 
animarumfimulant  fe  reucrtiad  priftinam  vcritatem: 
noavtdeponantvcacnapcftoris,led  vt  infinuentalijs. 
C  c  Tu 


Vlgodlcitur  :Sidimifcritvirvxorem  fuam,  ^ 
&  rcccdens  ab  eo  duxent virum  altcru,nun-  ^ 
quid  reuertctur  ad  cam  vltra  ?  Nunquid  non  4    fes  dcfererc  fe  pro- 

a     ^Aliitcrr.i.tiuiaterrainlfricladultcix.rompaiabjt.  5       mittUnt,pr£CipitUr 

t  polluta  8ccontaminata  erit  miiher  ilIa?Tu  ^    vtleuent  oculosiii 

)mijs.  Hentaium  cnim  KemipaftotcsRomaamatoresfignificat.  7       QirCClUm  .     JNlll.n. 

8  rcfta  viderint,pri- 

9  ftinam  prauitatem 

10  damnarc  non  pof. 

1 1 

12 

13 


tcre  ad  me,dicit  dns :  LeuJ  oculos  tuos t  in  dircflu & vide 
vbi  niic^ftrata  fis.Invijsfedebasexpedaseos  quafitlatro 

a     fSic.  b     ^  Alias:  int-Tfecnti.quiamulti  idololaiiixmalo  pctieruni. 

in  folitudine,  et  polluifti  tcrra  in  fornicationib.  tuis,&  in  ^"^ 


10  leiufalc;».         b     ^^Huc  illucque. 

funt 

f    i2«fly//(?.Sicutfo 

lentlatronesadve- 

fpera  in  defcrtis  lo- 

cis  viatoribus  infi- 

diari,fic  tu  vt  cocu- 

bitu  tuo  animas  interficcres  fornicantium.  Pro  latronc, 

&  cornice,in  Hebra:o  &  .^«ra^f  :habetur  quod  &  Arabc< 

fignificarc potcft:Qu2  Gcns  latrocinijs dcdita,  vfquead 

tcrminos  Palcftinaiincurfat,  &  dcfcendentibus  dc  leru 

falcm  in  Icricho  obfidct  via^vndc:  Homo  quidam  dcfcende 

bat  ab  lerufalm  in  lericho  &  incidit  in  latrones. 

,0  a  Qitam- 


Diaifiot 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
CAP.    IIL 

VVlgO  dicitur .  ToHquam  propheta  redarguit  populi  mali- 
tiam.Hic  cvnjequenter  arguit  pcccantium  inuerccundiam:'^' 
hoi  fub  metaphora  mulierisprojua  libidine  d  marito  dirnijfa .  Et 
diuiditur  in  duas  partes,quia  primd  arguitur  h-ec  verccundia  abfo' 
lut^yfecundd  cnmpa,Jtiud,ibi:Et dixit .  Circa  primum  dicitur. 
1  Vulgo  dicitar.ldelifVtiliariter  feu  communiier. 
3  Si  dimiferit  vir  vxorem  iuam .  Tropter e§renatam  eius 
Itbidmem. 

3  Et  recedcns  ab  coduxcrit  virum  altcrum.  l^olens  ali- 
qualiter  lontnure  &  reconciiiationcm  virimodicum  expeciare, 

4  Nunquidrcuertetur  adcamvUra?  Scilicet  vtrprimus, 
quaft  <ticc/ct,1^vn:tt  caujujubditur. 

5  Nunquid  non poUuta Sc  cotaminata  crit  mulicr  iU 
li}iiuaftdiceret,Sic:quianimis  viUjicata  efl:d  exboc  oiienditur 

'  Dei  clcmentia,ciim  lubditur. 

6  Tu  autem  for.es.  Ver  idololatriam, 

7  Cum 


kelifioforQ 
iaucrccudia 


7  Cum  amatoribus  muhis.lden,feruiendo  multis  idolis. 

8  Tamcn  rcucrt.ad  me.  Quafi  dicatfufcipiam  te.  Quodan 
tem  Jubditur. 

9  Et  cgo  fufcipiam  tc.In  aliquibus  libris  noefi  de  textu:  qu 
non  ejt  in  Hebrp  nec  mlibris  correiiis,fedJubinteUigitur,proptt 
quodaiquis  expojitor  pofuit  hic per  rnodum gUff^  tnterlincari 
qu^  pojtca  injcrtafutt  textus  per  imperitiam  jc>  ipiorttm. 

\o  Lcua oculos  tuos in dircdum .  Jdeii,aafadatHan^, 

cor.ftderandum. 

1 1  Et  vide  vbi  nunc  proftrata  fis.  Qttaft  dicat,  non  efl  loa 

vbt  non  exercueris  idoioiairiam. 

1 1  In  vijs fedebas.5'ic«f  mtretrixin  biuio ,  vtfe exponattrai 

feuniibus. 

1 3  Expcftans COS  quafi  latro.  Ideji ,  ctm  magno fornicam 
defiderio  tjicut  latro  expeiiat  altcjuem  tranftuntem  dejiderans  ij 
fumfpoliare. 

14  EtpoUuifti  tcrraminfornicationibustuis.  idifi, 
idololatris. 

15  ^tmvf\^\.ii\)Si\i.is-'Peccandocontraproximum. 

•j«  t  Ouam- 


M  0  B^.A  L  l  T  E  t^. 

I  Vulgo  dicitur :  9/  dimiferit  vir  vxorem  fuam ,  &  rrcedensah 
eo.  Hic  arguitur  inuerccundia  maloru  rcligioforum  (ub 
mctaphora  merctricisinucrccund?  Naaliqui  dcpofita 
vcrecudia  ita  fe  gcrunt  diflblutc  ficut  fcculares:  veruntii 
quia  Dcus  fcmper  cft  paratus  recipcre  p^nitctcs ,  fequit. 
b     Tamen  reuertere  ad  ne  dixti  dominus,  C?-(.  Leua  oculos  tuos 

in 


in  direHum.  Confidcrando  tuuni  rcligionis  ingrefluml' 
bens  prontcndi  propofitum . 

11  Etvidevbinuncprvjirata  fis .  Dcuiando  arc^tudil 
obfcruantix  regularis. 

12  In  vtjs  f Ldebas  txpeHans  eos quafi  latro .Tnis  malisCXCr 
plis  iuniorcs  virtutibus  fpoliando. 

iz  Et poUuifti urram ittfornicattembus  tHis.ldc&, religionc  1 
tuam. 

■\  i  Qju 


6oy 


I 


crcmia^ 


C; 


.p, 


iii. 


6o(> 


6t 


a  Qitmil^rem  prnhihf. cGrcgorhis.  Aliquando  folis  no- 
mineclaritaspraEdicatorumdefignatur,  vndc  :  /•  dufefi 
j.,1  vtjjccus  t  /  (.iias &I .  In  cxtrcmo  cnim  teporc  fol  qnafi 
raccii$cilicinusoflendirur,quia  fulgens  vitaprxdican- 
fiiinianrcreproborum  oculos  afpera  «Sc  defpcdademo 
flratur.QuirtcUa 


rumqiioque  clari 
I  ratctigurantur,  qa  a 
Idumreclapeccan 
tibusreferunt,  vcl 
prxdicat,  tenebras  b 
noflrx  nodisillu 
llrant.vnde-- Pjo/«- 
bit^\mtittUxpltinia  C 
rwm.Qi^iiavcrofol 
perdiem  lucct,flcl 


Cum  multtjlicjtit  futrint  iniquitatesrefrigefcetcharitasmulio-jy 
tum.Qjiau  e  n perfeueranerit  vfcj;  infi  iem,hic jaltfns erit.Ev.Vu  M«th.  »4.«. 
tas  venietisfilius  howt-as  inucnict  fidem  fupcr terram\  Si  Ctiam  '-"c.iS.b, 
nunc  iudicemus  fidem  noflram,  non  multitudinem  & 
voluntatcm  hommum,n6congicgationem  videbimus 

intato  numerocc 

a    fAbb»»  rft  (>i';cft  "inniumrerumbenfcliftio.  vt  psteremnr  <^cc''>temrfrmon!S  Oei. 

malitijs  tuis.Quainobrem  prohibitx  funt  1  il:iJI^  pluuiaru,  " 

«II.XX  fjcics.  a     ILXX.funniadornn  s. 

6^rcrotin'imbcrnofuir.FrosmuIici-ismcretricis  faiflacft  * 

a  ■  f  Erubicinf  hTrctict.qa'' ad  mcliora  noluiit  C"nucrti.  i 

tibi.-noluiftieruberccre.Ei-eofaitemamodovocamepater  ^    ">'f<3<.Sicrgodi. 

,         ....         ^  ^,  i-    r     •   ■  J    C!t:pnmum  dimi- 

meus,dux  virguutatis  meiE  tu  cs.Nunquid  iralceris  m  per  ^    fj  propter  peccata 

petuu,aut  peifeuerabis t  in  finem?  Ecce loquuta  es  6<ffeci-  7    Ifrael,&  reliqui  cij  ^  laxKtnZ. 

^  r  ihicpr<,(.'iuiiiin(ii  bus  lolixregis  uifti  fubquolenm  ssorfis  rl>  i  r^fhctare.    8       in  COtaminationC. 


clefiarum  difficili 
me  reperiri  fide, 
difHcilc.n.eft  plu. 
res  efTe  bonos.  vn- 
de:  Multi  Viicatt,pau~ 


k  vcropcr  noae,  d  fti  maia  &  potuifti.+ Etdixitdiisadme,  in  dicbuslofiasre-  9    ludas  aute  audies 

me  t  rebellis. 


&plcrumq.pno-  c  gjs.Nunquid vidiltiquxfccerit  tauerfitrixlfracl?  Abi/t  ;°  ?aX'nobit ad' ^' 


ittem  pr^fens  vita 
'"•■fis;natur,&perdie,  g 

£:ana  patria:prx 

Jicatores  bScii  fol 
,  (..aobisfiunt.cucon 
eotferaplationem  verxlucisapcriunt.&  flellxcum  pcrafli 

■am  vitam  necelTitafibus  praefentis  vitx  proipiciunt . 

>    froNr>w'^//wj.Hocpofrumusdicercdchxreticis .  qui 

ncrroribusfuisgloriantur.Quia  fupracz  g.  dixit,«o« 


fibimct  fuper  omnem  montem  excelfum .  &:  fub  omni  \'  "i^^^^^  ^ 

qui  legetcs  ea  quae  '^'"'»  *»•  ^»* 
paflus  eft  populus 
ludsorufn  non  timcmus,  ncqucdicimus :  'iinaturalibus  Rom.ii, 
ramis  'innpfie  cit,qu  momtgts  nec nobis parcet  DewrfNon.n. 
tantiim  benignus  cfl,  &  non  fcucrus.Si  benignustantu 
efllt,  bonitatem  eius  contemneremus.  Si  feucrus tantu. 


i(  w!(  ,arguit  eam  vt  mulierem  procacem  qux  ad  nullu      defperarc  mus.Nccefl^aria  cft  nobis  bonitas  ob  poenitcn 


cclinareerubelcit 

Dux  rirgiiiitatis  mex  tu  es.  t^unquid  irafc^rir  in perpetuum, 

Mtpetftuerah  s  m  finem}Ecce  lot^uuia-cs  &  fu  lii  niala  &  potni- 

if.DcfponditDeusalam  amplexibusfiiis,  &  docctquo 

Karedebeat  &  agcre  pocnitentia.Quanto  auc  ille  clemc 

lorqui  falutis  viam  pofl  fornicatjoncm  oftendit,tant6 

nifcrior  meretrix  qu.xnon  vult  recipere  faniratem. 

\    Et  dixit  dominus.  Orig.  Fit  h.TC  prophctia  tcmporibus 

ofix  rcgis  iufli,  fubquo  coepit  Icrcmiaii  prophetarc .  Si 

ntellcxifli  populosduos ,  Ifracl  fcilicet&  Gcntium,  in- 

clligetranfmigrationem  Ilracl  in  popuio  ludicorii .  Et 

iceodcm  diclum:  J»«'//  rum,&  dedi  ei  Ubeilum  npudtj,  vt.f 

elinquensfirmctexemplum.  lubctlcx  Moyfi,  mulicri 

_  (jvirodifplicentidari  libcllum  rcpudij  &  dimitti,  &  tunc 

t-    |v'iroliccre  vt  altcram  ducat.  Sic  mtelligcludjeos  accipie 

rn.tes  libcUfi  repudij,  &  idco  a  Deoomninoreiinq.Vbi  .n. 

l\    japud  cos  prophetx  ?  vbi  figna  virtutum?vbi  manifefta 

^ioDeiJNon  teplum.non  viaimac,non  alijs  eiscultus  lc 

gcexpreflus.  Eiedi  funt  dc  rcgionib.  fuis,  &  ita  deditcis 

Tibellii  rcpudij .  Poft  cos  nosg  fcripturis  in  Iuda:i  voca- 

mur pg  tribu  mda,  cx  cuius  ftirpe Saluator  defcedit c6- 

j(^|jucrfi  (umiisad  diim,&  nouiftlma  noftra  in  cofumma- 

-jtatione  feculi  fimiliacrut  pcccatis  luda  imo  peiora.  vndc: 

Citm 


«I, 


-/- 


tiam,&  fcueritasobdelida. 
e  H'"(i»id  v'rf.'0^«*/(?(  w<?Facitcomparationem  infer 
duas&  deccmtribus.  c)ujeiamcaptiuata:erant  ab  Afly. 
rijs.  Etcum  hocdux  tribusvidiflcntnon  emcndauerfit 
fc  ied  dctcrius  fecerunt.Et hoc  cft  quod dicit:2\(««<jwd  W 
aiiti  qu£  ficerit. 

f    .^d-.-etfatrix ifrael.  Hicronym.  Sub  figura  duarum  fo-    « 
rorum  loquitur  qu$  de  vna  ftirpe  Abrahxlfaac  &  la-  ^    '^'  "'^* 
cobfunt  gcneratJE.  Priorcm  aducrfatrice  vocatqua:  fta- 
tuit  in  Dan  &  in  Bcthcl  vitulos  aurcos 
g    .^/'r;f//;6///..Idcm.Sccundu  Anagogen  de haercticis  p-  Aoago. 
phetia  cft,qui  falfi  nols  (detiam  hxretica  fubtilitatepu 
tant  fe  fcdari,&  afccndunt  montg  fupcrbix,&  carnis  vo 
luptatibusdelibuti  fubol  ligno  frondofo,&  amcenocx  ^ 
ponunt  fornicationem  fua.Qui  cum  tradantur  diabolo  S"P'-*-4- 
in  intcritii  carnisfrcqucntereucnit  vtdomus  Iuda,i.  c6 
fcflionis  &  vcrx  fidci  non  tcrrcaf  cxeplo.  fcd  multo  ma 
iora  c6mittar,&  d  fornicationciuacotaminatterraEc- 
clcfix,&  m^chatur  cu  ligno  &  lapidc,  dogmata Deo c6- 
traria  Icqucns.Si  aut  vir  ccclcfiafticuscorrigerc  volucrit 
errantc,&  putridascarnes  rcfccarc,&  ad  pcnitentia  rctra 
herc  eos  g  fcquuti  funt  falfitatcm,  illi  nihllominus  fub 
Ipccicccclcfiaflics  vcritatis  antiquum  fequuturcrrorc. 

^  Et 


NICOLAVS    DELYRA 
I    1    Quamobremprohibitxfuntftill^.  S/CMi/^a/ef.  j./^ej. 

"^l^  .fi)i  di<.itur,quod  Llaujum  fuit  calum  prupter  peccataterra,led 

1     non dicitur  ilji  quanium  temporis:fcd  lacobi  $.dicitur , quod  nun 

I     p/«i{  annis  tribus  &  menfibus  jex,propter  idototacna  &  alia  pcc- 

'     «■«f"  tempore  .Achab  &  le^^abttis.  Confequtntcr  expra:dt^ts  co» 

cludiiur  muerecmdia  peccandi,cum  dicitur. 


p  Etdixitdominusadmcin  diebuslofiae.  Hic  conjequen 
ter  arguitur  inuerecundta  predicia  coparatiud.f.ad  populum  rcgni 
Jfraet.ttdiuiditur  in  duas  partes ,  cjuiaprimd  ponitur  diBa  com» 
paratiOff^fecundo  comparantium  reuocatio,ibi:  vadc  &  clama. 
Circapritnum  riotatur  tempus  Imtus  reutlationis fa£ie  leremi<e,cii 
dicitur;Et  dixitdominus  ad  mcin  dicb.lol^.rcg./. /«<//..>*« 

te.-t.tenporc  f^echif  rigis  luue  Hojt^  rexlfraetcr  poputuseius 
Frons  mulicris  merctricis .  &  jubditur  diuina  clmentia       futrat  deb(ltatns&  captiuatus  &  dnHus  in  ./fffyriospropierido' 

Ulatriam  &  afift ptccata  .pforurUf  fecundum  quod  dicitur  4.  I\eg. 
1  S.C'-  hocrd  cfuod  tticitur. 

lo  Nunquid  vidifli,  .confidcrafli.Ierimias.n.non  ridit cculit 
•u  'iis,titi'iditm.)u<  rai  tiatus  q'tando  populus  regni  ifraelfuit  capti 
uaius,tfuia lyac  fmt lextu  atinu  E^s^cchif  4.  l{eg.lS.&  extunc  rfc^ 
ad  decimum  otiauum  untium  rtgis  lo/ia:,in  quo  ifta  reuetatiofa^a 


idpcenitentiam  recipere  fcmper  parata,  ciim  dicitur^ 

3    Ergo  faltcm  an  odo.i.poft  tot  & lanta ftaoitia. 

t    Vocauit  pater  mc'. i\ecognofcedo  beneficiu  tuf  creationis. 

)     Dux  Virginitatis  mc^  tu  CS.  f^ecognofccndo  benefitiu  edu- 

lionts  tu£ de  A  gypto^tunt.n.poputus  Hcbrj.us  communiter  erat 

ntcger  ab  idololatriie  peccato  vfque  ad  fabricationem  vituli. 


5    Nuncjuid  irafceris  in  perpctuum  ?  t^ecedendo  d meper      fuit  leremif  vt  dicit  i{ab.Sat./luxe>urit  anm.9%.  & patct ^.t\eg. 


''eccaium. 

7    Ecccloquuta cs fecifti m3.h.i.ore&  opcre peccafli . 
*    ^i^Oinx^iM.  Me permittcrite  ex  tuo  demerito.Quod autem  fe- 
gMftiu;Et  pro  vcrbispocnitcntix,&c.  vfqueibi:  Quod  fcr- 
monetrat^afti  incliijiue,non  eit  de  lextu-.quia  noljabeiur  in  He~ 
orxo,ncc  m  Ubris  bene  correfiis. 

9  Et 


coniuiigetido  anm^s  intermedws  fer  tempora  quibusdituntur  rc- 
gna/fe  reges  liida  liliusttmporis.  hremias autem  adhuciuuenis 
ccepit  prdphftaretempore  l(iftf,vt  diHum  eft/uprac.  i. 

11  Qux  fecerit  auer.Ifracl,/./>ffM/«y  reg»i  ifrael. 

1 2  Abijt  fibinict  fupcr  omncm  montcm .  ideSi  expofuit 
fe  omni  idototatrne. 

*  I  Et 


M 


MOf{jlLITEI{. 
(l»amohrtm  prohihitffuntflitlf  pluuiaru  .  i.  diftributioncs 
iiuinarum  gratiarum .  Et  concluditur  propofitu  cu  df. 
z     Frons  mulieris  meittrUisfatU  eH  tibt .  pcr  inuerccundia 
acccandi. 

t;     F-tdixitdominusadmeindK.^WciyfbmctZfhoT^  gcntis 
Ifrael  &  ludapoi  intclligitranlgreffioduplicisrcligio- 

nis, 


niSjf  habentiu  poflcfliioncs&  mcndicantiu.  Perlfracl.n. 
c[  Colcbat  vitulos  aurcos,vt  habetur  3  .Rcg.  1 2. fignantur 
tranfgrcflorcs  rcligionis  habcntiii  poflrefIiones,qui  p  vi- 
tium  proprictatis  coaceruant  libi  auru  &  argentum :  & 
per  hoc  vt  afcedant  ad  maiorcm  ftatum.  Ideo  fubditur. 
12  ./</)^r/j<;;wtf/Mpct.Iequcndopompam  Iccularium. 
t     Etft^b  Qtnni  lignofrotidojv,  duccndo  vitam  carnaliu m. 

t  »  £» 


Hom- 14 


6oy        Glof.ord.&NicolaideLyra        ^08 

mcndacio.Nosquoq;conucrfi  fumusad  Dcu,fcdcx  to  i 
tocorde.fcd in  mcndacio.Ncq;  vcroait :  ^onejl  conuetja 
adm  pr£uaricatrixl4di8c  tacuit  .lcdaddidit, '■xr-jro  cor;/f 
/Mo.fcdin  mSdacio,  vtolkndcretcosqui  nocx  toto  cor 
deconucrtunturin  mcndaCio,non  in  vcritatcconuorti. 

d    lujiifliau.i'il.\u{\i 

lignofiondoroj&fornicataeft  ibi.Etdixicumfeciflethfc  l 

a     f  in  <]m  tcmiiluui  &ieliiioimitaiior.rg  rinanipjulatiin  r-cf  lllt  i  domino. 

omniarad  mc  rcuciterc,  &:  no  cftreuerfa.Et  viditpijarica-  ^ 

trix loror cius Iuda,quia pro eo cp mocchata eflct t aueifli-  5 

trixlfracldimi(iir3mca,5!fdedifiemeilibellumrepudij,6c  ^    ^  ^ 

no  timuit pr^uaricatrix  luda  foror  eius:  fed  abij^;  &c  forni-  s  aquiloncm  & Aiiy 

cata  cll et  ipla,&  ficilicatc  fornicationis  fue  conraminauit  9    rios  dirigir  icrmo. 

»     *,  „  11        I-         r:    •       -L      L-  ne,&addcce&ad 

tcrram,et  mocchata  clt  cum  lapideet  ligno.tt  in  oibus  iiis       ^1,^5  iribusA cam 

noneIlreucr(aadmepr?uaricatrixrororeius  ludaintoto  10  couerfio  pdicatur. 
cordc  fuo,fed  in  mcdaciorait  dns.Etdixit  dominus  ad  me: 

^Q^ii  .liiim  in  (fincipo  pciiit 


^  a  E»  W(///.Idcm. Alioru  tormcnta.alioru  rcmcdia  funr. 
^A  Cumq^puniturhomicida,  rccipitquidem  ipliiqdfccit 
rtrn»  vnius  [q^  aijj  tcrrcntur  a  rcclcrc.Dccc  tribubus  (^q  vocabantur 
iDMus  multo  ifracijcaptisab  A(rvri»s,in  Moediamq;rransUiis,du?  tri 
"""^  bus  luda  &  Bcniaitiin  q  dcbucrut  fimilia  formidarc,  & 

tota  metc  ad  Dcu 

conucrti,  viccrunt 

dcccm  tribuu  fcc- 

lcra:  vtctinteplo 

Dei  ftaiua  Baal  po- 
E»ech.*.b.  ncrcnt,quaE  in  Ezc 
1  UaetU-  chiclcdicitur  ido- 
"«•  lum,&adzclu<5c 

amulationcm  dni  I 

collocatum. 

b     Etn5ti/tfit,&f. 
.  «tc    Orig.  Si  quis  1 
'"nupcrcmptusjdo- 

mumcmptoris  & 

diii  fucrit  ingrcf- 

fusfufcitaturaba-  1 

liquoconfcruo.fi 

quisdeprioribfcr 
B  uisotTcndcritDo- 

minum  quidpro- 

mcrucrit,  &  fi  vo- 
f  nilcricon.  lucrit  in  domo  dtii 

pcr(<:ucrare ,  cauct 

ca  faccrc  q  cos  fc- 

cillcaudiuitgvcr 

bcribus&  tormen 

tisdignifucrGt.De 

inde  diligctiilimc 
quid  fc- 


ficata  cft  Sodoma 
ioror  tua  cx  te.  Et 
alibi:Dt-/«nu/i  htc  iu(  -^,, 
fitjicatus  in    dumm  > 
Juam  ab  illo . 
d  Fa^if^  dama. 
*  Hicron.Contra 


1 1  C     tt  non  auen.i  ja 

12  «f.Vndc:>/^;(C)7f/a 

-  luftificauitaiamfuainauerfatrixlfraeltcoparationeprx  \^  TdorfifnlbtlacTv 

.     ,(i...lliu,««ci..,buspa.ait.menuri.        b  TAl.,:IcBe.         TVcrbum  H^cb™^cantn^a^vo-    ,^    „,,^  .  ,,„,,^  ^„,^1.  ^^ 

uaricatricisluda.  Vadectclamacotra  aquilonefermones  »5  auaciitatciudicis, 
iltos,et  dices :  Reucrterc  t  auerlatrix  irracl,ait  dns^et  t  non 

a     ^ Vnf f: Aucr.-c  fjcicm   uama  pfcCJtismeis. 

^  aucrtamfaciemmeaavobis,quia  tfandtus  egofum,  dicit 

dnsret  no  iralcar  m  perpecuu .  Veruntamen  lcito  inig.tate 

^  tuara,quia  in  dfim  Deu  tuum  prxuaricata  es.Etdifpcrfifti 

^ldolis.         ^Vbi  dclicaiaeft  £tjmncnategio. 

vias  tuas  alienis  fiib  omni  lignofrondolb ,  et vocemeam 


Vbi  CtgtX 


inquircns, 

cerunt  illi  qui  libcrtarcm  a  Diio  merncrunt,  omni  labo 
rc  n;tirur,vt  ca  faciat.q  cos  feciflc  cognouit.  Et  nos  itaql 
qui  non  ciamus  ferui  Diii.fcd  idoloru  &  dcmonnm.(5c 
poftcacxgcntibusc6grcgati,crcdidiinus  in  Chriftfi.le- 
gamusfcripturas  vidcamusquis  iuftiticatusfir.gsoffcn- 
dcritDcum,&  nitamureafaccrequa:iuftos  fccifle  icgi- 
mus,&  caucamus  in  ha:c  incidere  in  quxinciderunt .  Et 
qui  traditi  funt  captiuitati  &cicdi  dehsreditatc  Dei . 
c  Ec  ffl;(//.Orig.Et  moechatur  in  lignum  &  lapide,  &c. 
Qnpeccauimus  durocordecontra  Dcu,inlapidcm  for 
nicamur.Qn  pcccauimus  in  voluptatc,  mcchamur  fub- 
tcr omne  lignij  ncmorofum.  Et  in  his oTbus  non cft  c6- 
ucrfa  ad  mcprxuaricatrix  luda  cx  toto  corde  fuo,fed  in 

mcnda- 


i6  cordiae  fufcipiam 
vos.Saftus.n.etmi 

17  fcricorsfumvt  vl- 
tra  non  memine 

18  rim  iniquitatisvc- 
ftrcc.  Hoc  ad  hcrcti 

19  cos&negligetcsia 
ccdefia  rcfcrri  po- 
teft.q  quotidic  pct 

ccclefiafticosvirosadpenitentiavocant,quibusproprie 
aptatur.ft  vocem  mcam  uon  audiiiis.Ols  aut  hercticushabi 
tat  in  aquilone  fine  fidcicalore .  Nec illud  Apoftoli  pot 
auditc:Spiritusferuentes,erc.Et  qa  fe  voluptatib.tradidit  a 
drio  reccflit,&  uiasfuasalicntsdogmatibusdifperfit,& 
uoluptatefequutuseft.Nulla.n.herefisnifip^guIa&ui; 
tre,fcduces  niulicrculas  oncratas  peccatis,fcmper  dil(:5- 
tes,&  nung  adfcientia  ueritatispcruenientcsdequibus 
UCre  dicitur.^<  deuorant  populummtumficut  efcampams. 
f  Ftruntamen  /ci.Quafi  dicat cum  mifertus fuero tui  no 
tciuftumputcsfediemper  memento  iniquitatistuK& 
fupcrbias  colla  dimitte,  ut  qui  per  arrogantiam oflcndi- 
fti,&pcrhumilitatemplacareDeumpoffis. 

^  Con' 


C 


NiCOLAVS  DE  LYR  A. 

I  Et  dixi  cum  fcaflet  h^cHoc  dixit  dummus  per  ^Amos  & 
Hofe.t  cjui  frophetauerunt  de  regno  Ijrael. 

%  Et  non  eft  re.  quiaad  rerba  eorum  nonfecitpeenitentia,  fei 
raagis  auxit  maliiiam. 

3  Et  uidit  prq.ldefl  populus  de  regno  ludiC  qm defcenderat  ex 
tifdem patr'bus:p<opter  (juodvocatureius  foror. 

4  Qiiia  p.eo  quod  moe.  cf.  Exponcndofe  omni  idololatri<tf 
vt  dtiium  e(l. 

5  Dimififlcm  cam.m  manihus  regis  .^ffyriorv.m. 

<i     Et  dcdiflem  ci.permittendo  ,3»  ducereiur  i»  captiuitaicm. 

7  Etn6tim.pr^ua.ejf  diHa panaillata populo  Ipad et tame 
debuijitt  ttmtre  ne  aaideret  fibi  fimile,qHOd  nb  f(cit,i(leo  jubditur. 

8  Sed  abiit  &  forni.cft.ptr  idoklacria  timore  Dei  po(ipofito. 

9  Et  in  omnibus  his.ltcet  cam  rcuocauerim  virbo  prophcia- 
rum.ifrfado  punitwnis  in  populo  lfrael,vt  ditium  efl. 

10  In  to.cor.  fu.fed  in  mcnd.  qa  in  populo  luda  erat  multi c\ui 
exterius  vidcbatur  tulti,i^  tamen  no  crant,  vt  ditiuefl  c.pcedeti. 

I I  Et  dixit  dlis  ad  me.c«i«i  di^nm  non  potcft  cfjefaljum. 

13  luftificauit  animam(uamaucr.Ifrael.^(or;/i)»p/{c(Ver, 
fed  comparatiui  ideo  Jiibditur. 

13  Comparatione p.Iud.Hoc modo dixit ludas  Gen.jS.g.de 
TfeaTWiir:Iuflior  mccft.^MM  minus  pcccauerat  quam  ipf::i^  fic 
eft  in  propofito :  Tum  quia  in  regno  luda  erat  ternplkm  (^  cidtus 
diuinus  quo  debtbat  regnum  luda  lencri  ia  timott  Dei:  tum  quia 
regnum  luda  vidcrat  ptmiticncmprxteritamregni  Ifraehcx  qua 
debtbat  a  peccato  retrahi :  rrgnum  auiem  Ifrael  non  ftc  viderat 

puni- 


punitioncmprteterttamregniluda. 

14  YzAcUicconfequenterponiturpeceantiumreuocatio:  &pn 
nio  de  rtgno  ljraeljpecialiter,fecundd  olum  generaliter.ibiiCon 
uertimini.oVcapWw»  dicitur^yzdc&cdzmZ.Etefiyfrbiidi 
mini  ad  Ieremia,qui{vt  dicit  I{a.Sa.)  fuit  mifjus  in  terra  .Afjyrio 
tu,q  eft  in  plaga  aquilonari  rejpcdu  iude<t,vbipopulus  Ifrael  det 
nebatitr  captiuus  ad  pr^dicandu  eis  p^nitetia.^lij  vero  dicunt  ^ 
Vfrtfimilius,vt  videtur,  ffuit  mifius  adaliquos  q  dcpopulo  Ijrac 
effngerat  manus  regis  ^JJyrioni,  crlatutrat  interris  circumadii 
centib.&  poiiea  ad  terra  ifrael  redierat :  &  ibi  muhiplicati  fut 
rat .  Et  qa  erant  idotolatr<e  ficut  ante  captiuitatcm  fratrum  fnorii 
ideb  lereniias  iuit  ad  reducendu  eos  ab  idololatri^e  ad  Dci  cultun 
q  vigcbat  in  lerufate ,  maximetenipore  lojite .  Terra  autcm  x^ii 
Ifracl  cfl  m  parte  aquilonari  refptdu  lerujatem  &  regni  luda. 

1 5  Rcucrtere  aucr.Ifracl.a^  idololatria. 

1 6  Et  non  auerta  (2iCic,Scc.ltd fufiipiam  vos  in  mifericordk 

1 7  Quia  [zn.cfcilicet.  Q^d.hoc  facia  tx  bonitate  mea,nonpro 
pter  vejtra  merita:  Et  quiaad  vcram  conuerfionem  rcquiriturpn 
prij peccati  cogntiio:  idioJubdituriYcxwmzViXCn  fcito  iniqui- 
tatem  tuam,&c. 

1 8  Et  difpu.ui.tU.ali././rfo//r qu^  dicuntur  dij  alieni ,  &  voai 
hic  vias  tuas,i.ptdts  tuos  quibus proceditur pcr  via  .  Loquitur.u, 
hic  propbttit  depcpulo  Ifraeljub  metaphora  vieretricisqu<£p>ira 
ta  eji  dtuidere  pedesfuos  omni  tranfcunti  in  concubitu  camali  yff 
cut  dicitur  £^<c/.>.i<5.f  .Diuififti  pe  tu.omni  tranfe.&c 

18  Sub./«  taibus.n  locis exercebatur  idvlolatria,& cimhocd 
quando  etiam  luxuria  in  venerationem  veneris  &  pnapia. 

4«  I  Con- 


MOR^.ALITEI(. 
j     Et  viditprxuaricatrix  foror  cii<s  /«-'Zd.i.  religio.mendica- 
tium.  Iuda.n.confcfTiointerprctatur,mendaccs  auteni 
faltem  pro  magnapartcinconfeflionibusoccupantur. 
4    kttia pro  eo  quod  iww.rucic  dc  pcccato  in  pcccatum. 
7    u  ti.non  prtt.iuda.[ci\icct  iudicia  mca  fcuera. 

8  Sed 


8  sed  abtjt  &  jornicata  t^  ctifjw.fequcndo  uitia  predi^la 

9  Et  in  omnibus  his.pcr  ueram  poenitentiam .  J 
f    Sfdin  mendacio.  per  falfam  landitatis  fimulationcni ! 
qu^  fecundum  Hicro.  ctt  duplex  iniquitas,  idco  fequii 
1  z    luftificauit  anin.amfuam  auerj.(\\liz  tn  Dcus  paratUSC 

fufcipcre  uere  poenitentes  de  religione  utraqucfcquit.  | 

4c  1  Cw  I 


6o9 


leremisE  Cap.  lil. 


^io 


Ji  Conuertimwi.  Hicronymiis.  Itidxiputanthoccomple- 
T  ^un^  cfle  poft  reuerllonem  dc  Babylone  fub  Zorobabel. 


babel.  Redicrunt.n.regnantc  CyroPerfarurege,Jiabetcs  D 
paftoresZorob3bclfiliumSalathicl,&  Icfumruninuim 
(acerdote ,  filiij  lofedcch.  Re  tn  vera  vbi  Deusfaftus eft 
homo  prophetia  fine  acccpit.elegit  .n.  dus  ex  ludsis  vnii 
cx  ciuitate,&  duos  ex  cognatione,quos  conftituit  pafto- 

res ,  facros ,  fcilicet 

a  f  All)  vagi  8c  rfCfdentes. 

non  audifti,aitclominus  Conuertiminifilijtreueitcntes, 

af  Alias,doininator  veftii.  bf  rn  vnitate  fidci. 

dicit  dns,  quia  ego  vir  vefterEt  aflTuma.  vos  vnum  dc  ciui- 

f  Non  cnim  uiunium  cit  lides. 
ifMundi.     b^!n  ^ileiftioneDci  8cptoximi,     cfCsrnis.  dfDe  qua:  Gloriofadi.fun' de  tect.De. 

tate,&  duos  de  cognatidne,5<introduca  vos  i  Sion.  Et  da- 

af  Apollo'os,&apoft>.licos  viros.  bTCiedcn:'-';.         c«rClint1i. 

bo  vobis  paltores  iuxta  cor  mcUi&pafcent  vos  icientia,8^  ^ 

alNun  luJ.iciscitemonijs.     bTln  toto  oibemultiplicaio  Euangclio. 

cf  m  oroncm  tcrramexiuit  fonuseotum.  " 

dddtrina.  Cuqi  multiplicati fueritis,  & creueritis  in  terra  7    Mofaic?  lcgis  no  ha 

"ui"      •      1-  I        .11         ■    i^  !•  I    ^  n  .8    bebuntfiducia ,  fcd 

flua:  inlpfum  credi  c  m  diebus  illis ,  au  dns, non  diccnt  vltra,arca  f  tdtamenti  p    &  jpf,  erunt  in  tem 

tdcrint,gcntiumpa-      diaiinequeafcendetiupercor,  nequerecordabiitur  illius,  ^o  plu  Dei.  Ncciuxta 

ftores,cuqueinter-      necvifitabitur^necfiet  vItra.Inte'poreillo  vocabuntkru-  !;  crratcs  Nazareos  a 
ra gentesin  fuaip-  d       ,,^.„„^„,,o,^%-,^^^,,,„.p,„i„,„,.,„,    ^  u  bolms  mfcrment  la  E 

JlOrU   VOCatlOnerU-  Fcclefis.o.        bcOmn-sperfefticrcdentesthronusDeictnnt.      cf  Detotomundo.irFideles.     I J    CritlCIjSjied  ipU^ltUa 

turacreuerinr,non      falemfoIiumdiii,&  cogregabunturadcumomnesGen-  M  le  cibu  feaabutur_. 

Vltra.inquit,  abeiS  aTtcclefiam.        bTFacie.,tesdc.ideriarua&requentes  crroresfuos.feddicent,  '5     d    f^OCabunt.QnioM 

diCCtUr     arca  tefta-  .  .  ,^      .  Adhsfitanimameapoiltc.merurcepitaewratui&c.  I^    diCehat.  Q^iJcdeS  fu- 

mcnti  Domini ,  no     tcs  in  nomiiie  drii  in  Ierulalem,&  non  ambulabuntpoft  17  per  amubim,  manifi-  rnj-7^.a. 

enim  ampUus  ad  c  prauitatecordis  fuipeffimi.indieb.  illis  ibitdomusluda    ^'!^'^''    ^nterduQ 
Mofi  corporales  a-      *  ^  18  Cherubim  in  ijpi- 


I  £tqu6d  non omnes fuerunc  reucrfi ,  in  hoc  fignificari, 

Anoniam  vos.&cSed  mclius  coplctur  in  aduentu  Chri 

Qi  qiiindo  reliquix  faluantur.  vnde  Apoftolus.3v(</i  Uomi 
J  '  »w  /?/''JOj/)  reltquiljet 
j  nobis  fimcn ,  ficut  So. 

\&c. 
le  <?  *    Eufebius.In  his 
-H  qaoque  conucrfio 

ncm  Ifrael  in  adue- 

tuSaluatorisnoftri 

lefu  Chrifti  futu- 

ram  canit,  inqua 

cum  vnum  deciui 

tatc,&  duosdefa- 

roilia ,  &  valde  pau 

cosele?crit,  earum 


I 

2 


Apoftolos. 

b    cHijve  mhltiplicali.ire^Mlet. 

Hier.  Alij  hoc  ad  fi- 

nem  tcmporum  re- 

fcrunt,quando  fub  Rom.ii.J 

intrante  plenitudi- 

ne  Gentium,omnis 

Ifrael  faluus  fiet. 

c  ./^i-care.Hicr.In  ar 

ca  quae  cuftos  fuit 


corpori 
dorationcs    rccur- 

rent ,  quippe  quibus  nouum  tradcndum  fit  teftamen- 
tum. 

*  Theodor.  Figuratequidemfadtafunthscfub  Zoro- 

babel 


ip  ciatorio  dni  maie- 
ftas  apparebat,  &  loquebatur  Moyfi  &  Sacerdotibus,fed 
modo  aliter  tempore  fidei. 

c  Jn  diebus  illis.lioc  propriein  Chrifti  aduentu  copletur, 
V ^cum 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Comcrtimini. Hic  cofequenter  ponitur  reuocatiopeccantium 
gemaltter.  SciendTi  tamen,q>  aliqui  expofitores  nofiri  exponut  reft 
im  huius  capituli  de  reditu  ftlioru  Ifratl  dc  captiuitate  Babyloni- 
ca.  Etqaplureseoru  remajtrutinBabylonedetentiamoreprolisq. 
ibi  -lenuerant,^ pofiefjionum  quas  ihi  acquifierant.Idco  fubditur. 
'  1  Et aflli .vos  vnu  de  ciuitate  ,  &  duos  de  cogn.&c  &  qi 
fubdiiut,  Et  dabo  Vobispaftorcs>&C.  expununt  de  Zorobabel, 
Efir.^cmia,  ^ggxo,&  z^iehariii^qui gHbernauerut  popHlH  in  te 
poralilius,  &  ffl  alihus.  N6  dicet  vltra.arca  teftameti,  quia  in 
iepl»  ah  eis  re^tdificato  nonfuit  arca,vt  dicunt  etia  IudAi,&  habe- 
tur.2.  Mach.  i  .&ftc  confcquentcr  adaptant  literam  ad  ifludpropo- 
jhuprout  pofjunt.  Sed  huic  diclo  obuiat  quodfubdilur,  In  teporc 
illo  vocabunt  Icrufale  foliu  dfii.  quia  non  legitur  lerujalem 
fuijfe  in  tania  fvlcnnttate  &  reuerentia  pofi  tepus  captiuitatis  Ba- 
bylonicxjfed  jemper  -pcl  quafi  ftmper  erat  fubieclaferuituti.  primo 
TirJarim,fof}eaCracoru,&  vltimb  I{pmanorii,vt patet ex libris 
hfdn  7^cmt.t,Macbaheorum,(^  ex  Euangelijs.ltem  fpfuhditur. 
Et  congrcgabuntur  adeam  oes  Gentes  in  nole  dfii.  quia 
r.on  leguntur  conuerfi  ad  ludaifmum  de  Gentitibus  nifi  pauci.Simi- 
liter  qmd  fnhdiiur.  In  dicbus  illis  ibit  domus  luda  ad  do- 
xnCi  Iftael,&  vcnicnt  fimul  de  tcrra  aquilonis  ad  tcrram 
quam  dciiquia  non  legitur  q,  aliqui  ludii  eiufdem  temporis  iue 
nntadrtduiendumfiUoslfraelde  regyw  .Affyiorum,  rbifuerunt 
duciiptr  .Ajfyrios.Vropter  quod  I{a.Sa.exponitpaf]um  iflum  dc  te 
pore  Chrislt,&  in  hoc  dicit  magis  catholich  quam  expofttores  pr£ 
dicii.Dicit  tamequodifla  fmt  implenda  de  futuro  ftcut  &  cxpcciat 
Chrisium  venturumycuius  tamen  aduentus  tranfiit  in  pr^teritum. 
Igttur  fcqucndo  uiflum  eius  quaotnnf  ad  id  quod  continet  vcritatis, 
fars  ijia  in  qua  agitur  de  vocatione  Ch  rifii  qui  venit  vocare  pecca~ 
tores,Mat.g.dimditur  in  duas,quia  primo  circa  hanc  vocaiionc  t>o- 
tiitur  vocantis  benignitas,& fecundo  ludicorii  malignifas,ibi.Scd 
C[\lO.Trima adhuc  in  duas,quiaprmb pitnitur  diila vocatio,fiCun 
do circa  hoc  foluitur  qu^e(iio,ibi.  Et  dixi,  Circaprimum  dicitur in 
,     perfona  C/!>«y2/,Conucrtimini  filij  reuertentcs.  ideft  verhpce- 
nttentesreuertendo  dc  tenebris  ad  lucem,  de  vmbra  adveritatem. 

3  Quia  ego  vir  VCfter././/»o«/Mx.  Sic  enim  habetur  in  Hebrxo, 
qv.od.  optime  conuenit  Cbristo  qidfpo;fus  cfi  ecclefu  ,fecundum  3. 
dicitur  loannis  tertio.d.QuihaberfponJamfponjus  efi.  yeruntamc 
qiiiaad  Cbrifli  vocatione pauci de  ludais  crediderunt,quibus  ipfe 
tnperfona  propriaprttdicauit,  ideb  fequitur. 

4  Etafluma  vosvn6deciujtatc,&  duos  dc  cognationc 
ideft,  paucos  rtfpeHu  muUitudinis  infua  inftdelitate  rcmanetis.  Et 
, iftud 


iftud  fuitftguraut  in  ingrefiu  terrx  fmiffionis:  quia  defexcct.milib. 
qui fxierunt  de  .Aegypto  duo  tantu  ingreffifunt  caf.  Cateb,  &  lof. 

5  Et  intro.vos  in  Si.  idtft  in  ecclefia  militante,qu£  dicitur  Sio,  sion  dkhar 

6  Ierufalem,eb  qubd  ecclefta prout  diuiditm cotra fynagoga,ibi in  ecclefia  mili 
cxpitper  Chrifti pradicationem,  &  miraculorum  operatiowm,  vt  ""*. 
pattt  tx  Euai.getijs,  (f  SpiritufJanElimiffione  fuper  ^pcfl.  vtpa- 
tet^H.z.  propter  quod  de  ipfa  rlicitur,  Hebr.XiJ.  f.  ^cceffiHis  ad 

Sion  montcm,&  ad  ciuitatem  Dei  viuentis  Ierufatem,calesi?,&c.  ^ 

6  Et  dabo  vobis paftores. /f/7/cff  ^ptfiolos . 

7  Et  pafcent  vos  /cicntia.  ideU,fide  cetta,  qutt  dicitur fcientia 
propter  certitudinem  a(ilja:fionis . 

8  Et  dodtrina.  rfl  moribns  fanBis . 

9  Cumquc  muitiplicati  {\ictitis.fcilicetpofl  Cbrlftiafcenfio* 
nem,fecundum  quoddiciturUB.  6.a.  ^Augebatur  numerus  difci- 
pulorum,  ideii  credentium  in  lerufdem  valde. 

10  Et  creueritis  in  tcrra  in  dicbus  illis.Pfr  roMt/onew  Gert 
titium  ad  fidem,  quod  videmus  inpletumptr  orbem. 

1 1  Non  dicent  vltra.arca  tcftamcnti  domini./«/i«r,^«oi 
circa  eam  debeat  effe  cuttus  Dei,ficut  fuit  tepore  veteris  teftamenti. 

1 2  Ncquc  afcendet  fuper  cor.  idefljideles  non  ponent ibifidu 
cia,  ficut  fiebat  antiquitus  qnando portabatur  ad  bellu,  vt  fainaret 
ab  immicis populum  ludapru,  vt  habetnr  l.B^g.  in  pluribiis  locis, 

1 3  Neque  recordabuntur.^«7/»/««  dc  arca  quafecit  Moyfes 

1 4  Ncc  fict  vitr !L-f.alia  noua.  Etper  iHa  defignatur  ceffatio  cere 
moniarum  vcteris  iegis  quam  vidtmus  imptetam.  Ver  diBa  ctiam 
pattt  falfilas  ludxorum  dicentium  ,  $.  in  aduentu  Mcffi<t  nddttur 
cis  arca  teHumentf^&  altaria  hvlocauiiorum  &  incenfi,  &  cetera, 
adcuttum  veteris  leq^.s  pertmentia. 

15  Intcmporeillo  vocabuntlerufalem.  ideft  ecclefiamy 
vt  pr.tdiclitriie!i. 

1 6  Solium  domini.  Si  Jm  refcratur  ad  ecclefiam  triumphate, 
hoc  fuit  mplaum  in  ajcenfione  Chriftifccundii  quod  dicitur  Mar. 
vlt.d.Et  dominus  quidem  Itfus poftquamlocutus  eli  eis,  afjumptus 
eft  in  ca!lum,&fidct  a  dextris  Dei.  Si  autem  referatur  ad  eccltfia 
militantcm,!'/!plctumfuit,qHiido  Clmfius  fidens  apcftolos  docibat, 
Cf  impleturin  Euihiriflia  qux  reuerenter  feruatur  in  ecclefia  ,  in 

qua  totiif  Chnftus  contmttur.  > 

17  Etcongrcgabunturadeam  omnesGentcsin  nomi- 
ne  Domini  Icrufalem.  idcft  aliqui  ex  omnibus  Gcntibusperfi- 
dem  (hantate  formatam. 

18  Et  non  ambulabuntpoftprauitatecordis  fuipeffimi.  , 

Sequtiido  idnldatriam .iicut  ante  fidcireceptioni»i. 

15»  In  dieb.illis  ibit  domus  luda  ad  domu  Ifrael,&  veniet 

*  fimul 


M  0  II.A  L  I  T  E  I\. 
t  I  ^on»ertiminifttifreuertentes,dicitd,minus,&c.Ql.nZtikmc 
paucicomparatiuereuertuntur.Scquitur. 
2    f.t  affumam  vos  vnum  de  ciuitate,vt  duos  de co^nationc ,  & 


j«rrodttcjw.Malitianamqucreligioforum  videtur  minus 
curabilisquamfeculariumcommunium ,  quiaquanto 
ftatus  altior  tanto  cafus  grauior,6c  per  confcquens  ad  fa 
nandum  difticihor. 

Tom.  4.  V 


^u 


Gloford.&NicoIaideLyra 


6i. 


occarritfiUoinopia  &  fqualorc  confeflo,priftinis  vcRi-  D 
bus induit.gratiain rcddit  rcuertenti,  fi  tamencumplo- 
ratu  &  vlulatu  redcat  ad  patrem. 
e  ^uirfiiints  fc  Ali(Conucrfiones,quamuispropria  volii 
tatc  ad  cum  conuertamur,nifi  tamcn  ille  nos  traxcrit  Sc 

cupiditateno- 

«f Dutininii  f''«f"».        bc^mimonu.    ^        flramfuopri- 

ad domuIfraeL  & vcnicnt  fimul  dc  tcrra  aquilonis  ad  terram  qua  i    fidio  corrobo- 

"sicu.p.o.-n    b,:b.,h.n„,f«c.M«ob      cTCI.riO«..     d  ,Vo.Ch..i    ^c»  V.fia.  vnumouiV  ^       raUCnt.nO  pof 

dcdi  patribus  vcftris.Ec; J  aut  dixi:Quomodo  ponam  tc  inthlios,  3    fuijius cde  fa U 
acuipauiuu  ,^.^^^b^  ^  bYdcft.fon.um.^     4    ui.IntcUigim', 

&  tnbui  tibi  tcrram  dcfiderabilcmjiacreditatcm  pr?clarara  excr-  r    &  de  populo 
.irh«<io.io..obunuiiB...fchntti.biQu,c..i,unn..ctci»Dcp,.  ....    6    ludicorum  ad 


_     c«oii.aci.  ^•_.  „.„■—...     -iv.... ^    eumrcucrtcn- 

citua Gcntii1m?Et  dixi:Patrem  vocabis  me,&  poft  me mgredi  non  g 


a^Noii  vimio 


bfln  pcinici^mfuam. 


t  cxcelCis 


Joh.i.a 


jrebcllionet. 


te,&  de  hzrcti 

-■- - -3      "r^r^      9    cis  qui  domi- 

cc(labis.Scdquomodofic6temnatmulicramaroremluu,liccon-  lo  nu  dercliquc- 

-- .  ^  .11  runt. 

12  f  ConfHfw.&c. 
*   Theodorc- 
tus.  Dcmon- 
1}  flratquantum 

14  honoris,  excel 

15  fum  idolistri- 


f  comeiit  c6 


^  cumduodccimtrlbus  fimulEuangdio  credunt,&  tcrrS 
Aaquilonisrclinquunt5cdiaboliimpcrium. 

♦  Thcodorctus.  Iftudnoncontit^it  poftrcditumde  ua- 
bvloncNon  enim  tuncgentes  reliqucrunt  mipictatcm. 
At  poft  Dcum  &  Saluatorcmhomincm  faaum.pcrtule 
runt  Apoftoli 
^icaiionc  fa- 
lutarcminvni 
ucrfam  tcrra, 
rdiquernntau 
tcni  priflinum 
crrorcm.quiil 
li  infcru:cb3t, 
&  adorantcs 
Dcum  concur 
runtomnesin 
Icrufalcm  tan- 
quam  adfoUu 
diuinum. 
B  a  i»  fili-  In  nu- 
mcro  filioru , 
quidcGcntib. 
ocdidcrunt . 
!^iOiquoteni/nre 
teperiintetm  dc- 
diteispotcfla.fi. 
dc.aeri . 
O   F.ttribuam, 
4c   Thcodorc- 
tusTcrrapro- 
miflioRis    ita 
vocauit.&ipfa 
rum  gcnticim 
Dcum  omn.i- 
potcntcm  no- 
minauit.doccs 
illumeflcom- 
nium  Dcum, 
&  vniucrforu 
opificcm  gcn- 
tes  itcm  adcp- 

turas  notitiam  «■/••• 

Dci ,  &  ad  cas  perucnturam  gratiam  Sandi  fpintus. 
c  Mulier  a.Semcl  mi.xta,videns eum  feruire libidini  fux, 
&  in fe  mutatam  lcgv°m  naturae  per  quam quondam  vi- 
ro  fubicfta  fucrat,diCvMite  domino.  Et  abs  te  comicrfw  eius. 
d  yoxinvijs  aa.Libentcrfufcipitdominuspoenitcntcm, 

occurrit 


'''■'mifBdo.        «;Oh«liendo. 


tepfrt  mTdomus  Ifracl.dicit  dominus.  jVox  intvijs  audita  cft,pIo 
ratus  &  vlulatus  filiorum  lfracl,quoniam  inic[uam  fccerunt  viam 

jCSei.  «C)aaintellca.spaira.nppcc.Tns,  cuaiploiatu 
^Vit.oluo.  ^-       jj  vlulaiuie)runtaJ|>otrcm. 

fua,obliti  funtdomini  Dci  fui.  Conucrtiminifilij  reucrtcntes,& 

a,q,,il-.„.„c:l.c«.5ado.".no.  bV^ic" ''OC  pacm  tcns  &  o.nncm  fupcrb.am  rehnqucns.     ,^     >.„...,„- 

fanabotaucrfiones  veftras.Ecce  nos  vcnimus  ad  te.Tu  .n.es  domi  i<5  bucbant.  Nam 

'  a«iVcUliitudo  qua  lupcrbit  coniia  Deum.  17    nOllfolumbo 

nus  Dcus  nofter.  t  Veie  medaces  erant  collcs,&  multitudo  mon-  i3  ucs,&oues,(ed 

afNoninaliis  b' Vndelcriptum  e(t:ncfeccrunt  lctuuntcs  lcrutinio.  Ip    Ctiam  fiUOS,  & 

tiu.VcreindominoDconoftiofalusIfrael.Confufiocomcditla-  20  filias  adolcbat 


a1 0 uo".  decepeiunt. 
tHi,eticoium  ,     i    /'  •  n  /->    a  "  o 

borem  patrum  noftrorum  ab  adolelcentianoftra.Careges  eoru& 

f  3.1^11  mhficli  profccer.inr.  \-        ■        C    f 

armentacorum^filios  eorum,&  filias  eorumt  comeditcbnf-ulio. 
Dormiemus  in  confufioncnoftra  ,&operiet  nos  ignominiano- 

al^C!,' flo.  TNonfolum'quandoinc3rneapparuit,redanteiiUJmvcnerit.  ^  DUdOrC  & 

<,  ftra:quomadomin6Deonoftropeccauimusnos  &patresnoftri  ,3  fufionem 


i,Si  trcdereiis  MovIi,forlitan  6t  inihi. &c. 

ab  adolcfcentia  noftra  vfque  ad  lianc  diem,&  no  audiuimus  vo 

i^Qm  patent  hns  noftri';  loqueba.ui. 


&  quod  inde 
no  modo  nul- 
lum  qua:ftutn 
facicbant,  fcd 
pr2ter  interi- 
22  tum  animarii, 
pudorc  8c  con 
coa 


cem  domini  Dei  noftri. 


fequcbantur. 
Diuus  ctiaiti 
Apoftolus  frn 
ilum  peccati 
dicit  eflcpudo 
rcm  his  verbis.i^ac»»  ergo  fru^um  hahuiflis  tmc  ex  illis,in  (jui 
bus  mnc  erubefcitis . 

o-  Domitie.Vox  Ifracl quiDcum fuum  non  audiuit  & hc 
retici  p^nitcntis.  Pars  enim  cft falutis pcccata nofle  & cc 
fircri.vndc. /)ic  t«  P"«J  iniquitates  tuas,ytiuflificeris. 

'^CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  dc  tcrra  aquilonis.  Sanai.n.<ipoJioU  Simon  &  Judas fuertmt de 
domo  Iuda,qnia  fucrunt  cognatigcrinaniip(ius  Chrifti,ipftverd  f. 
dicaucrut  in  Verftde,qu^est  in  pa,  :e,^J.quilonari  refpcBu  tcrr^^- 
miljionis.vnde  cxierunt  Chrifti  difcipidi  adpr^dicadum  per  orbem 
vbi  erant  multi  Ifraditg  qui  non  redierant  de  captiuitate  &  multos 
de  iltis  adduxeruht  adfidcm,ficut  &  dc  Geh  rilibus. 
i  Adtcrram  quam  dedipatribusvellris.f.izirwd»»  viue 
tiu,ad  qiiam  ChriHus  afctndens  m  calum  tranUulit  patrcsfaniiost 
qytprius  dctcntifuerat  in  limbo.  Illa.n.terra  fuit  eis  promiffaprin 
upaiiier,ficut  declarauiplenius  Cen.t  ^.Tr<emium  enim  a  Deopro- 
in:ffum  non  eH  mmus,ftd  maius  merito ,  omnia  verb  bona  terrena 
funt  ml::s  bonum  qudm  opus  virtutis ,  &  ideo  quandocunque  pro 
operlbus  virtnf-m  d  Deo  promittitur  aliquid  terrenum,intclligitur 
principaliterpromifium  bonumfpirituale  &  aternum. 

2  EgO  zn.Hic  circapr^diHamcucturqui^io.f.qualiter  habeatur 
fidelium  mu!tipHcatio,&hered!tJtisrcUftis  adeptio,  cum  dicitur. 

3  Quomodo  p.  Et  patet  ex  diHis  litera  vfqtie  ibi. 

4  Hjcrcdita.pr^.^/H/a  i^J  clare  videtur  Deus  facie  adfaciem. 

5  Excrcir.  Gcn.  Exercitus  Centium  dicuntur  hic  angelifanHi 
ad  cuflodiam  regnorum ,  (S  Gcntium  deputati,  (^  illorum  proprih 
eft  h^reJitas  celcflis . 

6  Etdixi.Hicponiturrefponfw.fci.  quod duo pradiHa  habcntur 
per  fid(  rn  ($  mores,ideo  fubditur. 

7  Pa.vo.mc.  Hpnfolu  corde  credendo,fed  ore  confitendo.  ad  I{o. 
lo.b.Corde.n.crewur  adiuflitiam,oie autemconfejfto  fit  adfalu- 
tent.  Et  quia  fidesftne  opcribus  mortua  e^l,Iac.  i.d.ideofubditur. 

8  Et  p.m.bona  opcra  vfque  ad  fiucm  continuando. 

9  Scdq.  Hic  conjequentur  circa  Chrijlivccationcmponitur  lu- 
dcorum  mclignitas  ,cum  diiitur,Scd  q.Ci.i.maritum  fuum,vnde  & 
inHcb.(9  habctur,  focium  fuum, 


10  Siccon.  mcdo.If.  blafphcmando,perfequendo,  &tandet 
occidendo.Et  quia  in  vindi^am  ciisfequuta  eft  dcflruclio  ludmi 
per l{cnianos,vt habctur  Luc.i^.  ideofubditur. 

1 1  Vox  in  vijs.  Quia  dejtruda  ciuitate  ludai  ducebanturcapu 
ui  ad  diuerfas  partes.fuam  miferiam  deploratitcs. 

1 2  Quoniam  ini.recidendo  d  Chnjicqui  ifl  via,veritas  & i 
ta.  Sed  quiapofi  dtflruBwnem  ciuitatis  aliqui  de  ludxis  Clnifloo 
diderunt  ftenentes  quodpropter  eius  monem  fuiffet  illa  deftrHiU 
fubjequuta,  idco  lercmias  hoc  prpiidens  dicit  quantum  ad  iflos. 

13  Conuertimim.exponaturvtjupra. 

14  EtfnnX3iUer.\x.qitibusauerfteJiisd  ChrinOy&Jubditur} 
mtentiim  refponjio. 

15  Ecccnosveni.perfidem. 

\6  Tu  es.  lud^ienim  verdcoauerfi  Cbriflum  rfie  vcrum  Dcu 
confitentur. 

17  Vcre  mtnJ.fupcrbi  colles,  &  montes  hic  metaphorick  dcj 
gnati,ficut  Ifa.^o.a,Omnis  mons  £s?  collis  humiliabitur ,  qniapr 
phetiC  vt  communiter  metaphorice  loquutur,  Cf  ifli  f^perbi  fuer 
Sacerdotes  &  VhatiJ^i.quiper fuam  fuperbium  Chrilium  contc. 
pfetunt,&  populum  perjua  mendaciaafide  Cbriftiauerterunt,(i 
meiidacia  conucrfl  de  luduijmo  recognojcunt. 

18  Vcicin  (io.fcilicet,Cbnllo. 

19  Salus  Ifrael./e<:K«rf«»»  qui^d  dicitur  aU.^.c.de  ipfo.  Et  n<i 
eft  in  alio  aliquo  falus. 

20  Confndo.i. peccatum in  Chriftum  ,propter  epthd vemtf»n 
nos  conjufio.  I 

2 1  Comcdit.quia  B^omani  omnia preciofa  in  quibus  laboranf^l 
ludai,&  animaUa,&  filios  &  filias  eoru  rapuerut,&  idebfip  \ 
2  2  'Dotmicmns.quandiu (iabmus  in  infidelitatc,ideb fubdit  j. 
-3  Qupniam  do. d.ljia jfunt vcrba pcmitentium peccatapr ,! 
rita  lamentantium,&  non  Jblum  peccata  propria,fid  patruml  j- 

rum,i^  patet  litcra  cx  diBir.  ^  .  « 

^  ^CAPi 


6.J 


Icremix.  Cap.IIIL 


^14 


I  A  D  D  r  T  I  O 

V     jncap-iy^'  dicttnr  in  7^oy?y..Nunquid  irafccris  in  pcrpet. 

I   y'oi tos hai e»'«.Nunquid iralceris,&c./« Heb.habetur.Kvi- 

qiiid  irafcctur  in  perpetuum,  aut  perfcuerabit  in  finem? 

Ijaexfoxitoriic^fpfi  'U-i  vxoryjeujpofja  dc  cjualvqunur  comertere 
fgr  adrecognofioidum  Deum,tanqu*mpatre  fuum  &  ducem  virgi 
mtttthl"^,  nuHciuid Deus  irajcereturinperpetuum  ita  qitodnon  re 
I  contiCmeteam\q.d.noniiuxtailludTfalmifl.;c.'^OU. in perpetuu 
1  irafcctur,&c.  Et  h^cfentemia  videtur  mjgis  propria  in  propoftto 
I  vatdeenim  improprii de peccatore inquantU  d  Dco  ncedit  ai:ere- 
\  tur  quodirafciturjed  potLus  quod  prouocat  Deum  ad  iracntdiam. 
A  D  D  I  T  I  O.    II. 
2«w.f.-pZ'/<f'«f«r/n/»o//.Etconuertimini  filij  reuertcntcs. 
ybinos  habemus^tCVLtXttntCSyin  Hcb.hab(tur,i\ln  rebellcs, 
^ficvocant  rebeltes  ad pceniteiitiam,ad  quam  attrahit  eos  ad  hoc 
qttiaegovirveflfr. 

ADDITIOIII. 
In  eo.ca.  j  .vbi  dicnur  m  ToJi.Et  ifiudfuitfiguraium  in  regreffu 
tnrtepronvfiionis, 

2\(p/i  videtnr  proprikfJgHrari paucitas  Iud,eorumin  Chriflo  cre 
,dentium  refpeciu  multitudinis  eorum  in  itjidelitate  remancntium 
per  Caleb  &  lojueprout  inpofiil.Tum  quia  ibifufrunt  tantnm  duo 
defexcentis  milibus  virorumyhic  autim  multoplures  fueruntcrede 
tes,{cilicet  in  maic  ri  proportione,  vt patei  in  ^ciibus  apoflolorum. 
Tm  qnia  Mofts  &  ^aron  qui  fueruht fdnSli  &  non  fuerut  ingref 
fiurrampromifiionis,figuraret  infideles  Chriflum  >,egantes,  quod 


yidetur  inconueniens,  Sed  figura  hmus  pMueitatls  eredentiu  &muiD 
titudinis  non  credentium  dt  lud^is.proprie  prxcelju  ternpore  lerc- 
boam.^.I{eg.i2.  quanda  lotus populus ifratliticut  fuit  diutfuiitt 
duas  partes ,  quarum  maior.fdecem  tribus  recefferit  d  regno  D.  - 
uid,quiafuit  figura  Chrifii ,  & a  cultu  Dei  qui  vigebat  in  tempiOy 
&  coluerunt  vftulos.  Minor  vero  pars,J'.dua.  tribus  adhxjerunt  re~ 
gno  Dauid  cir  cultui  diuino, prout  h*c  figura  largius  traHatur ,  in 
pugione,prima  parte  cap.  i.eam  proprii  adpropojitum  adaptando. 

R^eplica.  In  capit.j.  Burg.mutat  textum  iranstationis  noHrje  ab 
aBiuo  ad  paffiuum,&  fic  ToHilldtor  vno  modo  applicat,B'*rge.ali9 
modo.Feritas  efi  in  vtraque  applicatione .  Sed  quod  dicit  Burg.tn 
Heb.baberi,rel)cUcs,vbinos renertentes.crtdat  Hurg.qui  volueritt 
puto  beatum  Hieron.  TolLliatorem  &  omncs  alios  ita  ignaros  f/e- 
braici  jermoms  vfque  ad  Burgen.  uon  fuiffc  vt  intcrpretarentur  rc- 
bclles  pro  reuerientesfilios. 

In  eo.cap.poflil.dicitpaucitatcm  credentium  in  Chtiflum  ex  li* 
d^is,  figuratam  ejje  paucitatem  ingredientium  terram  promifjionis 
ex  ■£gritudinibus  de  ^egypto.  Bitrgen.  ajfi^nataliamfigutampu-  E  ' 
tansfiguram  poflil.uon  eJjeptoprian\ 

^d  hoc  diCendum,quod  vnius  ficii  pojiunt  effe  plures  figura/i' 
cutpatetitocis  multisjacri  canonis.Etia  cH  fignra  alicucts  ftt  eius  loan.^. 
ftmilitHdo,qua  ndfemper  currit  quatuor pedtbus.  Si  enim  omnis  fi- 
mditudo  efllt  omnimoda ,  nulla  cjf-:t ftmilitudo  ftcut  arguit  beatus 
.Augufi.  Si  omnia  effent  xqualia,non  ejfnut  omnia.Omnimoda  cnint 
Jimilitudo  potius  ejfet  dkenda  identitas  qudm  firnilitudo  vt  dicit 
Burgenfis,Fide  circa  primum  capitulum  Hofc^. 


CAP.  IIII. 
a  nircuer.  LXX. 
^alialitcra.co- 
uerteris.i.fi  falutcm  a 
dcfideras ,  &  te  pec-  b 
cafledicisplene,c6- 
Uertere,idcft,qucm 
.    jncgafli  crcde. 
|b    Siabsiule.  Patct, 
^quiaquando  moue  c 
..^iur&  dicimus.Mei 
'\:tm  pene  moti  funt 
':des,pe.ejf.funt  gre. 
eJ.Non  ex  imbecil 
iitatenaturchocpa 


C  A  R     r  I  I  [. 

Si  learrti  vis  i  raptiult^te. 

I  reucrteris  Ifrael ,  ait  dominus ,  ad  me 

af  Prius  poenitcndo  b  ^^ldola. 

conuerterc.  Si  abftuleris  oifendicula 
tua  afacie  mcainotcomoueberis.fEt 

iTDcfptaiiido  iipeiquiptiusiurabas.f  luCutandum  vcttttft. 
bfHcsirrs  comiics  liabet  iuuurjndu:qui  li  dsfuenntip^tiutiuelt. 


Dcu.  Quadiu.n.illi 
vcru  Dei  cultu  reti- 
nebat,  pleriq-,  vicina 
loca  incolentes,reIi- 
gioncm  cdifccbant. 
d  ?\(o*<j.  cradicando 
veprcs ,  &  (entes,  vt  tabomlnati» 
muda  femina  fufci  "f  '""•  ^ 

taeaiigraboa 


tuiribis,  viuitdominusinvcrirate,  &        piataruamiida,ncc 


atCum  h*c  lcilicet  fccciit  Iftael,  cum  pct  apoftolos  may.ier 
G^ntlum  fuerit. 


in  iuditioj&  in  iuftida :  &  benedicetfcu  Getcs  f  ipfiimtj; 

^'■'^Jjfaliuex  Ifraeleft.  bfVTxfidei. 

laudabuntHsECn.  dicit  dominusvirpluda&habitatori 

VEcclefix. 


timur.fed  quia  con  d  lerufalcmc+Nouatc  vobis  nouaIe,&  nolitc  (crcrc  fupcr  fpi 
Itra  Dcum  olfcndi-  -    -  -    ' r      r 


ciila&idolanottra 
ponimus.  e 


»T*il!.'  fuflbcant  rcmen. 


bfMundamini. 


v^ymmachDS.Futificimini. 

cfVina.Symmathus.militias. 


nas.  Circuncidimini  domino,  &c  aufertc  pr^pucia  cordiii 
jc  £nr<r<i  w.Hicron.  f  ycftrorum  viriluda&habitatorcs  Icrufaic.ncfortecarc-  * 
diatur  vt  ignis  indignatio  mea,  &  fuccedaturj&;  no  fit  qui 

afHxc  omniafient. 

cxtinguat.  Omniaaute  h^cmala  vcnicntproptermalitia 


n 


lln  liiggillationcm , 
fcilicetmortuorum 
|deotum,per  quos 
luratomnisidolola 

|tra. 

'  Simulanimaduertcndum  quoditafiuradumhosha- 
eatcomites,veritatem,iudicium  atquciuftitiam.  Si  ifta 
Jcfucrint.ncquaquam  critiuramcntum  fedperiurium. 
*  Thcodorctus.  Adliortatur  Iuda:os  infirmu  adhuc  ge- 
ftantcsanimu,  iurarc  pcripfum,vtiufiurandico(uetudi 
nc  diicerent  ipfum  lolu  adorarc.Polhcctiir  autem  modo 
"scfiant,  quod  pcripfumgenrcs  bcnedicer  &  laudabut 


mittatis  margaritas 
ante  porcos,  ncc  lan  p 
dumdetis  canibus. 
Non  poteft  animus  Watt.r  3 
acrunis  mudi  plenus  :  m  &  omnci 
fcmen  Dci  fufcipere  laud^i^ut  ic^ 
&  frudum  facerc.    i  ^ »°  "* 
*Theodo.  Excolite, 
inquit,  animas  ve- 
ftras,radicitus  euclli 
te  memoriam  ido- 
lorum,h$ccnim(pi 
lo  nasappellar.  t<l=v«boS 

c  OrcMHa.Hicr.  Viro  gnihcc.i. 
luda  &  habitatorib.  lAratevobis 


lerufalepraecipitur,  atuum. 
vt  dcferat  occidetelitera,&fcquaturviuificateipiiitu. 
*  Thcodor.  Docctapertecircuncifionemappaicntem, 
lateniis  efie  figuram ,  &  Ci  adfit  intorior  fuperfluam  efle 
corporea.HinC  Apoflolus.7\(on  enim  qui  in  mumftsto  lud^us 
esi,'teque  qu£ in  manifeji<j,in  carne,efl  circuncifio,JeU  qui  in  abjco- 
dito,  lud^us  efl,&  circuncifio  cordis  in  fpiritu,mn  titera,  '  ' 

f  Kieforte.  Hier.Monct  &  praedicit.nc  facerc  copellatur 


NICOLAVS    DE    LYRA 
C  A  P.    I  I  I  I. 

*i  Cl  rcucrtcris  Ifrael  ait  diis  ad  me.  Voflqua  leremias  ref- 
%J  lendit  populii  dc  peccandt  inuerecundia,hic  argutt  eu  de  co  • 
tumacia.Et  primo  di^a  contumacia  arguitur,fcundo  poena  debita 
fw6i%(i«r,ii(.Annutiate.CirM  pnmu  dicitur  in  perfona  domini. 
^i  reaer.lfracI.6Jc  accipiturfi  f  no-.qaifla  reucrfio  nofuit  Jubfe 
q'Utj,&ficapparetcotumacia.Et  eod.  modo  accipitur  cufubdiiur. 

2  Si  abftulcris,ofFen.&C.  i.  peccata  quibus  me  ojfendifti. 

3  Non  commouebcris.fieterra  tua  in  captiuitatc  Babytonica. 

4  tt  iurabis./«c  ponuntur  trcs  comites  iuramenti  liciti,&  quoli- 
ottjubtraHo  rcddtturillicitii,ftcHt  efl  iuramentu  mendax,quodca 
»ct  veritate,&  iuramtntu  iniquu,vt  ft  quis  iuretfe  homnicm  0  ci- 
l'<fum,(iuod  caret  iultiva. Et  iurami  ntum  incautum,quoi  caict  iu- 
ditio  difcretioniSfVt  ft  quis  iuretfme  caufa  &  raiione  tegitima. 


5  Etbenediccnteum  ScC.imprccandoJibibunajlleceritiltj. 
£t  mutatur  mudus  toq*tndi  defecunda  perfona  ad  tcrtiam,fed  quta 
hoc  iion  fecit.ideo  in  capiiuitatem  duBusfuit.  Et  per  ifraet  inictlt- 
gitur^hic  poputus  regni  lud£,q'ua  Ifael  efl  nomen  gtaet ale  ad  uci 
Hcbrxos,^  h'ic p.itet  per  hoc  q^tod  Jubiitur. 

6  }r{3iCQa.6x.iio.ln aliquibus  libris  intcrponitur,habitatori,  fed 
non  esi  detcxtu. 

7  Nouate  vobis  noua.&C.  efl  autem  nouale  terra  de  nouo chI- 
ta priusfpmis &fcntibus  plena,  &per  Im innuit  propheta  quod 
erant  innetnati  m  mMua. 

8  Circuncidi.do.  Incircuncifione  fpiritualiqu£placetei.  Et 

quxfitiiti  fub.litur. 

5?  Et  zuicr.idefl  pcccata,&confuetudincs  peccandi, 
10  Nc  forte  CQ,rcd.i.vindiiia  mea  per igncm.  Et  quia  hxc  nofe- 

*  cerunt 


M  O  \^   L  J  T  E   !{. 

t  ^'^«prterir.Hocliteralitcrexponitur  decotumacia  lu 
dxora.Moralitcr  aiit  pot  cxponi  dc  contumacia  malorii 
religioforum,quib.dicitur.  ><  >e«fm.  Etaccipiturhic  fi^ 
non:nammultiapoftataErcuenfiturmagiscoadifame 
oc  nuditatc,  quadcuotionc,  iSc  codcm  modocu  dicitur. 
a  ^iabjtnUtisv^enitiida.  accipiiur  fipronon,neplurimi 


reucrtetesde  apoftafiaficofFendut  ficut  antca.io  fubdit. 
4  Et  lurubis  vi.&c. qm:i  reuertcntcs,fi(ac  promittunt  emc 
dationem  vita:,idco  fcquitur. 
7  ?^o«a.»o.«o«<i.aufcrcntcstotaliterpriftinavitia. 
9  .Auferteprjeputiacordiumvefirotum.  idcftmalasvoIunt«^ 
lesad  cauendumrccidiuum. 
xo  T^efonc egrediaturvt &c. puniendo  vos  iti  gchcnna. 
Tom.  4.  V    a 


6ij 


GIof.ord&NicoIai  deLyra 


^K 


loh  ».a 
topcium» 


lob  I4J 


fleiuai6 


b  Etprddo.  Dcquo 
dicitur.OmfliMffi  inimi 
corum  JuoTum  domina- 
bitnr.  Quiglorituur  di- 
ctr.s,  Cfrcumiuiurram, 
&  prramhulaui  tam. 
Quiscft,cnim,quc 
diaboli  vcncna  non 
tangunt  niHillcqui 
Z\t,vtnit  tnmi  prtnceps 
nundibuiuiy  &inme 
nonhabetquidquam  ? 
c  Delo.fuo.  Dcabyf- 
fo.in  quacnrcligan 
dus,inquamncmit 
taturcxorat. 
d  SuperhocSint^prc 
nitcntia  r^uiflimam 
B  bcftiam  vitarc  non 

Eonfumus,  &  nid  ad 
)cum ,  non  folum 
mctCjfcd  ctiam  cor- 
porc  conucrtamur. 
Dumenimvaftatur 
ccclcda  ira  Dei  cft 
apcrta. 
*  Theodor.  Prxdi 


fccit  Dcus  fapicntiam  huius  mundi,  quia  pcr  illam  non 

cognoucrunt  Dcum. 

f  7'ro/)/Kf.<co»,7?fi',3'c.Aquila,amcntcscrunt.  Quiscnitn 

noninraniat>n6pcrdatcor,cumprincipcs&regcs&Sa- 
ccrdotcs  quondam  fuos  fub  lconeconlpcxcrit. 
'^  ,  g  ttdixiyHeu.  Quia 

1  fTnquocciifeffioDri. 

fcogitationum  vcftrarum.  Annundate  inluda  &  in  Icru 

>«iBqiupax 


r  ^  qu? In  Niniuiti«  probamus ,  auib.  cft  prasdiita  fcntcntia, 
A  vt  immincntem  furorcm  dccUnarcnt  pcnitcmia. 
a  ^/ce'i<<.*/f.,Hicro.Si  quisfaaorcftautaudorpcrucr- 
foru  do^matQ.dceo  pot  dici.aiccndit  lco  dc  cubilifuo,& 
przdo  Gcntium  fc  lc. 


blCui  rimile,Eii''a  in  forti.vocsin  luam.&c. 


falcm  auditu  facitc,lo^mini  &  canitc  tuba  in  tcrra,clama 

jTlnvnam  tidfin.     b«Quafi  i\  h»iclico'um  bdU  confiifguni.Chtifli  munimcnta  no$  lencant. 

tc  fortiter,&dicitc;  Cogrcgamini&igrcdiamurciuitatcs 

a«Ciuci.  bllnfpecula^  rublimiTatcccclc.  «.  clQuiim>eii,.  » A  J  Chiidi  auxillum  cutiiic: 

munitasJcuatcsfgniainSion.tCofortamini&nolitcfta 

HVeru  NabLehorfonofor.l  s^-i  ">  mundo  ifto  i  me  peimitt  tiu,  vt  foittudo  veftra  comprobetut. 

rcrquia  malucgoadducoabaquiloncAcontritioncma- 

alNabuchodonnfot  ferusqui  tinquam  leo  circumit,  qusiens  quemdeuo. 
b*t<Iell,denequitia.vcIdeinferno,  vbi  tcirudetut. 

gna.Afccndit  lco  dc  cubili  fuo,&  pra:do  Gcntium  fctlcua  g 

a«SciIicct,efcleruro,vtegtefndecccIeliapugiieutcomiaipf«m.vnde,  A  nobii  ejiiciunt,    g 


fcd  n'  netanicx  no. 


fupradixit,  Jnrfm/>o 
re  illo  vocabunt  leru- 
fale  fdiu  domini.  &c. 
&nuncdicit.pfri/v 
corregis,&c.  turbi 
turprophcta,&in 
fcputatDcummc- 
titum,nccinteliigit 
illud  logc  poft  hoc  V 
in  proximo  futu-  •«. 
rum. 

Thcodorctus.  Hsec 
non  vere  dicit  pro. 
pheta,fcdq3prca 


^  bitEgrciruscftacIocoruo,vtponalterra,u5infolitudi-  -  J^  S 

a*Eccleli*  b1Ci'm  flotcanthzieucorain  conciUabula.  ^  /1  1  •        o '*■') 

nc.  Ciuirltcs  tu:c  vaftabutur rcmanc^ntcs  abfquc habitato  ]]  j^^^.^.^^p^^;', ^ 
rc.Supcrhocaccingitcvosciiicijs,  plagitc  &  vlulatc,  quia  14  centpopulo  huic, 

jj  afLxx.anobis.birixdoneectlelii  '  valtanie.irapei  contrapermanente.  &  Icrufalcni  Qcflp 

noeftaucrfi  irafurorisdominiavobis.  Eteritin  dieilla,  ij  ritusfcduaionisc: 

iflnuiileeniomneconfilium.  blQupd  Hebet  elTeinmanuDei.  l6    jn  dcfcrtO,  Via  filia 

dicit  diis,pcribit  cor  rcgis  &:  cor  principu ,  (Si:obftupcleet  17  popuU  mei  non  tc 

Sacerdotes,8cprophet^coftcrnabuntur.Etdixi:Hcuheu  '^  ditadpurum  &ac 
c  ,      .  ,       .  *^"     i    ^  I  n-  1         n.         o    19  fandtum ,  ncc  fpir 

f  hcudommcDcus.  Ergonedccepilti  populumiitum  &  20  tus  plcnitudinisvc 

citregisfortitudine,  g  .,  .fqnifecet&putgeivi.:.,,ai.tjiemu.pait&ptomimononfequitur  ^j  nlct  ab  his  mihi.I[ 

tam  k)achim,quam      Icrufalem,dicens:  Pax crit  vobls.Et  eccc perucnit gladius  22  fa  cxpcrientia  di 

Icchonix  fucceden- 

tis :  tandemquc  ipfius Scdcchia: ,  prxdicit  etiam princi- 


i.C&r.i.c 


pum  &  faccrdotum  mctum. 
d  'Pr/«c»>((»w.qui  lcgcm  doccrcdebucrunt,  &lubie£losl 
lconc  dcfendcrc. 

c    Saccrdotes.  Qui  putantur  eflc  fapicnics.Stultam  enim 

■     fccit 


cent  mquir,tenipo 
rc  calamitatum,  quod  fpiritus  erroris  &  fcdudionis  crat 
ille,quiloqucbatur  perpfcudo  prophetas,non  purus.nc 
fanftus,non  fpiritusplcnitudinis,pro,complctiuus  rrin 
tatis,  a  quibus nempe  pfcudo  prophetis ,  mala  ifta  mihi 
proucnerunt. 

^rentus 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  cerunt  n  cotumacia  permanentes,ideofequuta  efl  fuccenfto  ciuitath 
&  templiper  Chaldtos  tcmpore  Sedechi^.^.J{eg.vlt.&  infra.i^. 
I  Ann\innite.Hicconfeiji4enterfequiturpa»acontumaci£.  Ft 
diuiditur  in  duas,quia  primo  ponitur  comminatio  panx ,  fecundo^ 
tompaffio  Ieycmr^,ibi,Etdix'uCirca  primum  (i«/t«r,Annun.in 
lud.  idefl  om  libus  notificare. 

Z  Et cani te tu .in terra.^rf conuocandum  bellatores vndecuq;, 
}  Et  dicite,congrcgainl&  ingrcdiamini  ciuitatcs  muni' 
t3i'S.vt  ibi  poffimiis  filuari. 

4  Lcuatc%num.j</(^vm7/«w. 

5  In  Sion.vbieratfortalitiumciuitatislerufalem, 

6  Con^ommx.  ad  inuicem. 

7  Nolite  ftare.oc;c//?. 

8  Quia  malum.  ideflgraue  bel[um,quod  non poteritis  fufiine- 
Te^ideo fuhdiiur  . 

9  Et  contritionem  miignzm.idefl,ciuitatis  (^  templi  deflru- 
6iionern,(^  ided,quod  dicit  lere.Canite  tuba^&  pofled  leuatefignu 
in  Sion  confortamini,&c.dicit  ironiciquaft  dicatfic  facietis,fed  ni 
hil  valebit  vobis.  vnde  (ubdUur. 

10  Afcen.leo  dccubili  fuo.  idejl ,  T^abuchodonofor  de  regno 
fuo,qui  dicitur  bic  leo,  eo  quod  in  vexillofuo  habebat  imaginem  lea 
nis,vt  dicunt  aliqui ,  velpropterfuam  audaciam  &  ferocitatem. 

X 1  Et  prx  do.Gen.fe  lcu.^Kia  d  multis  Cetib.  pradas  accepiu 

12  Egrcflif 


1 2  Egreffus  eft  dc  loco  fuo.  ad  veniendum  contra  Judttijda 
fubditur. 

I  j  Vt  po  nat  ter.tuam  in  foli.ciuitates  d€Uruendo,&  habiti 
tores  captiuado.Et  qa  hoc  fuit  lud^is  matcria  doloris,ideo  fubditu 
14  Super  hocaccingite  vos  cilicijs  &  cxtctz.inftgnum  tt 
flitite  &  tamentatioTirs, 

ij  Indicilladici.dom.peribit.  &c.  quiadenoHcfugeiun 
per  locum  occultum ,  tamen  non  valuit  eis ,  quia  comprehendit  eo 
exercitus  Cbald£orum.^.\eg.vlt.&  infra.^9. 

1 6  Et  obftupcfccnt Saccrdotcs  &  prophetx ,  quia  dixeren 
Sedechu  regi,&  principibus  contrarium. 

17  Et  dixi.H/c  confequeiiter  ponitur  compaffio  lerimif,  eo  quoi 
erat  de  populo  illo.  Et  diuiditur  in  duas,quia  primo  ponitur  ipfiU: 
dolor  in  mentejecundo  in  corpore^ibi.  Ventrcm  mcum.  Circi 
primumdicit  leremias. 

1 8  Heu .  interieaio  efl  dokntis ,  &ponitur  terpropter  triplice» 
defiruclionem,fcilicet,templi,ciuitatis,&populi.  if^ 

1 9  Ergo  nc  decepifti  popu.iftum.itfc^,  decipi  permifiUi  ft 
fdlfos  prophetas.q.d.ftc. 

20  Diccns.  idefl,dicerepermittenspereof. 
a  I  Pax  crit.  Toteji  etiam  exponi  negatiuLEr2,0  nc  dcccpiil 
quaft  dicat  non,fed  falft  prophet^  jingentes  loqui  per  te . 
2  2  Et  eccc  ^cmc.i.vfq;  ad  intima  cordium  populi  &  principu 
&loquitur  defuturopermodumpru!tertti,ideofubditur,]n  tcinp 
il.&c.  <J«  Vcntus 


t 


MOIl.ALITEI{. 

t  »/f«»KntMff/nj«(/<».Hicpranunciaturpunitiocontuma 

cixreligioforum.Etloquiturprophctaironicedepopu 
lo  Iuda,cum  dicit. 

B  Congregamini.qu^SiCi  diccrct,n6  potcritis  euaderc  manus 

rcgis  Babylonis ,  &  pcr  hoc  dcfignat  quod  mali  rcligiofi 

non  poteruteuaderemanus  da:monis,dequofubditur. 

10  .A}ctnd't leo  de,(^c,  ad  duccndum  fecum  malos rcligio 

fosadinfcrnum. 

1 5  Et  erit in  die  il.^cm.rr,  &  cor principum.  idcft,  dolebit 

cor  bonorum  rcgentiumdeperditioncfuorumfubdito 


rum,fccundum  illudApoftoIi.j.Cor.n.g.  Quisfcandd. 
7^turf&  ego  non  v>of?Idco in  eorum  pcrfona  dicitur. 

1 8  Heu  heu  heu  dom.Deus.Dcbcnt  cnim  timere  necontin 
gat  hoc  ex  aliqua  ncgligcntia  iplbrum . 

1 9  Ergo  ne  dccepiflipcpulum  /^«xw.ideftjdecipi  permiCfli pc ; 
fuggcflionesda:monum  diccntium. 

1 1  Tax  erit  vobis.Sic  enim  fuggcrunt  da:raoncs  hoflibu; 
quod  nondamnabuntur  pro  fuis  peccatis. 
22  Ecce  peruenit  gladius  vfque  ad  animam.  ipfam  iuguUn  i 
mortc  culpjE,  &  confcqucnter mortc gchenns,  Et  quc 
niam  boni  paftorcs  de  perditione  fuorum  fubditorun 
non  folum  dolent  mente ,  fed  etiam  corpore,  quia  mo 

ftUJ 


iq 


leremix  Cap.  IIII. 


^18 


f  a  i^tntui  w.quando.f  perucnerit  gladius  vfq;  ad  aiam, 
i  &  fiierit  area  confummata  luncvetus  vres  vcniet  dedc- 
fcno.qiii  non  eam  purget  &  vetilet  vt  paleis  hucillucqi 
dilperfisfrumentum  in  horrea  rccondatur  ,  fcd  fpiritus 
pleniisnequaquam  populo,fed  mihi  veniet,vt  meum  tti 
ticumdjffipetur.  ^^  ,    .^.,     ,  .     . 

b  J'/?il';.;!/(.  IsJiljda  _  b  l^  Cum  veiKr-     •    • 

j  hunc  iocu  (ic  ex- 
I  ponut.vtpoftqua 
ini-purgara  fucrit  a- 
rea,reliquixfalu3B  a 


i  Concitat.Gen.  aducrrarios.rquI  tam  diligentcr  obfidcat,  D 
&  munitionibus  vrbem  claadat.vt  magis  vinearQ  af^ro- 
rumque  cuftodesquamaduerlariosputes.A^^ultdomi- 
nusnationesomnes  incircuitufuam  noffefententiam, 
&  flagcUata  icnilalein  coados  rccipcrc  di(i:iplinarn , 

•J«  TheodQuo.n. 


«ladius  vlque  jd3niniam,'*carea  fuerit  conrumm.itj. 


fiatWndefciiptQ  b  populimei,non  adventilandum  &adpurgandij.  t  Spiritus  ^ 


<I  Et  nonpopulo. 


pafto,ait,quifemi 
na  vcl  vineas  ob- 
leruantdiligenter 
eacuftodiut,&^ 
ca  tranfireprohi- 
betviatoreSjitaq  , ,, 


5     Icrufalcrl.obfide^L:ShT. 


en( 


msvenietmih.vndc  c  plenuscxliis  venietmilii.  Ltnuncego,lcdloquar  ludicia  6    but,necquequatn 
Euangelifta,Otp/e  ,a  cv,,c.artre„j«eM,npqu  Hruiimcnt    b ,  (^iaf.digitooftcndat.  cffugcrc  pmittct, 

wtuume  eius  omnes  d  mea cum  cis  . hcce  quali nubes  alcendct ,  &  quali  tempeftas  g    docetpr^tereapro 

accefimus.  cunus eius.  Velocioicsaquilis cqui illius .  V^nobiSiquonia  9    pheta,quartusitc 

c  Et  tiiinc (gn,  Apo  e  ■*■  a  TMctro^ohsiuiurum.       lo  B.cgnorum  libet , 

fiopefis  ficut  ait  f  uaftatifumus .Lauaamalitiacortuum lerufalem,  utfalua  '^  muru  in  circuitu 

VerglllUS,^<oye^O  ,  ^  (^jjpro.edaMtdccorde,  cocauieminlaiptutislanAis  pio  amiiia    12    C5ftrUXifle,eX  lapi 

fed  motosprceftat  j<ic:,.ribu.dcbemusaccipere   ^  ij  dib.quatuorpedes 

coponere  fluaus.  g  fias.  Vlqucquomorabunturintecogitationesnoxix?  Vox  14  latis.ne  gs  habitaa 
Prophetadidurus  ,  T  lad.cium.  _       f  Bei.  15  tiufugacapeftcrct 

rpeta  retinet  fe,  h  cnimannunciantis  aOan,  &noCum  facientis  t  idolum  de  16  k  ^ij-f«.f.Quidqd 


.   ov.  triftibus  iunxit 

'^^'.innia. 

-:i  Thcod.ioquar 
iudicia  mea,&c. 
hcc  e(\  calamita- 
tcs  qoas  iufte  ad- 
ducam  cis. 
dtcutjuajifi^c.Vc 


a  ^  Vbr 


T  .Judj 


•t  n.icioncs  in  circuniitu.         if  Ciebio,lcii'cet. 


Malitix  ex. 


r  n   U  '        ^        •  h     r>  +c  j-  a-      '7  mali  nobis  acci-„„i,i,„„„„ 

1  montehphraim.  Concitate  Gentcs.tEcce  auditum  eltin  18  dit, vmj noftri cft,  dc». 

Icrufalem,cuilodcsueniredeteiraloneinqua,&darefuper  '^  nopei,quiduIce e 
arviuu„„sc«rc.u..  ^     ^  ^      20  Dcu  vcrtimus  in 

amaritudinc,&co 
gimusf^uirc  nolc 
te.Novirib.hoftiu 

_  .  .   ^  .,,  _  ^  O  letuialein.  ' 

turaccmitvtprx-  k  dominus.Vixtuf&cogitationestu^feccranth^ctibi.  Ifta 

fcntia ,  &  BabylO-  *  IPetlit.     b  ^  Iitcrijtj.inimi,'Oiict  auit       f  \li]sos      c  f  .MLDtisaffl    t-onem  patio/ 

malitiatuaquia  amara,quia  tetigic  cortuum.  Vetre'm  meu 


ciuitatesluda  uocem  fuam.Ouafi  cuftodes  agromfavfli  funt  ^* 


fupereamingyio.quiameadiracundiamprouocauit,dicic 


21 


a  1 


Non  tacebo ,  quoma  uoccm  t"  buccina:  audiuic  anima  mca. 


■c. 


1« 


IPetlit.     b  ^I  itcri jta.mimi  ,'Oiict  auit 

niorfi  dclcribitc-  I 

crcituum.cuius 

arruuni  lotaru- 

-leftrepitustem- 

pcftati  fajuiftlrace 

comparatur,&  cquorum  vclocitasaquilisExcrcitusdia 
boli  currus  i'.6c  equitcs  Pharaonis ,  quod  intelligens  vic 
ccclefiafticus  dicit. 

c  ytcnobis  c^iiv.vafia.fu.  crcdcnsilli  fentcritix  Cum con- 
uerfusingemueris,  faluuseris.  yxwbis.  quia  Propheta 
quafi  digito  demonftrauit,populusingemifcit.  Etnon 
futura.led lam  fadta lentitdicens ,  ^.e no. 
f  Lauaamah.Kcipbdct  propheta,Immoinprophctado- 
minus,  laua.  vnde,  Lauarr.i>ii,rnundi  e/<oie  lcilicct,aqua  ba- 
ptifmi,aqua  poenitcntije  falutaris. 
g  foxei.ma^. luxta  fitum  lud^asloquitur.Tribusenint 
JJan  luxta  Libanu  montem  &  vrbem  quie  nunc  Pancas 
di-  Aquiloncm  rcfpicit  vnde  veturus  Naouchodonofor. 
|h  bcmoKV.Vo\[ tribu cnim  Dan fuccedit terra Ephraim 
perquam  vcnitur  in  lerufalem. 

Allegoricc .  Vcnit  iudicium  domini  in  tcrram domi- 
noddinquentemcum  omni  vbertatc fupplicij. 


imputeturhoc,fed 
culpsIerufale.Si 
.ninporcosnoha 
^i  bent  poteftate  das- 


ucntiem  meii  dolco:  t  ienfus  cordis  mei  turbati  funt in  me .  z±  mones.quanto  mi 

,|nusinhoiesquon7,„,,;*- 

dam  ciuitatis  Det. 

1  yintremme. 
4«  Theod.  Dcplorat  propheta  vicc  Iud?oru  dicens, vcn- 
tre  &  fenfona  cordis  dolere,  imitaturq;  matrem  (c(c  ob 
fiiioruinteritialaniante,languefcit.n.ait,anima  mea,dila  p 
ceraturcor  meu  non  tacebo,quia  voce  tubie  audiuit  ala 
niea,clamorcm  belli,m^feriam  &  tribulatione  refonat.  hom.io.ia 
^  Gregor.  Infacro  cloquio  nonnunquam  vcnter  pro  Exech. 
menteponi  confucuit.  Vndepcr  Icreraiam  dicitur  vcn- 
trcm  meum  dolep.  Quod  quia  de  fpiritali  vetre  dixerac 
adiunxit,Senfuscordis  mei  conturbati  funt.  neq;  enim 
ad  falutem  populi  pertinebat ,  fi  prophcta  ventrem  cor- 
poreum  fc  dolcreprxdicarct .  Sed  venticm  doluit,  qui 
mcntis  affli£lioncm  fenfit.Ad  quem  fenfum  dixit  Chri 
ftus,  'lh*icreditinme,fiumln<idevenireeins  jiiicnt  aqaxvtnie.  Iom-S-] 
Quiaenimde  mcntcfidcHum  prsdicationcs  defluunt, 
quafi  dc  ventrc  credentiu  aqus  viuxflumina  decurrtit. 
yentrem  rac.Hicr.  Loquiturhoc  diis,cumfcditionera 


4 


NICQLAVS  DE  LYRA.  . 

t  Ventus  vrens,  &C.  i-  fnut  ventus  vrcns  omnia  confumens 
qu^  crejcunt  in  dcfertu  eo  quod  tnodicum  hahent  de  humiditate,  pro 
pter qnod  atius  dtfncantnr  & confumuntnr  a  vento  vrente. 

2  Vi^  filij  po.m.f^.  'J.ftc  populus  meus  cdfumetur.ideofubditttr. 

3  Non  ad  vent.  &  ad  pur.  Sicut  in  aliquibus  terris  triticum 
pHrgatur  avento  ,qutagranum  cum  palea  proijcilur  furfum  cum 
inlitumi.nto  ad  hoc  apio,&  ventus  tuiit  paleas,&  granum  cadit  in 
arca.q.J.fic  non  purgahifir  pnpulus  meus  ,  fed  magis  confumetur, 
tdcol^^Hituy.      4    Sphitus.idcn  ventus. 

5  Ple  ex  his.  iciiicet,aduitionibus. 

6  Vcnict  rc\ihUdeH,ad  voluntatcm  meam. 

7  tl  nunc  cgo .  fuppk  faciant  hoc  cx  odio  vcl  violentia .  q.  d, 
'Knjtct  exi.,jinia,&ideofequitur . 

«     ied  \o.ia. puiiiens  eos  pro  iniquitatihus  fuis, 

9  ^'^'^cqnzCimi.f.tempefiuofa  tjUcefubitofurgit. 

10  A(ccn./.fjrecc?t«r  Cljaid^orum.  Etdicit,afccndet,quia  ludm 
ejt  malt.onfttu  qu^mftt  regio  vnde  venit. 

1 1  ttquafitem.cur.cius.  adportJndum  arma  &  alia  exerci' 
tmnecejjaria,  &ijii  c^trrus  proptcrmfltitudinemfaciebantjhe. 
fitunimagrmm  &  terribilcm  ad  modum  tempcfiatis . 

i2  y(^}o.^qm.tqm'il  Hyperbulcejt  ad  dcfignandum  velocita- 

tem&fortitudintmequorum. 

1  ?    Va:  no.  yerbum  efipropbetxplangentis  miferiam  populi  fui 


mminente & cwijnleniis pf"ttetiamdicentis.     I4  Lauaama. 
vt  per  hoc  rigor  dtuinf  iujiiti^  temperetur.  i  >    V  (iqueq  uo  mo. 
c.d.tH nimis  tavdas agerepv"itentiam,qna  in  promptuifi  Od  vin 
dida,vndefubditur.  16  Vox€.ia.faduentumre^isBabylo:iis. 
17  KVim.qu^ efi ciuitas in exti ehiitate aquilona) i lu ^tee,exer- 
citus  enim  Ciialdprum  venit  ex  illa  parte.  18  Et  notu  fa. ido. 
i.rege  Habylonis,qui  fe fecit adorari,vt  DeHinfiatMaurea,  Da.ijj. 
19  Demon.Ephra.  Locus  eil  propinquior  lerufalem  qudm  fit 
Dan.  &fecundum  quod exercitus  Cijaldieorummagis appropmqutt 
battfecundum  huc  currebantnucij  Stdechie  defitnatiadhocadnun 
ciandi4mfibi,ideofibditur .     20  Eccc  audi  cft  in  ler.  vbi  erat 
Sedechias.     2l  CnRo.Ve.i.Chaldtosvenienttsadobftdendnm 
lerufalem ,  &  ita  diiigenter  cufiudientes portas  &  exitus,quod  nul 
lus  pofiet  egredi  quin  caperetur.Cuius  caufafttbditur. 
22  Quia  mc zditA.peridololatriam&aliamataftipripofita. 
2  j  Ventrem  mcum.  Hic  confequcntcr ponitur  dolor  prophet^ 
in  corpon.  Vetjcmens  enim  motus  rneritis  gaudij  vel  doloris  redurt 
datad  corpus  Ideo dicit propheta  ,Vcn.mctlta.  q.d.itaaffiigor 
in  corpore ficut  muHir  pamrienSiVel  ftcut  vir  torfioms  Imnbiles 
fentiens.  2 1^  Scti(mcotdis  Scc.exveherncntiadoloris. 
2  j  Quo.voccm  bucci.  audiuit  anima  mea.  videbat  enim 
infpintu  exttcitum  Cha.dforum  de p, cpinquo  inuafurum  ciuitu- 
tem  hrufalem  cum  tubis  &  clart.  otibus  hellicis. 

^Coti- 


M  0 


.      .         .        -    .    1<^.A   L   l    T  E   l\. 

^iis  lortis  ^nimx rcdundat  ad  corpus,ide6  in  corum 


pcrfona  fubditur  poftca . 
z\    ytmrcmmeum doleo.  Et fubditur caufa. 
„Tom.4.         '     V 


6i^ 


Glorord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


6v 


^  &  difcordiamccrnitinecclcfia,  &mconucnticnlisfub 
A  clamarc  pcrdiccm  ,&  in  bcUa  conucrti  Dci  requicm . 
Vndcfcquitur.  . 

a  yfi^ut  cjuo  v/. Vox  prophctx,&  pcr prophctam  Dci.do 
lcntis  fupcr  contritioncm  popuIifui,cuius  vilcrcraad  in- 
flar  hominis  lacc- 


ffilU  . 


damorem  pra:li j .  Contritio  fupcr  contritioncm  vocata eft,  ^ 

a  T  li.lpeiito,         i  T  liiuei..e  B»brlonio.  '  1  Quon-J^in'  hofptia  in  pixdam  ceflerr  hoftiuin. 

6^vaftatacftomnistcrra.Rcpcnte  vaftara  {unttabernacula  * 

a    1  Qii.^ndam.  b    fKegc-in  BaLvl.^ntuiii.vel  a  mcofcruitio  lectdenies. 

mca/ubito pcllcs mcx.  Vfqucquo  vidcbo  tfugicntcs ,  au-  ^ 

^^1  ^Mv^...vwv  ...>.  «  ,C.tf»mpt«fupfonitprxd.ftotumnialoiu.n^     1)  sNV>n  naiura.l.-d  ftudio  ^oluptatis.  ^ 

pitus  pr.Tlibru  il-  b  Jiam  voccm  buccinx?t  Quialtuliuspopulusmcusmcnon  ^ 


Joh.ir.^.  ratur  ,  Saluator  in 
iuciy.g.  niortc  Lazari ,  & 
.  fuplcrufalcflcuit. 
.  „  Ncc  dolorcm  cc- 
t  i<f.q.  7.C.  lat()lcntio,&clan 
&  hoc  dui-  gorbuccinc&  flic 


liusturbatatfcdlu 

du  mala  malis  cu- 

mulantur,&  vni- 

ucrfaduarum  tri- 

buutcrravaftatnr. 

t  atdefobu  b  QuiaflHt.po.Lxx. 

^■''*         Quiaprincipcspo 

puli  mei  non  co- 

gnoucrunt.Vt  ma 

B  giflroru  maior  fit 

culpa,quampopu 

li  Deifcicntia  no 

t  locui  ftni-  habcntis .  Qjjjb  cft 

Ib.  maior  flultitia  q 

bouccognofccntc 

dominum  fuum , 

&  afino  pfcpc  do- 

mini  fui,  Ifracl  do 

t  Pfop'"  minumnocogno 

hoc  dcfoiabi  f  r     »s     - 

^^  fccrc.praslcnte  co- 

tcmncre  que  fcm  -   p 
^cupicbatvidere?  g  * 

t  fvluaiden  C  Saoutcsfunt.  ff. 


TFaftifcilicet. 


-,,«,.. V..  ^Profap.ent.Hus  - 

coonouit.  Filij  infipicntesrunt&  vccordes.Sapicntcs  lunc  ^ 
d  vcfaciantmala,bcncautcmfaccre  nefcicrunt.  Afpcxi  tcr-  p 

a  1"  Habi-atcicdcleto.  b  ^  Terioris  m.igniiudincmporiilo  non  vid-ntc. 

ram,&^cccc  vacua  crat,  t  &  nihil:&  cdos,  &  non  crat lux  in 

a  «  Hvpcrbolicos.  . 

cis .  Vidi  mdntcs  &  cccc  moucbantur ,  &  omncs  collcs  con- 

»  tConturhati  »identut.  b  CCircumquaque. 

turbatirunt.Intuitus  fum  6uioncrathomo,6^omnc  vola- 

a  TOuodfolethabitato.cslcaiii.    f  Iiain  Dcifentiunt  elcinema,  &iriationabilia  pei.nifcunt  animjlia. 
b    TCuinhomir.e.pciiitqucruinpetfunte       „.     .     .^        ,        ^       ..  ,     ,. 

c  «  Q"ia  mat.  manno  iinmiin-tole.i  condius,  arbuft.s  vine.fque  depremis.al.as  condenlus 

tir   '     ' '     ' 

nes 
c  cius.Hrccenimdicitdominus:Deferta  critomnisierra,fed 

tamcn  confumatione  non  faciam .  t  Lugcbit  terra ,  &  mce-  ip 

T  Quia  lententia  inra  ad  hnem  pcruenit.  2  0 

rebunt  cdi  defuper,e6qu6dIocutus  fum .  Cogitaui  &c.uon  2 1 
^  pcenituitmCj&auerfusfumabeo.  Avoceequitis&mitten  ^^ 


fuflineat q  formidat,Qiiidquid  fccijdum  hiftoria  de  In-  C 
da;a  &  kruraicm  dicitur,adccclcfia  Dci  refcramus.quae 
cum  Dcumoficndcrit ,  &  vitijs  &  pcrlccutionc  vaflata 
fucrit,\  bi  quondam  virtutum  cohors  &  la:titia,ibi  mul 
titudopcccatorum  &  mocror  verfetur. 

•J«  Thcod.Hscc- 
ucnirc  iolcnt  his 
quidelabunturin 
calamitatcs,quib. 
lux  non  vidctur 
cfielux,  ncc  dics 
efledies,ncq;dul- 
cia.dulcia,  fcd  om 
nia  mutantur  cis 
in  contranum. 
e  HAc.w.d/.Mixta 
cfl  dfii  clcmcntia 

10  ir^.tcrradcfcritur, 

1 1  fcd  non  confumi- 
i2  tur,  vtremaneant 
ij  qui  intelligantclc 

14  mcntiamcius.      } 

15  f  Cogitaui.Yt^xx^ 

16  didlam  aufcrrcm 

17  fcntcntiam,  &ira 


impendcntem  gl 


dium  lachrymarii 
&gcmituum  ma- 
gnitudo  fupauit. 
g  .A  voce  cqui.  Dc- 
fcribit  furentis  c* 


tu. 


•J«  Thcodo.  Iftud 
cnimcflmolcflif- 
fimefercndum.q? 
hiadrcnobiliviu  h 
tur  fapicntia  vclu  [ 
ticbrij  vino:&ho 


tisfagittam  fujrit  omnis  ciuitas.  In(;refli  functardua,  &f  24  xercitum  a  cuius 


afcenderunt  rupes.Vniuerfa;  vrbes  dcrcli6lie  {unt^&:  non  ha- 

a  f  Quicuipaclementem  Dnimamaticafti. .       b  T '»!>  figura  aduI"TStalIoqojtureani. 

bicac  in  eis  homo.Tu  aute  vaflaca  quid  facies  ?  Cii  veflieris  ce 

a  fFidefanguinisChtifti.  b  f  Mcditationefenfus  ,  &intelligentiafpintuali 

e  f  Si  habuerisludium  myHetiotum  ,  &fecreta  Dei  croinolreadi, 

coccino,  cumornata  fueris  monili  aureo,&  pinxeris  fhbio 


Lu&i^.b. 

Jbidem. 

Geo.j.a. 


micidx  fcrro. 

Sapientes  malitiofi,Cui  illud  fimile,  Filij  huius  faculifa- 
fieutioresfuhthitjilttcisingenerationefua .  Et  vilUcus  iniqui- 
tatisqusdafapicntius  fecifle  narratur ,  &  fcrpens  in  pa- 
radifo  prudentior  cunftis  bcftijs  l<^itur.  IUa  ergo  cft  vc- 
ra  fapicntia ,  quae  cum  timore  Dei  iungitur .  Vbi  autcm 
in  fidiae  &  tcrgiuerfatio  eft,  non  fapientia,  fcd  vcrfutia  & 
calliditas  vocatur. 

d  .Afpexi  (er.Prophcta  ccrnit  in  fpiritu  qujc  vetura  funf, 
Vt  audicns  populus  tcrreatur  &  pgnitcntiam  agat ,  vt  nd 

fufti- 


timorcpopulusci 

uitatem  reliquit, 

2  5  &  ardua  confcen- 

46  dit,fcd  tamenira 

&  fecreta  Dei  coinolreadi.  Dci  dccUnarC  nOn 

2-  potuit.  Hoctotu 
ad  ccdcfia  potcft 
rcfcrri  cum  Deum  oflendcrit.  &  aduerfarijs  tcporcpcr- 
fecutionis  vel  vitijs  atquepeccatistraditafuerit . 
h  Tu  auten..  Hicro.Hoc  idem  diccndum  contra  cos qui 
coniugalcs  affcdus  &  vcre  fidei  pudicitiam  pcrdidcrut. 
i  Cnm  veitiens .  Hxc  ciiini  &  tuis  amatoribus  prspa- 
ras,&  lcftus  anguftus  vtrumquc  capcre  non  poteft .  Nec 
Deusornamenta fufcipit, quibus ante  amatoribus  tiiis 
placuifti . 

4<  The.  Solcbat  dieb.fcftis  dcmonu^pulchritudj  n  i  opcra 

"^  darc. 


C  NICOLAV5    DE    LYRA. 

^  I     Contri.fupcr  contri.  quia primd  v-^flatus  eli  populusfame 
'    fecundo  gladio . 

2    R cpente  vaftata ,  &c.  idcfl ,  templum  vbi  erant  multa  ta- 

bernacula. 
•    j     Sub.pc I.mca: .  loquitur  de  templo  Salomonis  ad  modum  ta- 

btrnacnli  Moyft,quod  ff.it  opertum ptllibus,vt  babctur  Ext.xxv]. 

4  Vfqucquovi.fu.  per/joc  defignatquodpopuluslfraelnon 
fojfet  fe  defendere. 

5  Stultus  populus  mcus.  fdfis  prophetis  credendo. 
6 

7  Filij  infipientes  iunt.nejcientes  diflmguere  vera afalfts, 

8  Et  vecor.t  ?';^.«(iw  infant  pfeudo  prophetayum  diBa  fequVtes. 

9  Sipicntcs  (untvtf xmi.lflaeftfap!entiamundaNa,qiMefl 
terrena,animulis  (^  dtabuLca  lacobi.itj.d, 

10  Afpexiterram./"ci/<ca,fM(^4'.e. 

1 1  Et  ccce  va.crat.Aowif  ommbus  per  Chald^ios  indefuhlatis  & 
habitatoribus  c.jptiuatis . 

1 1  Et  C2los,&  non  crat  lux  in  cis.  Loquitur  metaphorice,per 
hoc  dtfignans  magnitudinem  tribulationis  imminentis  fecundum 
communem  modimloquendi,  quapcfttis  in  anguflia  magria,dicun- 
turcxli  obtcnrb  att,Et  hic  modus  'oquedi  frequens  cft  infcriptura. 
1  i     Vidi  montcs .  tdell,principes  Judte-t  c  bellatores. 

14  Etecce  mo.  ad  fugatn  tanquam  vhibus  difjoltiti, 

15  Intuitus  fum,&  ccce  non  crat  homo  .  quia parttm  fue- 
tut  occiji,& partim  in  capnuitaicm  duai,& per  fugum  euaferunt 
fauci.vt  habitur  infra.xl.cap.ideofubditur. 

16  Et  omnc  volatilc&Ci^Cf  boc  defignanseuadcntet  infuga. 
^ Afpexi, 


1 7  Afpcxi,&C.  idcfl,  ludM  d  Carmelo  denommaia  eo  quod  erat 
locus  fertilis  & amatms ,  intelligendo  tamen  de  Carmelo  qui  e/i  in 
forte  ludit>.,qitiaaliuseratinforte  Epbraimjierilis.  detera  patent 

ex  didis  vfque. 

1 8  Sed  tamcn  confumationcm  non  faciam.  idelf,popHlo 
Ifrael  .■mnimodarn  dcilruiiioncm ,  quia  poftea  tcmpore  Cyri  redijt 
inludxam  ,  &  rexdificmit  templum  &  ciuitatem  ,  vt  habetur. 
'].Efdr.t  &  T^eemix.quia  tamen  boc  fuit poft.lxx .annos fciundum 
communiorem  opinionem,ide6fubditur . 

19  Lugchittetn.tanquamincultaj^utediciturmctaphQricilit 
Mc  no  cog. vtrba  mez  redpiendo,vt  hvinfra  in  multis locis,       gere,ftcut pratH  virens  cticitur  ridcre,&  codc  modo  qitoUfabduur. 

20  EtmosTC.cxVidcCu.qniaros&pluuiaindedefcendentci 
proftciebantibi  proptcr  dcfc^im  hominum  cvlentinm. 

2 1  E6 quod  locutus fum.  diffinititw  hanc  vindiiiam  infertn- 
dOftdeo  fubditur. 

2z  Cogitaui,&c.Avocccquitis. /t/f/?,f'?'«"'«»J ''''..?«  ^;?^y*'' 
tiis.Et  accipitur  hu  fingularepro  pluraii,ficut  dicitur  txod.vtij.f. 
Venit  mufcagraui£maJdcJl,multitudo  mufcarunt. 
2j  Fugitomnis  ciuitas.i^^cf/,  habitatores umnium ciuitatum. 
24  Ingrcfll funtardua.'./ocij inaccfjlbilia equitih.vbi  mfltifue 
rnnlfarnc  mortui,non  audeutes  inde  egrcdiad  qu.-cirdii  ftbi  riH'*' 
2  5  Tu  autcm  vaftata  quid  fa.  quaf  dicat  non habcbis  remc- 
dium  .vndc  jubditur. 

26  Climvc(\icnstCCOCCino.LoquiturdeIud^afubmetapho 

ra  mereiriiis  fc  orantis  vefiibus  &  iocalibus  &  v/igucntis  tncre- 
trici^SyCum  fnbditur. 

27  Et pinxc i\ih.i.farditione,ftcut  dicitur  de  IcT^abel.  ii^.  P^<g' , 
ix.&  Ijoc  ad  qu.crendum  gratiam. 

^  Fruflra 


a  0  P^,A  L  1  T  E  s\.       \    1  c'a»trV«/>frw«.idcftraorsgchcnnxfupermortcm  culpx. 


621 


«?  dare,vnde  rediicit  eis  in  memoriam  ciufmodi  orname- 
<  ta,docetqi iUa omnia  inu tilia  efle  6c  noxia,qux multum 
h  ^d^monibusauxilium  compararunt,im6potiusil]is 
!    procuraruntiixcmala, 
J,.  ;^  CicmcnsAlexandrinus.OrnanturfgminxvtalijspU 
yjl   ceant,qu?infacie 
'  non  in  corde  glo- 
riatur.Sicut.n.no- 
t^inuftffugitiuQ, 
ita  etia  floridi  co- 
L  lores  aduitcra  in- 
''^Tdicant.Naetficoc 


leremias.  Cap.V.  ^^z 

per  Hieremiam ,  An  vcro  non  abfurdum  cft.equosqui-D 
dem  &  aues  &  aha  animantia,ex  lierba  &  pratis  /uroere 


-  pransiursere 
ac  euolarcproprio  ornameto  la;tantia,iubis  &  coiore 


na 


turali,&  penis  varijs  muliere  vcro  ac  fi  fit  beflijs  inferior, 
feee  adeo  deforme  exirtimarcvt  externa  &  cmptitia  pul 


a  «r  Cum  Deum  quafi  viram  tuum'oSi;nderis, 


b  Dzmones, 


oculos  tuosjfiuftra  coponeris .  Contcmprerunt  te  amatores 

a   TNonftupiiimmunditiam.        b   f  DerciibJt  leiufjlem.cuigilantematquedamantcm.  ^ 


"P^cino  induaris,^  ,  rientesexpandentesquemanusfuas.  Vxmihi,quiadefecit  5 
Uureoornamcnto      ^.,:.^^^1   .^...-..r^  ^ 

orneris,  &  oculos     ^»1«^^  "^^^  P^optcr  mterfecaos . 

wos  vngas  ftibio,fruftra eft  pulcliritudo  tua,dicit  verbu      b  v^  mihi.  Implet  l^cm  diuinam^errc«»;^mrWon-  Rom./*. 
pcr  dolens  iiis  qui  poenis  affli^untur. 


chritudine  cgeat. 
a  l^ocememmquafi. 
Duoexeplapofita 
funt,&  parturietis 
&Iugetis,vtgdgd 
mulicrpatitur,vcl 
in  f?tu,vel  in  mor 
te  filioru,  lerufale 
patiaturipopulis.  E 
4«  Tlieodorctus . 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
■  I     Fruftra  componc .  cuius  caufa  fubditur. 
i    Contcmpfcrunt  tc  amatorcs  tui .  idefi  Chdd^i  cum  qtu 
bus  mocchatafuifti  perjdololatriam. 

An 


A  D  D  I  T  I  O. 

lnc.iiif.rbi  diciturj.  Vufiit.Cinaprimiidicit  leremias,he\l,Scc. 
ybidicitur,hea,hca,hc\l.  eadS  diBio  ponitur  in  Hebrxc/tcut  in 

primo 

C  A  P.    V. 
Ircumitevi.  Grandisamor  luftitisvt  noiuxta 
intcrrogationem  Abrahai  &  rcfpofione  Dei, 
quod  pro  dccem  viris  iultis  liberet  Deus  ciui- 

tatem  iamiamqj  pcrituram ,  fed  fi  vnuiu  inuencritqui 

facietiudicium& 

C  A  P. 

a 


S     Animam  tuam  qusrent ,  quam  a^crcnt  de  corpore.ide» 
fubditur .  ' 

4    Voccm  quafi  parturicntis  audi,  /»  quo  Vropheta  defcri- 
btt  clamorem  rnoricntium  fante  ^gladio,  &  idebjubditnr. 
")      Vgmihi.  lamnntans  interfedioncm  popuUfui. 


prmo  cap.vbi  dicitur,  A  a  a.  vnde  nec  ibi,,nec hic  ponitur  triplex 
di£iio,fcdcSi  vna  diiiio  compoftta  ex  tribus  Uteris,prout  VofiiUa- 
tor ibidem  expofuit:  &  eodem  modo  eft  in  hoc  loco exponendum. 


quarrat  fidem. 

*  Theod.Immcn 

amifacfttumillorum 

impietas,  tumdiii 

bcncuolcntia.IlUc 

cnimtenduntvna 

nimitcradbenea- 

gedum,hicautvcl 

vniusbcneficiovi 

tam  legi  confona 

'  agcntis,pollicctur 

omnibusveniam. 

b  £iow.6c.f.Danan 


c  "J^cc^/j/^/m,  Gre.OIsdiuinapercu(Ho,autpurgatorio 
eft  nobis  vit?  pfcntis.aut  initiu  penjefcqucntis  .  Proptcr 
cos  g  proficiut  didij  cft,  Qmj  fingis  labore  in  py^.  cj-cquja  du  ^'*''««* 
flagdlat  iniquus  &corrigitur,  g  pr^ccptu  audire  noluit, 
audiuit  dolorc,  &  a  malis  quafi  pccpto  dolore  cohibef, 

de  hi«  vero  quos 

V.  -     -    •  - 


tlrcumite  vias  lerufalem  ,  &ra{picitc,  j 
&  confiderate,&fqua;rite  in  plateise-  » 
ius ,  an  inueniatis  viram  facientem  iu- 
dicium, &quazrentem  t  fidem, &  pro- 

T  roterant  aliqui  m  populo  cultum  Dei  fimularc,  &  per  dominuiit 
iurare:  Dcusautcm  non  dcleaatujfermone,  fedveritaie,&  eosdi. 
ligit  eiuorum  vetba  labiaqueconlentiunt. 

picius  ero  eis .  Quod  fi  etiam,  viuit  do-  ^ 


1  foltveibumquodicit.Circumitcvias  Icrufaleni,(*cc.Propheta  loquiturad  dominum. 

b  minus,  dixcrint,&cJiocfaIs6  iurabunt.  Ddmincoculitui 

f  Aliaspto. 


irTamen. 


(Su^^Se     "^^^Pi^i""^  fi^e"^  •  Pcrcuffifti  eos,&  non  dolucrunt,attriuifti 

"■/1  C  TTamen.  a  TSuperomnia. 


4 
5 
6 

7 
8 


danant  flagella  & 
nocmendantjdr. 

Vercuffi  eos  &  ro  dc» 

/Mf.H«criagcllain 
hacvitainchoant, 
in  ^ternum  perdu 
rat.vnde,  Ignis  exar  dj^^  ^^^ 
ftt  ab  ira  mea,&  ardc  j  veriutem . 
bit  vfq;  ad  inferos  de- 
«•■/i/7».  EtcftvnumB 
flagcUu  quod  tcm 
poralitcr  Icipit  & 
jeterniscofumma 
turfupplicijs. 
d  £f  KO(/o.Inferuf 
fuppliciavtcorri- 
gaturvicia,fcdn6 


SitabamSda  ^  ^®^'^  renueruiit  accipere  difciplinam  .Indurauerunt  fa- 

Chrinhnn  '  f  Impu.lemer.nevitiafuieiubefcetent.                a  T  «taltempudore.                    b  f  Mecum  cogitant; 

fr™.Sr, i  cics  fuas  fupra  pctram ,  &  nolucrunt  reuerti.  Eeo  autem  di -  ^   emedatur Icrufaie 

tjuaragratia  laiui  r      t                                                     o                       lo  nccpcr tormcnta. 

fadi  fumus .  ^  f „,,. 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  V. 

Clrcumite.  Superius  leremias  arguit  regni  ludx  multiplex 
Hiptiumpropterqmdmeruit  fnpplicium,  hic confeqiten. 
tcrtxciuiit  remedium,  &  diuiditar  in  duaspartes.quiaprimopO' 
^'tifrmedijexclufw.fecunddfubditurleremixlamentatioycap.ix. 
Vrmainquatuor  ,fecundum  quatuor  remedia  qux  txcludn  ia  hoc 
caf.&  tribut  fequentibus,quce  funt  populi  iujiitia,  Sacerdotumfan 
^iimonia,templifanHitas  doBorum  veritas,vt  vidtbitur.  Vrimum 
atttmper  quodpoffet  populus habere  remedium  ejfet aliquorum 
iMtia,proqtiibusparceret  dminustoti  populo,ficut  Gen.  xviif. 
msdixitfe  velleparcere  toti  ciuitati  Sodomorupro  decem iuflisfi 
M  inuenirentur,  &  iflud  remedium  in  hoc  capitulo  excluditur.  Et 
iiuiditur  intrespartes,  quiaprimo  excluditur  iufiitia  vulgarium^ 
ffcunddprincipum^ibi^I^O  autcm.  tertid,ftmul iflorum  &  illo- 
«;iw,!6i,Super quo.C/Vca prmtim  dicitur. 

\  Circumiteviaslcru.  qu^rendo  diii?enter  &  non  fuper- 
Vctnluer.  '^ 

-  An  inucniatis,&C.  idefl  aliquos  viros  iuflos  in  talinumero, 
'i^odproptereosdecensftt  parcere  communitati.T^on  enim  accipi 
tiir  hic  virum  facientem  iudictumpro  vnico,quia  ibi  erat  leremias 


&  Barucd  &  ^dramelech  .Aetbtops,qut  erant  iulii.  jld  hoc  enim 
quodpro  iuflitia  atiquorum  comunitatiparcatur,fufficiens  numerus 
requiritur.  vnde  &  ^braham  petes  a  domtno  vtpro  aliquib.iuflis 
parcerecur  Sodome,ndfuit  aufus  vltrd  dece  defcendere,  Gen.xviij, 
j  Quod  fi  ctiam  viuit  do.dixerint.  quaftfaciendo  reueren' 
tiam  nomini  diuino, 

4  Ethoc  &c.  &  fictale  iuramentum  reuertitur  in  diuinam 
irreuerentiam, 

5  Domi.oculi  tui  refpiciunt  Mem.i.mentis  fidelitatem'& 
non  tantum  verba  ,Jecundum  quod  dicitur.  i.I{eg.xv').b,  HoniO 
videt  caquai  parcnt,Deus  autcm  intuetur  cor. 

6  Pcrcuflifti  eos.  Ver  regcs .yiffymrum  CT .Aegypti  qui  ante 
tempus  leremix  affiixerantregnum  lud£,vt patet .iiij. 

7  Et  no  do.dolore  cotritionis  depeccatisfuis.Ideo/eqturpofiea. 

8  Indurauerunt  facies  fuas  fup.  petram .  inuerecundh  ^ 
contumaciter  peccanies,vt  patet  per  fupradiiia, 

9  Et  nolucrunt  rcucr.  de  malitiafua  admonitaprophetaru . 
t  o  Ego  autcm.  tlic  confequenter  excluditur  iuflitia  principum, 
cum  dicitur, 

*  Forfi- 


.  M01{^L1TEI{. 

rliiH?""'^-*''"^"'"/'''^"»  ^"fpicite.  Hic  ad  litcram  cx- 
ri  n.i"^  '"«^tiahabitantium  pro  tunc  in  Ierufalem,pcr 
qiiam  myfticcfignatur  militansecclcfia.in  qua  funt  cle- 
rtr^  ^"^'•^^ '"  f^oc  cap.cxduditur  iuQuia  laicorum,& 
r  rr^rS'""^  •"  PP''"'o  fequcnti .  nam  de  vtrifquc  pau- 

inmSf ""'  ^T  '"^''^  P^""  oPPO'^tuni  concluditur 
•nmamacorum.Etquatum  adlaicos  vulgantcr  dicitur. 


Z     Lluxrite  m  plateis  lerufalcm ,  an  muenietis  virum  facientcm 
ludicium.<\\iz.fi  dicat  paucos  valde  inucnietis^Matt.vij.b. 
K^rBaeft  via  qux  duat  ad  vitam,&pauci  inctantpeream. 
3     Qudd  fi  eiiam  viuit  dominus  dixerint,  &c.  idcft.fi  aliquid 
fubiuramcntopromifcrintvcl  dixcrint,non  tencbunt^ 
6    Vercuffiflt  eos  &  non  rfo/Mc.ideft,flagelIis  tuis  fc  non  eme 
daucrunr,fcd  obftinati  in  fuis  fccibus  remanfcrunt  • 
lo  Ego  autem  dix'.  Hic  confcqucnter  ortcnditur  propofi- 
tumquantijm  ad  principcsdequibusfubduur. 
Tom.4.  V    4 


'6i^        Glof.  ord.  &NicoIai  de  Ly  ra 


^24 


^  a  Forfttan  pau.funt.  Sicutillud,  Mimmfilium  meumjorfita: 
A  ipfumvcnbimtur,  VtiturDcusfcrmonc  dubitantis.vtex 
R>u.ii.d     ambiguitatc  fcntcntiac ,  &  vcrbotum  furpcnfionc  libcrii 
hominis  monflrctur  arbitrium . 
b  Ecce  magis  hifimul  confre.  luxta  tropologiam.  Qui  ma- 
gniputanturincc 


clcna,quiafoiuut 
iugum&rumput 
«]uia  igno-  vincula :  tradutur 


a  f  In  plebe.rcilico. 


nnu 


in  ignominias  paf 

fionum.vtfaciant 

quxnocoucniut. 

4<  Thcodoretus. 

IftaProphcta  non 

protuht  nmplici* 

tcr ,  fcd  poft  pro- 

miflamdfii  clcme 

tiamatquchuma- 

nitatcm.Oflcndit 

igiturfcquajfijflc, 

B  qu€admodu  man 

datum  ci  crat ,  an 

vnumfaltcmrcpe 

rirct  facicntcm  iu 

dicium.&quxren 

tcm  fidem,at  inuc 

nit  cuCtos  iugum 

lcgiscontriuifll-. 

c  yincula.  pra:ce- 

tiii^7irvt  ptorum  Dci,  non 

cqui  Cicumi  Pharifxorum  dc 

finguioiiuoc  quibusdicitur,  Dt- 

p.^  tumpamus  vin.  eoru 

&  proijciamus  a  no' 


nMgif. 

t  dcreru  in- 
colcas. 


f  tebellioact. 


f  Vulgus  ignobile.impeiitum,  C  non  poteft  Dci  nofceie  mandata, 

cxculabilecft.  - 

xi,for{itan  paupcrcs  funt  &:  ftulti,tignorantcs  via  domini,  ^ 

«,  <^ui  prilunt  populo. 

&iudiciuDei  fui.Ibo  igituradoptimatcs,&loquareis.Ipfi  ^ 
cnim  cognoucmnt  uia domini,&  iudicium  Dci  fui.Et  ccce  5 

«  tMagiiuipciotesdifcipulis,ac  «juamo  indiuitibut  nwiot  cttautoiitas.Mntomaiot  ell  6 

inlnlrntia  pciratoriiin.  ,       ^  T  Legi*-  — 

magis  hi  fimul  cofregcrunt  iugu,ruperunt  uincula.ldcirco  g 


t  (bdabantur 


xit,idc6de  Romano  iacet  imperio,  de  quo  forfita  dicif .  Q 
•>«  Thcodorctus.  Omnis(]uieg>el]iisfueritexeis ,^c.LcO' 
ncm  vocat  Nabuchodonofor.lupum  autcm  vt  puto  Na 
buzardan  coquorum  Principe,qui  poflcriore  loco  mif- 
fus  ciuitatcm  Dci  &  tcmp lum  mccndit,  pardu  vero  <  xi- 

ftimo  vocari  An- 
tiochum  Epipha- 
ncm.NamDanicl  ' 
Macedonum  rc- 
gnumviditaflimi 
ratum  pardo. 
e  Supcr  quo  pro.  t, 
Catalogus  pecca- 
torumlerufalcm, 
dumdicitfeDeus 

.  ,       ,,-""-,/- 1       I  h       4.    j      r  /1     •  y    ignorare  qua  ra- 

percufIitcoslcodcrylua,lupusTaduelperam  ualtauiteos,  jo  tioncpofiitcismi 

A  pardusuie:ilansfiiperciuitatcscorum:OIsquiegreflusfue  i'  fcreri.       ^ 
°   '  ^  iAxcomniap.ticn,ur  °  12  ^  Thcod.  Reccn 

rit  cxeis  capictur:  quia  multiplicatg  funt  praeuaricationcs    t  fct  ctiam  fpcciem  ■ 
-    ^  -.         ^    .  _ .  .     ^.  •^  I }  trafgreflionis.  No 

14  enimait.vos  foli 
ly  &fiUj  veftri  iura-;- 

cius  tibi eOc potero?Fili j  tui  dcreliquerunt me,&  iurant in  ^^  f^ P^^H-^^r"^? aJ°"  '^ 

a    TQuibushonotcrattibiiumDci.  b    tSmcCerctc.t  Bacliofrigct  Venus.  '7    jUnt   dlj  ,  led  CC  J, 

Amicafuntvcntrr&gcnitalia.  16    llOS  adiUtatiS. 

^  hisquinoluntdij.  SaturauieoSiiSimijchatisiit,&indomo  19  f  saturaui  e.  Au. 

a   1  Nonhi'niinej,vndc:Hotnocum  inhonorccflct.nonintcllatit:  comparatus 
ert  iumi:ntisin(ipicntibus,6c(imil'sfaftus  eft  illis. 

merctricis  t  luxuriabantur.  Equi  amatores  in  f?minas,&  C- 
^  miflanj  faAi  fu nt,unufqui(c]i  ad  uxore  proximi  fui  hinnie 


^  Ealiyloniorum  rcgnuin. 


b  *  MocJi  ic  t^crlx.quod  fignificat  vifainDanicle 
b 


b   f  *  domino. 
b 


_    tviuaflirfuo.  ^ 

corujconfortat^  (unt  f  auerfiones  coru.t  .Super  quo  propi- 

1  Nnnmci. 


a   l^Mciaphora. 


*"Qua(i  equus  libiuiiicflcnus. 
f  Cusn  hocfcccris  viiiiatione  Higna  es. 


c   f  Viiitaboin  viiga  iniquitates  eoium. 


20  diant  hoc  qui  ac. 

21  ceptis  diuitijs  lu. 
2z  xuriJE  feruiunt. 

g  £^«M.  Equis,cii 
non  vident  iume- 


I  a    vt-    'vjr      I  •      -     r   'L       j-  -^j       •         o  •    r>-  tum,nonapparet 

bat.Nuquidlup  hisnouilitaDO,aicitdomnius,&:mGetc  z^  genitalia, fcd cum 

vident,  imminent 

&  irruuntfuper  eam .  Hcbraice  mofechim.i.trahcntes, 

vtoftcndaturmagnimdo  genitalium.  vndcinEzechic 

le,  Q,uafi  afinorum  carnes  eorum .  Etalibi,  jiffimilatus  efliumer, 

tis  infipientibus  &  fmilis  faBus  iHtUis , 

^  Et 


bis  iugum  ipforum , 

d  Pd>-(/«f  Wg/.  Alexandri  impctum  fignificatqul  fubdi- 
tisfibivarijsGcntibus,  quafi  variatusparduscontraM? 
dos  Pcrfasq,  arfna corripuit .  Quia  vero non  de  futuro , 
fcd  de  prxtcnto ,  vel  iamiamq;  de  futuris  hiftoriam  te- 

xit. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
4c  I    Forfitan  paupe.  funt&  ftulti.  vulgares  ifli.Cuhscaufa 
Q  fubditur . 

2    Ignorantes  viam  do.  quantum  adpricepta  moralia  (j  «- 

remonialia . 

5  Et  iudi .  Dei  fui.  quantum  ad  iudicialia ,  quia  tales  homines 
funt  inttnti  agriculturg  &operibus  mechanicts  &  non  mandatis 
Dei  audicndis. 

4  Iboigitur  zdoptidefi,adrege&principesetdiosmaiorcs, 
y     Ipfi  enim cog.  idef},  cognofiere  debuerunt. 

6  Viam  do.  &  iud.  exponatur  vtfuprd  De  rege  enim  fcrihitur 
Deu,xvij.quod  debet  habere  legem  &  eam  meditari,  &  idem  inteU 
ligendum  efi  deprincipibus, 

7  Etecce.  ma.  &c.  ideflprtccepta  moralia  &  ceremonialia 
tranf^rediendo. 

8  Rupcrunt  vincula.  idefi,precepta  iudicialia  qua  erant  qug. 
dam  retinacula  d  iranfgrtffione  penarum  timore,&  quiapeccatum 
iflorum  eratgrauius  ratiohc flatus  altioris  &  maioris  cognitionis, 
ideofubdiiur  quadruplex  pena  qug  infiida  efi  ludeis  fuccefliui  fe- 
cundum  diuerfa  tempora,CHm  dicitur. 

9  Idcir  per.cos  lco  dc  fil.  ideji,  rex  Babylonis,qui  per  leonem 
inteltigitur,  vt  diclum  efi  cap.prxcedenti, 

I  o  Lupus  ad  vefp.  ideji,  rcx  Perfartm  &  Mcedorum,quia  licet 
Cyrusfuerit  ludfis  beneuoius ,  tamcn  poU  eum  fuerunt  aitqui  alij 
eis  dm,tenentes  eosfub  feruitute  graui. 

I I  Pardus  vigilans,&c.  ad  eos  j^oliandum.  Ter  hoc  inteUigi- 
tur  regnurn  Gr^corum ,  &  potiffme  .Antiochi  iliujiris,  qui  mtdta 
malj  intulit  ludfts,vtpalet.).Machab.&  ij. 

1 2  Omnis  qui  &c.  per  S^manum  imperiumper  Edomftgnifi- 

catumt 


catum,vt  dicit  Ijic  &  B^ab.Sa.&  hocpotiffime  fuit  impletu  quait 
do  Titius  defiruxitciuitatem  &  templum,  &  captiuauit  populum 
Et  caufa  pradiHorum  fubiitur. 

1 5  Quia multiplicats funt prasuarieorum.  ante captiui- 
tem  Babylonicam. 

14  ConfortatJE.&c.  pofi  tcrnplum  di&4  captiuitatis,  &  poiifj 
md  tempore  Cbrifii,  d  quo  ludp  per  deceptionem  Sacerdotum  C 
Tharifeorumfueruntauerfi,vtdihum  efifuprd  cap.iif, 

I T  Super  quo  .  Hic  confeqnenter  defcribitur  malitia  mniun 
laicorum  generaiiter.Et  diuiditur  in  duas  partes,quia  primb  excli 
dendo  iufiitiam  eortm  concluditur  oppofita  malitia ,  &fecund 
fubditur  debitapanajbi,  Hxc  crgo.  Circaprimim  dicitur,  Su 
per  quo  tibi  propi.  &c.  quafi  dtcat  dominus,cx  quo  non  cfi  iufi 
tia  in  vulgaribus  nec  inprincipibus  expartepopuli,non  poteSi  ti 
bi  remediari,ideo  de  vtriufque  fubdit. 

1 5  Filij  tui.  idefi,  maiores  &  minorcs,qui  dicuntur  filij  regnili 
d^,&  etiam  Icrufalem,qute  erat  metropolis, 

1 7  Dereliq  uer u  nt  me.  pe^  idoiolatriam. 

18  Et  iu.in  his. fctiicet  idolis  ad  eorum  reuerentiam. 

19  Saturaui  eos .  replendo  bonis  ttmporalibus. 

20  Et  mech.funt.  per  idololatriam ,  quc  efifpiritualis  mechii 
&  etiam  corporalis  luxuria ,  ideo  fequitur ,  Et  in  domo  merc 
tricis,  &c. 

2 1  Equi  amatores  in  foe.  in  hoc  notat  effrenatam  eorum  lux. 
ria,ed  quod  equi  preardore  libidinis  aliquado  infaniunt  pofl  eqm 

2 2  Vnufquifque  ad  vxo.&c.  id  ejt,fignum  iuxuri^ pr^tendi 
bat  inuerecundf. 

23  Nunquid  fu.&C  quafi  dicat .  SiCfldeb  conuertit fermone 
ad  Cl^aldps  dicens. 

*  Afccn- 


M  0  V^.A  L  1  T  E  1{., 
X  4     ihi  ergo  ad  optimates.  &c .  Et  fequitur. 
"♦  7    Etecce magis,&c. f.iuftitia &  lcgis diuinaj. 

9  idcircopercuj.  diabolus ,  qui  dicitur  leo  in  quantum 
percutit  principes  plaga  fuperbisc. 

10  Lupus.  inquantum  percutitcos  fubditorum  oppref- 
fione  &  bonorum  fuorum  deuorationc . 

11  ^'J>-.^i^/.inquantumpercutiteosplagadolofitatis& 
malitis.Etfubditur  corum  pcena  cum  dicitur. 


1 2  Omnis  qui  egreffus,&c.  f.de  prJcfenti  vita. 

t  Capietur.&c.  a  dgmonibus  &  punietur  ingehenna. 

ij  Superquo.  Hicoftenditur  propofitum  quantum  ^ 

vtrofque.  f.vulgares  &  principes  fimul,  &  arguuntur  • 

infideUtate,cum  dicitur  a  domino. 

1 6  Filij  tui  dereliquerunt  me,&c.  Arguuntur  Ctiam  dc  lUJ 

ris  focditate,cum  dicitur. 

2 1  Equi  amatores  infceminas ,  C^c,  Et  fubditur  poena  cu 

dicitur. 

iyifcen]  . 


6i^ 


Iercmi£E  Cap.V. 


6i6 


f^tt  dijfu  Aiidiat  ccclefia  quam  cito  muri  &  propugna- 
culadiflipenfur  eorum  qui  non  habcnt  fpem  in  domi- 
no:&  prsiiaricantur  in  eum.  Sed  tamcn  no  fiat  confum 
matioproptcrclemcntiamiudicis,  non  proptermeri- 
tum  peccantium. 


|j  Confummationem. 
4i  Tiieodoretus . 
Pcrhccdefignatob 
ifcurisVerbisreuoca 


cis  ncquc  frigidum  permanebat,  fed  ficut  ignls  confu.  D 
mit  omnem  materiam,nec  immundum  quid  recipir,ira 
&  hi  quorum  cor  diuini  verbi  ignis  accedcrit,n6  patien- 
tur  vltra  mundanis  fordibus  pollui. 
c    Geniem  de  longinquo.  ^  Thcodoretus .  Dicit  Aflyrlos, 

quos  appellat  geti 


a  fQuifi:IamnonpopuIusI>ei. 

b  fQuodin  veteri  teflamentoproaffsftuponitur.in  nono  iro  veritate. 
JPotclUtem  habeo  poncndi  animam  meam. 

c  fVos  Gentes  de  quibusiPercudit  leo  de  Cylua,&c. 
,  j^  ,  fHicro,  i-ro  veraanima.     d  Heiulalem. 

tionem  &  fecundaa  tali non  vlcifcetur  anima  mea?  Afcenditemuros  eius  &  difli 

jinltaUratlOnem,  lCa  ^  ^^^  raluenturtd  qula: ,  &  rmt  qui  annunclcnt  in  Gentibi.s  glotiam  Dei. 

prSedlClt    adUerlOrU  b  TSeui-ruatimifcetclcmentiam.  c  f  Alias,ruitcntacula,3iixilia  iVilicet. 

nucaufam, nepc quod  bpatCjCofummationem autem  nolite facerc.Aufertetpropa- 
ingrati  in  benclicio-         fAiiaspropatationcs,  *      ^ 


tcm  antiquam.qa 
regnum  eoru  fit 
omnium  vctuftif 
fimum  :  vtpote 
poftdiluuiiiNem 
orod  impeiauerit. 
Deinde  recitat  uo 


...„    -  ,         .   .  .      .                                                                                   ^  cSalicnarlingua;, 

ramcollatoremin-  gines  eius,quianonfunttdomini.Pr?uaricationcenimpr9  4  &cum  apertofe- 

folcfcebant,  fequc  « iicemi.ibus.          mdu*                                    5  pulchro  pharetra 

incliores  cxiftima-  uaricatacftinmcdomusl(rael8^domusIuda,aitdominus.  ^  c6parat,coquod 

ibantiquam qui  mc-  a  «rcuiusiudicio«untomnia,fedcafufiunt.  7  tcla  funtlethifcra, 

-itoaffliaiones  pa-  c  jsJcgaucrunt  dominum,&  dixcrunt:Non  eft  ipie,neque  ve-  s  ipfi  vero  iaculan- 

ercntur.  aQu.odprophcta:  minamur.          b  Tobfidionis                 9  dl  perltifllimi.Enar 

:  ^egaueruntdo.tte.  njctiupcr  nos  malum:  gladium  &fimemnon  vidcbimus.  ratetiamrcgionis 

'^ludiathOCCCClcfia  *  a  Wniaiiritatranfiemnt.  h«Domini.  Vaftatloncm    ,  dc 

gUgens:&proui-  Prophetcfucruntt  invcntmloquuti,86:efponfum  nofuit  ^°  populationemdo 
ntiam  Dei  rcfu-  ^       a  *Quac  fcqucns  fermo  defcribit.         *■  ^  morum  &  homi- ^ 

ansquod&gladifi  in  eis.H?'ccrfToeuenientilIis:HxcdicitdominusDeus  exer  "  numftragem. 
kfamemfuftmeat,  ^  .  fPtophetifucmntinvcntumioquuti.  r    igmtabis  Imgua, 

lifiventuracredide  cituumrQuialoquuti  cftis vctbum iftiJd: Ecce ego do  vcrba  '^  necintelUges ^mdio. 

:itqU2dlCUnmr.  ^  aVoU-mia.  b  TQ.,..fcilicctign.s^.be.,tpotcrtatem.  ^l^Ur ,&C.\n\\^. 

\   Theodorctus .    ^^^ j^  ore  tuo in  igncm^STpopuIum  iftum  in  Iiena,6cvora  '^  ^''^"^ Non mtelU- 
Autoreseoruerantd  a  fQu,f..Nonin?e  tum,.,;,aut.Lfi  phe.x.  hTumnunc.    ^,Ba'b^s.  S^^  quidloqua- 

tos  airSenirb!  el^«eos.Eccccgo'adducamfuper  vosGentemdcIonginquo       t^-^-Efi-nmalom 

;      ^*        .  "  *  ,  a  «[Proquo  in  HcbrioEthan.  b  f^Cui  quondamdominatu»  tftNtinroth  oigas. 

'  ?^/"inem.vtincrc   «Jon^usIfraeljaitdominusiGcntemrobuftam^Gentem  anti- 
luli  fermone  tuo  f  quam,  GetemcuiusignorabisIinguam,nccinteIligcsquid 

*' trementUr  .      SiCUt  *  TAtmaluraBabvloi.iorum.    Aflyrii  eniui  i  Babylonii.Pcifac&Moedi  fagiitarij  funt. 

Oeus  ignis  confu-    loquatur.  Pharetraciusquafilepulcru  pates,vniucr(ifortes. 
nensdicitur:vtc6-  '  «iGenspndifta. 

,    uraat  in  nobisli- gEtcomedct{egctestiias,&;^pane  tuum,deuorabit  filiostuos  20  & fiUas tuas ,  come • 

■  ;na.foenum,ftipu-  &filiastuas,comcdetare^etuu&^aimcntatua,&  comedct  ^^^7^'"":^^ 
-    am: nfuprafunda-  ^      ^      ',      ^     ^^^  {^  '  Vaftiratcm  terra: 

.,  hientuChrifti sdi-  vmcatua&;Jicutua,&:cotcret urbcsmunitas tuaSiinquib.tu  dcfcribit,interfe-' 
^'    ficauerimus.  dioncm    muho- 

*  Si    Origcncs.  Quarc  dixitinigne?  Quiafermonesquos       rum,aba£tionempcccoru,fubucrfionemvrbium&muF 

lloquebatur  accendcbant  auditores  &  nihil  tepidum  in      rorum,quodgladio  hoftiiicuniiacapiantur. 

'  •  eis  <3  Verun- 


14  folatiu ,  fi  habeas 
hoftcs  quos  roga,- 

1 5  re  valcas  qui  intel 

1 6  hgant  prcccs  tuas. 

17  g     Et  comedet jege~ 

18  icstuass&panethu, 
Itj  deuorabit  jilios  tuos 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■  I    Afcen  mu.  ciuitatem  &  Gentcm. 
2    Confummationem  intcm.idefi,totalem  populi  extermi. 
nationtm. 

j     Nolite  face.  quxa  illi  qui  fuerunt  ad  vitam  referuati  &  in  ca 
niuitattm  duHi:  poHea  redierunt  in  lerufalem  tempore  Cyri. 
^    Auferte.pro  cms.i.ramos &  non  radices:per  hoc  defignans 
reditm  didum. 

5  Quia  non  funt  do.i.feruientes  ei. 

6  Praeuarica.  cnim,  &c.f.  dccem  tribus primb  qua erant  iam 
captimx  in  .Affyrios. 

7  Et  domus.».</«<«  tribus  poftea. 

8  Ncgaueru  nt  do  f.  fatio  idolis  immolande. 

?    Neque  vcfuper  nos  ma.  a  leremia  &  alijs prophetis  nun- 
'.iaium:lic  enim  falso  dfiimabant,  ideo fequitur . 
t o    Prope.fue.  in  ven.j.  pro  nihilo  -.  Et  refponfum  non  fuit  in 
•is.quia  nm  elifequuta  aliqua  correciio. 

u     Hxc  cr^o.  Hic  conjequenter  ponitur  debitapena:&  primo 
^onitur  huius  panA  comminatio.fecundo  comminationis  ratio,  ibi. 

Quod 


Qupd  fidixcritis.C/rca/»n>»«»«  dicitur:  Haicergo  eue.  eis.j. 

pcenxquxfcquuntur. 

iz     Eccecgo.&cin  igncm.^erbum  efl  dominiad  leremiam: 

qui  prophetauit  ciuitatcm  Juccendendam  fupra.r.c. 

13  Etpopulumiftuni  'mligazquiamuUidepopulocumci- 
uitate  fnerunt  combuHi. 

1 4  Ecce  ego  adducam  fupcr  vos  Gentem  de  longin.f/fM 
ft  diceret:t{pnmiferebitur  veliriex  aUqua  famiUaritate  prifima,fi 
ctitfoleteffeintervicinos. 

15  Gentemrobuftam.cHi«9«/x)*crmjrf//y2erff. 

16  Gentem  antiquam.  quia  Tslemroth  citb pofldiluuiurn  re- 
gnauit  in  Chald£a:quaft  diceret  exercitata  e!i  in  armis  ab  antiquo. 

17  Gcntcmcuiusignorabislinguam.d^jfifo/jrfwfa^ 
non  valebunt  apud  eam:quia  non  intelliget  te,nec  tu  eam. 

18  Pharctraeius  quafi  fcpulchrum  ^zicns.quaft  dicerct: 
in  eafunt  optimiJagitarij,ita  quodpctcufft  ab  eisjiatim  moriuntur 
(^  ad  fepulchrumportantur. 

I  9     Vniucrfi  fortcs.a<i  fuf^inendum  helli  labores. 

20    Et  come.fege.tuas  &  pa.tuum./.rff//r«ef  omnia  bona 

tua  in  rtbus,prole,&  animaUbus,&  terrxfrutiibus. 

•k  Verun- 


l 


ii  0  ^U  L  I  T  E  !{. 

T  I  ^fcendltemuroseiuSt&diffipate.icaicrcndozhds^nx 
Cdium Angelorum .  Sic  in  perfona  eorum  dicitur  le- 
rcm.51.  a.  Curauimus  Babyionem  &  non  efi  fanata :  dereUnqua- 
museam. 

1  Confummationem  autem  noUteface,  Hoc  dicitur  co  quod 
m  vita  prifenti  potcft  pcccator  femper  ad  bonum  re- 
uerti. 

8    Tjegautrum  dominum  & dixerunt.  fcilicct  faftis :  de qui- 

bu$dicituradTimm.i.d  Cmjitemur  le  noffe DeumJaiiis ait 
tem  negant. 

T^eque 


9     T^jque veniet  fupernos malum .  Sic  cnim  dicuntaliquj 
peccatores.-  Deus non  fecit  nos  ad damnandum:  &  verii 
dicunt,fifaciamusdcbitumnoftrum:idcofequitur, 
1 2     Etce  ego  do  verba  mca  in  ore  tuo  in  ignem  ,  &  populum  ifiii 
in  iigna,  &  vorabit ,  &c.  Dcbcnt  cnim  prxdicatores  ignem 
gehcnnxobflinatis  in  malodcnunciare. 
14     Ecce  ego  adducam  juper  vos  Gentem  de  longinquo  domus  if- 
rael,&c.idc^,  d?moncs  de  inferno  qui  dicuntur  hic  gens 
robufta:  quia  non  eft  poteftas  fuper  tcrram  qux  eis  com 
paretur:Iob.4i.d.£t^eB5<tn(/5««.Namaraundiprincipio 

peccauerunt. 

ao    Et  f o»jc./em«.i.confumct  omnia  bona  tua. 


dv] 


Glorord,  &  Nicolai  deLyra 


^i! 


S  a    r*rimfe.Reliquiae.f.ralu»  ficnt.vcl  coriim  qui  in  Ba- 

A  byloncm  dudi  funt.vcl  reUai  ad  culturam  tcrrx  ludis. 

vclcorumquipoft  pcrfccutionis  ardorcm  vcl  tuga  vcl 

confcffioncfidcmDcofcruauerunt.  „      .• 

T»pok«-     b     Q^oift  d,xr.  Tropologici.  Potcft  hoc  fupcr  Hxreticis 

accipi  dc  quibus : 
l.IoJB-*.  fc   '^  nobit  cxietunt ,  fed  a 
B  ex  nobis  uoH  <^rat,&C. 

Hxrcticos  namque  b 
proijcit  dominus 
abecclcfi.i,quimul 
to  icmporc  fub  no- 
minc  cius,  mcnda- 
ciorumluorumfi 


*>. 


g  Ouipofmarenairy&c.  4«  ThcodorctUS.  Oftenditipfis 
inanuiiatisclTc  magis  irrationalcs.cum  marcfuoscuilo 
diat  tcrminos.  Polliiautcmci  tcrminos,  nonmurum 
adamantinum,fid  arcnam  leuifiimam.dum  tamen  aa 
guatur «^  tmbatur,non  cgrcditur  fincs. 

g     Intqiiitates.  S\  qil 

habcs  fiduciam,<iladio.Vcruntamcn  m  dicb.  illis,aK  domi 

P^Giandi»  n.-Unii ,  neicirecut  p».ian<ur.cu..)  t.ru  co.nrniff  r..n.  mala. 

nus,non  faciam  uos  in  cofummationcm.t  Quod  fi  dixcri- 
tis-quarc  fccit  nobis  dominus  Dcus  noflcilHC  omnia?Di- 
ccsadeos:  sicutdcrcI.quift.sme&fctuiftisDco  ahcno.n  4    "'-f^n-j-vc; 
**'"'''■   -    -  'i         *--    6    timt  vt  pergantSL 


marctrafccndarter 
minos,&pluuiarc 
trahitur,roanusdo 
mininonabbreui.i 
tur  ,  vtiflanon  h- 
ciat.Scd  pcccata  no- 


ciorum  luorum  u-  » fiuda.  .    ,  .     t.      •    •  A        a« 

mulacra    vcncrati  c  tcrraueftra,ficferuictisdi)salieni,s  interranon  veltra.  An-  alios,quin5npcc 

funt,vt  forisca  co-     m^ciatc  hoc  domui  Iacob,&:  audicum  facitc  in  Iuda,dice-  caucrut.vndc  Ma, 

lant  ,  Vt  palcX  (Cpa-  ^  ^^^  ^__^^^  ptccaiorw  .rtrah.t  ad  falu.en,,*  ftul.um  vocar  populu  qui  r..p,cniiYcll.iui.au.,.rc.  ^^y^  nudibus  ttieiS  . ' 

rcnturairmco.  ^^^.   /i^^Jipopulcltulce  quinonhabcscof,  quihabentcs  j  p/«4f,^c.Poflumi; 

r    t  b  iQu.  lantafccivobis.        g  per  imbrcm  teiupi, 


^e  rhcodor.Iufta 
fupplicij  fentcntia. 
Quiamcu,  inquit, 
rcpuliflisrcgnuin. 


a  ^  bimulia.i  fi.u.lcs 


c  fQuafi;Non  dileftionem  o_^>«rani  psrfcftorum.jrd  timotem  infipient  um. 


c  fQualnNona.iett.onem^v.*—"!'- •--.--•■•,- --■.  -  'rancum    &    fcrnri. 

oculos  non  vidctis,£^aures  &  no  auditis.Mc  ci-go  no  timc-  ^^  ^^^  ^        ^^^^^ 

a  «  Bcnencia  narrai,  vt  .npratos  arguit.  _  .r-"  ' 


rcpulifl.srcgnuin,  '  17  l^kr^^/^^^tXi  ^'  Euangclium  acc.- 

tpancWtis;  cgovosalijs  trada      bitis,aitdominus,&afacicmeanontdoiebltis?guipolui       perc,&  diuerfasvc 

domims.  g  ,  ,NHi,t..wi.grcdi.-ur.  b  fT»mpo.ent.ciemento.  catioucsa    Drim: 


f  dedinans. 


dominis. 
.  c  Dtjs  alie.  in  terra 
eJrc4cr.  Babylonis, 
t  prjTOiIebCt  &  Chaldeis,  quafi 
dicat-Sivospcrcgri 
narcligio  delcGat, 
quid  ncccflccfllon 
ginquum  crrorem 
fufciperc?  Habitate 
immo  fcruitc  his 
quorura  Deos  co- 
litis. 
C 

t  Iiebdoma- d     ^udipnptde  flult. 

das  prfcepto  Propric  ad  ludam 

rummeins.i.  loquitur,  &  ad  do- 

pore  meffis.  mum  lacob.  Urael 
cnim  multo  iam 
tcmporc  cxaltabat 
in  AflTyrijs. 


a  , NM.it,....  grcan.ur.  u  ^  .-■.. r-- ; catioucs  a    prim: 

aicnamiermmiimmaL-i,pr?ceptuIempiternum  qaodnon  ^^  horavlqjad  vnde 

a  f  q,...^  M:  Untiunt  ,u.  no„  habent  f-^nfum.  ^j^^^^  .    .^         .j^^. 

Dr^EteribitrSccommouebuntur  &c  noT  poterunt,6yntume  13  opcrarijsvincevn 
fcent  fluaus  eius,66io  trandbut  iUud.  Populo  autem  huic  H  promittitur. 

a  fNonlblum  cont-mnens.  b  f  ferga  mih.  Hederunt.  u        o; 1.-:    r\.._ 

fadumcl"tcortincredulum&:  cxafperans.  RecelTcruntiS: 

«T  Eradu  b  NVctaeita  eo»  leiraxit  confcientia. 

'abicrunt,&  nodixcruntin  cordefuo:  Metuamusdominu 

a  <fPet  harcomnia  bona  fienificat. 

Deum  noftrum,quidac  nobis  pluuiam  teporancani,  &  fc- 
rotinam  in  teporefuo,  t  plcnitudinem  annuae  melliscufto 

^  «  A  nobis. 


15 

l5 


promittit. 
h  siciitdeci.  Dur 
inuiccm  (e  ucnat 
turad  mortcm,  i. 
aliorum  damnis: 
que  difpcndijs  dc 
mos  fuas  coniplc 
fm  illam  philofc 
phorum  lcntenti; 
dietem  nobis.  Iniquitates  nofti? dcclinauerut  h?c,  8c^ec-  , ,  OIs diu« ,  .aut m 
catanortrapiohibueruntbonuanobis  ,quiainuentilunt  J»  ^tque  vtinamha 

t  Qui  apcrtc  nc^ant  Dcura  :  Iniquitas  atque  peccatum.f.  confiteaiur  eiiorem.facile  ad  mifciicot      9    (antUm  ab  Cls  fiai 

inppuiomcoimpij,infidiatcsquafiaucupes,laqueospo  20  2^i,^°^;'Jfg^vi 
Ouiwnhabescor  h  nctes  S^pedicasad  capicndos  uitos.Sicut  t  dccipula pleiia  ^^  nientium  ad  no 
Dat  inicllig'!  quod  auibus,ficdomuscoruplensdolo.  Idco  magmficati  funt  .^  non  manus  cote. 
abfducDrcccpto na  i  » ,cunfto-.dcfpicientes.  j.  plctur, Icdora. 

tural.tc?  dcbcmus  k  &rditati,incra{fatifunt,&impinguaii,&tprsteiieruntfer       '^^{^^^^'J.^^;^;^ 

da  funt  '"^ » '^9'"^"^^"^  >  dilatatus,  derelicjuit  DeuTh  faiiormjuim .  ' 

Pa/iJ.b.    f     0«i/;«^f««.Cuifimilc:o<:«./ox^<a^e»/A„o»*Wei«^^c.  lncra[fatuscHdileaiiS&  recalcitr^uit.      ^    .......     _ 

iiwi&f  iUisHatitMfacmrU ea,  &  omnes qui  confidunt in  eis.  K.    Et  mpmguatt,et prxtcrier,ufermones,&c.ln dmitljscofi 

Qtti  "4^  quau 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*i    Vcruntamenin.e.rpo»<»r«y  r/ /«;»«. 

a  Quod fl dxeritis. Wc confeqwnter  ponitur di6le  corrtmina- 
tionis  duplexratit.fecunda  iii.IniquitatCS.Pr/mai^-jWo  accipitur 
ex  peccato  idoloUtrtje,  cum  dicilur. 

3  Diccs  ad  cos.  tu  leremia  ex  domini  perfona. 

4  Sicut  derc,  legem  meamtranfgrediendo, 

5  Etfcruiftis /.«»/«(/««. 

6  Sic  fcruictis./.»'»  Rabyhne,  vbi  mnlti  de  ludaii  tranflatife- 
cutifurrunt  iUius  terrxidololatriarn. 

7  Audi  pop\x.&cc.KinteUigentiam  boni.Cor  enim  frequenter  po 
nitur  infrtptnrj  pro  mentefcu  intdligentia, 

8  Quihabcntesoculos./camj. 

9  Non  vidctis.oc«/»»jcnf»j. 

10  Mccx.q.d.ne  debetis  timere,  &  de  offcnfa  mea  dotere?Cuius 
ratiofubdttur. 

1 1  Qiii  po.arc.  idefi,terram  aridam. 

1 2  Tcrmi.  ma.  quem  non  tranfit  vltra  fe  effundendo. 

ij     Et  commo.i.5«a«t'«»«f««^«c  comoucantur  &  intumefcant 

fiuHus 


M  0  I{^^  L  I  T  E  I{* 


f  2  Quhdft  dixtritis,  quare  nobis  fecit  do.  Dcus  nofler  h£C  om- 
wM?Et  rcfpondctur  duplcx  caufa.Primaeft  multiplicatio 
pcccatorumcontra  dominum,cum  dicitur. 

SicHt 


fluH'<i  ^its,  non  tamen  tranfemt  terminum  a  me  pr^ftxitm ,  cu 
tamcn  n'dlam  h.ibtant  cognidonem. 

14  Popu.au.huic.  ad  imagincm  Deifa^o  per  rationem&i 
tctlca^rn. 

1 5  Faftu  m  c  ft  cor.  incre.  verbis  meis  per  prophetas  diHls. 

16  Et  exafperans.!<ie/if,/eg«  meas  tranfgrediens.  C^iera  paii 
inlitera. 

1 7  Iniquitates.  Uic  confequenter ponitur fecunda  ratio,qu:e  ■ 
cipilur  expeccato  anariti4:,tt primo contimiatur  Utcra  hxeprx  • 
denti.cum  dicitur:lniqmtz.t\0.dc.hxc.i.abliiilerunt,fulicet  a  ■ 
plitudincm  annua  mtjjis. 

18  Et  pcc.&C. /ci/iief  bonum  fpirituale  &  temporale,  &fi  • 
dttur  quomodo. 

1 9  Quia  inucn.  &c.  iafidi.  fimplicibus  ad  cos  dccipietii ' 
&  depaupcrandunt. 
ao     Quafi  an.  quifludent  decipereaues,  &  ideb  fubditur. 
21     Sicutdecipula.i(/i//,''efe  aucupum. 

2»     V\ci\ZZmo.abcis  deccptis. 

Zl     Sic  domus  CO.  ide^,  bonis  fimplicium  doloshacqtufittt.\ 
24  Idco  magni.funt,&c.&pr?tc.&c.i^«M/c<?»j  quoddici  \ 

*  .4po- 


Ditit^ 


4     Sicut  dereliquifiis  me,&  feruifiis  Deo  alienoin  terra .  Seci  • 
daeft.multiplicatio  peccatorum  contraproximum,  q  J 
tangitur  cum  dicitur  poftea. 
1 9    Quia  inuen.  c^c.  f.  fimplicibus  ad  dcfraudandum  1  s 
vcrbis  mendacibus. 


62p 


■*•»•'  nosfluritnosra- 
quielce,tomede, 
(irbibe. 


f,C, 


iqaafidiat:^«;    monesmeospeflinie.  f  Causa  i 

.if.   habesPCptainan  b  «rludiciseftjaduocatumpiipillodate.ac 

■    •^  caufameiusdirip.ere. 

viduxnoniudicaucrunr,cau-  * 
fam  pupilli  non  direxerunt,6;^ 

a  IQ^odiuftumcft. 

,  liudiciumpauperumnon  iudicauerut.jNun-  3 

I  fPeccatis 

guid  fup  his  non  vifitabo,dicit  dominus:  aut 

1  Tani  malam. 

uperGcnteliuiufcemodi  novlcifcetur  aiif- 

"        N I  c  olavs^deTYka'. 

ipon<jlus.i.Timoth.6.b. Radix  omnium malorum eft  cu- 
iditas.  ideofubditur. 

Caufam.non  mdl  fcilicet  h(ic/ei  iniuficpropter  muncra. 
4li<\uiUbri  habeticCaufam  viciux,ly  vidux  t.on  e/i  in  HcOrao  nec 
nlibriscorreBls. 

Cau&m  pupilli  nondirexcrunt.&c.  quia  nonfperabant 
tdc  habert  iHcrum. 

Nunquidfuper hisnon  vifitabo.  qiufidicatimmo pce- 
m  debnam  mfertndo. 

Stupor  &  mirabilia  fa.funt  in  tcr.g^  qu^fmt  ilh,fubdit. 


leremicE.  Cap.Vl. 


^30 


4  ma  mea?]-  Stupor  &  mirabilia  *  a    ^^t"por,&ccet.  D 

a  TQn^^a.     Uequibus'ibo  a.1  nptimates.       *    ThcOd.Qtia-  t  Resadmi.a 

5  ia(5l:a  lunt  in  tcrra.  Prophera:    ^^  prxter  om- ''''"^  .'''S" 

a  «iQ^i  futura  praiuKunt.  ncm  fpem  quid     '"'^^"' 

bTNrmo.nh,sc.mn,bu.c|U,xe/>afenti..t^     pjj     inufitamm 

6  prophetabantmendacJum,6<f  vidcmns,  fole- 

7        a^^^.if.c,endaexle£ei<-ccrnunt.  mUS  diCCrC.HeC 

8  Sacerdotcst  applaudebant  ma    res  in  ttuporcm  ^  accipiebSt 

bi.Qu^a^:ft^;;^:!:s,^^:^;r;^;]^ar'  mcadduxit. ex    ■ 

9  mbusfuisr&po-purusmeiJsdi    dicnsiriu7'' 
iilexittalia-Quid  jgitur  fie^t  in  nouiffitno  eius? 


5 
6 


Prophcfciluetfal/i. 


B 


Prophctabantmendacium.c«»^r.w«%f/,,„f.«oi/5 
qmenturqmftxoreDaqiiuitvcritas  'hquoaio 

7  EtSaccrdotcs.  Qta  py,  ,/,;,  debcntejTeintelligcntes. 

8  ,Applaudcbantcor«ww«,rfd.-.v  ^   *  ^* 

10  Quid  igi.fict.  roi  Sacerdutes  & propket.e  falf, 

11  In  nouiffi.eius./:/;cp;.//  mei,q,undo  per  Cluld^os  occidetur 
&  captmabitiir.  q.  d.  cum  eis  confufibiiuer  mmen:i„i  ^  captiua. 
bitntni.  ^ 


M0I{^U  Lir  El{. 

I  T  1  O. 


10 


A  D  D  .  .   .  _. 

7  ci.vbidiciturinpoflil.  Domini  oculi  tui  rcfpiciunt  fide. 
Quoddicitnr  /j/c.Domincoculi  tui  rcipiciunt  fidcm.  pro 
■'.e pcteH  exponi  de  vera  fide,  per  quam  homo  mHificatw ,  fecun- 
mtllud  Mac.2.a.luRm  in  fide  fua  viuct.  <iii£  quidemfidcs 
m  erat  m  viris  Ierufalem,de  quibus  hic  agitm:Qiu}d  propbeta  pro 
n  ex  hoc  quod  licet  Deus  percujfem  ecs  per  aduerfarios,  non  ta- 
cndolebant  per panitentiam  eo  quod  credebant  quod  hoc  non 
ocedebatexproufientla  diuina,  eo  modo  qmd  Vhiliflhini  dice- 

'  C  A  P.     VI.  ' 

COnfortamtm.Qwa  iamiamqucab  AquiloncNabu 
chodonofor  vcnturus  cft ,  6  habitatorcs Icrufa- 
iTi,arraa  t  corripitc,  vt  hoftibus  poffitis  rcfiQcrc .  Hcec 
nnia  referamus  ad  ecclcfiam,vt  fi  t  dereliqucrit  &  pcr 
cutionis  impctus 

C  A  P. 

^lerofolvrniii 


t  Ujiid  i(:itur. quzCi  dicatgrauiflime  punietur.' 


bat.x.Keg.6.b.  Nequaquam  manusciustctigitnos.fcdca- 
lu  accidlt.wrfe  perjemabant  in pccc.nisfm  tanquam  nou  eljent 
apeoflagellati:  Et  hoc  efi  quod  dicnin :V>omxm  oculi  tui  rcfpi 
cmnt  hdem ,  per  quam  iuftus  credit ,  quod  tu  punis peccatores , 
quia  das  vmcuiquefecundum  operafua,  &  tu  refpicisquodifii  non 
habcnt  talemfidem.quodpatet  ex  hoc,q„ia  tupercuffihieos  &  non 
doluerunt ,  fedpotius  induraueruntfaciesfuas  &  tiolucnm  reuer- 
tj,  vtpatet m  litcra.  Etfic  ex  fua  impcenitentia  arguit  defcaur» 
Pdeieontm.  . 


icrit  prxparet  (c 
i  refiftendum. 

Theodorctus .  a 
[ortatur  Beniami 
camtribum.qu.-E  b 
ibuiluda  copula 
erat,  denuntiare 
iba.vtfeprxparet 
!  aciem,tanquam 
■^iAquilone  irru    c 

Jinthoftcsinleru 

l.cm. 

l   hr,4.  &  in  Tbe. 

tc.Hierony.Ieru- 

llem.intribuBc-  d 

JaminfitacftThc 

«lam  viculum  in 

ionte  fitum.  1 1. 


mjnus.  Interhosahus  vicuscftqui  linguaSyra  &  Hc 
brsa  Bethacaren  nominatur  in  monrc  pofitus. 
c  spcciof^  Dcfcribitur  pulchritudo  lerufaie.qiia:  cft  ipfa 
biori.vt  ahud  totam  vrbem,aliud  arce  vrbis  fonet.Sio.n 
arx.i.  fpcculaintcrprctatur ,  &  fpcdofe  mulieri  coparat.  F 
•y  T  -Jt    Tiico.  Formo 


tOnfortamini  (ilij  Beniamintinmc- 

fTuba. 

diorerufalem,  &  in  Ihccua  clangite 

b,  a  I^Vilia  vinea;. 

uccjna,&  I  uper  Bethacarcn  leuatc  ue 

xillum,quia  malum  uifum  clt  ab  aqui 

a  1  \  quo  ex.rdcfcunt  mala  fuper  terram. 

ionc,  &  contritiomagna.  f  Specioi^i 

>lr     AfMy.^f^     ^IT •!         •     r^-  ^.  >  '■'"cutad  muIieicmam.^>torcs 

&  dcl  cat.E  afTimilaui  filiam    Sion  :    ad  clm  ucnicnt 

a^TP..ncipes.  ^b  ^Exercitus  Chaldiorum. 

paltorcs    &  greges  corum  .    Fixcrunt  m    ea 

TAdobfidionem  v,.,s.  a  ,P.,„ceps.  b  nurmasf„„. 

ua  m    circumitu ,  pafcet  unufquifquc  t 


eos 


tento- 

TVel  am. 

qui  fub 


lilibus  ab  Icrufalem  fcparatum  quotidic  oculis  ccr- 

nimus. 


famcam  &dc!ica- 

tam  vocat,formo- 

famquideobpul-^*^'^"^'*'- 

chrajedific!a,dclica 

ta  vcro  pg  incolas 

delicate  viuentes.  ^ 

d  ■P<?//o>-f.Satiscle- 

ganterponifUr  hic 

vcrbu  Hebrifum, 

quod  quatuor  lite  .^  j^„,;^^. 

riS   fCnbltUr  ,  rcS,  q„iete  habi- 

ain,iOd,men.Si  em  tann  ia  ao- 
lcgatur  Reim  ama  '"^- 
tores:  fiRoimpa- 
ftorcs  fignificat. 
Vel  iuxta    meta-    . 
phoram,  pulchrx^'"'"'"^"" 


NICOLAVS  DE  L 
C  A  p.    VL 


, .  raulierisamatorcs, 

vclmxtacucrfioncmvrbis,  intelliganturpaftorcs,  quo- 

rum 


^J  ^"^°"^"^'"'-  ^^":^o>ifequentere.vcludit:4rremediumfecu. 
(..^"'"^''"'/''^•''"/'"cltmonia^pro  qua parceretur populo  , 
/r  i  '  ■  j  ''^^'''''^'''on  &  oblationem  incenft  exLa^^s 
Tt  igm q,, dcuorabat populum,^umf. r 6.  Sed hoc  remedium in 

r^St?  "'"'•  ^""^  <^i^^iii^'inquatuorpartes:quiapri 
'P^^nmopopulinuncatur.  Secundo  caufapunitionis  ajllnaiur, 
;  -'^0)111$  calumnia.r..r/<i  remediuper  Saccrdotes  eutcuavJ, 

iprnw!"^'^"  .^'""'"'  <i^""""atiopunitionis  iteratur ,  ibi:  Pro. 
}^^<^i.Circaprim',m  dicit propljeta. 

'  Vo?«5?i'"''"'  ^'''  ^^'^••^  mcdio.lcru.  .Addefendendum 
i!!fli^^te  .Aquilonar,  refpeau  ler„fMc:&  Jo  Jn  Hhsfue 


fA    O 


■\i    r     r  ,"'   "^   ^   ^    L    1    T   £   f{. 

tKonSr-"''''''"'^^"''"^'f'^^^^'-''^«^"&i"i"fti- 

^  ^  cfio trafor  ffio''''  °PP°?4-Scd  quia  malitia clcn  cft  oc 

-  arZa  S  "^^  _PopuIi,(,cut dicit Grcg.  cu  paftor  per 

^    cS   id     '  '"■''°^'^"^"^  '^'''  ^^  prxcipitif,  grcx  fe- 

c,atur.ideopnmotangiturmalupopulicumdhco./or. 

tamini. 


runtpo/ita  anmto) «  cfiodic  ad  impcditdu  itcr  exercttus  Ch.udZ 
rum  venientis  cxilLiparte  vcrfus  lerufalem,  vt  diaum  efifip.c.1. 
S  SpcciofT:  &  deli.y:>«/.',Vfr/,y«;  no  pot ftfiinere  aliquid  laboris. 

4  Alfimila.fi.Sion./.  hrujaii  m:  i>^x  diciturfilia  Sion,  eo  quod 
lemplum  &  rcgispatatium  erant  m  monte  Siov,&  IcrufaUm  utteL 
ligitur  hi  c  populus  habitans  in  ea:&  ideo  quod  di^um  efl :  Con- 
fortam,.(/.'«ftt>-  ironid.q  d.prophcta^ficjacittis  vos  prapara.iies 
ad  refiflendumfed  non  poicritis:  vnde  fubditur. 

5  Ad  C3im,fciltcet  Jerufalem. 

6  yi:nicm,6cc.-.principes  exercitits regis  B.tbylonis  cum  acie- 
busfus. 

7  Fcccrunt,in  ca  S<.c.ftc  eam  obf,dcndo,vt  nullus  pafflt  egre- 
di  ad li-g^cndum,  nic  i>i.ntdiadprebendum  obfcjjisaiixiliim. 

8  Pafcct  unulquifqne.  principum  diaorum. 

9 Eosquifub  manu.  f/?pr.C(//j/er>-.f.  ^:  San- 

tamini,&c.\ita:z m  dici ru r u^oniccrproptcrquod  idcmcft 
ac  fi  diccrctur  .-  Dcfolamini ,  quia  traditi  cftis  in  manu 
diaboli.pcr  rcgem  Babylonis  defignatL 
3  Speciof^  ,  &c.  quia  ficut  mulicr  dcl  icata  non  potcft  fe 
dcfcndcrcfic  nec  populus  peccatis  afiuctus potcft  tcnta- 
tionibus  da:monis  rcfiltcre,idc6  fubditur. 


^31        Glof.ord.&NicolaideLyra 


'3^ 


^ rum  alij  fcflinant  ad  pollucndiim  fcortum .  alij  ad  vrbis 
Aexcidium. 

•je  Theodoretus.Paftorcs  appcllat  rcges,qui  cum Nabii 
chodonofor  mihtabant:  grcgcs  vero  &  ouilia,ipIos  excr 
citusqui  fub  eis  mcrcbant. 

•  f  potdlite. 


t  Prjepaiatc. 


t/cjturire 
t  fcaturue 


Hicrony.IlUsdiccn 
tibus  :  Surgitc  «Sc 
aiccn.  ifti  rcfpon- 
dent.  V9  nobis.&c. 
Ef  cft  hicfcnUis:Si 
per  dicui  hocpati- 
mur,quidpcr  no- 
Ctcm  paticmur? 
b  S'ir)i^'tr.  Quidixc 
runt,confurgite& 
afccnditc,  <?cc.  Scfc 
jllis  verbis  prouo- 
cat  adbcllum:Sur- 
g^itc&afccndamus 
inno£tc,  vtfciant 
aducrfarii  non  tcm 
poris 


igitur  crebris  anguflijs  fubiaccmus.iflius  vcrficuli rccor-  ] 
dcmur  :pcr  oemdolcrcm  &fla"cllucrudicrislcruralc. 
it    Thcod.  H.tc  declarant  incffabilcm  dui  huinanitate, 
quicomminaiuscisdura  polIiceturabhishbcrationc,fi 
morcs  mutaucnnt .  Quia  vcro  non  rcccpcrunt  cxhorta- 

tionem,  conuocat 

b  f  Paftorrs  fic  dicent  grcgibus  ful$.    TDomiiiieniminipenum  fft.  holtcS  vindcmi  Un 

rnanu fua funt. t  Sa^idificatc fuper eam bellum^confurgit^  ^    "vtZt^^o^cl 

a  «Nonnofte  nrn  prr  infidias,  piena  Iuccpugncmu5:neiiio  cnim  nobis  u  iilict.  n-int  '    A 

& afcendamus in mcridic" .  Wx nobis,quia declinauit  dies,  ]    ^ualimvincx.^'^ 

f  yfq;  ad  raceriiur)!. 
Qiiafioum  vaflaia 
fucrit  Icrulalcm, 
rcliquia:falua:fiet. 
\'cl  fic:  Nc  vniis 
qujde  raccmusrc 
mancat:&quoyin 
dcmiator,  ficquo-j 
cunque  inueactisi 
pertrahcin  Bal^.] 
loncm,quafiin< 


<  «Alijdcf-ceiunt.        b  TCu' (imileiMaiorefnueci^unt  alt  sdc  montibus  vaibr». 

quialongiorcs  fa<flx  funt  umbra;  vcf{Kri.Surgitc,8^afccn-  'J 

1  ^VelfunJjmentj.  Hi;jzlitmitjic  ir/jrorum  vallaniut.    -r 


iftoriacciti  runm«  Jn  a3ominus  przcipit. 
b.      " 


b  ^Qua(i:Dc 

damus  in  nodc,  &  diffipemus  domos  eius.Quia  hxc  dicit 

a  5Aliit:Fodite.         IHic  li^nificat  vrl-iein  non  ftatim.fed  longa  i<blidionc  c-^piendam. 

dominusexcrcituum:  Cajditclignu  cius,8^efl[unditecirca  J 


fcd  virtutum, 
c  >i  Mt/>'.Sinccalo 
re  fidci,  ccclcfia  fpi 
ritu  fcruentcs.Ma- 
la  aurcm  frigida. 

P  al.  28.a.  '■«<w  miiltornm.  ht  !l- 
t  Raccm  io  lud:  ^iffimUhar dc 
doracemibut  fi.endetil'us  in  lactun. 
Scmcl  fufiiciat  cU- 
j(inclacum,nofla 
gnum  Ibnarc  fm 
GraiCos,  fcdciller- 
nam ,  qu£Syro& 
Hcbrxo  lcrinonc 
tampliu»fer<^'ab  dicitur. 

re  nofi  pofsQ  d    .n'1tit<S.L.XX.\tXi 

tturorcm.    pjctas    &  mifcrKi 
audicntur  in  ca  co 


»  ^Miin  ti  >n:busfjci'ndi«.  b  «Eniin  ,  c  1  Uei.     ^  Vi(itjbo  in  virpa  iniquitates  eotum. 

Icrufalcm  aggcrem .  H^c  tftciuitast  vificatidnis,  omnis 

a  ^Sycophantu       1  Hoc  majtin-.umintcr  peccata.     lErgo 

calumniar  in  medio  eius .  Sicut  t  rrigidam  facit  t  ciflcrna 
iKooria!  ^  aquamfuam,fictfrigidamfccitmalitiamfua.  Iniquitas& 


s 
9 

lo 

II 

12 


ij  tallum  vel  in  tc 

cular. 
14.  g    Inci>-cuncif.(. 
15  Notandum,(i 


ficut    vucm. 
t  cjoilitus. 


Hcb.  la. 


^  vailitas  audictur  in  ca,  cora  me  femper  infirmitas  6<fplaga. 

Eru(jire  Ierufalcm,nefbrtercccdat  anima  mca  a  te,ncforte 
c  ponarfi  tcdcfcrtamteiraminhabitabile.  H^cdicitdomi-  i6  circuncifioin  icri- 
f  nuscxercituum.t  Vfqueadracemum  colligcntquaflin vi       5is"ln pr^pmio.m 

nea  rcliquias  Kracl.Conucrte  manum  tua  quafi  vindemia-  17  corde ,  in  auribiis, 

ivciAutem.  vndc:Quihabcrr 

toradtcartallum.Cuiloquar^&quemtcontcftabor,vtau  18  resaudiediaii 

^Qulj.  a     «0^1  noluni  i">;on  po(l'e  ciiiin  decontempiu  &  intideliiatedefcendit.  H    Thcodo.  \'' 

g  diat?  Ecce  incircuncifi  aures  corum,  Scjiudire  non  pdf^  19  aurcs  incircijc 

a  flde->  b  <fQ^"^  datumeii  eis  in  Calufcin.     c  «;Vitio  corum  verfum  rft  in  pocnam.  qUrC  fine   di(C: 

funt.Eccevcrbumdominifadlum  cffeisinopprobrium,  20  ne  cxcipiunt    , 
h  &c  non  fiifcipicnt  illud  .  tidcirco  furorc  domini  ple-  Vz  £'2^^' 4 

3  f Ptojii  tiadClialdxum.     b  TPurorera.  .  i"»^.».  «i. 

nus  fum ,  &a  laboraui  fuflinens.   Effunde  fuper  pa^uu-  ^  pt'arQ  S,°^ 

,         a  ^Nuil.  paicaiuistati.  b  fQuiad  lepugnandumarma  coiripueranr.  .1  j   i    /\ 

c  f  Dulci(Iim.i  ein<  nomina  pnntet  fentiunt  capliuitatem.     ^5    PfOlatOS  dclccji 

lum  tforfs.ScJuperconfilium  iuuenumfimul.  Virenim       "'«  gratia ,  v^ 
^  aute  diuinis  i. 

bant  attendere,fcd  fugillabant  &  fubfannabat  propheL_ 
h  idcirco  furorp.Q.d.  Vcuicntcm  ira  Dci profpicio  &  fu 
rorceius  &  iracundia  plcnns  fum ,  &  vltra  fuftinerenon 
poflum.  Necpro  pcccatoribusaudcodeprccariDcum. 

«0  Exten- 


trafacicmcius:pcr 

omncm  dolorcm  & flagcllum  crudieris lerufalcm .  &c. 

c  Eruaire  /c.Hier.Pcr  hoc  difcimus,q>/'.»*;e// 1  Dcus  oem  n- 

itum  oucm  rccipit.  &  io  pla^ji'  &  tormcutis  cruditur  Icrufa 
P  lem  vtcorrigatur,&  non  recedatanima  Dci  ab  ca.  Si  qti 
*^  ieitur 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  I     Sin(Mfi.Si.C.ideJi,conJimate,quiaJaacium,in  vna fignijicatio 
neidcm  quod  Jtrmuru, 

2    Confurgite.  Verbum  cji  bellantium  contra  IerHfaletK,&  mu 
tuofr  exl)Ortaiitt*m. 
2     Etafcenda.  waror  f/«f. 

4  In  meridic.  in  qno  deftgnatur  defidcrinm  corum  ad  hcUan' 
dum  cuntra  ciuiiatm ,  cjuaft  non  retratii  prx  fci uore  folis  ab  aH^ 
beilaodi, 

5  Vae  nobis,&C.C^  fic  non  pcterimus  eam  capcre  ante  noclem. 

6  Surgitc  &  alc-cndamus  in  no.  Totum  ifind  dicitur  ad  ex- 
frimendu.n  dxium  dcjiderium  Chaiaxorutn,  (]'iaftnonreiraha-itur 
a  bello  proptcr  teuebras  nodiSy&  quando  burainesjolcnt  qmfccre, 
a  laboi'e  diuino. 

7  Ca:ditc  1  Ig.  eius.'.//^niJ  religionis  in  circumitu. 

8  Et  fiuiditc.!'^f//,e)ffi<«(ii:f. 

9  Circa  \cn\(\\zm.^.i.congeriemdelignis,tcrra&lapidih. 
adinipl-niurn  fojjita. 

10  Hxceflciui.&c./.pw^mWja  Deo, 

11  Omnis.  Hic  cunfequentcr  di8x punitionis  ajfignatur caiifa, 
cum  dicitur:Omn\sca.\nm.quiapotentiores  omnibus  modisqae 
rebcnt  occaftoncs  contra  mmores  ad  rapiendum  bona  eorum. 

12  Sictli.boc  elidiHum^quodchatiias  inpopuioerattoialiter 
rcfrigidara,&  pcr confequcns  maiitiaaugmentatafecundum  (fuod 
dicit  Saluator  Matth.i^.b  Etquoniam  abundabitiniquita,s, 
jcfrigcfcet  charitasmultorum  .  innebrxoljabctur .  Sicut 
puieus  cfjiuit  aquam  fuam.f.  continui,ftc  popuius  continuat  mali- 
fjam  fuam: 


rj  Iniquitas,& vaftitas  audietur  in  cdL.i.diflruaio  &plaga 
14  Erudirelcrufalcm.f^er^^  e/t  domini quaji  compatientis . 
J  j  Neforte  reccdat  anima  mca  a  te.  i.dilcBio  mea. 
1 6  Nc  forte  po.&c.Vfque  ad  racc&c.  iy,  vjque  tcnetur hl 
cxciujiuc  ,-&  eftjet.fus,  ^jicutpauci  racemi  euadwit  manus  yin 
dimiatorum  ,  ficpr.ici  lulei  tuadent  manus  Cl)aid.sorum .  idei 
fubditur. 

ij  Conuerte  ma.&cad  cm^.QnodeJiinJirumentumquopo 
tanctir  r'*x  ad prejjorium,  &  tji  vcrbim  domini  dinSlum  ad excr 
citum  ChaldMYum,  quiupartim  occiJcrunt,  &  panimcapuuave 
riini  ipfum  populum  duccntes  adprejforiurn  mortts  &  angnjiia.li 
Hfbr.io  habetur.^d  iteratas  fcrutationes,per  Ijoc de/i-^natur  capti 
uatio  ludjior!im,qui  remanferunt  cum  Gcdoiia.quo  mcrjcciofugc- 
runt in  .Ai^^yplum  contra  confiiium  Itremix,  vt  habctur infra.^ j  . 
f .  &  ibi  cum  ^c^yptij  pcrierunt  per  Cljuidaoi  .  vt  Ijakv.cf  m 
fru.^^.c. 

18  Cui  loquar.  Ferbum  eH  leremi^  defperantis  de  lud^orum 
correcUnvc-.idcoluh.litur. 

19  ^cccinck.zi.i.comm:in  Hebr£ohnbetur,obturatx. 

2 0  Eccc  vcrb.  do.  quod  tji  p:Jfmurn:qiiia  peius  cH  ipfum  yiti 
perarc  quam  inn  audire,  propttr  qnodfubdit prophcta. 

21  Idcirco  fu.do /.  ««j  WirfrtYrf. 

2  z     Plcnus  inm.quiapicncrcuelataefimihi  fup  popultifuturttl 
2j     Laboraui  fu.  i.  popuio  meo  compatiens. 

24  Effundc./.ej^i<?z(i(e«i  ditiam  vindiiiam,etloquitur  krewiia' 
addominum. 

25  Su.par  for.7.:/.  non  parces  alicui  ralione iStatis,fexus ,M 
condicioiiis.  .jj  ■£( 


M  O  F^.A  L  I  r  £  I{. 


t  1  5'<infl;'^c.?«?,drc.i.firmatc.fan(f!lumcnimin  vnafigni- 
ficationcidcmcftquod  firmum,&  fan(Sificareidcmcfl 
quod  firmare .  Et  f ubditur  caufa  cum  dicitur. 
ii    Omnis  c.-.ad  fubuertendum  fimplices  &  refiflcrc 

non 


non  potcntcs. 

1 3  Sicutfri.&c.ricfri.fe.&c.rcrhoc  fignatur  quod  abur 
dantiainiquitatisfacit  refrigerium  charitatis,  ficutdici 
tur  Matth.24. b. Q(«3«wm abundabii  tntqui!as,rcfrigcfcetcbai' 
tasmi.itorum.  Ex  hoc  autem  fequitur  obflinatio:propte 
quod  fcquitiu  poflca. 


) 


3 


I 


eremia: 


c 


'  a    ixttnddm.lXX  ElcuabOjVtrumquc  aurcm  pcrcuticn 
'\  tishabituseft.  vnde:  Etadhuc  mauus  txtenta  fiuc  excdfa. 

t,    £rf«rtfi<«/ifronm.QLiafidicat.Cumtantafacercntma- 

Ia,tanicnprofpcraquaequc  populomconunciabant.flc 

quafi  curarc  cupicbant  vulnus:&  ignominiam  filis  po- 

pulimeidicentcs, 

paxpax.Hocpro- 

priedeSaccrdotib- 

&  docloribus  intcl 

ligcndum  cft,  qui 

diuitibus  flc  hono- 

ratis  repromittunt 


ip, 


.  VI.  ^34 

bonorummalorumqucopcrum.  £) 

c    statefuptr  vias.  Lcgamus  Euangclicam  parabolam,in  Matth.  ij.  f. 

quancgociatorbonusoesvcndiditmargaritas,vtvnam 

emat  pretiofam.-  vt.f.pcr  patriarchas  &  pfophctas  vcnia 

mus  ad  eu  qui  dicil:£^oyttTO  via,ve.  vn:  State  luper  vlas,&c. 

*    Thco.  Muhsc  ^°«"-'+'»- 


•  5^Fatet  quod  fencAus  non  efl  ztas  vltimi . 

b  f  Quem  ilTcrep'tuin  vel  dcjiofituin  dicimui. 
C  f  Hze  orania  refcrimus  fpiiitualiter  ad  eccleliam,  li  dominum  offfiiderit. 


cundiaB  prxparan- 

'cs. 

itityt    Thcodorctas. 

Conucnicbant  <u- 

""■•arc  dolorcs  afpc- 

jiorib.medicamen 

nis,fcdpollicitatio- 

ic  pacis  attriuerut 


cumt  mulicrccapietur/enexcum  plenodicrum.  Ettranil- 

.1  ICoiiiuxfcilicet&poffcllio. 

bunt  domos corum ad  altcros, agri  &  vxorcs  pariter,  quia 

^Vnie:V'f  habititoribut  terra.  a  *Qui  fempcr  in  v  t  o. 

profpera&clcmc-  a  cxtendam  manummeamfuperhabitantes  terram:,dicit  do 

KmpwedicantDc-  a      ■  ^   •  r         j       • 

ara,magisiUosrup     mmus.  t  A  mmore  quippc  vlque  ad  maiorem  omnes  auaii- 

\'r'\r\  8r   rV"!    ira-  a  fiUdixomniumrailotum  >uiiiiia.  b  fCJji  mendacium  prophetat, 

pilClO  OC    iyvl   Jia-  c  TQui  peruerleinterptetiiitut  legcm  Dicit  enim  inalio  loco  ptopheia:  Qu^xiite 

legem  aS'cctdotibus. 

b  tfxftudcnt,  &apr6pheta  vfquc  ad  Sacerdotem  cundi  fa- 
ciunttdolum.  £tcurabantcontritionemiilia:populimci  ^ 

a  fOinnino. 

^  tcumignominia,diccntes.Pax,pax,5cndneratpax.Confu-  7 
fifunt,quiaabominationcmfeccrunt:  quinpotiusconfu-  p 

uvw  uii...«'w.v.»  '  tNecfcieniiam  quilem  necienfum   pocnitcntiz  habucrunt.     ,        mtk.  n        v»iii 

osrvbinamergo  d  noncnonfuntconfufij&crubcfcercnefcierunt.  Quamob-  n  firvnTeftViaq'u'9 


quidem  vix  funt 
fanfti  prophet?: 
viaaute  verc  bo- 
na,  eft  dominus 
t^O^iCUEgojumvia, 
ventas  ^  vita.  Ad 
hanctamcnducic 
vnaqusque  via- 
rum  prophctica- 
rum  Sicurenira 
vnacftvia  quede  ' 
ducitadmaximas 
vrbes.quam  rcgii 
appcilarc  folem* , 
ad  hanc  porro  fc- 
miti^  qu^dam  a 
pagis  &  agris  dc  g 
10  flucntes,  dirigunt: 


crmonum  cxccu- 
toJVidcntcnimlo 
opacis,  vniucrfo- 
um  intcritum. 

ConfufiJunt.-[  Dc 
rdfiushoc  lcgen- 
umcftiuxta  Hc- 
raicumfcrmone. 
tciiminquittan- 

feceruntjnuquid 
infufifunt?nun- 

lid  crubucrunt 

.  rcderibus  fuis  ? 

linpotius  pccca- 

m  auxerc  con- 

mptu. 
^eicie.  Noluc- 

lat:  fed  nimio  co 


f  Qui  piius  ftabani.  b  «^Vitijs  fuis.  c  VPoenf.         f  A  Naouchodonofot.  dUCit  ad  Patrcm 

rcmcadentinter  mcntes,in  tcmporc  vifitationisfua:  cor-       nepc  vnigcmtus 

a  TRueniibusfociati.  b  f  ffophrtjis.  fiUuS  Dci,  at  bcati  ' 

c  rucnt,dicitdominus.  Hecdicitdominus:  Statefupcrvias  12  prophct^vcluti  fc 

a  fSic.  b  ^Dil.gcnterinquitite  „  mitO:  qUxdam  dU. 

c  IfQjiemultorumfanftotum  uiti  veftigiis.  .-,,_,„  J  l,«„.,  „„„ 

e  .»         •   .  y>       1     r     •  e  r..  13  cuntaonanceos. 

&t  vidctc ,  et  intcrrogatc  dc  lemitis  antiquis,  quas  lit  ^^  qujbus  per  hxc 

a  finEiungelio.  ,^   irr>  libuerif 

b  fCiu'fi  H?c»ia  innentaprxbet  refiigiura  anitr.abus  ctedrntium.  *>    nt^  ii^l>u\.lil. 

viabona,&  ambulatc  in  ca,  &  inucnictis  rcfrigerium  ^^  *  p[^"^^*' ^^^j^- Lib.y.ftron» 

a  TEc.nttatio.  b  Tletviam  fcilicjf  Euangelij.  ^7    1  UlClJCrrimC     dl- tum. 

e  f Hicptophet»  dieenteptoprie  de  perfidia  ludzjruia,  flatim  inferr .  Conftitui  fu.vos  (pe. 

animabus  vcftris  .   Et  dixcrilnt ;  non  ambuUbimus  .  Et* 


*  VSciiicct  Apoftolotuiacbocuin.  vndc,  Fili  homiais  fpcculatorem  dedi  tc  domui  Ifiael. 

b  «^Dicf»» 

f  conftitui  fuper  vos  t  fpeculatorcm  .   Audite  voccm  tu- 

a  f  Inunaii  ad  Cixnaia  no'uciant  venirc.         b  f  VnJe,  Ecceconuertimur  ad  Gentcs. 

b^  a  &  dixerunt :   Non  audicmus  .    Idco  audite  Gcn- 


18  cic  Icrc.  Hac  dicic 

19  dominusStatc  in 

20  vi)s  intcrrogatc  fc 
mitaseternas,quc 

X I  nam  fit  via  bona 
&  in  ca  ambulate, 

i2  &  inuenietis  ex- 
piationcm  aiabus 


mptu  &  vitio  violcnti  malinccintcUigcrcquidcmpo-  vcftris,interrogatc,inquit,&auditc  ab  hisqui  noruntci 

lerunt.  Grandis  impictas no lolum  non  caucrc  fed nec  tracontentioacm  &  deccrtationem. 

j.tdligcrc  vclic  pcccata,  &  nullam  liabcre  diftantiani  f    f^ocem lu.  Hicr.  Voccra  tuba: ,  mandataEuangelii  vd 

i)ono-  ^  doftrinam 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

'•   Et  tranfibunt.J.^owa  dc  domibus  eorum. 

^  Agri.  bona  agrorumy  Chatdtei  enim non  remanferunt  in  terra 

<  foJUidcndum  domos  (^  agros  in  iHd^a. 

':  A  min.Hic  confecjuentcr  excluditur  remedium  quodpofjet  ha 
iripcr  Sacerdotiim  ,&prim6propter  malitiam  eorum  ,fecmdo 
topterdtfplitentiamfacrificiorum.ibi:  Vt  quid.Circaprtmumdi 
t  ar.A  minorc  quippc.M  leuitayqui  minilirabat  Sacerdoti. 
*  Vfque  ad  miio.tdeJi,fummum  facerdotem. 
i  Omnes  auati.  ftu.  f^arijs  cauteiis  &  dolis fubtrahendo  bona 
l  corun. 

<  Etcurabantj&Cf.df/lrwflJOflCT»  lerufalem per prophetas  do 
nni  mtnciatam. 

7  <  iim  ]gno.idef{,cumfalfitate. 

^  Dicen.  pax  pzxf.populo  &  ciuitati. 

9  Confu.funt.;.co»/H«t/fnt«r  in  defiru8ione  ciuitatif,quia  tuc 

'''tmfalfitas  apparebii ,  &  ipfi  ignommiosk  occidcntur  &  capti- 

uiuntur. 

"  Qiiin  potius,&C.7«M  ante  dcflruiiionem  ciuitatisapparuit 
C'wn  fdjnas in  rnmtti'.de  ^uo non erhbcfcebant, (ed  magis errore 
l^mmendacj^s  palUahant. 

"  Quamobrcm,&c.  ({ida  in  captione  lerufaUmfuerunt  cum 

alijs 


alijs  pirtim  occifi  &  partim  capti. 

12  Statc  fupcr  vicis.i.varios  viuendi  modos. 

13  Etvidctc- injpiciendofcripturas. 

14  Et  intcrrogatc  a  prophetis  domini,  qui  fciunt  intelleHum 
fcripturatum  per  reuelationem  SpirituffanBi. 

15  Dc(cmitisa.nti.i.<intiquorumjcUicet.^braha$ti,lfaac,& 
Jacob,&  aliorumjanSlorum  patrum. 

\6     Etzmh\.\.it\C3i.^iiteretiameiuscognitiononproficeret.  ' 

17  Et  inucnictis  icScC.Infinu  .Abrahtt  cum  patribus  fanBis. 

18  Et  dixerunt. /afio. 

1 9  Non  ambulaui.  quia  viuebant  modo  contrario. 

20  Et  conftitui  fupcr  VOS  fpc.f.  prophetas  fan8os,fecundum 
quod  dicitur  E^c.$.d.Fiyi  hominisfpcculatorcm  dcdi  tc  do 
muilfrael. 

ai  AuditC  VOCcm  tU .  fan^i  prophetx,qui  dicitur  tuba  eb  quod 
ficut  tuba  matetialis  non  potifi  emittere  fonum  nifi  infujjiata  ,ftc 
prophet£  fan8i  loquebantur  a  Deo  inlpirati.i.Ve.d.l^on  volun- 
tatchumana  allatacftaliquandoprophctia  .fcdSpiritu- 
fando  infpirati  loquuti  funt  fandi  Dci  homincs. 
22  Et  dixe.non  audi.  quia  proplietis  non  credibant,fed  magis 
eis  calummam  inferebant,vt  habetur  infra.io.propter  quod  fubdi' 
turpcma  eorumcum duitut :Eccc  cgo  adducam  mala,  &c. 

*  Fru- 


fh;        .         M0I{UL1TEI{^. 
j  I  ^  mi.  Hicponitur  occafio  didi  mali,qua:  cft  malitia 

C'  'i,ut  prgdiaum  cft  dc  qua  dicitur :  .a  mt.L  clcrico  ha- 

butefolumtonfuram. 

4  fjquead.qui  habetpontificalcmdignitatcm. 

5  Omnes  aua.fiu.  quja  pcr  diuerlas  cautclas  pccunias  cx- 

£1 


f    Eta  prophe.  &c.  idcft ,  a  fimplici  pr^dicatorcvfquc  ad 

curam  habcntem. 

6    £f  c«r<j/>anf.cxcufandopotetum  peccataproptcrquf- 

ftum,  proptcr  quod  cum  ipfis  damnabuntur,&  grauius: 

idcoiubditur. 

1 1     Quamoirem  cadentinter  ruen.Etc^noniztO.  facrificiata- 

lium  non  v  alcnt  eis,fcquitur  poftca. 


($,c  Gloford.&NicoIaideLyra 

^                             .  ,,AliMCDg«ofciirq«ipKcimr.i«gf"'.*Epircopifclicff,acp».^»trii. 

J^doflrinamApO  •'*'"    t.>K«n.uVa.fcdom:uum  n..n.nom.                .51mrHu,. 

A  nolorum,vndc:  _    «/^  coVnofcitccoVrcganOjtquanracgo  hciam  tls.  Audi 


^3' 


.f  Infrai^.». 


{ribii-A 


ajcrn<iet(  q 
gtlh^atSi  ffi,  txai 
la  iicuttu'>JVOiC>» 
tujm  ,  qid  an  «»- 
txai  Irruljlrri'. 
2  yt  qd  tri.  thtu . 
Qjiafidicat.frn- 
ftramihi  ad '.n-  a 
Qiicnta  conficie 


e  T  Q.'ru."  n  ^f;'ndcV.  r   -  .«H  «  ru«    f  Non  ^,pcr  rnt'..  q..  .■ 


rfni-j.qiir  vocjnt'"-  "I  'friiflff" 
'^"      :  ;  V.„u«fionLci« c:  L.bo.s  ,..,n..u,.,  .u.un^     .,u..  n..nH..c,.,..         f  ---^", 

cd^-itationum  cius:  «juia  verba  mcanon  audicrunr,  &  legem 

"    . .  vn.c.^: ';:!:;t:^::::5;:;i.<uYcip..:c.n..^.u.  s.^Mhotcc.|cn.,„^^ 

mcam  pidicccrunt.  t  Vc  quid  mihnhusdcSaba  aftcrtis,  Scca- 


'..  Hcb,MC«cn.inproquo  U..5C  rhcodot.o  c.«..a.no.«u,..  .t.n.,ulcur.t. 
.1  Hcb,wc«cn.inp^  f  ,dul.i!ic  ,d.-qu.  pcr  m.rcru^rom  »en.udt. 


-^-.«  i.....  <..nilll1.  ..  .. *  k  ..   O.i^rftiin  in  vob..elT.  ^-  '  ^^  .    _  .1     . 


&fHper^lm  n^ftr. 
C  Ecce  popului  ve 
nit  de  t^'  ra ,  (fc, 
Propric  iiocdi- 
citurdcBjbylo- 
nijs,qiii  vcntiiri 
funtcontralcru 

2  faiem.Eiomnis 
armaturz  ordo 
defcribitur,8cp. 
liantiu  impcnis, 
vtterrorecomo 

5  ti  agant  poenite. 


ptaUint.fiiauifli 
mi  odoris  pig- 
■n  mcracofcrtis.oc 
holod.uifta  fuc- 
ccnditis.quimca 
inlcuc  volfitate 


Allejar, 


hi.  >»  4  tia,&  Dcumclc 

ftianon  funtacccpta,  &vidmix  vcftix  non  placuerunt  mini.     ^^^^  P 

Proptcrca  hxcdicitdominust  Ocus:EccccgodabompopuIum  ^  ^,.Allc..Kic!o 

-         -.,.     .  ^  *  ^  »^'|;^'C^i:yiL?S-""''^"^^--  nymus.Poa\im' 

in  lci;c  volutate  .  %„,  m  fi«:  natres  ct  fih'i  iimul .  vicinus,  &  pro-       hoc  tcftimonio 

no  facitis ,  vnde  b  iftum  rumas ,  &  rucnt  m  cis  pajrc.s  tc  n      m^^^^^^^  ,      t'  ^^^^. 

fupra  /  .. tn>  ^ti  l  no»  f..«;n  fc,....  ....^ .d -"«•  r 'r-^Y.r™   "  T^^^CC  Dopulus  VCnit  dc  tcr-  8  fccu tion.s,  quf - 

„,L,d,.^m>t,&c.  ximus  pcribunt .  H?c  dicit dommus .  tcce popuius  vcnu ac ic  ^^ ^^^^.^ ^h^^^ 
AlIca.Hocpro-  c,.^  Aquilonis,  &C  Gcns  magna  conlurgct  a  hnibus  tcrras  •  5a-  ^  sunosdiabolira 
^ufws^    gmam.  &  (^utam  arripiec,  crudelis  eft,  &  non  mifoebitur..o  l- ;~^ 

rotoSmfa  Voxcius  ciuafiS^nbir^&fuperarquosarccndcnt  pra.para-xi  "-M 
crificia,  &clcc-  *  ^  n.no.».;oncn,r,.g,..d„.o:nn,um  .cphcn..  quauNcncmuL 


».    ll.1t0iC3,,oncti.  "■51""' ■" -■-■    -'■  ........ 

I  bfRcipo..flopopuii,cu.r='P'"p'-='""''''"";\""""'"'rA7.    V-  A    i-   -^^ 

-     ti  auafi  vir  ad  pr^liuin :  &  aducrlum  lefilia  Sion.  Audiuimus 

iniqUltatCpUtat  ^  .;rr,.,.L.,  ;  k,  r.moienui,  polli.nius  lcuaremaius.  _ 


Pfou  ij.b. 


tVia. 


ixiofynas,  &cx  d  ^^  ^^     

iniquitatCpUtat       «-l  4"""     ^^I^^ITnL,  ..         b«r,mo,cnui,i.olli.mus  lcuarem.ius.  , 

ic  rcdm-icrc pcc    .  -^    didolur?  funt  mnnus  nollr? .  Tribulatio  apprchcn 

CataCUlCripmra       "m^'"     ,  ,   p:,o,c.p,„«riJs,tfirm...,,n.h  Ufl  =  grauiush.     .,uxrcn,crunr. 

n^^K^itwe^I-    dKnos,d^Iores.  vrparruriemem.  NoHte  curc  adagros,  &in 
r,W<i«5.  ^  •     c  ^  ,.,ncam nc  ambuletis :  quoniam  gladius  inimici  P^-^ufr  m cu- 

4cThcod  Qliod  ,,s.d.     bfDocrt,.ludtac.redebeant,conuaHmttt.fc.licctadpa:D.tc...i.&ha>.cl.rm>r- 

fi  rcgnantcicnc 
hgciudicara  sfit 
rugflua,  fruHra 
profc^to  poftca 
quacclTauit  lcx 
pcrfcueratutlu- 
dxi  darc  opcra 
fupcifliisiftisle 


.1  Std.     bfDocrt,   ,- 

f.iv.mh  li.-j,iiar.ii..,utair. 

h 


quafivchcmeti; 

12  iimimarisfluft' 
ita  opprimutrc 
fiftcntcs. 

1 5  e  'Holite  exireoi 
agroi,  &  in  vinti  j 
(^c.Euangcliun: 
quoq-,  docetnt 
cflTc  cxcunt^': 
agrum.nec.    . 

14  ftorunialtis 

M  nedefcend 


''4 


tMirenl. 


n.c. 


f.ivtmh  l-,rj,iiar.ii..,urair.  _ 

cumitu  .  Filia  populi  mei  accingcrc  cilicio  ,    &  confpcrgere 

,^UHfBr«o7oli,a,ii      t  Mih,l  dotentius,q',.m  »nigcnimra,  vclfulum  perdcc  lii.um.        _       ,,   ,itucn.cin 

cincrc.   Ludlum  vnigeniti  fac  tibi  plan<aum  amarum,  quia  i <j  fed mud^^ 

b  T  A«e««.s^.  ,«:;.^;cr;o;t"r";::!reft!;^perfe  !-«»  ,e„ite.eft,tur    c  f  Dominu.  .dprophc.m.  JJ^^^;^'!^ 

rcpcntc  vcniet  t  vaftator  lupet  vos.  t    Probatorcm  dedi   tc     inifaia,&iN: . 
*  iubcmurcurrc 

'"\:^ -  ■■■_"'     ncccnariis  ^c  .  Prxccpit  iuxtalitcram  ncforasexeant  nc  murosd. 

rrj''/'^ /   F.lii  patrrl  fcqi'riturblafpha:mias,quoti-      fcrant.fcdfiimiffimcfetucantur  munuionibus.^,  _ 
dic  illam'imprccationc  fufcipicntcs; ianguis ei^s  Juper  nos  ^  ^' 


NICOLAVS    DE  LYRA. 
I     Fruft U m  cogi cius.  Fiuiini eji vlttmum quod de  arbore ex 
*  peaaiHr,erftm:lite'  Pina,velpr^r)iium  eit  lUud  quodpro  operc  ma 
lo.vilbotiovtimdrutpiiur. 

%  Vtquid.  HicexMicitur  remedium  perfacerdotes  tjuaniuai 
lacrtficta  pt  r  ipfos  obLta/jua  non  erant  ir£  Dci  ptacatina  ,  propter 
qmd  dicitur  m  pirjcniDei:  Vt  quid  mihi  ihusdc  Saba  off^cr 
tis?"  I» '.'''» f»"'  "^'^"  inuei:itur  ibui  luudiijivn-m,  tjUudponebatur 
tnthymi-matc  crema  :do  in  attJ>i  inrenfi.  Exod.  jo. 

3  £t  calamu  fuauc  olcnte  dc  tcrra  longinqiia?«</fy?,rff  in 
CaUmns .      «/4.  £/i  aiium  ccdamus  arbor  arotnMicagraciUs,  C.'  nodufa  ad  mo- 

du  lann.t,  vd  aruudmis,  &  ponebatur  in  Jucra  vnihonc  nua  vnge- 
binturvafadiuitiocultuiconf:^crata,Exod.  ^o. 

4  Holocauftomata  vcftra.  idcji,  facrificia  totalitcr  incenfa. 

5  Non  funt  acccpta.  quiafaciificia  vettris  legisnon erant  ac- 
f               ccptaexleip)isftcut  tucbariflia,  qtc^cfl  facramentum  nouxlegis, 

ftderant  tantummodo  acceptaextidt,&  demtione  offerentium,  fa 
DiuiCo.         cerdotL  s  aute  ifli  erant  infideles,&  indeuoti,vt  patet  cxpyfdiiits, 
f!r  idro facrificia  ,(J  vidimx eirum  nonptaccbant  Deo. 

6  Proptcrca.  Hic  conjequctiter  exctujo  remedio  exparte  facer- 
dot<4m,itira:Mr deiiunctatio piinitionis.  Et primo poniiur  btecitera 
tio  fccundo  infet tur  quxdam  conctufio,  ibt:  Probatore.-Circajjri 
mum  dicitur:  Proptcrca;  idcfl ,  proptermcla  fnpradtHa . 

7  Eccc  cgo  dabo  in  populum  iftum  tmnisifctlicctfamis 
gbtdijt  &captiMtatis. 

8  Eccc 


8  Eccc  populus  venit  de  terra  Aquilonis.  fcilicet  cxctci 
tus  >(abuchodoiiofor,qni inirauit  ludmm  exillaparte. 

9  Gcn%m:!ia,m.idei^t,fortis,&adpriliumdoiia, 

1 0  Crudclis clt .  ^ fic  non  parcct  aiicui pittate  dutlJ. 

1 1  Vox  ciusquafi  marcionabit.idf//  terribititerficiafm 
tnaris  ex  vndarum  cMttfione  eji  teiribilis . 

1 2  Audiuimus  f aniam  eius.  &  loquttur  lertmias  ex  ptrfoi 
pophti  ludx. 

13  Diflbluix funt  manus noftrce  pr^ timore.Timor enima 
dts  cai.fai  irtmcrtni  tn  tXitrtoribus  rncmbris.Cct.  putcnl  vfquti' 

14  Filia populi  mci;  idefi,  le,»falrm,  qux  dictiur  pcpuU  fiti 
coquedfuu  ab  toxatficata.  ydadiitcram.  FlUa.  ideft, ,%,'" 
piendofingularepro  plurali,ficut  txo.l.f.  Vcnit  mufcagr: 
uiffima.  ideji  muttitudo  mufcatum. 

1 5  A ccingcrc  ci.  figr.um  tnfiitit,  &  dolotis:  Mulieres  enim 
tatibus  tnbiitationtbus  oftendunt  matoraftgnatriflitix,  & dQlon 
quam  viri. 

16  Luftum  vni.  f.  t.  ideil,  ftmilem  ludui  quem  facit  materp 
morte  vmgeniufil!.jlu!,<iHiett  maxtmus,  &  amarifjimus. 

1 7  Probator.  Hic  exprxdiihsinfertur  concltifto,fciticct  qwd 
borlereriiiead>€uocandimfaitrdous,&populumdematoadb 

num,  non  habuit  alquem  ejjeiium,  ficut  lab^r  examinatoris ,  / 
frobatoris  alicuius  metalU,  quando  mctatlim  ittud  non  purgali 
Jed  magis  m  fcoriam , &cintres confumnur ,  & hoc cJl,quodc, 
cit  dominus  Icremn :  Probatorem.  idtji  exammatorem. 

4<  Dedi 


i  ft  quid  mihi  thvs  de  Saba aACirca  quod  fcicnJum,cp  ola 
facrificiavctcrislcgisfigura  fucruntvnius  lacrificii  pcr- 
fcdi  lcilicct,  Euchariftii.quod  licct  in  fe  fit  bonu,  &  lan- 
Cixx,  tamcn  U  ofFcratur  pro  obftinaiis  in  malo,  cii  non  va 

letA 


lct,&  offercntiindignemultum  nocct :  c\\i\zii*dichtml\^ 
manducat.&btbit.  iCor.  i  i.proptcrquodreplicaturf  f 
na  cum  fubditur  poftca. 

8  Ecce  populiis  ve.  idcft,excrcitus  da:monis  ad  torquen  ]■ 
malum  dcrum  in  poenis.Et  fubditur  caufa  ,  quxcft  < ; 
fperatio  corruptionis ,  cum dicitur  vcrlus  fiuem  cap. 


'^M 


Icremia:  Cap.  VII. 


^^8 


^  £f  pofiflfciV.Quafidicat.Vt  cu  probaueris,&  fcieris  via 
A,opulidelinquer:tis ,  tucinrcUigas  argcntu  ctrc  mixtum 
lullarationepurgari.  Quomodoenim  plumba  immi- 
cetur  metallis ,  qux  lunt  adultcrata ,  vt  alicna  lcparetur 
natcria; &  ^i  forte purgata  fucrint,plumbu  omnino c6 
.iniitur,&innhilu 

Cd)gitlir,fic  dodri-  _  aCinfreJuIo.       ^ S  ^  q.urndani.         c«rVtnihil  tiineas,  vllaspopuli  infijias. 

:Evcrbu,&fermo  a  in  populomeo  trobuftumj8^icies,&piobabis  viaseo- 

ophcticus  pcrit  in  TA<io.nino. 

|S,gaudirc  conte-  b  rum  omnesifti  principes  fdeelinantes^ambulantes  fiau- 
""'fcSafS  c  ^^^Ie^ter,.Ts8<ferm  vniucrfifuntcorrupti  Defecufiiffla-  ^ 

!starn"/audian;      '°"" '  ^"  'S"^  confumptG  dtplumbilm,  fruilra  c5llauit  4 

1  f  Eigo.        f  donauriim.  J 

^o-iS«?"S^^^^^     conflaror.Maliti^-enim  corunonfunt  confumpt^.Ar^cn 

14.    V   r         f      t     A  ^  Longc  a  fe.  • 

B  )illoTecedc"ntes,&     ^"^  rcprobum  vocate  eos.quia  diis  p  roiecit  illos. 

i'obedientcs,quip- 

1  rseambulant,&  fraudulcnrcr.Dehacenim  conflatio 

X  legitur:H-'/«r<ir^fnJ.'(W  venarTt fiarnrn  p'i'>itpia ,  inraurolo' 

cii  III  (juo cvijfafur.ln  argcnto  cloquiCiiIn  auro.virc, vel 
icntixclaritasfignatur  Etqtiiaherctici  fic  dceloquij 
orcfuperbiunt,  vt  nuUa  facrorCi  libroiu  autoritare  fo 
crur  (qiii  nobis  adloquendu  quafi  argcnti  vcnae  funt, 
ladeiplisloquendi  origincm  trahimus  )  eosad  facras 
itorirarispaginasrcnocat,  vt  fi  vereloqui  defideranr. 


'3' 


rf»n 


cuseftinqnocoflatur.-gaquifgscxtra  vnitate cccl efi»,  D 
patitur,poteft  quidcpati.fcdnopotcftmartyrfieri.  Huc  Marty.-. 
ergolocu  ohxretici  conflationi.s^qux-rirchancfornacc  ''""f"'     - 
quaaurum  rcde  purgatur.inucnitcSi  qd  pro  Deo  ama  "'"^^* 
ritudinis,fi  gd  tribulationiscxtrahuncluftinetis:  incedi 

potcftis,n6purgari,  j.Cor.Trb. 

Vndc.7'K//>-a  idfh.io. 
wji.'„imeorumnfunt.  \  Munitionc 
Etalibi;  Si  tradidero  iiujuam. 
ca>pu\  nuTi^itavt  ardea 
charitaiem  autcrn  nori 
haOuirr),  hibil  mihi  prn 
dc^i. A\\].n  dcDco 
pranafcntiunt,  alij 
.1  proximorum  fo- 
ciiTtate   d<iflcnuunr. 
Ilh  crrorc  fidci,ifti  ^ 
firhKmatisdiuifisCit  ^^'"'■■^•^- 


,      ,     .  ,  Vnde  in  principio 

decalogi  vtrorumquc cmpa  rcprimitur  cum  daiina  ro- 
ce  dicitur.  Ddgrs  d.mm.ry,  0,.,a  tUHm  ex  tjca  corde,irc.  Sta  • 
timiubdirur;  DdiieiproximnmfumCicuttcipf^.n,  Q,,i  cnini 

de  Deopraua  lentit.non  cum  diligit.Qui  ab  Ecclefix  vni 
tatedilcordat,proximum  non  amat. 
c  Defecitf^fflatorium.&c.  4«Thcodor.  Argentariumfa- 
brum  vocatfermoncm  ad  crudicndum  aptunv  i<^ne  ve 
ro,&pIumbum,ipfampcenam,conflatorcm  aut^a  fcn- 


Matth.2x.d. 


.„..£,..._..     ,      .,  ,..w...^^. — .w...„...,  .V.,  ^  ^'"""^'""•.'^'''"'Fi^nam.connatorcm  aute  fcn 

idequidloquanturlumant.  EtaKrolocunfitnquocor.fLa.  tentiam  diuinam,  quapronunriator  pcena  Solent  n  fa 

t. q.  d.  Vera  fidchum  fapientia  ( cui  vniucrfalis ccde-  bri  argentarii,volcntcs  probarc  araentum  iniiccrc  015  " 

f  cltlocus)tnbulationem  nobis  pcrfequentibus  pati-  bum,quopcrilIudabfumatur,  quicquideftadulrcrinu 

rr.fcdacunaispcccatorufordibaspcrfcquutionisno-  Aitigiturdominusvolenscosconuertcremcthodisaui 

tst'\int^\xx%nnT.Yndt.tgne probatur attrum,& argentim:  bufcunqucvfusfum,caftigationcs  varias  inflixi    &  ta- 

hmts verorectptibilesincaminohumiliationis.W (:\z.mo\o-  mcncurari  ncqucunt.  ' 

NICOLAVS  DE  LYRAT 

3edi  tc  in  populo  &c.  robuftura,&  {cuqnia propter  cjua 

iqueminas,  & pe>fecutioncs  non  dimijit  atguerc  etus  malnm : 
Shwacorreclionon  fuit  fecjuuta,  ideofeejuitur . 
'Onincsifti principcs  dcclinantcs:  d cuhu domini  per  ido- 


crim 


SjAes,  &  ferrum  vniuerfi:  ideii,  corrigiblles  :  ideofubditur: 
("•rrupti  funt,  &  non  tmendati . 
Defccit  fufflatorium  in  ignc.  idefl,no  habuit effrdum  ver 


burn  tuum  .  ' 

5  Confumptumeftplumbu.Lo^«/r«>-</(? /mTww  admodii 
aurifabri,  qui  fundcns  aurutn,vdargentum  in  igyie ,  appomt/mul 
plumbi<m,vclflan^itm,vt  calor  ignis  aurtm.,vd  ar^etitu  non  cvn/u- 
rnatjed  rnagis/iannu,vdplumbtt,&  ideo  quandoflannu  tfl  tvtal. 
tonfmptT;!gnis  conjurriit  ciuru^rdargentumpofitum  i.i  fornace^ 
&Jic  €9  conlumpto  labor,aurifabii  no  hahctcifiln  cptattt,fed  ma 
gis  concrariTt,&  fit  lertmia  incurrctiione  litd^cril,  idco  flhditur: 

6  jFruftraconflauit  conflator.-  vtoatetfcnteitia  rxdiais. 

±       r  ■  ./r,^T  ^  ^.^  I:  ^  ^^  ^  ^'        . ,  Deusautemadpurgandapcccataaliqn  ConflatvcTbiTda 

t4  DefeatMia.  LoquitdcDeo,  ficutdcaurifabro,  qui  aorum  &  aUquando  flagcllis  aducrfariorum,  &quado 

prgarcvolensaurumapponitplumbunvvelftannum,  adneutrum,fcquiturcmendatio,fruftrafitconflatio  & 

r  ignisconfumat  aurum,  fcd  quando  tonfumptum  cft  cft  fignum  quod  talis  peccator,qui  verbis,&  flagellis  non 

pmbum.tunc  conflatio  nocct  auro  ipfo  con  fumendo.  cmendatur,gchcnna  rcferuatur. 

A    r»  Tk  T         T  InHeb.mboc  loconondttitur,auresub!uratx,  fedpropricdhi- 

.                  ADDITIO.                                      turincircuncifieaurcs.Stdquiaaurisincircuncifaintdtigitur  hcbi- 
Infexto  cap.  vbi  dicttur  inpojiil.  ideo  fubditur:  Ecce  incircm       re praputium,quod  aures  videtur  obturarc,  ideo  per  incircmcifto- 
f.  aureseorm. „„^  aurinm  intdligitur  earum  obturatio . 


Cap.VII. 

i,Tain  porta  domus  a 
^  domini,&predica 
Ui>etbumiliud,&d!c 
Mite  veibum,  &c. 
prquam  multitu- 
cipopuliadrogan 
dm  dominuniiin- 
g^ditur,vthacoc- 
tvioneaudiant,  m 
do- 


c  A  p.    V  I  r. 

Erbum  quod  facftum  eft  ad  lercm.  a  ' 
dnodiccns:Stainportadomusdiii,  2 
&  prxdicaibiverbuiftud,&dic:Au- 
dite  verbum  dni  omnis  Iuda,qui  in- 
gredimini  per  porras  has,vt  adorctis 
diim.  Hxcdicit  diis  cxercituu  Deus 


f  Clementiflimus  meJicus  omnes  fanate  dclidefat. 
af  Q^  inodoinala: 


a^  li^c  ino.loinala:  4      mini  . 

Ifi-ael.t  Bonasfacitc  vias  veftras,&l-ftudia  veftra,6^t  habi  >  ^ 


dominus  pra:ccpit. 

Pcr  quod  intcliigi- 

musduritialudalci 

populi,quafimcn- 

daccs  ,  &  vcfanos 

habucruntprophc- 

tas:  &pcroccafio- 

ncm,  &  cclebrita- 

tem  loci  audircco-  ,  o  „ 

gantur  vcrbumdo  f    Hibuarc 

mint  •  faciaiii  vos  . 


Tem- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
^  .       CAP.     VII. 

.^  '  crDum.  Hic  confequenter  cxcluditur  tertium  remedium  ,  in 
qio  confidebant  Iudp,fcilicetfati8itas  templi,  propter  quam 
cdebantab  aduerfarifs  defenfari.  Et  diuiditurin  duas  partcs,quia 
f^oponiturhxctxclufioyfecundd  didi  confirmatio,ibi :  Tu  er- 
P-T^rmainduas^quiaprimdponitur  exdufto  rcmedtj ,  fectindo 
flJ^wrtiotmp/;,  iAi.Itcadlocum.  Vrima  in  duas :  quiapHmb 
'    '^"^'^"^Mucia  in  templo  ex  urntfjione  boni  impofiti,  fecur.db  ex 

commif- 


comrnijjionc  tnali  prohibiu,wi :  Ecce  VOS;  Circa  pnmum  aici- 
turlercm'^. 

2  Stain  por.  do.  domini.i^towfj  ingredieHtes,&  cgredicn- 
tes  piffint tc  audtri .  ifeiapatetit  vfqueibi. 

3  Bonasfa  vi.  vc. /rfr^(>p(r.7. 

4  Et  ftu.  ve.  tdtlt  cognationes. 

5  Ethabitabovo.  inlo.  ift.  vefiras pr^ces  exaudiendo ,  qnafi 
dica',fi  iHa  onnferitisfattte,  nonexaudiam,  ideof^^bditur. 

4<  Nolite 


CM  0  Py^  L  I 


E  R 


t  i  Verbum,  quodfaclum  efl  ai  lercrrnama  domino,  dicens. 
iinoccapitulo/ccundum  fcnfiim  litcralemcxcluditur 
iiaconhdcnr.uIuda:orumdcfalfitatc  tcmph,  qua  crc- 

dcbaiit 


dcbant  pcccara  fua  finc  panircnnacxpiari ,  quod  cft  fal- 
fum.MoralitcrautemperhocfignanturChriftiani,qui 
capcllasicdificatdc  rapinis,vcl  mmiftrisEcclcficcIccmo 
fynasdant.pcrhoc  crcdcntcs  faluari  fine  cmcndationc 
peccati:  idco  talibus  dicitur. 

t  'HoUtc 


^39        Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly 


ra 


<^4C 


/S,  T«»»(„».  Jantmi  Potcft  hoc  conucnirc  iUis  vireinibu»,  lemmlt.Scd  Dcn  non  vidcrc  putant,  quia  non  11,-mm  vin  t 

K  s  .^Slr^Sut^  &  iTOaSl^ultu  pr«f5ui  a(ti  d..'t.i  confcquitur .  Et  in  tantam  prorumpimt  amcntia, 

A  q  iaa.int  ^''f'"'^]^;'^'^?^^'^^,:"^^,.  „„  j;  cor  vt  l.t>cratos  lc  laacnt,  quia  d  cultu  Dc.  rcctlHrunt. 

IS^^-p^r^&pirtSftC^^^^^^^^^ 

Kmcr.cconupta.vcl fi virtutcTdcfuaint. quas pto-  »« w„n. &..  Hicronym. Dc '«''l^J^I^-f.n^P;!'- P"», 


,  f  Ouii  ■itui.le  eft  n.tsle  folam  diligfre.  «t  nihil  pnrii  dulciu..  Pollieetur  p»mia  obe- 
aicr.tibut  Hibitibo  vo  in  loco  lilo. 


phcticus  (crmocnu 

mCrat  ?  PnCCpit  lltl  -         a,cr.iitu»  Hibit»t>o  vo  mioco  m".  ^  _^    _ 

populo  ludxoru,&     j^j^^  vobifcum  in  loco  ifto.Nolitc  conhdcrcin  verbis  me 
mulin^e^ckS^^       a  daci),diccnccs:Teplumdomini,templumclni,  tcmplum  z 


t  Daeritis 


ftituti.nchabcamus 
■  fidiiciain  (plcndorc 
jcditicioru.  &aura- 
tislaqucarib.&mar 
morcis  parictibus, 
2  &dicamus:rfm/jts 

doniini,  ternpl'i  domm 
jUudcnim  vcrctc 
plum  dominicU.in 
quo  fidcs  vcra,con 


^   Opcia.         1  Cosiiaiiuni.» 

diii  cft.Quoniam,  fi  t  bcncdixcritis  vias  vertras,&  ftudia  j 

5  Hiffon    Siiuttiiiatn  f..-quuti  liicriti».  .-'„  •^•OAir         -T  ' 

vcftra:rifcccritisiudiciumintcrviru,&cproximuci'.tAd  5    luncalatronum 

..C^nonponunt.cdcfnd^rc.  b »  Si  i..U  c  V'>f"""Jo.  _  6       furta  ,    hOmiCld; 


cp  dicitur  m  Euang. 
Uomtis  mca  do.  oratiO' 
nis  vn.  vos  aHttm  fed. 
iiisiUi  Ipelimcarn  U. 

rroB/"/,Siucvtmalio 
Euangciio.Di-MiJnf. 
gouaiionis .  Ecclcfia  ^ 
Dci  vcrtitur  infp 


a<  Q-ii  non  Ponuntlcdct-naTC,  "  L       /.  ,    .  1  "      •  c  r  J     1 ,.       • 

uenc,&pupilloAvidu:en(5afcccritiscaluniam.nccfan-7    f^"  ^^^^^^^^^^^^ 

H.Simulicesitilic.  1  lcandaliiindo.hl ''«•"«^'   ""F"  1  o  /■»  f--v  "  l\<.       A,    „1;..   r    i 

guineinndccntemcffudcritisinlocohoc,&poftDcosa- P^  ^ 
iienosnoambulaueritisinmaluvobilmetiplis:habitabo  ^^  doauaritia;  l 

qUOnaCSycru,^u..-  .,ct.--.nvocai»..  vclvoca.istcmplumdomini^       bf  Apo  .^.1,„  V  Apoftojic.  vir.  PnnCipCS       inard. 

ucrfatio  (anaa,  &  b  ^obifcum  jnlocoifto.in  tcrraquadcdi  pacrib.  veltris al?       fcunt,  & rcgimv 
omnium  virtutum      ^^^^^       _  .^^  ,^^^j .  ^^^^  ^^^  cofiditis  in  vobis  in  t  fermo  «2  pes ,  quondam  w 

nib.  mcndacij,quinon^dcruntvobi.s,tfurari,occiderc,  \\  J^\'iXi^"p°%''' 
adultcrari,iuiarc,mcdaciter libare  Baali,& t  itc poft  dcos  1 5  vndc  infert. i 
ali£no-.,quos  ignoratis.tt veniftis.&ftetiftis  coram  mcin  J^  "" 

i  1    l'olt  0?«"  "•''     •  _      ,         .  y,  .0 


chorus. 

b  £'fevof.  Frurtra 
cos  in  teplo  habcrc 
fiduciamh^pccca 
tadcm5Ilrant,Quid 
trtu.j«.c   cnim  prodcftauda- 
Ctcr  ingrcdi  limcn 
domusdomini,  & 
credaftareccruice 
&non 
led 
rc  poll 


ij-c. 


domo  hac in  qua  iiiuocata cft  nomc  mcii.?c  dixifds.Ube  ;«  d  f^:^>-;2Z 
ruice-      ratifunius,coc{5fccerimusocsabominationcsiitas.tNu-  20  wcwwsawipW; 
lo^n  Slum^^cor',  c  ^dcrgo fpeluca l-itronu fadaeftdomusifta^inquainuo-  ^i  ^^»''^-''-  • 
.  &  maniis  habe     catum  efc  nomcn  mcu  in  oculis  vcftris?t  Ego,  cgo  lum,  e-  ^    " 

lOlluta^^PH.TCClpe  a^CLpdfUtatisoccutium  h  f  Et  pr*diais  docci  i,cii_piu.K.ntiam._  ^       ^ 


&videte  qu/t  ; 
proptermatn 
Vbifcilicctfii 


cia.icr  a-^^-^i^-fyi^l  ^  govidrdicitdominus  IteadlocummeuinSilo,vbi  ha-  ^^  meu,vndc:i: 
t«'quaado7r«:^"n'      birauit  nomen  meum  a  principio  .  &  vidcte  t  qu?  fece-  25  tahcmacuiurn  y 
tis  tcmporis  falici-     nj^  ^{  pioptcr  malitiam  popuii mei  Iftacl . Bc  nunc  quia  ' ^  S laDfum eft 
tatem  confidcrStcs  *      *  ^  suoiiiafni.cet.  ^s  t*  1 

fuapcccatanonco-     feciftis  omnia  opcra  hacc  dicit  dominus  ;  &  loquu-       t^pi""^»  ^u 
tcm  ^  5»  V 


t^  fue- 


NICOLAVS    DE  LYRA. 
4e  I  Nolite  contidere  in  verbis  mcndacM,'/-.*  duebantur  aj* 
cetdotibus proDt,r  tcn.porakU^r::^>',^  '/"•^/""  »"^  ^W«J"-. 
2  Templum  domini.V<c  onm  diubant  Suctrdotes,  quud  om- 
Tiia  muU  mniuertntureisftfacerentmuttasobianoncs.  Ejrcplica 
turier,vtfacerdoteto{lendcrcnt  diaum  f-urn  wa^tsfiytnn,^tan,c 
eralfallum,  quia primo  requiritur  pzniietitta  dcpr^teritis  cautela 
defyturi(,ideofubditur, 
i  Quonia  fi  bc  i.  bcnediBknedignasfeceritis. 

4  V  las  rc.  ideli,  operationes,&  cogitaliones  veflras.Et  explicat 
fRa<^is  infpeiial{,dicens. 

5  Si  fcccritis,  vos  iudices.  .^     „ 

6  Iudicium./"7/c«  rcaum,  quanttm  ad  lmaneos,&  etia  qua 
tum  ad  excraieos  ,  ideo  dicitur .  ... 

7  Aduenf  &  quunium  ad  impotentes  fe  defendere,idco  fuhdttur. 

8  Et  pupillo  &  viduJE  non  fcccritis  calumnia,  &  'fiud  a- 
vit  iudict  s,  vt  in  jaucrcm  pattu  oppcjnx  non  condejment  tos ,  & 
ftiam  alios  ir.frinrrs,  rt  iwnmoueantcnntracos  caufas  iniuHas. 

9  Nccfanguineinnceffuderitisinloco.  vosiudiccsinno 
centes condemnando,  &  vos inienorcs  falfo  accufando,&  in  hoc 
tnonet  eos,quodfe  babfant  itifle  erga  proximum  . 

10  Et  poft  Deos  alic  colendofolum  heum  verum,vos  bene  ha 
bintes  croa  Deum.lllaimponuniur  bommtbus  facieada,fcilicrt  be 
nejc  hab're  in  bis,quxfunt  ad  Deum  &  in  his,  que adproxitnum. 

1 1  Habitabo  vobifcum  in  loco.  Exponatur,  vtjupra. 

1 2  Ecce  vos  confiditis.H/c  conjcquenter  t.xcluditur  diiia  fidu- 
tia  ex  commijjione  mali  prohibili,  cum  dicitur:  Ecce  VOS  confi- 
ditisinvo  infer  mcn.Tfeudo propheta)um,(i>r Sacerdotum . 
15  Qi^i  i  non  prode.  vo.  Sed  magis  noccbunt .  Minus  enim  di- 
cendo  plus  It^nat. 

14  Furati.  Terquodnoceturprcximoin  rebus  poffefjis: 

15  Occi- 


I J  Occidcre.  Tslocendo  ei  inperfonapropria. 

\6  Aduifcrari:  inpojomjiouoniun^a. 

17   lura.medac  ijiafuntpeccatacontra  DcTddireBK  Etperl 

defigiiatnr  quodfacLrdotes,&  prophet^falji  tnfotmabant  popk, 
quoa  oit.nepeccalum  commifjum  contra  Deu,velproxMu,nmht 
Oatur  eisperfolas  oblationes  in  templo,qu4!  cedebant  in  vjumjn 
doiu  in  toio,cu!ufmodi  erani  oblatioKes pro peccatc.  De  oblaiion 
bus  autem pacificis  vnapars  ccdebat  in  vfura  cffhentuuidcofub 

18  Etvcni{\is.cdfidenter,fecunduminformationem  pTidi£{at 

19  Et  d  ix  i  (lis,  fa^is  oblationibus  vc^tris. 
zo  Liberatl  (u.  ab omnibus peccutis . 

21  Eoquodfe.abominationcsiftas.  f<«o(//!o^f/2  exponid 
fliciter.yno  mmliif!c,co  qu6dfeccr:mus,&c.i.  ab  urnnt  mdo,'^» 
fecenniHS  abfo-,  aiiafatisfaHioite.Miomodofic,  eo  qiiod  Jecetim 
abominattones  tsiai,ideJi,quod  frcimus  oblationcs  lu  tcitiplo/}iii 
itviiiu  vcritatcm  erant  alivminaticnes  ipfi  Deo,Quia  deaiiciio  er. 
Juiix  ,  &  m^ia  .tiunticne,  idtojubditur. 

2 1  Nunquid  ergo  fpelunca  iatronu  fada  eft do.  q. d. . 
Speintica  ctiimiuiroi.:<tn  eji  t^s^d  refugmn,& ud  repofnionefi 
rim  furtorum,& Jic  adtcmpium  rccuirtbant  projutuie  conjeiji 
da,&  ibi  ojjerebant  pr^das,  &latrocinia . 

23  Itc.  Hic  expr^aitiis  uunciatur  tcmpii dejlru^io,  ciim  dicil ' 
Itcadlocm. 

24  hl  Si.  quc  eji  ciuitas  inforte  Ephraim. 

25  Vbi  ha.no.  me.  a  prin.  qma  labanaculu Mi^yfit&arc ' 
Jiumcnti  primo  hubuenn  ibi  itubde  manjiotii;  vt  hi,bitur  loj.  • 

26  Et  vidctc,qua:  fccerim  ci.quia  iucus  lam  etat  deHruit 
&  cuLius  dotnini  innt  jublatus . 

27  Et  nunc  fcciftis  ola  opera  hzcdicitdomi.J.ma/* /«{,*' 

tta,qn£fuiic  iama,vel  tnuiuru  q  iiiu,proptcr  qii^  acjiruHa  fiiltl* 

s8  Etlocutusfumadvos.pa/»/^o/7/jfMry(;jn«ocWo.  I 

4(  Man<! 


X  I  T^olite  confidcre  in  verbis  mendacij  diceiftes:Templii  domini,te 
piH  domini,tcmplii  domini efi. idcA,  pcccata  veftra  no  cxpicn- 
turpcrprgdidaabfqjdebitapoenitetia.  Etdiciturtcr  te- 
pludomini.proptcr  trcsradiccs  pcccatoru.fcihcetconcu 
pUccmucatniS;  concupilcctiam  oculoru,  &  fuperbiam 

vit?. 


vitas.Pcccata  namq,-  ex  eis  proccdcntia  non  expiant  r 
modum  pr^didlum.Et  quoniam  gdificia  diCto  niod<  A 
ftacit6cadcrefolent,ideofequitur  poftca.  { 

23  Ke  ad  lo.  m.  vbi  fuit  aica dni,&  tamcn  fuit  deftrii  '3» 
propter  malitiam popuii ,  &  (ic  teporibus  moderni  ^!' 
Ikudaiuntloca  landaludxae  ^ptcrpcccatagitisC  ci' 
ftians,  propter  quod  fequitur . 


^l 


leremiac  Gap.  V II. 


642 


^  ferithabitatiopeccatorum  .  Siciii  autem  Silo  cxemplQ 
~i  ft templi,fic  templum  vobis,vnde.  Qum  venent  filius  homi 


iSputas 


iniuiiiei  tidmi  juper  terram, 


tumconfidamus.fcd,  &  nortravtoportct  difpenremus,  D 
certe,  &  ad  meliora  fcmpcrconucrtam  ur . 
d  Et Hon oh. Saifloru  prcccs irsc  Dci  pofflinr  obfiftere.  vn- 
de  Moyfi  dicii: Oimhte me^-i^t percHtia pnpulu  iHT4,&c,'it (Uiit  ExoJ.iji.e. 
VbmeeijCs  placau.&c.Aato  quoqjaccepto  ihuribulo  inter  l^*^''^^''" 

igne,&  populuar     "''^•S- 

»  ^  Vtwos  de  tenebris   libeiarcm. 

tus  fum  ad  vos  mane  con(urges,&  loqucs,  &  no  audiflis,  f  i 

a  1"  Tfiiplo  in  quoconnitrtis-  ., 

&:vocauivos,  &no  re(pondiiUs:faciadomuiliuicinquaiii  5 
uocatum  eil  nome  meum,  &c  m  qua  vos  habetis  fiducia,  &c 

a  ^Vt  limilia  ptccita  paii  fcri.mtu;  fcntcniia. 

loco  quededi  vobis,^patribus  veltris,  ficucfeci  Silo;&jpij  "^ 
cia  vos  a facie  mea ,  ficut  proieci  omnes  fratres  velhos  vni  e 

a  ^  Dcccti.  tri!"squibusprafuit  leroboiRi  dctiibu  Ephraiiti.  — 

uerfum  feme  Epliraim.tTu  crgo  noli  orare  ^  populo,  hoc  8 

nec  aflumas p  cis laudc  &  oroncm,&  f  r»o  obfiltas  mihi:  qa.  ^    promerctur,(ed  q 
iintus,  &fom.  "^     10  abeovcraciterab 

nonexaudiate.Nonevides,quidifl:ifaciuntin  ciuitatibus  ^'  ^oluimrCorvcroE 

a  f  02»'''  nuU.i  el>  .xtas.nullu»  i'  xu4  cjui  ah  ipfa  impiCtate  diircntiat  .  impOenitCnS  jnSpi 

Iuda,&:  in  plateis  leruf  Filij  colli^uth^na,  &  patres  fuccen-  ' ^  ftumsadum  j^c  t 
,  ^    „  ,.        ,        r  1-  X      r    •         n  catquomvnum 

duntignem,&mulierestconlpergunt  adipem,  tvtraciant  14  popuUisDci  con- 

»1  Hictonymus.Vcl  priparationes.idellomncgenusfiJiificii.        b  T  Lunat,  vel  militijtcceli.ideft, 
omnib.  IlcUis.  c  ^C^non  funidii,  lcdlub  nominibus  deorum  dimonibus  immolant. 
d  f  Sic      e  5  Q_i_irn  non  habeofciUcet 

placetastrcgina2c?li,&  libcntdijsalienis,  et  me  ad  iracun- 

a  1  Qn^ifi.  H«'  Mcicntcs  ,  non  intelliguntniifcieiiguod  hacc  contentiononme  lzdai,queiniia 
non  mutir,  <rd  ipfos. 

diaprouocent.Nunquid  mc  ad  iracundiaprouocant,  dirit 


l^d  ws mj.No  q?  ei  tepusabfq,-  diluculo  fitjfed  ga  poft 
3i.^i5qu'ctc,corporisviribusinftauratis,aiahominuve 

bntiorfit,&non 

bluptatib.  occu- 

Ita  audire ,  &  fa- 

Jre  valeat,q  dicii 

(rvodc".'Mii?if «««  a 

]  in  Ifai.£»e  Boflf,fi 
;  diliiculo  confurgit  b 

j(d  Uxpr^ceptatua 

ptfiipert(rra;vnde 
b.  jijlucisdicuntur,  c 

.  non  noclis ,  ne-  d 

<ietenebraru,ncc 

^rmietes.  qui  fci-  e 
B  liet  mandata  Dei 

cinfcruant . 
it  ISuittfeci  Si.Abic 

cSilo  abiedurus 

<  teplum  abieci 
:  tribus  abiedur' 
idaastnb,  Quid- 
iiid  illi  populo 
;inatur,timcam' 

<  nobis,  nc  fimi-  f 
hfaciamus. 
•  Theodoretus. 
llolociis  cftfitus 
itra  dcce  tribiis, 
i  quascum  Afly- 
1  duxilTcnt  cxerci 
1  m,  dilcttus  c(l  e- 

.in  ipfc.  Suadet 
iturdorain.  nefi 
int  templo ,  led 
itckgitima:. 

Ui  ey^o  1.  Hicronymus  Ne  vidcatur  propheta  rogans 
onimpetrarequod  poftulat  prarccpitdominus  neoret 
ro  populo  peccatorc,  &  nullam  p^nitentiam  agente . 

Chryfoftom.  Quandofumusncgligentcs.ctiafi  iufti 
mt,qui  pro  nobis  orat,  ctiafi  ^phctx ,  nuUa  nobis  inde 
tilitas,,ppterca  lercm.  dixitDeus:A(p/;  orarc  pro  populo  hoc 

c.Vnde  domini  mifericordia,pdicit  ,ppheta,vt  nc  cum 

Q  oftorationenocxaudiatrtribuathocfuisdemcritis  ,& 

leo  pdicit  ci  popuU  malitia,&  ^phibct  nc  pictur.  Id  fcie- 

svile£li,confugiamusadS3ndorumprcccs,&orcmus 

tpronobisintcrcedant,fcdnonillorum  praicibus  tan- 

tum 


kuQ  mcdms  ftctit 
&  ira  Dei  ccfTauit 

Hierony.  DuO|Ge.ts.c!. 
funt.quae  obfiftut 
orationibus.ncau  Duo  ex.iudi 
diatura  domino,  bilianofunc 
incorreptui  fcilic  iZt 
&  pcrmancns  er- 
ror,  &corimpoe- 
nites. Errorcnim  •fnon  c!epre 
namque  veniam  cerismt. 


Inf.44.c, 


a  1  Dcum  nunijuam  Iidimus,  <jui  Udi  ron  poteft,  tcd  nobis  inieiitumpiiparamjs  thefauiizatcs 
nows  iram  in  iiie  ifX  brlgnnminia  lcmpirerna  crunt. 

dominus?  None  {emctipfos  in  confufione vultiis  CuP  Ideo 

af  (^jll:  E;o  naiuialitct  non  iialcoi.feiiilli  mead  iijcundiain  ptouocant,  vt  meam  videantmu- 
taie  naturam.fcnticntisituriiatum,  qu^d  quantumpolium  facete  nituntur  . 

h?c  dicit  domin'Deus.  Ecce  furc^r  meus  3  &c  indignatio  mea 

af  Aliasltillabi[,idell,  modetatampoenaminleict.  Siautem  inltillatanta  dutina  eft,  quid  li  om- 
nis  imbcifucritciFurus!  quod  ciit  in  futuro  . 

g  conflatur luper locum  iilum/uper viros,& fuper iumenta 
S>c  fuper  lignum  regionis^  &cluperfruges  terras,  &c  fuc- 


1)  gregatur,  quofpi- 

16  ritus  immundu,s 

17  cijcitur,quo  bapii 

18  zamur.quopccca 
taoladimittutur, 
&  que  accipit  cc- 
clcfia:vtcui  dimi- 
fcrit  pcccata  di- 
mittanturei  ,vcr- 
bucnimvaldcnu 
lum,&nimisim- 
pium  dicitcontra 
Spiritufandlu  co- 
gitatione,  vellin- 

24  gua,vt  fecundum 
2j  duritiam     cordis 


19 

so 

21 

Z2 
25 


thefauiizct  fibi  i- 
ram.-hccimpoenitcntia,  hec  blafphxmia;  vcrbum  in 
Spiritumfandum  remifiloncm  non  habct  instcrnum. 
e  2\(on.W.Neputcmuscruddcm  Dcum:  qui  necro^a- 
ri  patiatur  caufam,  rcddit  quarc  non  audiat.  Kio^iue 
"Pides . 

{  ^unqitldme,&c.  ^Thcodorctus .  De  bifce  etiam  per 
aliu  propheta  ait,Nonne  ad  iracundiam  prouocaucrunt  „ 
dicitdominus,&  non  fcipfos.vtfaciescorum  confunda   ■ 
tur.  Dcclarat  fpcciem  confufionis,&  aflTcrit  futuram  no 
Iblum  hominum  interemptioncm,fed  iumentorum,& 
plantarum  pcrduionem,  delertam  iri  terram. 
g  Conflatur.  Hicron.  Qiiafi  dicat.Quod  diii  faccre  nolui, 

S>  veltro 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Mancconfurgens,&c.?.  dih^enter  hoc  faciens. 

Etnonaudiftis.//of  corW^ewio. 

Facia  do.  huic.r,  templo  per  Salotnonem  tfd-ficato. 

Sicut  feci  Silo  Q^:id  impletum  fuit  per  \ubuUjodotJ.  qui  de- 
ruxit  Ieru]alem,&  tcmplum,vt  babetur  infra. 

Et  proij.  &c.  quanio  de  tcrra  veUra  in  Bibylonicam  captiuit. 

Sicutproicci,&c.i(/ij1  decem  tribus ,  iamenim  erant  in  ca- 
'luitate  mter  ^jjyrios. 

Vniucrfura,  &c  Hoc\dicitur,  quia  illa  tribiis  erat ,  principa- 
yr  mter  deccm ,  &  quia  leroboam  primus  re.x  eorum  fuit  de  tri- 
*  Ephraim. 

Tuergo  noli, &c.  Exclufopradiclo  rcmedlo,  hic  confequen- 
rpoiiitur  ditiA  exdufionis confirmatio.  Et  hoc  ex  tribus ,  que  bic 
<ctuduntut:fcilicet  leremix.  oratio,  &  holocaufiorum  obljtio,ibi, 
ilC dicit, eir  adh<efio  populi  cum  Deo ,  ibi:  Todc  Capil.  Circa 
umm  dicit  dominus  lercmite .  Tu  crgo  noli  orarc  pro  pop. 
<c-6-fubditurpofi. 

Et  no  fubfiftas  mihi.  rogando,  quod  non  inferam  ei  pnedicla 

lAa . 

0  Quianoncxaudiamte.  c«m  caufa  fubdhur. 

1  Nonnc  vides  quid ifti  faciunt,&c.?.<j«.i>»  horrihile.q.i. 
'g>"tmeli,(fuodpuniantHr.  Et  quidlit  ilindofienditur. 

2.  tih}  colligunt  lig.arf  coqucndii  idotolatrixfacrificia,  ad  hoc 
""'PutrtindhccbaniHrdparentih.  vt  nutriti  in  talibus,  in  fene- 
>ute  non  recederent  ab  eis,  fccundn  nuod  dictur  Vrou.  zz.a.  ^do 


lcfcens  iuxta  viafua  ettam  cu  /enuerit tion  recedcbat ab  ea . 

1 3  Et  patres  fucccndunt  igncm. «/<?»/« filijs exemplumfnfa 
ciLftdi. cum  yem rint  ad  atatet» adultam. 

14  Et  mu  QO.zdi^p.i.fmnam  tritici  delicatiffimam  ,fecundum  il 
/«(i7'/<i/.i47.  tf.  exadipc  frumentifatiatte.  i»  qua  ttjfctbat 
aquam  fa'  iendo  inde  pafiam. 

1 5  Vt  faci.  p.ideH  pancs  rutundos,  &  tetiues. 

16  Kcg^nx  codi,lunx,& fic patet,^  omnes  perfonx  domi4s  itt- 
trinfec^  lii.  vir,  v.vor,& proles  erant  in  tUa  idololatria  occupatx. 

17  Et  libcnt dijs ali.  Libaminafunt  oblatioties  deliquidis ,  vt de 
vmo,  cleo ,  &  litndibus. 

1 8  Et  me  ad  ira  pro.  fcdicet  ad  inferendum  vindi&am ,  quia 
ira,iS  alixpajjiones non Junt  in Deo,Jed eius punitiodiciim ira,ed 
qmd  ad  modum  hominis  iratife  habet  ,quatido  punit. 

19  Nonncfcmctipf/"p,p/e  prouocant. 

20  In  confuf  vul.  fui.  q.d.  Stc  co  quodprocurantper  malafua 
pertne  confufibilner  pwiiri,  proptet  quod  jubdnur. 

2 1  Eccc  furor  me.  idcfl  vindida  mea . 

22  Conflatur  fuper  loc.  ift.  ad  dejiruetidum  ciititatem,  & 
tcmplum. 

2y  Super  viros.  punicndo  eos in perfonis  proprifs. 
24  Superiumcn.&fu.p««if«f/f)cc;f /« /'o'/K  omnlbus  pcffbf. 
2)  Hxcdicit  dom.  cxcrcituu,&c. /y'ccor//e<:/«e//rf>-  confjr- 
matur  propofiium pcr  exclujwnem  holocaufit  Dco  oUlati ,  ita  quod 
tion  vateat populo  ad  aliquod  nmedium,  cum  dtciiur  . 

^   I  Holocau- 


t 


M  0  I{  ^  L  1  T  E  II. 


I  K^^te  vides,&c.DiQii  cmm,($  antc  dcftruaione  multa 

pecca- 


pcccata,&  cnormia  ficbat  in  tcrra  illa .  Et  qiii  hoc  dcbet 
cftccaufa  dolorisomnibusbonis,idc6dicitur  poft. 

Tom.  4.     .  X 


6^7        GIof.ord.&NicolaideLyra 


64 


yf  vcftrorura  peccatorum  multitudincfaccrccopellor  fug 
Aviros  &fupcriumcnta.CumiralcinirDcus  ctiahomi- 
ncs,ac  qux  funt  hominis  fimilcm  fcucntatcm  fcntiunt. 
a  <'//;<! «oB.fcaicct.Manifcfleofleadit.quiapnmodcca- 
logQdcdcritin  lapidcis  tabulis  fcriptum  diguoDci:  & 
Zxo(I.}T.d.   poft  offcnfamido 


lolatriar.caputq;  vi- 
tuli  iuffcrit  fibi  ho- 
ftias  ficri  magis  q 
dxmonib.  aufcrcs 
rcligionepurS  ma 
datoru  Dci  ,&  cocc 
dcnsfanguincm  vi- 
dimaru.carniuquc 
dcfidcrium. 
^  Thcodorct.  Ex 
hispcrfpicuumcft, 
fupctflua  lcgis  ob 
-  infirmitate  lud^o- 
*rum  adicda  cflc. 
Gumcnim  in  Ac- 
gypto  didiciflcnt  i- 
aolisfacrificarcdc- 
liderans ,  vt  abhoc 


■  t  roror  b  T  Qooniim  Bon  *%U  populus  in  quo  poflii  ertingui .  ^ 

ccndetur  &c  no  cxtinguetur.Hxc  dicit  diis  cxcrcituu  Deus 

a1  Om.iumicprobaulcicmplu..,  .fprobit  faaificium.&pubhcea.suit,  quii  non   vcncf Jiione  fui 
fcdepularumdelide  loimoliuriunt.  ^ 

irracl.-Holocaulloinata  velha  additc  vidtimis  veRris,&  co- 
meditccarncs,quia  n5  fum  loquutus  cupatrib.vcftris&  no 
pr?ccpi  cis  in  dicquacduxi  eosdetcrra  Acgyptitdeveibo  4 
holocauftomatu,&:  vi<^imari3,{cd  hoc  vcrbupriEcepi  cis,di 

a  ^    ManiJa'.i  in  quibusicligiopuia. 

ces:  Audite  voccm  mca,&  ero  vobis  Deus,  &  vos  critismihi 

a  f  PioficifnKs    h  •!  QiiafKvnhis  prouidco.non  mihi.verus  doniinusfum.non  egeofciuorum  o<^C}'^ 


if  riohcifnics    i)«!  viiiaiKvnr.,»  |iiuuiu>.u,i.u>. —       -y-..-, "   .  •; I    b 

popul'  &  ambulate  in  omni  via  quu  madaui  vobiS;,  vt bcne 

•^      ^  ri  1  Me  dicenie  audiievocein  nicam.  ^ 

fitvcb.Etnoaudicrut,necinchnauenitaurcrua:fedabierilt 

a  t  Conira  iltud  Apofloli;Quxreiio  funtobliuifcens.in  anteiioiame  extrndi .  y 

in  voluptat.  ruLs,&  in  prauitatecordis  fui  mali,fadiq;  lunt  8 

lldcranS     Vt  abhOC  ,c  r„eiiuc.pienies         bTruiuracontemnrnte^  ^  9 

rhu  rcccdcrcnt.  ( i?  5  retrdr(um,&:  non  ante,  a  die  qua  egrefli  funtpatres  coru  de 

omncs^  cnim  pro-      ^^.^.3  yEeypti  vfqj  ad  hac  die.Et  miii  ad  vos  oes  fcruos  meos 

'  '      prophctasperdieconfurgcnsdiluculo,8^mittcn.s,  &non 

j«  Pate  ,  q..iametitollilIauitiraDciluper  populumcontfmptoii-m  duiar   cetuiiii. 

audierut  me,nec  inclinaucrut  aure  fiia,  t  fcd  indurauerunt 

f  Tanicn  . 

ceruiccfiu,&peiusopcratifuntquapatrcs  coru.Etloquc-       .^ ,_. 

ris  ad  nos omnia  verba  h?c,&  non  audiet te,6cvocabis  eos,  i4  w  .f  •  Q"«  P 

deCarniDUS    CaCrC>  arramen.     bt;Tant»runi(upeibia:,vtaedignentuiicfpondcre.         ir  Non^  populus.  pHC   V.>nrilUanC 

fi  quidcm  volcntcs  ^  ^n  no  refpondcbut  tibi.Er  diccs  ad  eos.-H.-cc  efl  ges,qux  non       ^^\ 
invrbibus,aut  pa        ,„  j;,„-,„^^,i  J^rnini  Dei  fiii.nerrccpnirHifcir)linlPeriittfi  II  a„ 


phctashuncrcijcit) 
lcd  condcfccndcns 
cQ  infirmitatc  co- 
rudixitiftudcomc 
ditc  carncs:quafi  di 
cerct  ,facrinciactia 
rcpcllcns:Non  vero 
decarnibus  cdcrc> 


carnibus  communibus 

b  ^  dteq.  Omne  tcmpus  mcdlum  dicct  eos  pcr  offcn? 

diii  tianfcgiflc.Neccflaria  crgo  fuit,  gratia  Euangcl.qu 

cos  non  mcrito  fuo.  fed  Dci  milcricordia  confcruarct. 

*  Thcodorctus.  Traditiluntcnimob  fuam  iniquitat 

quandoquc  Mof 
bitis,  quandoqu 
Ammonitisint; 
du  Madianitis  \:. 
piusalicnigcnis. 
C  Et  loqueris  ad 
Ncdubitcrisind 
rarcccruiccs.fic' 
Eccedolocump 
nitcntia:.Nccidc 
loquor ,  vt  fi.i 
quxdico.fcdc]' 
futura,  idcopra 
co ;  Nunc  fah. 
loqucrc  cisvcil 
meis. 

d  Hcceflge»s.h 
in  teporc  proph 
tarumfadiScfl 

10  in  vmbra  pricf  1 

11  In  Chriflo  plc 

12  completumcfl, 
i^  ius  difciphna  n 

luerunt  audirc, 
de  clcgantcr  inf 

tur. 

e  Tcrijtfjdes,(^ii 


iyfSe'carmbus      audiuitvoc6dominiDeifui,necrcccpitdifciphn£.Perijttfi  Ig  Ap^udvctertsa 

«.imi-rp    illbct  in  lc-    e         ,      .TChtifliinoium^   bf  F.l.j  Dei,  hJe.   confcnio-  .,,--„  .-        I?    fUCtUdofuitlUs 

SmSc,&cf-  f  dcs,5cablataeftdeoreeorum.Tondecapillutuu,&proij-  ,8  tiumtondcreca 
fufio  intcrramfan      cc^&fumetindireAu  planctum,  quia  proiecit  dn.s,&reli-  '9  ricm  ,nunceco 

SUinC,dcfumCrcn5  jfropulumludioium.&hocptopiieadChiillitcmpusicfciendum,  quandopmjtfides.Sc    ^O    traCOmamdCm 

tanquam  de  facri-  ,  abiataeftdeoiepopuudcminumbufpheman.i,.  21  tcrcluausindic 

t  superioca  ficijs ,  fcd  vult  dc     quit  gcnc  ratione  turoris  iui,  quia  tecerunt  hlij  luda  malum  2  2  cft . 


NICOLAVS   DE  LYRA. 
,  1  Holocauftomatavcftra.  inaemnt  jacnfiaa  digmQra  yeh 
qitbdtotditer  incendtbantUY  ad  diuinum  honorem . 
2  Addite  vidimis  vcftns.  ldeJl,hoJlis pacificis,quari{  vnapars 
cedtbat  in  rfum  offerentcm ,  ideojubditur. 
}  Et  comcdi te  carnes.  Scilicet  holocauHorum  q.d.non  incendi 
tepro  m\<juia  in  nuUo  pLictnt  mlhi,  ideo  jubditur. 

4  Quia  non  fum  ioquut.cum  patribus,  &c.  de  ipfts  mihi 
offerendis. 

5  In  dic  qua  cduxi  eos  de  terra  Aegy.  ^icut  patet  Exod.vl- 
oejmOfibi  Dais dedit prxccpta  dccalogi pcpulo,  & de holor.cuJlis 
nonfii  ibi  ftmo. 

6  Scd  hoc  verbum  prarccpi  cis  dicens,Audite  voce  mca, 

6  crb  vobis Dcus,  &  voscritismi.  Exhocpatet  Exo.  ig.a. 
vbi  dic.  Si  audicritis  voccm  mcam  &  cuftodicritis  paftu 
nicum,critis  mihi  inpccuUum.Meliorcftcnimobcdicn 
tia quam  vidimx. i.^fg. I  j.c  Scundum  tamea  qHodpoJiea  do 
ntinus  per  Moyfen  prxcepit  holocauJla(^  viHimas fibi  ojjerri  dpo 
pulo  ,  ne  talia  pjferrent  idolis  ad  quod  crant  proni ,  &ad  e.rperien' 
dum  obeditntiam  populi ,  &  ad  prxfigurandum  futuram  immola- 
tio.tm  Chrijii: Etpi opter  hoc ditium  eSl Inc : Non  prsccpi eis 
in  dic  qua  cd.&cner.  per  quod  non  excluditurpr^teptum  poilea 
datum. 

7  Et  non  audicrunt.  Ohedicndo. 

8  Scd  abierunt in  volupt.  quantim  ad ddicias carnis. 
P  Et  in  prauitatc  cordis  fui  maU.  feruiendo  idotis. 
10  Factiquc  funt  rctrorfum.  d  merccedentcs, 

ji  A  diequacgrcflifuntpatrcs  eorudctcrra  Aegypti. 

IdtH,  d  tcmpore  ilUus  egrejfionts  quia  tuncfectrunt  &  adoraiierut 

vitulumconflatilem.Exod.^i.b 

1 2  Vfquc  ad  hanc  dicm.  non  quia  continuh fuerint  idololatre, 

fcdpru  maiori  parte  temporis ,  vt  patet  ex  libris  ludicum ,  B^gum 

&  Vardip. 

15  Et 


13  Etmifiadvosoesferuos  mcos  prophctasperdicr 
Scdicet  reuocando .  Sic  eil  in  Hebr^o,  &  mutatur  modus  loquc 
didetertiaperfona  infecundam.  CxterapatentexfupradiHis: 
qiteibi. 

14  ^tvoQ2^\stos.adp(£nitcntiam. 

1 5  Et  non  refpondebunt  tibi.f e»-  corredionem.Vropter  f 
pofi  fquitur . 

16  Vcujt  fidcs.  ideR  ifidditas  popuU  erga  Deum&prc 
mum  . 

17  Etablcft  deorc  com.Quiatantimmodo  loqnunturdc 
&mendacium. 

18  Tondc.  Hictertibconfirmatur  propcfitum,rxdudendoc  ■ 
tundionem  &  amicitium  populi  cum  Deo .  .Ad  cuiusinttlUii  > 
fiiendum  ,  quod propfjetx dcmini non Jotim  prophetabantTOt , 
fed  etiatn  atiquando  JenfibiLbus  fignis ,  ficut  lercmtas  pcfnii  i 
collo  fuo  catcnas  ,  ad figrjficandum  quod  jicdticitenturionc^- 
nati  in  captiuitatem  iriJrL  vigijimcjeptimo ,  QT  fic  in  propi  o 
dominus  prxcepit  lercmixvttondmt  capiilos  luos,Juo  capiti  ■ 
h£rentcs ,  &  ei  valde  amabiles ,  eb  q»bd  erat  ?\((j:^a> 4:«f  (X  r,  ^ 
tuatrisfna,  vt  di^um  efi  Juprd.  cap.piimo,  &  Jic  nuuacula  im  - 
bcbatluper  caputfuum  ajcendc*c,  vt  dicitur  de  Samjone  ludi.  > ' 

■  motertio ,  Et  hoc  fuit  ad  fignificandum ,  quod  dominus  popf.  •• 
regni  ludaftbiprius  adhpentem  &  amabiltm  ,Jepararet&p  • 
certt  dfe,&l}oc  tfi  quod  dicitur:  Tondc.ca.tu.idcn,capillcs:  'J 
piendo  fingulare  proplurati . 
15  Etproijce  dte. 

20  Ec  fumc  in  dircdum. idefi,dire£ih  afpicicns  capillos.  ; 
2i   Plandum.  cuius  fignificatiojubdiiur.  I. 

22  Quiaproiecitdominus,  &c  reliquitgcner.  furoris ;' 
idefl,  populii  luda  qucm  dilexit  prius,quiaper  rnalajua  prouoi  '' 
contrajeira  Dei,&ideo  hoc  dicitiir  l}ic generatiojnrons  Dei>  •' 
homo  dignus  morte  dicitur  filiusmortis.  2^1\cgutn  i>  ^.''^' 
auenter  ponitur  duplex  caufal}uius  piotedioms.Vrima  cu  du  >"• 
^         '^  ^  '^  ^  I  Pofuerui 


CM  0  {\_.A  L  1  T  E  B^. 

t  t  roic,f<ipj//« /«/■?.  Modus.n.antiquorufuittdderecapil- 

losin 


losin  fignu  doloris  &humihationis ,  ficut  df  dc  la  io 
lQb:Scidit  vcftimeta  fua,&  tonlo  capitc  corruit  in  t  "• 

t  ^"^""! 


^45 


leremia!.   Cap.VlL 


6^6 


/a  VofHerunt,&c.  4«  Theodorct.  Hocaufus  cftManafles 

"^  Ezec.filius.  Admiflam  impietate  etia  ^mulati  funt  pofle 

^  riTeftiseftdiuinus  Ezechiel,  g  fpiritali  modo  c  Babylo- 

ne  adduflus  in  Ierufale,fc  tales  in  teplo  Ipedlafle  memo- 

ratiniquitates.Criminaturautecos,vtquifilios,  &filias 

nholocaufta  im- 

T  Vcl  in  templo  mto.        «r  Q^em  nihil  latet, 


iioiaucrintd^mo 

jibus. 

njiia-'  £^"'/^  rr.Hicr. 

«s.  rophet  Hebraice, 
f.   iatitudOjLat.  q  lo- 
S'"-"cftin  vallefilio 
"j'-uEnn6,t5cHebr. 
■  '  Ijcitur  Gchenon, 
le.n.  valle  Enn5 


Dco,red  animusplacuitoffcrcntis.Nequc  enim  ficanis,  D 
autafinus,autimmundumqiiodlilx't  animal  prirrum 
occurriflbt  domino ,  offcrrcdebniiTcr. 
e  Qupwn pr^ttpi.  ^Thcodorct.  Quacnim  r.ntioncper- 
fcrremdehuiufmodihomicidiolanciri  lcgem.qui  irra 

tionaliii  animaliu 
^"'"'*'"'-  facrificia  infirmiM 

I 

cefii  .> 


b 

c 

d 

e 

f 


ominis  nomcn, 
clgrat*afonat,&  g 
raduntHcbrxicx 
oc  loco  dida  gc- 
Rcnnaeocpoispo 
uluslud^oru,ibi 
ffcndensdiimpc 
it.Inquolocoe- 
amfilios  fuosin  h 
neidolis  confe- 
aucrint. 

QiiXtjlinyaUe.ljO 
imquiSilocfon 
fi- 


inocul.meis,dicicdiis.PorueruttofrecJicuIafuard[omo,in 
qua  inuocatu  eft  nome  meu,vtpoIIueret  ea,&  xdificaueruc  - 

a  l^  Q^  HclitaiccRanuth,  fiue  Aram,  Tofih  ilia  lliera.  2 

excelfaTopher,qu^eft  in  uallefilijtEnno,vtinccndcrenc 
filiosfuos,  &:filiasfuasigni,qu9nonpra:cepi,  nec  co«^i-  t 

z^  Obfidiunisl'ciIicci<iuam  a  nono  aiino  Serfr.  hia:  rcgis  vfiji.ead  vndeciiriuiti  pcrpcfli  inn\..        3 

taui  in  corde  meo.  Ideo  eccc  dies  veniunt  dicit  dominus,S<r  7 
nondicentampIiusTophet,&  vallisfilij  Ennon,  fedvallis  « 

«f  Ob  inre^tefiioneii.  'luriinorum.     b  f  Tanta  crit  ca-des.     c  «r  Inlocofu»  tcligionis. 

interfe(5lionis:etfepelientinTophetjc6qu6d  non  fitloc^ 

'  *r  Ciujfcpcliti  non  potcriiut. 

Et  crit  mdrticinium  populi  huius  in  cibum  volucrib.  coeli 

a  t  Quiaquilque  fibi  timcbit.vcl  viclus  humandi  oflicio.        bf  Iljeronymus.  Manifella  tranf    9 
cuttimus.vt  in  occultis  immorcmur. 

&  bef^ijstcrr^,  &non  eritquiabigat.  t  Etquiefcerefaciade 

a  ^  Qux  lerufalcm  fubiaccbant. 

vrbibusluda,&  deplareis  Icrufale,vocegaudij,8^voce  icti- 

a  T  >  t  mueiore,  &  ycmiiu  oirni.i  tompleintur  . 

tif,  vocc  fponfi,  &  vuce  fponfs.  In  dcfolatione.n.  crit  terra. 


tiscorumgratiaco 


f  Ecce  dr.  vc  Qn  rc- 

ceflltafidditat.dni  t  Hcunon. 

fui.tucinccpit.  Sed 

cu  rex  Acnypti  vc- 

nirct,&  liberarctlc  ^.Res.jj.b. 

rufalc,Nabuchodo 

noforilla  fugauir. 

Poflca  Nabuzarda 

obfcd  tca,&  ccpii, 

&  duxit   .Scdcchi.i 

in    Anth'ochiam, 

&  ibiorbatu."! .        p 

g  rophft.  4c  Ide  Di 

citaraTophct,  ido 

licuiufda  itavoca  Eiech.Ji-.«. 

ri,  9  intcrprctatuc, 

inclufio,fiuedeuo. 


busirrigatur, 

nificat  amcenus,atquc  ncmorofus,i5c  vfqiic  hodic  hor- 
aruni pribct delicias.  Hic  autem  Gentilitatis crror  oes 
rouinciasoccnpauit,  vtadcapha  fontium,  locufque 
^iceniflimos  viftimas  immolarent. 
Etfilias.  Si  Icphtc  obtulitfiliam  virgine,  nonfacrificiu 

Deo, 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

Pofuerunt  often.  fua.  ideji,  idola. 

In  domo  in  qua.  fcilicet  in  templo  diuino  cultu  depittm,  vt 
ibetur.4.I{eg.ii.  & hoc  fnit  valde detejlandum  ,  ficntcummu' 
tr introducit  adultemm  ineodem  lecio  cum  maritofuo .  Secunda 
ciiitur  ihi. 

Etldificaucrunt  excclla.  idesi,altaria  alta ,  quia  locus  ille 
'Jt  in  vaiie,  vtpaiei  ex  litera  fcquemi. 

Tophet.  ideli  idolu  Molocb,  ■&  jecudum  quoddicit  hic  I{a.Sa. 
>mtympanum,fi:u  tympani^ationem,  eo  quodin  rituiUm  idoli 
':bat  tympam^atio.Erat  enim  iliudidvlum  peum,  &  interius  co, 
mm,&intracon.auitatem  iUamfiebatignisfortis,  &■  quando 
Mum  erat  igniium ,  ponebatur  puer ,  qut  cffertbatur  in  manibus 
uh& tunc facerdotes percuiiebantfortiter  tympana,& neparen- 
's  pueri  audirent  clamorem pueri,  &  ccmpaerentur,  &  vt  credc- 
ntfmedolorecorporis animam euolafie .  Et  iflud erat  valde  hor- 
"^lcilicet  innocentem  ad  venerationem  idoli  ftc  interficerc . 

Filij  Ennon,?\{o»(c»  eratproprium  homints ,  cuius filius  erat 
minui  ioci  iliius. 

6  Vtin- 


ratio.In  hoc  porro 
ioco  multos  ipfo- 
ru  afll-rit  inrerficie  - 
aoscffc,&  pro  pabuIo,&  cpulisproponcndos  auibus,&: 
feris.  Quinetia  locidcnominationemutandajncdvltra 
valle  filij  Ennon  cfle  vocitandi»,  fed  vallem  interfc<!^oru. 
h  £r<?ttif/.CuIocusidololatriiEvcrfusfucritinfepulc-vc 
vbi  Dcu  ofFcndcrat.ibi  cadaucraeoru  inhumata  iaccret. 
<0  Cap. 


6  Vt  inccnderent  filios (uos.  modo  pr^di^o . 

7  Qu^  non  preccpi,  nec cogitaui.Hoc  dicitur,  quia  facerdo-  F 
testliius  idoiiafferebant taiemi^blatioiiem efje Dcovaide  acceptci, 
eoquod  Dominus  dixit  y/byah( :To\\c(\Vmm  tUUin  vgnigcni- 
tum  ,qucmdiIigisIf3ac,&ofFcrilluminholocauftum, 
&C.  Cen.  1 2.  a.  quod  efi  faijurn,  quia  liltia  nunfmt  dictum  ^bra- 
hf,  vt  Ifaac  rnortretut,ftd  vt  .yliraha  obedientia probaretiir,pro 
pter  quodihidim  fuhiitur.  Nccxtcndas  manum  tuam  lu- 
pcr  puerum  ,neque  facias  illiquidquam  nunccognoui 
quod  timeas  dominum,  &c. 

8  Et  non  dice. &C.  Uat  emm  Ennonftt  nomen  proprium,  vt di 
Bum  cft,tamen  aiio  modo  efi  appeliatiuum ,  &  fignat  confoiatione 
q.  d.  non  vocabitur  amplius  iocus  confciatiohis,jed  magts  contra- 
rium,fciiicetvaiiis  ittterfeliionis  quia  multiludii  fuerunt  pofiect 
interfeBi  a  Chaldeis. 

9  Et(e.inTo.fciiicttfepulturaaftni:ficutdicitur  infra 22.  de 
lcchonia  .  Sepultura  afini fepelietur ,  &  hoc  patetper  hoc ,  quod 
/aZi</«Hr;Eteritmorti.popu.hu.inci.  vo.  Cxiera  patent. 

*  Cap. 


A  D  D  I  T  I  O     I. 

In  Cap.  y.vbidiciturinpofiil.Et  repiicaturter, 

Secundumtransiationem  Chaidaicam  replicatur  ter  templum  do 

'"heoquodterinannodebebantapparereintemplo  coram  domi 

'>'»tpatet  Detit.  1 6.per  quam  trinam  apparitionem  credebant  ex- 

\arialuisdeiiciis,  quod  tamenerat  falfum  nifi  corrigerent  vias 

lts>vt  communiter  dicitur  . 

A  D  D  I  T  I  O    I  r. 

ico. cap. vbidiciturinpoii. Rcgmxcoeli,  idejllun^. 

YtnoshabemusRegin^cxiiinHebr.ljabettirdiciio  .  .  .  . 
f e^ecto,  que  vno  modo  fignificat  reginam,&  alio  modo  fignificat 
Ofi,  &f!cnon  defignat  vnum  certum  pianetam,  fed  totum 
lu!  csltjie,  quod  obferuatur  ab  aftronomis  fecundum  certas  con- 
teUaUonts:Et  quomodocunque  fit  irrationabiie  videtur  dici,  quod 
mjit  regina  cali,  cum  folfit  maioris  efficacia  luminis,&  virt. 

,  A  D  D  I  T  I  O     J  I  I, 

\r'i.T'^\y^'^"""''  '"P^fi'^'  Quianon  fumloquutus 
lcipIismihi.ofeK(/«. 

Luetm prxceptis decaioginon  fiat mentiode  holocauflis.nec  de 
ur,pct)s,tamen  mea,(^  Jpintuaiiter  quando  Deus  eduxitpopuiH 
-  ^egypto,pr<tctpit  eis  de  agno  pajchali  immolando,quod  fuit  ce- 
Z1T'"  ''"J">P"'''fi'* tempore eduaionis de ^egypto,vtha- 
',«;  ^^^•^^<«<"'  q«'demfacrificium,vt  habctur  ibidem.vocatur 
'^''«''fhocfuitpnmumpriccptumde  pnncipalibtis  datis  ft- 
is  ijraeiaDcoperMoyfen.  ynde  ratio  Tcfiillatoris  quadicit,^ 

in  hoc 


in  hoc  quod  dicitur  Nopr^cepi  eis,in  die  qua  eduxi,  &c.  non- 
cxcludmr  pr^ctptum poltea  datumfcilicet  de  fdcrifictfs.-Jed prfce 
ptum  antsa,non  videtur  fufficere,vt  patet :  Et  ideo  aiitcr  videtur  bic 
diccndum  .  Vro  quofciendum  eji  quod  in  pracedenti  c.iam  dixcrat 
propheta ,  quod  hoiocaufiomata  ^  vidima:  non  placebatit  Dco,  ca 
qubd  lcgem  non  feruabant :  nunc  autcm  arguit  eos  de  boc  quod  trri' 
molatio'tes  fuasfcu  JacriHcia  non  pro  cuitu  Dei ,  fed  magis  pro  vo- 
racitate  Jua  faciebant.  Vndegin,  interiinearis  fuperiliud  verbum: 
Et  comedite  carnes,Jic  dicitquia  non  vcneratione  Jui,lcdepulanim 
defiderio  immolauerunt.H.tc  in  gio.ynde  ciim  dicitur  hu :  Holo- 
cauftomata  veftra  additc  viftimisveftris,&c./tv/y/,f  c//. 
quafidicat.  Exquoad  appctitum  vejirum  fatiandum  immolatis, 
conuenientius  efi  vtnon  ofjeratis  hoiocauHa  qnx  totaliterincen- 
duntur ,  &  ftc  conjequenter  videntur  confumi  totaliterin  honorem 
meum,ftdaddatisca  vi^iimis  vesiris ,  vt  faturemini  carnibnt , 
namvithm<e  pro  maiuri  parte  cedtbantinvfum  ofjerentium .  Et 
fequitur :  Quia  non  fol um  loquutus cum  patribus  vcftris 
&  non  prxccpi^isin  dicquacduxi  eos  de  terra  Aegy- 
ptide  vcrboholocauflomatum  ,  &  v/^imarum,  quiit 
tunc  non  precepit  cis    Jacete  boiocauHa  ,  &  viiiimas,  jedjo- 
lum  vi3imam:  'Hamagnus  pafchalis  viHimaerat ,  vt  pateC 
in  pr^diBo  capitulo  ,  Exod.  duudecimo  ,  non  auttm  hoiocau- 
Jium .    Toftea  verb  cum  lapft  fuerunt  in  idoiolatriam  ,  Deus 
pr^cepit  &  holocaujia ,  &  viHimasfibi  offerri  d  populo ,  ne  taiia 
bffcrrcnt idoiis, prout  in poft.  &  fequiturtSed  hoc  verbum  pr^ 
ccpieis;  Auditc  voccm  mcam.  quaji  d.  vt  hoc  mandatum  dt 
Tom.4.  X    2. 


^47        Glof.ord.&NicoIaideLyra 


641 


fidel. 


A  obediendo  Deo,in  quo  verusDei  ehltM  conffftit ,  fimper  fuiipcr  fe 

inunlum  a  Dto:  non  autem  holocdufia,  C  viHimt ,  &c. 

A  D  D  I  T  I  O    IIII. 

In  cod.cio.ybiiiicifr  inpoft.  Vcrijt  Mcs.l.fidcltraspopuh. 

Hoc^quod  dicilifr  bic.  Pcrijt  fidcs.  proprii  pot  inteUi^i  de  fide 

iufltficatt:e,<juia  q'ii  idola  colunt,ftcut  veru  Deu,  manifefii  defictut 

infide,credentesidoUm  h ibcrc poteiitia,  feu  authoritatg  diuinam, 

piip!«  %&•  Et^aduplexefl  aHusfidei,fcUicetintrinfnus  incorde,  (jiio  credtj 

UradihflittJ,&  extrinfecus  in  orequofit  (ofe/fto  adfaUit?.<td  l\p, 

X.ldeodeprimo  dicit :Vcn)t  fidcs,fcilicetincorde,defecud6  vero 

Et  abLaa  eH  de  ore  tnrum  ,  Gf  ift"m  /«•«/«»»  vHetur  tenere  glofja. 

A  D  D  I  T  I  O    V. 

In  CO  C vbi dicitur  in  pofi.Todc. Hic  tertio  cofirmatur  fpof.&c. 

Hoc ^diciturhic\I odz capiUfi,&  ^ijce.ik  fume. iionfunt 

•perbadominidirefiiod  leremta,qui.t  v:  diaatutt  Ifa.  40.  fuf  tl- 

«  lud  vfrAS.Supcr  motc  CXCclfun:^ afcedc,  Ferba  Hebraica,  & 

pronomina  diiiinguttnturfecundujexii.fjuij  aliqiiafuntmtjcultna, 

t!r  aliquafcminina:Et^hicdttitui:T6dc,S(.  ptoijcc,  &  fumc. 

funt  fcminini generis  in  Hebraico  in  hoc  loco,  ftc  qiit  dirtguntttr  ad 

fceminam.  Etideo  hjtc  verba  intelligenda  funt  tanquam  didia  per 

prophetaminperfona  domini  ad  ciuitatcm  Iert<falem,vt  fcilnet  in 

ftgnum  mfroris  tondtret  capillos.  quia,vt  dicitur  in  gluf.  .Apud  ve- 

teres  confuetudofuit  lugentinmtondcre  cafartem,  ficut  nuncccon- 

tracomamdimitiere luBii.s indicium  efl.  Hccinglof  &c. 

A  D  D  I  T  I  O    VI. 

In  co.  ca.  vhi  dicttur  in  poiiil.  Et  n5  dicctur  amplius  T  o 

phctAvallisfilijEnnon. 


fbi 


ybinoshabemus^YzWisiHii^EnnoJnHebrMhi^etur  .  .  .  . 
Ceben  hinnon  vnde  ex  hoc  nomine  fuit  afjumpiu  in  Heb.gchenna, 
e-d  fignificandu  locu  tnfernale  vbi  crucixntur  dinati,  &lic  habeut 
in  Catholicon. Et  ratione etiam,quia  in  hoc loco  crudeLi!jimb,&  ir. 
remediabilitcr  crnciabantur  hominesf  dnmonu  admini^rationem, 
quodamodo  ftcitt  in  infcmo.Similiter,&  Tophct  nomen  efl  inferm, 
iuxtaillud  ifa.io.g.  Pracparatacftabhcri  Tophct,&c 

REPL.  In  cap.y.txtrantu  videtur Burg. quodToflti.reginm 
cali  vocat lunam,ed  quodfolfitmaioris  efficacia.Quod ar^ummn 
Burg.  modicii  cocludiijed  vfu lcquentiuphilofophoru,&poctatu 
concludit illaratio  f  Voftillatorc .\a  foldtcitur  pater,  qagenerat 
homine,&  no  hominu  tantUyfed  dcoru.i.alioruplanetaru.Etdmul 
tispoetts  diciturfol  rer,ratione  maioris  efficaci^.Luna  dicitur  regt 
na,&  mater,&  bona  ccngruentia  quia  fol,&  lunafunt  duo  magm 
luminaria.  fol  tamen  maius,&  luna  minus,  vt  patet  Cen.u  Ita  in  n 
gno  magnx  ffonffunt  rex,&  rtgina  maior  tame  rex,^  regina,&c. 

Jn  eo  f<7.vti<//t««i-.N6pra:ccpicisindie,quacdtixi,&c, 
dicit  Tofiil.per  hocnoexcL»dutur pr<t(epiapoft  data,vlii  Bur,  acci 
pit  occafione  cijtra  Toftil.cii  tamen  hic,(^  ille  volunt  ide,vt  patet. 

In  eo.  ca.  vbi  dicitur-JTodc  capillos.Bw^g.  hic,(i  fupra  If^.  ^ 
phatafiatur  de  generib.  verborum,^  videlicet  verbafunt  mafcitUm 
generis,^  f^mintni  generis  in  CrammaticaHebr,  ficut  nor),ii.iU: 
Crammatica  Lat.  Q^odfi  iia  eft  ,puto  Beaiu  Hkron.  &  alios  n(.n 
latuiffe.Sed glo.  qua  adducit,nonfacitproeo  ,  fed  iiatcum  e.xptift- 
tiorwVoflil.  3>  tonfia  capitis  lerem.  hic  prtecepta,prienoflitb  dij 
gnauit  mprorem  ciuitatis,&popuU,ficut  in  ipfius  collo  atcnafui 
frncnoflicum  fignum  captiuitatis ,  de  quo  infra,  vige/imojeptimo. 

'1 


tRegij. 


CAP.  VIII. 

I7y(^  tepore  illo,  &c. 
Eijcient  offa.  Om- 
nia  qux  prophcta- 
lisfcrmo  defcribit, 
noftro  temporc  vi- 
dcmusaccidiflc,  no 
lcrufalcm,qua:ifla 
pcrpcfla  cft  d  c.  hal- 
d?is ,  &  Romanis , 
fcd  vniuerfo  orbi , 
C  vt  iam  lachrymae 
arucrint ,  &  mor- 
tuorumoffibusco- 
plcanturomnia. 

*  Theodorctus. 
Docct  Babylonios 
irruentes  non  mo- 
do  viuos  neci  tradi- 
turos,fcdctiamSa 
cerdoiibus ,  &  regi- 
bus  iamdudumde- 
funftis  illufuros,  & 
cfToflis  fcpulchris  oflareUauros  non  fepulta ,  ita  vt  cx- 

ponan- 


CAP.     VIII. 


N  tepore  illo  ait  dns:  Eijcicnt  ofTa  f  re-  i 
gum  luda,&  ofTa  principum  eius,  &  of  * 

T  Qi*  effodit  auaritii.  ^ 

raSacerdotum^&Coflaprophetaru,  & 
ofTa  corum ,  qui  habitauerunt  Icrufale 
dc  fepulchris  fuis,&  t  cxpandent  ea  ad  3 

_      _      a^vtquibusfeiuinant,  derelifloDeo.eoium  pateantafpcftibus. 

folem  &  lunam,&omncm  mahtiam  coEli,qu?dilexerut 
&  quibus  fcriiicrunt,&  poft  qux  ambulauerunt,  &  qu^ 
quxficrunt,8cadoraucrunfNo  colligentur,&  no  fepelic  4 

^  v_  aTlnhumati.         b  5^  Siqui  fugeie  pote"int  .  .  ^ 

tur,in  ftcrquiliniu  fupcr  faciem  terre  erunt.Et  cliget  ma- 
c  gismortequavitaomnesquirefiduifuerutdecognatio  5 

nc  hac  pcflima,in  vniuerfis  locis  qujc  derclida  funt,  ad  q  7 
d  cieci  cos,dicit  dns  cxercituu:Et  dices  ad  cos:Hgc  dicit  dns 

^Peccando.  f  Poeniundo  T  A  domino.  t  Ad  Deum.  _ 

Nu^d  qui  cadit  non  refurget,  &  qui  auerfus  cft  no  reucr- 


ponantur  foli,  &  li 
re,  &  fydcrib.  quo 
rum,  inquitdila^ 
runt  adorationcni 
b  De  fepul.  Quai 
rcntes  aurum  ,  & 
argentum  ,  &  cx- 
ter.  quje  in  fcpui 
chris  ,  more  aa- 
tiquo  ponebantw 
C  Et  dices  .  Po( 
tanta  mala  ad  poe 
nitentiam  prouo 
catcos.quireman 
ferunt.Siuc,  priul 
quam  vcniant,qu2 
minatus  cft  ,  hor 
taturad  conuerfio 
nem  ,  &  poenitcr 
tia:  locum  indi 
cat . 

d  jtuerfusefl,(i\x 
auertit .  Quaii  d 
cat.Conuerfusp< 


^^ 


tcft  irae  Dci  pracibus  refiftcrc,&  auertcre. 


^  aiQvare 


NICOLAVS   DE  LYRA. 
C  A  P.     VIII. 

N  tcp.  iWo.Hic  excluditur  quartHremedittm  f  fapietia 

doBorum ft ineffet, per qua populus pojfet  aberrore,  & 

idololatria  reduci,&  d  punitione  diuina  libcrari ,  fed  hoc 

Diuifio.  ^      '^*- '"''''"'' '"  ^"^  ^'^P- Qj^°'^  diuiditur in  duas partes  quiaprimo  prp 

diciturpopuliexterminium,fecundjexcluditurdidiurn  remedium, 

i6i:Miluus  in  coclo.  Trima  adhucin  duas,quiaprimbponiturpo 

puli  (xterminatio,  lecundb exterminationis  ratio,  ibi:Et  diccs.Cir 

caprim.primb  ponitur  exterminatio  quatumaddcfunBos,quorum 

interhoies  nb  remanent  nift  offafepulta,  &quatum  ad  hocdicitur. 

1  In  tcporc  illo.  f.  dcflruHionis  lerufalem  per  Chald£os. 

Mospotnpo.  2  Eijcict.o.r.M&y.«./«i{  apud  lud/tos fepclire  mottuos fumptuo- 

fuf  fcpelien-  ^i-^y^ bibetur  lo.  1 9.&  maximt  petfonas  regum,&Tontificum,(J 

IdrTt  ^      ali^rum  notabiltum,iia  quod  in  capitibus  regum  ponebant  coronas 

aureas  cum  Lapidibus  prfciofis,  &  anulos  in  digitis ,  &  circa  alias 

perfonas  ponebant  aliaprxciofafecundum  conuenientiamjuiftatus 

proptcr 


propter  quod  Chddai  in  deftruBione  lerufalem ,  fepulchra  taliu 
effoderunt,offaproij(ientes,  &  locaiia  accipientes. 
5  Et  cxpandent  ea  ad  fo.  &  lu.  q.  d.  (icut facrificaueruntfai 
&iun£,&  c^teris  Uellis,  fic  iuiium  eft,  quod  ofta  eorum poifcu 
titr  adfoLcm,&  lunani  extraiia  de  fcpulchris,idcofubditur . 

4  N6  C&c.  de  cet.  ^a  hahitatores  terr^  in  captiuitate  ducentu 

5  In  ftcrq  fu  fa!t.e.i.  putrefientjuper  ttrram  perplwiam  ,  ( 
niuem  defuper  cadentem.Confequi  nterponitur  cxterminatio  qua. 
tum  ad  viuos ,  cum  dicitur. 

6  Et  cligent  ma.  mo.  pra  nimia  anxietate ,  &  nnferia ,  qua 
Jufiinebunt .  ... 

7  In  vniucrf.  lo,  qux  denliaafunt  ad  qute  eieci  eos  in  captm 
tem  duHos,vbi  dicent  mortuos  fuijk  beatos. 

8  Et  di.  Hic  confequetiter  ponitur  huius  exterminij  ratio ,  qu(  < 
obUinatio  populi  in  pucato ,  cum  dicitur . 

9  Nuquid  qui  C.n6  rc.  q.  d.  ille  qui  cadit  ad  terra  libenter  r 
furpit,&  qui  auerjus  eft  d  re&a  via,libenterreuerticur  adcant. 
•^    ^        ^         •'  ^  I  Quarc 


I  In  temp.  ih  ait  do.  e.  ofta.  Pcr  rcgcs ,  &  principes  vctcris 
teftamcntifignanturprincipcs  noui  tcflamenti,  &pcr 
facerdotcsjprxiatinoftri ,& pcr Prophctas,  Doftores, 
& Predicatores  Catholici:  &  pcr  habitantcs  in  Icrufa- 
lcm  ,  Religiofi.   Pcr  iftorum  igitur  offa,  quae  poft 

mortem 


mortcm  rcmanentcarneputrcfaaa,  fignantur  coru 
peccata,  qua:  poftmortcm  remanent  punicnda .  p: 
autemofla  fcpultafunt,  quandiu  funtocculta,  lco- 
folem  cxpanduntur,  quado  publice  pcrpctrantur,  qu< 
in  multis  de  omnibus  flatibus  prxdidis  fit  hodic  puW' 
namque  pcccant ,  &  inucrccunde  in  fcandalum  uiagi 
popularium,idcofubditur.  . 

5    In  iierquiltniumjuper .  lcilicct,  pcr  infamiam  iploru 


649 


n  ■' 


lcrcmix.  Cap.VllI. 


^jo 


a    d^^^reerp    ..  Qiiantocos adpamtentia  prouocaui ,  *  Theod.  Ab  irrationalibus  augct  acciifationcm  IterQ  D 

"^tanto mag.s  rcceQerunr,  non  tam  fludio  peccandi,  quam  norunt  volucrcs  varietatc  temporu,&  nunchuc nunc il 

-^me/upcraiiJi.  luctrafuolates  reperiutnaturaquefibifnnt  vfui-ifti  vcro 

i  I    ^c  Theodoretiis.Man.fefledocctnosmaUtiamnonef  licarationispart.*cipes,fruaumlegisnondec«punr 

^copusnaturxiedvoiuntatis.  d  Pro/;iae4^«.Recepcruntmcrcedemfuam  .•&qui  ver- 


boh. 


X  \omnegenushomiuH  a  tctur  ?  Quarc  crgo  f  aucrfus  cft  populusiflcin  Icrufaleaucr- 


TF 


NuUuscftjCjui  agat  p^nitcntiafuper pcccato  fuo,dic^s:Quid 
cci?Omnescouciiiluntadcurlumfuum,quaficquusimpe 

a  f  CoifiiniU;Cognouitboi  podcilb  fmfMum.&aii.iifiert.  «cc      b  =1  Hit;ro.  In  rere. 

tuvadensad  pr^iium.  Miluusinc^Iocognouittempusfuu, 


mnegenus  ho; 

li-jironmeHadrnalU.  .,  ,„...  .  1.'"."'  "■'qu^i.Mc  puua  ic  i  ati  ,uu.tiiqu<:;couttatia  .     b  «Q.icum  pollctit 

/  ntempOreSalua-  _  <iuaa!im..,e  in.iuafuntre-lit,  .  ^  ■«  v<  >  cu...  poucnt 

'^mniOiisomnes  duLna-     fionccontcntiofa?  Apprehcndcrunt  mendaciii,&  nolucrunt 

,i'iifHnt ,  »o"ey2  ^Mj  b  reucrti.Attcndi  &:  aiifcultaui,nemo  quod  bonu  cft  loquitur. 
ic.'.  ^o/?«M .  Vnde  - "      ^ 

Dfc :  Sduum  me  fac 
,q<ionta  dcfe.fanHus. 
"oi  funtcrgoqui 
iciitinnoflrapo 
itum  ptate,  omni 
eccatocarere? 
r  Thcod.HocSy 
as  ita  interprcta- 
•  B'jseft,Agutur  oes 
nfu  fuo^quafi  c 
uus  impetu  va- 
ensadprsliij.Re 
fta.  n.lege  diai- 
a,faas  iplbruic* 
aunturcogitatio 
es.Vocetiigrxca 
itclligedtim  eft , 
iiUum  e(fe  tepus 
Jt  fatietate  cur- 
!s,  N2equusim- 
:tuvtcnsauthin 
xu.  exhauflo  la- 
3refudat:H.  vc 
)nullamalorum 
ipiunt  fatictate, 
.v/'/.//(  quaii  dic 


bum  dominiabic 

cerunr,  ipfiabiedi 

funt. 

C  ^gros  eorum  htere  f  rebellis  eft 

dibus.  -ic  Theod.  pop"ius  J'*e 

Hseredes  appella-  «le '«■•."/^'^"» 

uit  houes,  vtpote  uj 

fuccefltiros  in  do- 

minium  pofleflio 

num  adcosperti- 

ncntium.Idquedi 

citfcfaduru,  pro- 

pter  communem 


I*,.  ni        o      -"'|--t.i^iLiii,        picr  communem 

turtur,CS«:  nyrundo  &ciconiacuitodierunttcmpusaduentus  8    omnium  facerdo 

a_1-Do^-n.'tpronunJ  i.ju..,  ,f.     b  «^   uperucntutum.      c  f  O  vos  «ctibi  &  Hi.nir^ii.  9      tUm  &  pfcudoprO 

lui,populus  aut  meusnocognouit  iudicium  dni.Qi*)modo  '°  phetarum  iniqui- 

.  '  T /^     •    ■-  g.siartsn.  noiiti.m  .!<  Ccribitisii  qniiatein  II     tatCm^qui  prOmiC 

dicitis^fapientcsnosfumuSj&lexdomiainobifcumefl.Vcre  ^^  ^^^}^.  pacem,im- 

a  TQ.:i'lc:l:.ciiudiciofuovollumconJemna;i.hotumljpient.3l(ultitiacll.vnde:Quja'ium  doces,te 

d,     -     ,  ipfum  Bon  Ho;es. 

acium  opcratus  e(t  itylus  mendax  Scribarum .  Confufi 

funt  fapientcs,pcrterriti,&  capti  funt .  Verbum  cnim  domini 

J        a  VSJlta^lfj   .datlr^.s  nof  r.im  quiv.p=iihMsoc(lr..it  dofttinam    •  b  i  Vxoxesalia  litera 

proieccrunf,tfapicntia  nullus  eft  in  eis  Propterca  dabo  mulie 

a  THolli.as    1  ?.  ■^jnones    b  ^Qui  in  p  r^e.ii.r.,  lenc.rr  r  fqualiMpU  litnt ciulaino  mca  crudelitas. 

e  rcs corum exteris,agros  eoru hcrcdib.  t  Quia a minimo  vfqj 

j  ■        ^  ^    />_1  Q:!-3e"t  radix  omn  um  tnalorum.  b   «  qui  d^buer.t  ptohibe7c- 

ad  maximu  auaritia  oes  fcquuntur,  apropheta  vfq;  ad  Saccr- 

J        "  ^*  Al'-'!' "jPnnt.  b      V' nonlit  iuoretotimvctitis.  1  Tales. 

f  do.e cundtilaciunt mcndaciu.Etranabattcontritionesfilia: 

alMrnt.s.         b  1  Corpoiis        ^c  f  lujo  bellu.H  .mm.tiete' peccatntu.n.        d  c  Cotpo-is. 

populi  mcitad  ignominia,diccntcs,pax plx,  cu non  effct  pax 


U  pediebant,  nepo  E 

14  pulus  poenitetiam 

15  ageret. 

16  f   £t  fanabant  con. 

17  Quafidicat.Boni 

18  mediciialiena  vul- 

19  neraverbisfanarc 

20  cupiebat,  quiom- 
II  nibus  fliagitijs  vul^^"P-9-^-^'*" 


22  neraticrant.Ha:ci;-.,.^.    . 

23  quoqj  quotidicm 

noftropopulocerivuinus. 
nimus.  vndc :  Qui 
fredicas  non  furan-  f 
dum,fur/iris,&i.lin  tlcaiverb*. 
iufmodi  enim  cii 


t.atna«csfuanorunttempora.vtfciantquandoadcali-      peccatorcs&diuitcs  vidcn-nt,fanareconSn/cupTun^ 

^Thcod.  F     F    ,      .  ^,,,„v„ 


NICOLAVSDELYRA. 

Q^recrgo  auer.eft  po.ifte  in  Icr  i.a  via  morum. 
Aucrfionc  contcn  i.objiniata  noleus  reuerti,  Etlubditur  hu 

IS  caiifa  . 

A.pprc.cr\.mcn.pfeudoprophetanm . 

Ef  noluerunt  rcuer.aci  meum obfequium. 

Attendi  &  aud.  Loqntur  Deus  ad  modum  hominis  emenda- 
"'\i^u    '^  ^' "" '  *"  """''^'  1'*^"  »o»f»it  fequuta,fiibditur 
'    NuUuseftquia.pe.  de pectatis prxttntis ,  ftd  jtmt  obfiinati 
iptturaptrpit  un.iavdrofequitur  . 

Omncs  conucrfi  funt  ad  curfum.  fuum.  in  quo  notatur 

iJtdo  peaandi  &  objiinatto  muxima. 

Miluus.Hic  confequenter  excluditur  remedium,  qtwdpofftt  ha 
n  per  japientiam  dotiorum:&  primo  hoc  remedium  exchiditur-fe 
*ndo  exterminiu  populi  futurum  repetitur,ibi:congXi!^^n%  Circa 
nmum  pr^mtttitur  ignora.mapopuUper  exemnUmauium  intelle 
rl7uSt '""  *""''-'^''-'" <^-  cog.  tcfu./.  mdificandt  & 

Turtur  &  hyrun.&  dconiacuft.tem.ad  fm.qHiatempo 
■deternunaloactuunt&reuertunttir.  ^  ^ 

>  Populus  autem  meus non  co.iu  do.  /.  eius  mandata,  pro 
mum  tranjgrtuionc  Dominustudtcabnp„pulum&condemnabif 
'J^I^JgnoramtapopuUproucmtexdefetiu  doclorum,  ideoconfe- 
'""X    '^""'"fff-ttiar^eorum^dicens.  ^ 

1  Quomododicitic:f'ox/m6.e  doQores. 

2  ^apicn.n.iu.Co^w/cf«/„  jiuina  de  quibus proprih  cflfapien- 


I  ?  Et  rcx  do.nobifcum  cR.i.  apud  nos  cH  eius  intelleHus,qHoi 
excluditur  ckm  fubditur . 

14  Vcre  medaciumoperatuscftftylus  mendax  fcribaru. 
quiafalst  &  extorte  legem  interpretabantur  ftcnt  dt3um  eH  cap.pre 
cedenti  de  relaxntionc  rapinarum per  oblationes. 

15  Confufi  funtfapientes,pertcriti  &  capti funt,i.co«/««- 
dentur,quando  cum  cimtate  capientur,  fcilicet  luius  contrarium  afie 
rebant:Cuius  caufa  fubdttur . 

i5  Verbumcnim  Dominiproieccrunt,&%ientianulla 
Cuin  cis.^er prophttas  diSium  . 

17  Proiccerunt,fdn<jM^«/a//«»w. 

1 8  Et  fa.e.  fcilicet  Domini . 

19  'tinlh.fedtantumfjpientia  qu^  terrena  efl,  animalis  &  diabo 
lica.  lac.^.d.propter  quodfubditur  pcena,cum  dicitur . 

20  'Propt.idefifChaldieisquieas  viokbunl ,  &  poilea  duient  ca- 
ptiuas . 

I I  Agros  corum.  idefl,  bona agrorum . 

22  Hsrcdxbns.f.ixtraneis  nonmodicum  tempus ,  fedadlongum 
quaji  hxredttiriotifre.  Dimifn  enm  ibi  rex  Babylonis  depauperib. 
terra  quicolerent  terra,  non  ficut  Domini,ftd  magisferui  reddendo 
tributum  regi ,  &pofi  redivm  Babylonix  ludaafuitfubjeruitute , 
primo  Vcrfarum:fecund6Gr£corum,&  urtio  I{pmanorum.vt patet 
ex  libris  Efdra:,7^cemi£,  (JMachab^orum :  &  eiiam  ex  Euangeiijs 
quantum  adferuitutem  fub  l\pmanis . 

23  Q^ja a  mi.  vfque  ad locum  illum:  Congregans,  expofttum 
eji  fupru  6.  arca  cap.medium . 

4<  I  Con- 


cia iun, S'"' t,erriE:Etquia  plurcsdc  talibus  in  fua  ma 
TV  ?  ^'^'^'"^"«itlco  lequitur. 

^IlcftunTn^''''.?''-  "^^''^  ^"^'^'" obftinatio  obfufcat  in- 
hSS°  P^"'"''"^"^""^  ^^  cognitioncmlegis  di- 
"'Zi    ""™  ^'^'^  natura:,idc6  fubduur . 

mi  fuam  ni';'''"''^ 'Scndum ea qu*  fccundum  natu- 
im  luam  funt  conucnicntia. 

'aac(t,aniraal:s&diaboUca,vtdiCitur.Iac.j.d.paucrtit 

cniaa 


cnimlcgemnaturiqua;  dicit :  Hoc facias  ali;  quod  tibi 
Vis  fien .  Hoc  non  facias  alij  quod  tibi  non  vis  fierl.  Pro- 
ptcr  quodcontra  fapientiam  talium  dicitur . 
1  (  0"'.»7.  du.  japien.  nos.  ji'.  quia  talis  fapientia  ftultitia  eft 
apudDeumpropterquod  fiibditur. 
14  yercmeri.:,pt.rii{iy.&c.Ei lubditur ipforum poenacum 
dicitur. 

20  Vropterea  dahn  mulieres  eorum  exteris,  agros,&c.  Per  mala* 
tcmporalia  hic  diffuse pofita  fignantur  malaztcrna  lufli- 
tiae  iubucrforibusinfligcndaproptecquod  fubditurVcr- 
.  iusfincmcapituli. 


^ji         Gloford.&NicolaidcLyra 


6p 


aur.quia  noflrisadtationibusnon  obtcmpcrant.  D 

.J«  Grcorius.  Inimittam,&c.  At  fi  diceret,  iuflo  iudicio 
immundis  fpiritibusvos  tradam,  quiavobiscxcuticx-i . 
hortationc  prjcchcantium  quafi  iiicantanrium  lcrmonc'  ■ 
non  valcant . 


i  iebcete 


0  a    Idcirco  cn.  Vt quoru  digfjitas  cxceUcbat.ct  ruincc  popu 
A  li  m.rccantur,quia.f.a  minimovfqjad  max.om.aua.  nu. 

b    -Kon en  vhIc-c.  Quafi  dicat.  Cum  t pa  pra-tcrcanr.  & 

jcnati  fucccdataummnus:  &  hycmc  arborum  cadnufo 

ha.dc  lonqc  cunfta  vidcbitis  ncc  cx  cis  cibum  capictjs . 

C  QtlSrefcdem\  VOX  uuUigem«  .So.quam  f«f.    b  '  In  r«!«ibus  fuU.    c  f  Non  f";i'"-    .^L;  I™»;"  "»"« 

-  ■  •;„,„"  n%to.up<^unt.vtnccconfanonecupetcm*mrndire..c.J,n«rp.-venixconm'^^^^^ 

Confufi  lunt,c]uia  abominationc  fcccnmt.  Quinirao  cotu- 
""  fionc  n5  funt  cofufi,  6i  crubcfccic  ncfciemt :  idcirco cadcnt 

^   Capiiuiiaiis  . 

intcr  corruetcs,in  tpe  vifitacionis  fux  corruent,  dicitDomi 

a     T  lnlmir.le.i-<c,.ic«vtobGaMnturiChald«:sdiu,«cfamrcrac.enur.         <r  Vob.s. 

b  nus.fCo  rrceiis  cdnirrcsabo  eos  ait  Dominus:  t  non  elt  vua 

a     ^VoJs  vW,l.'.poi.ul'^.<]ui3ficush.ftiumf.|nt.         b     f  In  hyniie. 

in  vitib^&  no  funtficas  in  ficuInea:foIium  dcfluxit,&:  dedi 

a     f  Ci^^ii  pr»icr  tec;rnerent&iang-renonau.iercr,t&  nu!;is  dnlerr.it 

c  cisquxptcrfircflafunt.<:^arefcdemus?Conuenite& mgre- 

i  i^         ^  ,     ..^aijnon.^-ndcnusdepiecari.         b     T  Quem  offendm.ns. 

diamur  ciuitatc  munita,6^t fileamus  ibi :  quia  Dns  nolter 

a     5   Q^i.idulcem  ncum  nobisaniaruin  farini  .s.  ^  /     n    1  ranjlinnciJlS.  \  CI 

tfilcien^sfccit,&:pocutIcditnobisaquafellis.Pcccauimus    8  bapopulimlcrufa- 
*  a  T  Nofttjc.       5?  lcm  lonj^aobfidio- 

.n.Dfio:tExpc«ftauimuspace,6cno  crat  bonu,  tepus  mcdc- 

<1        a   f0.nniaforni.<jT..eplena     b5  Qini     a.an.  p.ar.eti.a  narr»t  rro  veti.atcrei.  c  Nabuchodonofjr. 

k,8^ccceformido'.  A  Dan  auditus  elt  fremitus  cquoru  ci  us 

«:  Aliashinnicnt.um.  f  Hyperbole  . 

avocchinnituiitpugnatoiucius  comota  cltomnistcrra. 
Et  vcncrunt  &c  dcuoraucrunt  teiram,8cplenitudincm  eius, 

a  f  letulalem.         b  t  ^j* ''»''. lan.ibus  ictriin.  -  I         T  " 

c  urbe&habitatorcscius,  quiaeccecgomittavobislcrpetes 

a  H  AquiIa:.egulos.       ^  ^  1     I    -  '      J  " 

pcfrimdsjtquibus  no  elt  incatatio,&  mordcbut  vos,ait  dns. 


populiinduciturrn 

dcntis,  &  viciafua 

c6fitctis,&  fcfc  mu- 

tu6cohort3tis.Con 

UC.&  ingrc.ciuimu 

iut|.Vcl  vnaciuita- 

tcrnlcrufalciiam.n. 

■>.  CcBromen  ali.Tcapta:  fucranr. 

d<j  ionfumi    .^cHicron  Pcrfona 

rum  mutatiomaxi 

mein  prophctisdif 

iicilcmfacitintcUc- 

^u:quxfiinfuislo 

cis,&caufis,  &tcm 

poribusrcddantur, 

■«planaficntquxob- 

fcuravidebantur. 

.       d    .ADanauditnsen. 

j),Vciiusi'n  Vbi  lordanis  fluui» 

teiiigcndi  ^p  critur.Nabuchodo 

phetaj  vBdcfordcfcribituraDa 

'"*  vcnicns  pcr  Phoeni 

ce  cu  cxercitu  fuo . 

€     Tiltttatnvo.fe.Vt 

infanabiliterpcrcu- 

tiant  vos  .  Fruftra 

tnintint  iac5  tra  fcrpctc  antiquu 

tauoocni 


f  Dolor  vic.Ex  perfo 

naDrii  hsc  lcgcn- 

dacucrfionemlcru 

falcmplangentis,& 

cius  mifcriam  non 

fcrcntis . 

g  Et  ecce  vox  cla.De- 

lcribit  fl.Mu  &  vlu- 

latum  vrbisinsircf- 

fishoflibus.Hoftcs 

vcnicntcs  de  terra 

longinqua  damant 

cdtra  ciuitatcm  vcl 

ciues  contra  ho  - 

ftcs. 

h  Tranfiitmcffis.Yct 


^'^Subrrtormosfi"  S  DolormeusfupcrdoIorc^inmecormca.-mccicns.Eccevox  J^  piangit^phe 

iiil^<*i  nrrrrnf-l  Cri  a  ^QuaGMclfo  voxclaniotisinIeiura!em,<]uiarexeiusab  raiecefllt .  1  Patc^.       7    miuaSapOpU 

tTpferumS^^        clamoris  fili^  populi  mci  dc tcrra l5ginqua.Nuquid  diis  no  J "  quitates &  eai 


lo  ne  conclufi  ,  quia 
Ji  mutata  funttempo 
^-  ra,annicirculusre- 
^3  uolutus  .  Spes  au- 

tcmnoflrairnta. 

i    Supcr  contritionc . 

Dominircfponfio, , 

qui  inaffliftionck 
^4  rufalemvideturaf- 

fliaus. 
^5      .j<  Theodoretiu. 
ta  c6- 
pulo  ini- 


tepfcrunt  Sic quoq;  ciamoris  nii^  populi  mcl  dc tcrra loginqua.lNuquicl  ans  no  ^ -  quitates &  earu  can 

qui  cloquiaDomi-  a  TFiU«s.dcsuodic.u.Dcusiudiciuintuuinrcgi.da,8c.ult.tu.fi.regis.b  ^-Uii  ab^c  s  re.,^,uia      i^    ^^^'^^^^^'^^^^^^^ 

ni  contcmmmttra-  eItinSi5,auticxciusnocftinca?Quareergomeadiracridii  ^^  yocntfiliam  popuh, 
duntur  aducrlanjs  ^  ,^^,^^  ^  ^    « TGen,iun.cetcmoni,s,  ^^  i^^,  ill^^m^ipf 

♦  Theodo^Scrpcn  ^  cocitaucrutin  fculptilib.  fuis,&invanitatibusahcnis?Tra.j,^  sdificauerunt. Co» 

pEtcs  mortifcros vo  fijt  mefris.finita  cfl  ^ftas,&  nos  faluati  n5  fumus.  Supcr  con  23  trit»s/um  auteni,pl: 
catipfoshoftcs,qui  ,  a  f  An.hropos  pa.ho.  '  24  ga  cx  pcccato  COD 

incatari nequeunt,  tritioncfih? populi mci contritus fum & cotiiftatus: Itupor  15  "^"%  'Kunqud 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Congreg.  poflquam  exclufum  eft  doHorum  remcdium,  hic  co' 
5*  fecjuenter  repettt  populi  exterminium ,  cum  dicitur:  Cong.cong. 

COS-quia  timore  exevcitus  Chdixorum  de  villis  campcfinbus  Jugf 
runt  ]crufalem. 

2  Non  e  A.u.ideft  non  erit  aduenientibus  ChaldMS,qui  totum  co 
ttitdt  nttidcofubditur. 

3  Et  dcc  fcilicet  ludds  terr£  nafcentia  in  ahundantia. 

4  QuK prxt.funt./ci//c«  ab  eis  &  occupata d  Chaldm. 

5  Qa^x.f.verbum  etiam  habitantium  cxtra  leru/aUm .  q.  d,  Si 
Tradtrnus  fugere  in  laufale  quit  efl  ciuitasfortiSy  &munita,i  Chal 
dxis  capiemur. 

6  Et  fi.  ihlModus  tfi  enm  obfeffo>  um  ftlere  de  die,vt  audiantfo- 
num  tubxy^  currant  ad  locum  rbifit  infultus  bo(lium. 

7  Qi'«.  "d  banc  nccrffitatem  nos  adduxit. 

8  Et  po.dc.  idefi ,  anxietatem  amaram  dcdit  nohis :  Cuius  caufa 
fubditur . 

9  Pc.c.fcoc  dicebant  illi  qui  peccatum  fuum  recognofcebant. 

I  o  Expcc.fcilicet  dida pfeudoprophetarum. 

II  Et  n.e.bo.  fcilicet  pacis  quod  t/ifummum bonum  in  vita,ftcut 
drcitTrifcianus  inminnri  volumine:  Si  quaratur  quodfttfummum 
bomir,,  in  vitabene  refpondctur  pax. 

12  Tcm.  mc.  ^egyp.  qui  promiferat  auxilium  Sedechiit  &  defe 
citiidedfubditurXl.ccSot.Cttiuscaufafubditur» 

ADan 


1 3  A Da.au.cft.fr.eq.  jib  ilU  enim  parte intrauit  ludxam  exe 
litus  Chaldxorum  cum  maxma  pntefiate :  vt  patet  litera  vfque  ib. 

14  Mittam  vobisferpen.pefl^mos.i£/c/?,CfcaW4;oi-. 

1 5  QLiib.n  cft.inc.  idellydeprecationib.veHris^nonfleaentKrit 
parccndumvobis. 

1 6  Dolor  meus fuper  dolo.  yerbum  leremix  dolcntis  depcl 
lifuiculpa,&  de  /uperuenientipoina.  _    _ 

1 7  Ec.vox  cl.  fil.popu.  n\c\.fynAgog^  vel  congregatioms  l 
dconm.  .         .  . 

1 8  De  tcrra longin. /i///cet  de  Babylone,  vbl  du^ia  tn  captluHa 
lamentabatur  lerujalem  deHruHionem,dicendo. 

1 9  Nunquid  do.non  eft  in  Sion.  quaft  dicat  non,qu'atemp 
(fi  dc/iruaum,&  rex  Sedechias  captiuatus.  Et  fubditur  refponjto 
miniadhancquxrimoniam. 

10  Qiiare  ergo  me  ad  ira.  quaft  dicat  ifta  cft  di^f  deftruam 
Caufa.Confequenter  ponuhtur  verba  leremi^  lameutanVs. 
2 1  Tranfijt  mcffis.  ideft,tempus  quo  rcx  Acgypti  dcbclMl »01 
auxHiari,quiagucrrf  fiuntinfllate.  ,. -j  -i 

2  2  Et  nos  fal.no  fn.ideft,iifiruaifumus:MimiS  emm  dtceiofi 
ftgnat.Ex  conftdentia  enim  regis  .Aegypti  rebellauit  Sedechtarrr 
Babylonis,&  ex  hoc  fequuta  efl  defirudio  ciuitatis&  popiilh^ti-\ 
betur  infrd.  3  j.&  tdcb  fubdit  Jcremias.  . 

sj  Su.cont.fil.popu.mei  contr.fum.it/c/?,''/?''™*"''/'*'"' 

24  Et  contr.jwf nte. 

25  Stlipot.ideft,ftupefaaiomembrorum.  ^ 


M0I{^LITEI{. 


2 1  Transijt  mf^5.idcft,tempus  mcrcndi. 
22_Lt  hoi/alhaii nonfumus.<^uiA  tcmpore  mcrendineglexi- 

mus 


musbcne  operari  hoc  dicitur  in  perfona  damnatoru  > 
flCUt  &  illud  Sab.V.b.  i>uid  nobts  profmfuperbia,  &i""    ^ 
iaaantia  quid  contulit  nobis,  tranfterunt  omnia  vciut  vrnOra,i 
/umus  inviainiquitatis  &  perditionis. 


«R 


leremix.  Cap.IX. 


1 


^  b  f^iopheu,  vclSacrrdosqiiorummHicaminecuro-idffJjuit. 


4cldcm.Medicos  a  obtinuitme.NunquidrdinanoelHnGaIaad,autmet{i 
appellatlaccrdo-        n   -i  -.^  -    •  -    «  ,    .   "TE"""-    i,        ti  i"  Feccati. 


J4' 


-  r 


icus  no 


Conqiicriair  cr  D 
go  quod  ciuitas 


ra-ani  S'doannam     cft tibi?Quare igitur  n5  cft tobddaa  cicatrix  filirpopuli  mei?  i    ddido  ne^c^Den? 


rpiritalefigurate 
relTnain.Balaad  autcm  vrbscratfacerdotibus  deftinata. 

Con- 


5     tetiam  receperit, 
cum  tamen  non  deeflent  facerdofes  &  prxcepta  legis. 


NICOLAVS    DE 

1     Obumc.priehorroretanttmali. 


L  Y  R  A, 


i  Nun.  re.non  eft  in  Gal.  Vcr  refimm  inteUighurg  *tra  aro- 
rnatua  &  mediLinalii  per  quatn  B^.  Sa.  hic  intelhgitur  japientia^ 
&permedicumfapiens ,  qiu  curatvulnvra  vtdiat  peccatorum, 
&  tdisper  leremias  &etiam  B3ruch,&  atif  prupbcttefanBhideo 

jubdnur, 

B  Qua. 


3  Qj^i^.nono.iete/ijperfeacmrata. 

4  Ci.  idtji^vutnus. 

5  Filis  popu. m.  ex  quo  hahetur  medicus  &  medicina,&  ta- 
ceiur  rejponfto,  quia  loquitur  ad  modum  hominis  tm  bati  qui trun- 
cat  vcrlfum  fuum,  &  non  complet .  l\(fponfto  tamen  eii,quodpopH 
lus  nolehat  a'tdire medicum,>iec  eius  reciptre  mtdicinam ,  vt patet 
ex  fupradiftis. 


A  D  D  I  T  I  O. 
Inc.8.  vhi  dicitur  in  Tofiit.  Nunquid  reflna  non  eft,  &c 
Fbinos  Jjabcmus :  KcGa3.in  Ueb.habecur  Tori.  quQ.i fignificat 


in 


tn  Hebr^o  vbicumque  ponirur  tyi  iaca.qu^  efi  medicina  adfaluiem 
hominurn  ordinata  fpeciaiiter  contra  venena  &  toxicationcs :  Cf 
efi  fignificatio  literjg  magis  proptia  in  propofito. 


CAi\  IX. 
ris  dabit. 
Rex  leru 
i.b.  9^Sj^  lale  ob 
"'"  fefla  ciuitate  ab 
'^"  hoftibus  ,  node 
tina  fregit  murvi  ciui 
"^'  tatis  &  fugit :  & 
Jj."',  incapokrichoii 
crfa.  tinocaptuseftcu 
regt  fequacibus  &  du 
dusAntiochiam 
cxorbatuseftco- 
ramfilijsfuis. 

Qitis  da.  Qijafi 
jdi.Sitotusvcrtar 
linfletum,t*^  non 
fintguttailachry 
inarum,l'cd  abu- 
datia  fluminisdi 
gnetfi  flere  non 
potcro.Tanta  n. 
uintmala,vtom 
ne  dolorem  fua 


P    A    P       I V  fandis  dr.  ibun' 

C    /i    1  .       1  A.  devinureinvirtir 

tVis  dabit capiti  meo  aquam ,  &  oculis  meis  i  ^^'«•l^cpeccator» 

fomemkchrymaran,>Etplorabod.e.ic„o^  '"r»"!";";; 

dc intcrfedos fili^populi  mei.tQuis dabit  4  M •  Caufa  aute 

mc  in  folitudincm  diuerforum  viatorii  ?  Et  ^  ^_a'orueft,quod 

11                           ,                      „           ,^   ,    6  ""  cognoueruc 

derelinc|uam  popuium  meum  & receda ab  dnm,&c?tussuc 

cis:quia  omnes  adulteri  funt, & c?tus  pr^e-  7  pr?uanc5tium  , 

uaricatorum,&  cxtederunt  lingu  am  fuam  quafi  arcum  m  en-  8  ^,'lShcmS 

...                                .                                               Jl    T  Vt  tnereanturaudireiterraes  &  in  terrsmibis-  j^    Thpr»rlr»    V\f 

c  daci)  &  non  veritatis  confortati  funt  in  te'rra,  quia  de  malo  ad  darat  ex  Ws  con 

malum  egre/Ti  funt:  &  me  non  cognoucrunt,  dicit  dominus.  9  tTr^  nequi^am 

T<  o^ria...  11  ftattemquecharumquefodalem.  nilia  mala  m    1'' 

d  Vnufquifqjfeaproximo  fuocuftodiat  &omnifratrefuono  luccedunt.Hora 

habeatfiducia,quiaomnisfraterfuppIaras  fupplatabif,&  om  '°  3"^^"''  «Jaufacft, 

■1  ^  Inanen- mrnainic  t  «.nomenii.ane  tiaes.                                                                       ^  rcrum    diuinjrfl 

nis  amicus  fraudulenter  incedet :  &  vir  fratrefuii  t  deridebit, 

_,       _^      .3  T  Vlus  tacit  m3giftrum,confuetudoalieranatura  ell.  b  t  Veiba  menHaci' 

6cyeiitatcnoIoquetur.Docuerunt.n  linguam  fualoqui  mcn 


E 

Pfal.85.b. 


vincant  magnitudinc.Hoc  autem  tam  ex  perfona  domi 
ni,quam  ex  perfona  prophetx  intclligi  potcft . 
b  ^is  ea.mein  /o.Qnafi  dicat.  JMelius  cft  habitarc  in  foli- 
tLidine,quam  intcr  tanta  fcelcra  hominum  commorari. 
Vnde  inEuanselio:^^/^«c(/«o/w/i<«(^o  vos^.Li  alibi:  Qui  m- 
teltiii^it  fedebn,qmnurm  tempus  peffmum  eji. 
c  I^<Mrfcrwa/oJn.  Demaloinmalum  tranfcuntpeccato- 
rcsquando  idolum  idolo  mutant ,  &  depcccato  cadunt 
in  peius  peccatum,vel  de  obfidione  in  captiuitatem .  De 

fandis 


rerum  diuinaru 
ncglcdus  cufta- 
timadijciet,&ii 
cognoueriit  me, 
dicit  Dominus. 
d  f^nufquifque  fe.  Grcgor.  Callidus  hoftiscum  a  bono- 
rumcordibus  expclli  fe  confpicit,eosquiab  illisvalde 
diliguntur  exquirit,&  pcr  eorum  verba  blandiens  loqui 
turquipluscairerisamanturvtdumvis  amoriscorper- 
forat,facile  perfuafionisgladius  ad  intimse  re^litudinis  f 
intima  irrumpat. 

-c  '^proximofuo.  Qiiia  &inim'.ci  hominis  domefiici  eius. 
Fratrumquoquegratiarara.firfj-^rfefpa^eryiV/Kw ,  &filiu$ 
patrem.ttduo  in  tres  &  tres  in  duo  diuidentur. 

Vt 


t  circumue- 
niec. 

Mich.7  b. 
Luc.  II. 
Ibidem. 
Ecd.zr.a. 


t  munimlna 


NICOLAVSDELYRA. 

C  A  P.     I X. 

'  f\  Vis  dabit.T'o/?<7.'M/K  leremias  defcripfit  maliiiam  popu- 
\^  ti,&  exduficntmremedij,h>c  confeqnentcr  pre  dolorein- 
cipit  I  umcntari'.&  diuiditiir  in  duas  partes,quia  pririid  ponitur  le- 
rcmix  Umentatio,fecund6  populi  ludx  reuocatio,ftcut  pius  pater 
pofl  incrcpatiOnemfilif,&  abieBmem,  fludet>eum  reuocare  ad  bc- 
n-Am,fecuncta  incipit  [equenticap.  Trima  adhuc  in  duas  ;  quia  pri- 
>«o  lerctniaslamentatwr^fecundd  cxteros  ad  idehortatur,ibi:  Hsc 
dicit.  Vrim  t  adhuc in  duas ,  quia  primo  ponitur  diHa  lamentatio, 
iicmiolammationisratio,ibi:  Quia  omnes:  Circapnmum  di- 
cn  Inemias. 

Qmsda  SiC.q.d.vetlem  totusrefolui  in  lachrymas. 
tt  plorabo  die  ac  no.  ideii,continuf' ,  quantum potefl  fierr. 
ll^^<^ik.^V\xpop.md.idcfi,lerufalem,vtdiiinmeflf4prd. 
Quis  da.mc.&c  Lugentcs  enim  quxrunt  loca  fotitaria. 
ttdclc.  pop.  mcum  .  Hoc  enim  defidcrabat  proptfr  maia 

culpai. 


culp£,qu£  videbat  ineffe  populo  deprxfenti,  &  mala  p^n^  defutn 
ro,  vt  dicitur  poftehfed  deprecepto  domini  cogebatur  ibidem  rer/ia 
nere  ad  ar^uendum. 

y  Quia  oes.  Hic  confequcnter  ponitur  ratio  lamentationis  :  Et 
efi  dupiex,  primapropter  malim  culpiC  prefentis  ,fecunda  propter 
malumpo:n^  immmentis:fecunda  ibi:  Propterea.  Circaprimum 
dicitm :  Qi^iia  omnes,&C.  q.d.  exlm  Ijabeo  caufam  lamentan- 
di,  (j^  fugiendi. 

8  Et  extcnde  lingu  am ,  &c.  yerba  eriim  mendaciafunt  qua  > 
fiqu£dam  fagitix  emifja,  &  fic  lingua  cx  qua  emittuntur  ar» 
cus  dicitur. 

9  Con  f.  fu  nf .?'«  malitia  fua,procedentes  de  malo  ad  peius. 

10  Vnufquifquc  fe a proximo  fuo, &c. quafi dicat vtcini- 
tn&  tonfangiiinuas  non  habent atiquam  pdelitatem  fibiadtun- 
Hm:  quia  vicini,  &  confanguineinituntur proderefe ad  inuicem, 
ideb  fubditur . 

it  Quiaomnisfratcrfupplantans.  Duplicatnrautemfup- 
plantationis  verburr, ,  qma  mutium  fiudebant  ad  Im)c  ,  quod  vnus 
atium  daipcrct  &jupplantaret. 

*  1  Docuc- 


M  0   f{  .yf  L  J  T   E   l\. 

>  <'"da.(^c.  Increpata  malitia  populiIuda!,Ieremias 
mcieconucrtit  adlugcndum  populi  fui  culpas ,  &  poe- 
nas  propterhocdiaopopuloinaigcndas,  &in  hocdc- 

dit 


ditexcmplum  ecclcfis  prx-latis  lugcndipropter  peccata 
libi  fubditorum ,  &  proptcr  poenas  eis  infligcndas  in  x  '• 
tcrnum.nec  rcquiritur  hic  alia  moralitas^quia  fenfus  li- 
tcral^scftetiam  moralis. 

Tom.4.  X    4 


6rr        Glof.  ord.  &Nicolai  dc  Lyra 


i^i 


i(iLi>. 


^  a  AT  in/w^  «''«'<  Uotaurrunt .  Grcgor.  Ac  fi  apcrti  di- 

^  ccrctur.Qui  amici  clTc  vcritatis  finc  labore  potucrant.vt 

^pcScnt^borant:cuni.,ncv.ucrcfin^plicitcrrctinuunt, 

,  p,r.  admo-  ^^^^lf^^^JJ^  i„  ^^0^,,  tribuiationis .  yafa p.g.U  frobat 

in  nobisadultcri       ,    •       ^tinicu^  aee^rcntlaboraucrunt.Habitatiotuainmc 

co.iuatur  Argc-     ^  V  '^Jf-^^^Xo  rcm^crunt  mc  fcirc,dicit  dommus.  Proptcrca 

^S"£-l''- P'i^o'5':  b  h-c  dicit  dominus  cxcrcitua :  Ecce  cgo conflabo ,  & probabo 

cos.  O uid  cnim  aliud  facia  t  a  facK  filix  populi  mci?Sagitta  t 

I/n^c.     b,C^.a.„co.a.^,...uco,u.nco,ae.o,u..u..v„de^Q,,..>,u«. 

vulncras Imgua  coru  doli  loquuta  cft.In  orc  ^o  paccm  cu  ami  ^ 
coluoloquiturt&  occultcponiteiinfidias.tNunquidlupcr  9 

hisTirvifitibo  diciJ  dSl  aut  in  Gcnte  huiufccmodi  n6  vlcifce 

,  «aoylonin  c.nfta  va.Unn..prophe.i.»:u,  Wuu^o  prou  „c,« 


&(^uxcx  cona 
t  CumfiUa.  faintur.appclla- 
uit  igncani  cxa- 
minationcm  ^ 
probatione  Huc 
in  modiim  Da- 
uidcxpfonaco- 
rumquicrantin 
Babylone  ,  ait  . 
PfaL  6i.  ilifonn  prvbafti  nos 
DcHs/i^nenoscxa- 
t  habitafulj,  minajiijicutexami 


]'m  cotie 
fuo. 

t  affunite. 


flct  anitna  &  corpore,  fed  fimplcx  fit  incompofitum  &  in-  D 

d  5„pfrmo«fM.Tropolo?i.Supermontcsfletus,a(rumi  Tro| 
tur  &  lamenratio  fupcr  Ipcciola  dcfcrti ,  dum  pcccant 
Dtiticipcs  ccclcfix  nihil^^k  in  ca  inucnitur  fubftantie 
^       ^  Dci  ncc  auditur 

b^OIet.m.,,  _  fVellfrufalem.  vOxChtiftlCC- 

clcfiam  poflidctx 
tispcr  Apoftoli- 
cosviros.Etavo 
lucribuscasli,  vf- 
quc  ad  pccora. 
Ab  his  fcilicct, 
qui  poflimt  in  ' 
fublimc  alcendc 
rc  vfquc  ad  fini- 
plices  rcccfl"erut 
dDco.  ^ 

C    Etdabo  lernla- 


I 

4 
5 


8 


fafctu. 


t  iu  vc 


t  itavt 


t  quos 


OiuiCo. 


natur  argentu.  Scd 
illapiorumftaiCi 
cnunciarunt:qui 
per  igncm  cxa 
minati  apparue 


trafmigranone  , 


lem .  Cum  ecde. 

""""'VV»a;)>on7n"c;„aava..an',e.prophe.i.»:u,W.-u.op,ou„c,«  ^  fiaftici    doaOrCS 

turanima\Ka?Supcrm5.cstafrumaflau^^^^^  -  ^5^;^^^ 

t  fpcciofa  dcfcrti  plandu ,  quonia  inccnfa  funt,  t  eo quod  non  1  ^  uum  arcn?  vcljn 

,^Ho.o.  b  1  Noa ^'*n^p-;;-^sj,:=''7'2":^;^o^'Urcfi^:;:!,r"'f ''"• 

c  fVell-bltani.icHiull.betlcii.cet  poue.iio.ii».        "  ^  ^  ^-^   ,  .      ^  ij 

fit  vir  pertn^nllensA  n6  audicrunt  vocerpolTidentis  a  volucre 
celi  uf q-  ad  pccora  tranfmigraucrunt  ^  rccenTerunt .  Et  dabo 

minan  apparue-    «:       ^  ,  ('hccleL.         ,  Ve.,ranr.ni£u.,-.n..n  ^  Ha:,.,ico,um. 

;^t  probL  At  hic     lcruYalem  in  accruos  arenar,6d  cubilia  draconu:&  cmitates  lu 

-~.:_-  *>-*.**•  iCDeus.  b    1  ln,-„oga,  prophffi. 

f  Confedion.s.  -    -    ^  _     .      .         _  _        k 


ignca  cxamina- 
B  tiodcclarafquid 
ert  rcprobum. 
C  T^unijuid  juprr 
/»/f.Saepcvcrficu- 
lum  iftum  rcpe- 
tir,  vtmahscorii 
cnumcratis  inte- 
ratfciuflefaccrc 
quod  facit . 
*  Thcod.Abfur 
du  fiquidcm  cf- 
fct  talcm  iudice 
inultS  rclinque 
re  tantam  ncqui 


di dabo  in  dcrolationem,t  eo  quod  non  fit  habitator.Q;ii,is  dl  ^ 

C  Ptouheia.         5  ."ic.l'cc,  in  lcrutalcTn.  ^  .  .  ">  '."f."*' 

uir  lipicns  qui  intclhgat  hoc,&  ad  quc  uerbu  ons  domini  hat, 

U.ll.MY'-^  i  O      ^  ,  c.ulan.  apeti,  b  c  Oefola».  J^IaD™' 


vt  harcticuslcr- 
1 1  mo  in  ca  priua- 1  tlm 

14  leat.Etficcubilc 

15  draconum,  &  ci- 

16  uitatcsilliusdcfol 

17  lcnturne  inhabi 
tct  fcrmo  diui- 

8  nys,&quidicit: 
Inbabitabo ,&  in,^ 
.    „  ambulabo  in  eis. 

c  1  A  Deo. 


\       a1C.»la.>.ape,.,.  "  Ya"'^ '  /T  ^  "C  ^  f  Cotdis  fui  .l^On 

vt  annuncict  iftud:quarc  pcrierit  terra,&  exuf ta  fit  quali  delei-  ^  ^      - 

,  ,0,T,nibusin,erfeit,5.  b  f  U.duci,  p.opheu  doininum  tetpor.dcm^m  cauUlc,ue  ,edden,em. 


,  C  0,T,nibusin,erfeiti5.  b  f  U.duc,  p,opne,a  aom.nun.  .c.i.u..u..  1  ^.i.  .--.-.^-.  ..-^...,.... 

tum,te6  qu6dn5  fitquipertranfcat?Etdixitdominus:  Quia 
dcrclinquerunilcgcm  mca  qua  dedi  eis,&  non  audicrunt  vo- 

cem  mca,&  n5  ambulaucrunt  in  ca,&  abierunt  poft  prauitate 

a  CBaal.i.pluaUna.ncn.Baiir.ng  lr.^numen,ido!umSydo,rc.ium.    b  -,  Nc=  la.citumerroxU- 
quendu5HI,!cuat,hon.asr.,ip,u.arum&DeidocenMs.mpe,.um.^ 

cordisfui,&^portBaalim,tquoddidiceiuntapartib.luis.Idcir 


i5>  in  corde  noflro, 


^    •      coraisiui,cx  }'«-'i«-j-"»«*"^^*ji  ^-l"'^'^^'"'^' r viv.iiiv^ 

.',^m"vT,aS  S  coha:cdidtd.«  cxercituu  Deus  Ifracht  Eccc  egocibabopo-       proFjlv 
porrovocaui.  VI      ___,_  ._^_  X^J^^^^^^^^lS^A^^  aauifdlis.&  dilpcr-        d|s: . 


fcd  in  diio  confi- 
dcndu  eft.  Prauu 
20  eftcor  hominis, 
dcquo  excut  pra 
us  cogitationes.  uj.i 
g  Idcircohxcdicit 
</omJn«r.Poteftdc 
vicino  tcmpore 
quo 


tioncm.Iftudau- 


^„j...ctan. 

.  ,  Necem,a,ibu5  Sc  an,uUi|5.  .  »    Capti  fuUt  d  Clial 

pulum  iflum  abfinthio,  &rpotii  daboeis  aquafcllis,&  difpcr-       ^?'^;^f  PJ,^^^;^ 

luithumanomo        -  gQsi^.j(3(:tib.quasnonoueruc  ipfi&patrcscoiu,  &mitta  ^j  difpcrfi,  &  totc 
re,cumnumen  n  ^^'  i-  orbcdiuifi. 

diuinumnocon  ^  Cla- 

ftct  ''^ 


ifa.;i 


C  NICOLAVS    DE    LYRA. 

jj  I    Docucrunt  enim  linguam  loqui  mendacium ,  &c; 
pcrverba  pulcbra ,  &  deceptoria  fua  mendacia  colorando  ,  ideo 

fubditur .  r  ■    j       t 

2    Habita.tua  in  mcdio  doli .  quia  quiefientes  mfms  domib. 
dolos  contra  alios  cogitabant. 
}    In  dolo  rcnuerunt  fcire  me.  ideji,  mandata  mea  vt  Ucen' 

tius  peccarenr. 

4  VtOptcre^i.Hlc ponitur fecundaratio  lamentationis.Et  dim^ 

dttiirin  duai  partes,  quia  pnmo  poniftr  kec  ratio,  feciindb  qu^ri- 
tur  huius  rationis  loiidaatio,  ib::  Quis  cft .  Cinaprimum  dici- 
»Kr.Proptcrca.i /'^  propter  peccata populipr^di^ia. 

5  Eccc  cgo  conflabo.idf//,pM'"«w  eos  debita  pcena. 

6  Quid  cnim  aliud  faciam,&c..j«u/i  dicat  Tantum  dedecus 
culpx  nondebet  dimitti  fine  decore  iufltti<e. 

7  Sagitta  vulncrans  linguameoruni  quia  habebant  ver- 
ba  nociua  va[de,idedfnbditur  . 

8  In  orc  fuo  pi.n-dla  enim  peiils grcuior  ad  nocendum  qitam 
familiaris  inimicus:&  ifie  efi  amicuspHiis. 

9  Nunquid  fuper  his  non  \'iC\u.dibitampa;nm  inferendo 
quafidicat.Sic. 

10  Supcr  montcsaflumamflc.mcum.ic/r^,<»iJi*'"i/''f"'»« 
CJr  per  montes  intcUigitur  Iudea,qi*£  ejl  terra  montuofa  . 

n  Etfupcrfpeciofa  dcfcrtiplanaum,quoniam  inccn- 
fa  funt.  Loqmturde  futuro  permodumprxterili  propter  certi 

tutimem  •  _ , 

£0 


1 2  E6  quod  non  fit  vir  pcrtranfiens .  qukfunt  occifi  vel  ca 

ptiuatt. 

15  Et  non  audierunt  voccm  poflidentis .  /.  ipfim  Dei ,  qii 
efi  domnus  tntius  terr.t,&  fpecialiter  terr.t promifjionis . 

14  A  volucre  c^Ii  vfque  ad  pecora.  ide[l,d  mawribus  vfqu 
ad  minores. 

1 5  Tranfmigra.  in  BabyLye  l,a  volumine  cxW.quia  cwn  h 
minibus  capta  Junt  pecora,&  ad  recejjurn  animalium,&  pecorm 
remanet  terra  deferta:C^ jic  indefugiunt  aues  nmnmentum  ibti(. 
ucniensnonhabentis .  ^vX 

1 6  Et dabo  Icru  in  accruos  arcna;.  per  de^ruciionem  mr' 
rum  &  domon-m. 

1 7  Et  cubi.dra.  ^nimalia  enim  venenofa  babitant  in  ruinis . 
I S  Qilis  cft. Hic  confequenter qu^eritur  huius  deflruHionis  conj 
deratto,cum  dicitur :  Quis  cft  vir  fapicns  qui  intclligat  ho  | 
idefi,conJiderct  diH-im  deUruBionem. 

19  Vtannuncictiftud.^«4;)'enrfo^«arf pmVmfcrw Etfu 
dicur  rejpunfiv  dumini. 

20  Quiadcrcliqucruntlcgcmmcamj&c.dr/^tfW/irw  i 
fupraditlis.  j 
i  I  Eccccgo cibabo  populum iftum ab &c.  idefi ,  mitu\ 
eis  tribiilaiiones  amaras.  j 
2  i  Et  difp.cos  in  Gcntibus.  extraneis.  i 
25  Et  mittamcosgladium  .  quia  multi  de  ludxh  in  via  ( I 
ptniitatis  8abylonice&  inteunino  fucrunt  mortui  :  i^  fimHi ! 
deillis  quicontra  leremix  conjilium  pofi  deJlrnCiionm  ciuita^ 
fugerunt  iit  Mgyptum»                                               ! 

■jt  H3tC| 


\ 


^57 


lcTcmix  Ca 


p.IX. 


6j8. 


g  Loe}uere,hec  di.  Verbu  HcbraicR  quod  frib:  liferis  rcribi-  D 
tur  daleth,bcth,rcs. Vocalcs.n.in  mcdio  non  het  pro  con 
fequentia,&  lcgcntis  arbitrio  d  lcgatur  dabatfermoncm 
fignificat,fi  debcr  morte,fi  dabcr.  loqucrc .  Vii  LXX.  & 
Thcodotio  iunxcrc illud  in  fine  capituli  c[S  fic  termina- 

ucrunt,vtdiccrct: 


iti 


^  a    Gladium.  Vcl  matcriale  vcl  fpirituale.quo  diuiduntur 
j^nz  in  nialucorcntiant,fed  in  co,qd  mali  runt^difpcrcant. 

ib  £( Toca/f.  Vocatc  iamcntatriccsp^futuracaptiuitate, 

&:ciuitatis  cuerfione .  Lamentatriccs  vocari  iubet,  qux 

voce  flct)ili,vcrbcraiis  laccrtis  adlachrymas  inuitat.  Is.n. 

niosvCq;  hodiep-  t    ,'  ,  r 

pianetinludia,vt  a  polt  eosgladium  donccconlumantur .  Hxcdicicdominus 
Sfnudadi  7c-  ^  <=^^^<^^f"""^'ConcempIamini,6rvocateIamentatiiccsutue- 

^nrih    VOCe  mo-  '  o  1  r       •  r  .      .  a  f  vt  Io,,uantur. 

jSa  populum  niant:&adeasqu.T%icntesfuntmimteA'propercnt,fe- 
ransfundant in la  c  ftinent 6<: afTamant  fupei  noslamentum.  Deducancoculi 
-^'^oT/m  Pro  te-  '^^^^^  laclirymas,6(rpalpebi2  tnollr^e defluant aquis.-quia 
Smni^^i  ibcompa  uoxlameatationis  audita  eftt  deSion ;  QuomoMo  vaftaci 
"" fumus,&c^onfufiuchcmcnter?  Qiiiadereliquimusterram, 

a  <VM   delerta.  h  5qua:qiafipritereuntes  quondam  pollidcrunt  vel  pofliJeSsiir. 

quonia  deieda  funt  tabernacula  noftra.  Auditc  ergo  mulie- 

a  ^Vifs  nejligfiit.i  .js. 

rcs  uerbum domini ,6:aflumantaures ueftra: fc-rmoncons 
cius,&:  doccte  nlias  ucitras  lamentum,  &  unaquxque  proxi 

3  •'"rurainchtyirijruin.  b  f l'cccatoruin.  <■  IsrnCus. 

mam  fuam  plandu,c|iiia  alcendit  moi  sper  fencftras  ueftras: 

a  «Ad  inKrituin  aninix.         «TMcnies.        ,'b  f  AHdifDerdendum.     f  Senfus.    c  «ExtraEccleliam. 

ingrclla  cft  domos  ucftras  difpcrdere  paruulos  deforis,iuuc- 


ticntisafFcdui,  vt 
qjpopulus  fufti- 
net,rullincrc&  se 
tireipfcdicatur. 
d  i^^orj.y.Dicant 
hoclprequutionc 
crcdcntiu  tubx  q 
idcircovaftat^  sut 
atq;confijfoe,quia 
dcreliquciunt  lege 
'dni,&  dcferuerut 
tabcinacula  lua. 

e  ./f(fi.c>.Superi'  .,    ,      ,       .  h  i-  ■•, .   -      t-'  ""i" -■--;■; 

dixit.  vocate lamg  g  ^^^  ^^  pIatcis.Loc]uerc:Hasc  dicit  dominus:Et cadet  mortici 

tatrices.&cNunc  h  numhominis  quad  flercus  faperfaciemt  rcgionis,c[uaIi 
.U.U  irult^uTln"  uggli     t  focnum  poft  tergum  mecencis,66ion  eft  qui  coUigat.H^c 

latione  Sacerdom,      /■  ^°'"  j' '"'"-'"  ^"p"^;^'^;"'»  ^ '"]  K°'':"'"'  ''^  ^p'  P™™  &;'"-;l'g"'^ 
•'■latq-,  dodtoru  &  vi      ^^^^^  dominus :  t  Non  giorietur  lapiens in  fapK 

roru  oium:vt  illis 

a  do£lrina  ceftaii- 

tib.mulieres  audi- 

ant  vcrbum  dni. 

f  Qu!a»jct„.QLn2  k  iuftitiaincerra.Ha;cenimplacentmihi,aitdiis,Eccedicsue-  ' 


iLcuciqui  au)bu!ant  fpaciotam  viiin,  <ju.-eilucit  ad  mortem. 

h  Ouinhiccomplcta  fueiint. 


c  f  Cadauera  mortuoium. 


piensin  fapientiafua,  &: 
nonglorieturfortisinfortitudinefua  &  n5  dorieturdiucs 


luucncsdc  pl.ircis 
moFtc.  Aquila  & 
Symmachus  trah- 
ftulcruntJoqrcvt 
ipcrctdns^pheto 
h  Quci.i.Quod  poft 
tcrgum    mctcntis  tveftra: 
quafi  inutile  ncgU 
gitur.Inquo  often  ^  ''"^ 
dic  tanta  in  vrbc  ♦ 
&circa  futuraca:-    • 
de,vt  nofitquile- 
pcliat  corrucntcs, ....     . . 

1    <>'^'fa<io  r,„lcricor  ^^-  „„„  ^^, 
dicini.  Etn  quidam  1«  fine  Ocu. 
videnntur  iniufta, 
oiatii  facit  iufte, 
olaprouidc.  Vbi 
funt  crgo  qui  di- 
cut  holcm  j)prio 
regi  arbitrio»&  fic  E 
dat  liberi  arbitrij 
potcftatcm,utDei 
toUant  mifericor- 
diamatq;  iuftitia?  t  tert» 
Hoc  apoftolus  po-  *-*^°f'  '°'^* 
nitteftimoniu  di- 
ccns :  iluigloHMUYy 
in  domineglorirrur. 
k   Ecce  di.ve.  Mul- 


in  diuitijs  fuis :  fed  in  hoc gloriecur  g.gloriatur fcire,&  noftc  ^"^  ^^  Getium,&  ma-  , 
i  me,quiaegofumdns,quifaciomifcricordiam,&iudiciu,&^  SSefvfqt  ci, 
''  iuftitiaincerra.Ha;cenimplacentmihi,aitdiis,Eccedicsue-  ''  hodie^circuncidu- 

nient,dicitdns:5iuifitabofupcroemquitcircucifumhabct  \\  t"r&pcip"^  Ae- 

fSclicet.  ,Ci,cu„cirumcaLno„cotde.^  ^^    gyptl|  ,  &_  JdumXl 


pr^putium,fuperAegypta&fuperIudam,&fuperEd6,  &  ,^  fbr^&ols^^ctio 


Gentemfigninc.1t ,  non  fortiiudinein  p  ,..„,„.„.... 

fupcrfilios  Amnoj&fuper  Moab,6^upcr  omncstqui  attofi  15 

^  ,      t       V  .    f,  fAlia:.  tiCarnis. 

lunt  in  coma,habitaces  in  dcferto:  quia  omnesGcntes  habet  1 5 

a  *Noncarnc,<]uod  ad  itiortemducit. 

pr?putiura.Omnis  aute  domus  Iftael  incirciicifi  funt  co'rdc. 


:aracritfortitudo, 

cc  velocitas  hoftlQ 

vtnoncxpccteto- 

(hu.fcdpfcncftras 

&tedac6rccndat. 

*  Theo.Fencftras 

vocatcrroriscom 

mentationcs ,  pcr 

quaserrorefulire- 

perunt,&illiuscr- 
..     goinflidaeftpoe- 

(jna.  Nccerraueritquifpiaquifenfnscorporis,  appcllaue- 

ritanimcefeneftras,v.g.vifum,guftum,olfa£tum,a«ditu 

&taclum.  Per  hocenim  vita''&  raorsingredipollunt. 

Namqui  temperateintuetur,confequitur  vitam,quiaii 

,  tem  intempcrate,dccerpit  mortem. 
^    ^    Ambrofius.  Fcncflratuacftoculustuus.  Sivideas 

malitiam  adconcupifcendam ,  intrauit  mors  ,  fi  audias 

fcrmoncsmcretrices,intrauitmors,&c. 

Loquere^ 


-  ^.rcitmcifi» 

hodie  circuncidu- apud  Ocntcs 


o 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

:    mc  dicit  dominus  excrcituum .  Uu  conjcquenterlere- 

mias  alm  inducit  ad  lamemum,dtcens  . 

1    Contemp./rff/l.conyit/f  j-arf  malaftpradiaa . 

Z    ht  uocate  lamen.  ^ntiquitus  enim  in  hmentattQHib.  voca. 

bantur  muUeres  carmen  Lugubre  prxcinentes  ad  commouendii  alios 

(id^etum,  co  quodmulieres  magis  junt  compajjiua  qitam  virt,  & 

idhucfii  altquibus  terrts.     4     Et  ad  eas .  m  hac  arte. 

5  ■M.itti.&  ptO.Q.d.tempus  Umentatwnts  inliat.CAterapatent 
'>iUteravjcjueioi, 

6  Quia  aicen.mors.  QJ.  nihil  vakbit  claudere  oflia  vel  por- 
'■"  """'''  Chald^tos,  quiaafcendent,  &  intrabunt  per fenejlras  ad 
'".nrhciendum  iuuenes&paruulos. 

l    N   ^'^^i^  ^^-^d.non  erit  quifepe[iat,idedfubditur. 
»    JNon  glo.fa.  Hoc  diciturquiailli  dercgno  lude  iuHabantfe 
PJ^iJi^.i-biiid.tis  rejiflerepartim  per  (apientiam  dochiurn,partim  per 
Mt'i^"membcliatorum  ,& partim per munitiones &  dimtias  in 

9 

10 


SaraccnorSquiha  t  tiifper(os 
bitant  in  Iblitudi-  '^  «trcma 
ne  &  qui  atconfi  "'""'*'• 
funtincoma.Non 
igitur  debcf  glo- 
riari  luda ,  fi  ex  le- 
ge  circuncifus  eft. 
Circuncifio  enim  non  prodcft,  nifi  lcgcm  obfernes.         p 
44  1  heo.Iduma:i  quide  ducetes  genus  ab  Efau,  circunci- 
dcbantur,  iuxta  lege  Abrahx  data  :  Ammonita:  uero  & 
Moabit9,vt uicinitate iunfti ,  xmulatifuntcognationo. 
Qiii  at  ab  Ifmaele,&  Cethura  defcederut,lcge  maioru  cir 
cucidebat.Hoscrgo  uocatcirciitofos  facic,qapilosgena 
ifi auellerc cofueuerat .  At  Aegyptios  incole  populi  do- 
cucrutcircucif.  Coiun.  atcisfuda,utrcprimcretarioga. 
^ (4?  Cap. 


!  '^''"g^t.gat^s  ijia  non  valebunt  vobis. 


Scdinhocglo.:perf. 

ocirc,  (5cc.  Cauendo  offenfam  meam  &  recnrrendo  ad  meum 
''^»xtlium,z^rmhumanum. 

^'^'^'^  aicsin:n.Dc propinquo.  12  Etuifi.Pc>-/7M«/fio«ew. 
^"Pcr  o.iifti  incir.fntefuppMtiu  carius,jiue  prcpHtiii  cordis. 

14  Super 


li 


»4  Super  Aegy.&c.  Cumpunitione  Iud£  popiAi  (xpnnnt  hic 
punttionem  aliquoru  populorum,qui  erant  tts  prjpinqui:&  in  quib. 
hafjuerant  Jiduiam  de  adiutorio,&  ipftmagii  fucrunt  eis  i  n  nocu' 
menturn:  propter  quodexprimiturpunitio  eorum. 

15  Et  fu.  O.  q.  Ijii  erant  .Agareni  defccndcntes  de  Ifmael  fHio 
.Abrahx,  quihabcbant  capiLlosrecijos,  vfque  ad  atirem  ad  modim 
piigiLim.hi  Htbr<ieo  /jjZ>t;«!-.Etfuperomncm  angulatum  an 
gulo.  Ltdicit  I\a.  Sal.  quod per hoc  intelligttur popuLus  habituns 
i'i  diferto  iuxta  angiilum  Inda^. 

16  Quia  omncs,&c./cac«<f,c^  ludici  pr.tputiim  coydis.Siit!- 
dum  autun,quod  vbi  nos  habcmusfupra. Supci:  O.q.  &C.  In  lle' 
br£o  habetur :  Super  omncm  incircumcifum  habentem 
prxputium. (>uia aliqui  de  populis  lircumjiuntibus  Iu(l.e.i,erai,e 
cirtumcijim carne,  fidicci  Ifmaelitit  & qui  .Agarintfru  Saraceni 
dicuntur  &  jtmiLttcr  Idurnai,  ftcut  Ijrnacl  jilius  .Abrahx,  &  Efau 
fiLins  Ifaac,  aquibus  def(enderunt,fueruntcircunicili:CSjicquan- 
tiim ad circumufionem  carnisfilij  !jt..:l non prjccellebant  ifios po~ 
pulos.  Efl  ergo  fentcntia,  quodjicut  circuntcifto  carnis  non  valebat 
exiraneis,eb  quod  erant  circumtift  ineute pcr idoloLatriam,fic  non 
vaLebat  filijs  IJracL,qui  hocmodo  erant incircumcift corde:& fciu. 
diim  hoc  Litcra  qtif  Jequitur :  Quia  om.  &C.  Sic  cji  cxponetidn., 
quod  habentprcputium  cordis,  quantum  ad  circumcijos  carne ,  vet, 
preputium  carHis,&  cordis  quantumadalios. 


Gloford.&NicolaideLyra  6k 


CAP.  X. 


Viite  yer. 
&c.  Pro- 
prii  ad- 
iicrs*  cos 
loquiiur.quicoclc 
flia  vcncratur:qu^ 
in  (ignum  pofita 
fnnt  annorum  <5c 
tcmporiim&  mc- 
fium  &  dicrum  , 
ranquam  ab  his  rc 
gaturgcnus  huma 
num  r&cxcaulis 
coclcftium  modc- 
rcntur  tcrrcna. 
b  Lif['um  .  Qiiod 
dc  idolisdiximus, 
ad  haercticos  rcfc- 


C  A  P.     X. 

Vdite  ucibum  quod  loquutus  efl  do- 
minus  (upcr  uos  domus  ifrael .  Hxc  di- 
citdominus:IuxtauiasGentiumnolite 
difcedcrc,  &^(igniscoEli  nolitemetue- 

a  ^HiiiK.na  Upientia. 

rc,qux  timent  Gcntes,  quialcges  po- 


a  «liuiilofunt.      b  IDcfifipiioidoloiuin. 
&  corruptibilis  _  ^^ 


c  1  Maieiia  vilii 


puloi  um  uana:  funt .  Qma  lignum  de 

a   ♦Qni  mort-ili^  iiiin.    ,t.i':»  facfrc  non  potcit. 

faltu  prxcidit  opus  manuij  artificis  in  afcia.  Argeto  &jiuro 

a  TMirabilit  pntent  n  idoloium,  ijuxfff  k- lUir  iiuiipotdl. 

decorauitiIIud,cI.auis6^malIciscompegit,  ur non  f  difToI- 

a  «Q^^inrpulh.iindincmhibent.iuieni  Vi.iaiitT'-J  riul  vi.le  !V  vitale. 

uatur.  Inrimilitiidinempalmxtabncatafunt,  &c^nonIo- 

a   nVndeO    .abent^cnonloiucmui  b    1  F.iiio.  crgoqu  ii.o.t.t. 

tfBumur.  ad  frsrctiroVrcfc'      quencur,portata!tollcnrur,quiainccdere  non  ualent.  No-  f 
ramus.  Ipficnim  d  lueergo  timeieea,  quianecmale  poflunt  facerc  nec bene. 

ingCntia     pcrmit-  r  «H.xcintXX.nonh.ncntur,K.ideTheodo.ione.nplcr,(qi.eadduntur. 

£ tunt , & fimulacra     No'n  eftfimilistuidomine,magnus  tu,&magnum  nomcn  9 
vanicultusde  fuo  e 

cordeconfingunt.  Iaaant.grandia,&  quafircnfibusau- 
rcis ,  &  cloqueis ar£2;enteis  impcritorum  acicm ,  obrtrin- 
gunt:  quorum  dogmataa  fuisinucntoribus  portantur, 
in'quibusnullavtiiitas.quorum  cultura  Gcntium,pro- 

prxa  cft(5c  eorum  qui  ignorant  Dcum. 

C    .Argtnt, 


C      ^Ygcnt,&  tturr 

Hicrony.  Vt  ful- 

1  gorc  matcrix  fim- 
pliccs  cccupct  & 

2  dccipiat.Hicerror 
^  vlque  ad  nos  per- 
\     ucnit,  vtrcligione 

4  in  diuitijs  arbitrc- 

5  mur. 

(5  d    t^nliteer^otm'- 

7  rc.Solcntplcriquc 

Gcntium,d.'cmo- 
ncs  colcre  nc  oft! 
ciant,&alioscxc 
rarc,vt  proficianr: 
vndc  Vergi!iLis:y' ' 
gram  hycmi  pcc; 
dcnijzcphins  fai 
cibus  albam. 
C    'hloeli  lintidstu 
Noncftfimilisti, 
dominc,Dcoriin-,, 
fcilicccqui  abh«- 
rcticis  finguntiir 
^    Theodorctus.  Diflbluithicfupcrbiamludceoruni 
quia  nondixit,  portiodomini,populusipfius  hcob:  lc, 
Dcum  omnium  vocauitrcgcmcundarum,  prsdiccn 
agnitionem  Dei  gentibus  euenturam. 


^  a  Tuum 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 
C  A  I'.    X. 

*  I  ^SU5[9/I  VditcHcrbnmquodloquutuseftdnsfiipcr,5cc. 

jp^^  Vo(u]uam  loemias  d.floiauit pvp:t'.;  uialuian.yhrc conje- 

i^M  qucntur  rcuocat  eos  ad pcsnicemiam.Et  prinrJ  renocateos 

a  jeruuute  idoiolati  ijc,  fecundo  a  tra>:fgre(JiOfie  k^is  iiuina  r.  feq. 

Trima  in  duas,c\Hidprimb  ponitu r  dicl^  reuocatio,fccundo  aiflina. 

Diuifio.  ^o™»»  punitio,tbi;  Qong^CQSXVrimaadhucinduas^iiuia  primnpo 

ninr  reuocat'opopuU,faundodeclaratio di^iytb::  Qiua  lignum. 

.Ad  intcUtgentiam  prirnxpmis , [tcundum  cjuod  Genales  credia... 

tuntcorpora  cceleflta  effe  anmata  ,  &  non  folum  effe  animata  fed 

Eri^r  Gcnti-  habere  aliqiad  diuinitalis ,  &  ftc  ex  l^bcro  arbitrio  infiuere  in  ifia 

lium   circa    inferiora  ad caufandum  (jfedus profperos  vtl  ad'Uifus  hominibus: 

corpara  cale  ^  Heo  datiterunt  ea  placare  facrifiijjs  &  oblatiomhus:&  ifl'id  cfi 

C  f''lf>^f»><]t'^  vt  dicit  Damafcenus  ccelt  inauia  funt ,  &  infmfibdes, 

&fic  agtiu  in  h£Cinferiora  ex neccffitate Mturx:&  fic  offcrre  cis 

munera  ad  placationem  extimore  effc^ivm  efi  erroneumytrfnper 

iiitiofumad  ntololatriam perti>iem:&  quia  ludxiin  hunc  ertorcm 

inciderantfVt  patet  ex fupradiHis.j.cap.quod  faciebant  placentes 

reginx  ca:li,id£b  ab  hoc  errore  reuacat  eos  lercmias,  dicens, 

■3,     luxta  vias  Gentium.j.  le^^es  &/iatuta  earum. 

Nolite  dif.  Scilicetidololatriaw. 

Et  a  Ggnis  Cocli.».  a  planetis  &  conlicUationibus  diuerfis. 
Noli.mctU.  Scilicet  rnetufnptr/iiiioju  modo  prjediclo. 
Quia  lcgCS  pO.va.  (unt.  Qutbus  (iatuerunt  ftgua  cceti  placa- 
re  munnibus,  vi  di^lum  eli,pcr  hoc  tamen  non  exclndhur  meius  ra 
tionabilis.  Licet  enm  corpora  calefiiafint  agentia  de  necefjitate,ha 
bent tamen  virtuttm  immutandi  tlcmenta ,  &  compofttaex  eis  ad 
diuerfas  qualitatesiex  qiab.  difponuntur  humana  iorpora  ad  varias 

iiifirt/ii- 


ilia. 


4 

5 
6 


infiintitatcs.  'sicut  exdominio  Martis  cholera  accenditur,rx(]U3a 
cenfinne non  fulummodo  corpora  difponunturai  infirmitatem  tdi 
quam,fed  etiam  appetitus  fenftttuus  ad  iram:ex  quo  fequuntur  yli 
rius  lites  &  diffenfiones,ed  quod  bomines,vt  in  pluribus fequum 
fuaspitffioms.  Soli  autfm fipioites  earum  dotntnantur  per  rationi 
Timir  aiitem  fjomincs  conliiijtiuos  efficit ,  vt  dicit  Vly.lofopus.i 
P\Jjcto>icx,ad  prjccauendum  de  tnaiis  fitxris:  &  ideb  timere  a  cari 
confiellationibus  ad  hoc qnod humi  cvnfulatdc  habendo  remedi 
contra  difpofitiones  ad  infirmitates  corporum  &  malaspafftones,(. 
alia  buiiifmodi  qu.f  poffunt  ex  influentia  cceli  caufari,  non  efl  w.i/j 
fed  licituni  &  honcdum  &  fccundum  hoc  dicit  Ttoltmxus  in cen 
loquio  fuo,  qiiodfaplens  dominabitur  aftris :  inquantum prouideb 
ftbide  remedio  contra  cffcBuseorMn, 

7  Quia  lignum  .  Hic  ponitur dcclaratio  diBi :  Et  diuiditUriMt. 
dnas  panes,qutaprimb  ponittir  ilia  declaratio,(ecundb  inftrturqi 
datn  t  onclufto  ihi. Sic  ergo.  Dixit  enim  leremias  parte  pixcede, : 
t!,qtod  leges  popttlorum  vanicjunt,  qua:funt  de  idolotatria ,  &  h' 
declarat  hic  diffusi  oficndens,  quod  idoia  nulUtrn  habeant  viitute 
iuuaiidi  vel  nocendi  hominibus:  fed  magis  tconuerfo,  qiiia  lyomiii 
faciimt  idolaper  artem,&  pnffunt  ea di(fipare:& Iwcefi  quod  d. 

tur .  Quia  lignum  de  faltu  pra;cidit  opus  manuum  arti 
Cisin  afcia.  Et  patetliiera  viqueiiji. 

8  In  fimi.  pal.  fabrica.  funt.  iliwd  cxponitur  vno modo,  cf 
/icut  arhor  pai<n£  ceUt.i  per  arcem  non habet  aliqnam  virtutemj 
ciendi  fru8um  ,  fic  nec  idala  lubcnt  aliquam  virruttmfaciendil 
mm  vel  malum.  ^lio  modo,quod  ficut  palma  crefcit  in  altum  v 
Uite  naturf  fic idoUim  metallicim  erigittir  in  altumvirtM arti.' 
0-  non  prnpria  virtute,  &  ideb  fitb ditur,  i 

9  Non  cft  fimil.tui  dom.  '>l»ia  omnia  agispropria  virtuti 
nidlo  dtpendenSf&  ideQjubdiiu,-, 

'   •  I  Qjtis 


M  0  V^_.A  L  1  T  E   T{. 
\  1     ^udite  refl:  dom.  Poftquam  Icremiasluxit  populi  fui 
pcccata  rcuocat  eu  a  fua  malitia,  &prim6rcuocateuni 
ab  idololatria,dicens. 

2  luxia  vias  Gentium  noli  difcedere.  Et  fubditur  caufa  cum 
dicitur. 

6  Quia  legespoptilnr.vanxfunt.l^im  inducimt  ad  feruien- 
dum  idolisquxnihil  funt,vt  dicitun.Cor.8.(5c  fubditur 
ratio  cum  dicitur. 

7  Quia  lig.  de  fal. prf.  Moralitcrpcr  faltum,  cuius  ligna 
iunt  infruftuofa ,  fignatur  qua:libct  congregatio  qua:  in 
pluribuscaretbonis  operibus:  quodaliquandocontin- 
git  in  rcligiofis  &  fa:cularibus  .-Igitur  lignum  defaltu 
accipitur ,  cum  aliquis  infuffioens  fccnria pariter  &  vi- 
ta,adccclefia:rcgimcncligitur  velalTumitur,  vt  indc 
fiat  idoluni.  Dcquodicitur.Zachar.  ii.d.  0  panor& 

idQlm 


idolum  dcreliuqiiens  gregrm. 

]  opits ma.  artificis.  Talis  cnim promotio  cfl ab homii: 
bus,&  non  a  Spirituland^o. 

f  .Argent.&au.  d-cojl.  Qjia  talcs  promotorespron'1' 
ucntcum  adcongrcgationcmauri,&argcti,  vthabei(t 
partcm  fibi. 

t    Clauis  i3  malleis,&c.TtAcs  cnim  promoti  non  ftan  ji 
flatu  paftorali  pcr  virtutem  inteUcdualcm  vcl  moralij'i 
fedperpotcntiam  tcmporalcm. 
8     In/imiliti:.  palmxfabri.funi. Nam qiii  plantatpalm |a 
non  comeditcius  fni(5lum ,  quia  communiter  mori  r 
antcpalma;frudificationcm.  Similiter  quipromo 
prxlatum  inutilemnon  pcrcipit  inde  fru(ftumdulc 
mcriti,  fed  amarum  pcccati. 
\  "'o>w./o/.Na  apromotorib.  inc5ucnientcr  fufictan 
\  Quia  incedoe  im  valtnt .  Scilicct  per  viain  morum. 

I  I   DoBrii 


Ui 


leremia:   Cap.  X. 


662 


/ a    Tuum f^.*?.  Qoamuis  hxretici  iuxta  fapicn  tiam  mudi 
quedeftruitunfibi.fapicntes  vidcantur,tn  in  oibus  rcgms 
ccclcfiamlacerant,nullus  fimilisdomino.  VndtWcruam 
faptentkmfiplcntum,  &  prudentiam  prudtntium  reprobabo. 
b  inuolnJe  Thay.ajfht.Alitc!:  non  decipit,fallitasinuolui 


i.c. 


(de qua  diftum cft:  Ten-a  es  &  in  terram  Ibh  )  ncccflariam  D 
habcmus  fortitudinem  Dei.fincqua  impofiibilccflcxc- 
qui  quod  repugnatcarni  .  Cum  autem  mortificatafuc- 
rint  membra  fupra  terram  ,  tuncparct  fpiritus  volunta- 
ti.Spiritu  enim fafla  carnis mortificantur .  Dominus  er- 


»r 


tur,vcntasapenr. 
4c  Tiieodorctus. 
Tharfis  appellat 
Carthagine.  Eiuf- 
inodicnim  argen  a 
tum  maxime  lau- 
datiir.Etproculdu 
bioetia  nunc  qui 
ifludentopibuSjA- 
fricaminquirunr. 
"uDijc  OphiropKs.Vnu  b 
jdefeptcmnomini 


a  f  Ptiacipium  rapientiztimndntnini. 

tiium  in  fortitudine . f  Quis non  timcbitte 6  rex Gentium.  i 

n  f  In  vc;itaie  decor,in  men.aJoiUjpiiudo.  - 

Tuum  eft  cnim  decus  inter  cundos  fapientes  Gentium ,  &c^^ 
invniuerlisregniseorumnulluseftfimilistui.  Pariterinfi-  4 

«iSimuI. 

pientcs  6cJatuiprobabuntur,dod:rina  vanitatis eorum li- 

3  *Vile.  o  fsimiiisargento  eloi]ucntii  venuftate.  c     1   Veiboium  artilicio. 

d  f  Indiiregiofccun.iuin  Iprephum  ,  vcl  quodlilictniaie. 

gnum  eft,qrgcntum  f  inuolutum  deTharfis  affcrtur,  &  au- 

^V-IOph.z 


busquib.  aurum  c  rum  dcOphiropusartifici.s,8^manusaerarij,hiac}'nthus6<.^io 


a  f  Put..uue;.pud  _cumenim  (tulii  lunr.         f  Alias  lapientum. 


11 

purpuraindair>cnta  eorum.  Opus  t  artificum  vniucrfa  ha^c  1 1 

1  llla  mendacia.  *t  Illa  luortua.  I^ 

dominusautemDcust  ucruseft.    JpfeDeusviuensjS^rex  14  Siergonon  habct^^^'**- 

flJ»    inntoria.  ITetreni.    »5    Dcum   patrcni    & 

fempiternus.  Ab  indignatione  cius  commouebitur  terra,  &C      filium  dicentcm. 

^N.riopuiu.. .).-.  Ego  &  patir   apua^^ 

nonfuftincbuntGcntescomminationemeius.  Sicergodi-  '^  cummanfione  Jacic'  """  '^" 

a     IFalisdijs  .ftad.cendalunt.  I^^WW,   &SpiritUm- 

cetis  cis  Dii  qui  eoclos  6c  terra  non  fecerunt,pereant  de  terra,  ^  ^  fanftu,  vere  defcr 

TPattr.  a  IFilioqui  Ue.  v.rtu»  &  lajueniiad.ciiur. 


'apud  Hebraeos  ap 

pcllaturquoddice 

ircpoffumus  obri- 

jcatjzum,y  t  in  fupcrfi- 

Jcie  t  pateat  quod 

iintuslatet. 

d      hlacynthuf   & 

furpura,  &c.  Vt  fu- 

pcrficiem  intuetes 

dccipiant,duc(eli 

fibicoloremoflen  e 

dunt,  &  coeleftia  f 

promittunt. 

e    Cflf/ojdr  roTJw.QiiJE  cooperatoresChrifti,quidij  vo 

cantur&domini ,  perdodtriuamecclefiafticam partim 

fecerunt. 

•jf    Theodorctus.Nam  Dci  proprium  cft  crearc,non  ab 

alio crcari .  Ideoque  fi  filius  eft  creatus,  non  cft  Dcus.  fin 

vniucrforum  eft  opifex  &  conditor ,  re  vcra  Dcus  eft. 
,,Jf   iliifacir.  Origenes  Dommusqui facit  terram  in  for. 
lut  &c.  Tres  quodammodo  virtutes  Dei  afllimens  prophe- 
-v'»ta,fortitudinem,  fapientiam,prudentiam  ,  vnicuique 

propriaoperadiftribuit.  Fortitudini  terram ,  fapientix, 

orbemtcrrarum,prudentia:jcoelum.lnnoftra  ergo  terra 

(de 


go  facitterram  in  <^e"-  3-^' 
fortitudinc    fua  ,^"""''""' . 
quam  (  ficut  icri-  i„b.  .,6.6. 
ptum  eft  in  lob) 
ftatuitfupra  nihi- 
lum,  quoconftat 
infortitudincDci 
immcdiatcmundi 
tcrrxlibramfufti- 
neri.  Venia&  ad 
orbcm    terrarum 
qui  Gra:ce  oWftsVw  . 
hic  dicitur,  ideft, 
inhabitata .   Scio 
animam  inhabita- 1  induflrioru 
tam .  Scio  dcferta. 


ta  eft.Habitata  aut 


&rde hisqu^EfubcosIo  iunt.t  Quifacitterrainfortitudine  t    eftquxDeoplcna|r„fr.y,.b.- 
^  eft,  &  habet  Chri  pfai.jo.d. 

ftum&  Spiritumiandtum.  HincDauid  in  Pfal.confcflio 

nis: Spiriti4 principati  confirma  mc.  spintHm  re.m.in  vil.^pinttm  I-uc.  tp.c. 

.ft.ne  aufer.a  mc.  Haic  autem  in  approbationcm  huius  rei  ^^^'^'  ^' 

diximusjquod  habitata,i.  orbis  terratum.in  fapieriA  Dei 

fabricata  fit.Sapietia.n.auxiljatur  iufto  fuper  decem  po- 

teftatem  habenti  ciuitates :  Sapientiam  Dei  &  difciplma 

qui  abijcitinfoelix  eft,  &  vana  fpes  cius,labores  inlcnfa- 

ti, &  inutiliaopera.Laboremuscrgo  vthabitataanima 

noftra  Dei  fapientia  erigatur.Cecidit  enim  de  fublimi  ve 

nicntib.  nobisin  locummiferiarum,  ceciditpoftquam 

peccauimus .  Denique  quiCunq;  vcl quidquid  eft  in  ifto 

<^'  orbe. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I    Quis  non  timc.  Quafi  dicat,  mUus  eft^qui  tc  non  dcheat  ti- 

mere. 

1  2  Tuum  eft  enim.  Idefi,honordebetur  tibiab  hominibus .  In 
Hebrtco  habetur:  Quia  tibi  vsniet,&  fubinuUigitur,  tjuicunque  fa» 
piens  adte honorandum  ,&  fic  esl  eadem  fentcniia,jed  translator 
pofuit  clarius  transferens  fenfum  cxfenfu,  &  no  rerbum  de  verbo. 
i  lntztQ\xnXz..ApudomnesenimC,entesfapientesfeuphilofo- 
phipofueruntvnam  caufam  primam  hominibus  prxfidentem,&  il 
Im  dtxerunteffc  Deum  Deorum,&  illum  prx  ca:teris  honorauerut. 
Verumtamencum  vulganbus  hominibus  vtcommunitcr  adorabat 
iiola  in  templis,ideo  fubditur. 

4  Pariter  incipien.  &  fatui  pro.  Dicuntur  autem  hic  infipien 
tes,  idolorumfaBores,  &fatui  corum  cultores :  &  vtriquc  proba- 
hunitirudefi,reprobabuntur. 

5  Doftrina  vanitatis  toinm.i.doBrina  qua  afjerunt  idolum 
ejfe  Deum  vana  efi,ideo  fubditur.  ^ 

<^  Lignum  cft.S"cj//ce;  idolum  interius  fed  ornatum  auro  &  ar- 
gento  exterius,idcdfubditur. 

7  Argen.inuolu./nwe^Mo/^aifWj-.argentuni  duftile  dc 
Tharfisaffertur.  Qui:i  ibi  inuenitur  argemum  dudilius. 

8  Etaurumde  Ophir.j.l{eg.g.nominatur  locus  t(ie  Ophlr,& 

ibi 


ibi  inuenitur  aurum  Valde  bonum. 

9     Opus  artif.  Supple  eii  idolum  ex  ifiisfaSlum. 

I  o    Hyacinthus  &  pur.  &c.  idoUs  enim  aliquando  fiebant  ve 
Jies  de  tali  materia. 

II  Dominusautem.Ca'//eJrrfn'.«.  t 
12     Dcusvc.e^.lfiiautemfalfi. 

I  j     Iple  Deus  vi.  Ifii  autem  carentes  vita. 

14  Ettcx  Cem.  ifii  temporaliter faiii. 

1 5  Ab  indig.  &c.  aliquando  indiaitur  a  Deo  terramotus  pro- 
pter  hominum  peccata . 

16  Etnon  fuftine.  &c.  jQ^*  interra:motu  aliquando  fubitd 
moriuntur. 

1 7  Sicer.  Hic  ex  pricdi^is  infcrtur  conclufio,fcilicet  quod  idola 
nonfunt  vencranda,  fcd  magis  vituperanda ,  &  hoc  cfl  qiwddici- 
JMr.-SicergO  dicctis,6i.C.l{ab.'!al.  dicit,  quodhoc  efi principium 
literamiijii  a  Urctrna  toahimtegi Iuda ,  &illis  qui  cum  coiam 
erant  in  Babylone ,  quia  de  cOnfilio  lcrcmiafe  tradidcrant  regi  Ba  • 
bylonis,vt  habetur.^.  l\eg.i^.  vnde&  Chald/iice  fcribiturab  hoc 
loco.Sic  ergo  dicc.c^ fque  ibuQax  fub  coclo  funt.  incluftue.  Et 
efijei<ju  ficundum  l{ib.  Sal.  Cutn  Babylont)  inducent  vos ad idolo- 
latriumfic  dicetis  eis. 

1 8  Dij  qui  coelos  &  terram,&c.  Et  patet  litera  vfque  ibi. 

■Jr  I  Advocem 


1 5  poBrina .  Hic  moraliter  arguitur  doftrina  curiofa,cu 
aicitur.Doflrjna  ^anitatis eornm.  Scilicet  multorum  Theo- 
logorum  qui  magis  ftudent  curiofitati  quam  vcntati:& 
cummaioripondcreallcgantautoritatcs  philofophi,  & 
commentatoris,quam  didanoftri  Saluatoris. 

^'giumeflargentummuotut.  Talisenimdodlrina^ficuc 
iignumandum  caret  humorc  dcuottonis,  &  cftinuolu- 
taverbisornatis. 

Jiir  '^A  V'^^-f"'  Tharfis,cxplorans  gaudium  interpreta- 

ccr^  vr^r  '^f  §"a^«lo^orcm  vanum  qui  non  quxrit  do- 

vtiua,lcd  magiscuriofis  auditoribusplacentia. 

8    Et 


8  EtaurumdeOphir.  Quod  intcrprctatur  radians ,  quia 
non  curat  de  ucritate ,  fed  magisdeappnrcntia  famae. 

9  Opus  ariijicis  &  non  Dei.  Quia  taiis  dodrina  non  eft  ex 
iriftindu  Spirituflanfti. 

I  o  Hyaciiiihus  &  pnrpura  indumentum  eorum .  Nam  anhc- 
lant  ad  pontificalcm  ornatum. 

II  Diumnus atitem  DrHf.Hicoftenditur  diuinavcritasiux 
ta  piEdidorum  fa!firatcm,ut  oppofita  iuxta  (e  pofita  ma 
gis  clucc(cant,ide6  fubditur. 

•f     Dominus  ai4tem  Deus  verus  esi.  In  fadis  &  in  ucrbis. 
f     Quifactt  terram  infortitudinefua,  (Sc  Idcft.tcrrcnos  prin- 
cipes  ad  dcfenfiopem  bonorum ,  &  punitionc  malo- 
rum. 

f  I  TrxpMrat 


i(>l 


Glorord.&  Nicolai.de  Lyra        i^^ 


t  fiabiliHit. 


^  orbc.antcCTcaioncmcccidit.  Omncscnimcomumus 
A  pcrpcccatum  .norbcmtcrrarum^cddommii^clcuauit 

iacentes  &  in  prudcntia  fuacxtcnd.tccrlum.Non  torti- 

tudo,n6  Sapicntia  in  coeli  cxtcnfionc  allumptacll.yndc 

Donunu$lupic,.i.afH»daHH  tena,prxparami  uitcdos prudcutia. 

Eft      CrgO      aliqua  .«XXac««i.otb«m.  b  ,rilio.vnde:1prccnim<iixi..&f,a.fum.iprcm»Bd,.Scc.Io 

fua,t  prxpirat  orbcm  in  fapicntia  fuaA  prudcntia  fua  ex 

.   ,Smni,do.'»rmad,,m,n.d.c,«:ca,bis.,u,..^ndc:.'luu..m.oh.;..n.mrcgKgl.x,.Dcu^ 

tcnditCGclos.  Advoccmfuamdat  mukitudnicmaquaru 

.,Oc,u.bu,J..nd...num.p.*c  MNon,c.nfulib^^^^ 

btai  eo.m  paupt.c»  rp....o.  quo.  .p.  eU  le  K.  ^^^^   J,,,.,^,,,,;  j,„^„„,  f,,,,^. 

in  ccelcS:  clcuatt  ncbulas  ab  cxtremitatib.icir^-Fulgura  2 

u,  ,,i„.|a.bu5omncslunt.l>rr.uri0picnvi-\rcic.,rx.U..,.o„..  J 

c  inpluuiamfacit,&:cducitventudcthclaunsfuis.Stultus  4 


prudcmiaDciqua 
nolocxtraChriflu 
rcquiras.  Omnia 
.n.  quc  Dei  lunt 
Chriftuscft.  Ipfc 
cft  lapicntia  cius , 
ipfc  fortitudo,  iu 

tnub^ctth..  ftit'a,fana.tas.Ipfc 
Sap.j.c    ctiam  prudcnta. 

Deus.n.liect  Scd  di  vuum  fint 

vnus  diuerfit 


a 
b 


vnus  diuerfis  j^  (ubiaccnti ,  pro   d  fa/tus  cft  omnis  homo  a  fcicntia  lua,  contulus  clt  ois  ar- 
diucrfis  vocabulis 


gmtiacur. 


"  lactus  ciiomnis  iiuiiiw.i'-*'-"'-"» '*•-:» --- 

f  tifex  in  fculptili ,  quoniam  falfum  eft  quod  conflaujt,  bC  6 


nuncupantur 
liud.     '     '" 


^  picntia. 

tia.Qri  n.fapicntia 

dr,dilciplinistchu 

nianarumdiuina- 

rumque  rcrumin 

flituit .  Qn  iufti- 

tia,diftributor,& 

iudex  mcritorum 

fignificatur.  Itacr- 

coprudentia  cius  .        .,     •    1 

hic.ntcUi?c,cumdoarinacft&dcmoaratiobonarum 

autmalarum  rcrumaut  ncutrarum.  S.cquenuccoeUim 
^        r   extcndillc dicitur  in  prudcntia fua  .  vndc  :  Exundi  vaba 
IZ^i'!^  ^<^^^  «onotm>d.lUs.  Aftcritcnim  quandatii  cfte  verboru 
««'«        extcnfioncm,vtcceli.  vndc:  iiutexta.d,:  ca-l.rr.OcutfeU..r, 
PWioj.a.    Extcnditur.n.  animanoftra,qua;pruisfueratcoiitraaa. 
Qui  autcm  coelcftcm  portant  holem,  cocli  lunt.  J>i.n.  ad 
pcccatorcm dicitur.7ena c^cr  1«  tcrra  '^'/-Cur non dica- 
Gcnjd.      ruradiuftumCoclumcs&incelum.b.s?Antfiproptcr 
coyciimdreiquiportatimagincmcoyci:  lcnacs,&in 
tcrram  ibis:Cur  propter  ccclcftcm  ci  qui  portat  iiT>agme 
j.Cor..j.c.   coelcftisnondicatur.Coelumcs,&incoelum  .bis?Vnuf- 
quifquc  noftrum  aut coclcftia  fada  habet,aut  terrcna  .  St 
tcrrcna  lunt.ad  cognatam  fibi  tcrram  deducunt  cum  qui 
Matth.*.f.     thefaurizauit  fibi  in  tcrra,&  non  in  c?lo. Si  vcro  c^kftia, 
C  thcfaurizatore  fuu  ad  propinq  fibi  rcgione  lubuehunt. 
a    'Nebutas .  Qux  noucrunt.f.  qmbus  pluu.as  tuipcndat 
f*»''-'?;     &  quibus  impcndant .  Moyfcs quafi nubcs loqucbatur. 
iZZ'        qui  diccbat;  txpctlct  tcrra,vtpiimiam  vabu  mc^.Et  Ila.as:^« 
dt  calum/s  aHrihns  p(rcipt  tena  qnta dorninus  Iwuuius  ejt. 
VLU.9.C  b    ^b  extre.  Qui  vult  in  vobis  primus  cfle  ,  fit  ommum 
nouiffimus.  Al.tcr  cnim  ncmo  fit  nubcs. 
c     Fklgura  m  pLu.  Origcncs  .  Fcrtur,quod  fulgura  cx  nu- 
bium  vcl  imbriu  colUfionc  gcncrantur.Sicut  ex  duriori- 

bus 


:,  8<f6pus  rifu  dignum.In 
porc  vUitationis  lux  periount.  Non  eft  his  fimilis 

•  '^:;:^^:^^^^^^^^  ^^^"^-^  ,u,dltcauscU  in  .,cov  lfcnrucc.„cns 


Xrfic«ft  g  nonc(lfpi.i.usinds.yanar;int 
tia.aliudiufti-  h  tcmporc  viiitationis  luas  peribu 


7 
s 

9 

lo 
it 
II 

4 


o  \i»ui  .U.M..".  ^ .  Dcu,n  ,    l<'l'.,u.nflthitcai.a.i5  ■>us  j 

pars  lacob .  Qui.n.formauit  omniaVpfe  eft,&  ifracl  vii  ga  ^ 

r  ^  tS»baoih  fO^Ictufa,...!.  j 

hsrcditatisciusrdominuscxercituunomenilli.  Cogrega  15 

fAgtis  a  ^rMlint  -m.quidil"n1'nimhabc5  contulionedig.iumrft.  _  jg 

dcterra  tc6fufio'ncm  tua,qua?  habitas  in  oblidionerquia  ,7 


bus  filicibusfibicomplofis  mcdiusignisclabitur.Moy- D 
fcs  nubcscrat,&  Ic(u  Naucqui  duni  Iibi  colliduutur,cx 
fermonibuscorum  micantfulgura  Icrcmiasquoquc& 
Baruch  fibi  coUoqucntes  rutilantia  fulgura  nnttunt. 
d     EtcdMitventumdethtfjur.  Idciu  vcntiqui  terraspcr- 
#  flant   in  thclauris 

Dcinon  funt,qiiia 
natura  corum  ma 
nifcfta.fedfuntthc 
lauri  vcntoru,id- 
cft,Spirituum:Spi- 
rituiiandus.lapicn 
tia:,intcllcdus,fpi- 
ritusconfiljj  &  for 
titudinis,  fpiritus 
lcicntije&pictatis, 
&  ipiritus  rimoris 
domini.Hiautciu 
thcfauri  lunt  iu 
Chrifto  abicoditi. 
lude  oritur  vt  ali' 
fit  fapicnsalius  fi- 
dclis&huiulmodi 
^  Thcodorctus. 
Thcfauri.n  ipfius 
funt  voluntascius. 
Quiu  ip/e  dixit  &  fa- 
^iajuncipfe  mandauit 
^  creatafunt .  Etom' 
nia  quxcuncjue  voluit, 
Dcminus  fecit,  in  cnk 
&  in  terra.  Vcrus crgo  Deus  horum  ommum cft opifex. 
e  j'f«/t'<.c.(.Stultuscomparatione  Dei.  Stultum.n.Dci  i': 
picntiuscft  omnibus  hominibus  fapicntib.  fcilicct,  Infa 
tuauit.n.  Deusfapientiam  mundi,  nonin  fapicntia  fua 
Non  cnimpotcft  fapientiamundicapcrcfapicntiaDci 
Non  cnim  dcdignaturfapientiaDciadmundifapicntii 
conuinccndam  tota  dcfccndcrcSedmodicum  quidnc 
ccftarium  fuit,quod  fatuumDeierat.Omniacnimcon 
traria  afl^umpfit  Dcus,vt  contrariadiflbluat. 
f  f.i/.r^.Origenes.  Quodordine  fuo  fingit.Falfumcf . 
enim  quodconflauit,ficut  ftulruscftomnishomoafcii 
tia,ftultuni  ctiam  cft  quod  facit. 

g    Tivn  eli  ipi.in.Nounda  m  quod  in  hoc  ca.vcntus  &  fp  iic 
ritusvnonomincapud  Hcbraios  appellanturruah. 
h    yanafunt.  Autenimruftica funt vtlignum, aut pul " 
chro  fcrmone  tinnientia,vt  argetum,aut  dc  propno  icn 
lu  fimulatamentiuntur  vtaurum. 
i     In  terhpore  vi.  Ad  tcmpus  valcl  hxrcfis,  vt  qui  proba 
funt  manifcfti  fiant  Cum  autcm  vifitat.o Dci  vcncrit.i  i'^' 
oculuseius  cundarcfpexcrit,omnia  conticefccnt. 
•}<     Thcodoretus.  In  tcmpote  vifitationisfuaspcribun 
Nam  Apoftolica  pracdicatioprorfusdelcuitcorumm 

moriam. 

k    iovgreg.  prccipit  Icrufale  vt  quidquid  fubftatiJE  for 

1^1  habet, 


nen 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■4«  I     Ad  voccm  fuam  dat,  &c.  Scilicet  acreo,  vbi  vapores  hu-. 
niidi  condenfantur  &nubes  in  pluuias  refoluuntur. 
1    Et  deuatncbulasad  cxtremitatib, tcrras.  lde^,a  mari 
Occano,quod  f .  rminat  tcrram  habitabiUm:indc  enim  ekuantur  ne- 
buU  pro  maiori  parte. 

3  Fulgura  in  pluuiam  facit.  Quia  refoluth  in  pluuiam  nubi 
busfidguracefjantquxprocedcbantcxcis. 

4  Et  cducit  vcntum  dc  thefauris  fuis.'.rfe  locis  occultis. 

5  Stultus  faftus  cft  homo,&c.  facicndi  idola  &  colendi. 

6  Vana  funt,&c.  Idcfl,  derifioHC 

7  In  tcmporc  vifitationisfux.  .A  Deo. 

8  Pcribunt.  IdoU  &  idololatra. 

9  Non  c  ft  h  is.  Scilicet  idoUs. 

10  Similis 


10  Similis  pars  l^i.Scilicet  ipfe  Deus,quemfolum  coluit. 

1 1  Qui  cnim  formauit  omniaipfc  eft./'.  Deus  lacvb. 

12  Et  Ifracl.(.pop;</«i^/i«J'/. 

I  j     Virga  hocre  c  ld(fl,pars  vel  menfura  inquatum  elcgit  tu 
Jpeci-tlitcrLd  culttnnjuum. 

14  Domi.cxcr.  ld(fl,angelorum. 

1 5  '  Nomcn  il.  £t  non  ahcri .  Homines  enim  hene dcminani 
huminibusjed  no»  angclis. 

1 6  Con^^rcga.  Htc  confcquenter  defcribitur  obflinatortm  /» '■ 
Vto ,  C5?  primo  quantum  ad  lud£os ,  fecundo  quantum  ad  extranc , 
ibi  Eff  u  ndc.  Circa  pumum  d/c/rtfr.Congrcga.  de  tcQ^l.vci  t 
tibiconfufiocx  vnimrfispartibus. 

17  Qiix  hab.inobfi.(.r«  lerufalem  qu^  obftdebaris  a  Chald> : 
&  lotiuitur  de  futuro  pcr  fnodum  pr.tfentis  propter  certituiinf 

prophetia.  „ 

"^  '^  ^  i  Eccej 


f  t    Traparatorbcm.  Idcft  ccclefiam. 
t    /»/apj«;rM.f.Euangclica,&  non  philofophica. 
t    ft/JrMii! ntij /«.j,  eTf.Ideft, homines  conicmplatiuos 
cxtcndit  ad  praxim  regiminis  ccclcfia;  proptcr  populine 
ccflitatcm. 

I    »4d  voccmfuam.  Ideft,fanarum  dodrinarum. 
a    Lt  cUuaiiHbulas.i.pixdiQilOKS  ad  pr^dicandum,  dc 

quibus 


quibus  dicitur  Ifa.6o.b.  Q^tii  funt illi qin  -"t  mbes  volint?&r 

3  Fulgu.in  p/tt./dtJr,i,tormcntadiuinituscomminata  t 
farcfacitperpluuiamlachrymarum:cxcmpUimdc^"t 
uitis  pocnitcntiam  agentibus  ad  lonE  prxdicatioiKi 

4  t.t  edu.  vcn.  de  thij.  Juts.  Ltcft,  multiplcx  Spirituflai 
donum  dc  fapicntix  fux  occultis. 

5  sttiltus  faHus  cil  om.  &c.  Nam  ad  talia  pertingere  i 
poteft  fcieniia  humanitus  repcr  ta. 


5«r 


^ 


I 


eremiac 


CaD.  X. 


666 


tritione  vocat  pcc- 
catun),va:autcfup- 
piicium .  Ncquitia, 
inquit,  tuamfccu- 


y 

ficnutiiuntur.  Aut 
Syrenes,r  quedam 
monflra,  &diEmo- 
nuphanrafmara.      t  «inuenia, 

h    .«oe.c.Erub5-;:iSir 
lcat  qui  aiunt  vnu-  mifliirum. 
quemq;  fuo  rcgi  ar- 


|habet,invrbcmmunitifnmamcongreget,&Iong«obfi  ccclcfiaeinfolitudineredigJtur.QurEomniaculpapaflo-  D 

\  dioni  prxparet  ahmcnta.Non  enim  Deus  ficut  pnus  16-  rum  fynm,qui flulthegemm,  &  dominum  no quxfierunt 

gcpoft futura  minatus,fed ftatim  futura.  g  Dracomm.yd StruthionunrSimmachus.Syrenarum.* 

a    ysmihifuptr contrhwne. Coqucntur  lerufalem  qu6d  Vt  prohominibus  habitent  fcilicet draconcs ,  &  omnia 

vehcmeritcr  afflida fit  &  plaga infanabili.  vcnenata  :  Vel  ftrmhiones,  qua:  fohrudini  familiares in 
*  Theodoret.Con-  dcfertisnafcuntur 

»lNo"«''us.  bTAterrsfua.  «:Quafifimda. 

hxcdicicdominus:  Ecce  cgdlongeproijciamhabicatoies  , 

.  1        »    .  ^.Il"  vibemfcilicet  tffugtrf  iion  v.iltn:es. 

t(?rr^,in  hac  vice,&  rribulabo  cos„icatvtnon  invicniantur.  2 

ta  eft  pCena  ,  &  gra-  ■  l    •  r  •    •  '^  ''"^*  lefulalen  culpam  fuam  confireniii. 

uiffimam plaga  ac-  a  V?  mihi  luper contritionc mea,t pcflima plaga mea.  Ego  ^ 

raw.  cepini,  !•   •     i      m        •    r  'ifjtienter.     tv    .rjmDc.fu'Hnct.o.  4  qucmq- fuo  rcffi ac 

b  Tabernaculum.Pla    autcm  dixirPlanehscinhrmitasmcacft,  &pdrtabo  illam.  5  bitrio.  Noeft  cnim  Pfai  j*d 

gitlcrufalem  tam     cH,.i-,,io.  ,^,qui,peccauieL  ^  T.icu,tentorii.     ,  ^  hominis  via  cius , 

facilcm  fadam  fub  b  Tabernaculum  meum  valtatum  eft;omncs  funicuh  mei  di  7  &c.vnde  Dauid  •  J 

uerfioncmfuam,vt  .      ,.      .  .  ''""'T-    ^  r  ^.ra         v,  dommog.eiJushornms   ■ 

non  moenia  cruti  «  rupti  iunr,hhj  mci  cxierunta  me ,  &  no  fubfiftunt.  Non  eft  8  <//./?««*. 

fcd tabcrnaculu  ab-  V''''* i'"^'»'*""'" me.ac murorum i.iciat  fundamcnta.  i), 'fhcodo Nunqua 

latum  pmes.  qui  cxtcndic  vlcra  tentorium  meum ,  & erigat pdles  meas:      inquit, dns,  irrupif- 

£.A,        ^"^OdOFCfUS.  TMei=  iiiia.        J5Frincio-s.(]uorum  cu'pjpjpulm  diii.er»iiut.  fct  lllc  COtta  UOS    tC 

&ftTabefnaculiimvo-  d  quiafftultecgeruntpaftorcs,  &  dominumnon  qusficriit:  9  volente:&  fi  irrJpif 
Gat,Honmodotem  _  *■  ,Popu!u..  ^  10  fet.ncquaquam^- 

piuradiuinui^,fcdc  proptcrcanomtellexcrunt,  &omnisgrexcorumdifpcrfiis  u  fpercegiiretqua-de'* 
ctiaradomos&tur  ^,  opheia  io<,ui.nr.  t«>tyionijven.cntis.  ^2  crcuerat^nobis  opi- 

r«  &  porncus-  ell  Vox  auditionis  cccc  vcnit,&  commotio  maena  dc  terra '  ^  tular     ' 

Elnonfublljlnt,  ^        a1H»^.»,or,bu,m,rrfefti,.  ^  H  SciO 

""         '"''^'      aquiIonis,vtpdnatciuitatesIudainfoIitudincm,&:habita 


res 
c 

Neq.enim  in  Chal- 


daeam  iraslati  fnnt, g      ^  ,  '     ^  r        t       •  •  ^V"''^ 

fcd  niagna  pars co-  ^  culum  draconuni .  Scio  domme  quia  non  clt  hominis  via  ,;  ncillcexioat anobis 


tulante  dextera  tua. 

enim  quz  acci 

derintSennacherib. 

Sed  obfccramus  tc. 


rura  intcrfcda  at- 
^^  qucdeictacft. 
vfc  j  d    Stuttiegeruntpa-  ^ 
•    ififcrM. 

*    Theodorctus. 

Paftorcs  vocat  rc- 

-  Iges.&facerdotes. 
Hifiquidcm,&illi 

-  icrrorem  prouoca- 

(uerunt.qusEclarius 

clocetRcgum&  Pa 

ralipomenon  hifto 

ria. 

e  Grir;»-.  Hieronym. 
Lxx.  pccora.  daod  iuxta  hiftoriam  ftarc  non  poteft:  In 

«a  <tamlongacnimobfidionepecoranon  duraflent. 

a  I*  Theodorctus.  Proptcreaomnis  pafturaeorum  non 
intellexit.Hoclocoiwideft,  pafturam  vocat  non  her- 
bam,fed  ouilia,&  aitimprudcntiam  paftorum  fuifle  cau 

a   jlamerrorisouium. 

!*  ■  li  f"^. '""''""•  Harcoiaqujc  priteritus  &  prxfcns  fcrmo 

di  Idefcribit  ad  pcrfecutionis  ccclefiaftica:  tempora  refcra- 
mus  quado  tabernacula  domini  fubucrt  unt,&  habitatio 

ccclcfix 


a^^Babylonii.tcdmeimeiiti.Sctuac  indignationif.  bf  Huic  confonat 

Oauid:Dnmine  ne in  furore  tuo argu.s me,Bnue  &c. 


uauia:L)nminenein  turoretuoargU)sme,Brnue&c.  P^UaS  impietatiS,VC 

eius^ncc  vf ri  eft  vt  ambulet,&  tdirigatgreflus  fuos.Corripc  rum  tu  ipfe crudias 
me  domine,verumtamen  in  iudicio,&  noinfurorc  tuo,nc  \j  !]Snc^Porr6pe?fi§- 

force  adnihilum  rediga/mc.tEOclndignationetuam  "  dSa^unt! &'qu J 
lupcr  Gcntes,qu*Enon  cognoucrunttc,&fuperprouincias  ^9  fubiiciuntur,  dau- 

a^<iuafi.Ttadidifti  nos  vtemendaremurrili,  autem  aggtauauctunt  iugumluum.  necatatj.nccfexui,  -°  fulam  hanC.5"«'o  Do- 

necd,gn„ati,ncclocopcperccrunt  2  1   WW  ,  nOn  fubiiCCrC  i''*'"'''*"'"- 

qua:  nomen  tuum  non  inuocaucrunt.  Quja  comcdcrunt  22  libertatcm  arbitrij 
lacob,&  deuoraucrunt  eum ,  6<,confumpIcrunt illum,  &  t  ^^  "*^^''''  f^ruituti  na- 
decii5:eiu.«;difT^nniipn,nr  24  turali,nequeres  no 

ftras  fatali  neccflHta 
tifubmittere,veru 
difcrtc  nos  doccrc ,  quo  pafto  dns  Dcus  totius  mudi  gu- 
bcrnacula  tcnct,fuppeditansbona,&corrrpiensiufli.     p 
1     In  iuditio,  ejr  non  infurore  tuo .  Quafi  quje  patimur  iufta 
funt&maiora  mcremur:  fcd  corripe  vtpatcr  filium,n6  Heb,i»  h 
^i?iigzs\tho^\sinim\cnm.  Cafligasenimomnmfiliimque 
recipti,  &  omni  dolore ,  &  flagello  emendas  lerufalem.   pfaLyi.b 
Gentcsautcmquaenon  cognouerunt  tc  noniudicium, 
fed  indignationem  mcrcntur. 

^CAP. 


decus  eius  difiipaucrunt. 


NIC  O  L  A  VS 


D  E    L  Y  R  A 


1  Eccc  ego  lon.pro.  &c  ^nte  enim  captiuitatem  Bahylonis 
di(jui  de  regno  ludx  juerunt  captiuati  m  propinquis  rcgionibus:  vt 
in  Mgypto  &  Syria  &  ftmilibus  ,fed  Babyloma  valdh  longh  diHat 

2  Ita  vf  non  iu.  Scilicet  ab  amicis fuis.ln  Hebr^o  babetur:  Ita 

v t  inueniant,  jctlicet  panam  debitam  pro  peccatis  fuis ,  vt  diat 

llojfa  Htbraica,idedfubditur. 

5  Va:  mi.fu.  Loquiturfubperfona  lerufalem,  feu  popuU  habi- 
tantisinea.  "  j        'j     r  r 

5  1 1  anc  hic  in .  iden,pcma  iiia  procefitt  ex  culpa  mea. 

6  tt  portabo.  ,\lihi  a  Deo  iuflh  infiiHam. 

?  i^  j"^^"*"'" '"^"'"  v^f^tdeft,templum de  quo loqui- 
twaamodm  tabcrnacuUMoyfl  ,  quodfumbus  extendebatur ,  & 

O  •  "f^'i  '^'^»'"'^'^'^0"^  ^'  i"  captiuitatem  du8i. 
?o  Sl^      ^^^"""^P^^®''"-'-/"'"'"/'"  ^ftcerdotes. 

10  ttaommumnonquaE.  Vcr  debitum  cultum. 
,     ^l^optcrcanon  imd.  yerbaprophetarum. 

11  ^tomnisgrexe.»<if//,/)o/>«/Hr. 

A  y "P'^-^*?'"'''»  otciftone,partim  captiuitate. 
4  Y  ox  audi.  Huia  a  parte  ,4quiloms  intrauU  extrcitus  ChaU 


dicorum  lud^am  ad  deuaslandum  eam ,  . 

1 5  Scio  domine,  quia non.  idefl, noneft  in poteflatehominis 
recie  ambulare  in  via  lufliti^ ,  nifiper  te  dirigatur .  Quia  tamen 
Deus  non  deficit  alicui ,  direilionem  iflam  debith petenti,fed  multi 
perfua  peccata  demerentur  a  Deo  dimitti :  &ftc  erant  Iudtei,ideo 
fubditur . 

1 6  Corripc  me  do.  De  meo  errore . 

1 7  Vcrumtamcn  in.  Tua  mifericordia  temperato. 

18  Et  non  infurorc.  J(if^,w^o>'ej«/f«irf'. 

1 9  Ne  forte  ad nihilum  redigas  me.  ita quod  nullus  de pO' 
pulo  meo  rem.ineat  r 

20  EfFundc.  Hic  confequenter  pctitur  punitio  quantum  ad e.x- 
traneos ,  qui  ludxam  vaflauerunt :  quia  licht  in  hocfuerint  execu- 
tores  diiiin<£  iufiiti^ ,  tamen  hocfecerunt  mala  voluntate ,  fcilicet 
ex odio,&  fua  virtutipr^fumptuofeattribuedo quodfiebat  a Deo, 
ideo  dicitur.  Effundc  indignationem.  idefi,  punitionem. 

21  Supergentcsquxnoncognoueruntte.Per^rfcOT  Wtf, 

22  Qiia!  nomcn tuum non inuocaucrunt.  Sedmagisno- 
minaidulorum. 

23  Quiacomedcruntlacob.To/^M/MW  Ifraelcrudeliterocci- 
dendo. 

24  Etdccuseiusdifijpaiicrunt.  Idefl,templumin  quoludxi 


maxme  gloriabantur. 


ADDI- 


Ui 


Glorord.&NicolaideLyra         U\ 


A  A  D  D   I  T  I  O 

K  In  cap.io.vii  diciM  m  pofiilLi^dintelligentim  prmjepar 
tis:Scinidiim(ju6dCe>itiUs&c. 
Corpor,  <m  2Von  hli,m  CeHiUs,yt  pUtonici pofMfurt  cotpora  caUftia  fjje 
leA.a  *Dm-  ammata,  Jed  etiam  dctiores  ncfin  diqui  hoc  ji  ntite  ridenlur  ,vt 
Oritents.  Hi(ror>ymus^i^o,.(ii„us  vtrojuper  Gen.  ad  litetam  hoc 
rtlmquit  tub  dubio  non  diClinans  ad  aUquam partvm.  Dicit  etiatn 
in  Enchirtdio,  quodfi  corpora  caUJiiafuntanimata ,  anmseorum 
adanptlorumfocietatcmptrtinentjcnaus  Thcmas  veroinpnma 
parte\o.70.artic.}.indecifione(,utJiionisinfinediat,quodinter 

ponenies  corpora  caUilia  tfie  animata,  & ponentts  ea  mn  anima- 
ta,varua  vcl  nulla  differentia  inuenitMr  in  re:fed  in  roce  tantu:vn- 
denon  debet cenftri erroneum dicere quod corpora  lalefliaftnt aw 
pinta.ltemfuperjiitioidololitrarumnonfolumje  txtcudit  ad  coie 
dum  res  animatas:fedetiam  ns  inanimatas&corrupiibiUs^vtpa 
Ut  Ifaif  44. &  i»  muitis  alijs  locis.  Et  ideo  motiuum  idololatrandi 
cum  planetisnonpendetexhoc  quod  credantHreffcanimata,ftu 
inanimata  prffertim  cumfecudum  vtramqne  opinionem  moueatur 
sfubllanfia  apprebendente,&c. 

Rcp .In  cap.  1  o.  ybi  in principio poflil.Tonit  notabde  verbum, 
fcilicet  quod  Gentiles  crediderunt  corpora  caUflia  animata,  &  non 
jolum  animata,Jed  habere  aliquid  dimnitatis  &  ficex  Uberc  arbi- 
B  trio  infiuere  in  ifia  inferiora  ad  caufandam  in  hominibus  profpenta 
tem,&  aducrfttatem,&  ideo  jlatuerunt  ca  ptacatefacrificijs  &  ob- 
lationibus:hoc  autem  rfi  ettoneum  &  fupafiitiofum  adidololattia 
pettinens.Et  quamuis  Burg.  inquantum  vuU  rffe catMicus  hoc  to- 
tum  notabUe  non  audet  negare,  truncatim  tanien  pofiillatoris  faciu 
ittterpretatus,dicit  qnod  pcfitllator  no  bene  dicU  efje  errorem  quod 
corpora  ceUftiafunt  animata  quia  vt  inquit  Bmg.  boc  dicunt  On^^ 
^  Hieronym.&  B../£ngitf}.  reltnqtiit  fub  opinione.  ^lUgatfan^u 


Thomtm.  in  \.par.q.jo.dicentem,quodinterponentestorporaca^  ] 

Ufliaforti  rfie  'animata,&  ponnues  cbtrariTi,parua,vel  nulla  diffe 

rentia  efl  in  re,fcd  in  voce  tantu.  ^idquidfn  de  opmione  Jlimlorum 

cinaiUaspropofitionrs,tamtnvtVlato,&alijVhilo(ophipoJuerut 

ex  huiufmodi  animatione  mudu  fore  unimal.hoc  dicit  beatus  .Auv.  ? 

l.retrac.c.io.ntc  habeti pofleex ratione,ncc fcriptur^  autoritatc. 

yndepatet ^&fi opinabile fit  fic dici ccelum  vcl mundu  auimatu, 

non  tfi  tamen  probabiU  quodfit  animaUquia  talis  anima  califipo 

natur,  non  tamtn  tfi  vtpats  tffeniiaUs  cum  ccclo  corfiituens  vnum 

perfc.Hoc  diaunicommunitcr  doUores  moderni  txponentts,dicJit 

illas  corporli  ccfUfiium  animas  coniungijolii  vt  motores,(^coniun 

gimtur  lUis  cotporib.fecundU  opetati,non  fccundum  effe.ldeo  dicit 

D..Aiig.in  EnchiridioiSicorpora  caUfiiafunt  animata^animx  totti 

ad  angelorumjocietati  m  pertinent.ynde  patet  cffe  faljum.q,  mddi 

ca  fic dijfercntia  taniu  vods,&  non  reiinter  taUs pufitiones.quia 

pojitio  Gentiliii  vuU  tales  animas  coniungi  corporibus ,  vt  lonfli- 

tuant  vnuperfe  tanquam  partts  (ffentiaUs.VoJitio  aut  Clmfiiano:. 

iuefifecundiirem  contraria,qitia  talesanim<cftfunt,  non  (oftituiH 

vni^,nifl  ficut  motor  &  mobiU:quod  non  (fl  vnnperfcjtdper  ais 

cidens.lnter  mcdernos  aiit  fortajfis  verum  cft,qu6d  non  fit  dijferen 

tiain  re  inter  pofttiontm  affltmatiuam,velnegatittam.Qui  enim  nt 

gant  caia  animatutn  ,intciligunt  fecundum  tffe  &  proprit,quod  au 

tcmpomint,intelliguntfecundii  opcrati  tantH  &imptoprit.^ecun- 

ducnim  propriatn  rationem  anima  quam  ponit .Ari(iottl.2.deani 

ma.  ipfatft  aclus corporis organici habentis-vitamin p«tentia,  quf 

ratio  non  connenit  motoribus  caU propriUgitur  non  dicunturani' 

niccofporum  caUftiumqu^  nonfnnt  organi^^^ta^quia  nonmixta, 

fe'dfimplicia,nec  habentia  vilam  inpotentia,  cpmjunt  ingenerahi 

Ua  &  incorruptibiUa.  Vatet  ex  bis  quam  vtititer  Burgen.mouetkt 

contra  Tojiilatonni . 


^ 


loa.i.a 
Hom.in 
cht. 


CAP.  XI. 

^T  7'£)^«.Origc. 
V  Quodfciricct 


C  A  P.      X  f. 

Erbum  quod  fac^lumeftadlercmiam  ado- 

a^Vcibum  Bciith:Aquila  &Symmachus<em|>cifa£lum  Lxx  ScThcodo- 
tion  mtcrficiantut  tcltamcmum. 


t 


Mict.iS.d 


AllegorJ 


in  prmcipio  apnd  ^suyxi»»  • 

"*Dcu.  Hiccftenim      ^Jv^JP^  mino,diccns:Autiite  verbatpadinuiusj& 

fi  adYngutof  fi«  ^  M^^^^   loquiminiadviios  Iuda&  habitatorcs  le- 
Deiverbum.  QLiid  c  ••'**^\i:j**»feJ    lulalemAdices  adeos:H?cdicitdiisDeus 

cnimprodctt  mihi     ifraeI:MaIedi6lusvir  gnonaudicritverbapadihuiusqd' 
^  cumvcnincinmun  -i        n  •         j-  1      •.        j  a 

dum,  finohabcam  d  pr?cipi  patiiD.  veitns,mdiequaeduxiteosde  terra  Aegy  4 

eum qui faaus ead     pti,dcfornaceferrca,dicens:  Audite  vocem  meam,&  faci  ^ 
prophctas?  Etdifci-  e  *  fsicfciiicrt,idcft,noiiaiit«.  ^ 

pulis  ait  :  yobifcum  f  teomnia  quxprccepivobis,  &eritismihiinpopulum,  *    ^aI^IZ 
(um  vjque  ad  confum-  g  1      r  *    r  i    i  Acgyp 

mationemfeculi.  h  f  ^"'«'^ 

yetbumquodfaaumefi.  Noncftpofitumin titulo,  quo 
tcmporCjVel  quo  regc  vel  quoto  cius  anno  hxc  prophe- 
tia  fafta  eft.fedintcliigimus  priori  prophetia:&  tcmpo- 
ri  hax  efleiungenda.  Velquod  poft  tcmjjorisinteruallu 
hic  fcrmo  dominiadprophetamfadlusfit.Propricautfi 
nunc  ad  viros  luda  &  lerufalem  fermo  dirigitur. 
b  .Audi.v.lu.  AUcg.  Chriflianos.f.Chriftuscnim  deluda 
ortus cft.Dc  quo  verc  dicitur :  luda  teUudabunt  fratres  tun 
manustuajuper  dorfutn  immicorum  tuorim.&c. 

jerufaUm.  Ecclcfia ,  quz eft ciuitas  regis  magn i,&:  vi- 


vbifapi. 


fio  pacis.  Pax  enim  in  ea  multiplicatur  ec  ccrnitur. 
d  MaUdi.  Origenes.  ludxi  enim  maledidi  funt.  qui  non 
audierut  teflamentum  Dci,qn  eduxit  eos  dc  tcrra  Acgy  • 
Dti.Nos  autem  qui  in  Chriftocredimus,tcftamento  cius 
^  obe 


obedimusquodper 
Moyfentraditur.Et 
nobis  hoc  dicitur, 
nemaledictifimus. 
c  Eduxi  eus.  Hieron. 
Origencs.  Nos  quo.' 
quc;eduxitDeusdc 
Aeg)'pto  &  forna- 
ce  ferrea,  mundo, 
lcilicet&eius  angu 
ftia.Locusenimvbi  *■ 
crucifixuseftdorai- 
nus,  vocatur  fpiri- 
tualitcr  Sodoma  & 
tus. 
nacef.  Hieron. 
Tribulationis  &  poenae  magnitudinem  fignificat :  non 
locum  aliquem  fcrri  materix  in  poenam  prseparatum. 
g  .Audi.vo.hc  fi  dicat-.Non  gcneris  priuilegio,non  circii- 
cifionis  pra:rogatiua,non  fabbati  ocio ,  fed  propter  obc-  iai 
dietiam,IIraelefticiorDcus,&  ipfepopulus  meus.  Ethic 
quidcmadferuosloquitur,inEuangelioaJ  amicosiFoj  •'f^ 
amici  mti  eiiis  Ji  fecentis  qu£  pr^cipto  vobis.  lam  rion  dicarn  vos 
/erwojeJrc.Cumautem  amicifucrint,deamicistranfcunt  •" 
in  filioSjVndc:  Quotquotemm  nceperunt  lumdidadspuitita- 
tirnfilios  Uei  fieri.  Amicis autem  &  filijs  prxcepit :  tliote 
pcrfdi  ficut  pater  vrjic  rpeif  ilus  tfi  .  Similitudineni  impc-  . 
rat  non  ajqualitatem .  In  lege  obcdientia  mandatorum, 
hicfimilitudo  Dei. 

h  Eter.  Non eft  Dcus  omniu/ed  coru  tantum  quibus fe 

^  largitur. 


Diojfio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.  XI. 
t  ^  TErbum  quod  fa.cft  &C.  Hic  lonfequenter  reuocaturpo 
V  pulus  aUgis  transgirefiione.Et  diuidilur  intres partes,qA 
primo  poiiitur  reuocatio  d<jmini,Jeiundo  rebellio  popuU  ibt:Et  di- 
xitdominus.  Tertio  infiiHiofuppiicij,ibi:  Quamobrcm:Cir- 
caprimom  dicitur . 

3  Auditc  vcrbum  pa(fli  \i\x\\i.%.idefi,legis,que  fuit  quafi  quod 

dam 


dam  paHim  in.ter  Deum  &  populum. 

j  Maiedidus vir  qui  non  &c.  l^onfolum  aurecorporis,fei 

etiatn  cordis  e?"  impUtione  i.pcris. 

4  Quod  praccipi  in  die.  idtfi,  in  tempore  eduBionis  de  .4egy- 
pto ,  quia  qiunquagcjima  die  aprincipio  tgreljionis  donata  fuit  Ux 
in  monte  Sinai . 

5  De  fornacc.  ideft,  valde  dura,  eo  quod  afflidi  fucrunt  ibifiiif 
Jfrael  labotibus  duris  m  compojitione  laterum  &  decoHione. 

V  I  Vtfu-- 


M  O  \.A  L  J  T  E  1{. 
1  Virbum  quodfaBum  efi  ad  /ere wiiaOT.Sccundu  fenfum  lite 
t  ralc  rcuocat  hic  populus  ludaicus  aMofaicaj  legis  tranf 
grcflione.Moralitcr  autcm  rcuocatur  popuhisChriftia- 
nusa  lcgisEuangelicxtranrgrcflionecum  dicitur. 
3  MaUuiHus  v,T q^inonaidi lii (Jc.SciMcct  cgoChtiflus. 
t  Tambus  rf/?) w.ideft,apoftolis  &  fidclibus  alijs. 


f  j«  die  qua  eduxi  ecy.Sicut cnim  lcx  Mofaica  data  fuit  gr 
quagefima  die  cgreflionis  populi  dc  Acgypto,  fic  lcx  Eu; 
gclicaper  fpiritum(an£lum  Icripta  fuitincordibusapo 
ftolorum  quinquagefimadiecdudionispatrumdelin 
bo,qua:  dicitur  formax  ferrca  proptcr  longam  detcntic 
ncm,fciliceta  principio  mundi  vfque  tunc. 
j  .Atidtte  vocem  jKMm,^f .Mihi  fidelitcr  obcdicndo. 

\ytfufiit(m 


h 


leremiac  Cap.  XI. 


^7.0 


a 
b 


I 
2 

5 

4 

6 

7 


Iiicjuc  diabo- 
h  nafciintur. 


largitur.  Vnde.  Egofumdommui  Deus tuus fana^AS  Ifrael.  Et       fimplichcr patrum,  fcd zddidltpatr,mruor,mpnoyrm    Dii   D 
,  alibiquoqucinquit.Ero  Deuseorum,-Et,Egof"mDe!4s  ^bra      plicescnimhabcmus  parrcs,<Sc  vnafixxiescnpcffimoru 

„,,,,..  .^  n«.-,  7.,. .  r^..^   .,„       „„.c.i....^--.-.       patrum.  Antcquamcrcdcrcmus,diabolusparcrnoftcr  loin-S.f 

fuit,vndc:  yost.xpatrediaboln  iHis.  Cimi  autcm  crcdidi- 

mus,fadi  fumus  filij  Dci.  Si  poftca  pcccamus  conucrti- 

o  1  •    .    r^  .r^r^  mur  adiniquitatcs^'°"-J-** 

&cgocro  vobisin  Dcum,vttrulcitemiuramentuquod 

iurauipaciibus  vcltris datuium  mecistcrram  fluentem 

alHjperbolicc.  b!Well,iic«ticbusiplishodiecomprobatur. 

,      _a  II      /-     h        n     1  1  TLtx.Fiatdomincquodidcm  eft. 

lad;c&  mcllcjlicut  cltdics  hxc.Etrerpondi,&  dixicAmen 

TriequenterD  u.s  futura  prsdic.t,  vt  increduli  moll..intut.  PrjEjicitauicin  tamin  vibequam 
foris.it  <]uorum  vnum  ell  dircrimen,  (it  cadcm  puenitent  a. 

domine.  Etdixitdominus  ad  me :  f  Vociferareoia verba 
hec  in  ciuiratibusluda,&  forislcrufalem^dicens :  Audite 
verba  paa:i  huius ,  S^facite  illa ,  quia  conteftans  conte- 
ftatus  llim  patres  veftros  in  die  qua  eduxi  t  eos  de  terra 

Tiicutfupra. 

Acgypti  vfque  ad  diem  hanc .  Maneconfurgens  conte- 
ftatusfum,&:dixi:  Auditevocemmeam&non  audieriif, 
ncc  inclinauerunt  aurem  fuam ,  {ed  abierunt  vnufquifq; 
in  tprauitatccordisfui  mali.  Etinduxi  fupereos  omnia 
vcrba  padli  huius  quod  prrrccpi  vt  facerent ,  &  non  fece- 

.  '''^'''""'g^io-Qj^a'!  nienie,&l|udiofemandata  Oeicontemnunt. 

runt.Etdixitdominusad  me,  Inuentaeftconiuratio  inwi  g 
ris  luda  &  in  habitatoribus  lerufalem.Reuerfi  funt  ad  ini  t 
quitatcs  parrum  fuorum  priores,  qui  noluerunt  audire  t 
verba  mea.Ethi  ergopoft  Deos  ahenosabierunt,vt  ferui- 

TDecera  tribus. 

rcnt  cis .  Irritum  fecerunt  domus  Ifracl ,  8>C  domus  lu- 

aTDur.  f  Vt  qutr  jm  eft  commune  ftuJium  fiat  eommune  fupplicium. 

dapadlum  mcum,quod  pepigicum  patribus  eoru.Qua-  9  ,.  oatua.ur  nortcr 
obrem  hxcdicit  dominus :  Ecce  ego  inducam  fuper  eos  *°  fcmper  nafciturrvn 
maU,de quibus  cxire non potcrunt:& claroabunt ad me,  I [  f""  ^^^-^-^tecmnescd 

quidam  malc  lcgut  Pfou.s.c 
gcncrauit.Tu  ergoin  fimilitudinemcius,(]  ramcn  ado- 
ptionis  habcsrpirirum,rcmpcr  gcnciaris  .1  Dcopcr  finqu 
JosintcUeaus,pcr  fingulaopcra  &  cfticicris  filius  D.ci'm 
Chrifto  lefu. 

c  clamabunu  In  nccefifitatibus,  &  non  exaudia.quia  me  F 
audircnolucrut.  Qd  &  Saul  paflusca :  Cu.n.Phihflhcos 


••14.^  hm..Di.»s  ij^mc  ^  Deus  lacob.Qnod  cxponcns  Saluator air 
Lj.bi  peusautcm  non  c{i  mortuorum  ,jeci  yiuorum.  Mortuus  eft,fci 
'^■^i  licctpeccator. 

a    LaBe,  (f  Mellc. 

Mellc  &  la£le  reru 

omniu^bundantia 

,i]gnificar,ficutVcr 

gilius:xVlcllafluunt 

illisferat,  «Scrubus 

afper  amomu.  Vel 

iropologice.  Terra 

iaae,  &mellema- 

nansccclefiaeft,  in 

quaparuuli  nutrifi 

lurlade  donecpof 

lint  folidum  cibQ 

accipere. 

b  ii  (fw.  Vox  pro- 

phetx  defiderantis 

implcripromifiio- 

nemdomini.  Q.d. 
IVcrc  domine  im- 

plcftiquodpromi- 

fifti.  Vclfiatdo.id- 

eft,  femper  mancat 

quoddcdifli 

C   Qwaconteftansco- 

tefiatus  fim  patrcs. 

V(que,vtfacerent 

hxcmLxx.nonha 

betur.Quodfcqui- 

!iir:  Etnon  fecirunty 

itifyjj.infincfupe- 

-ioriscapituli  pofi 

Mmc^.  oiudite  vcr- 

•ipacUlmius  qtc. 

J  Inuema  eii  coniura 

io.Origcn.  Inucn- 

ra  eft  colligatio  in 

virisluda  &c.Si  pcccauerimus.qui  viri  luda  .fptcr  Chri 

fliinndicimunde  nobisdicitur:An«enta  eiiioUi'gati(,vc],cd- 
(juratioinvi.iu.c^in ha.ie.  cum in ccclcfiatalcs  fint inquib. 

rcpcriatur  laqucus  iniquitatis,&  vincula  peccati,dcqui- 

bus,  dicitur.  yinculis  peccatorumfuorum  quijque  cori/triugitur. 

Cmiierft  funt  ad  ihiiuitatts  patrum  fuorum priorum .  Non  ait 

fim- 


co-   d 


patrumnoflrorum 
priorum.Owwc;//»j  ^ . 

«/r^A"^  Pf ""'""■' •'■^prxftcnu 
ci^b  10  r.atus  efi.  To- 

ticscrgocxdiabolo 

nafcimur    quotics 

pcccamus.  Infoelix  ^''"^«°>«J« 

illc  g  fcmperadia- 

bologcncratur,  i!le 

aute  focl ix  qui  lcm-  . o    r.i 

pcx  Dco  naicitur. 

Noncnim  fcmcldi 

cam  iiiflum  cx  Dco  t  vos 

nati.  'Ti,  (cd  pcr  fin     i-il  j  Dci  fi. 

gula  vcrirarisopcra 

fjmpcr  cx  Dcona- 

fcitur.Saluarorquo 

qucnoftcrlpicndor 

claritariseft/plcdor 

autcmnSfcmel  na 

fcitur&definit,  fcd 

quotiefcunque  or- 

tum  fueritlume  cx 

quo  Iplendor  oric, 

totie,'  oriur  ctiam 

fplcndor  clariratis. 

Saluator  noflcr  la- 

pietiacftDci,fapie- 

tia  vcro  cft  fplcdor 

SEternxlucis.Siccr- 

go  Saluaror  nofter 


^  timeret' 


NICOLAVS  DELYRA. 

n    Vt fufcitem  iura.  Ejfeau  adimpkndo. 
'    Q^odmrznl^brah^,Genefis.22.{^ lfjac.i6 .& lacob.iS 
5    Daturum  me . In  quo  notatur  bonitas  terra, 
^    Sicut  cft  dics  hxci.ftcut  hxc  dics  ojltndit,^  fi/ij  Ifrael  crat 
n  terrapromiffionis,  quam  obtinuerant  a  tempore  lofue. 
5     Refpondi.  rcrij/nj  cfi  leremix. 
'  P°-5    Amen  domine.f./it  maledidus  qui hgim  non  obferuaucrit. 
7    ftdixitdominusadmc  Hic  conftquenter po>>itur populi 
mllio,quia  mandato  domint  de  obferuatione  legis  non  obedierunt 
ntmuis  jemper  admoniti  fuerint  ad  hoc  per  prophetas ,  per  Moy- 
^"MucSamuelmy  &  alios  fequentcs  vfquead  captiuitatem  Ba~ 

bylonicam: 


M  0  /^^  L  J  T  E  !{. 

I  ytfufcitem iuramentum  quod.\n  iuramento  namquc diui 

no  fatto  patribusdc  terra  promiflSonis ,  intcUiiicbatut^ 

prmcipaliter  promiftio  de  terra  viuentium,  ficut^olkndi 

«^^*-nelisdecimoquinto  in  expofitione  litcrali.&  hxc  pro 

milhopcrChriftum  cftimplcta.idco  fequitur. 

f     ^'"" '''''"» '«c-£t  refpondt,&  dixi:.Amen  domine.  Nam  a 

^^'^P^^^Jii^ionisdelimbodaturfidclibuspurgatisvc 

\,JZ'T\'^  ^«'"■«•'.Qapniam  multi  Chriftiani  &  fpecia 
uer  mali  denci  &  rcligiofi  dcclinant  a  vcriute  Euange- 


bylvnicam :  &  patet  litera  huius  partis  hoc  excefto. 

8  Inuenta  eft  coniuratio.  in  Hebncohabetur.  Inuenta eft 
Colligatio.C?  efl  eadem  jententia.Uh  enim  quicolliguntfe  ad  ali- 
quid  maium  agendum,fulcnt  fe ad hoc  aflringereper  iuramentum: 
&  in  Ihc  deftgnatur  obflinatio,populi  in  malo,quod  videbatur  vna 
nimitn  operari,acfl  cjjet  iuramcnto  obflriHus. 

9  Quamobrcm.  Hic  conjcquenter ponitur  infiiBio jupplici; , 
cm  riicitur , 

I  o  Eccc  ego  inducam  fupcr  cos  mala.  Scilicctfamis,  gladij 
&  captiuitatis . 

I I  Dequibus exirc non poterunt.  Terfe nec per adiutorcs, 
de  quibns  confidunt, 

1 2  Et  clam  abant  ad  me.  Tieceffitate  compulft. 

*  I  Etnon 


lii,dicitur poflca: Inuenta  efl  coniurauo,  ideft,  mala  colliga- 

tio  in  clericisqui  fignarur  pcrvirosluda,  idcft,  cofitcns, 

quiadcputarifunradconfcfijoncmdiuina:Iaudis. 

t    Et  in  habi.ic.ldcR,  in  rcligiofis qui  dcbenr  cfli:pacifici, 

&quieti,&tamen  multiclcricifaciunt  litigia&appella 

tiones:etiam  mulri  rcligiofi  funt  iuis  fuperionbus  rebel 

les:ideo  fubditur. 

t     T^eu-^rfi  fnnt  ad  iniqtutates  patrum  fuorum  priores .  Scilicet 

Adara  &  Euae  qui  fueruntiDeoinobedientcs .  Etpccna 

fubditurcum  dicitur. 

f     /«rfwww/wppreojwa.Namin  infernanullaeftrcdem- 

ptio.  Et  dc  cclcbrantibus  indignc  dicitur  poftea. 


«7. 


Glof.  ord.  &:Nicolai  de  Ly  ra        ^7: 


^ 

^ 


ti  nvMct  &  Vf rbum  Dci  accipcrc  non  mcruinct,  coniicr- 
Ujscftad  PithonilTamvtabidolisdirccrct.quod  inflatia 
orationis  &  flefinimadominocxtorqucrcdebiiillct  Vn 
dcducimusndominu^noncxaudicrit,  noncncconau- 
dum.  Ciio.n.iratusflcaUur  mutatquc  lcutcntiam,riqui 
busiratuscft,  com- 


•t  Qtiid  hce- 
acc  Uiiectus 
iRcus  vlcra 
10  damo  r.\ei 
«um    leccrit 
ipfj  cam  mul 
•M   abomina 
Utae^  cum 
Biulcu^&au- 
fcrecur   caro 
CiaStA  a.teub 
sniieSdi  lua 
tn  quib^  cxul 
Wlh. 

B 


tatis,  tum  hoc  quod  vocata cfl  dclifta,  tu  illud,  qiiod  in  D 
tcmplo  Dci  collocaucrit  ftatuascorumqui  noltintdij. 
c  7s;«"<;W ">■./•»"•  A.tnuncpubliceoft"crenciiuTi  nomma 
rccitatur,&  rcdcmptiopcccatorum  in  laudcm  mutatur, 
nccEuangclice  viduas  mcmoriacclcbrar,qucpUisomni 

bus  in  gazophila- 

&  non  cxaudiam  cos .  Et  ibunt  ciiiitates  luda  Sc  habita- 

tores  Iciulalcm,&:  claraabunt  ad  eos  quibu.s  libant ,  8c  no 

falunbunteos  in  tempore  afflidionis  corum .  t  Scciidum 

numtrum  cnim^ciuitatum  tuarum  crant  dij  tui  &c  luda, 

&  {ccundum  numerum  viarum  tuarum  lciulalem  po- 

fuifti  aras  confulionis  ad  libanduBaalim.  t  Tu  ei-gonoli  6 

orarc^  populo  hoc,  &i  nc  alTumas  pro  cis  laudc  &  oi'onc,  ^ 

quia  no  cxaudia  in  tpe  clamoris  eorum  ad  me^in  tempo- 

5^1'ofulus  luda. 

rc  afflitlionis  corum.  t   Quid  el^uod  dilcdus  meus  in 

^Vcnruiidi'  idola.         >'•  Q__multiiudine!ialiun)  lit..ficioium  nondclentur  pccratj  lu.i.        8 

domomca  facitfcelera  multa?  Niinquid  carnes  (andliE  9 

aufercnta  tcmalitiastuas,  in  quibus  gIoriataes?Oliuam  \1  ^^^o ^Pi^itus comnbul. 


inutcniiir.  Totum 

hoc  auiJquod  nuc 

dicitur  ad  ludamiSc 

lcru<a!cm  j>crtinct 

quibus  inflat  capii- 

uitas . 

a  ^tcundumnu\\\\i-  a 

bro  Rcgtnn  &  Pa 

ralipo.   inucnimus  b 

ludam ,  &  Icrcmia  c 

niultd  pciora  qua 

Kracl  fcciiTc.vtquot 

habcbant  vrbcs,  tot 

habcbat  idolorum  d 

fpccics :  &  quof  in  c 

vrbcplatca:,  &  via-  r 

rumcapita.  totin  ,  ,  ,  /-    r.  r    ~      r    ~    r  i  « 

confufioncmfuam      tvbcrem,pulchiam,  trudtiteram,lpecioIam  vocauitdo-  12  f  oWm.  'k  Idem. 

arashabcrcnt!,qui-  ^  minusnomen  tuum.  Ad  voccm  Ioquel(^grandisexarfit  ^^  Oliuam  formoiam 

busidoUS  immola-    "^  atr,ladioli(.itiuiri.Vndc:Kxtrrminauitcainuperd€SyluaT     Popu!..    *4    VOCat,    Vt  inUltarct 

rcnt.  tio-nis  in  ca,  &  t combufta  funt fiuteta  cius .  Et dominus       ""^  ^'^  fcrcdos  fru 

b     Tlter^O.    rrXClpi-  ^  alNonimmcrito.cumponitDcusfacerequivul.         Y^    «US ,  qUOmodo  fs- 

turprophcta: ,  nc^  h  cxcrcituum  qui  plantauit  te  loquutus  eft  fuper  te  malu,  '    ^^  vocamt  cam  vi 
cis  orct  in  quos  cft  ^     ^  ^  *  ncam. 


tiummilit. 
-^  Thcodorctus. 
Clare  nos  inltriiit 
intcntio ,  &  fcrmo 
prophcta:,dominu 
opcra  bonarcqiiirc 
rc;Quodetiam  Da- 
uidmclamat.v^jtv//;. 
cium  &■  oblatiuntm  no 
Iwili,  cofpus  autem  jer 
ftciflimihi.EtilCTnm. 
Q^uotuamfi  voLi/msju 
crificium  ded-Jltm.  vii" 
(jneholccaufiis  rcn  de- 
leilabcris    Sacrtficitm 


Abuflo  gran 
dis  oblacionu 
Chriftiauo— 
rum. 
Maicii  d 


quos 
ia  confummata  fcn 

fentia  ,  ncvidcaturratioeiusinfirma,&  mcrito  non 
cxaudita. 

c  ttie  'i^Mw.oro  f/r /««-/. q.d.Nc rcplicando  vctcrishifto- 
xix  dcmcntiam  qua  miicrcri  folco :  &c  laudando  mcam 
riraris  mutarc  fcntcntiam.Non  cnim  cxaudiam  c6s,qui 
afflidionc  coadii  clamant.  Ex  hisdiiciiuusfruftra  ^  aii- 
quo  rogari  qui  non  mcrctur  accipcrc. 
d  Quid^eit.  H'cron.Dicamnshoc  principibusccclcflaru 
&  diuitibus,  rjui  cumalicnarapiant,  &  malitiascordis 
fui  non  aufcrant,putant  fe  Dci  mercri  clcmcntiam. 
•jc  Theodorctus.  Vtrumqucdcclaratgrauitatcm  impie 

tatis. 


s,  ^d  vocem  lo.  quafi 
dicar.  Exaltatiisper  fupcrbiahi,  no  humiliter  creatoiem 
&  dominatorcm  tuum  intellcxifti,  lcd  cotra  doniinuni 
granditerloquutusjigne  cius  lucccnfusredigcris  in  nihi- 
ium. 

*  Theodorctus.  Poftquam  vocauit  OIiuam,meniinit 
purgationis.  Putationem  cnimnuncupatpuigationcm. 
Sic  ic  dominus  in  cuangelio  dicit.  Omins  pulmcs  nonfeui.s 
fruiium  exciJilur,&in  igtitin  mittitir. 
h  Et  d('W/m«f.q.d.Ohuamvbcrcmpul.fru.fpe.vo.d.n.tu. 
atqnc  plantauit  tc:  fcdproptcr  voccmloquelx  grandis 
flammaciusdefcenditin  tc.  ^ 

:  Tuatt- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I     Et  non  cxaudiam  cos.ii^'^  non  promorucrunt. 
'  2    Et  clama.ad  cos  quibus  libanL  Offerendo facrifida,  liqHt- 
dttyfcilicct  idolis, 

j    Et  non  faluabunt  cos .  Qui  nullam  habent  vlnutem  fal- 
uandi . 

4    Sccundum  numcrum  cci.tu.EAr  quo  patet  multiplicatio 
idoloUtriig  in  terra  luda . 

y    Etfccundum  numerumviarumtuarum  Icrufalcm. 
Quia  infingulis  vicis  &  platcis  erantaltaria  cotijiru^uidolis ,  & 
tnaximh  tempore  Manajfe  rrgis,  quia  idololatriam  &  alia  mala  fn- 
fra  modum  muttiplicauit  m  lerujalem  vtbabetur.^.E^tgtm  zi. 
Etfubditur. 

6  Tu  crgo.  leremia. 

7  NoU  orarc  pro  populo  hoc.^.rf.  T^oi  efl  dignus  vtprices 
tMpro  eis  exaudiantur.Et  fpccialis  ratio  adliocfubditur, 

8  Quid  eft  quod  dilcdlus .  ideJi,popuLus  Ijrael a  mefpeciali' 
ter  eietius , 

9  In  dom.mea.rc/(?f?,iw  tsmplo,meo  nomini  confccrato. 

10  Facit  fcclcra  mnX.ponendo  ibi  liola  tempore  Manajfe  reg.i^. 
I^eg.ii.  £t  inbocjuit  maximusDeic0ntemptus,qi4iajimtleeli 

acji 


M  0  B^.4  L  1  T  E  f{, 
8  Quidefl  quod dilefius mcus.  Signum  maxima2dilc(J}io- 
nis  cft  quando dominus  admittit  aliqucm  ad  lui  corpo- 
ris&  fanguiniscofccrationcm:  pp  quodpcccatataUum 
kclcra  dicuntur  proptcr  grauitatem,  nec  pcr  cclcbratio- 
ncmcxpiantur  lcd  magisaggrauantur,ideo  fubditur. 
j  I  T^unquid  catnes  juntta.  Scilicct  agni  immaculati  lefti 
Chrifti. 

3 2  .Aufer.a  te  malic.tuas.  Q.d.  non.fcd  magis  multiplica- 
bunt .  Et  fubditur  dcbita  conditio  clcrici  &  rcligiofi^cu 
dicitur . 


acft  vxor  introducat  adultertm  in  eodem  leclo  cum  marito, 
1 1  Nunquld  carncs  fandl.  Scilicetfacnficiorum  rnihi  oblatc- 
rum . 

1 1  Aufc.  a  tC  ma.  quaft  dicat.  ^nn:  quia  talia  non  placcnt  nift 
ex  di  uonone  &  bonitate  offerentiuni, propter  quod  dicitur  Gtn.4. 
a.  Rcfpcxit  dominusad  Abcl  &  ad  munera  cius.  tt  qim 
pnncipuliter  rejpexit  ad  boniiatem  ojferentis,&  ex  ccnjcqiemi  sd 
eiusokationem.l^ab.Sal.exponit.Nunqmd  carncs  (znCtq  &c 
idcft,circtmcifio.q.d.circumcilio  non  Itberabit  te,niji  cum  eu  aJjini 
opera  iufiitite. 

15  Oliuamvbe.  Inprincipioenimexitusde^4egyptorfqucu 
conflationemvituli  aureifuitgraliojus  iiatus popttU.  Fcl  ijtudpo- 
teft  referri  adjtatum  ipjius  ternpore  Datiid  &  Salomonts  ,  cb  quu 
Dauid  augmentauit  cuitum  diuiniim,^  de  prjtcepto  eius  Salomui 
.tdificauit templum,vt l^abeiur.  i.Taralipum.Etfiibditur:detCi!j 
ratiOjCum  dicitur . 

14  Ad  voccm lo. idefl,  ipft*s  Dcicuiusmagnhudinis nonelij 
tits  vtl  ipjius  ]\abuchodonofor,quifuit  injirumttum  Ddtndcflr.: 
Bionc  tenipli. 

15  Exarfitignis.  'Habuchodonofor  cnim  pracepit  incendi  ciuit  \ 
tcm  &  temptum:&  boc  contigit  proptcr  poputi  peccata.C^ttnf 
tent  in  litera, 

it  I  Tu 


13  Oliuam  ^fcecfw.Dcbctcnimcftevbera  oliuaperpietatt; 
pulchra  pcr  coalcientis  puntatcm,  ffuciifcraperopcrij 
boni  multiphcitatcm.lpcciofa  pcr  conuerlationis  honcl 
ftatcm,nominata  pcr  fama:  celcbritatcm.Et  fubdituroli 
ua:dida;detcrioratio,cum  dicitur. 

14  advocemioqt.eL.tgrandis.  Ideft,diabolicsfuggcftioni 
exarfitvinca.  Idem  fignaturhicpervineamquodpriu 
pcroliuam,dcquadidturI(aixquinto  b.  yineau.mm 
txcrcituum  dun,  us  ijrud  e/t.  Sed  ha:c  vinca  exarfit  ignc  carn ' 
litatis&  cupiditatis. 

t    Etcombuliajuni.  Ideft,oniniaDcidona. 

t  I  luflns 


73 


leremiac.   Cap.XII. 


<574 


ine 


f^  au. Indxi  &  nortri  iudaizatcs  ad  perfonam  Icrcmias 
hocreferunr,&propter  vaticinitim  futurorum  maloru 
hxccuniapopuiofuftinuifle  aflciunt.  Scdquomodo 
icuincrucifixum  probantcumfcriptura  hocnondicat? 
inifiioffedicanrpopulumcogitafle,&  non  fccifll-  ? 
'    Oricencs.  Tu 

aifCaufas  tu  ezponitine  videaiui  iniuftus.Vndc  vt  iuftificens  in  fcimonibus  tuis,&  vincas  CBin  iu Ji- 
rsris.  TStudiofe. 

pro  malis  domus  Ifiael,<^  domus  Iuda,qu?  feceiut  fibi  ad 

a«iraiet.  b«Sccunduiii  hnmincn,.  c1Quomodo<  pctteat  me loqui. 

^  irritandu  me,  libanrcsBaalim.Tu  autem  dommc  dcmon 

fFilio.  Tludioium. 

ftrafti  mihi,6ccognoui;tu  oftedifti  mihi  f  ftudia  coru ,  & 

afCrucis. 

b  ^^  quafitagnus  raaruems  qui  portatur  ad  vidimim .  Et 

«1/-rccaiL.m,vndeiEumqui  non  nouent  peccaiii.pto  nobis  peccatii  fecit.  bProuej-hium  fuit  in  Ifrael. 

non  cognoui,quia  cogitauerunt  fuper  me  cofiha,diceccs, 

fCtucis.     aiCotpus  S.lu.olis  quieu  panis  qui  dc  coslodcfcendit.     bf  Vt  nonicn  eius  dtleatiir. 
cf  Orige.Nili  gianuni  tium  iiti  cidcns  in  terra  aicttu,fue.fo.ma.  S'  aiit  moi.fue.niultu  fruftu  atFett. 

tMittamus lignu  in  panem  eius,  &  cradamus  eu  de  terra 

a1  Filiustccundumcarnem  adpatrcm  loquitur.Sciudiciumeiuri  iini>tecauK 

viucntiu,&  nomen  eius  no  memoretur  amplius.  Tu  aute 

,  3*  RtddLiido  vnicuiquc  quod  mcrctur. 

:n  .    Tantum  d  £loixiineSabaoih,quiiudicasiufte,&probas  rcncs&cor- 

r*-"^    P  *  ,  a*EofUm,fcilitenjui  in  fcclerepetfeuerant.non  (jui  poenitent. 

^CUS    fermO     de-  liTO'ftinati5.Pio,iii!senimdir_t:Pater  ignofceillis^quuncfciuntquidfaciunt. 

c  davidcam  vkioncm  tuam  ex  cis.tTibi.n.reuelaui  caufam 

a  riudzos.  ^Obediei.tia. 

raea.  Propterhicdicitdiasadvirds  Anathot,quiquxrut  9 
£  animam  tuam,  &  dicunt,  t  Non  prophetabis  in  nomine 
dni,&  non  morieris  in  manibus  noftris.Propterea  h?c  di 
cit  diis  exercituum :  Ecce  ego  vifitabo  (uper  eos,  iuuenes 
morientur  in  gladio ,  filij  eorum  S^fHIix  eorum  moriecur 
in  fame,  &  reliquia:  non  erunt  ex  eis.Inducam  cnim  ma- 
lum  fuper  viros  Anathor,annum  vifitationis  eorum. 


'3Uted6minc,&c. 

yelnttim  *ac  niihi 

;   fnmittf&  cgnojca. 

uxtaPial./^' »«««J 
ocithonnftmlcitn- 
am.Vndc,H<^lite 
ccari  magiiin  fuper 
jri-.  Tfl«J  ijuipye  cji 
■;agifier  vjier  cjui 
-jcff/iJf/if,  qui.fcili 
et  crudit  homi- 
jfs  vcl  per  fc ,  vcl 
crliiium  Erudit 
bamper  Paulii, 
jj.cr  Pctrum  vel 
1=  ucmlibet  faucto 


endat  &  doceat. 
'otufac  ttnbi  dom. 
-c£i,?.q.d.No  pof- 
im  fcire ,  niii  tu 
ruelaucris  Te  au 
;  dcnioftrante  vi 
ebocogitationcs 
B  nguloru  &quid 
:!rant  ,vcl  cui  us 
u  voliitatis:  '.'n- 
ur.^  li;i.iiipu,'  ,&i\ 

lanislcfuquonu 


;Tiur  crt  lcrmo 

,as.Quiavcrodocenteco,volucruntquidamfcandalu 

Wredoclrinxcius  crucifigcntcscum  dixcrunt:  ^inta- 

(j  /ii;.(np.;.fj'vj.cin.  Cumemm  vcrbo  &  difcipliiixeius 

niungiturcrucifixo  niagiflri  inpancmlignu  mittitur, 

illi  quidcm  mCidj^LntcsdiciiV  Minantus  hn.ni  />i.«^x.Ego 

roinuillbilcvelmuabilequodda  inferajignu  rniffum 

panemcius  panefccitmcliore.i.dodirir^irj  dulciore. 

cut  lignfi per  Moylcn  miflum  ui  amaram  aqua ,  fccit 

andulcem .  Anrc.n.quam  mitteretur  lignum  in  pane 

usquando  tantumeratpanis&  non  lignum,  'io?>w  ter 

m  non  txkratfunus  coruri,.Scd  poftquam  afHmipnt  forti- 

idincm  per  Iignnm,inomnem  tcrram,fcrmopa(lionis 

us  feminatuscfi.Ego  autcm  autumo  lcgcm  no  intclle- 

am  amaram  ciTc  aquam .    Cumautemvenit  lignum' 

]1  u  Chrifti ,  &  fcrmo  Saluatoris  in  cam  dcfccndit ,  dul- 

oratur . 

■  Theodorctus.  In  fcqucntibus  docet  prophcta  qua: 
ommifcruntin  fcipfum&  inChriftum  ,  in  ipfocnim 
Vophetahac  adumbrata  funt.Dowjwe  demonfira  mihi  &  co 
•Kfcam.  Ipfa  prccatio  teftatureum  non  modo  rcfcrre 
,^mc6miffafuntin  fe.  Alioquinulla  reuclationcopus 
«at,adpcrfpicienda  quxtumficbant,  cum  incumad- 
Jittcrentur.  Rcuelatioautem  prxmonftrat  futura. 

b  Etnon 


b  E/noic.^now.^Theodorctus.IfludnOncognoui.qua-  D 
dratprophetJE  triftitia  non  fpcranti:qui  nodiligentcr  at- 
tendebatdominicispromiflioinbus.  Sedcum  audiilTct, 
Toiniteh.-dieinciuiratem  rnunharri'y  aibitratuscflfencquaq  Hiercm.i. 
moleftiatentandum:Atquifcrinodiiiinus  non  hocpol 

licebatur^fcdvirtus 
aduerfa.  Vcrum  fcr 
moprolatusdedo- 
mino,  aliumhabct 
intclledum.  Tan- 
quam  enim  agnus, 
inquit.qui  ducitur 
adviaimam,  non+°P'"*- 
nouitquodpafla.  ^^^,„^j,„^ 
rus  lit ,  fcquitur  du-  qui  ducimr 
ccntes.  ad  viai 

C  Mitamu^U^nu^ttc.  diccnies. 
■>r    Idem.  Iftudom 
nino  nonconucnit" 
propheteQiiienim 
ficri  poterat,  vr  li- 
gnum   immittcrc- 
tur  in  pancm  ?  At 
Ch?omaximequa 
drat.N.im  fuum  ip 
fuiscorpus  panem 
appeilauitjPjw/sin- 
quit ,  qiicrn  ego  dabo , 
lAro  mca  cft .  Panem 
hunc  lignoconfixc 
runt ,  qui  putabant 
fcmcmuriam  illms 
cxtindiii^o.s. 
^    Tcrtul.  De  hoc 
ligno  (ciucis)etiam 
Deus  iniinuat  pcr 
Icrcmiam  quiJ  cl- 
fctisdiduii 


n 

S 
6 

7 

8 

9 

10 

II 


loan.*". 


Lil».  aduerf. 
ludxos. 


ycniie 

tnittamus  inpatiem  eius  lignum,  &  conterar/ius  curti  a  tc-  ra  riac- 
rum,&  Tiomen  illius  nor?  mcmorabnnr  ampliHS.  Vtiquc  in  cor- 
pus  cius  lignum  miftum  cfl .  Sic  enim  Chriftus  rcuela- 
uit.pancm  corpus  fuum  appclians,cuiusrctr6  corpusia 
pancprophetes  figurauit. 

d  Ptobas  >e/<f j.Thcodoretus.  Rencs  vocat,vt  farpc dixi- 
mus,  cogitationcs:  eo  quod  concupifccndi  visin  rcnib. 
fitafrcquenter  mcitat  cogitationcm. 

c    Tibi  c«/m.Quianon  mcrito  meo,fcd eoru  fcelere  cru-  Inan.i4.J 
cifigorJ^c»«pr/«ct/Jf  mundi  huius,C^  in  mc  tion  habct  quidnia. 
f     Propterea  hxc  dicit  dominus  .  Videtur  hoc  fuperiori 
rcntcntixcontrarium,in  qua  qux  diaafuntpcrfonai 
Chriftiaptamus,  nonlercmia:,  quipropriehabitabat  in 
viculoAnathot.Sedper  Anathoifquodobedietiaiutcr- 
pretatur)Iuda:os,&  maxime  Icrofolimitas  intelligimus, 
quiquondamprasccptisdommi  obcdicrunt..  Sedquia 
a  dominoreccflcrunt ,  vcnit  in  eoscxtranca  fentcntia  , 
vt  iuucncseorum  morianiurgladio,  &c.  Vtautcm  nos 
dmncm  molcftiam  inrciprciationis  libcrcmus,  illam 
rcgulam  fc<]uamur.  Quodomncsprophctx  intypum 
Saluatoris  p!a:iaque  gcflerunt  &  quod  in  piajfcnti  in  F 
krcmiacomplctur,  hoc  infuturum  de  domino  pro- 
phctatur. 

^  Cap. 


NICOLAVSDELYRA. 

•k  iTu  autc.  Supenus  d  prtncipio  traBatus  huiuslibri  hremias 
t'repauu populi  ludx  malitiam,hic  conlequenter  plangit  immine- 
tncx  hoc  fibt  iniuriam.i^ia  ficut  dicit  Ioann.es  aureu,  Incurrit 
(tumqui  arguit  crimmfoi :  Et  diuiditur  m  duaspartes,quia  primb 
l"'g'ifuam.iduerfitateni.  Etjtcundh  aducrfantium  ftbi  profperi- 
^(tm.ca.jcjuenxirca primum dicit:Ta  au.do.de  mi.certitudi- 
' '^f  pn  tum  rtueUtiimem.  Et  quid  fn  tUud  fubditur. 

iioftcti.mi.ftu.eo.^Miijper  vius  bccultas  quArebartt  interfi- 
me  ■in,tdcojnbdttur:Et  ego  quafi  agnus  manfuitiis. 
.  ttnoncogn.a«tc  reuetationemtuam  faciam  mihi.  Quiaco. 
)-rnccon.<j«o<i/«6(iit«r. 

'.  ^^'^'■""^^S.T^""f)2  detextu.fedfubinteUigitur. 
■  ^'ttanius  lignum.  efl  enim  m  terra  illa  arhor  nomine  t^xui 
inenata,&  mdt  dicitur toxicum,'de(t,ycneriii.&  toxico,tcas,ideli 
fnmare^amutataino.  Etdeligno  illihs  atboris  minutatim  incifo 
'^it-oantponeretncibo  hremix,  quicibus  nomtnepatiis  intelligi- 
*'>vticc  mmretwr  ^r  amplius  cos  non  argueret. 


6  Tuau.do.  Idef},exercituum  per  cjuod  angeli  defignantur. 

7  Videam  vl.Hoc  non  dicebat  ^rlo  vindi£l.c,fed  nmore  iuflitia: 
£<f  rnaximc  quia  volebant  verbum  dinitium  impcdirc. 

8  Propterea hxc dicit  do. 'fii  cnim erant  qui priiicpallter  eu 
occidere  volebant.Erat  enim  lcrcmias  dt  eaderu  ciuitate:  &ftcfvc 
quentif.s ,c^ acrius  eos  arguehat,propter  quvd  magiscdiibjftcum: 
Et  quia ^f  donti prophetia  fibi ir.agis inuidebant qiidm  a'ij,-b  qucd 
inuidia  magis  tfl  inier  compatriotas,&  firnul  habitariics,qudm  in- 
ter  extrantos  &  longinqms  ,fecutidum  quod  dicit  Vhilvfophus.  z. 
Bjjetoricx.  Cuius  ratio  efl,quia  inuidia  cfl  triftitia  de  bono  altcuus 
inquantum  ^itimatur proprtj  boni  diminniitmn.Bonum  autcm,fcu 
excelletitia  alicuius  multum  longinqui  non  apprehenditur  fic  dimi 
nutiuum  boni  proptij,  ftcut  excellentia  prtpinquijdcofiibditur. 

9     Et  dicu nt.  ex  inuidia  moti. 

i  o  Non  prophctabis.  idcfi ,  ft  tu  ccfjcs  d  prophetiaftcut  &  nos, 

non  interfictem"s  tr. 

II  Propterca,&c.cgo  vifitabofupcreos.  pcsnamdebitam 

infcrcn^  profua  malitia.&  patct  litera. 

Toui.  4.  Y 


6/^         Gloford.&NicoIaideLyra 


«7 


(! 


PCd  7J.a 


uidratu. 


^  C  A  P.    X  I  I. 

A  Trf/w  ^^«/.^««(/.Contra  omncsinique  .igcntcs  difputa- 
JL  tio  cfl,ficut  in  illo  Pfal.  Quam  Iwtms  Ilrael  Dcus  hn  qui 
rcfli  fur.ttC^c.  Scdpraccipu(icontrahacrcticos. 
Lib...Jcpro  .^  Chryfoflomus.  Hxclblisncbisnonfunt  ambigua, 
vcrum&hisquian 


tcnosfucrunt  lan- 
Aisiliis  viris.Aitn. 

lol,  j ,  Job,  Tt  quid  impti  VI- 

UMntidiuiiitlqite  vttcr,:. 

Iludich.      fcttnt  ?  5c  B.  Dauid , 

rLL75.  Tiulo  miiius  iff-fijunt 
grcffus  tmiypacem  pec- 
calurum  videns.  Poft 
hunc,  &  Icrcmias , 
Jnfius  ts  domine,&c. 
QMre  viaimp.&c. 
Ambigcbant  iflig- 
dc.m  atquc  inquirc- 
bantjicdnonitavt 
faciutimpij  ncquc 
.n.accuiabant  Deii, 
ncquc  cx  his  q  fiut 
illius  iuflitia  rcprc 

ttJi-SJ'  hcndebat.  Sed  ahus 
-.  quidem  aiebar,7tt</;- 
"  tia  tua  tibyfiusmuUa. 
Hic  Icremias  pio- 
nidensne  quis  fuipi 
carctur,  interroga- 
tioni  iudicium  luu 


C  A  P. 


b  Congrrga  tds.ln  parch3,quandooescongrcgiabantura<' 
dicmifcflum,  tuncobrciri(unt&  dudti  incaptiuitatcm, ' 
^  Thcodorctus.Vcrbum  ifludfandtifica,dicitprorc!>;rc 
ga.Scgrcgatcnim  Icqui  vult  landificari.  ProptcrcaSy- 
r us ,  twT^« »""'.  idcfl,  prxpara  pofuit ,  pro  dytfo»,  quod  cft 

fandlifica. 
XII..  c  OccifMus.OcdCic^ 

harrcticorum,  falu 


,rn  •»  j        •       r  J-r     -  nircticorum,  lalu 

VIlus  quidcm  tu  cs  dominc,li  dilputcm  ,  ^(^  dcccprorum  c; 

tccum,verumtamentiurta  loquar  ad  tc:  fuerint,  fcilicct,  cc. 

^Hzrciicotum.  2  clcfiartico  iuguUti 

•j Quarc via impioru proipcratur , bcnc  3  mucronc. 

«^lnlrgt.     orspolandoecclellam.    4       d    Siciim  pedibus.^.^ 

cftomnib.cjuiprsuaricanturj&inique 

^SicJi  ijc>int. 

aeunt^  Plantalli  eosj&  radicc  miferunt: 

^  ^  5 

proficiunc,  &faciuntfrudum.Propeestuorieorumj&  <5 

»TVnde:Populu$h'e  me  Ubii«honotat:cof  autemeorum  loiigeell  ame.        <;?atet.  7 

lonsea  renibus  corum .  Et  tu domine nofti  mc,  vidiui  * 

9 


*r>fcipitndii. 


Sicaptiuitasvicina 
rumGcntiumrcf. 
tigauit  Moabita 
rum,fciIicct,Phili 
fliim ,  Ammonita 
rum,Idumeoruqu 

f)roptcr  ditiicultat 
ocorum  non  tai 


II 


afFiiium.  Nemo  cii'm  nouit  filium  niC  patei,  8c  nemo  nouit  paitcm  nifi  filius. 

b  ^  In  leruralrm.vel  in  conciliabula. 

mc,&  piobafti  cor  mcii  tccum.t  Congrcga  cos,quafigrc 

a^A  vitiis.  f  Satrifica  viriuicous.  1  intcific.enao  fanftiJica. 
Qnem  eniin  dominusditiftit.cotiipit.fiagellat. 

gem  ad  vidima  &  t  fandlifica  cos  in  dieoccifionis.Vlque  ^^  SyrusTvi^dh  «dVr 

a^Oonccf.inimusfeccaiitiummutetui.      b  ^Sie.ilis.         cTQ^in  vlu  hominumcreata  Unt,     ^^    CUrrCrCS  ad  dimic" 


10  pugnsc  quamlatrc 
cinio  aptilunt. 
Theodorctus.Hc 
ita  intcrprctatns  c 


conluinuniur  pr«  peccaiis  eoruiii.  I  3 

quolua:cbitterra&  licrbaomnis  re^ionis  ficcabiturpp       ^""^  cumpcdiril 

^       ..?,,.,wdice,  ^  .  &quornodocqu 

maIitiamhabitantiilinea?Confumptiicllanimal,&vo-  H  tibus reluaari  pa 

j«;Cumomnia  riei  piou,dpniiaag.iiitu'  bVQuod  pafluiifumus.  ^5    r»*'  *5    M^  t 

pra:pofuit,diccns./«  c  Iucrc,quoniadixerunt.ndn  videbitnouiflimanoltra.  Si  '^  citefldufmodi.H 

fiusCsdomif,r,hOCci\  ,'2,ped,t:tus.  .urruudine.  »7    ftcS    VlCUll,  Moa 

mir,tfl"moS;i     cupcdibuscurrestlaboralli,quomodopotcriscontehde.  J^  ^—^^ 


aut  ignoro  quo  fiut. 

Lib  i.firoma  ^  Clemens  Alcxandrinus.Prophete  non  dicunt  fcmpcr 

ttim,*         quaaDcoaudicrunt,  fed  ctiamannunciantpcrantipo- 

phoram  ca  qua;  vulgo  iadantur  a  populo  taquam  qua;- 

lliioncs  quafdamqusafFcrunturab  hominibus,>qualc 

cflillud  Icrcmiac,  Curvia  inipiorumprvfperatur. 

a  Et  lu  dominr.Ac  Ci  dicat:Non  eft  fcandalum  fi impij  vel 

h.-crctici  tpefloret.  Licet.n.proficiant,  filiosfacianr,iicct 

prope fis on coru,(5c loge a  rcnibus coru,ia coiirictiaino 

cft  tfi  coiolatio  parua  cp  f^nant  ad  viftima  ficu  t  pccora. 

C  b   Con- 


n^jcxcrcitu  pcdcft 
bcllum  gcrebant,  Sc  tu  ccrtans  cum  cis  facpe  numcro  v 
ftaes.Qua:  fiet  igitur  vt  refiflas  Babyloniiscum  equcft 
cxcrcitu  ift  acic  prodcuntibus?At  fecundum  intcrprct.' 
tione  Gra:cam  fic  intcUigendum  cfl,nempe  ob  ncquiti 
tuam  curfus  labefadlauit  te,&  viribus  fpoliauit,fortiti 
dinc  vero  deftituta.quomodo  rcpugnare  poteris  &  gci 
re bcUii  cu  his  qui  ingcnti  cquorum  numero  militani 
e  l>;<omado,i.quid  facies  ,cumadcaptiuitatcmin  Chaj^u 
dxam  vcnaris*  Chaldai  enim  &  Pcrfs  cquisgaudent. 

4^7{am  : 


NICOLAVS  DE  LYRA.  CAP.  XII. 
*■  TVftus  quidem. Hic  confetjuenier  letemias plangufiPi  aduer 
Xlantiuprofpentatt.Miqui  tamen  expofitores  dicunt,quodpUn 
git  hic  piofperitate  Chaldxorum,c}Hierant  infii/elesijed  litera  prace 
dens  &fubfequens  magis  cofonat,^  loquatur  de  viris  ^nathoi  per 
fequcntibus  Ieremiam,vt  di6lum  efl.Et  diuiditurin  duas,quia  pri- 
tnoper  modum  (iuerimoniieponitur  Iererr.iie  qnxflio.Secundo  domi 
nirefponfio ibi.Si cum peditibus.  Circapritnum  dicit. 

I  luflusquidcm  tu  esdomine;fidifputcm  tccum.  Hoc 
evim pr^mictit leremias  iw vidiatur  Joqhi tcmerc de  diuinis iudi- 
cijs  hominibusoccultis. 

2.  Vcrumtamcn  iufta  loquar  ad  te.  non  per  modum  conten- 
tionif,fe»  di[futationis,fedper  nwdum  hhmilis  qu^jvijnisficut  di- 
fcfulus  quterit  d  7na^i§lro,volens  doceriabeo. 

3  Quare  via  impiorij.j.  riiorum ^rtathut  mepe^fequcntiHn. 

4  Profperatur,bene  eft  omnibus  qui  pra:uarican.&  ini 
quc  zoxmti.tmporalia  bona  veniunt  eis  ad  votti.  ideojubdaur. 

5  1^1  an tafti  cos,&  radU.firn-.ati  junt  in  tcrra  fHtjs  0  amicis. 

6  Proficiunt.J»»  bcnis  temporalibus. 

7  EtfaciuntfrudJum.pi-ofe»?  muUiplicando. 

8  Prope  es  tu  ori  comm.Erant  inim  facerdot(s,vt  habetur 
fupraprimo  ca.erat  enim  .Anathotvnadeciuitatibus facerdotunit 
&  ftc  diuinis  taudibus  laudabant  Deum. 

9  Etl6gearenibuseoru.9«M  erant  aduherj^fnur.du  qnoddid 
i«r;«/>ra.5.[.vnufquifq;  ad  vxoreproximi  fui  hinnicbat. 
- Et 


lo  Et  tu  dominenofti  me,vidi.mc,&  probaftime.?«iiJ 
hil  cis  nocui.fed  magis  proficere  voLui. 
I  r  Congrcga  eos  quafi  gre./;oc  dicit  :!^eh  diuiiue  iuliitiA 
1 2  Et  fandifica  cos  in  die.  in  Hebreo  habeiur.  Ef  przpa 
eos  in  die  occifionis.  vt  tua  iufiitia  impleatur,&  ne  propter  t 
rum  mjlitiam  terra  vtterius  fitrilis  rcddatur.  ideo  fubditur. 
i  3  Vfquequo. lam  en!m,vt  videtur,domiuus  induxcrat ftccu 
tem,drqua  habetur.inf.  14.  c. 

14  Confumptum efl animal.Wflww  in  campisnon inutn. 
tia.Et  cauja  huius  (icatatis  fubditur,cum  dicititr. 

1 5  Quoniam  dixerunt. wi  ^natlKt  &  alij  mali. 

16  Non  \\<icb\t.jciluet  dominus. 

17  Nouifnmanoftra..^i^p!<nic//</«m.E;r^MO videtur,^cec 
tant  in  errorem,quo  negatur  anim^  humanx  immortatitas,  & 
foflmortem  ncn  remanet  punitio  aliquavclitlum  erronmqui  • 
gat  diuinam  prouidcntiam  fe  extendere  ad  aBus  bumanos,ed  q:  ( 
proceduntex  libero  arbitrio  &  fic  non  puniuntur  d  Deo. 

i  8  Si  cum  pcdibus.  Hic Cdnfequenter  ponitur  domini  refpon  , 
quanium  ad  duojtcundum  pcnitur  ibi :Kcliqui'Co)iq:ierilialu\  i 
te  leremias  de  viris  .Anailjot  i  u  pcrjtqucntibus,(s  dvminus  rrj  • 
det ftbi,quodfit grauior pafjurus diSi  cCi.MetephoricaiJiloij • 
tio  &  ejiftnfus.li  cum  dfficultate  fliiffes  ptifrquutioiJe  vini  t 
.Anathot  quifunt  qtiafi  \  pedites  C^parui  nic.menti,qi<omodof4 1 
bis  perfeqtnitioncmrcgii  &principumquijur!tquaftcquitesrei- 
£iu  eorum?&tamcn  oportebit  te illam fullincre  vt habetur inf. ;. 

*  Cuini 


M  0  [{^.A  L  I  T  E  I{. 

t  1  ludus  quidem.  Perhocautcm  9  fan(3uslcremias  in 
hoccap.dominuminterpellatcotraperiequutoresluos, 
cisoptando  pocnam  tcmporalcm.d.infra. 
II  co;/^)'f^d<'<,w//.rt/i,oftenditur:  cpinnoccntespofllintli- 
circ  zelo  luflitis  diuina:  optare  poenascorporalcs  &  tem 
poralcs  fuis  pcr(equutoribus:quia  funtquadam  mcdici 
iia:,  vt  lic  vcxatione  dante  intcUcaum  corrigatur  vcl  fal- 

tcm 


tcm  ad  maleagendum  impotentescfficiantur.Scdqi  • 
niam  innocentes  parati  dcbcntefle  adgrauiorafuftiJ " 
dum.fi  dominus  volucrit,idco  fcquitur. 
1%  Si  cum.  quod  efl  min  us . 

t  Quomodo.  quod  cfl  grauius q.d.  Si  poenalitatcs  vir^  ' 
fentis  cum  diflicultatc  fuftincs,quo  p^nas  purgatoriii  • 
lcrisfuftinercShaecn.mcditatiOjCum  maiori  potcnti: ' 
flinerc  facit  viix prselentis  mala.&  quoniam  ad  ide t;  t 
paffionis  Chrifti  memoria,  idcolubditur in  cius  pfo  • 


77 


leremi;^  Cap.XII. 


^78 


a  !Nr<i"»  &h'^"  ^"''^  f/p.rotefl  hocde  Chrifto  intelligi, 
iiconiraquem  fratresclamauerunt.CrMc/yi^e  eum:^ionhabt- 
m„sre;icmmliCff^rem 

b  Hclifti^omum.  vndc.  ReUnquetur  voDis domus  veflra 
deferta.  Et;  i'«'-^'^  f^^wai  Awc. 

cUfrfditas  mea  (juafi, 

crc.Odzc.  Noneft 
miranciu  fi  tunc  tru 
ibehiccomparata 
it hsErediras,  cQ  vf- 


quo  extcrminatafit,&  videbispoftaducntu  Chrini  im-  D 
pletaeflequcedidafunt  mortificatis  mebris  noftrisfup 
terra.Cu  ia  non  operetur  tcrra  opera  fua,  ncc  fiant  apud 
iuftum  ea  quibus  caro  antea  fouebatur,/o>-nJM,-io./.iwm^- 
ditiajluxuvia,^c.  Vndc.  'Hpnvmimuttrepaccm.fcd^Udium.  Mat.io.4 
. ,  .„.  ^j  .  Antequam  il!c  ve- 

aftdeft.fiinmratuailiqujrahabuifti  fidHCiamquidficie»  qjm  lordanem  Waaficn$?Cuin  nirft      nnn  ^i-.m,]^ 

iiuusgureiiesfuftinucrs.  nirec  ,  non  ciatgia- 

dius  fuperterrane-  ^■*" 
quc  concupifcebac 
caro  aduerfus  fpiri- 
tum,  nequc  fpiritns 
aduerfus  carne.  Qn^ 
autvcnit&dodifu 
mus  qux  funt  car- 
nisvclfpiritus,do- 
flrinaeius  quafigla  ; 


re cu cquis?Cura  autein  terrapacistfecurafucris,quidfa  J 

fTuiiiore.  i"ttiam.  5"ldunia;t.  TMoab  8c  Ammon  cjui  acLotli.  ■" 

ciesinfupbialordanis?  NaS^fratrestui&domuspatris  ^ 

aTCum  Chaldaris.  ^ 


juehodie  fintlco-  a 

Rcs  i  (ylua  anathe-  j^j^^^ j^^j  pugnluerat  aduerfum  te  & clamauerut poil  te  l 

«rW    rnhfm3rp<5    Sc  a^^tiaaficonf.nguinci  itmo  nocmiorquafam^Ilarisinimicus.  bTvenientin  hunctcticnumlocr 

fiddfbinfidiantcs.   b  plenavoce.  NecredaseiscuIoquutifuerinttibibona.Re  g 

J    -yu.^^,,;^  nnit  Hifrn  aTldcli  patiem.Pater  in  meegoin  patte.             b  TCaleftis  lerufalcm.      TI«ob  funiculum 

d    ^untjUia  aiilS  aijto  hxredi.eins.         c«Vndepotdb-tm  habeo  ponrndianimara' meam.  ., .,.^ 

lorbf.  Lxx.  Nuquid  ijq^j  domu  mea,dimifi  ha^editate  meam:Dcdi  diledam  9    dius  Imiflus  dimCit 

fpclficahienshrdi-  a                                       aTiudiotum.                bTPopuius  ifraei.               10  terra.i.carne  a  (piri 


blvt  quondam  dilefta  .ippclletutodiofa 
^   .  -.    n 


aTfaiitcr  lugiendo.^^^rucilige  eu'n. 

reditas  mea  quafi  leo  m  fy lua.Dedit  cotra  me  voce,io  odi 

aTTanta  pulchtitudine  habuir  Ifrac',vt  nihi:  elirr  bonotu  quoano  fu:g'Kt  n  eo:fe<l  niic  Veniie,&c. 


.  rasmca  mihi  ?  Hic-  ^  janimam  mca in  manus inimicoru  eius:fa6ta  eft  mihi  he'' 
^ianocturna  bcltia  ^ 

nortuoruni  deuo- 
at  cadauera , &  dc 

^e|cpuichns^  cSis  "^  ^^  elNunquid  auistdifcolor  hgreditas  mea  mihi:Nun^d 

.     -K         '^       j.,      _  TTani.n.  TDiu"<a:  Gentes. 

auis  tindla  pcr  totij?  Venite,cogregamini  oes  befti^terra?, 

:f  Quoniam  Deiim  fimrii  n  in  coj,  iouciunt  «llfiael. 

e  jpperatc  addeudradu.PaltoresmuItidemoIitifuntvinea 


'cfcitur  fordib.  cu- 
usimmundicijelf- 
ael  coniparatur. 

lulti.  •pgjiorei  rnititi,&c. 

^ierony.  ^udiant 

laccgprincipcsvo- 

'    iintcfle,&proc6- 

*    niffisfibiindieiu- 

lici)  r6ne  reddere:  £ 

ig  illos.n.parsdiii 

oculcatur  atq;  pol 

uitur,&vbi  quoda 

TatDcihofpitium 

3    Ifthabitacuhim  be 

'iara.Alijnonpra: 

ofifos  plcbis  &  fa 

irrdoteSjfcdhofiiCi 

rincipesiiucUigut,» 

jui  populum  Dci 

,|iiffipauerunt. 


mea,  conculcauerunt  partcm  meam.Dederuntportionc 

aTQiipnctjm.  bTSine  P-r». 

mca  defidcrabilem  in  dcfertum  fohtudinis,pofuerut  eam 

Tldeftauxilio  meo  dcftituta. 

in  diffipationejluxitqi  fuper  me.  Dcfolatione  defolata  cft 
omnis  terra ,  quia  nullus  eft  qui  rccogitet  corde.Suptom 

THoftcs. 

nesviasdcferti  venerunt  vaftatores  terraE,quia  gladius 

aT  A  leiinino  viquead  terminum 

doraini  deuorabitab  extremotcrr^  vfque  adextrcmum 

aTAlij  finis.         bTEtiam  de  vibcAigieniibus.         c^Q__E.fpcdl3uetunt  bona,3<  venrmnt 

maIa:ptofpefa,&  rcce  aduerfa. 

cius.No  eft  pax  vniucrfi  carni,Scminauerunt  tricicum,& 


1  tu,&extcrminauit 

2  eam,quia  mortifica 
5  tionem  lefu  circufc 

4  rimus  i  corpore  no  _ 

5  ftro,  &  ideo  non  vi-  ^ 
^  uimus  iuxta  carnc, 

7  viuit  aute  fpiritus.    _.       , 
*>  femtnamus  non  in  carne  ^^^^  g^^ 
9  fcd  in fpintitfVt  non  me 

tamus  corruptionem  de 
20  carne,fcd  dcfpiritu  vi- 

tam  xternam. 

g  'Non  efi  pc.x.&c.  Ca 

ro  pacem  Dci  in  fc 

recipcrenonpoteft. 

Sapicntia  enim  carnis 

intmica  cfi  Deo  ,  &  cjui 

incarnelunt,  Deo  pla~ 

cere  nonpofpv  t. 

h   ^eminautruit, MoC 

quoque  ecclefiafti- 

cisdicitur,qui  ver- 

budfiimalaconuer 

fatione  difperdunr. 

Dcquibus  perLxx. 


21 


Df/o/aHo.  e.Orige.Qiioniam  Iuda»i  compleucrunt  mcn 
iiratnpatrum  fuorum  &  addiderunt  adprophetarum 
.occi(ionem,ctiaSaiuatoris  tuncextcrminationeexter- 
minataettoisterra  «orii.Confidera  terram  quz  in  teeft, 

quo 


infertur.Clerici  eo-  F 
rum  non  prodcrunt  eis.  Nihil  cis  enim  prodcrit  nomcn  Sap.tf.» 
epifcopi  prasbyteri,&  huiufmodi:  fed  magis  dignitatib. 
fuis  grauabuntur.Et:  Potentes potenter  tormenca paticntur.Etf 
Cuipius  commiuitur,pius  ab  eo  exigitur . 

^  Orlgc- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Ciim  autetn,:.i» ci«/ta^f  ^naihot  in qnanatus ,  ^nutritus 
uisiiy(^  ftc  habes  ibi parentes  &  amitos  qutalicjuamfecuiitatem 
'ofinnt  dare  tih:,&  tamen  ibi  times. 

'.  Quid  facies  in  fuperb.i.iw  lerufalem  vbi  opertebit  te  fuHine 
eperjeqmioneth^vt  habetur  iuf.26.^ocatur  autcm  lerufalem  hic 
uperbia  lordanisyquia  lordanis  fiuuius  frequenter  mtumefcit  intan 
m,  ijuod  exit  ripasfuas,  ftc  lerufalcm  propterpotentiam  &  diui- 
ias  fupetbierat  &metasfuascirca  diuinum  cultumfitpra  modum 
■xi  ratadiddnlatria  decU)iando:vtpatet  ex  diBispr£ceden,cap. 
1  Na  &  fratres./de -p/ri  ^nathot  qfuntfacerdolesficut,  &  tu. 
i  Et  domus  patris  tui./.a/i^'ii  tibi  confan^uinei. 
Etiam  ipfi  pugnaucrunt  aducrfum  &  clama.  cum  alijs 
■''trenttstemoxtcare. 

Clamauerfupoft  te  plcna.c//c?rf  j  tibi  verba  pugitiua,vclpo 
us  verba  detradiua  q  nb  dicutur  ante  facie,fed  pofi,idrji,occulti. 
Ne  credas,&c.  ^Aliquando  loquebuntur  ei  pacifich  fingcntcs 
riiivtiam.n  magis  eum  deciperent. 

■  Rehquidomummeam.  HicponjW/ecM/jrfMrM^rfe  ^Ho  re- 
pondct  dorttinns  lenmif  .f.depopuli  lud£  defiruCttone.  Etprimo 
inutiatw  hfc  d(firuciio,fecudo  ipfius  reparatio,ibi:Et  CU  euulfc 
:o\  Et  ex  iftis  duob.  apparebit  quffiionis  leremije  foLutio.Circa  pri 
m  dicit  dom.Kdiqni,&cc.id(fl,  templu  meo  nomini  dedicatum. 

9  '^im.iCudjtjlerufalem &  ludfam. 

10  i>tii.id€si,itamihiditec^amficutiflanimamea.  Et  dicitur 
lot:  adexprimindum  arr,icitium  Dei  erga  locu  &genrc,ftcut  aliqs 


deatiiico  fuojpeciali  rfjcir.Talis  cft  cor  meii  &  anima  mea. 

1 1  In  manus  inimicoru./. h{abuchi  .'ohojor &  exercitum  eius. 

12  Fa^la  cft  mihi  hxreditas  mQH.i.gens  ludaica,fccundum 
quod  dicitur  ijj.i^.d.Hxrcdius  mealfrael. 

1 3  Quafi  leo  m  fy lua.^.a  me  extranea  per  idololatriam. 

1 4  Dedit  contra  me  voccm.i/iceBrfo  contra  me  blafphemiam. 

1 5  Ideo  odiui  ciLm.dmuiicndo  eam  in  manibus  inimicorumjuo 
rum.  ideo  fiibditur. 

i<5Ni]igd  cims.i.rubricatafanguine  in  diuerfts partibus?.q.d.Sic, 
qaregnu  luda  fucrat ajfliHu partialiter  ab  .Aegyptijs  &  ^jfyrifs. 

17  ^uqdsiilis.i.totafanguinolenta.q.d.  Sicperi{abuchMno~ 
for,qui  toia  itrra  deflruxit  occidendo  &  iaptiuando,ideoJubditur. 

18  VcnitC.  properatead  deuorandum  carnesocciforum. 

19  Vz^OXCS.i.principes  exerciius  Tsiabuchodonofor  ftcundU ,  g» 
expofitum  eftfup.c.6.inprin.  Adeam  vcnientpaftores,&c. 

20  Dcmoliti.iu'iy?,//o/^«/«»2  Ifracificutdicuur  Jja.^.l^inea  do- 
tnini  exercituum  dumus  Ifacl  efl. 

2  r  Lux.affliciionedanieeisinteUeSium.C^tterapatent  vfque  ibi. 
22Scminauc.  Quod  exponit  [{a.Sa.ditens,quod  irnmtneie deflru 
tlione ciuiiaiis lud^ifeterunt idiqua bona^fed no  val.erunt eis,co 
gj  non  feceraru debitam  pceniuntiam  de  rnalis  pratcritis,ftcu'idum 
monitiotiem  Itremi^Jupra  pcfttam  4.C.  Nouate  vobis  noiialc, 
&  noUte  fercrcfupcr  fpinas.Pctf//  et:am  im  cxponi,quia  do 
miiius  antc  aUuentum  T^buchodomfor  immiferat  Jicriliiatem  per 
quam  non  fuit  reuerfus  populus  ad  pctniienitam . 

•J<  Con- 


M  0  P^.A  L  l  T  E  1\. 
lo  ^^"i dtle.animammeam inmanus inimi  i.  plcbsludaica. 
71  ?  Qttafileoinfylua,&c.  rugicnscotra  mcncqtia  magna. 

14  Deditcontramevoum.  diccns:  Ciucifigt  crucifigeeutK. 

1 5  idcoodiui  fam.volcndo  pct  l<.omanos  cins  punitione. 
lcquafubditur. 


16  Vunquidauis,C:>c.  Fuit.n.plcbsludaicaper  PvOmanos 
partim  rubea  cx  (ui  fangumiscftufione,  &  paitun  nigra 
ex  ciuitatis  cu  populocombuftionc.Etqmprincipes  Ro 
manorii non (olu  perfequuti  funt Iudxam,(edttiam  po 
ftea grauitcr  ccclefia  rempore Neronis &  aliorum  lyran- 
noruni,idcofubditurpoenacorum  eumdicitur. 
Tom.  4.  Y    » 


i-J^ 


K 


Hom  r. 


*  Orlgcncs.Nos  qiii 
K  in  clcricatus  ordinc 
vobis  pfidcmusnof 
fc  dcbctis,  n6  ftatim 
in  cflc  (aluandos,  qa 
clcricifumus,  multi 
.n.dcrici  pcrcunt,& 
laici  bcatiflimi  rcpc 
riuntur/cdfiordinc 
paritcr  mcrcamur. 
&habcamus.  Quia 
igituriuntquidaclc 
rici  non  ira  viucntcs 
vt  &  ipfi  cx  ordinc 
capiantfrudum  ,& 
ornamcnto  fusBfint 
dignirati,  idcircoa- 
iuntquicxporuerut 
prophctam  nunc  di- 
CCntcm.  Clcri.eorutn 
non  prodtrunt  eis. 
*  Theodor.Admo- 
nct  non  cflc  colloca 
dam  infcrtilitatc  tcr 
rx  fiduciam ,  fed  in 


Glof.  ord.  &NicoIai  de  Ly  ra        ^8 

»f  &nam  omnlum  abundamiam  1  domiro  iccepfrunt.  domibuS CJfOmaf  K 

mcfTucrunt  fpinas:ha:rcditatcm  acccperut,&:  non  cispro-     poMonibus  mul- 

.IQu.bui.lcilicenlcrinonproderunr.  -  .     ^^        I      tlS ,  ll"Culari    fapicn 

i  dcrunt.  Co^nfundcminiatrudibusvcltrLspropteriratu-z  ti;i.  Quiautmgiori, 
)  rorisdomini.  HJEcdicitdominusaduerfumoes  vicinos  J  turindominoniorimr, 


«VeUaftjnt. 


f  Ueft.  ecclr(i.ini 


mcos  pcfTimos^qtii  tangunt  hxrcditatcm  quam  diftribui 
populo  mco  Ifracl.  Ecce  cgo  euella  cqs  dc  terra  rua,&  do-  ^ 

^      *  «^Defaucibusinimicorumhxieticorum.  + 

mum  luda  cuellam  de  mcdio  eorum.Et  cum  euulfero  eos  6 
c6uertar,&  mifercbor  corum,6creducam  cos  f  virumad 

f£cclefi>m.  fViuennum.  7 

h^rcditatcm  fuam)&  virum  in  terram  fuam.  tterit  fi  eru- 

«f  Redcuntesahhiie.icis.  b^  In  ccclrfii.  c^NonidoIorum  i)ui  decorde  rinxerunt. 

d  j  ti  didiccrint  vias  populi  mei^t  iurcnt  in  nomine  med, 

^A  doininopars  populi  Tui.  " 

viuitdiis,ficutdocucrijtpopuIum  mcum  iurareinBaal, '°  ^'"'^'V"'  ^^"'^fi^'- 

aTVerbamea.  '      ' 

^dificabutur  in  mcdiopopuh  mei.Quodfi  non  audierint 

alRemanenieiin  hxrefi.  tDepopulo  meo.  b  ITerpitua  vt  non  itlinquatur  locus  poenitcntii.Hoc 
quotidie cciniinus  Sc  rebus  piobjums  quod  hztetici  fidei vetitatem  fimuUnt  vt  iimpliccs  dccipiat, 
ipli  lamen  nMnquam  redcant.  ^  , 

cuellam Gete  iUam  cuulfione  &  perditioncjaic  dominus. 


Et,  »7  cruit  drmim  no- 
Jiri  lefii  Chrtm.  Et,ir, 
itifimitatibus  fuis,  vtin 
habitetin  eo  vntus  Chr 
fti. 

*  Theodorctus. 
Qua;  putatisilluft:. 
rc  vos ,  vcrbi  gratia 
opcs,potentiam,ho 
vospudorcpcr  fun 
dent,  dum  caufair 
agctisapud  Dcum 


abundccxperti.co 
ii  traria  ilU   rcpcnd: 

ftisi 
12  b     Ficinos.  Ad  h'tc 

ram.Idumaios.Phi 

liftiim,Moab,&  An 

mon. 


bonis  illius  opcrationibus.  Qui  cnim  ncquitia  vtitur,fpi  AUcgorice.  Hxrcticos  qui  Chriffiani  dicuntur,&  m: 

B  nas  cx  ea  coUigit.  gis  terrs  fanda:  fiunt  affincs  quam  habitatorej 

a  ^  frudi.Lxx.A  gloriatione veflra,veflibus,rpra;ciofis. 

NICOLAVTbE  LYR A. 
^  T     Confundemini.in  captiuitaum  du£li. 
a     AixnQtxbns-.Idempropterdemeritavffira. 

3  Hsc  dicit  do.liic  confequenter  ponitur  populi  Iud£  rcpara' 
tio,&hocadconjolationebonoru7n,ficutprxmij]k  cfi  dcfiru^ioad 
confufionem  malorum-.Vrxmittitur  tamen  defiruSlio  aducrfariotift 
cum  dicitur :  Haec.  l^i  erant  Idumxi  dcfccndentes  ab  Efaufratrc 
lacob^  Moabttx&^mmonitx  quidefcenderantdeLoth  nepote 
.Abrahdt  prcpttr  qucd  debebant  ludxos  ddigere ,  (!^  ipfi  econtrario 
aduerfabantur  eis,  &  incitauerunt  lS(abuchodonofor  contra  eos  & 
in  eius  exercitu  venetunt  conira  lud^am.  ideo Jubditur. 

4  Quitangunt.  Eccc.  quiapofi  captiuitatem  ludaorumipfi 


M  0  Vx,U   L  J  T  E    1\, 
t  H.«crf/c.7.DicnnturautemRomatiiChriftianorum  vi 
cini,eoquodChriftianiintcreos  habitabant. 
■J  £MW/a»j.Plurcs  cnim  imperatores  Romani  Ghriftiano 

rtfm 


fueruntfatis  cito  captiuati. 
i     Et  domiim  Iwdxquia  ipfih.ibitabant  circa  terram  Iudg. 

6  F.t  cum  euul.  fcilicet  ludxos. 

7  Conuertar.eir'  hocfuit  implct^i  tempore  Cyri  regi  Verfm 
qui  remifit  captiuitate  lud^otu,vt  habtiur.i .E[dr,\.a.& quiaf, 
res  de  Babylonijs  couerji  ad  ludaifmu  veneriii  cu  eis,  ideofubdiiu 

8  Et  erit.  a  ludps.Miqui  libri  hahent:Eruti.&  malh. 

9  Didiccrint. Idololattiam  dimitttndo,  &  vnii  Deum  coleni 

10  Vt  i\itct\t.luramentu  enim  tale ,  quando  habct  circunflanti 
debitrs,fit  in  teuetentiam  Dei. 

11  Si  do.  qiiia ante couerfiond inducebat  ludxos ad ritu Cetilet 

1 2  Acdifica.^rfc  moribus  &  temporalibus  bonis. 

rumperfcquutoresfueruntd.;  fua  dignitate  deicdi,fci 
cctNero,Domitianus6c  plures  alij. 
6  £rcftw.f.tcmpore  Conftantini,quibaptizatuspercef , 
gratiam  Chrifti,&  cum  eo  magna  parspopuli  Romar 


Pfal.7i.d. 


CAP.  XIII. 

HAec  dicit  domi. 
Vir  fandus  lii 
C  barcDcidicitur,qui  a 
dc  limo  terrg  alTum 
ptuscft,&eiuscon- 
lortio  copulatur.  Et 
quodammodo  que 
in  ecclcfia  vidcntur 
cbfcaina  maiori  di- 
ligcntia  circundat, 
neGentilium  &h? 
reticoriim  morfibus  pateant.Hoc  lumbare  fi  aquam  tc- 
tigcrit,  &Euphratisfluenta  tranfierit,  Aflyriohumore 
imbutuperdit  priftinam  fortitudinem,&  computrefcit. 
EtquamuisrcdcatinvfumDei,  tamenpriftinapulchri- 
tudincm  habcre  non  poteritinon  Dei  duritia,fcd  fua  cul 
pa,quianoluitaudireverbumdomini.  Caucatcrgoqui, 
potcft  dicere :  Mihi  autem  adhxrete  Deo  bonutii  ifi.  Ne  forte 
per 


C  A  P.      XIII. 


af  Sicut  ego  filios  Iftael. 


^cdicitdominus  adme:  VadeS^  t  poi^ 

5^Vel  cioAotiuia. 

fidetibilumbare  lineum,  &pones  il- 
lud  fupcr  lumbos  tuos  ,  &  in  aquam 

INe  coiiumpJtur.  f  V  1  iinft  ■riii.,i 

non  infcres  illud .   Etpofledi  lumbare 
iuxta  vcrbum  domini,&  pofui  circa  lii- 


jjcr  ncgligetiam ; 
illius  renibus  fcp 
retur,&  tranfcat  ] 
phratem  &  dctur 
potcftatcm  AflV 
rcgis ,  &  ncquac^i 
inloUdillimapcti 
fcdin  foraminej: 
trxcorruptxafqi 
vitiatXjhoccflh? 
ticorum  fordib. 


vitijsoccupctur, 
in  tantam  vcniatpiitrcdinem,vtinvfum&cin6toriu 
domini  vltra  redire  non  poflit. 
a  iw/jafcert.PopulusIfracleft.Qiii  ficutlinfi  deterra:» 
fumptus&illotusncc  mollicighcr,  neccadorc,&tiif ' 
Dei  mifericordia  Dco  adhsfii.Cii  aCit  pcccaflcttransl. 
phrate.i.inAflTyrioscdudus,  &  ibiabfconditusa.niul* 
tudine  innumcrabiliij  Gcntifi  quodamodo  abforptii'; : 
^  nih^l 


Diuiflo. 


NICOLAVS  DE  LYRA.  CAP.  XIII. 
1  TT  Accdicit.Superius a prmcipio traitatus huius litri dtfcri 
XJL  pta ejl arcapopulu regni ludte malitu grauitas, hic confc- 
quenter  defcribitur  ipfius  incorrigibilitas,Jcu  irreparabiUtas.Ei  di- 
uiditur  in  fepte  partes  fecundum Jeptem  modos  oucndtndi prjpofi- 
tum.Vurtes  p^tebuntprofcquendo.Trimns  autem  tnodus  cont:nctur 
in  boc  c.  vidclicet  per  parabolam  luiribaris  puirefadi  ad  inbilum  vl 

tra 


tra  vaUntis.Et diuiditur in  duaspartes,qiiia  p>rm6 parabolap- > 
tur  ad propofitiirn.fccundo  ad  bocadduittur  cxempli4n/,ibi:Si\^ 
tare  potcft. Vrimu  *n  duas,quiaprnno parabo  a  ponituri^fi  * 
do c.Xfoiaiur.ibi:Et  fadum  cft.  Circaprimutn dicitur. 

2  Etpoacs. te accingeiido. 

3  Etinaquam.  necx  nadefa^ionecitiusputrefiat,fedm'i 

aliunde,Cxiira  pattht  tn  liiera . 

*E 


M  0  \  oi  L  I  T  E  R^. 
I  I  H,<c (i/c/trfo.Pcrlcremiamquiinterpretaturexcclfus 
dominus  noftcr  lcfus  Chriftus  ad  patris  dexteram  clcua- 
tus,Mar.vl.Pcr  lumbarc  verolumbiscius  adhxrcns,  po- 
pulusChriftianus,quifibiadha:rctper  fidcmfoimatam 
charxute.Sed  qiua  multi  ab  ca  declmant,iubetur  lumba 


re  poni  in  Euphratcper  qd  fignatur  dcclinatio  ad  am  c 
tctrenx  cupiditatis  &  dclcdationis  carnalis,  &  puirc  £ 
viti)s.  Per  foramcnpctrxinquoponitur  obftinati<A 
malis  fignatur,  &  fic  muuUsad  omnc  bonu  homoi  '• 
dit\\t,\AcO(ilCltnv.Eteccecomputrucrattumbarc,\UStt\  ' 
vfiuaptumcflct.Et  fequitur  pocna  cum  dicitur. 

t  ^^^^ 


;8i 


leremia:  Cap.XlII. 


682 


^  nihil  reputatus  • 

^  jj  Qj.i£renes.Ciircindloriumd)citnrlincnm?Linum  cx 

terranafcitiir:  Namcumfcmen  ciusin  humum  fuerit 

abicclum,pnmum  in  gramincpuliulat.deindcdcme(sa 

transferturdomum,pcftitur,lauatur,tcritur,iuditur,& 


ingentiopcracxax 
tifur,  quo  tale  fiat 
ex  quo  poflit  cin- 
florium ,  aut  aliud 
quid  in  vfu.s  ncccf 
'arios  opcrari  .  Et 
[loscrgovniucrfig 
zencrationem  ha 
oemuscxterra.aut 
linum  quod  in  cin 
(ionum  Dci  pcdi- 
tur.multacurain- 
jigemus ,  vt  lauc- 
nur,vtcoioretcr- 
^xabijciamus. 

Et  abfconde ,  &c. 

Origcncs.Iudfi  in 

iignicxtiterutDco 

giC  proicdlifunt  ab 


quitur,  adcxtrcmum  inDci  filium  inanusmittit.idco  D 
SEtcrna  perditionc  contabelirit. 

•J<  Theodorctus.  Pcr prajdida  mirificam  Dci bonitatcm 
dcclarat  &  copulationis  modum  cdocct,  &quod  dccre- 
ucrat  eos  claros&illuflrcsrcddcrc  ,  at  illi  pcr  iniqui- 

tatem  probra  fibi 


f  Ponquim  peccauit. 

bos  meos.Et  fadus  cftfermo  dominiadmciccundojdices: 

t  "  Ktc  (icut  ab':tuin  clt  i  inc  . 

Tollc  Jumbarc  cjuod  pofledifti ,  quod  eft  circa  lubos  tuos, 

a  «fQuja«(;o(urgjminvinaiftam.  h^^Aflyrioi.  c  f  rixdi^i  abforbrnduin . 

a  &  furgens  vade  adEuphratcn,&:  abfcondc  illud  ibi  in  fora 

^  In  tvpo  domiiii. 

minc  petr^.Et  abi  j,&  abfcondi  illud  in  EuphratCjficut  prf 
ceperat  mihidominus.  Etfadiieftpolt  dicspIurimos,di- 

a  f  Sicutego  leducam  filios  Ifracl. 

xit  dns  admc,  Surgc  &vadc  adEuphraten  &:toiIeinde 
Iubare,quod  prxcepti  tibi,vt  abfcondercs  illud  ibi.  Et  abij 

V  In  fignum  captiuiiatis 

b  ad  Euphf  atcn  &  fodi,  &  tuli  lumbarc  dcloco  vbi  abfcon- 
dcra  illud.  Etecce  computruerat  lumbarc,  ita  vt  nulli  vfui 
aptum  eflet.  Et  fadum  cfl  ucrbum  domini  ad  me,diccns: 

a  ^  Adapiat  fiinititudinem. 


0,  nobis  P'o '^'*     Hxcdicitdominus  Deus,Sic  computrefcerc  facia  fuper- 

•  j  f  Duarttmtribuumluda. 

biamluda  ,  &fuperbiam  Icrufale  muItam,popuIum  iflu 


ccinftus 

kqucenim  putan 
lum  eft  cindoriu 
bijcicQtcm  man 
i(rcincinclum:(la> 
im  vt  illos  proie- 
it,aliosfibicontc- 
,uit,  i.ecclcfiam  de 
Scntifausqugcxni 
tafafta  cftlucida 
fquecondida.vn- 

r.  Q^t<x  tji  ifla  qu^  a- 
edit  iealbatai.  Sciat 
uncn,quiafinam 
alibus  ramis  non 
cpercit 
larcet  fi 
ignalumbos 


a  i  vitia  fua  lei.ufnccs. 

peflimu,qui  nolunt audire  ucrba  mca,  &  ambulant in  pra  4 
uitatc  cordis  fui,  abicruntquepof}  deos  alienos,  ut  feiuiret  ^ 
cis,&:  adorarent  eos.  EtcruntficutIiibareiftud,quodnuIIi  7 
ufui  aptum  cfl.Sicut  cnim  adhxrctliibare  ad  lumbos  uiri,  8 

9  Drccm  tiibus. 

fic  agglutinaui  mihi  omne  domum  Ifrael ,  &  omnem  do-  s» 

TDuastt.bus.  lo  Cmiru  habcmus  in 

mumIuda,dicitdommus,  utefIcntmihiinpopulum,&       vafisficlilib.  inqui 

a  wTamen.     ^Mequi  nxcoinna  fcci.         '^    buS  id  CODlctUr:  A7o  tbiiem. 

innomen,&:in  Iaudem,&ingloriam,ctnonaudierunt.  ^^  habnatincarnemabo 


contraxcrunt. 

C  Om.lagun.HqC  cft 

cbrictas   qua  cbli- 

iiitcimurprarcepto 

rumDei,&  vitijsac 

que  peccatishuma 

na  implcturcondi- 

tio.V  ndcHonii^/iifi  ^^-  »4»->. 

cabitur  in  cofpcClu  tuo 

omnis  viuens .  N6  ad 

coparatione  Dci,vc 

vctcrcs&  noui  vo- 

h'n  hxrctici.&corG 

patroni.fcdadfcie-,j^    ^^^^ 

tn CIUS  .  Horr.o.rr.vi-         " 

dtt  in  tacie  Deiis  1  cor- 

rff.&  qcinobismu- 

dumvrciimmun- 

du  dcprehcnditur .  g 

VerbuHcbraicune 

bel  AquiiK  prima 

editio,laguculaSc-, 

cfida  ipfum  ncbel. 

6ymmachuscratc- 

rc.Lxx.vtre.Thco- 

dotio  vas,  interpre- 

tati!unt,quodoevi 

no  tm  &cbrietatc  t.Cor.^.fc. 

CoplctUr.SuniUS.n.  Kum.y.d. 

vas  frae;'lc,  &  the- 


iritus  fuerit  Chri 
:o. 

I  Et  tuli  lumbtrf . 
1  captiuitatc .  Si- 
^^nificataute,  quod 
,rophcta  in  typum 
omini  populum 


16 


17 


Jcft,finon  adhac-  d       ...  -  .  .-,,,.       ...  _    ,. 

-ns  domino ,  vnus     quid  ignoiamus  ^a  omnis  lagucula  implcbitur  vino?Et  di 

a  5^  Nnn  folum  vulgus  ignobile. 

ccs  ad  cos,H?cdicit  diis,Eccc  cgo  implebo  des  habitatorcs 

a  f  tdeft.     b  f  Ecclcfiiiuir,    c  5  Kefup  ni,cici1jceruicc,pioienfo  aliqualiculo.i.ftomacho. 

tcrra:  huius,et  rcgcs  qui  fcclent  dcflirpc  Dauid  fiiper  thro 

•  f  Secnnddt  inccclc(ia|^a>ii>.    b  TQ,ui  videmuiiiabeiefcientiaialcriptuiaiun). 

,  c  f  rio  f  eccatoium  vaiictaie. 

nu  cius,&  faccrdotcs&:  prophetas ,  fi^omnes  habitatores 

berat,  fcd  nihilominuspcccat .  Poftca  dcos  alienos  fc-      qui  prx  grauitatc  dolorislugere  nequcunt 

qui 


ror.Ev.  Mijer  ego  homo  ^'""  7-d, 
quis  me  liberabit  de 
corpere  mortts  huius  ? 
d  Ecceego.^^Th^o. 
Vitioncm  vocauit 
cbrietatcm.  Qui.n. 
in  grauifllimas  cala  ^ 
mitateslabuntfunt 
pcrturbatis  fimilcs. 


^  Et 


Kf-: 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

Et  fa^um.  Uic  confcquenter  exponitur  parabola .  &  primo 
>^^ti*madpopulilud£culpam,lecmd6  quantum  adpianamyibt: 
.'ices  crgo. Circd  primurn  dicttur. 

:  Siccomputrefce.faciam.  eam  annibilandn  &  per  hoc  inft 
vatur  (juod  \abuchodoniifor  non  annibilauh  gluriam  regni  ludx 
'rtutepropria  ,ftd  diuina  :  ficnt  lumbare  nonfueraiptitrrfaBum 
( malefaaione  aqu£  nec  ex  loii  conditione^quia  erai  abjconditum 
i  fQramine  f^trtCyfed  diuina  voluntate. 

Vopiilnm.primdpropter  eius  inobedientiam,  idto  fubditur: 
•  Qui  no\.Secund6,propter  nequitia  in  prcximum  cum  dicitur: 
Etambulant.cJr  certafcientia  nocumentum  inferentes  proxi 
isfuisinnbus  perauaritiam,ficutdcium  rfl  fupra.  vyc.h  mi- 
ore  vfquead  maiorcmomncs  auaritix  fludcnt,&c.  (3 
.  yxoYibi,s per lHx.,riam.jup.v.c.  Vnufquifqucad  vxorcm 
roximifuihinnicbar. 

Abieruntquc  pofi.per  idoMatriam. 
:    Etcrunt ficutlumbarc  i(iad.  lefltuai&annihHati. 
•   Sicutenim.&c.Gc agglutinaui  mihi.idcft  adiunxt mihi. 
i   Omnem  domum  Ilracl,&c.(/tta«t«/»  ad  dcccm  iribusi 

Et 


lo  Etomnemdomum  Iuda,^«<r»t«m(j<i «/«<«■. 
1  r  Vt  cflcnt  mihi  in  populum.<iifl(io  eis  legem  in  monte  Si 
naipYte  cxttrispopulis. 

12  Et  in  nomcn  .vt  nominarenturfpecialiterpopulus  Dei. 
1  i   In  laudcm  &  glo.  ideft ,  vt\ej]ent  famoft per  totum  orbent 
fupple.fi  audirent  veiba  mea  debite  obedicndo. 

14  Et  non  audicrunt,&c.Jn  co»rraWmw  (-eic/torfo  . 

15  Dics  crgoUlic  confequeter fubditur  debita  pana,<S3'  dluiditur 
in  duaspartts ,  quiaprim6  ponitur  denunciatio pen<s  quantum  ad. 
omuesgeneraliter,fecund6qtantuadpriricipesfpecialiter,!bi;V>ic 
rcgi.Cjrca  primumprtemittitur  par  !bila,turn  dicitur. 

16  Omnislaguncula  implebitur  vino  ,&diccntadte: 
nunquid  ignoremus,quia  omnis  laguncula  implcbituf 
Vino  ?  Ejt  aiiiern  Laguuuia  vas leirtum  aa  rip.ticndum  vinum '. 
&  quia  acceperunt  voba  prophet^e  ad  littram ,  ideo  exponit  para- 

bolam  dicrrs. 

17  Hxcdicitdominus:cccccgoimpIcbo<>aines,  &C 
Ideft  yficut  laguHcula  matertalis  impltiur  vino ,  Jit  totus  popH' 
lus  regni  ludx  qnantum  ad  maiores  &  minores  &  mrdiucres ,  rt'- 
picbitur  fpirituah  ebnctaie ,  ideft ,  deftdi  rnotis (S  corporisnd 
refiftcndH  aduerfarijs  flcut  tbriitas  aufcrlfenjum  &  rttebrorTi  vjum. 

^  Et 


MO^.AL]TEP^. 

I  "«c.Pcr  vinumcnim  mordicatiuum  Ggnaturpocna, 

vt 


vt  patet  in  littcra  fequcntc:  &  pcr  implctioncm  lagunc» 
la:  magnitudo  poens. 

Tom.4.         '  V     j 


62^        GIof.ord.&NicoIaideLyra 


Hom.). 


3 

^  a  £t  <ii/^r.rationabili  ira  vt  rcducam  ab  crrore  dolorib. 

^  fc  tormc ntis,qui  fcrmonc  non  potucrunt  conucrti . 
*  OtiKcnes.ruflicongregantur,  pcccatorcsdilpcrgutur, 
Scioquofdamrcgcscosquiimperioluoinfidiatiluntad 


684 


Nccvnus  moduscfl  fuperbix ,  Alius  nultorum  morc  in  l 
hisalfcrtur  qux  magis  pudorc  digna  funt.Alius  quafi  vc 
ri  fimulationc  lcdudusfuperhiscicuatur,qu$fibidigna 
gloria  putat ,  cum  &  in  talibus  pcriculofum  lit  glonari. 
d  DMedommoy^c.  Adpcnitcntiamprouocat,anccquam 

ducantur  in  Baby. 


■t  altmdal< 
tcrum. 


dclcrtas  ifulas  dcportari  lolitos ,  &  pro  magnis  iupplicijs 

nOCIUDCrcnC  1  VnO  ^  ^idcd.    b  f  Vtaefc«ido'oip<Tn«,<)ammutoi«fenonconfoIantiirilloqui)». 

lOCOCXlllj    pcnuri3  c  fEbnefoi.  d  1  Vtdiueti;»pollaintureuoribu» J<h«relibus,|vtfub 

fuflincat,lcd  in  alii  ^,        ,      .  .  aomjneChnmd,,n,^cn.con^,.„„ren^uamcccleCam. 

partcmorbisvxor,  =»  IcrufaIccbrictatc,ctdilpcrgacost  virumatratreiuo,&pa- 
inaUa  libcri  cxtcr-     {i-c5&fJliosparitcr,aitdominus.Nonparca,&non  coiicc 

minCCUr,Vt  nC  in  Ca  ,  ^  E,goiimii>iiiiifccusouimcxtiiurecus,tammep'e.quamcoTpore. 

dam,ncquc  mifercbor,vt  non  difpcrdam  cos.  Audicc  &  au 

»  1  In  fupeibiam  Q_cogiure  ftagilitatcm  velliani,  quia  nullus eA  <]ui,jto  qualiutc yec- 
cati  hac  ehdctate  cateat 

ribus  pcrcipitc,  nolitcclcuari,  quia  dominus  locjuutus  cft. 

>  f  Ideftatiite  p?nitentiiin.vnrfe  alibi,Ditegioi  «n  D«)  veftro.  b  1   In  dieiudicij. 

Datc  domino  Dco  vcftrogloriam,anccquani  tcncbrcfcat, 

«  VobitinB^bylone.         a  f  BabyloD  Oc  omnistrgioChaldxoijin,inontescaliginoli  dicuotui, 
vndclUias,Suprr  montemcaliginolum  clruate  lignum. 

b  f  Dxmonr^  qui  cruciitih,i«  pia:politi.  f  Vobit. 

Sc  antequam  offcndantpcdcs  vcftri  ad  moces  caliginofos. 

THic.  flbi. 


Expcclabis  Iucem,8^ponctcamin  vmbramortis,&  in  cali 


f  VinecgrniitusquiJrmSc  ploiatus  libei 
fit.ne  viftores  oftVndjntur 


loncm. 

AUcgorice.Datc/, 
do.&cQd.Opfrjm/ti, 
ni  dum  dia  tji .-  venin 
noXfCum  mn  pctetitit 

o;?f  i-tfW.  Vndc  &  Ifa.  ^i 
SteiUctU  nondahunt 
luccm,&  tenebrabun- 
tur  otto  fole ,  &c.  Et 
Sophonias;D;««nf  *■ 
brarum  &  turbinis . 
4«  Origcnes.  Quo 
modo  damus  Deo    ' 
noflrogloria?Noa 
vcrbis  <Sc  vocibus 
tantum  glorifican- 
dus  eft  dominus . 
Glorifica  cu  in  ca- 

4-1, 


lidianos .  pulus  lcrufalcm  ca  > 
t  Truulatus  lice  Babyloniac  fit 
inebriadus,(S:  capti- 
uitate  obrucndus. 
*Origcnes.Hisvcr 
bismotidicfuhxrc 
tici(Bafilidiani.jVi- 


e  Qupd fi  hoc  non  M 
dicritis.  Dicamuslt 
d^is  &  noflris  luda 
zantibus.quilitcrj 
occidcntcBi  fcquQ 
mi.Tiifi,jcilicet,iu. 
dieritis  in  abfconditt, 


lamitatibus  quidc 

fuispcrfruaiur  fola 

tio,  autpatcr  fili), 

autmatcrfilix,auc 

fratcrfratris.Simili  ^ 

modo  pcccatorpcr 

quandadifpcnlatio  <* 

nc  Dci  maiora  tor- 

mfta  folitudinisp- 

pctitur,  fifolusicxi 

liurclcgef  ,utcme- 

datus  in  ftatum  pri- 
B  ftinum  rcdcat. 
t  niperbiam  b  2^onparcam. tion  g  gincm .  Quodfiliocnon audicritis,in abfcoditoplorabit  ^    fti"te  &iuftitia,4 
▼«f""-      crcdulitate  fenteti?,      ^     ,^Dei,ver^opbet«.     b^v.aoium.  t  inip?nitentium.  7    bcncficentia.Glcr 

tlJcdncct.       fcdiudlCijfcUCrita-  ,         ^.  e  f  Vn.Je.         Tldeftdo^oieinmeumdiOimulaieDonpoteio.  fica  CUm  in  fotlllt 

tc;.  Qui  enim  truci-      anima  mca  t  a  facic  fupcrbis.t  Plorans  plorabit,  f  &  edu-  8    dinc  patictiapicta 
darut.imtcrnupc-  atitonicc.     -  Tvoxdominijdj,rophets|n.  5>    te  fapientia,C2tcrii 

ribut.Hociuxtahi  f  cctoculusmcuslachrymam,quiacapcuscftgrcxdni  .Dic  'lo  quc  virtutibus 

ftoriaCmplicitCraC  «Tloachin.     bTM?-rieiu».  fPu.uere.      ^  ^     II     -     "  —""■ 

Tbi  ftipra     cipimus,  cp  rcges  &  g  regi &  dominatrici :  Humiliamini  (cdctc  in  tcrra.-  quonia 

(;^„jfj3jg_  faCCrdoteS&  OlSpO  i  TReg,idii;nitasEabyloniotr.idita.       b  f  ludx  &  lerultlem  quiad  auituim  vcifi. 

defccdct  dc  capitc  ucftro  corona  glori?  veftr^.Ciuitates  au 

a  f  Ou.i  lioneclaufas. 

ftri  claufa:  funt,  &  non  eft  qui  apcriat.  t  Tranflata  cft  om-  » ^ 

^  O  liabitatoies  letufalcm.  '  J 

nisIuda,tranfmi>rationcperfc6l:a.  Lcuate oculos veftros,  ^4  ideft.in  myflcno, 
^  *•  ^5  vel  fecundu  Aqui- 

lam  in  tencbris,(Hl3: 
defnequalisfitprophctaru&!cgisDeus,quidicitfcnon  -     - 

parciturum?Qupmodopotcftcflcbonus?  Accipiamexe 
C  plumiudicis.pro  vtUitatecommuniquibufdanon  mile 
retis.Huic  fi  offeratur  latro  honefta  fornia,2Etatefatis  in- 
teger.cx  alio  latere  mater  cxpafiscrinibus,  dcprecetur  vt 
fcnediutis  fus  mifereatur,  ex  alio  vxor  ne  virum  fuQ  in- 
tcrficiat,circunftcnt  &  paruuli  orbi  futuri,quid  faciet  iu 
dcx  >  Si  mifcrtus  fucrit,reuertetur  homicida  ad  priftinii 
fcdus,  fin  vero  iudiciaria  fcucntate  permaferit,vnus  ho 
interibit,  &  vniucrfo  populo  prouidebitur .  Sic  Dcus  fi 
peperccritpcccatori,  &  nolueriteupunire,  quisnoacci- 
pictliccntiafimiliaaudendi ;  H<ec  in  ecclcfia  pofllimus 
confiderarcPeccauit  quifpiam,&  poft  peccatum  poftu- 
lct  coionem .  Si  ci  conccditor  quod  rogat,  in  incommo- 
dum  oium  vcni.i  proccdit,&  laxatis  frsnis  fcclcribus  pa 
ditur  via  .  Sin  veroconiideraucrit  popuhdamnum  in  v- 

niusvcnia.nondubiijeftquin  faciateijcivnumdeeccle      — ^ -.  

lla.vtmultosfaluet  incolumes.ldcircoignisgtcrnuspr^  lesjaHijunt.  Dicrt^i&domim,&c.M.zmdif:\\%  diccbatn 
paratus  eft,non  ta  ob  cii  qui  punicndus  eft,quam  pg  vni  turam  bonam  a  Dco  crcatam,  malam  vcro  d  diabolo. 
Proner..?!.  licrfos homincs .  f  citnentt ji.i^eUiHo,impm(iehs caUid.u>  erit.  quodquidaangcli pafti funtprorcdemptionedxmor 
c  T^ocle.  •}<  OngenesCummultisvitijsgenusvexetur  &poft  iudiciunnportasinferniclaudi,&  nuilumibif 
humanum ,  hoc  pcccato  ( f  upcrbiac }  maxime  premitur,      niri,  quod  Origencs  fentire  videtur,  quod  friuolutn  ( 

Nec  <0  Th 


pofuit  Deus  latibulum  fuum .  Et  iuxta  Salomonem,in  «i 
tellcxcritisparabolam  &  tencbrolum  fcrmoncm:plora 
bit  aniraa  prophetx  a  facic  fuperbiae  eorum . 
f  Captus  cji ,  a  diabolo  vei  Nabuchodonofor,  vel,  contr 
tus.AUquado  Ifracl  fuit grex  dominiSed quia indigno 
fe  iudicaucrunt  falute ,  conuerfus  cft  lcrmo  ad  Gcntci 
Caucat  olcafter  in  bonam  oliuam  conrr.anaturam  inli 
tus,ne  &  ipfe  contcratur. 

g  o/c  rc^Jcrrfo.wini.VcrbumHebr^um  Gebira,Aquilai 
Symmachus  dnatricem  &  diiam  intcrprctatifunt.Lx 
putantcs  eflle  Geburoth,potcntcs  dixerunt,  Dic  regi  &p 
tentibus.Ddirait  in  hoc  loco  qui  rcgcm  Chriftum,&  pi 
t?tes  angclos  intcllexit,vt  aflUmat  corpushumilitatis,' 
in  puluere  (edeat  &  amittant  de  capitc  fuo  corona  &  g 
ria  fortitudinrs.Ciuitatesquoq5  auftri  claufas,infcrnu 
nulli  apcriantur  &  oem  gloriam  ludae  cffc  translata,( 
in  poffcflionccopletum  cd  Omms  decUnauetunt  fimulm»  ^^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I     Et  difpcrgam  cos .  m  captiuitatcm  ad  diuerfas  ciuitaus  & 
loca. 

z    Ncque  miferebor  Scc.q.d.bene  tamen  miferebor  in  aliojci 
Ucettpoliearenocans  ipfos  fuut  diHum  efl  c.prace. 

3  Audite  &C  Fcrba  fur.t  lere.  reuocantis populum ab errore. 

4  Date  do.Deo  vc.&C  confitendo  humihtcr  culpnm  vefiram 

6  eius  iujiuiam.fuut  lojue dixitMhan.Iof.c.Fi\i,Di  gloriam 
Dco,&c. 

5  Antcquam  tcnc.SccJden,tnteqnam  tribuUtio  importabi- 
lisfuptr  vos  veniat. 

0    Expc.  lu.  idefl,  confolationcm  a  rege  ^e^ypti  d  quo  tempore 
Sc.dechi^  fperuuetuntcontra  Tiabuchodonuior  auxiliari. 

7  Ef  ^onct,8<.C. quiafidHciifuit  eis  occajio  dtjiruaionis.rt  di- 
ii.*t)i  eii  fuprd  frccjiicnter, 

8  Q^pd  Ci  hoc  non  audicritis.w  mjlo  perfeuerando , 

9  In  dblcondito  plora.&c.vi/i/x  compatitns. 

1 0  A  lacie  iupcrbia^ide//,£<c  malis  vobisfuperuenientibuspro 

fter 


pter  fnperbiam  vcfiram. 

1 1  bic regi.PcfZ [udm pofita  eH  pcenafuptr  toturn  populutt  t 

neraliter,  hic confequenter  ponitur  cfuatumad  principcs  fpeiiaii » 

cum  dicitur,  Dic  rcgi  &  domina,&C.  quodexponit  i\ab.  Si  t 

JoachinjiUo  lofi.e  &  matreeius  ,  qui  reddiderunt  ft  T^jbucho  • 

nofor,&  duxit  tosm  Babyloncm,  vthabeturinfra  xxix.cap.L  • 

ra  tamen  fcquens  magii  concordat  quod  intelltgatur  de  iedei  * 

rege&  eiusvxore,qui  captus  fuitd  T^abucljodonofor  & i  • 

culatus  . 

1 1  Ciuitatcs  auftri  daufa:  funt.P»'^  timore  'h^.tbucbodmf 

venientis  contra  sedcchiam  :  &  dicuntur  hicciuitaces  regni  U  If 

ciuitatis  aufiri  quia  regnum  luda  refpt^u  rcgni  ifiael  eji  m  p-  •' 

aujirali . 

i;  Etnoneft,&c.iWfi7,cjir/)-f  Wear. 

14  TrAn{[;i.e(\omnishi.qitodfH!tfub  Sedecbia :  traafl.  f 

cnimqij:  juitjib  Ioachin,Juit t-intum partiaVs. 

I J   L  euate  ocu.  &C.  ab  aqiulone,exercitus  enim  7{abnchodi  • 

for  venit  ab  lUa  parte.  ^ 


68y 


leremise.   Cap.XIlI. 


6U 


f  Ch3'da:i. 


'/€  a  T«c«J'« «/of«f/?'  CJ aditrrfim  te,  &c.  Qiiando  Ezcchias o- 

A  ftcnditthefaiirum  nuHcio  regisBabyionix.  T"  fw.'w,0!r<-. 

.  bc  Audiatlioc  ecclefia  negligens  qii^i  docet  aducrCarios 

''r'rnosquomodopoflinream(piritualicaptinitatecoprc- 

hcndcre,&  pccus  eius  beftiali  crudclitate  lacerarc. 

b  Troftey  mntntudi 

ntir.  mqiiitatis  tus 

reuelata.  Hicrony. 
£^£- Hincdilcimusg- 

diu  peccata  lunt 

niinora  Deum  pa 

ticnteragere.&p? 

nitcntiam  nolVa 
L.  cxpeftare.Siaute 
^.Tdeliaisdcliflaco- 
r  I  pulani',&curriu 


fibileefltvtnonActhiopsvcIpardusruamnaturamma  D 
tare  vidcatur.led qui  in  illisopcratur .  Vnde  Apoftolus:  i-uc.r^.e. 
Omw.a  p'>(fUm  i-i  eo  ijutme  c )nfortu:.Et:S(on autew  e^rojedym-  l''''-4  c. 
tia  Dci.Et.i^^iU?  egn,tjm  non  ego,vinic  vero  Chri[ius.Et:  Qjtidha.  ^^!,*;''- 
besquodnonaccepifli^iiaji.  acLepift:,quar£gloriaris  cjuajinonac-  KCor^^lb."  * 
rr^,     ry  l     .,     ,  ccperis  ? 'Non  izitiit  iQtc.q.e. 


b  •;  Popiilus. 
b 


%  A  Deo. 


&videte  qui  veninnt  ab  aciuiIone.Vbic'ftgre'xqL,i  ditus  eft  ,  ,  ^^^t^S^S 

a  f  Inclita  multuuiio.quafi  toti  p  ouinciain  >  num  congregata.    b  <|  In  viigi  lial  vlonis  t:,T  "i-ndo.  f      "»    W       f        Hr 

tibi,pecLrst incly tum tuum?Qu.ici dices cum vifitaucrit?Tu  .    hufufmodT     ' 


fc^i 


lO.I 


icer 


a  f  Adco.-u  au.'(iU5c6fugiondo,8£  idolacoledoqui  [uDoccaConeamicitia:  did-cerunt.q.ia  vii)irei  ,'A 

enim  tdocuilli  eos  aduerfum  te^t  S^crudifti  in  caput  tuil.  4 
Nunquid non  dolorestapp.rchendent  te,quafi mulierepar  5 

1"  \it\  (i  cauUm  q.iatris. 

turientem?Qu6d  fi,dixeris  in  corde  tuOjquare  vencrunt  mi- 

fRcfpondco.  a  T  Sublatis  veftiSiis. 

hihaEC?Propter multitudinem  iniquitatis  tu^treuclatafunt  6 

a  ^St  i't  iTnretricis  vt  publice  ii.iteit  forniratio  lua.     b  lO  if(i  non  po(liint,D.-us  noteft.  7 

velin  hoc  feculo  ^  verccu.idioratuapollutxluntplantastuas.  M  mucarepoteit  ^ 

j  =«' Ni|!er  in  p-cc.iti>.  "i  D  uetfitates  vitiotum.  p 

>£thidpspdlefuam,autpardusvarietates{uas,  &vospote- 

^  Siu  u.i,nun  n.itura.  a  1"Qu^ia  ftiidio  peccandi  non  potu.Tunt  mu'irc  naturam. 

ritisbeiiefacere,cum  tdidiceritismalu.  Etdiffeminaboeos 

3  «t  Vnde.Tancujm  puluis  queiu  proijcir  vcntus  a  facie  teitx.  b  f  O  lerjiralem. 

quafiftipulam,quxventoraptaturin  deferto.  Hecfors  tua 

a  5  Q.;3meicgifti  ti^ii.vndc.In  quamenfuta  meii.i  fue.re.&C.         b  T  Caufa  dTperlionfs  Ifracl. 

parlque  mefur^  tux  a  me  dicit  dominus,quia  oblita  es  mei, 

T  Ttiiipoialibus.     a  1  Vcl  pofteiioia  tua,  vt  lcilicet  videat  ignominiam  fuam,  &  qus  letro  effe  ^e- 

bent  fiant  in  priotibus. 

d  &  confifa  es  in  mendacio. Vnde  &:  ego  nudaui  t  femora  tua 

a  T  Omnibus.     b  ^Quafi  equatum  qu-v  infaniunt  ad  coitum.  Vnde  Vergilius  LSntum  diftabat  ab  in- 


velinfuturo.  Ni 
hii.n.opertum  ^ 
nonrcueletur,qn 
illudDanielisim- 
plebitur :  i^i  rejur- 
^etinyitum  atona. 
5  &  illi  in  opprobrium 
&  concluitontm  fem 
piiernam. 

C  Simtttarepo.&c. 
iastfcHocteftimoniov 
tuntur  quidiuer- 
fasnaturasaflere- 
reconantur.tanta 
nigrcdine  vel  va- 
rietate  pcccatoria 
dicentes,  vtincan 
dore&vniuscolo 
ris  pLilchiitudine 


lO 


guine  viriis. 
b 


contra£iciem  tuamj&  apparuit  ignominia  tua,  &hinnitus 

TNonfolum  in  ciuitate:      fldola. 

tuus.fcelus  fornicationis  tU2E.  Super  colles  in  agio  uidi  abo 

1  Eigo.  a  fQuan)u;s  iaift-s  tefequi  ve<tu',u  mea,8c  mei  nominis  Vcndles  confcflionem. 

minationes  tuas.  Vx  tibi  Ierufilem:N  on  mundaberisf  poft 

«;  Expec^aho.quandiufeiair. 

me:  Vfquequo  adhuc? 


tranfirenopolfit 

Nonhocartendcntescum  dicticeritis  mahim.Quidquid 

emmdifcitur  nonnatur.T  eft,  fed  ftudi)  &  proprisvolu 

tatisqux  confuetudine  pcccadi  quodammodo  in  natu- 

ramtranfK.Sedquodhominib.impoflibilccftjDcopof- 


quein 
omnib.  operatur 

virtUsChrifli.         tvtfintprin 

4«  Theodo.Vetus  "P"   ''"P" 

,.  n^  r  caput  tuum  . 

^fcaofermojcon 

fuetudinem,  f.efle 

alteram  naturam. 

Omnia.n.quxlon 

ga  cofuctudineco  +  «'''«^«"'per- 

paruit  animus,pa-  b!;^""'^^  "^f. 

riacenfenturcum  fcooprgfunc 

naturalib.Quapro 

pterminaturfedif       _ 

fipaturuillosTflar 

.flipularum.qujea 

turbinevcri  hucil  E 
^^  hicagirantur.Cetc 

ramrcccnfetmul- 
^^  titudinepcccatoru 

eius  tcmpcrantia , 

temeritate  &  ido- 
^S  lorumcultum. 
^4  d  A^Hiiaw.Rogem" 

Chiiflu ,  vt  nec  in 
''J  pra:fenti,necinfa 
^^  turoreuelet  pofte 
^  7  riora  noflra,fed  de 
^  leatiniquitates  no 
^"  ftras,&  fceleranfa  t  Poft^uatn 

apparcre  no  finat.  ^diiuc,  fciii- 


cet  es  immu 


e   'iiiper  coUes.  AUe  j" 
goriccjln  coHibus  &  in  agris  fornicatur  &  nunqua  mu-  Aiiego 
daturqui  ere(5la  ceruiceper  fuperbiam  nonhumiUatur 
lub  potenti  manu  Dd  ,  fcd confidit  in  fceleribus  fuis . 

S  CAP, 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I    Vbicft  grexi  idcfl,popul:ts.q.d.comparebit  in  terra  tua,fed 
tiamfoetur  ad  alienr/n. 
'  i     Qilid  diccSj&C./i;/7/c«  \xbuchodonofor  te  capthiando.qJ. 
Tion  hjbibis  excuiationcm,quia  dedifliei  occafionemMeoflibdiiitr. 

3  Tu  enim  do.Scc.idefl  Babylonis. 

4  Aduerfum  te.er  hoc  primdfuit  quando  ET^echias  omnesqu^ 
\<i  domo  jua  trat  nmcijs  regis  EJbylonis  oflendit,propter  quod  !Ja 
i^s  eum  reprehcndens  dixit  qubd  defilijs  eius  ducendi  effent  eunu- 
(hi  in  Bihylonemf&  qnod  ibi  tranfportarentui'  bon.i  lerufalem.  ifa. 
xxxix.c.Ucurido hoc fuit quando  ilii  de  regno  lndx mijerunt  nun- 
cios  inBabylonem  ad  afportandum  inde  idola  fcut  habetnr  E^^^ccbie 
lis  xxiij.&fii.  Babylonij  contraxerunt  cum  eis  f.imdi.rnt.ttem  ,  & 
conftderauerunt  infirma  terrx,per  qu£poffenl  earn  obtinere  &  ha- 
berepreciofa  qua  ibi  vidtrant  tempore  E^T^echix ,  &  poflea  alijs 
tcmporihus . 

Nunquid  non  dolores  apprehcn.tc.  q.d.sic:l^atuchodo 
r.cfr  te  captiuante  & fubditur  caufa  citm  duitur. 

6  Propter multituiniqui. tuje. in proximum & in Dcum. 

7  Reuclata  funt,  &C.  idcfi ,  fpoUata  es  bonis  tuis,&  loqMur 
de  lerufalem  admodum  meretricis  ,  quji  cum fpoliatur  ad  vitupe- 
rium  incipitur  d  parte  inferiori . 

8  Polluta  funt  plan.tU3E.frff/?,  greffus  tui,per  quos  opera  defi- 
gnantur.In  Hebrxo  habetur:  Pra:cifx  funt  plantJB  tUX.q.d.wn 
poteris  ylira  in  malis  tuis  procedere . 

9  Si  mutare  poteft,&C.H;c  adducitur  exemptum  ad propoft- 
tim,Et diuiditur  in  duas:  quia primb  ad  protxifit^tm ponuntur  dno 
txempla.Secundb  fubditur  dcbita  pa:n.i,ibi :Et  d i ffc m i nabo. Vri- 
rnum  exemplum  e[i  de.Aethiope,  qui  non  pottit  (uam  nigredinem 
ir/irnutan.  Setundum  de  pardo  ,qninon  potesi  mutare  varieta- 
tcipclUsfui,quia  vtrumque iflorum  efl  a  natura.Etjic  dicit  de  lu- 

dtcis, 


dxis,  quod  nonpoterant  reucrti  ad  bonitm  propter  confuctudinem  ai 

maln  m,quia  confuetudo  efl  qu^dam  natura,vt  dicit  Thilofophi:s  li  - 

bro  dc  memoria  &  reminijceniia,^ fecundum  hoc patet  litera.Scie 

dum  tamen  quod  h^c  fmiliiudo  non  tenet  ftmpliciter,fedtantum  fe 

cundi!  quid.  llla  enim  natura  quJ!  tfi  caufa  njgredinis  ^ethiopis  irt 

nuUo  fubiacet  imperio  rationis,  Etideb  .Aethiops  non  poteft  illam 

immutare  quantuncunqiie  conetur  ad  hoc.  Sedhabitus  ex  confuetudi 

nepcccandi gencratus  &  per  modum  natura  inclinans  ad  malum  , 

caufatur  ex  tnclinatione  appetitus  fenfltiui,qui  natus  eft  obedire  ra- 

tioni.Etideo  pcr  con.ttumiiberiarbitriijadoppofttumpotefiretierti 

ad  bomim.tamcn  cum  Uijficultate  propter  habitum  inclinantem  ad 

oppoflmm:C^  hoc  dicitur  impoffihile  fccundum  quid,proutdicitur. 

v.Metaph.^no mododiciturimpolfibile,quodvixpotcft  fieriaiit cT:      '"  ' 

difflctdtate.  In  exeplis  autepofitis  de  .Aethiope  &  pardo,eft  impof 

fibilr  fimpliciter^f^cundTt  natiirn  tamen  quia  Deo  no  eU  impoffibilc. 

10  Et  difleminab.H/c  cofequetcr  ponitur  debitap^na,cudicitur: 
Er  di  fl!emin3bo,&c.e^67c«rfo  in  captiuitatcm  ad  diuerja  loca. 

1 1  Hxc  fors,&C. \deft,  pcena  correfpondens peccatis  tuis. 

1 2  Quia  obU  es.&c Dimittendo  cultum  diuinum. 
Ij  Et  conf.c^^&ac  tdefijnidido  . 

14  Vndc &ego  nudaui,  idcU ,  inferendo  tibipcenam  dcbitam 
ojiendi  peccatorum  tuorum  tArpitudinim.  Ideb  fubditur . 

1 5  Adulteria tnz.idcft,adulteriumfpirituale per idolatriam,& 
corporalrper  li/xnnam  . 

16  Et  hinnitas  t\xns.ldefl,vtriiifque adulterij  patinslbido  . 

17  Super  co\.  bi  entmcolebitnt  idola:  Ideo  concluditur:  Vx  tibi 
lerufa.  Et  c  cmfu  Ji.bditur : 

18  Non  mun<dabe.pofl  mcidefl,  mihi  obedicndo  . 

19  Vfqucquoadhuc.  idtft,itacito.  Et ftclegitur deprejfiu^. 
alif  autern  Lr^uiu  intenogatiuc  quajt  dicat  ^vn.  ejl  cadem  Jcn- 
tei.tia . 

*  CAP. 


A  D  D  I  T  I  O,  hiainim!Ci>um,quidnonaHdeietLbcrhplorare,feugemereneof- 

In  cap.xiif.r^bi  dicitur .-  In  abfcondito  plorabit  anima  mca.  fendtrentur  iiiimici,qui  crant  maximcfnpcrbi,  ideofubdit  .•  A  fa- 

'^'"(Uia.bCQondiiofeplorare.rtofleiidittquoJtantcieltctiuver  cicfijpcrbi. 

"     -         -                        bi^  Tom.4.                     Y    4 


68;        Gloford.&NicoIaideLyra 


688 


A 


iiihSxt 


B 


cideftsuia.  1  •     •         1 

V  O  D   fadum  cft  vciburti  domini  ad 

«  CuUum  Dc:  lcfrii»  habTi" 'art  ns^:  contefliorcm  ve  x  hdei. 

leremiam  t  dc  {crmonibus  ficcittacis. 

a  ^  fro  tiinevcibi  Oci. 

Luxicludxa,  &,porta:  cius  corrucrunt, 

a  •  fcrdit .  b  4  Cunlulusnoniacionabilis. 

&oblcurata:funtin  tcrra  &cIamorIcru- 

a  1  Qui  iplidrbcicntpcigcic 

falcm  alccndit.  Maiorcs  mifcrunt  mi- 

.  CIn<,u:husruntconif»p:cnMx.  b  ^  Q_am  |cgunt,,r  inucmflep.tm.chz. 

ndrcs  fuos  ad  aquam ,  vcncrunt  t  adiiaunendum ,  non  in- 

a  ^^M.no.c.AiuodaqnTnonluctunt.lcdiiui-^illnnuenirenoni.oiur.unr 

ucncruntaquaicportaucrunt  vafafuavacua.  Confufi  func 

a  ^tj:„ar<-ufl.tatcicnon<:oM.c.oplantu.gWiamDci. 

5<J;affliai,&opcrucrunt  capita  luapropter  terrx  vcitita- 

a  T  Caufi.Muud.u.„qu,p,cc.  nub.^.,jc^-.iuv^^ 

>•     -s"   _  b 


a  ^Gianu 


CAP.    XIIII-  . 

Qyodfaaumeji.  -je  Thcod.Omnigcnascanigatio- 
ncs  infligit  cis .  vt  prauitatis  curfum  abfcindat. 
Narrat  autcm  prophetalnaus&  lamcntaiioncsqux  ac- 
cidcrunt.ob  pcnuriam  imbrium. 
b  Luxit.  •jtRupcr  p   A   P 

tus.Exquoficirri.  «^   /\   l  . 

tumfaftumcnpa 
flum.iamnccpro 
phctia,nccvllaoi- 
no  fpiritualisgra- 
tiahidxisdat.nul- 
lafcicntia.nullafa 
picntia.nccquid- 
quamvcriintcllc- 
kftus,ducibusco- 
ru.principibusco- 
ru,  magiflris  eoru 
incflccoprobatur. 
Hanc  vcrc  magna 
&damnofam'lic- 
citatcm  commina 
„  turI(aiasi'M'JM''<«A<' 

C  EtPort^etus.bcn 

fus.  fpcr  quos  aio  (.  tcm:quianon  vcnic 

cocipit  difciplina  "  - 

d  £r  obfcuratf  funt. 

Irae  Dci  vnmcrfa 

conlcntiut.  Vndc 

Solfuper  peccaiorea 

occidit  in  meridiCy  & 

luna  ,  CfJlclLt  nn  dat 

lumenfuum.  Putan- 

dum  cft  aut  obfi- 

dionis  tpc  phiuias 

nofuiflb,  vtobfcf- 

fi  fuftincrcnt  fleri- 

litatc  aqu2.  Vno  quippe  fonfc  Siloe,&  hoc  no  perpetuo 

vtiturciuitas,&  vkr,  m  prxfcntem  diem  fterilitaspluuia 

rum  non  folumfrugum,fcd  &  bibcndi  facit  inopiam. 

""NICOLAVS  DE  LYRA.     CAP.  XIIII. 

1  /^  Vod  faftu  eft  .  Hic  ponitnv  jecundu,  pcr  quod  cjlenditur 
V^peccdri  lud.t  irrtparabilitas  perficcitate  induBam  ad  dc- 

ftgnandimqubdhnmorgratiti  & deuotionii  totaliter  defeceratin 
eis,ficut  tcrrena  nafcentia  totalitcr  dtficcata  vltrd  non  virejcim . 
Circaqiodprimbponiturficcitatisreuelatio.Secunddpropiet^de- 
precatiOyibi:S'\miqnit:itcs.Tertid  dominirefpon[in,-bi:hxc  di- 
cit. Et  quarto  deprecaiionis  iteratio  ibi:]<im\quid.Circapimurn 
framittiturdefirudiolerufalemcumdicitur. 

2  Lu.iu.i.lHget proptermala  ftbi  futura.Loquitur enim  defutu. 
ro  per  modum  pruerici  propter  ctrtitudinem  prophetia. 

3  Et  pot.c.'deh,corruent  per  Chald^os deie8<c. 

4  Et  oh.i.obfcurabuntur,terra,&  luto,cb  qubd  non  reuelabuntiir, 
ledputrefient.Jieemias  enimciuitatem  re<edificans,fecit  ibi  portas 
nouas,  quia  priores  erant  totaliter  putrefadx  per  longitudirte  ttm- 
poris:&fubditur  deftccitatepreuia  did  f  deJiruciioni,cum  dicitur. 

5  Maiores  mi.gt  patet  litera  vfgue  ibi. 


c  ^^(jnVo/rf-.Quorum  vnus  ait: D«  agricuUura  cfJis.  Et  alibi:  D 
Dsicoowaioitsfumus.  i. 

f  t^am  <  eruj.&i  .Grcg.Nam  &  ccrua  &  vcl  ceruc  in  agro  ' 
pcpcrit  vclperpcrerunt.Hxcfniadcdoftonbusgcnitos  ^^ 
tiliosincaute  dcfcretibusdicitur.  Benc  afit  ccruis  do6lo- 

rcsafllimilantur.q 

XIIH. 


pluuiaintcrram.  ConfuUfuncagrico-  ^ 

u.sctt  licfiiit."^      b  1  Cu.aflimilaniut  illiqui  vcnenofai.itcrticiunt.     1 


Amoi.S.c. 


^h 


^  rrahunr  odotc  niriuiii 


xeruncvcncumquafi  dracones.  Defccerunt  oculi  corum 

«  1  viMorumomniuni  cajfa:  funt  inioii.t.ucs  nolhs. 

herba  .  Si  iniquitatcs  noftras  f  refpondc- 

a   T  Non  Itcundu.i     .Dcra  nolha. 

rincnobis,domine,fac  propternomen  tuum,quoniam 


quia  non  crat 


t 
t 

lO 

ii 
li 


more  ccruaru  in- 
tercptisvitijsqua- 
ficxtindis  fcrpcn- 
tibus  viuut,&in- 
deacriusad  fontc 
vitx  inardcfcunt. 
Vnde .  sicutceruus  ''I 
dtfiderat  ad  fontem.  ^ 
eJ^f.Ipfietdumla- 
bcntia  huiustcpo 
ris  mometa,  quafi 
quedafluminatri 
(eutcomparicntcs 
caritatc  onerafua 
fibi  inuicefuppo- 
nunt,qacautaob' 
fcruatione  cufto. 
diutqdfcriptucft. 
Inuictmonera  vtfift.i\ 
poriate ,  &  fic  afm- 
plebitis  lege  Chrifii, 
Traxe.ven.Gxc% 
'cruerfi  quafidra 
concstrahuntvcn 
cum  malitiofa 
fuperbia  inflatur. 
h  Defe.ocuU.  Clara 
lucem  ccrncre  no 
valcntcs  fubtradis 
rationabilib.cibis. 


Hxc  ficcitas  lipe 

accidit  ccclcfi^.qii 

cerui  &onagri  inueniuntur  in  populis,&  magiftrorum 

pcnuria  contabcfcunt,funt  qui  dilcant  non  qui  doceat. 

#Et 


6  Nam  &  ccrua.rr/ref  ad  quxrendum  pafium,vt  pcfjet  nutrire 
f^tum,Cf  qhi^hon  inuenitymortua  cfi  fame  ex partevna,  &  fatus 
ex  altera . 

7  Et  onagri  ftcte.in  Hebreo  habetur:  In  npis,f.f?uuiorum ,  & 
torretitium  dcficcatvrum .  Et  traxerunt  vtniim,  idtfi,  attraxerum 
atrem  ad  fui  reJrigerationem,cb  quod  non  mucniebant  aquam . 

8  Quafi  draconcs.Hffcfr.«. rfraco  multu  de  caiore inlrinfeco.Ei 
ideb  ad  eiusrefrigcriu  non  foiu  vtitur  potu  aqua,fed  et  aeris  attra- 
8ijnf.    9  Dcfcccruntocuhcorum. .!(/(/' onagro>«w. 

iO  Qnia no erat  h-Etftc  moriebatur ex dtfeQu potus (tpajlus. 
n  Suniqui.  Hic  cofequenter  poniturpiophit£dcprecattc,eo} 
copatiebatur  poputofuo.  Etprimb  confitcturpeccatapopuiifui^di 
Cts:Si  iniqu.fit  poniiur  htcfi  pro  quia,quafi dicat  expeccatifu 
firis  fumus  confi  tf.quod  meruimus  a  te  puniri,  &  quamuis  effrt  iu 
fius,connumeratJeiarnen  peccatQribus,ed^erat  de  codem  ptpulo 
1 1  Do.fiC.per  tua  mifericordiam,non  propter  noHram  inHutam 

•jc  Qiiare 


liudium. 


MOIi,^LITEl{. 
t  iluodfac.&c.Vcr  quam  fignatur  in  ecdcfia  arcfadio  de 
uotionis,ideo  fubditur. 

2  Luxit.pct quam  fignatur ecclefia per  Chriftum  &  apo 

ftolosqui  fiieruntludxi  in  lerufalcmprimo  fundata: 

qux  nunc  habct  lugendi  materiam  proptcr  ariditate  dc- 

_,    ,    .      uotionis&dodrinxfalutaris.namultiTheologi  nimis 

tium  inoj""  sut  occupati  crga  curiofa  &  inutilia ,  de  quibus  nunqua 

no  temporc  fcicnt  vcritatcm,  &  datoquodfcircnt&doccrent,nihil 

fiip  lacancu   proficcrct  ad  animarum  lalutcra. 

""■^"""        3  £fpor.idcft,prxlati,quiportedicuturccclefic,coquod 

pcr  cos  ali)  debcnt  ingredi  ad  vita,&  ipfi  pro  magna  par- 

tecorrucruntper  fuperbiam ,  ficut  angdi  fupcrbicntcs 

decelo  cecidcruntintcrram. 

4  £io/7.iftxportxperignorantiam:Erquiamagis  fludet 
ad  congrcgandum  pccunias  quam  fcientiam . 
t  Et  cla.  idcft.murmur  populi contra  cos  ••  &  fi  tacercnt, 
lapides  clamarc  dcberent. 

5  Maio.Hic ponitur  malum  fcques  px  do(fIn'na  curiofa, 
cum  dicitur.  Maio.  Nam  cpifcopi  allquos  de  fuisiubditis 
liccntiant,vt  vadantad  audiendudoarma  falutarcm:  & 
fimiliter  fuperiores  religionum  idcfaciunt.  Et  (cquitur. 
t  i^fpor  fcilicctjfalutaridocbina. 
t  Con/u.Hmi  in  addifccndts  curiofis  magnus  cft  Iabor,& 

parum 


parum  aut  nihil  vtilitatis.  Vnde  fubditur. 

t  Oper.prx confufionc.  Nam  aliquando  dc comnuinib 

ad  falutem  pcrtinentibusinterrogantur ,  &  nclciuntrc 

fpondcrcEt  fubditur  caufa. 

tjO'«a«ow.i.doCliinaSaluatorisad  aurcsaudicntium. 

t  ?on./«nrajj«.  idcft,  predicatorcs,  quorumolhciuaUi 

inagro  dommilaborarc,fed  nefciunt  propter  dcfcCti 

fcientix:quialc6torcsnon  lcguntcis  vtilia,dc  quibusd 

bcntpopulum  informarc.  ideolubditur: 

t  cer.m  j^.pf.idcfl,fimplcx  perfona  bonum  opus  incho 

tumcitoiclinquit. 

lo  litujKOffe-af/^er.  idcft,fomentumvtilispredicJtioni:j 

t  Et  ona.Jic.in  ru.  Pcr  onagros  in  folitudine commora» 
fignantur  primi  religiofi  contcplationi  vacantcs,  tunn 
tus  fecularium  fugicntes,fcd  modomutatum  cftpr?*: 
camcntum:nammultifcingcruntnegociisfcculariun 

vtafccndantadpr^lationisftatum.ideodicitur. 

t  Tra.ven.quaftura.  afpiratcs  magisprxcflcquaprodcl: 

t  Defcce.  A  contemplatione  diuinorum. 

t  Lliiianon  oar /;a.  idcfl,  dcuoticnisfomcnium  Etqi 

niam  talisdoftrina  fubtrahitur  aliquando  proptcr  ai 

torum  defectu.ficutEzcClij  ^,dicnUC:Lingi4am  luamaai  I 
rerefatia  palato  tuo:qiiiu  duntus  cxajperans  lit .  Idco  lilba"  • 
1 1  ii  iniq  Et  ponitur  hic,fi  pro  non. 

T  •^ 


(.S^ 


leremix   Cap.XIIIL 


/  a    Ex»(Baiio  iffad.  Dicamiis  &c  nos  in  tcmporc  ficcitatis. 

"^5c  M\\X\>cr\\\vh.TibipiCCMimus,& maltitn coram  t  /e.tUll 

a^.  ipr.xrtolamiiraduentum  qui  laluas  irracl,non  liio  meri- 
'       to,redtuagratia. 

j,    Qujficolo.  Greg.  Qi^ii  n.  vt  dominus  auditus  non  cft, 

non  pofTcflbr  agri , 

lCCl  CO  OnUS  C       C   t-  a  n  .i..s.     c    TVMi  icru'Ts<-,nu.  c;  rcncs    a  1  .r  reininm  ipennius.teexpeftamiis       ci>ra 

Or  ai4  XliaiU.lJUUUl   a  ^  fVn.tt.-A.lJom/nuni  cumtribuljrer  clnmaui,  &  exau.iiuit  nTe 

antti ^'"  -       .     -    .  .       .  .      . 

lauit 


6po 


a  ^Non  poflumus  eavincrre.tu  vince  qui  vincerc  potes.      b  TPeccata  quibui  auerfi  fumus  a  te   Jc  tu 
-   I"s.     c    ^Qni  lcru'^rsj^<nd.  f;  rcrics^i  «fn  rcfnlnm  (pennius.tee.xpeftamus.     ri>r'a. 


00«. 


hofpitio,  & qiiafi  virpcrtranficns  acrobuftusicliao  If-  D 
rad tcndat  ad  Gentcs,vtdc  loco  ad  locum,  dcpopulo  ad 
populum,dc  tcmplo  ad  ccclcfiam, 

d     Mouerepedesjuos &  mn  quivv.it,'&  domino nan  placuit  No 
tandu  in  fcriptuds fandlis  quod  fempcr  pcccatoru ni  pe- 

dcs  moueantur,&: 
fandis  cum    Wofc 
dicatur:  r«  voohic  Deut.^.d. 
Jiamcu  Etalibi:Z:<i«.  J?^»l-'i4.c. 


'rite  fcrs  morem 
ducna;,  parus  fa- 
ientisdomiciliain 
.uibus  habitat.tan- 
Blnaalicna:  &  viato 
spraetciciintis.qui 
cgligif  ca  quxoc- 
arruntin  vias.        d 


"Kri^...         ri   «Qj.busr:d,ifiirum  tiium  prophLi».  tci-ui '  .1.1 

inuocatum  ell (uper  nos,nc  derelinquas  nos.Hgc dicit do 

i  •i-i^xtcrn,  ijuare  lutuius  vs  iiUilicolonus.&c.     b  «[Q_^'islcirerationem  aulculta.quia  dilex. 

c  f  Adoinino.    d  ^AfF^ftus.     c  fNon  Dci. 
'  ^npiilus  meus. 

minus  populo  huic  qui  dilexit  mouere  pcdcs  fuos,  &Qion 

♦  <.  I.  D  ooiii  elt  vca  <]u  .j,m  quo  quiclcit  lacobdomi,ElJU  vagatur  vt   enator. 

b  1  Kiio.     c  ^Q^oniaii.  dm  fullinuii.     <1    ^QuiaimpcEnitentes  iblliniotur.  e  «ilnnu- 

inerabiliudi. 
11 


/?'•/.  EtquiturreBa- 
bylonis  ardificaue- 
rfit,abOrietemoue 
runtpedesfuos. 
C  T^oli  ora.  Stultii 
cftorareproeoqui 
pcccauerit  ad  mor- 
tcm,VndcIoa.c/</iec  , ,,  . 
catum  ad  rfiornni,  ntn 


•  a     •      b       1  .  1  J  meraoiiiuai.    y 

quicuitjCt  domino  nonplacuit.Nuncrccordabitur  iniqui 

a  ijQ^at]ual'i-g"<ti  t.  i>cum  nonfentientes.vt  pc  ciredefiftant.  ^^ 


Et  quafi  viator.  lu 

'      '  _  1  iv<^^«iu!ii' s-g'"!!  o.  Kcuin  nunicnticnies.vt  pc  cireaeiutant. 

^ionun^Sefe    f'itumeorum,&virirabirpeccataeorum.Etdixitdominus  '' 

'  ,  a  •  '  iuf^ra.     b  "fl-clliino.obllinaio.     c  IQuoindienifunt. 

rcgas  te  a  populo  ,        .-,  j,  d  frimr<rPitePtes. 

io,&quafi  viator    admerlNoliorarepropopuIo  irtoin  bdnum.Ciiieiunaue 

ropter  VniuS  hok  a  ridftns.  o.n,,.^^...  ,Et,.im.  fQ.ua;  dijnior». 

.frigerium, no cu-    rinr,non  exaudiam  preccs  eorum:&  fi obtulerint  holocau 

ISquali   VtarishO-  C  a  ..Q_^Pcccaucruntadmortem,femelmi>riitradit,funt 

>itio:fcd  ad  alia  tra    ftomata  &  vidimas.non  fufcipiam  ea;  quoniam  gladio  dc 

tUriaS    non  laluaS  a  iTrrcomragladiumfamem&peftem.    '^ S    VCllCincntCr     Crra- 

jpuiumtuum,&    &tame8cpeftec<^oconrumamcos.Etdixi:  Aaadomine  H  musquia  Deu  ini- 
.nplumquodam  r  t>  .     ^^uun,  ^.bitramur. 

:clvtumtuu?No-  Qui.n.fcmelgladio       ' 

ndcincarnationcdiciputant,  quodfuturusfitChri-      &fami&peQideftinatur.nullisprccibus  eruitur.Vnde- 
uspcrcgrinusintcrra,&tcmporcparuotcrra;vfurus      2\(oliorarcprofopuloi/ii)inboniim. 

i}2!^ #  Vrophet^      ^"'-''^- 

NICOLAVS  DE  L  Y  R  A.  dine  propter  auod  deridebatit  eitw,  dkentes :  Alios  faluos  fecit,  F 

^  /-  1  •  •  ,  ^'-'ip''"n^nonpoteflfaluumfaccrc.AMr/;.27.f.Cr/;*tcA:. 
^nare quah  colo.  Diatur  autem  colonus,qui  ncn  efi  deter.  pojiiio  magis  ccfonat  hmc  Itterxprtctst  &  fecundum  hoc dicitur 
ms.Et  iieo  dt  hcili  recedet  inde.  Eibcr  taUm  tnodum  Innu',.       ah  alinitiliu^pvhnnt;^  i;i^^.i:.  -*^„^,„j,.,,/;' ; ■   ..  ^. ,  . 


pro  illo  dko  yt  roget 
cjnis  :  &  cH peccatutn  ' 
r.o  ad  »Jo«f j».Ieiunia  n 
«5c  prcccs  6c  vidii- 
mx  &  holocaufta 
tuncproficiut,cum 
a  vitijs  rcccdimus , 
&  antiqua  pcccata 

i2  dcflemus.  Si  autem 
in  fcelcrib.  perma- 
nemus,putantesvo 
tis  atque  facrificijs 
rcdimi  aures  Dei, 

15  vehementer   erra- 


1  natus.Et  iieo  dijucili  recedet  inde.  Ei  pcr  talem  modum  looui 
■r  de  Deo  fii  erat  receffurus  a  ludxa  per  jubtraciione  auxilu  Jui 
rntra  Chaldxos. 
Etquafi  viator.  idefl,  ijuare  itaparum  flabisnobifufn  qua- 

.viatfjrquitanturn  per  vtiam  noiiem  mariet  tndomoinaua  hc- 

jitarur. 


ab  aliquibus  e.xpofitio  literalis  etpracedens  figiraitwt,quia  prophc 
tscnurtciandopopuUcaptiititatemfuturavt,  per  Chrijium  redem- 
ptionm  intermifcebant,rtpatet  in  pluribuslocis.Confidtrando  ve- 
foliteram  prxceientelrt  &fubfequenteni,  dicitur  ab  alijs  prior  t.x- 
pofitio  literalis,&ijtamyjlica. 
7     Hac  dicit  domihus .  Hic  confequenterponitur  domini  rc-  ^'"'^»» 


Q.  .  /     '  *<*■'-  "««-"  u\Jiiuijub  .  tiic  lorijcquenierpomiur  aomtni  rc 

uarc  tuturus  cs  uclut  Vir  vagus.  wf  dimttens ,  &  ad      Jpoiilw,iS- fcuudo  circa  hocpropheta  admiratio,ibi.EtdixUir 

t'.QSlranie>it1nl1rhrti,l-,nl,Pi,jr.\T...\,.r,.;.-T^.^,-.:A....  c.  r„_  ,....,...•  j-:^  ,  •  ,•  ,..„'.. 


'^ostranfiens.ln HebrAO  habetur :  Vclut  vir  pauidus  &  for- 
li,  &C.  quafi  dicat ,  quamuisfis  potens  ad  nos  ialuandurn,  tafnm 
*>alj£i  dkenttepauidum  &  impotentan  nosfalitare,  &  ita  dixe 
m Chaldxi pofiea  attribuentts vtSinriamfua  virtutiproprupro- 
■p  quodperVerfasfuerunt  delirutli. 

Tu  autcm  in  nobis  cs  dominc .  Hoc  dicit ,  quia  in  terr- 
loeratpropttiatoriurn  quaji  fedes  ipfius  Dci ,  vtdtcium  fnitplc- 
rusExod.i<).  '^ 

:  Et  ncmen  tuu  inno.eft  fupcr  nos.  qualicetfit  Deus  om- 
'im,tamenvocabaturfpecialttcr  Dcus  HtbrMrum.ldola  vtrd  di- 
cmtur  dij  Ceritium,&  ideo  Jubdk  proplHta. 
<  Nc  derelinquas  nos.  in  mambusadueilarionmneflrorwn. 
dio  modo  cxponmr  hxc  /«£»•«  ,Qi]_are  quafi  colonus.cie  Clni. 
I  qmhabitauit  intcr homincs quajt  alunus  Joa.i.a.  In  propria 
vnit,5c  fuieumnon  rcceperunt.  Etquafi  viator  de.  cpna 
^•nliusnoii  habmtproprium  domicilium,Matt.S.c.  FlUushomi 
is  non  habct  vbi  caput  fuum  reclinct.dr  jVfo  dedmabatad 
^mum  Manhx  &  aUorum  deuotorum  ad  hojpitandum  .  Et  vc. 

r.Ua.^MM  difcurrebatper  ludxam  ad  pra:dicandum. Etulr.ior. 

n  non  poteQ  fal.  Inpaffione  enim  Jua  mnfuit  vfus  fuafortitu 

diite 


ca  pnmum  dicit  Icrcmias  explicans  dmini  rcfponfionem:Hxc  di 
cit  dominus.  leremias  enim  r.gautrdt  pro  populo,&  ideopopu- 
lo  fn  rtfponfio. 

8  Quidilcxitmou^erepedesfuos.  ad  quarendum  aliunde 
idola,\nut  diilumJuitlUpra  cap.pr^cd. 

9  Et  non  quicuit.  inc«/f«dw«o. 

I  o    Etdomino  non  piacuit.;. dijplicuif. 

I I  Nunc  rccordabitu r.  mjerendo  pasnam  abfquc  retraBione^ 
et  ideo  probibcturprophtta  frocis  orcre,cii  dicitUr:Et  dixir,&:c. 
1 2    Cum  iciunaucrint ,  non  cxaudiam  preceseorum. 

quaft  dxatjpro  affiBioneJtia  cvrporaii  &  pro  frecbus  &  fatrifi- 
cijs  non  dimtram  pun  ti<  ncm.ldcofuLd  tur:  Quoniam  gladio 
&  famc  &  pcfie  ego  con fu  mam  cos. 
1 5  Et  dixi .-  A  a  a  dominc  Dcus  .  Hic  confequenter ponitur 
prophe.uadrtii-.ctijdetantapipulifui  dtJiruBione. cum fubditur. 
14  A  a  a  domine  Dcus.  Dicw.t  aliqui,quod  hicponitur  tcr,a, 
coiitra  iria  va  pofna^E^^^ech.  i^.in  jitmU  matcria.Scd  hoc  trocedit 
CX ighoraniia  HtbraiciJctr/ionis,ficut d.cl:im fuit pieiiusyjupra ca- 
piteprimo,quiahk  &  ibi  c§t  vna  di3io,qUie  ftc  fonat:^/lba,& ejl 
aduabium  adtnirandi.Cuius  caufafubditur.  I 

^  ProphetiB 


mino  noftro 
dicitur .  'Juare 


'   *  \(  ^Z'T^'  "'"""^-  Hoc  cxponitur  dc  do 
^lu  Chrifto  qui  Deus  cft  ab  xtcrno.  idco  d 

^«// co/o««,.Humanitatcm  aniimcndo. 

'r^rt'  \"?'  T'°'^  <^«//««nr  ad  manemlum.  fcil icct ,  in  alicna 

omc  Matthati  S.c.yulpes  foueas  habent,  6'  volucret  cxli  m- 

OhfJltusautem,&c. 

t    yelut 


^    Feiut  vir  va^us  &  fortis.  idcft ,  difcurrcns  hinc  &  inde 

ad  prsedicandum. 

t    Etfonis.  fecundum  dcitatenv 

t     Qj^inonpotis  falua>e.  Sccundumlud^orumcrrorem, 

qui  putabant  eum  purum  hominem.Ideo  dcrilbrie  dicc 

bam.Mwh.z  J. C^iios laluos fecit,feipjum  nonpotefljaluumja 

cere.  Ad  qucOioncm  ucrofadam  refpondctur  ucracitcr, 

quod  hcc  omnia  fuftinuitpro  noflra  falute. 

t  MOll^- 


6^1 


Glof  ord,&:  Nicolai  deLyra         6c) 


(|U 

'yiuscbrgin 


aducrlo  fcdcbat .-  fc 
audiebat.dc  hanc  lc 
ci:rir.itcdabat.Tan 
tummodo  brcas 
clcctnolynas  faciic 
&  intHcir. 
b  Ha>  dcildomin.if. 
I^"/lV^''*  Caucat  plcudopro- 
phct.r ,  ncqiiidcci- 
picndo  iaclant  po 


«r  T^uvquid  proiidpns  abircini  luda?  aut  '^iort  alowiy,  Vt  vbi 
fuerat  cuUus  Dei  &  tranquillitas.ibi  fit  rcditio&  hoflilis 
frcmitus.  Si  qn  nodra  Sion  nortcrq;  ludas  abominabilij 
abijciiur,  ncquag  in  mircmur.fcd  dicamusqd  (cquitur. 
h    co^/iuMim***  <ioffl»/i(,cJ'f.Q;d.Etnos&  patrcsnoftricade 

demcntia  Dci  prs- 

CTnrirentonim  P''i 


/Z  a    Vrophft^t  dicmte't,&c,  Audiant  hr:  magi fln  qui  pcc- 

A  canrib.  &irt  vitijspcr.TiancmRxis  prolpcr.i  potUccntur. 

fpJr-tnsJiam   M^iltistalcs hodic funt.qui non cur.uu vndccunq; litob- 

abuijo  fujdc  ijtlo.confulcntcs  (nx  auaritix,  vt  iiuid.mi  fcciHc  dr  :  qut 

llcbrur  pcrluadcbat  vt  fccrcta  confitcrcntur  pcccata  cora  Deo  an 

**^  ''""'tcaltarc:  &  iplccx 

Deusrprophetx  dicunt  cis:  No  vidcbitisgladium,6^famcs 

r         •  a     1  hicl.-(!x  vel  lciul:lcm. 

invobisnociif.rcd  pacemvcramdabitin  loco  iftoEtdixit 
dominus  ad  mc:Fals6^phet?  vaticinatur  in  nominc  mco. 

tNdn  mifi  cos,66ion  pr?ccepi  ei.s,neque  loquutus  lum  ad 

a  ^Nonpiovh-.tam.     b  1  Vt  Handitijsliduoni  t*^..»  m  doinmi  lollcntes. 

cosvifioncmmedaccm&:diuinationemtfraudulcntam,6c^ 


&  arc, 


puUunDci,  &  ipfi  b  feduclioncm  cordissuiprophetantvobis.  Idcircohxcdi- 

_....»..•  n r /-11  ni     ciCCC-  *■  ^Diccnlcs   H.Tcdicit<ion)inus. 

citdominus  de  prophctis  qui  prophetant  in  nominemeo  , 
quos  ego  no  mifi,dicctes:  Gladius  &  famcs  no  eiit  in  terra 

L  O  ,     fQ^ii  cjlcaiittuiit  mandata  D'i. 

hac .  In  eladio  8c.fime  cofumentur  prophcric  illi,&  populi 

3  «i^antosciinimubijccroi:!  v.js  Ifivilalcni  iDfcpultos:  &ieripciclua  mab. 

quib.  prophetauerunt,eruntproicdi  in  vijs  Icrufalem  pra: 

■1  ^         *  j  1  Pn'"'-tc  poenitcntii.     1'  «I  Dcccpta:  pl'-!» ». 

fame  6^eladio,  &  no  erit  qui  fcpcliat  cos,  ipfi  5cvxorcs  co- 

fGcniminav.^ratuir.       a  f.diota:.  b  « O.undamcr.  clQ.iod  mcracrant . 

rumfihj  &  filix  corumj&refFundam  fuper  cos  malum  luu. 

f\c:vcliiri  fAfTlduc. 

Et  diccs  ad  cos  verbum  iltud:tDcducant  oculi  mci  lachiy- 


pcrcantcum 
ptisA'  iaccant  infc- 
puhi  ,&nonfitqui 
opcriat       ignomi- 
niamcorutn  puluc 
rc  pocnitcntix. 
C     DcJi'C!t  oiuli  mei. 
n  DupHcitcr  hic  loc' 
intclligitur .  Quod 
vel  iple  Deus  popu- 
lum  fuum  plangat 
&  flcrc  non  dcfinat, 
vclimpcretpopulo 
vt  lachryrais  cfflu    c 
at.  Ahjcxpcrfona 


c  flntotcrabili. 


_         __        ^  ^Lailirymarpondcta  vocishaofiit 

prQphctx  haec  dici  d  rnamper  nod:em6cdiem,6cjiontaceant,quoniamcontri 

arbitrantur.  ...  .  = :.„,„,,..:,„„ 

d    Quontmcotntiont 

maina,^c.  lufiacau  ihjhc  ma^na  fc.v^mi«  w  ..^^ 

faplaneendi,vir<40  •,        J       ^.     '  ^,'^;;'""'^"           j                           r    i  J-^  o/ 

-  -         ■  '  -  vehemetcr.  Si  esredus  fuero  ad  agros.cccc  occiii  gladio:  K 


f  Non  Uue.non  vile  (]Uod  plangitut.     b  tQuoniam.non  idololattia  poiiuia. 
rCuii'5  Ttati  &  rpnL-iituiini  ,  &  intcg"f>ti  naturalitcr  condoletur. 


tione  magna  cotrita  e  viigo  nlia  populi  mei,  plaga  pelhma 


contrita.fiUapercuf  e 
fa,  populusdclctns. 
C    isienrelJuSy&cKxi.  f 
dianthocprophere 
noHri   &  faccrdo- 
tcs ,  quod  nec  foris  g 
ncc  intus ,  proptcr 
Q  neglicctiam  corum 
fit  vlia  lccnritas. 
QMi  foris  fuot  ab 
cis  f(:andaUzantur, 
&cosqui  intussut, 
famcpcrirepaiiun- 
tur.  Scdquiautorcs  ^ 
facrut  peccandi ,  in 
tormetisfintprimi.  i 
f    Ti-uphta    tjU'  ijKi. 
Qui    prophctabant 
profpcra&lcgisma 
data  aperirc  dcbe-  ^ 
bar,abie.inrer.  qua 
ign.i  captiuati  funt. 
•i«    Thcod.  Beatus 


TEcdcliain. 


b  f  Vix  oflii-i 


hitrcnics.  c  IVeibipci.  <l  f  QJJe  mireris  "lcbcm&  vulgus  isnou»'^. 


ii  Ttccici,ain.   i>  1  vix  oiii,-i'<  nscnriiica.   t  ^  ...iu.  j^..  ..  ,.<^.-- ■..■■.—  ...     ■-- .—0—   c 

fiintioicio  ciuitate,ccce  attcnuatifame.Prophctatquoque 

a  fAdomino.    b    fln  ^ictnum.  c  ^Debito  dignitatisofficio.     d  <|MirJturptophcta  ,  .luod 

Dcur  (ic  ludam  abiccm'. 

6:  faccrdos  abicrunt  in  tcrram  quam  igndrabant.Nunquid  5 

3  1  rain  rfjionte      b  f  Duas  tiilius  in  nnibus  tcligio  &  ;cnipluin  dom-ni. 

proijcicns  abiccifti  ludam ,  aut  Sion  abominata  efl  anima 

1  ll.ij».i  inljnjbiri. 

tua?«^are  crgo  percuflifli  nos,ita vt nulla fit  fanitas?Expe-  6 
dauimus  pacem,&  no  efl  bonum,6<: tcmpus curationis,6c^7 

f  Vb;  l"utMtcu'.ius.  . 

ecce  turbatio.Cognouimus  domine  impietates  noftras,ini  ^ 
quitatcspatrunofli-oiu,quiapeccauimustibi:  Ncnosdcs  g 
in  opprobiiii  propter  nomen  tuu,  t  ncqj  facias  nobis  con- 

a  iT-mvl',  vrlcuuslibe;faniai.  _    ^        f.^aluiis  rromifli. 

tumdia .  Soli j  glorizc  tux  rccordare,  ne  irritij  facies  foedus 
tuii  nobifcu.Niiquid  funttin  fculptilib.Gcntiu qui  pluanr. 


«r  er  k. 


1 


autc^hpofTumdare  imbres?None  tu  es  dominus  Deus  no 

a  «"Inquorp.-s  nylltaaJ  qiiCTi  conuettimus  voti. 

fter,quem  expedauimus .  Tu  enim  fccilti  omnia  hiec. 


cepta  ncglcxuiins, 
&  impletaeftinno 
bis  mcnfura  patru 
noftroiu,  ficqucd 
illisdcfucrat.pccca 
lonoftro  cumula- 
tur.  Vnde&dcli! 
dadicitur:/»' 
nam  mkat  ihi 
p-;trtmciusincon\,i 
ff ;/  dvmini  ,&p 
ltia>ris  ciiis  nou 
tur:fiji,tcoutradoi.i. 
numftinpcr  ,&u 

i     T.itrum  nolirorjm. 
quict  pcicaumutsti^r : 
Vndc:  ImpLtc:'" 
rai.-i  patrvm  y  ,. 
Nondum  vcncran 
ad  iniquiratis  cu 
miihim,  quod  1, 
Chriftimortccoo 
pletumcft. 
k    Solij  glori^.Tcx 
pli  vd'  cuiuUib. 
lanclijinquoficu 
fcriptum  cft :  77;k 
tiii  tius  inttrra^tt^^ 
Tunc  allidit»||^l 
dcftruitur  cum  s 
eomultirudi: 
catorum  D. 
fenditur.  Sc. 
culpapcrditur,iinii 
clcmcntia  fuftenu 
tur.qucmutaturi 
ucriratcfcntetie, 
irritum  faciar  dt 
minus  padu  luu 
quo  nobis  poilic 
tuscftfalutem. 
I     'NjinqHtd  funt 
Jculpulit.  Getiumijt 
Poftmultosvarii 
qucfermonesrcc 

9  adtitulum  propl 
tiasquo  lcriptuc 

10  FaBum  ejirerhum 

1 1  mini  ad  Icremia  d- 1 
1 1  monib.ficcitaiiuQ. 

13  Dxmonum  fim 

14  lacrapluuiamda 

15  non  poffunt:  tuc 

16  goda  .cuiusomi 


Dauid  ,f  phcta,&  d. 

Ezechicl  facerdos& 

propheta&  ali)  plurimifueruntparticipesaduerforum. 

Deus.n.  volcns  muare  &  confolari  profanos  illos,  mifit 

cum  iUisprophetas,  velutquofdam p.xdonomos  &  pr?- 

ceptores,ne  pro^fus  ad  impictatcm  declinarenr. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I   Pl ophet^ di.EifnOditnr reifpojw  domirt:,cu  diciiur-^i  dixit 
dom.ad./'f  pnm  .  cfnartu  ad  prophctas populum  decipienies  cum 
diatur.  z  V^ho  ptophctx,&cc.  Et patet  Utera.  Secunddyquan- 
tum  ad  pifulum  a  faljis  piophetis  deccptum,  cum  dicitur. 
3   EtpopuU.cruntpioii^imoitui.Etpatet  Utcra.  Terttb,quantu 
ad  frremiampro  populo  orankn/ ,  cimdicitur.  4  Etdi.adcOS 
vcr.ift.  Dcdu.ocu.m.Ia.^.rf./Jrop/jf/ii.-ear^ao  nonpoffumpro  vo 
bis'(Xiudiri,tion  reliat  mihi  l.chrymari,CiCtera pateni m lit. 
5  Nunquid.H/c/'on;/M>' //)//;<!  lertmitedeprecatioiterata^quii 
.n.diciu  effetlib:,<ffiod  non  efaudiretur  quinpopulus  captiuaretur, 
tame  in  atiquofperabat  pfna  diffcrri  vtl  diminui.  Et  habeiur fimili 
ter. i.Hsg-de  Dauid,tjui licct audiuiffct a  \atan  fphcta  q> putr na 
tus  de  BethJ^bee  moreretHr,ih  ipjo  A9rotate,rciunabat  et  orabat  pro 
eius  fanalione.Smiliter  Samuel pojiq  cognuuit  Saule  abuCiii  cffca. 
domitio,tamcn  l' gebaltii.i.f{eg.i^. Dicit  igitur leremias luir/etan 
</cNunquid.i,/  duflicatnr  virbuabijcietidiad  deftgnandu  abiC' 

.    ilionii' 


17  bonu  cft,fincqL 
darinonpot.  Ht 
tici  quoqj  pluuia  do(S:  inc  dare  non  pofliint,quamuis 
coelos  cflTc  gioriantur.Dc  qu]b.dlcitur:( a.Ueiiarra>'i gt.D 
Tu  folus  es  quipopulum  tuu  m  potes  inftrucrc  ,&  dii 
fionesgratiarum  darecxpcdantibustc.         <^  Cap. 

}liotiismagnit!idinV.  6  Y.yipc(Xzu\m.T tr auxtiiu ugis .Atgyf 

7  Et  quia  nb.magis  Jun  m  rioci.mehtTt,vt  frequlier di3H  f/O' 

8  Cognouimus.  Hcc  dixit  leremias  inpcrjoiufUii&aLion 
bonornmpeccati^populiconfitcnti/inJ, 

9  Ncnosdcsinoppro.  {i«orf/«acc<7/«>«  e/2 /«/'£>' ««Jj'''^ 
di3u)h:q.d.quodammoUu  redundant  in  tc 

10  Soli)  glori^  tuc.i.  templivbiefipropitiatorinm  tantjUi 
fedile  tuum.     1 1   KccordiTCtemperando  rigortm  iujiuix  V- 

1 2    Ne  irritum  facias,&c.  iluo  in  monte  ^^inai  cUgi^i»*'' 
fpcciakmpopiilum.Ec  vt  impetret  aliquam  mifericordiamconp> 
tur  Dei  magnijicentiam ,  dicens. 
ij     Nunquidfuntin(cul.'7.<^.''V'>*?,/<'rft«<^'»^P^«'«'''^'"', 

14  Aut  coeli  poflunt  dare  imbres?  f  rf.  'H.uUo  modojitf  j 

15  Nvnnc  tues.:/.i/.ftc.  .   ..  t 

16  Qucm  cxpcdlauimus.5'j/«3/o)'?«»  noflris  tribiilattoni''  \ 

17  fu  cnim  fecifti  omniah^c/.  ca-lof  &  mbrss  &om  | 

filiquxfmtinccelo&interra,  '        1 

^  fc  Cap ' 


hi 


|f  C  A  P.    XV. 

V  -«-» r  iixit dominM.  Grcg.  Omiffis tot patribus,  foli  Moy- 

!a  jC»  'cs  &  Sannicl  ad  mcdium  deducuntur.quorum  mi- 
i.mo  1.  la obriiiendi  virtus o(lenditur,dum ncc ipfi pofle intcrce 
&  'j  deredicunrnr  Q.d.Ncc  illosaudio,quos  propter  magnu 

I  perition:5fb.'E  meritum  mi- 


leremias  Cap.X  V. 


^94 


nime  contcmno.Quid  cfter 
go  quod  Mofcs  &  Samucl 
cxteris  patrib.  inpoftuljtio 
neprzterutur  ,  nifiquodifti 
duotantummodoin  omni 
tcftam€ti  vetcris  fcrie  etiam 
proinimicis  oranelcguntur? 
Vnusapopulolapidibusim 
pctitur,&  tamcn  pro  lapida- 
toribus  precatur.  Altcr  cx 
principatuci;citur,&  zw.jib 

,    ^fitamehocp€ccatunij(juidcejJem 

''^^   orareprovcbis. 

!i»,<*  Thcodorctus.Hisdemul 
ectprophctam.  Neputes.in- 
quit,quodpcr  tuicontem- 
.  pm  lupplicationfi  non  fufce- 
perim:quianeq;  hisacquic- 
uiflem  fupplicantibus,  qui 
tantaediderunt  miracula. 

1«  E*    Chrylbflomus  .    Dicct 

""'quifpia,  crgo  nihil  profunt 
?^  orationes  ?  Quinimo  iuuant 


fcio,t5cc.Virtus  ergo  vcrc  orarionis  eftctlfitndo  charitaD 
tis:  &  tunc  quifque  quod  rcdc  pctitadipifcitur,  cueius 
animus  non  in  pctitionis  odio  inimici  fufcatur. 
c    Etvifitabofupereos.  Quatuorpiogasquib.  populoslu- 
as  tradituscft.ctianiEzcchicl  proplictademonftrar,gIa- 

dium,  pcftiieriam,&  fame, 
beftias,&  captiuitate.  Inter 


C  A  P.     XV. 

Tdixitdominus  adme 

a  1  fio  popijlo. 


b  T  Cui  diftuin  ert. 
Dimittc  me,  &e. 
TQm  ir*  Dei  proporuloleguntiir  rclti- 
tiile  ,  &  iam  inipendcntcni  lciciii.am 
a  er  ilTe. 

Si  iHtcrint  Moyfes  6^  ^ 
Samuel  coram  me  non 


beftiasautem  cancs  quoq; 

&  volatiliaintcUigequibus 

Iaceranda,&  dcuoranda  & 

diftipandacorpora  iradita 

funt.Ncquc.n.fieri  poterat, 

vt  crcatore  ncglefto  non 

vniucrfacreatura  cofurgc- 

ret  in  pcccatores. 

d    Et  dahn  eos  inferuorem^etc. 

Hoc  fub  Babylonijs  ex  par.  tv»luntas. 

tccomplctumcft,&  nunc 

cxplcrurintoto,  qii  peffi- 

mum  regem  &  qui  lerufa- 

mur?Dices  ad eos:Hxcdicit  dorninusrtQui  ^    rcplS^cruore^lKm  ;=^"''"-'" 


a    fErgo.  f  OllencleeieAosc 

taie.quanquam  legamus,&  Arf.im.at  Ca 


a  Qjiia  confummJtafuntlirflera  populi. 

ellt  animamca  adpo- 

b  tQnii  indigni.     c  «Nan  locofcd  volun- 


idignt 
•        .  c        ...,^  ^-..iieffeeifi^os  alacie  doinini. 

pulum  irtum.Eijcc  illos  a  facie  mea,&  cgre 
diantur.Quod  fi  dixerintad  tc,quoegredie- 


ad  mortem,admortcm:6^ui  adfamem,ad 

famem:&  qui  ad  captiuitatem,ad  captiuita- 

tem.  Et  vilitabo  f  fuper  eos  quatuor  fpccies, 

dicitdominus  .  Gladium  ad  occifionera,  &: 

«r.  ,    .        ^'         ,:-     canesadlacerandum,&volatiliacoeli&be- 

w.   plurimum,fedtumcumali-      n-  i  j  ,        „^,.rr- 

.'.    quid&  nosboni pcragimus.      "^^'^  ^^^^^  ^^ deuorandum  86ii/iipandum, 


t 


populus  impius  imitatus  ^Paral  x, 
cft.Exquodilcimusregum   "       ' 
acprincipum  acpra:pofito 
rum  fcclcrepopulofq;  ple-  icosquatuor 
rumquedclen.  flagclns. 

C  T^rw^rfr  f«a//a//f  j7,LcgimuS     . 

indieru  volumine  Manaf- 
fen  poft  captiuitatem  ,  & 
pocnitentiam  reuerftim  in 


««Namoperaniib.  nob«coo-  i^A^ho  cos in  t  fcruoicm  vniucilis rcgnis  s  CSna™  &rrio 
&?b'ir&oiS  '  '--P-Pt-Manairca  filium  Ezechilrc-  »  fanaornnfricr^iXX^S 
hamagnxviilitatis  cofequc  c  gis  ludafuperomnibusqus  fecit  in  lerufa-       j^osdcicedunr,  licutDauid 

^^.c-JSS^t?^^''":?»^  f '- •  QHi^n™ -foegitur  tui  lerufalem 

'    •  i^^i^.  ^.r,5^.™      autauiscontnltabiturnrore?  AnrniiiciNir  ''  "miliageficnntadpofteros 


fubleuareadcoelos,quid  im 


aut quis  contriftabitur  pro  te?  Aut quis  ibit  ' ' 
peditquominus&ipfigenti         ,         -,.  ^^-  ,  ,  ^*  Fnieniut.Iftc  Manaftcs  rie 

ksomnes  Chrifti  fidci^ c6-  ^^  rogadupro pacc  tua?Tu  reliquifti mc di-  i^  ^"'"'"^"s  fuit,Ifaia  crra  li 
fequantur"  Nonneprovni-  *  ^^'«■""'"""■"^"''"nadatat.-um.&c.  b  Minu.cxtenfa,  percmien-  B^^f 'CCuit,Amon  filiu  fua 
ucrfoorbeoramiis  Sirfan  tr  •  t -  '''"j^s"'fi"t.i";"f.«iop""'°'>''ni^.m confumm,.,m.  perignem  traduxit  ad  ho- 
SXct.!  qm^^^^^         ^  citdns,rctiorfumabijlh.  Et exteda manu^m       noremidolo.u&  rophct. 

cxauditifunt.nenuiiipri,nfMtr.^nT„H,«c«^r^.«^«o,.,       vt..ii.,.  ^flr„/_  t^ «    ^     L>Hts  enmnnlenbit>.r  m} 


exauditifunt ,  ncquiuerunt  tamcn  Indaios  pcrdendos  tu 
tari  acfaluos  reddere .  Si  ftcterint  (inquit)  Mofes  &  Sa- 
mucl  non  id  aflequetur .  Hsc  cum  itacftc  intcUigamus, 
fanaorumpreces  minus  cruntpcr  nos  negligcndai.ncq; 
illisprorfuserit  confidendum,ne  fortehis  fili  inerti  otio 
torpcamus,  quorum  altero  vcrcndumeftnefegniorcs 
reddamus,&  fruftra  patiamur  infidias,  altero  ne  e  maxi- 
(molucroexcidamur,  quinimo  hortemur  carieros  pro 
nobisorent,&  manusporrigant. 
b  sifitterint  Moyles.Q.d.  Necillos modopro  amicisau- 
dio,quosmagna;virtutisraerito,orarcctiaproinimicis 
lcio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    XV. 

*^  C  T  dixit  dominus  .  hic  pomtur  tertium  ad  cficndendum 
Aj  peccatum  ludx  trremediabile  quantum  adpcenam  tempo- 
'"l^rnjfiUicetjper  excluftonem  orationis  Aioyft  &  SamueliSy  quoru 
amenoratiQnesfucrunt  vatdtefficaees.Et  diuiditur  in  trespartes, 
mia  pnmdponiturpopHU  teprobatio.  Secudo  reprobationis  ratio, 
("••Tureliquifti.remo  leremia  lamentatio,ibi:Vx  mihl  Cir- 
iprirnnm  auitur  in  perfona  domini. 

'•    Si^ftetcrint  Moyfcs  &  Samucl.  ^«»7«»/  ralde  amici  met. 
\     Coram  mc.».  adprxcandum  pro  populo  ijlo. 
\    Non  eft  anima  mcz.ideft,  wluntas  mea  ad  pxrcendum  ei. 
dcofubditur. 

5    Eijcc  illos.»*.  tu  leremia  denuntia  eos  dtijciendos  de  tcrra  fua. 
^iquoi  ijla  eic-ato  fit  dura  fuhditur. 
5    Qui  ad  mortcm.ad  mortcm.  <2«w  in  obfidione  lcrufalem 

aliqui 


NullusoffenroDeo  potcft  rogare  pro  flagiti;s  peccan- 
num.qmancctamdemcns  poteft  cflccrcaturaquam 
crcator ,  ncc  tam  alienus  externis ,  quam  dominus  (uis 
mifcreri. 

*  Theodorctus.Quismifercbitur,&c.Q.d.vniucrfisho 
minibus  jufta  perpeti  videbcris .  Solent  cnim  homines 
cum  qucmpiam  eorum  qui  ncquiffimc  viuunt.plcdi  vi 
dcnnt,non  folum  condolcrc  fed  etiam  coogratularihis 
qui  la:fi  (unt,tanquam  ab  eius  nequitia  liberatis.  ^ 

g    mrorfnmabijfi,,  &c.  Cum  iuxta  Apoftolu  pofteriora  P*"^>-i-«- 
obhuifcens  ad  priora  feextcnderc  debuir,  Aegyptias  car 
ncs  dcfiderauit.  y€  MuLipiicat^ 


abquifuerunt  monut  infirmitate  &  pelie,  aliqnigladio  ,  &  aiiaui 
fame<&  reliqui  in  captiuitatem  duHi. 

7  Et  vifitabo  fupcr  cos  quatuor  fpecies  dicit  dominus. 
tdeft,quatuorrnod<)s  conjumcndi eos,<iut pateni  in  littra. 

8  Etdabo  eos  in  feruorem  vniucrfis  regnis  terra:  pro- 
ptcr.tn  Hebr4;ohibeCur:ln  COmmotioncai.<7«ia  vbicunrueau 
diehatureorum  dejirutlio ,  ftebat  m  homin:bus  cordium  conlmotio 
ftue  concnlftn^quiC  vncatur  hicferuor, 

9  Proptcr  Manafl"cn.i^«y«/7r«  mod>m  irritnuit dominu,idolo. 
latrtamitUtplicando,&  fa,.^utntm  innoxium  rffundendo  ^. /(t e  i>. 

10  Quis  cmm  mifcrebitur  tui  lerufalem  ?  q. d.  TiuUus, 
pojt  taiJta  maia  in  teperpctrata. 

1 1  Aut  quiscontriftabitur  pro  t^q.d.  quilibet  iu/Ius ma- 
gis  Utubnu/de  mptetione  dtuinx  iusiiti^. 

12  Autquisibitadrogandumpropacctua?/.  d.nullus, 
ex  quo  oram  M^j yh  ^  Sarnuclis  elt  txcluja. 

I  i  Tu  i:c\iqm(\i.H  cconfequenterponiturdia^  reprohationif 
ralio,cum  diutuuTu  icliquifti  mc Etpatet  litera  v/qwihi. 

*:  Labora- 


MOn^.ALITE!{. 
f      fn^  <io»»/n«j,«jpc.Ex  hoc  patet,  quod  oratio  iufto- 
uni  fatta  pro  pcccatoribus  obftinatis,non  habct  pro  ip- 
iscfteaumldcofubditur. 

lixc  dicii  iominus ,  &c.  Per  fcptcm  qu?  ponuntur  hic 
oilunt  notari  feptcm  vitia  capitalia ,  propter  qu^  dam- 
anturpcccatorcs  obftinati.pcr  mortem(qu$  facit  cora- 

putrc- 


putrcfcerejluxuria.Dcqua  dicitGrcg.  in  moral.bus.Iu- 
mcntainluo  fteicorc  computrefccre,eft  in  foctore  luxu 
ris  vitam  hnire.  Pergladiiim,ira:qua:  facit  infurgere  ad 
occifionem  Pcr  famcm,infatiabilisauaritia.Pcrcaptiui- 
tatem,animum  dcprimcntcm  accidia  .  Per  cancs  corro- 
dentes.mordax  lAuidia .  Pcr  volanlia, nimis elcuans fu- 
pcrbia.Pcr  bcftias  tcrra;  dcuorantcs,vorax  gula, 

t  Multipli- 


^or         Glorord.&NicolaidleLyra 


6c,& 


S  X    AHltipUeJttfuntmlhi.  Diucrfis  mcdicaminibiis  «ipit 
>  Dcus  falnarc  pcccantis.vt  qui  conttmplcrantblandicn- 

tem.timcant  minantcm.  ,  . 

b    Sfpteni.Vcrbum  Hcbraiaim  Saba.vcl  [fPtf "i.vcUu- 

ramcnram,vcl  plurimos  fonat .  Vndc  LXX.  Aquua  & 

1  hcodoiio,  lcptcm 


atquc  idcm  fiUus  Dci  &  hominis ,  nunciuxtacamcm ,  £ 
nunc  iuxta  dcitatcni  loquitur. 

4«  Chryfonomus.H-rcomniaquafi  monnraquidam  ^  44, 
tragcdij.sq;  fimillima fandi cxprimCif.vt  tu  poncadifcas, " aii^ 
non  in  dcluijs  cgific  vita,lcd  intiumcra  tolerantes.in  ago 

neccrtaire.  Etpa- 


„  .-.l,,.  .Jimiii.mMii    b  f  Q   drfeciciebroeuignorcendo.vel  l>iru»rumru|>«reo» 


p /i  "    '  I  t  IQjdeft  I  ^^_^^ 

Ca aTfccntc, Vndc:    ^t tamcn  a viTs fuis  non funt icuerfiyMultipiicatJ- funt mihi  5 


iReg.i.a.     Stmlii  peptrit  jrpterm 


«Ildeft.rtnircs.perdii  >  libcrisicnferoin  vsHjn.em. 


Stertlti  peptrti }yicm  ^  *.^7     1       ■    •    r         +         ^..«_        6 

yel  plunmcs ,  &  ^«-    vidurc  cius  fuDcr  arcnam  maris.  Induxi  cis  lupert  matrcm  a- 

mHltOS    hakebatftlioS      .  ,CUx.luc..nonnoaVnonin..di,s.  .ed.,e..a,«.   b  Cl„d,,e«a«^^^^^^^^  ^ 

infirmJta  (fl.lndcOC- 


Non  profui ,  ncq; 
mihiprofuitquif. 
qua .  Thcodotio, 
Non  debui.ncquc 
dcbuitmihi  quif-  > 
quanvQnoruom 


b  «^luda  peccatoris  po|^uli.    c  f  Vr  quin.o  lubi- 
"• -  ,  •   1— — ' ■  -  iiim  Biilum, '»n.o<<''fii.i  liu»effii\'iam.    ^       «.juaiii»  \ 

dSSte?'.;    doIefcen.isvaftatorcmm<;ridic,mirifupcrciu.uicsrcp&tc  t   "'f,,j';^^^;^'^'»; , 
S.S^ft^^btcrrorcm.Infitmhacftqujpcp^^^^^^^^^  ;»  ^^^"^  , 

B^ST«Kpo:    0«idi,c.  lolcumadl,uccrrctdics:canfufacft,&crubuit.Et  ;«  ^^^, 

PUlumlUUm.  ,  ^Vtmo.iem&icraDeinuHuicftu-.ia..  ^        .      .        .  -  V      mr.  ^IKJ  .4,>Ui»« 

r  "  .  m.h>  n,a.  P6t    i^fiduos  cius  in  gUdium dabo  m  cofpcdu  mimicoru  mco-    4  di^  tpc  fib.  dcb  0 

hnr  SvnfcdochiCOS  »  IS-^-ien.ur^l  ^jnagoga.  ■*  J    4«.»"  lavi  wj.    yv  .yi* 

dc  Icrcmia  intclligi.  c rum,ait  dominus:  V^  mihi  m.^ccr  mca.t  Quare  genuifti  me  i^  ^j;;;^;^/^'^^;;- 
quinouintotoor-  ^;.^ rjx^  „11.^^ difcordix  in  vmuerfa  tcrra?  Non  foencraui,  jg  luittantumaccipc 
be  tcrrarum  fcd  in  d  ^""      *»  ^^    n.,.,ntnr.i  eao 


ludia  iudicatus  fit-  _ 

Ioai».>*  Vcri autcm  dominocompotitqui ait.  m  luUcium egn  m 
mundum  ijlum  veni.-Pt  quinon  vident  vid.ant,  &  q»t  ridcnt  cxci 
fian:.Dc  quo  fcriptum  cft: Pofttits  (,1  hu  tn  rutnam  &  rtjufre- 

Loe.  x.e.  fl;o«m  m:tltoritm  i-:  lfrael,&  in  fiy,nuw  rut  contyedtcftur.  Quis 
enim  Philolophorum,  quisGcntilium  ,quis  hxrcfico- 
rum  non  iudicatChrinum,ponendoci  lcgcm  nalcedi, 
paticndi,&  refurgcndi,&  fubftanria:,varicdcauscficn 

MicLr  a.  tia  opinando  >  a'^  nabi .  Non  mirum  ,  luxta  humamta- 
tcm  Chrifium  dicerc  :  ^x  mihi,  &^ .  Cum  ahbi  apcrtcdi- 
cant :  i^*  »wi,V,  nutifatiusiumftatt<i'n<oUi',it  Jiio<lr.m'f.m<:f- 
/>,er  racemum  m  vindrmUy  &c.  Et  nc  putcmus vilit^tcm  gc- 
miiuum  fcferri  ad  Dci  vcrbum ,  qujs  fit  ific  qui  plangit, 

tbiica.  ftatim  indicat ;  t^JH  '"ihi  animt ,  q'4ia  perijc  rtueiten^  dc  tcifa. 
Non  quoddmidamus  pcrronas  vt  impij ,  fcd  quod  vnus 

atquc 


accipc 
re,  quantum  cgo 
darc,nccprofuitmihiquifquam.Sahiscrcafur?,lucrum 
cftcreatoris.  Vnde:  \'o'  (/W)tt/.i. ncmo  mihi dcdit  quan- 
tum  volui,  ncc  me  fibidcbitorcm  fccit,  nccdebuit  mihi 
quifquam.  Q^  d.  quomodo  mihi  vfuramdcberepotuit, 
qai  focnus  non  cft  dignus  accipcre. 
■>t  Thcodor.  TiJpiAnW.Syrns  intcrprctatus  cft  «= paxm,  di- 
citigitur.Non  profcci  ncc  focucraui:multos  tamcncora 
paraui  comitatorcs  afi[iduos,  rupcrbefe  efiecfferentcs. 
Coniiiiacmm  vt  pkjrimum  parcrcfolentcontumacias. 
Ar  vero  iuxta  Graccam  intcrprctationem,itadebetintd 
h<^i,  ncmpc, dignusfumlamcntatione,  fruftracdimsin 
hancvitam.quia  nulli  profui,nccabali)semolumetum 
adcptus  fum:  maledida  duntaxat  rcfero  ab  audientibus 

prophctas.  - 

*     ^  0>  Omnfs 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 

„  i    Laboraul  fogans.  Jn  Hehr^o  hahetur:  Laboraui  1  ccogi- 

tans,  plurics  punitioncm  difFcrcndo,  tuam  emcndatio- 

^  ncm  cxpcaando,cir  ad  euniem  (enfutn  pertinet  Ittera  tfia .-  La- 

boraui  loginsJ.laborarefeciprophctas  reuocando  populum  dul 

ciier  per  deprecationis  modum. 

3  Et  difpcrgam.^f«wV<i/»ro.  iufliti^  me.x. 

l     In  portis  tcrrae  Eijciido  eos  ad  diuerfas partts  et  longinquat. 

4  Interfcci&difpcrdidipopulummeum.  Ver  fiagetla 
multioitcia  eoi  caitigando,&  tamen  nonfunt  emendati. 

5  Multiplicata!  funt  mihi  V'\d\XX.maritis  earum  interfrais. 

6  Super  arcnam  maris .  Hyperbo'eefl,addenotandumma- 
gnam  mnltitudinem  viroium  interfBorum. 

7  Induxi  Cis  fupcr.f.  adokfcentium ,  accipiendoftngularepro 
plnruii.Et  hjcc  mattr  dtcitur  IcrufalV, qux  erat  mdtertotius  terre. 

8  Vaftatorcmmeridie.J.H'"»'^''"""/'^^' 

9  Mififupcrciuitatcs.  «^WJ. 

10  Rcpente  terrorcm.a»<i'>:»  deflrutione  lerufalem. 

11  InfTrmataeftquxpcperitrcptem.  Miquilibrihahent 
additum,  Fiitoufednon  efi  in  Htbr^o  nec  tn  libris corrcBis .  Ver 
ifiuih  iufimiitutem  intetligitur  terra  decem  tribuum,  qux  iam  erat 

cupti- 


capttuaca  per  regem  ^fyriorurn,&  pafeptem  quos  pepererat,m- 
teliiji^ui^turfcptem  cogniriones  regtm  malonm  qui  ihi  rcgnauerat, 
vt  dicit  hic  [{ab.  <ial.J.leroboan,&  domus  fua.Baafa,&  doniusfua, 
Umri.1ehu,Manahem,  Vhacte,  &  Ofe/ccum  domibus  ftiis. 
11  Occiditci.  quiaregnumljraelfuitcaptii4atum,cumadhuc 
regnum  lud<e  (iabat  in  projperitate  fub  E^echia  rege. 

13  Et  rcddnos  Qiu$.i.iilosderegnoIndaquidicunturriusrt- 
ftdui ,  qttia  vtriimque  regnumerat pars  eiufdem populi ,  fciluet , 
Hebneo. 

14  Ingladiumdabo.perC/WJrfor. 

1 5  Vac  mihi.  Hc  confequeritrr  ponttur  Jeremix  lamentatin.El 
diuiditur  indnaspartes,qnia  pyimo  ponitur  eius  ijmentatio ,  St* 
cundo  domini  ccnf'>/atio,ibi:  Dicit  dominus.  Circa  j^rimum  dicii 
leremias^Xx.  mihi  marer.  Hoc  dicitpropterpcrjiquiuionitnvi- 
rorim  Anatlmth  contra  ipfurn,vt  ditium  cdfupra  Up.  l  i.idcofub' 
<i'tur. 

16  Quarc  genuifti  me.  quiaipfumperfequebanturverlns  o 

fatiis. 

1 7  In  vniucrfa  terra./.  illa,  quia  non  intelligtturgeneralitn 
Et  confequtnter  ojiehdil  qubd  non  etai  iX  iuipajua,dtctns. 

1 8  Non  focneraui.  uon  commodaui  q.d.  nuUtm  t> aiiattiPi  d> 
reumporaiiCMueisbabui  vndepoffent  mc  odire ,  ir  pnicqui. 

*  Omncs 


M  O  I{^.yt  L  I  T  E  !{. 

f  5  Muittplicatj-  fuHi.  Hic  dcfcribitur  malum  proucniens 
cxdefc^u  prxlatorum,cum  dicitur:  Multipln.atafunt  mihi 
rtduje .  Namccclefix  multxdcrelift^funt  afuispaftori- 
busquantum  ad  fruftum  animarum.fed  non  quanrum 
ad  leuationem  pccuniarum  quascxpcndunt  cxcefiluc 
in  principium  ncgotijs.Etalii,quodpciuscftinvcnatio- 
njbus,&  aucnpijSjflc  alij  quod  peflimum  eft  in  rcbus  bcl 
licis.non  pro  fuaccclefia  dcfcndcnda.fedfrcqucntcrpro 
alia  indcbita  caufa  Sc  in  alijs  malcficijs. 

7  indkxt.  pcrmifilue. 

f    Supcr  matnm  4rfo/t/;ideft,popuU  ignorantis  &  info- 
lcntis. 

8  f^ajiatorero  wjer;V/f,i.d«monium  mcridianum  deua- 

flans 


ftans  bonum  populi  propter  defcaum  piftoris  boni. 
j  I     infirmatactt  i.ccclcfiaqux  temporc  boni  fponlip* 
ricbat  multos  filiosbonos  ,infirmata  cft  qucpcpcritlc 

ptcm  fponfi  dcfcduofi. 

II     i>t/ecif«/ni>w<i««j.i.deuotionisfpirifus. 

11    ouidit  cilol. Cum  adhuccflct  dies,idcn,tcmpusben 

opcrandi.  Et  fic  dicit  Saluator loan.p.a.  trieoporteioptu 

opera  eius  qiii  miftt  rne  danec  di  s  e(i,  Grc. 

1 5     f^a  »j«Vji.  Vetbafuntlcrcmiaiadliteram  conquercr 

tisdc  perlcquutionc  fibi  mora  a  fiiis ciuibus  proptcr  pr 

phctiam  veritatis .  Et  in  hoc  Cgnat  quemlibet  prediC; 

torcm  veldodorcm  bonum,qui  pioptcrdoarin.ani  ^ 

ritatis  fit  odiofus  malis  hominibus ,  &  perfequutionci 

patitu  r  ab  ipfis.  Sed  quomam  dommus  talcs  conlolatu 

fcquitur.  ^^^;, 


^97 


leremia:  Cap.X  V. 


65>8 


J  a  Omnesmsledicuvt  mrhi.  Hasretici,fcilicct  peruerse  crede 
L  do.-peruerfusblarphemando. 

Oinnesmule.',Hkron.Vto co quod  nos  iuxta  Hebraicu  in- 

rerpretati fumus: Omnes  maledicurit  nnhi  vfjuead hoc.ln  tem 

porctribulationis  aduerfum  inimicfi.  In  vulgataeditio- 

ncreperi:Fortitudo  mea  de 
fccitinhis,qmaledicutmi  a 
Iii.  fiatdiie  dirigetib.  illis  (i  b 
nonaftiti  tibiinte^eafflid. 
cor.&  in  tege  tribulationis 
cor.in  bono  cotra  inimicu 
;ijftiqd.  FoVtitudo  meadcfccit  c 
ia  his,g  malcdicut  mih  ,n6 

cniminteUigiJtvirtutemca       _  « in^rancm  lUDnamiam . 

quiin  infirmitateperficir,  fciTO  ab  Aquilone,  &ies  ?  Diuitias  tuas,  &  dcm  lcpcm  &  nrr 
&qu5rQplusmihimaledi-  d  rhefauiostuns  fnrlirpnnnn^r^  A.U  „  •  .,  dcm  icgcm  ,^  &  prc 
Krunt,tant6mcainiliisdc      '^^^^^"^«^f^of  inaiicpcionem  dabogratis,  7    fcd non mtelligunt 

tin  omnibus  peccatis  tuis,  &in  cmnibus       cftpropterpeccatatuaqu? 

terminis  tuis.  t  Etadducam  inimicostuos  ^  ^■no^terminostuosperue- 
j^^^_„^_  /  •  .    /-  "  nerunt.quiafcihcetquantii 

de  tcrra  quam  neicitis,  quia  ignis  fuccenfus  9    in  te  eft  interfecifti  lapien- 

^^f?"^c<«;c.ert.aqu«propt«Deump„,turopprobriura.      '         10  tiam,&  VCritatcm.  Si  quidc 

eltmmioremeoj&lupvos ardebi t.  tTu fcis  chriftusiapientiacft  & ve 
dfie,  recordare mihi,  & vifi tame, & tuere me  ^ ^  rjfas.OIa crgo perdiderunt, 
ab  his  qui  perfequuntur  mc.  Noli  in  t  pa- 


necfanerauit  raihiquifquam.  Oesmaledi- 
cunt  mihi  dicit  dns.  Si  no  reliqui^  mx  in  bo 
nii ,  fi  non  OG<rurri  tibi  in  tempore  afflidlio- 
nis,&;intempore  tribulationis  f  aducrfus 
inimicum.  t  Nunquid  foederabiturferrum 


a  «roranem  fubiiantiam  . 


xcrunt,tant6  mca  in  iliisdc 

fecitampliusfortitudo.  lu-  c 

gitq;  vel  prophcta ,  vcl  dns, 

(X  ait:  Fiat  domme  dirigentibus 

u'if,Hoccft.Eueniantmihi  f 

'tnaledi6ta,qu«  loquuntur 

"='4nimici,&  illi  dirigantur  in 

bonu  fi  no  in  teporc  tribu- 

lationis  eor .  &  angu  fti^,  qii 

jcos  vaftabat  inimicus,  ftcti 

inconfpedtu  tuo,  &  rogaui 


niunt,&  funt  vt  fcrrum  diiriffimum,  huicpopnli  dorio- 
n.ac  indomito  m  fimilitudinem  a:ris  non  potcrunt  ami- 
citta  copulari.  Vcl,  fcrrum  duriftimu.idcft,  populus  Tfr. 
Dei  cognitionc indignus cft,  qui  in  tanta  pcrucnit  mali- 
tiam,vr  dunori  nietallo,ideft,xre  circundatus  fit . 

d  Et  thcjaurof. Origcn.Vnns 
thefauruseft  Icrcmias.alius 
liaias,vclMoyfcs,&  cjEteri. 
Hosthelaur.  abftulit  Deus 
luda:is,&  dcditnobis,vnde 
^nfcreiur^vobis  re^nii  Dei,& 
dabiturget.  fa!.  f.e.  Prim  U  cre 
ditafmt  illis  eluquia  Dr',S{.  po- 
ftca  data  nobis .  Habetqui- 
dcm  lcgcm ,  &  prophctas, 


Hom.  ir.  m 
Icrcmiam. 

Matih.»i.  d. 

j.Cot.t.d. 


t.Piitas  quoil 
ferrum,aliq.(l 
po/Tit  concra 
fcrrutn. 


i2  &  rcfurgcnsXpsnonappa- 
S  ruitvltrainterfcftorib.fuis 


'■  J^P^^f  l-^'«^,'^i'^'--^^"''j?''°/^f ". '?«''''7-'«P^'««'.  «^-      f  -^^'/e^/^Nonpotcftcxtin^rqram  materiam  pr^- 

^       r.n'etgXT^^^^^^^^  mi^ktrnS^ 

•,,b  ..;«r4«/Refp'on'fiodominiad  id.quodlcrcmias      mmo"sed ,S  fo^^^^^^^^ 
upradixcrat:  .-.«...«...e.^^.a  e^cq.d.Noliconfidcrare      g  ^olun  p.tunl!ZTf^^^^^^^^ 

""^^ tajltiim,fed futura .  Rcl.qui?  emm  tu^ in  bo-      mis fuifti  femper huic  populo dchnqSSfcd  qTia  «^ 

contramcerexittemerirar?.  rii5  nr.ii  .:^.=rn.i<-.r.r,n .,;,,,;, 


t  Et  tranfire 
faciain  re 
adinimicos 
tiios  in  terra. 

E 

t  Oeut.jt.  c 

t  Longanimi 
tace. 


ium,&c£t.  Inpr^fcnti  quoquccum  tccupcrcnt  ini- 
niciopprimercoccurri  tibi ,  &  protexi  te.  5/  mn reliquite 

i«<«j«to««w.DeXpoquoqifecundiihumanitatcpoflunt 
xc  dicusi  non  reliquie:  PolTunt  hxc  de  Icrcmia  accipi,qui 
cllimo  tcmporc ,  immincntcq;  captiuitate  prophctarc 
ompulfus  cft,&  dura  perpeti  a  populo  non  crcdcntc. 
:  ^imquiu  fedcrabiturftrrumferro.q.d.NcC  dolcas  quod  po 


contramcerexittemcritatc  fua,noli  ia  efle  longanimis. 
Siauteconfidercstemporadominic?pafl]onis,&ruin9 
Jcrufal^e.videbis.quiaomnino  paticnsfuit  A  xv.an.  Ty 
beri)  Caefaris.vfqueadfubucrfiongtempli  numerantur 
anni quadragintaduo.Quia  fpacium  pocnitcnticc  oporte 
bat  dari  proptcrcos ,  qui  pcr  Apoftolos  crant  crcdituri. 
•J4  Thcodorctus  Nonnulia  hzhentSc^tf,  hoceft.ne  ma- 


^ulus tuuslnimicus  fit ,  te.n.dura  nuntiante non  poteft      cna tolcrantia vr^nrSr n^^^^^  V 

oamarcquiduruscft,vclBabyloni,ciuiabAquiKe      f^,^'^!^^^^^^'''^'' ^?^''^^^^^ 

niunt  /r;f  j^,„ 


C  NICOLAVS    DE  LYRA. 

'  "»    Ocsms\zdicut mihi.EthoceratqHiavitiaeoruarguclfat.Jrt 
mmenmodiu:  qui  arguit  criminofos,  vt  dicit  loan.  os  aureum. 
:  DlCit diis.Hic  poniturprimo  domini  confulatio,  &fecundb  pro 
>hct^petitio,tbi:Tu  fcis:  &  tertio  domtni  rejponfio:  Propt-  hoC 
''^"pfimmdicitur  inperfona  domini  confolantis  Itremiam. 

Si  non  rdiquia:  tua:  in  bonu.  iden,nifijinis  hutus  negocij 
yiiat  ad  bonum  twm,  fuppLe  non  credatur  mihi.  Et  eH  modus  lo- 
<endi,  qui  apud  Hebraos  dicitur  truncatus  vbi  oportet  aliauidfup 
en.Lt  eodem  modo  etiam  cum  dicitur . 

Sinonoccurri  tibi,  occurram. 

In  teporeafflidlionis,!/!  Hebr.  habetur :  Si  n5  feci  tibi  oc 
urrere,&c.£f  efi  eademfcntentia,quia  dominus  poteH  occurrere 

n(,J(lperalium.Etexponit  ijlud  l{a.  Sa.  d,ip,iciter.  Fno  modo 
'■  ieaechia  rege  ludx,  qui  tempore  fue  afJt,aionis  mftt  nuntios  ad 

remtam  rogans,vt  oraret  Deumpro  ipJo,&  populofuo ,  vt  habe- 
'rtnfran.  qui Sedechias dicitur  hic immicus Chald^onm  ipsH 
"Jiaentium,  vel  leremia,qutapermiftt  incarcerari,vt  habetur  in- 
^'h/ji.y'!"""^"'^"  'xofficio  regisdebuiffmeumdtfendere. 
.  (0 modo  de  \abu:^ardan,qHi deflrucia  ciuitate,(^ populo capti- 
no,  occurrit  leremix  dando  ei  munera ,  &  lihertatem  eundi ,  vel 

mt\  /""^^f^*  inimici  leremix  in  angufiia,&  affmione 

'  Nunquid  foederabitur  fcrrum:  Ferr,m  hic  acdpi. 
ib£l    n'"'^  ^'"^"-  ^"  T"°  P^r  Sedcchia  regc ,  quierat 

►      lcific    unu:^^^^^^^^^  '^'^^l-iicatlnon 

iperfeJ  „:IT'''^''^^^^^^ 

;  ^  "'^  *^'  '^^  '«f ''"  ^era :  Nunquid  contcrct  fcrrfl  ferro 

ab 


ab  Aquilone,&  Xi?l\atio  huius  diutrfttatis  eP,q'ia  verbum  Iie  F 
braicum  hicpofitum  d  Hieronymo  csquiuocim  eji,&jig„at  ajhita- 
tionem,  &  confraiiiontm.  Trimamfignificationemjcquirur  tranf- 
latto  nofira.  Secundum  vero  B^ab.  Sal.  &Jecundum  eumper  ferru 
prtmo  pofttum  inteUigitur  re.x  ^egypti ,  dc  cuius  au  xtlto  lojidcbat 
Sedechias.Terferrumfecundopofttum,  re.v  de  Babytonis,&per  ^es 
ipfeleremias,  qui  in  fine  Ijuius  cap.vocatur  murus  ereits  ,&ficefl 
lenjus:tiunqutd  rex  .Aegypiipcr  fuamfortitudinem  contcret  rege 
Babylonis,&te,  qui  propheti:i^as pro  rcge Babylonis  contra  Sede- 
chtam,&  regem  Aegypti  i  quafi  diceret,  non ,  imo  acctdit  contra- 
rium.ldeofubditurconuertendofermonem  adregnum  luda. 

7  Diuitiastuas,  &  thefauros  tuos in  direptioncm  dabo 
gratis.  idest,  p^o  ntliilo  Scdei  hias  enim  vnam  partcm  mifit  regi 
^ei^ypti,  vt  auxtliareturfibi,  &  nihil  ei  valuit,  vt  habcbitur  injra 
aliam  vero  partcm  rapuerunt  Chaldfi. 

8  In  omnibus  pcccatis  tu  i$ ,  iddi ,  pro  peccatis  tuis  acddent 
tibi  hxc. 

9  Et  in  omnibus  terminis  tms,ficut  in  omnibus  terminis  tuis 

ftatuijti  idota,  vt  ioabctur  fupra  cap.  1 1 . 

10  Ignisfucccnfuscftinfurorcmco,  jfic/i,  :^e/w  vindi- 
il£  tne^. 

1 1  Et  fuper  vos  ardcbit.  ide^ ,  vindiHam  meam  non  euadctis. 

12  TuicisdorHine.Hiccon/(?^tte«re>-pon«ttr  prophetf  petitio , 
quando  dixeratfieidominus,  quodjfinisjuusejjet  bonus,  ipfum  co- 
Jolando,  ideo petit Jmius  conjolationis accelcratior.em,  diiens:Ta 
fcis  dominc.  innocentiam  meam,  fupple . 

1  s  Rccordare  mihi .  me  citd  confotando,  &  de  aduerfarijs  libe 
ra-ido. 

1 4  Noli  in  paticntia  tua  fufcipere  mc.  i.  dm  fupportando  ad 
uerjarios  meos,vnde  in  Uehreo  babctur tHoli  in  prolongationc 
tua  fufcipcre  me,  ideii,  meam  petiiionem  txaudire  in  ton- 
ginquum. 

4«Scito 


incm  bonum. 


tuum  ha- 


i  Sinb 


j  Si non occurri  tibi.  idcft  occurram. 
4  in  tepore  affliHionis.  dado  tibi  paticntix  virtutc  ,&  mca 
c6folatione,idco  fcquic  poftea;  tt  fa.eji  mi.  v.  tuum  in  ga». 

\     MO  K.U- 


699 


Glof.ord.&NicolaidcLyra        700 


^  a  T^on/^.HobrftiarbifrSturhxccxpfonalcrufale.dicig» 
A  fob  fcdcrit  amantiidine  rcplctaA  dolo.cciiis  ppctuus; 
Et  ficutaquc  ptrafcot.fic  vcrba  j-phetaru.q.prpora  pro- 
mittebat.tralicriitmgdacitcr.Scdmcliusa  ^phcta,  vda 
viro  fanao  hccdicutur.g  nd  fcdit in  coal.  ludctiu.Pra:- 
ilcrnobisdns  nofc 


rimctupatiora  tumultu  dcfidcriorfi  tfporaliu,  trcpidus  D 
mcntislcccfliimpctoquia  adhucacriusillajqu^mina  i  ' 
risgtcrna  fuppliciaformido. 

d  v//ff'«). Grcg.  VilisquippecftDcopfcnsmuduSjprs 
ciofacftcimudaala.Quicrgopciosu  a  vili  fcparat.quafi  ; 

osdfiivocacur,  qa 


<lcrcinc6filioludc 

tiu  &corii,qfutu- 

ran6  cogitat.  pftct 

S«a«e  int«  nobisaducrfisnon 

duphc.  fcnfu  crcdcrcfcd  (cmpcr 

uudLsicur.   Dci  fcntctia  {ormi 

darc ,  &  cu  .pphcta 

diccrcSoUisicdcba 

gaamaritudincrc- 

tCaoii.      plcta  c  aia  mca.gau 

dcatillislufib.nob.  ^ 
autcbonufit  adhas 
rercDco  &poncrc 
fpcnoftrainco,  fa- 
turari  op^bri]S,& 
cxpcdare  lentcntia 
iudicis.qopcicmo 
/Irabit  oemamari 
lu.  iniiarfuincfliie- 
tium  aquarum. 

^      *■  B  ^  ^  ^*-  0"g-Facics 

rnanus  Dcicft.  ipfa  . 
;pcunio  lufti  iudicij 
qfupbicntc  homi- 
ne  a  paradifo  expu- 
litinhaccacitatep 
fcntiscxilij.Comi- 
natio  vcro  eius  cft 
tcrroradhucprcsc- 
tisfuppiicij.Poftfa 
ciecrgomanus,  ad 
hucnosminxtciri 
ficant.quiapoftcx 
perimctum  iudicij 
nospaena  prgfcntis 


tictia  tua  fufcipcrc  mc.Scito  quoniafuftinuiproptcr  tcop  ^ 

"""'•     *T>— •"  •  jojjfubaudU  ingjuHium  quilueiantinoppiDKruin. 

probiu.Inueti  suc  fcrmones  tui,&  comcdi  cos .  Etfaau  elt  2 

f  Ai:,s  domini.  a  «q^j^o  gju.!us  li.m,  cTuia  proptrr  nomen  t  jumjjura  pjflu.  fura.    3 


mihi  vcrbu  tuu  in  qaudiu  fi^I?tiiia  cordis  mci;qm  inuoca-  4 

,Non(eJ.  cumconfiiiov.accu^-nini  gereo  noa  i.Ktoi.H.nc  lelus  feiefur.ex.aedoccn.,au:  Dimit-    J 
tenturvo.dom..sv.d.eliguiten.ml>rmod,u.nuicon(.l.umJud.omm.^  _ 

tu  clt  nome  tuu  fiipcr  mc,dnc  Dcus  cxcrcituu.  Non  Icdi  m  ^ 

a  1Nonl.abr„:co„(ortiummalurum.  b  IDom  i.T^pcndcn.em  m.hi  ma.num    tuam  fcmper  cxpcfto. 

tconcilio  ludetiu,t&:  gloiiatus  fum  a  f acie manus  lu?. tSo  7 

.  fsoliuiiu.fumejsodonecuanleaa,.  b  5<i^afi  inconcilioludentium  fcdere  nolui.lcd  ...laritudi    g 
^  *  nem  ine7m  deuoraui,  vtin  ftitiuopia:patem  gaudium  .mni. 

c  ^Nonh^ibui  interuall.i  doloris  ,  neevlla  rcmc.tiar>:in-f>aui. 


lus{cdeba,quoniatamaritudinerepleftime.Ouarefaaus 

l^erf  ualuerunt  i)ui  me  contiiftibant.  r  1      \ 

cftdolormenpcrpctuus,&plagameadcfpcrabiIisrenuit  lo  c 

a  Tlnh..<^c"conf'''a.,o,r.cutenin..-.quidcnuun,i.cimi>ctusin^m..otumte^diuuan,epcr,b_,t.  A^ 

curarin  Fadlacftmihiquafimcndaciuaquaruinhdcliu.       "^    ,   „    .     ., 

'     a  et  suod  propheta  fuperiora  d.xcit.cui  dom.nus  refpond.t      \_  H    mO  doftOHS  ,     .  ab 

blTPop-Jlumipccot.s.^  cCDctr.bulat.onemUt.tiam.  ^,  CrrOrC  qUCpia  Ubc 


5  cu  dns  vcrba  fua 
cxcrit  ,qabamorc 
pfcntisfeculiloqn- 
do,  q  pot,  humana 
animamcucllit. 
*  Chryibft.Quic  '' 
ducit  ptiofuni.ivi- ' 
li,quafiosmciJcrit 
Hoccft.  Q  abcrro- 
rc  ad  vcritate  ma- 
nudu.xci;it,vcl.ipcc 
catpad  vjrtutc.fxi 
muinduxcrit,  pro 
vnili  humano  aic 
imitatur. 

LiHaji  os  wf»,C6!i 

rcmus  quaniam 

mcrccdchabcatlcr 


f."   c 


a  f  O  Nc  putcsboni  operis  non  clTe  mercedem.        b  f  Ftatve^us  me.s  copulabeii». 
ct  In.intores  luierunt,  non  tucorum.  ^ 

quafi  os  mcu  eris.  Couertentur  ipfi  ad  te ,  &  tu  no  conuer- 

^  a1  Netcfotmides,  dicens:  Qrnre  factus  ell  dolor  meuspetpetuuj. 

b  T  Vtfonttaadu^-tJiiumom...  tobote  teliftas.       ^    ^ 

tcris  ad  cos.Et  dabo  tcpopulo  huic  in  muru  xiqm\  forrem, 
&  bcllabunt  aducrlum  tc,&  non  prazualebunt:quia  ego  tc 
cum  fum,  vt  falucm  te,  &feruam  te,dicit  dns .  Et  liberabo 


olucrit,&dc 
pcccantiumuurac- 
rcuocarc. 
5  ^  Thcod.  Nocxi- 

16  gua.induit,  mcrcc- 
dcc6fcruotibi,qui 

17  tantulaboris  lufcc- 

18  pifti.Na  fiqucmpia 

19  errantcmcohucttc 

20  ris  multa  apudrac 
fiduciamconfcquc 

ar  ris,cpindicat  claufu 


a  T  Mcofanjn  n-,.el  in  prarlenti  aux.lio.  -  .  22    li,  arilC  filCiV  tneu  . 

tedcmanupcflimorumj&redimamtedemanutortium.  jj  /,a.  Etfiquemq... 

ex  impijs  conucrii 
cxUi)  pcrcutit',  &  fi  pcccarcnon  dcfiftimos ,  aitcrnis  ad-      ris,ac  perfuaferis,vt  ampleaaturqux  tcndunt  ad  nKlk 
hucllipplicijsadijcit.                                                        ra,  ori  meo  aftimilabere. 
c  Sil-s  jt .  Greg.  q.  d.  Du  confidero  gd  iaper  iudicij  expe  "^  Cap, 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  I  Scho qnonum.  (]. d.  cito  dcbcs  adbibere  rcmsdiutn, 

2  Inuenti  Cant,falicetveriiateplcni. 
^  3  Et  comedi  cosMffi  fufcepi  tamiuam  cibumfuauem. 

4  Et  fadum./.  i  principio  cjnando  mifi(li  me  ad  arguendum  po- 
fHia,  cuius  iorre8ionSfperal>a,  eo^>  dixiftifupra  3.  u.Tu  autcm 

fornicata  cs  cu  amatorib.  multis,  tamc  reuertcre  admc. 
Et/ic  expomt  l{ci.  falMiter  exponiturfu-Et  fadJii  eft>  J'^  ruuttria 
^auaif  debet  eJ]ehomini,quado  illufiratur  reuclaiione  diuina,&m.a. 
ximi  in  iuuentute  fua,ficut  fuit  de  leremia:vt  habeturfuptd\.cap, 
£t  huic  expofttioniconcordut  litera  fequens  cum  fubditur. 

5  Qm  inuo.  eo  quodfum  irifiitutus,&  yocor prcpbcta  domiui. 
Et  quiapropbetJtfe  abfirahebant  i  vanitatibus  muudi,vt  efjent  rna 
^is  apti  ad  percipiendum  illumiHationes  diuinas,  idto  fibditur. 

6  N6  fedi,&C.  gloria.fum.  in  tP,no>i  in  mundana  vanitate,ve 
riitamen,quia  procffu  teporis  reuelatacU  lercmia  deliiuciiociitita 
tis,&  templi  dtffinitiub,itt  quodfciuit  ilUm  prophctiatn  efie  pr^. 
dcfiinalionis:dequa  tamen  in  priiicipio  nefcicbat,vtrum  efjet  pr^m 
deflinationisjVel  tantu  cominationiszquiaficut  in  co^riitione  tiatu- 
rali  efl  proceflus  de  cognitione  minus  determmata  ad  magis  deter- 
Tninatam,vt  habetur  primo  Vhyftcor.ficfreqncnterfit  in  cognitio 
nefupern:iturali,qui  proceffus  ejiper  reuelatione  dininH,  ideofeqt, 

7  A  fac.ma.tux.?".  propter  cognitionem  vindidc  tu^  futune. 

8  Solus  fcdcbam.  tatiquamtriliis,'&  mxrens. 

9  Quoniam  zmiutudi.  reuelabo  dcfirufUonem  ciuitatis  y  & 
tempUd-.ffm.tiul  ,&  fubditur,  • 

1 0  Quare  fad.  &C.  idcfi,abfque  confolatiq^je  tcmporibus  meisy 
quia  videbat  quod  ciuitas,  &  teplii  non  reedificaretur  tempore  fuo, 

11  Fa(ftacft  mih'\,Scc.Dicuntur aqiu infideUs,tQrrentes,quiad 

CM   O  1{  ./t    L  1   T  £  lC 

j.  16  Etfife.Hic  oftedit  meritii  boni  prsdicatorisjvcl  dodo- 
riSjCudicit:  Si  feparauerispciosiiaviii.i.zlasXpi  fanguinc 
pra:ciolb  rcdeptasa  viliratc  pcccatipcr  tuam  do(!^rjnam. 
17  Uujft  os  truH  r..  Qnia  verbo  boni  predicaroris ,  eft  vcr 

AU"DTTTTr;  " 

Incap.  I  j.-pti  dicitut  in  pofiil.  Proptcr  Manaflcn,  &c, 


tempus  fluunt  aquis,quxadutnieie  ftctiiait:  dcficiuni,  &  pirbm  _ 

firnilitudinem  injfinuat propheta,  quod confolatio  ttmporatis fibtd  ' 

ficiebat,  qvando  ea  indigebat^ficut aqua  torrentis  magis  efjct  netej 

faria  in  ^flate,  quam  in  hycme. 

12  Pf opter  hoC.Hic  cofequeter ponitur  dom.  refpoCio,  in  quapn 

rmttituy  fpbelafupema  cdfolatio,  q  eHsumb  appcteda  cu  dicitur 

1  j  Si  c6ucrtc./<i/i(jW(jj de  malo  adbonu^  ttiam  exhottatiotiern 

14  Qb\.\crt3.tc.l.  ad  me  dando  tihi  intematn  confuluiio„ct/:. 

I  j  Et  antc  faciem  meam  ftabis.  Atemaliter  videndo  clau , 

cicm  meam  cum  .AngcLis. 

1(5  Et  fi  fcparaueris.'rff;?,  predeflinatos  a  prtcfcitis. 

»7  Quafi  OS  mcum.<7.  d.  m  hocloqueris  pro  mc,qui pr^defliti 

tos  ab  ^tcrno  adgruiiam  voco  in  tempore.llle  enim,  qui  loqnitxi 

rege,  dicitur  os  regis. 

1 8  Conuertentur  ipfi  ad  tcMaiu  dimittendo,  &  te  imitind: 

19  Ett\inonconucitC[is,idefl,adeoriimmaUt'.am  ptAcedei 
um,ijuaji  duat,ciominus,uou  dcbes  dimiltere pr-idicutivitc  iX  Ih 
quod  paiici  tibi  crtdunt.  Et  multt proptcr  Ijoi  le  uderunt ,  &  q" 
ero  tecnrn  contra  eos,  idto  lubditur. 

20  Et  dabo  te  populo  hmc  in  muriS  ^rcum,  intantu,  qm 
non  habebis^  eos  iirnert.Cuws  cauja  fubditnr  . 

21  Qiiia  cgo  tccum  ium.^«»  Juni  vntutis  infinitc. 

22  Et  lib.tc  de iXi:i.^cU.fa<.erdotu,&  pjeudoprophttatu,^ / 
fpecic faniiitaiis  decipubant poputii,&  dictbatit  leremia  efje  j>p 
iafaljum,&  hoc  tjtpijjirnutnjubjpctitfatittifatis  agtre  tiiam,^ 
de  diiitHieron.  Sitmiutajanciitas  dhptex  esl  initjuitas . 

2J  Etrcdia.^tcdc  mMm(os:t.i.regts,(;^prin(!pii ,  quifcr 
quebaiitur  ltretinaadiiiJtiniiiiJacerdoUirri,&  /atj.proplHtaru 


bum  Saluatoris.Matt.  1  o.c.A(cn  emm  ros  ejtis  qui  toqtiitra 
fedjpiritui  putris  vejiri  qui  luquitur  in  vobis. 
ioEtiia.&i.xs.n.cA  folidu,durabilc,&  fonoru,fic  pdi( 
tor,vcldo(aorbonusmaducrfiscftiblid'p  patientia- 
rabilis p c6flantia,& lonorus p  cloqucntiamdficacc , 


tnbus.  ^a  quou  atceiidurn Jtcuuaum glcjj.itn  quod  quornodo  j  ■ 
iiorum  mtrita  ad  poflcros  d-Jcendunt ,  Jicut  Uaiiid,  &  c.Ui  • 
Hoc  quod  dicitur  bic.Froptet  MinSiffcn.&C.videtur  effe  co-        rum  ,  fic peccatorum  flagitia  fi  tiberi,  ncpotefque  prKiliaa^cf*  > 
tr* illitd,t^uod  habetur  D(ut,2/^.e,HonocQidcntui[i\i]ptopJi       adpojietos  pcrueuiimt^ 

ttibus 


01 


I 


C  A  P.     XVI. 


eremiac  Cap.XVJ. 


ydz 


ETf.xHiieilverbHetomimadmedicats:  "^anaeclplci  vxorr. 
[nnantccaptiuitate,ncrii^^priudolore,vxoris  cjuo 
qLie&  liberoru  miicrijs  torquearis.Ccnecrgo  Apoft.  iu- 
bct-^'M  t^pi^i  l^ienc  eli,&  conJMnmtHi'»  imminei,vt  q  vxura  ha 
. 7.  c.  bet,fmt  ijuafi  no  hahe 


^  Thcod.Denun 
tiatcineducatvxo 
re,ncueprocreetli 
bcros:c6qu6dpa- 
rercs,&libcritrade 
difintfami,  pc(li, 
rsdi,  acicruijuti. 
:>  Mcnibus  m^roiaiio 
.'^rNotagjlongain 
irmitatc  tabciccrc 


ocon(o.ctur.nein,micoru  Dei  conuiui^s  mifceatur  nc 
iitacclcorerin  mortuoru  funcdbus.  Aliud  enim  cft  mo 
n  comuni  lcgenatura-.aliud  Dei occubuifTc fentcnria  Ic 
remias  luucnis  ad  prardicandu  ir.iflus  eO  adno,vnde,ait; 
Y"   *T   •  ^yi aa dmme ,  nefcio 

^T  fa6lL,mcflvei-bumdominiadme,di  i 

cens:Noaccipiesvxorc,&non  cinntti-  , 
m   '^l^^!i'^^^'?^^^o<^oifto.Quiah?cdicit  J 


C  A  P. 


dns/uper  fiIios,&  £Iias  cn^gencrantur 
inlocoillo,  &:fijpcrmatreseorum,  de 


"^^:^,  '  5"°"""  "'^P=  ftntaati  in  tem  hac.  Morfbus.T.grot.n 


UC 

t.b. 


■■m  filius  lorapiiat 
nfirmitarecoiumi 
ur.EtApofioJ  ait: 
deo  luta  vos  niuiii  in 
rmi,&imbecill.ic^i. 
lie  in^rediaris  do. 
fnde  .■  Cu  huiujmodi , 


tionum  moncntur. 


a  ^i*!*  iiiuiiiludinc  inorientium 

*"■  •:is  terrT  'iccra'iHa. 


Kon  plangentur  ,  &  non  fepe-  ^ 

^    b  ^Qw-'"»«'quilimo;iaccl.untcaaaue«»oUtiI,bus,& 


lientur.in  ftcrquiliniu  fuperfacic  terre  erunt,&:gIadio,  &  ^ 
fame co(i{umentur,6c  ent cadaucr  corum  in  cfcam  volati  f 

eccMl.mere    Nec       ^'^",'  "'''^^'^'^  ^'^^'^'  ''"^'  "^'  '"''"  ^^^^f  ^ominus:  Ncin- 

.  iSccrccUuc'  c  S^-^^'^rj>^domumtconuiuijne4uevadasadpIangcndum  1 
B  ^poflolisquoq;in-     ncc^uc  t  confoleris  eos,  quia  abituli  paccm  meam  a  popu- 

lo  ifto,  dicit  dominus:  mifericordiam,& miferationes.Et 

^^n  Null,  p,tcam  a.iri.  t  ^  Scpultuta  quoquc  c..rcbunt. 

morien  tur  grandes,&  parui  in  tcrra  illa.  Non  fcpclientur, 

neqiplangentur,&nonfeincidenr,ncqjcaluiciumfietpro  ^ 
cis.Ett  nonfiangctintcrcoslugentipaneadconfolanda  8 
luper  mortuo,  &  n6  dabi^teis  potum  caIicisadc5foIanda 
fupcr  patre  fuo,&  matre.Et  domu  c5uiuij  non  ingrediaris 
vtfcdcas  cum  cis,  & coniedas,  &  bibas.Quia h^cdicit do 
minus  excrcituum  Deus  Ifiacl :  Ecce  cgo  aufcram  dc  loco 
c  ifio  in  oculis  veftris,&  in  dicb. veftiis  vocem  gaudi/,  &  vo- 


:rditlucn,neque- 
:uamin  itincrcfa- 
itent.vndc,  &Eli- 
2us  falutationcm 
jiszi  intcrdicit ; 
losauteeftlugen- 
n  fcrrc  cibos ,  & 
rspararc  couiuiu 
usparetalia  voca 
ircoquodapare- 
bnsifta  cclcbran- 
n-.vnde  alibi:  Uate 
mri,  his ,  tiui  funt  in 
'■i3u,  vt  ibimijcantur 
duio- 


loejui.  Etvirgofuir, 

&  caflus ,  &  fineli-  ^"P'^*  '•  «• 

beris,vtexpeditius 

pra:dicaret . 

d  Heque  plangcntHr. 

Modus  fuit  apud 

vcteres,&vfq;ho  ,J^«;[r-'2 

diepermaneting  J^""'""*'' 

bufda  ludxorum,  lob.  i.d. 

inlu<flu  iacertos  in 

ciderc,  quodetiam     • 

lcgimus  lobfecifle 

interdiciturergo^ 

phetenepanemin- 

tcreosfrangat,  ne 

ingrediatur  doma 

conuiuij.nc  mifcea 

tur  eis,  quos  Dei  se 

tentiacxecrauit.Si 

autemdelugcntib. 

hoc  dicitur,  quid  £ 

fictdchairetic.quo 

rum  iermo  fcrpir,«f  Luaw; 

v  t  cancer,  &  quoti  t.  Condoicas ' 

dic  dcccpiorum  fu  "*  • 

ncraproUcrnuntin 

ecclcfia. 

e  Eice  ego  auferarr. 

Siqijoquepeccanti    ., 

ecclcfia:  aufcrtDc'  t^**"  ?""» 

_        ,.     _  dent  ieiuper 

omncgaudium,<Sciuaum.  ^ 

omncrn  Isetitiam, 

de  quo  dicitur  gau  Philip.4,  »• 

dcte  in  domino  se- 

per,  &c. 

^  Sei 


NICOLAVS   DE  LYRA. 
G  A  P.     X  V  I. 

r  T  fadum  cft.«;£  ponitur  qumum ,  per  qutd  oflenditur  pec 
.  j,  L.  catumludi  irremediabilequaiitum  aU  eualio>,empan^Jcili 
cet,mortalitas  hominum  futnra  ftne  retraclione .  Et  dimditw  in 
laspartes,  quia  primb  ponitur  huius  rnoriatitatis  denuntia.-io. 
■cmdotplmscauia.velratio^ibr.LtQxxm  annuntiaueris:  Cir- 
tpm/tum  dicit  domin:<s  leremi^. 

Non  accipics  vxo.£;f  Ijoc  loco  dicunt  doHores^quod  lcremias 
•muusfmt  virgo^ftiu  non  efl  aliquo  modo  verifimUe,quod  co'ino 

nt  muUtremfornicaric,  cum  fuitfataificaius  in  vtcro  mutrl  vt 
wtur  fupraprim.capit.Ciiilujlratus  dono  fphrtie  d  iuuentu- 
t  m<idmorie.Sedcontr4  hoc  poffet  ob^ci  quo  <  fthduur. 

Inloco ifto:  Ex  C.HO  viictur, quod alihi  .u>  -ptt  vxorem.  .Ad 
■lod  dicendum,  quod  argumentum  eil  magis  au  opcofm  quam  ad 
:opolttm:qu,a  cum  dtcitur.  In  loco  {(io.intclligitur  tota  lud^a 
'<^per  ^abuchodonoforfuit  v<!jiata,&  mulid  magis  exdudmtr 
"'"I^Tf  !•"  "■''''''  ^^'«""^"^'"1''"  ^(gypto  vbi defccudit  cum 
Ipm  lud^fugitiuo.vt  habetur  infra  45.  A(.«  /^fl^««  'bi  mate- 

riam 


riamM/eu  n„ptiarli,feu  magis  trijliti^,&  miferiaru  pro  cuU 

5  Ncq; yadasad plangendu./a7/c«,w<„/«dx .-  Tum  qtmnon 
racabualicm  pl^ngere amicum mortu:,m  proptcr contink  infuL 
tu  Chald^orum:  Tum  quiaprsnirniaang,<H,amelioris  conditionis 
reptnabantur  mnrtut,  qud>,i  viucntes,  c^tvrapatent  vjque  ,bi. 

6  Non  le  incidcn t.  wHebrp  h.betur  Lacerabunt  vnguib. 

7  Ncque  caluiciumfiatprocis.(rf./Z,c,vjrf,V«io,/e«1„„/,a 
capuLvr.m ,  lalia  ,. mm  ji.buni  tuni in  ludit  mnttiortfm 

8  Et  non  frangcnr intcr  cosiugcnti  pancm,  &c.  Conuenie 
bantenimamiu  ^uJ^nSiiadmaaducandum  ,<srbibcndim  lumfi- 
lio  CIHJ,  velalto  repr^ent.nneperfonam  defunai  adcortfolationem 
pyomortec,us,&adhucfi,i.t  plunbus  terris.  Fer  hoc  autem, 
quod  Inc  dicmataUa  ncnficnt,  dtfi^atur  quod  non  vacabit  alicui 
flere  mortuos,  necflentes  conlolari  ratiotabus  pradiais . 

4«Etcura 


^i  0  B^^  L  J  T  E  B^. 


^  m    vT  '^  ""'*'""  '^''"'"'  ""^  ""  ^'"'■"'•-  "K^»  ''"ipics  vxo- 
•ip  83»' '  ^"'''P^^^"'^^  cft  vcra  fapicntia  .  ficur  dicitur 

UerZlf^''^  ^'P^'""" '   ^  ^"^  ^^  dicitur  lacobi  ^ .  d. 
/trhr  ''''^''''")  ^«"^"l^e^-rcf^tanda.  Et  ficdi: 

^P^^Stmh?'  "on?cicsopcradfapicntia  mun- 
^  P  occdent.a,.qux  funt  fraudcs,  Utes,  contcntioncs,& 

crntcs.  ^  "^°°*  >  quit^us  mormntur,  tales  filiosfa- 

"iK^niepciientur .  Pcr  occultationem ,  nam  talia  veniunt 

adcom- 


adcommiincmnotiti.im,  ideo  fubditiir 

t  '''^'^^'/«'^""«w.perfc.uidalum.&infamiam. 

t  f '^" "^'-'y'^"" f'"-«-«.  idcrt, animi: eorum  in peccatis pu 

treuartradcniiu-  dimonibus,  qmper  volucrcs  dcfi- 

gnantar,MatM5.a  m  parabola  feminanris.cum  dicitur 

tt  voluocsL^U  comedcr,„n,Uud:\AQ{\,  dxmoncs ,  vtSalua- 

torexponit  ibidcm.  Ec  quia  in  inferno  nuUa  cft  confoh 

rio,  idco  fubditur. 

4  Ne  in^rediaris  do'n'm  cor,m',i^.pcrquod  intclli-riturc*- 
clufusomnismodusgaudij.llcfiduumhuiuswpitnli 
adliteram.cftrcpctiriopunitionisIudiEorum  pcr  Chal 
dxos, perquam figaantur pocii^ damnatorum  per fpi- 

'^r.oX^::^:^^""'""^^^^^ 

1  >       M0I{^1. 


703 


Gloford.&NicolaicleLyra        704 


S  a  ^tfit^T  fos,&t-  Nc  fortc  dicercnt :  Iniuna  fnia  cft  patre 

K  comcdifTc  vua  accrba ,  &  dcntcs  filiorum obaupclccrc . 

lerem  31.     b  Lccedies  y«j/«nr,e»rf.Praedicuntur  miracula,  qux  luxia 

litcram  lubZorobabcl  &  kfupontificcparrmicoplcta 

funt  tpiritualitcr  plenius in  Chrxfto complcnda  ttu mei 

ycti  ii>it,  &c.   PoJTu- 


do ,  vt  confurgens  Chrifto  Deo  viuat.  D 

d  tainr:ii  p  .z^' .  Apot\o\is6{.  apoftolicisviris:  Vettarwm  '•* 
ChriHusJcd  (Sc  Petro  donauit.vt  petra  vocarcrur.in  cuius 
fcnfibus  requiffccntes  reftedicutur  translati  dc  pctra .  Et  *'  ' 
oftcndit  vcl apollolos  vcl qui polka  vcnadi  lunr.pcccata 

habi)i(Vo,&  icccpf- 


mus  hoc  depcrfc- 
cutionibus  diccre, 
qucpopulonoftro 
accidcrc  i  dicbNc- 
ronis  vfq:adtcpo- 
ra  Maximiani  Mi- 
fcrtus  cnimdnspo 
pu!o  fuo  ,  rcduxit 
cos  in  terratn  fua, 
idcft.ccclefiamqua 
dcdit  patrib'coru,  • 
idcft.apoftolis  &  a- 
poftolicis  viris. 
C  tcce  f;'o  mittam  pi  a 
/ivT/orrf.  ludxiputat 

gnificariChald^os, 
&p  venatorcsRo- 
manos,  quidemo- 
tibus  collibufque, 
&  dc  caucrnis  pe- 
trarum  vcnati  fu  nt 
infocUcem    popu- 
lum. 
B  *  Origenes  Si  quis 
in  confideret  difcipu-  ^ 
los  Saluatoris  ,  vt 
habcant  nolblum 
gratia  fcrmonis  ita 
fcripturaru  ratiortc 
cotcxta  vtrctiaque 
poflint  fup  hiima 
nasanimasgyroar 
tificiscircunfundi,  c 
videbit  i^fio  vfqj  in 
pra:l'entem  die  Sal 
uator  mittathomi 
numpifcatores,in- 
ftitues  cos  animas 
libcraredcmari,&  <* 
cx  accrbiftimis  flu- 
ftib  adauraprodu 
cere  liberiorem  Vc  ^ 
rum  illi  pifces.cum 
fagittis,hamis,reri- 
b',extraaide  aqua 
fuerint,  moriutur: 
Apud  nos  vcrocu  * 
aliquis  fuerit    fer- 
monisreticoprehe 
fus,&  eduft»  de  ma 


Hom.   M. 
leieiniani. 


^t  Btuni. 


ccm  l9tinx,6^vuccm  fponf^.Etcum  nnniintiaucrispopu  j 
lo huic 013  verba hxc ,  &  dixerint  tibi,  <]uare  loquutus  clt 
dominus  iupcr  nos  oe  makim  grande  iitud  ?  Qux  iniqui- 
tas  noftra,aut  quod  pcccatum  noftrum,quod  pcccauimus 
domino  Deo  noftro?Diccs  ad  cos:Quia dcrcliqpprunt  mc  ^ 

pacrcs  vcrtii,aitdommu.s:&^abicruntpoitDeosalicnos,& 

l  1  A  q  .0  qui»  v.nc.tur  cus  fcru.i»  cft    b  1  Aa..ra.  qu.l<]Ue  Quod  a.i.gi..  c  1  Sacct.io.um  cit  propr.u.     i 
nonroU.n  doce.c.f.dc-..a,n  lacc,.lcK'.n:  vt  no.,  folum  vcrb.s.  fcd  c.a.n  cxc.n  .J.s  p.cgrn.  doccant. 

fcruierunt  eis,&adordUcrunteos,  &mcdcreliqucrut&lc 
ecm  mea  non  cullodicrunt .  Sed  &C  vos  peius  operati  eltis 

*^  a  «  Scmcl  1  i1"''.i'>' di-fcl.rti  lic.i.n  f]nx  iiona.nucnii.nr.     ' 

quampatrcsveftri.  Eccccnim  ambulat  vnufciuifquepoft 

.1  Dc  .,u«f«cunt  co4i>ac.one<  peffin,f .idco  ab  ccclefia  icparantur.vt  vadaut  io  tct.am  loBgiDquam 
quam  nec  ipiinrcp.i..'"i!<.ruinnouaanraniC4uaiiii>cccatcnt.  __     _ 

■|-  pi  auitatcm  cdrdis  lui  mali,vt  mc  non  audiat ,  &  cijciam 
vos  de  tcrra  hac  in  tcrra  quam  ignoratis  vos  &  pacrcs  vc- 

t  S  Q...ncDf..nt  dii,  fcd  pu'in:ur      b  f  Ke.lcurrinllanTp.?ccan.iioiJcndit,du.n  in  d.cbus  flagitijs.in 
noAiblJsferu.unt  l.b  d  f  O  i     c^^  Qjji.iu.d  ergopecc.ius  i.npcriu.n  di.rr.uttm  cH  .  qui  nuaquara 
dan   .-.bit  rr,iuiem,k-dlV.ni„,  ...M.yeUum  dcliit^s  cumulaie  delifta  ^^ 

ftii:  &c^feruietis  ibi  dijs  alienis  dic,  ac  no(5te,  t  qui  non  da- 

a  ir  .ManitVitc  populi.  ic.titiitio  ptidicatur  .  " 

buntvobis  rcquicm.t  Proptcrca eccc  dies vcniunt  dicit  7 
diis,&  non  dicctur  vltfa. viuit diis ,  qui  cduxit  filios  ifracl  ^ 

1  ictMovffn.  JcAaron.         a  f  Cyro  tege  Hetlatuin  laxan.r.apiiuos.  r        1 

dcterrayt^ypti ,  fed  viuitdominus  quicduxitnUos  liracl 

a  *i   QM^od  non  fubCyro,  led  fub  ChtWocomplctUBicit.vnde.  Cumplenitudogentium  in 
iraucv.i.  tuiic  oii.n.sllrjcl  laluu..  liet. 

de  tcrra  Aquilonis,&  de  vniucrfis  tcrris  ad  quas  t  cieci  eos: 
&  reducam  eos  in  tciram  fuam ,  quam  dedi  patribus  eo- 

fEnim.     »5^  Apultolos  Veniic  poll  mr,  t"iciam  vos  licii  p.fcatotes  hom.nuin. 

rum.  Eccc  ego  ipittam  pifcatores  multos  dicit  dominas,  &  ^ 

a^  Fci;lc;li«.u..«is  vuos,  vel  Angr,   s.  qui  poftqu.m  con(umm,.t.o  aJuenciit  'Cnrniur  lanclos. 

piicabuntur  eos. £t  poft  h^c  mittam  cis  multos  venatores, 

f  nogioaium.         aiT  Bonotum  opcrum. 

&  venabuntur  eos  de  omn i  monte,&:  dc  omni  coIle,&  dc 
ciuernis  pctrarum,quiaocuh  meiluperoes  vias  eoru.Non 
funtabfcondit^afacie  mea,6^nonfuit  occulta  iniquitas 

1   Qu;a  pollea  bona  rec.picni. 

coriiab  oculis  mcis .  Et  rcddam  primudupHces  iniquitates 


lO 

II 


It 


a  1  Vr  lubd.tus  liat  omnis  mundus  Dco,  &  n>in  ...ct.to.lod  mifciKuidia  confeiuetur. 

&pcccataeorum,quiacontaminauerunttcrrammcamin 
morticinijs  idolom  fuorum,&  abommacionibus  fuis  im- 

a  «r  Chtifte.  Dominercfug.umfartuirsnobis. 

pleucrunth^rcditatem  mcam.  Domine  fortitudo  mea,& 


15 

\6 


fe  dupliccs  iniqui- 
tatcvtuas . 
•lc  Orit!;cii.  Qdcn 
foramcn  pe  trit?  Vi- 
dccum(Chriltum) 
apud  Dcum  pairc 
vcrbu  Dcum.vidc- 
bisintcE^rampctra. 
vidc  dilpcnlaiionc 
afsupti  corpoiis  vi 
dcbisfoa\iapctra;, 
quod  pcrpoltcrio- 
raD-'i  iuxta  posiilji 
lifarcimbccillitatis 
fuchiimanus  ItMc- 
turafpcdus.Hoc.n. 
eflquodait>vidcbis 
pol^ciioramea.Ha' 
ertvnanccra  Crti- 
IX  pctrc  &  caiiernc 
funt  proplK-rarui 
apoltolorfichorus, 
qai  ocs  imiiatores 
Chrilti  pctrx  lUnt. 

C    D:4pllHSlfl!(IUf'i>.fi 

C^pcccat-ifoi/i.  Qi^iia 
jiruiis  fi.'c>:s  V  n  •  f: 
liens  voliiian  rf""     . 
y.jpnUhit  rnultis .  Di- 
f;nu  ertcnimco'  ^ 
dcGctibus  sut 
piicia  pcccata  i\q. 
pcrc,  &nosdupli- 
ciavnde: /-'"/«  '.' 
liLhis  piccaiuibis, 
reUntfuictir  bofiu  ^^ 
peccitis . 

•I<  Thcodoret  CJiia 
liplenushuinatiiiJ 
te,  vhioncm  vocai 
peccatorumdiipli 
catione.Nonenin- 
ad  iui  is  norman 
&  rationcm  parc 
pcrfoluerunt  pa; 
nas. 

f  Damii.e  firtitnM 
^  Eulcbius.  inhi 
vcrbisdnsaliriprc 
carur,pacrcvici3: 
cet  ac  Dcfivniuci 


1 


ius,oc  eauci' ac  lua  _ 

rilaicuU  moritur  quidcmillc,  fed  peccato,  fed  mun-      fi,illicfanevbiincip;esait,Oofw./o'nmdor,.f.<o;;.ot/,.r,ii/._ 

do.vt  -^  •^'''''  = 


NICOLAVS  DE  LYllA. 
4t  I  Etcumannuntiaueris.  Hic  co-ilajuenter ponicnr  diiUmor 
Diullio.  taUtatis  ratn) .  tt  amdiinr  in  d <as,  quia  primo  txpUoalur  cauju. 
Sectindorcplicatt^r pcenaihi:  Eteijcia.  Vrima  parspatet  vpj;  ih'. 
z  Quia  dercliquerunt  mc  patrcs  vcftri.  ne^tigendoiiiiii- 
nurrt  (.uitv.m , 
3  Et  abierunt  poft  Deos  ali.  VeriiotoUmam,  boc  patci  Exo. 

3  a.  in  adoraiitjns  Pituii  confiuuiis,  &  in  iibfo  luduum  q-iaft  pir 
totum . 

4  Scd  &  vos  pcius  opcrati  cftis.  c//;/  nQnjolum  coluiflis  idoUy 
fedetiaea pofuijtisinteiKplu domint,ybt Ijahttur ^'l^igri  ii-quvd 
non  feccrunt  pat/es  vciiri,&  in  hccetiar/t  ijiis objtmuit,  lueojiib' 
ditur .  Ecce  cnim  vnuiiquifquc. 

5  Etcijciamvosdcterra  Hic  conjequcnter  rcplicaturpcena: 
Et  diuiditur  in  duas,quia  pimbponitur  ludtO'M  reptohatio,Sccun 
doGentium  poc<ifio,'l>/.Domincfortitudo.  Circn prmum dici 
t«i;Et  cijciam  vosdc  tcrra  hac.Hoc;«it  mpletu  quando  \a- 
buchuUonuJor  in  Bibylonia  tr,^nf{i4lu  popiiliin2,vC hubttur  infra  j , 

6  Et  fcruictisibidijsalienis.  ii^iamultt ludxornmadb:tje- 
tuntidololatri^  Babyloniorii*}i. 

7  Qii i  non  dabu nt  vobis.  qHafi\.iicat,  Ibi  agUgcmini  vaide  du 
ru  jtrHii^nf.uieu  (cquiiur. 

_  8  EcQcdicsvcnizuVerhociimniifiiruime  Bahylonicamfore 
^  duiiorcm 


dnni.itm  ..4i^ypu>^u,(iuiafacict  obliuifci feruitutis  ^e^^yptut 
&liberatio  de  Babylone  Lberationem  dc^egypto.  iViotus  cnim  «. 
iorts  repellunt  mii>ores,libro  defomno  &  vigdia. 
5)  Ecce  ego  mittam  pircatores,'(/c/i!,c/;a/!/.foj  qJccperunt  I. 
bitatO'eslerufalem  t..nitu.:m  pifces  conclujos  intra  reic. 

10  Et  pofthaic mittam.  quia rex  SedechUs&  viri,  bcllator 
&plurcs altj de  lerufalcm fugarunt  per  viarn  cccuUaw  JedCha 
dp  ad  modum  venatorum  infeq-iittifmit  eos,  iS"  ctpcvunt,  vt  hab 

tur  4.  Kf?.  ■"''• 

1 1  Et  vcnabuntur  cos  de  omni  montc,&c.  idefi,  dc  om>. 
busUiibulis,vbirefu:iieiit. 

iz  QuiaocuU  mei  fupcr  omn.  idefi ,  fuper  omma makopi, 
frn  ad  punicndum .  | 

i^  Et rcddam primum  duplices iniquitates.  idesi,ptcci\ 
cordis,& operisipforum.  yelpeuata coctta  Dcum,  & proximt\ 
funiam  dcbite  antcquum  reuocem  eos  de  B.ihy!onc.  i 

14  Quia  contaminaucrunt  terram,&c./c///V«/«<'*»»^! 
eratdtuinocultutdeputataratijne  templi  quoderatinea.      ^ 

15  Inmorticinijsidolorum./f//^  ,  inamni.il(busidUisi' 
moUtis . 

1 6  Domine  fortitudo.  hic  iuxta  deirclionem  ludMr.  pom 
ereciio GentMitid (idi,ficut fitinplurtb.Locis i>i propbetts.Hiii  \^ 

tjiudfuic  ex  rmxima  Dei  miJemionet&  poieita-.ideo  prophct. 
'  ^potctt 


-p^ 


leremixGap.XVil. 


yo6 


potcntia  mea,  qua  nimimm  per  abicfl:os>  &  pancos  ho-  D 
mines,  procuraturus  fum  conucrfionera  gcntium. 
c  Deos.  Non  folum  de  corporis  fimulacris  faciunt  fibi 


^  ^(f«f^?e».wff.Pofiquaeic£tuseftIfrael,&  apifcatorib. 
A  cnatoribusq;  translatus,Gentiu  multitudo  conlequen 
Tvocatur;&prifl:inumconfitcturerrorem. 
Ab cxtreni. ?nmi  ,,^  . 

^         r     •-.„  a  T  Vnde,  Redimentes.tempusquiadiesmalirunf. 

jSi  nobiles  d  iui  a  ^'^^^^  ^^"'  ^  refugium  meu  in  die  ttibulationis. Ad  tcge 

i   s.optimares .  Sed  b  tes  veniet  ab  extremis  tcrr?,6cdicet:VcremendaciupofIe 

TodTeie-ft  De''     ^^^^^^  P^'^^^^  "o^^'»  vanitate,  qua:  cis  no  profuit.Nun^d 

.       .     ^^    -c     *  »TS"g'"5"«'gn<"»n"am  tamfuamquammaioiumfuoium,  quipuuuerunthoininesfaccj.e 

tOrtiaqq;COtUn  _  Dcos,  cumOeusfaciat  homines. 

(r.^m>».i.abhis  c  facietfibihomo  deoSj&fipfinonfuntdij^Idcirco  ecccego  8 

CjifuntnOUifiimi  a^^PaHioncscompleta.   b  TNonin  vmbra.Jc  imagincrt  prius.  c  TChrilluqui  virtus.St  Dei  fapietia:    " 

f^cr  terram,6c  fa-     oltendam  eis  per  vicem  hac,  oftendam  cis  manum  meam 

ti  ,  &  IgnOblieS,  TOftenfamanu.    a  f  Illud  audientes:Patermanifeftaui  nomen  tuum  homin  bus. 

l  abiedi.  &  virtutem  mcam,  &;lcientquia  ndmenmihidominus. 

:Theodoret.Mul  *■ 

iante,ait.przdicoilli$futura,&:  prccdoceo  eos,  qu«  fit 

NICOLAVS  DE  LYRA. 
ff  f'tntiaconfitetui,dicens:  Domine  fortitudo  mea.  /«  "ggre- 

gndo migna ,  corSjHdens de  virtnte  tua. 

lEt  robur  rae.  idefl^  me  roborans  infuflinendo  aduerfa. 

jEtrefugium  mcum,  contraimminentiapericula. 
-    3 Ad  tc  gentes.  ideft,  gentiles, 
*  4 Venient  perfidem  ad  .ApoHotorum  prxdicationm . 

5Abex.  ter.^w  in  oem  terra  exiuitfonft3eor.&  infi.er.&c. 

dEtdicent.  tuamdeitatem  confitcndo. 

•  Vere  mendacium.  in  cuUo  idolorum. 

fPolTederunt.  Sic.ti.dicebmt  gehtiks  conuerft  per  ^poflolor. 

fedicationem  de  idolis,(jua  patres  corum  coluerant,Hieo  fubditur, 

',  Nunqu  id  h.q.d.non:fed  magis  e  conuerfn,  Deusfacit  hommes 

ioconcluditur de idolisiEtipd  no Cant di\.Et fiibd.in pf.  dom. 

A  DD  IT  l  O. 


homines  deos ,  fed 
&decordeconfin-   ,„  .  . 
gunt.  OmnesPhi-  Pl^iJowt*!?* 
lofophi,h2retici,ii^l,fi 
qui  varia  dogmata 
prodiderunt,  fecc- 
runt  fibiidola,  & 
anima:  volutatcm 
putauerunt  Deum 

10  &  adorauerunt  o- 

11  pus  manuumfua- 

12  rum,  putantesvc- 
I }  ra  efl^c  ,  qu»  fin- 


xerunt . 


10  ldcirc6.in  gentilibus  ad  fidem  "ifenientibus . 

1 1  Pcr  vic.hac.:.  Apoliolos,&  qui  oflendatur,fubdkur. 
I  i  Oftcndam  eis.i.  poto.tiam in  opertb.  triiraculofis  ad  cofir- 
matione  veritatis  prtedicat^eper  ^pofiolos,  fecundum  quod  dicitur 
Mar.rlt.d.At  illiprofefii  predicauerunt  vbique  domino  cooperan 
te,&  fermone  CQnfirmante,}equentibus  fignis. 
ij  Et  fcicnr.Jw  hkb.habetur  bic:  Tslomen  domini  Tetragramato 
quod  efi apprupriatu  fumnio  creatori.Gcntiles.n.videmesmiracula  g 
q  no  poterat  fieri,nift  virtute  diuina,  §iatim  cofitebatur  diuinitaie 
Chrifti  in  cuius  nomine  hfcfiebant.Totu  aute  ifludab  illo  loco:  .Ad 
te  Gen.exponitur  abaliqutb.  doBorib,  confequenter  ad  lit.  pr^cedc 
te  (te  lud£is  reuertentib.  de  Babytune,  cu  quib.  plures  Gentiles  con 
hcrfi,ad  ludaifmu  redierunt ,  &  vtricjue confitebantur  patres  fuos    ' 
in  idololatria  erraffe.  Et  patet  applicatio  literce  ad  hanc  fententiam. 


I. 

»  cap.  6.  vbi  dicitur  in  pofi.Ts^on  ingrtdiaris  domum  conuiuij. 
ybi  litera  nofiia  habit,conutuij,in  Heb.habetur  di6lio  mcu  ^cach 
(^xfignificat  conuiuium  nonftmpliciter,fed  cenuiuium  lugentium 
t  ii,vnde  glo.in  hoc  loco.  Mas  eft  lugStib.  fetre  cibos,&  pparare  co 

.   tiiuw, vndeaiibr.Daie vinum his,quifunt in lu^u, vt obliuifcM- 

■    tt  doloris.  Hxc  in  glof. 

Z\  A  D  D  ITI  O    II. 

Intb.ca.vhidicitur  inpofl.Ecce  dies  venientdicit  dominus. 
Liberatme  ab  .Aegyptiaca  capliuit,  quafiincomparabiliter  ex 
i\t  libtrationemacapciuit.  Babyl.Ula.n.  fuitcu  maximis  mira- 
dis,&portetis,&  c«  vera  libertate  &  triHpho  ftne  altquo  iugoge 
ii,cuius  oppofttH  contigit in  Babylonica  captiuitate,vndc  tn  tepky 


yigebat  memoria  liberationis  ^egypt.ficut  in  prim.  iepio,&ideo 
hmc  fphetia  de  tepore  redeptionis  Chrifliintell.genda  eft,qua:  quid? 
redeptio  iucoparabiliter  excedit  redcmptionem  ^egyptiacam  vt  in 
glo.  Hoc  quod  dicitur  nonfub  Cyro,  fedfub  Xpo  complctum  efl. 

B^EVL.In  ca.  1 6.vbi  dicitur  non  ingrediaris  domri  conuiuij,Vo' 
Slil.dicit  gaudioft.Bur.lugetiu  tantu:quia  mos  inqt,erat  ferre  cibos 
&  parare  couiutu  lugentib.  quia  atibi  dicituf.  Datc  vinu  his,  ?  sut  Prou.  j  i. a." 
in  luHu, vt obtiuifcantur  doloris.H^c  Bur.fed  h£c  expofitio  videtur  F 
ccntra  titera,qutt  dicit.  T^on  ingrediaris  ad  conuiuit'.m,  Burg.aute 
prccipit  infuofenfuparari  couiuiii,&  fic glo.Burg.pipit ^  titera 
prohibet,&  interdictt.ln eo.ca.vbi dicitur.Ecce dies  ven.  &c.  Ex- 


ponit  Tofi.prouttiterafonat,^(eruitus  Babytonica  fuit durior  AC" 
gyptiaca,&liberatioabiltagloriofior,&copediofiorqabiftaihoc 
cundo  celibratur  feftu  Tafcha  tn  memoria  liberationis  ^egypt.  Janh  intettigendo  de  liberatione  copteta,qua  per  Clmfiu  teporejecu 
nde Lu.i ua.Apppinquabat  aute  Tafcha  diesftftus lud.C^nde de  di  tt-pti  fuit  confumata.lflafuppletionemponit  Tofl.  infra  i^.cap, 
loteplono  verijicatur  itlud  quod hic dicitur:^(d  diceturvttravi'  Et  per  eam  toltitur  obiedfio  Burgenf  in  hoc  hcQ  vfqus  ad/^l, 
ii  dom.  qui  eduxit  fitios  Ifrael  de  terra  ^egyptt :  cum  itlo  tepore       cap.  Burg.facitfunt  modiae  fpecutatiorus. 

vigebac 


C  A  P.    XVII, 

a  P  £«o'«/«(/fl/cn/;(5f/i.cSrc.q.d.gentiupeccatadeletasut 
'•  L  de  quibus  ad 

ioyfen  dicitur.-  Di 

weme,vtinterficia 


T  ludiorum. 


fcriptu  flylo  fcrreo in  vngue  adamatino.g  Hebr.  dicitur 
famir  no  g»  vllus  vnguis  appclletur  famir,  fed  adamas  ,g  „^„„1,^ 

ineoqjindomitus 


aii' 


:>pulum  ijium,  &  fa- 
amteingetemagna. 
eccatum  verolu- 
a  indelebilc  qiiafi 
fcri- 


C  A  P. 

a  T  Indebilttcr.  Sanguis  e-us  'tiper  no«,5c  fuper  filios  n  oftros  . 

i^Eccatum  luda  {criptdm  cft  ftylo  ferreo in  vngue 

ItS     a  T  Vbieft  eigo  illudquod  anusuelyra  hngit  pcfTehominim  (ine  pcccatoefleli  vclit, 
J^,    x,f..-ii;>-/n.„,,n^,,,  n.;    bffVtopera  faciilcgij  in  «t«n.i  mcmoiia  fint. 


ScfaciliaeiTc  mandatabei. 


adlmantino ,  cxaratum  fuper  latitudinem  cordis 


4 


NICOLAVS    DE 
C  A  P.     XV 


fit,&infrangibilis, 
hocnomeaccepit: 
Tantu  nitore  ha- 
bct  &  lenitatem,vt 
abfq,-  vUo  Ipedimc 
to  Icribi  poffit  I  co 
Vfty- 


LYRA. 
I  I. 


)  Eccatum  luda.  H/cponi/«r  quintum  ad  oflendendumpecca- 
-  tUTiipopuliludpnjanabile,per  hocquoddicituriScriptumftylo 
.n-fo  inadamante,quafcripturaefltndtbtlts.  Etdiuiditur  hoc  c. 
'aspartes.quiaprimo  ponitur  poputi  lud^  reprobatio,  fecundo  le 
■mtit  deprecatioyibi:  Sana  me  domine.  Trima  in  duas  quia  primo 
omur  reprobatio  poputipropter  eius  idototatriam,fccud6  proptcr 
nmfatjam  confidentiam,ibi:Hu  dicit.Circa  primum dicitur . 

1  eccatum  luda  fcriptum  eft  i\y\o,S<c.i.perfculpiuram. 

in  vngue  adamantino.  i.m  tapidc  adamanti^  ad  modun 

vnguis 


vngMS  poltto  .  ttin  hoc  deftgnatur  indejfilitas  httius  peccati ,  & 
eius  manifcflatio  coram  Deo. 

3  T.xaratum.  idefl,fcriptim. 

4  Super  la.  In  H^brp  habetur :  Super  fabulam  cordis  eorum. 
ExIjoc  patet,qu6d  in  vngue  adamantino  ftgnificauit  corpopuli  lu- 
ddi,quodftc  ncminattir  prcpttr  uhfiinatione  in  peccatv.  In  Hebr.co 
habctur.In  vngue  famir.&  dicitnt Hebrp,'}'  famircft  nomen  cuUif 
damvermiSjCuius  fanguii  h.;bet  vim  cauaudi  &  incidcndi  tapide, 
&ftcundum  hoc  vngufs  nonaccipitur  hic  pro  pot  tione,fedpro  vir 
tute  illtns  fanguinis,&  fti  undu  m  ficfuerunt  fciffi  lapides,qtti  po  - 
nebantur  in  teplo Satomonis  , ficut ditiii  fuit  ^.l\eg.6.fuptrillud: 
Malleus  &  fecuris  nofunt  audita  in  domo  domini,cu  ^dificaretur. 

4«  I  Ec 


MOB^ULITEB^, 

I  7'«M««mjM(i4.Iudatribuserat  rcgia  &SaccrdotaU 
ommixta,&  idco  fignat  flatum  pra;latorum,quibus  di- 
i  Ur  i.l  ct.2,d.f'o;  ettisgenus  eteHum,regate Jacerdotium,&c. 

t  quia  quanto  ftatus  altior  tato  cafusgrauior,  idco  dici- 

tur: 


tur:  Teccatum.  luda  (iriptum  e§i  ^ylo  fer.  i.  indebiliter,quia 
propter  eius  grauitatcm  difliicultcr  poteft  dclcri. 
j    txaratum juper lumudincm.Pcf:  quod  defignatur dilatio 
huius peccati  ad  alios  per  excmplum . 

Gregor.  in  paftorali.Cum  pallor  per  abrupta  graditur 
confequens  cft,vi  ad  praecipitium  grex  icquatur. 
Tom.4»  Z 


707 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


7c 


Mitth 


S  flylo  ff^ffo  •  VtHura  ffrri  matcrics  fcribat  in duriori  ta- 
A  bula,  &  fcriptuniin  itcrnummancat.lccundumillud- 

San^itis  eihs Juper  nos,&t.  r   j  n.- 

17.  e.      y\ieron.T>ccaium  lud.&c  .Dc  Gcntibns  conucrfis  diitu 

eft:Idcirco  cccc  cgo.&cJ^Iunc  dcobicdo  Ilracl  loquitur.- 

Teccatum  liida,&c. 


I^eritatemfidei.yndceisstcrnum  paratur  inccndium, 
&  lcruitusd^mdnum.qui  inimiciA  vltorcs. 
b  Mirlediihishomr.M.dAcdiiXmcis,oV2iu\. SamofctaniisJ 
Photinus,  q  quauisranau,&cudib.virtutib.cxccl.Chr 
ftum  tamcn  praedicant  homincm  tantiim .  Nos  autebe 

nedidi,gcrcdimu 


Curaut  hocdLxx. 

fitcrmiflum  fitnc 
.     lcio,  nifjpcpcrcc- 

rintpopulofuo.fi- 

cutincoloco .  ifa. 
Vtix.i.  ifuirfcheabhoiecuius 
t   virenuHBi  fpintttin  n.-.rtHS. 

*  Thcod.  Nihil  po 

tcntius  conlicictia , 

-f  Remiffioe-  j^  qua.f.cofixx  litc 

5«:i:bt««runtfolidc.Qu5 

abhsndi      uis enim  oes  hoics 

"^     fuxipforu  confcic 

tiidebona  vitatc 


corum,&in  cornibus aiarum eoru.Ciim  recordati  fuciint  »    in  cu,q dicit : i^.* 
fiJij  coru  ararum  luai um  &  lucoi u  lignorumcjj  tnondcn- 
tiu  m  montib  excclfis ,  facrificantes  in  agro  fortitudinem 
tua,&omnes  thcfauros  tuos  indireptioncdabo .  Excelfa 
tua  proptcr peccata  in  vniucilis  finib.  tuis.  tt  t  relinquens 

f  Bibvk.niis,  vel  veiius  Komanls. 

fola  abhxrcditatc  tuaqua  deditibl ,  &fci-uiretefaciaini- 

a  1    Cleiiifmi(TiiiiumDeuminturotem  prouocando. 

micis  tuis  in  terra  qua  ignoras.  Quonia  ignem  succendifti  8 

1  H.icin  Lxx.  non  habttur,  nepcJinne.i  ingerlc? 'ni  firnicniiaticin».        a1  Igtiis.  ^ 

in  furore  mco  viq;  in  artcrnuardcbit.  Haec  dicitdominus: 


a  «  Taatuiu.  Homo  <nim  8c  Hfus,  Chtiflus. 


b^  Non  Deum. 


ftificari  conentur,  b  Maledi«!lus  homo,qui  conhditinhomine,&ponitcarne 


pcccata  nihilomi- 
nuseoru,qui  men- 
tiuntur,confcicn- 
tiafcrreiKquitfcd 
j.  pcrcutiturac  pcrfo 
raturincorruptaq; 


a  r  Fi  riuudinrm  lcilicrtbnnoiuiiiluotum,.     b  T  sic.     cf  AflerentesfepoflV.qiiod  non  poiclt . 

brachiiifuum,et  adominoreceditcoreius.t  Erit.n.quafi 

a  «  Hcbrai.-.  aiofr.  '  Symii-chu»,  qii.-.fi  Jifrum  infiuauulam  infolitudine.  b  1Q|i,"d  vimi.Tget. 


10 
II 


rinsmeinterfiitteho^ 
n  iticm,  quirtra  lock 
ttisjumvobis.  Etft.n 
Xpm  aliquando  [ecw 
dii  carnc  ccgnouin.  ■n 
Jcd  nunc  iam  tio»  wu 
?«<5:dcquodicita 

poflol.^(on/;o/i 
ncfjue  pcr  hotr.L 
fcdpcrlelim  Cbriliu 
Si  .n.  abforpta  d 
mors  in  vidoria, 
quarcnocarnislu, 
militas,  q^ppt.  no: 
af  iipraefl  indiui. 
niratis  trafieritma 
icflatcm,vt  fierct  v 


myiiccin  dclerro^&novJdcbitcumvcneritbonudedha-  12  trfici.vnu.&nona 

«  ISlciit  ludti  qui  j  Dcr  drlfit  iunt.fiuitunini  noii  faciunt.  bf  infrnftuofa.qu»  uon  habci  ho-    IJ    dOtCmUS  CrcatllVJ 
_  (piteti  He  m.ncciiii-firiia  anje  orum.necSp^tituiranifliiTatiaiiinon  niagiftforum  fcientiam.        j  ,    ^^.^  CrcatOrCTtl. 

profcrt  fniam  1  Qd     bitabit  in  dcscrto  in  ficcitate in  terra falfuginis  & inhabita  i ,  *  Auguft  mM 

&  hiC  dicit  faCino'        <'*'•»<  !-ai"<.  a«  EccIcIi.i^^cus  b«  Dc>iuorf.iI.<;citotec)Uoniamdoiii.iijrecftDeu$.TNonhomo.    jg    ^US  hOMOt&C.^iK  ' 

ra  tua  videiicet  rc  c  ^^^^  Benedi(5tusuir,quiconfiditin  domino,  &eritdomi-  17  tctligimus  hoc.o 

aroUUnt.&COnfcie  »«V.a    bVD.^  iiioHral.t.c.itta.iqu.imli?nuniuo(l^plaiuaturaeftfecus<iecurrus  aquarum.        "I-       CO  priUCipC  pOpul 

tia^tua  tcftimoniu     nusfiduciaeius.Eteritquafihgnum  quod  traiilplaiitatur  f    &  rcaorcm  ciuita 
pribet.  ^'s  Epifcopu  fignifi 


Hom.  it. 
lercm. 


LHfri.k. 


m 


Ongencs  Forfitan  pcccatum  luda  pcccatu  nofirum, 
qui  credimus  in  Chriflu  detribu  Inda.Antequapcccaru 
faciam,  nulla  in  cordc  mco  pcccari  imago  vciiamr .  Cd 
aut  confcienna  pcccati  imaginem  fump(crit,habco  for- 
mam  iilius&  antcoculos  cordis  mci  dclidti  pompa  de- 
pingitur ,  &  fiquidem  cflct  pcccatQ  attramcnto  conlcri- 
ptu,delcri  poflTct.Scd  fcriptu  cft  (\ylo  fcr.in  vnguc.adam. 

fupcr  pe£lusCOrdis,Vt  Coplcat    r.  ^libtl  opf.rt^nn  qtwi  nb  rc- 

ueletur,>!cq;oc.quod  «w«  tof«<r.Nudabitur  pedoris  mei  con 
fcicntia  &  aperto  corde  videbutur  literiE  pcccatoru,  qiig 
flylo  ferreo  in  vnguc  adamantino  fcripta:  funt,  atq^  vni- 
iicrfa  fpciSantiu  multitudo  lcgetinpcdoremco  figna- 
tasimaginespeccatoru.Sideludaproditorevolueris  in- 
tclligere  .■  Vectatn  jud.loip.efi,  repugnatquodfeqtureotu. 
a  Exceljj.  QusHcbraicc  Ramotfi.Et  fignificantur  bxrc 
tici,qui  ponuntin  C3elumosfuura,&in  tantaminfaiiia 
prorupcrunt,  vtfincSpiritufl'an(Ctigratia  foli  rcmanle- 
rint,&  hfrcditatcm  domini  priorcm  perdiderunt,  idcfi, 


care.No  ideo  quia  pofllumus  innumerabiles  fandos  in 
catholica  fidc  Epilcopos  intucri,fedne  cuiufqua,  vtdixi 
fpeshominiscolloccturinhomine,  &  fi  forte ci contio. 
gat  in  ea  viuere  ciuiiate.ybi  non  fit  bonusEpifcopus  ar- 
bitretur  impunefc  malum  fieri.vfurpansad  defcnfion: 
fuam,tam  perucrse hanc  fcripturam,qua(n  pcrucr.v.j ab 
iftisintcUigitur,  &dicensidcofcbonumcficnon  y.  . 
quia,  jccniid'<m pv.utipnn  populi,  (rc &  mimliri  ems. Co:  . :.; 
diciturenim  huiccrrorivcritatisore:  Qttidii.unt  jdc.  :;.- 
cuiidum  opera  corum  twiiiefacerc,, 

C  BeiiediHfSvirqdconfiditinJomino  &c.q,d.  ludxl  maldi- 
<Sli ,  &  hxretici ,  qui  non  habcntfpem  in  domino,idell, 
in  Chnfto,  quem  nonDei  filium,lcd  Iiominem  putant 
purum  Qui.n.confiditindomino.  &domin.cft  riducu 
eius:in  tepore  ludaica:  ficcitatis  non  metuet,  fcd  fempcr 
afferet  fru  ftum.credens  in  eu  ,qui  lcmd  pro  nobis  mor 
tuus  eft,&  vltra  non  moritur.  Et  dicit;  £^0  Jnm  vna: 

S  a  (Imi 


1 1  Hsc  dicit :  Uic  confequentcr ponitur  reprobatio populi  lidi 
proptrr  fuifamco''<fidentiam,&  propter  confidetiam  m  jiegypt^i. 
fetfndb  propter  confidetiam  in  diuitijs proprijs^ibi :Vt3L\mm  cft. 
Crcii  onmum  dicitnr. 

1 2  Malcdidlus  homo.ficut fuit  Sedechias  cum popub ftbi afur. 
tieiat,qn:  rehellans  contru  \aOuchodonofor,coiifidcbat  de  auxdii 
regis  .4r; ]'pu,& de Dei auxilio  dijfidebaf.idcd fiSditur. 
1 5  Et  d domino  re.eor.eius.  quia  confidere  in  hvmine,dm u 
mcn  coffiucfitta priticipaiiter fit  in  Deo,non  ejl  malum  . 

14  Erit cnimquafimyriceindeferto,&c././/Be/r«fl«i£^ 
no.ficut  myrica,quit  alio  note  vocaturgenefla.EH.ti.frMtetii  inutht 
ad  tedificatione,nec  facit  fru5ium,qui  tfl  conuenicns  ad  nutritior.c, 

15  Er  non  vidcbit,&C.  quia  Scdechiasfuit  exoculatus  & in  Bj 

9  Qupniam  ignem  {ucCcndiiiUdeil^occaftonem  tepmicn       byloncm  duclus,&  ibi  tn  amaritudine mortms-.ideofubdnur . 
di  mibi  pr^bwfli.  i6  Itl  tcrra  [a[(u^ia\S,8(.C.idefl,amaritudinis.Et  quia  in  popu- 

10  Vfque in xtcr.ar.fc^c  dicitur  quantumadillos,  quiinpecca       b  Iud.v erant  aliqutboni,vt  leremias  Baruch,& .Adramekch in 
tisJitistnortui,&ficnontantumtemporaliter,fedeternaliterpU'       dominoconfidentcs.ideodetaUbusfubditur. 

nitifunt.  *  I7  ^cncdxikusWC.Etpatetfententiavfqueibt. 

1 1  Hxc  *  ij5_ 

'  \  M  O  l(^  .A  L  1  T  £  k^. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
,](  I     £c  in  Cornibus,&C.^Mid  ibi  erantfculpta  nomina  idolorum. 

2  Cum  recordati.  imitantes  idololatriam patrum  m  omnibhs 
lociSfVbi  patres  eorum  facrificabant  idolis. 

3  ¥onit\ldmcmtUAm.ide[i,btUjtorestuos, 

4  Etomnesthefauros./(iefl,om»ef  diuitias. 

5  In  direptionem  dabo.i/?/;^  Chald£is,quidiripient  fili ola. 

6  Prpopter  peccata  in  vniuerfis .  quia  nonfoUm  in  Uruf^' 
lem,fed  etiam  in  .tlns  ciuitatibus  Judae  vigebat  idololatria,vt  ha- 
bitur  fupfd.vndecimo. 

7  Etreliqueris  (o\z.-de^,priHata. 
7    Ab  hxrcditate  tua  quam  dedi  tibi,&  feruire  te  facia. 

idefl,i  terra  ludjeie. 


t  I  Etin  corni.  idcft , in  mitris fuis cornutis  ,'quaB'  nimis 

fumptuoscornat^funtauro  &  lapidibuspretiofis.ado- 

fl|ntationcm,dcbonis,quaedcbcrcntexpcndiadpaupc- 
nim  fuftcntationcm . 

2  Cum  reordati  fue,fi.Eorum  filij  dicuntur  hic  derici  in- 
fcriores,qui  mente  tradantes  vitam  fuperiorum  in  va- 
nitatibus&  carnalibusjftudcnteos  fequi- 

3  l-'>rittudinemtuam. nzm  aliquicorum  corporafua& 
diuitiasfuascxpendunt,  difcurrcndo&  laborandopro 
tcmpcralibus  ncgoti)sprmcipium;lpcrantes  per  hoc  al- 

tius 


tiuspromoutri.ideofequitur. 

12.  A/a.'c(Jiftw/;owo.protalipromotioneideofcquitur. 

14  Eriteiiim  quafi  »jj.ideft,inuti1is  adcedificium  ecded^i 
ficut  my  rice  non  valent  ad  materialc  aidificium ,  nccad 

faciendum  frudum  propaftu  hominum . 

1 5  f:t  no<i  videhit  cum  vencritbonum .  quia  carebit  vifione 
diuina.Etccontrariodiciturdebonoprelato.  : 
17  BujtJ;ri/«  wr.ideft,pra:latusvirtuo(us.         _        ,  ^ 
t    Q^ii  confidit  in  domino.dc bonisgratia:  &  gloriaeobtine ! 
disabeo. 

t     Eternquaftlignum  qttoi  tranfplantatunidciiticmfCSVl 

mclius  proficiendo. 


leremicc  Cap.  XVII. 


'P9  i 

0\OHod^dhi.(\-^-'^^  ficcitatcludaica  tradr  ad  baptiT  gratia 
Qs  coTnolcctcriJVcrbu  Hcbraicfi  Enos  quatuorlris  fcri- 


710 


bitiirJ\'cph)N^n,Vau,Schin,Siig!turicgatEnos,homo 
diciturSiauteEnon.inrcrutabilCjVcldelperabilcqacor 
hominu  nemo  pot 

iTSpir^-cdan-^idimrjsprnias    ^     b  f  Grjtism.     cf  Vt  i  dominnaccipiuvbmjtem. 

lup  aquas,g,tad  hiiinorem  mittit  radices  fuas.Sc nof  timc 


.uenireSymmac 

nkrutabiiecorho  a 

hninfi  ,  vir  aute  gs 

il.ginucniatiilud 

.)!cntque  nrizclo 

)ci,  (cd  no  fccudu 

cientia,hoc  dicerc 

ilen-^ontra  ludsos ,  cp 

'°J^  ^iomo  fit  Xps  lccu 

'    ^iii  carn5  .•  &  nemo 

c.    i^offit  eius  cogno- 

iZcTenatiuitatSjfe- 

mAC\i\\.ud:Gi:nera 


bet  in  corde  funitla^fcd  omnia  finc  lcge.  Chriftusautcm  D 
facit  diuitias  f  uas  cum  iudiciojcxaminata,  &  cleuata  eft 
eiusopulentia  . 

4«  Auguft. Si gentihs moucreturcur etiaXpiani in mul  tib.?. cont 
tashaerefcs  variasqjdifccdut,  pdixit  Icrem.  qucd  multi  Faiifti»'"'^* 

fub  nominc  Xpia  P"""' 


„  ^-lcquui.onc^,vcU,.-cii  b  f  Alias  iu>lc.      ^^  c  f  Non  ,iw^,us  ficcitaiera. 

bit  cu  vcncrita-Itus.EterKfolium  cius  viiide,&in  temporc 

a  ^  QuandodomiBusiiatus  mandibit  nubibus,nc{>luant   fupcr  lli^cl  imbifm 

b  f  Sicut  hcus  cui  malcdixit  'l^miBUS, 
1  b/~ 


2 

3 


no,aXpiana  vcnta 
tcdcuiaret.  Clama  ^  secu.riuS, 
uit,  inqt,  pdix,  c6-^t  Senti«. 
gregauit,q  nSpepe 
rit,  faciensdinitias 
nofuas.  Perdix.n. 
nimis  contentiosu 
anima!,  nctum  cft, 
quantaauiditatcip 


iiras. 

d. 

■a. 


liccitatis  non  crit  lolicitum^  ncc  aliquando  definet  faecrc 

a   1   Viitutum. 

b  fiudu.  tPrauu eft  corhominis^  &  infcrutabile:  Quis  co- 
gnofcet  illud?  t  Ego  diis  lcrutans  cor ,  & probans  renes,  ^  4    ^us  c?rm1n  la^n!  t  Apoci. f. 
do  vnicuiq;  iuxta  viam  ruam,&  iuxta  frudlumtadinuen-  ^    ^^"  ^"'"^  difputa     . 

a  «  Lv,.  ^;  j.:,3u.t  pc.diy,  Con-rcsauit.qui  non  pcperit .         f  Diabolus  •  ^       ''^  amant  harrCtici,  I^m"'"" 

'"""■"""".•" -  ,    ,         ^  ^  1  nicjnstibi  dabo  liicomnialicadfnsadcrmr.  f^-J    nUOQUOmodo 

.«f ««.,  <iuncr,ana      fionu  luaru-^^Perdix fouit,  4  n5  pcpcrft:  ^  ft^cit  diuitias,  &       difputare  impude- 

l.:SarC.manmUUr  ^  ^  ^f  Veldcr,,,nq,rntcum,qu..iconu.,tcntur.ddominumpet  Apoftolos.  7       tlflima  DCruicacia      P 

7/«t  Oaiadu^^^  d  T]''  ^"^^^'«•Jntdimidiodieruruoraderelinquercas:&  «    vt cogrcget , q  non  fsicqul. 

n.lJU^.-  =!^'"'^'^;-.''^^^''^'',.--"'"^;^'^ur.  c,Pctdiccrcr,.^o.  dTDomini.f.<,uihabi,atin   fanftis        9       pepCrCrUnt,    Xpia- 

B^ded^Hus„omoico      mnoailTunoiuo erinnfipie's.Sd[ium  glori^talcitudinis  k       nosenimiapeSan  ta..4i«. 

lo  geliu  Xpi  natosin. 
.„....-  ^        ,       II  ueniuntj&faciunt 

lilosdmitias  fiias,non  fanecu  iudicicfed  temeritate.No 

cnimintelliguntibieflequodammodoGcrmanam.at- 
que  radicalem  Chriftianam  focietatem,  vnde  iftos  fcpa- 
rauerunt,  quos  adfuas  diuitiascompararunt . 

•}«  Thcodor.  Venatores  perdicum  manfucfaciunt  per- 
dices,&  harum  voce aliaseiufdem  generis  conuocant  q 
concurrentes  decidunt  in  cafTcs.  Huiusperdicis  fimilem 
efie  dicit  regem  Babylonis ,  qui  dominari  quidcm  nitit 
in  omnes  homines,atopes  congregat  iniquas . 
d  la  dimidio  dinum.VHcs ciushuius  fecu  li  /unt .  Eruit  nos 
Xpsdchocfjeculonequa  &  ficdcrelinquimiis  perdice, 
Nouifllmuciuscritinfipiens,<:i5  omniafubieaa  fuerinc 
Chrifto.Nouiflimusinimicus  dcftruerurmors. 

•54  Auguft.  m  dmidio.ld  eft, qui  primo  tanquam  p  pol  i  Cor  t?  d 
licitationcm,& oftentationem  excellcntis  (apientia:  fedu  vti  CuecL 
ccbaterit  infipiens.i.  apparebi  t  infipiens.Eis  quippe  qui  • 
bus  primo  fapienscrat,  tunc  erit  infipiens ,  cum  appare- 
bit,quiadcmcntiaeiusnota  eritomnibus. 
c  ^'olittm^lvri^e.  ■^ldcm.  SiqucmcatechifamusqujErat,  f'"'^«'"-<-*''' 
quo  manifefto  iudicio  tenebo  ecclefiam  Chrifti,  in  que  ^ 
iam  crederctantarcrumanted  pra:diaarum  manifcfta- 
tionecompcllor  Jdocetidcmprophcta.Ecdefiam  Chri- 
fti prxdidam  cffc.queomnibus eminet,&  apparet .  Ipfa 
enim  fedes  gloriJC,de qua  dicit  Apoftolus^rm/^/ww  oei  m  ^-  ^*""*  ^* 
aam  e(i,  quad  eflis  vos :  vndc  iftc  dicit,  Scdcs  autem  «Tlorix  w    l 
exaltatacft,fanatficationoftra,  vndc  dominus  :  iionpdt    ^^   ^^* 
cmcas  abjlonderejkpra  monum  fofita. 

x^  a  Domi- 


'.ml)O.Etbc>ied\H:is  e 

ir,qmco)ih.  in  rfc.ne 

.oniinuccrtu putcmus cfle iudiciu  infertoiu propc  cflt 

ordapcrucrla ,  vnde: ^h <)CinLt  s  meis  m'<nda  mt.i.  cogita- 
onibus.  Ecin  GzaQC.Cnniia  cogitatio hominHm  intj'ua  ad 
'!U«:Etitcrum.-  snilus  &c->%i'ai'o  h'maii  cordis  in  nialaw^ 

Tc.  Patct  ergo  folum  Dcum  nofte  cogitationes  homi- 
lum.  Chrifius  crgo  Dcus  eft  ,  qui  vidit  cogitationcs. 
Perrfwf/c.tt/f.QuodadLxx.  dicunt:  (  lamauit  perdix, 
njj,  d  hcrcticos  refercndu  c(>,p  quos  diabolusclamat,&  di 

'.itiascongregat ,  qua;  derclinqucni  eu  m.PiTrfu/ott/V.  A- 
jntfcnpcores  naturalis  hifloria;,tain  beftiarum,  &  vo- 

jcrum.quainarborum.&hcrbarumCquorumprinp- 
csfuntapudGr2cos,Ariftotcl.&,Theophraftus:apud 
os,Plinius  fecundusj  hacpcrdicis  cfle  naru  ram,  vt  oua 
Ueriusperdicisiurripiatjincubct;  &  fouear.  f(jetus  ve- 
6adultosauolarc,&  alienum  parentemrclinqucre.Hii 
utmodi,diuitcsfunt,g  alicnarapiunt,  &  finercfpcau 
uciici)  Dci  diuitias  faciunt,quasin  incdio  tcmpore  derc 
inquunt  mortc  pra:uenti,vndc.  ?tuicc'  hac  noile  npetent  aai 
."■  r^^"'"  "^ '^ "' *?'*■'  '^''■'^'^-  Nihil autcm  infipientius,qiu  non 
C)r3Euiderenouiflima,&breuiapntarcpcrpetua.Pcrdicc 
]uoquepugnaccm  dicunt,  &  immundum ,  vt  palma  fit 

'idorispolluille  viclum:  In  quo  figuificat  diabolum . 
4.  in  Orig.Perd^x  ifte.i.diaboius  ciamado  p  hereticos  crea- 
a,.  :urasquasn6gencrauit,congr{gat,&alienas  facitfuas, 
cilicct  fimpliccs  fidel  iu  hxretice  laqueo  fan  flionis  i  mpe 
u.Diutsfaauseft  pcrdix.Ecccquatafunt  milia,  fcd  n5 
jnt cii  iudicio  Non  cnim  cogitat  iudicium,  ncque  ha • 

bet 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
*  Etnontimebitcumvcncrit.  Icilieeitrihiditionis.   sicu 
»'»»  Ugnmn  fuptraquas  pLxntatum  non  perdiitr  viriditatem  ad- 
tenwntt  *Uu,fic  bonus  non  reUnqmiuliitiatn  aiuentente  tribula 

ionis  tmpore. 

:  I  rauu ni,& c.H/c  confrqnenter  ponitur  reprnbatiopop.di  f>rf- 
'^"confidemiam  tnfuis  diuitijs  cum  dictur  :  Prauiieft  corho. 
Hpronumadaitmiiam. 

Et  infcrutabilc.  ab  homine,  qui  tantmn  videt ,  qua  patent  i. 
ev.6.  mniamma  D^ofidco  ftquitnr. 

Ego  dominus,&c.  idefl  logitationes. 

Et  probans  rencs.  idtfl  txanimas  affi-aiones  . 

Quidovnicuique,&c,  fciluet^  priuans  eumdiuitiismdh 
<:q"iiitts,ideojequitur. 

'  ^^'^dix{omt.fctlicet,oua,qu,enonpepcrit,furatur  enimalie 
■aoua, &foi,tt  ea:fedpulli  inde  nati,  andientcs  voce  proprix  rr.a 
rn,quadam  induftria  naturali  cmrunt  ad  eam , alienam  dm.itten- 

tes,& 


tcs,&  tunc  percipitfe  fatue  egiffe  in  furto,^  fcetu  alienorum  ouorH 
&  hec  parabola  applicatur  adpopulum  ludx,  qui  bona  aliena  ma- 
tt  ai^i^rrgttuerat  cum  fiibditur. 

8  Fecit  diuitias,  idcii,  non  rnodo  licito ,  fed  illicito. 

9  In  dimidio,&c.  dcrelinquet.  malis gratibus  fuis ,  Chaldfis 
eas  ravienttbus. 

1  o  Et  in  nouiffimo  fuo.'.  tunc penipiet  infipientiam  fuam,a- 
liena  bona  illiutl' ftbi  aggrcgando.Std  qma  in  poputo  illo  erit  ali- 
quihom.vtpr^diBumeii,  qui  non  poncbatfpemfuam  in  bonistem 
foralibus,jed.infpiricualibus,(^  .mrn\s,\deofubd.  quantnmad  cos 
u  SoliumglorijE  altitudinisd  pnac.i.ccelumempyreim, 
quod  efi  alti/Ji/num,quod  dicnur  folnm  glorix,  qiiia  Dcus  prufides 
omni  crcatune,  ibi  clarb  vidctur,  ^^  laudatw  d  bcatis  d  prinapio 
ccnfirmaiionis  fanfiorum  .A>,gdorum,&  deicHionis  malurum,  nec 
foieji  hoc coriinnientcr  intilligi  detimplo  SuLomonis ,  quiamn 
futtfatiuiii  d  p)  ini  ipio  tcrnparis,  Jcd  c.x  quo  Cflum  emfyteum  fuit 
faciutn,fun  ^ngeiis  rcflcthm. 

4e  1  Locus 


.       lM  0  n^^  i  j  r  E  i{. 

t-tnontimbitcumvenent  <ifius.  fcilicet,  pcrfccutioni>  hu 
nani,vcldiaboUcaEtcntation)s. 

/^W/ie/icor/,omw;i.Hicponiturvndcmalu  hominis 

utur, lciUcet ,cx  iuclinatione  mala ,  cx  parcntibus  con- 

aaa.idcodicitur:  Prauumeiicorl,ommis,<<jcnd.^,d.  Se»- 

^>>&Cuguatiol}umunicorMs  orona  fmt  admdumab  adole- 
ciitia  Jua. 

3  Et 


3  Et  infcrutabilcquis  cogioJcet,&c.  f.  ab  homine,  fcd  non  d 
Deo,  idco  fubditur,  Ego  dumit.us  fcrutans  tor,  crc. 
7  Ptr(i/.t/c;w>,ouaalicna,qua:furatur.  Etquandopnlli 
funjnati ,  fugiuntab  ca,  ficdmitismale  acquifita:  fre- 
queter  ab  aliis  rapiunt,&  fic  laborantes  ad  earum  acqui- 
fitioncm  dcfraudantur,  proptcr  quod  non  cft  in  cis  (pes 
ponenda,(ed  in  gloria  futura,  ideo  fubduur ;  sMnm  '^io' 
f'h  Scquitur. 

Tom.4.  Z    2 


7" 


GlorGrd.&NicolaideLyra        712 


/1"  a  Dom.  o?f  1  te  deretintiuunh^c.  *  Ide  Dcindc  quafi  vcnirct 
A  in  mcntc.quid  crgo  facimus dc ta  multis  malis  vbicj.pcr 
Vbi fupra .     mixtis,rubiccii ftatim, expethcio  ifratl , paticnter.n.  fcrca 
du  cHtpair,  Simtevtraejueacfareadmejinn .  ncittipati€lia 
tolcrandi  malos.rclinquanturboni,  quipropric  sutcor- 
pusXpi.&ideocu 


Op.  I*. 
MMth.i7« 


tOfp«». 


ipH  rclinquuntur 
illc  rclinquitur,  vn 
dcfubiccit.rwi^cry'  a 
^i  te  dtreUncfuunt  ter 
rtantMr.Eutuitur  quo 
tuam  iarlufuerut  fon 
teritidou.i  S:  Quid 
cnimaliud  clamat  b 
pdicnifiapudlcef 
fc  Sc  dfcdarifontc 


I  ^' Qvbifif^iue  eft.  1«nn  fjnrtiiseft. 


a  principio,locus  fandificadonis  noftr^tcxpedtatio  Uraci 

i  i  .TFcipetuo.  Yv  S     - 

Diic  omncs,qui  te  dcrclinquunt  c6nfundcntur:rcccdcte,s  a  3 

*  ...r,..„  .ivin  r(».lo.rcribuniur  in  coclo.Recedentes  a      4 


tatcvindi(fl:E,&dumdifFcrsfupplicium,mcndaccmexi.I 
ftimant  prophctam.  Ego  vcro,  &  fi  milii  pcrlpcQii  crat. 
quod  dolorc  nclcirct, cos  in  calamitatcs labi  nolui  Hoc 
cnim  innuit,  diem  bojnims  hon  concupim. 
d  tgonol'irutMb*t.tepAH.  /f^Mf/if  •  QuantoplusXpmf^ 

qucris  tiiro  minus 

fEft.     t  Videntis  neum.  _         T  Fcontra.^  laboraS.Non  n.laf- 

I     fitudoin  lacob.nc- 
1    quc  dolor  in  Ifracl 
vndc,  yinncadmc^^w 

a  IDdci  dc  libro :.7cn.7m7quorum  c.n!.erfat,o  ''V" '"'"•tV^vT,  dVlTbro^U»'"'"  '      "^      "« ?^'J  ^"^"'■f  ."'"'' 
dominorct,bunl,.,nterracuml.is.quitefrenafat.iunt.     b  f  Dclet.dc  libro  vit«.  ^       efilS,&(gOteficii^0( 

tc  in  tcrra  fcribentur:  qm  dercliqucrunt  vcnam  aquarum  6 

,  TQui  rticir:  Si.juis  f.t.t,  vcr.at.Jc  bibat.  <  Vn  .e.  Flu.nin.  d^  vcntre  eiu,- JJuenr  aquz  v.ux    ^ 

viuetiu  dominum.Sana  mc  dominc,&  lanabor:  laluu  mc  g 

A  /-    J  •    •  r.^    .S  »  1  CKi  n.>n  ccdunt  vcntu».  qux  dico.  d.nirauUtlonem  lcment.a  dilationem  ar^h:tran,cs. 

,„  ■  ±uVc£rc-  c  fac,&  laluus  cro:  qm  laus  mca  tu  cs.  Ecce  ipfi  dicunt  ad  mc  ., 

\ItX,aaquc^uM«-     ^  Aniis  it.dic.ntbus. 

^N„r«cfli  ^'^l^^r^iffiincSi^  d  vbi  eftvcibudni?Vcniat.Et%otnonfum  turbatustc.pa- 

„„,fl    ■^P'.'P.    '""*-.  ,^,iun     afVitamlon?»m,vclBtorp«al.uiusf«ul..  (edd.cmdom.m..cfurrcft.oms; 

b'Q_tutcft,s,qui&ludex.  ■      br-     r\         J 

florc  fcqucsA'  diem  hominis  non  dclidcraui,tu  lcis.Quocl 

a  1   Non  me..dolum.       b  T  Bencplacito  t.io.    c  T  Non  hominum. 

egrcffumcftdelabijsmeis,  rcdumin  conlpcdtu  tuotuit. 
Non  fis  tu ,  qui  mihi  formi  dini ,  fpcs  mca  tu  in  dic  afflia:. 

af  Bcneinfilutem,  ^  Quicxprobrant,  &  dicunt,  vbictt  vtibum  domini  8cc.  _H  '  Q,m  vc.a  p.adiro    .,     .„.....,.j 

Confundatur,quimepcrfequuntur,&noncofundarcgo  i8  tapatmntur. 

,"   ne...r„vc.p?n..s.  ^  \       r'  ''''''"""  v^  bm-  ^-  '^  ^  rade>&  H''-&c.q. 

pauedt  illi,  &  no  pauca  c^o.Induc  fupcr  eos  dit  affliaion.  ^o  d.  Quia  vcrba  tiu 

^  alTunc.        .\  Gladio,  8c^,me,  an.n.i.  8c  cot^  21    audireCOnt_enUt& 

ctduplicic6tritionecotcrccos.Hccdicitdnsadme:Vade,  22  '^-  

&fta  inporta  fihorum  p6puh,per  quam  ingrcdiuntur  rc-  ;^ 
f^esluda,&  csicdiuntur  &in  cundisportis  lcrufalem,&di  25 


B 


^'f'""^^:  rcpti,  cuius  nomi 
eiic.  nctenebanturim- 
butifNon.n  quos 
pepcrit  congrcgat, 
fcd  vt  congrcgct 
quosnopeperitdi 
cat.falus ,  qua  Xps 
promifit,  apudme 
eft,  cgo  dabo. 
b  Sana4iie  dom.M.u\ 
ti  Medici  curaue- 
runt  emorroiftam 
Euagclica.fcdanul 
lopotuitfanari.ni 
liabillo,  quivcr» 
eft  medicus .  Vnde 
prophetaapopulo 
paflusopfpbria,  & 
infidijs  circueutes 
abeociirari,&fana 
ri  cupitcuiusvcra 
laus,&  vcra  mcd. 
C  Ecce  ipft  dtcunt  ad. 
me,vbi  eil  vtrbum^  &c. 


tue.8.&' 


C  'H.on  lis.  Lxx.  Ko 
fiasmihiin  alicnQ 
parcesmihi  indic 
malo.q.dncparcas 
mihi  in  plcnti  l^cu 
lo,g?  maliicft.lcd 

10  rcddettjihiiux.pcc  • 

11  catamca,vtrcgcm 

12  fcmpiterna  habca. 

13  Que.n.dilieis,corri;. 

14  pis.&fiagellasom- 
I)  ncfiiiuquerccipi^ 

16  vel.diesiudici)  ma 

17  lushis,qui  tormc- 


Deifentctianorc- 
grunt :  vadcadlo- 
cu  celeberriniuni, 
quooesingrcdiun 


Hebr.  j.  a. 


ccs  ad  cos:t  Auditc  verba  diii  reges  1  ud.i,&  ois  luda.cia.-  «  SfcS.S 


^  Tciiipli,  vel  vtbis 

qjhabitatoreslerufalem,  qui  ingrcdiminiper  portas  iftas. 
g  Hxcdicitdominus:  Cuftodite  animas  vcftras ,  &  nolite 

a  T  Pcccatorum.     b  Non '■nim  pottanda  (unt.  fcd  potius  abiicienda.     c«;Quiciis.     T  Virtuics . 

pondera  portaie  in  die  fabbat/,nec  infcratis  p  portas  leru- 


*  Thcodoretus* .  Quafi  dicat ,  Conqueruntur  de  tardi-      cognofcamus 

tate 


ne,&Iportunc,nc 
poftintcxcurari,^ 
fi  no  audicrint.ftd 
audiatvclintnoiit. 
g  CuJiodiieaiiiTn.lst 
pr^ccptu  (abbat.in 
flauraiuperlcrcm. 
difcrcpamus :  totumfimul  ponimus,  vtfimulomnia 


aFt 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

jt  I   Locus  fand.  no.  Q4a  nuUns  pdt  mgredi  niji  fanCfus. 

2  Expettatio  Ikzd.Suppk  efl  ijie  locusgloric.  Et  accipitur  htc 
jjraelpro  boms  de  populo  ifraet.Et  ijielocus  fuit  promijjus  ^bra- 
h^t&Jemini  cii>.sfiene[.  1 5.  vt  plenius  diSiitfuic  ibtdi- ,  &  ex  hoc 
piroppofitum  contliidtt  leremias  damnaiionan  maloruw,  di, 
2  'DommeOQS,pertdololatriam,&  aliaoperamala. 

4  Confundentur.  quia  confujibiltter pumentur:  Et  modus  pu- 
nitionis,  fubutur, 

5  Recedcntcs  a  te.  in  inferno ,  qui  a  doBonbus  ejjefuper  te  rra 
dii.nur ., 

6  Quoniam  d  VC.&cdo.  a  quo  fluunt  omnes grati^;  qucdi. 
cunturaqux  vii<£,coquod  acducuntad  vitam  fernam.  Qui  bibc 
rit  ex  aqua.quam  ego  dabo  ei,  fict  in  co  fons  aqus  lalie- 
tis  in  vitam  aEternam. 

7  Sana  mc.  titc  confequenter  ponitur  ipfius  leremi^  deprecatio, 
&Jaund6  Uommrejpoufio,  ibi:H^c  dicit.  Circapnmurn  dicit  Je- 

Diaifio.        remias:  Sana  me.  ab  infirmitateculpa:. 

S  Etfana.fl.rf.rieirt'-  infirmitatend  pofJHm fanari nifi  f  te.  Licet 
emm  ejjtliujiusitame  no  fuitimmnnisab  ornni  culpa,Jauc  vemali 

9  Saluum  mcfiCabtnJidimtib.  mihi  ludxis. 

10  Et  laluus  ero.  quta  nU  pofjunt  comraie. 

IX  Quoniamlausmea./c(/itff  (//'i(t^<«e,cJ' /j»<i//tij-. 

12  Ecceipfidicuntadmc.<im/or/^. 

1 3  Vbi  crt  vcrbum  domini.  idtji,vbi  eflpana  captiuitatis  5 
in  nomiiie  domtnt  dcnunciasti  uobis, 

24  Vcniat 


14  y cni^t. q. d. Certi  fumus,quodnonveuiet,  quiatutsfd. 

Jusproplnta. 

1  j  Et  cgo  non  fum.  turbatione  rationem fubuertentem p-optei 
verba  eorurn ,  . 

16  Tc  p  a  fto  rem  fequcns.  mandata  tua  exequendo. 

17  Et  dicm  hominis./.Tiwm  c<jr»a/cnj,  C^  </f/'"o/«w. 

18  Non  defidcraui.  Tujcis,  quifecreta  cordium  lognofcix. 

1 9  Qiiod  cgreflum  cft.  peccatorcs  arguendo, 

ao  Rcdu  in  coipeau  tuo.Hof.n.  feci  de  mandato  tuo . 

21  N6  fistuqui  mihi.i-  pc'"'^"'"^'"  f^P"  P^^P^^"^  '"'^''''^ 
fpGfiJli ,  iion  veniatfuper  me,  ideoluhditur , 

22  S\-)CStnca,S<.C3iffU.Fi.P'.reptrChaldaos,quamp(rteJfC 

iocuaai.ii:,jtdJi4permalosveuui,ideoJi'.bdiiur. 

2  3  Confundantur.^.  conJundentur,ita  quod  nonloquitur  opt 
tiue,Jtdinugis  denuntiatiiie  de  malo  futuro  .  ToieJieiiamdKi,l 
loquitur  opiatiuh,  non  fiticm  populipamam  ,fedapprobaMsdim 
namii,Ji:t.am,fecundumilludPJal.  57.  LaEtablturiuftusCUD 

viderit  vindidam.  . 

24  Etduplicicon./c///ff/,»Morr/V,e^c<J/7»'wW«,  qmaalKii 

fiurimiihttrjcitijt^  aiij  capttuati.  __ 

2  5   Contere  eos. tdeU,  conurts,  vel  optando  diuinam  tultitian 

VI  d'cti<ni  rji. 

26  Hxcdicit domin.Hicpomlurdominirefponfto,m^uapn 

ctpit  ltremia:,quoU  timore  hotmniim  non  dimittat  jnaUargutn 

&Jpecialiter  ae  Sabbati  violatione ,  &  hoc  praicipiendu  ajjecur. 

eum,  6''  patct  litera  vjqueibi. 


Ul40I{_^LjTER^i 

2  ExpeHatio  Ifrael,  E  contrario  dicitur  dc  non  confiden- 
tibus. 

3  Domincocsquitcdere.&c.  confundentur.in  finali  iudicio. 

4  {{ecedetites  a  te  in  teryajcribentur.  idcft  in  infcrno,qui  dici 
turcflcin  tcrrajprofundo. 

1 2  Eicc  tpfi  dituut adme,vbi  eft  verbtm^  &c,  Veniat.  fccundu 
fcnfum  literalcm  hocdicitur  ironicc :  Et  fimilitcr  in  pcc- 
catis  obftinati  dcridcnt  prxdicationes  de  poenis  infcrni , 
&  gaudijs  paradifi.  Scd  quia  prxdicator  non  dcbet  pro- 

ptcr 


pter  hoc  dimittere  pra:dicationisoflBcium,  fcquitur : : 

egononJuinturb^itustep,fiuremjequ(ns. 

17  Et  diemhominis .  idcft  vitam  voluptuofam .  Sic  dio 

bat  Paulus.  prim.  Corinth.  d.  CaJHgo  corf^us  meum,&  t»f 

rcdt.  neforttium  altp  pr^dicauerim,  ipje  reprobus  cjjiciv .  Er? 

prJBdicatorveritatis,aliquandopropterhocfuftinctpi 

li^quutionem.  .        . 

2 1  Hon  jis  tu  mihiformidini.i.  aufcras  a  mc  hominum  u 
midinem  pertuam  confolationem  Et  lubdicurcaula,' 
dicitur;  Spes  rnca,  lu  in  dx  ajJliCiiums ,  ($1. 


H 


a  Vt  non  inferatts  one 

\  ra  pcr  fortas  cimtatis 

huius  in  die/abbati.Si 

I  noftri  ludaizantcs 

'  explanationcm  tro 

picam  repudiaue 

rjnr,aut  ludaeiefle 

cogentur,  &  cQ  ob- 

feruatione  fabbati 

circuncidere  prx- 

putia,autreprehcn 

dcre  Saluatorem , 

qui  iuflit  in  fabba- 

?•*•  to  paralityco  tolle- 
rcletluiuum:  pro 
^quo  magis  qusre- 
bant  eum  ludsiin 
terlicere,  quianon 
folumfoluebatfab 
batum,  fed  &  patre 
"uumdicebatDeu. 
it  GregoriusNos 
.Bguod  de  fabbato 

'P'"iicriptumeft,fpirita 
iteraccipimus,  fpi 
italiter  tenemus. 
Jabbatu.n.requies 
licitur.Vcrum  aut  1 
abbatum  lefum 
3hriftumDominu  < 
labemus  Etquilu 
:em  fidci  eius  co- 
;nofcit,  Ci  peccata 
roncupifcentix  ad 
nente  per  oculos 
>.,rahit,in  die  fabbati 
»nera  p  portasin- 


leremia:  Cap.  X  VIIL 

J  ^Portandj  p«-n;ru5.  k  TCorpoiibus.mentibu». 

lalem,&  nolitc  ci/ccre  onera  dc  domib.vcflris  in  dic  fabba 

a  ISeruilc.Uc  quo  dicitui: Efca  ventii,&  venterefcis.&cfed  cpus  quod  non  per.t. 
.1  -  ''1^0™"'='empus  vtftruinin  n.nrtificaiionedurenie». 

ti,&  omnc  opus  non  f  acictis.Sanaificate  dic  fabbati^ficuc 
pr?cepipatrib.veftris.Etnon  audicrunt,nccinclinaucrunt  ' 

^lAlciuis^    M«.c.icicnt^5  mguralegisncutindoiiiititauti.  fDocemem 

aurem  iua/ed  induraucrunt  cciuicefuam  nc  audiret  mc, 

&  ne  acciperent  difcipliniEt  erit,fi  audieritis  me  dicit  diis' 

,  vtnon  inferatis  onera  perportas  ciuitatis  huiusin  diefab 

bati.  EtfifanAificaueritis  diefabbati,ne  faciatis  in  eoom- 

a  fHoceft  pr«,niuni  ol.rrticnti«.     birQuorum  cor  in  nitnu  De-.  qui  regnant.n  corpotibusfui, 

ne  opus^mgrcdient^pcrportas  ciuitatis  huius  reges,&  prin 

aTlmitanies  Ch.ift,^  xe,.,plu.n.b.ruequ  Du,:Curtus  Dci  d«e  in.libus.&c.fit  alibi:Equitntiotf.  falu. 

cipes  ledetes  iuper  fohu  Dauid ,  &  afcendentes  in  curribus 

.  »  T<l;^conmcnt_ur  don.inum.     b  fDeqnofaftus  eft  infalem.i  >n  p.ce  locuseius,&r 

&:  equis,ipli  &:pnncipes  eoru,viri  hida&habitatores  lcru 

_  a  lEcclefia. 

fale,&  habitabitur  ciuitas  h?cin  fempiternii.Et  venient  dc 

.      .  •!     r       1      «       f         .        .»  ^.  a  TQii.i  filiu»  vittutis  &  dexterx. 

ciuitatib.ruda  dc.dc  circuitu  lerufale  &rde  terra  Bcniamm 

o,.«.?J3^n'"*  "k''";'*  S^hcla.quod  hiftorij:pIaniciem  fisnificat  b  TExcelfisdogmatibuj.  c  TDe 
quoM»om,n^s  ab  «itio  ven,et:v„de  calor  &  -ena  lux,Sc  omne  frigus  exp.llitur.dTSeipfo,  confcc,3t« 

6C  de  capeftribus  5c^e  montuofis  &  ab  auftro  portatcs  ho 

a  TSaaificium  Deo  fpiritus  conttibuUtus.  vel  Thymiama,  de  quo  apoftolas :  Chritti  bonus  odor  fu- 
mus.acc.Diiigatutoratio  mea.  b  fDe  quoiVt  quid  m.hj  thus  affettis  de  Saba.  cTVel  laudem  fe- 
1  n"  n         .  r\  ■       "         na         ^  '""<*"™  Lxx.qu.  Hebraici  Thoda.i.gratiarum  aftio. 

iocaultu  &  viiftima  &  flcrificium  &  thus,&  infercnt  t  dbla 

a  KEccIefiam. 

tione  in  domum  diii  Si  autem  no  audicritis  mc,vtfan(ai- 
ficctis  die  fabbati ,  6Qie  portctis  onus ,  66ie  infcratis  pcr 

-  -  1      V"*^  ''"''■  '^""  adulterantes  quafi  clibanus  cotda  eorum. 

portas  Icruialem  in  die  fabbati,  fucccnda  ignem  in  portis 

_     a  fVniufcmufque  opus  quale  Ctigni,  ptobabit:8c  C  cuius  opus  exatferit.dettimentum  patietm.    * 

cius,&  dcuorabit  domos  Icrufalem,&  ndn  cxtinguetur .- 


7H 


trodudtNonergo  D 

in  die  fabbati  pec 

portas    introduci- 

mus  onera,fi  in  re- 

deptoris  noftri  gra 

tiaconftitutijDon- 

dera  peccati  acfani- 

ma,  per  fenfus  cor- 

poreos  non  traha* 

mus. 

b  SacrificiuM  &  thus 

&  infetent  oblationeta 

in  domuni  domini.pto 

quo .  Lxx.  ipfum 

Hebraicumpofue- 

remanaa,quodia 

noftris    codicibus    ' 

fcriptorum   negli- 

gcntiamannai^i-H 

tur. 

c  Siautemnonaudie- 

ritis  me,vt  fan8ificetit 

diem  fabbati,&  nepor 

tetis  onus,&  ne  infera 

tis  per  portas  lerufa' 

Um,&c.QuzCi  dicat. 

Ha:c  funt  prjcmia 

corum,qui  fandifi 

cantfabbatum,  & 

nullopondercgra^,,„fefl;„f^ 

uatur .  Si  Mteni,&c, 


NICOLAV-S    DE    LYRA. 

^  Etomne  opus  non  facietis.i^Mod  intelligitur  de  opereferui 
Ijeu  corporatt  impediente  reuerentiamfabbui,tamen  opera  corpo 
■diii  non  proliibebantur ,  qu£  non  poterant  bono  modo  differi  nec 
tnticipari:ficut  animalia  adaquarey&  pabulum  eis  prabete,  &  m 
■.afMiibus  remcditm  adhi^ereyquando  periculum  erat  in  mora^  fi. 
utbouemlapfuminfoiteam  inde  Uuare&  ftmUiaipourant  fierili 
■ithfecundum  quod  dicit  Saluator  Luc.  IB.&l^.&hoc  modo  M<t 
hab^i  pugnauerunt  contra  inuadentes  eos  dUfabbati.i.rJUaclM- 


bxorunt  z.Catera  patent  in  litera  vfque  ibi, 

z    Et  fucccndam  ignem .  Hoc  ftdt  impletum  quando  T^abu.. 

:^ardanincendU  domum  domini,&  domum  regiSf&  domos  lerufa 

lem  per  circumitum.^.  {{eg.  vUim. 

i    Non  cxtinguctur./:  per  humanum  officium,fedtantumper 

materite  combufiibilis  defeHum.Chaldtei.n.quieam  accenderant  nS 

extinxeruncnec  poputus  Iudx,qui  partim  eratmortuus,(^  partim 

captiuatus» 


C  A  P  V  T 

XVI  I  1. 

VErbumquedfa 
Sumefladle- 
'.niamainmino ,  di. 

fw.Pcromnesfcn 
usad  iudicium& 
ntelligentiam  ani- 
nipcruenitur,au- 
itum.odoratum, 
uftu,taaura:fed 
lagismente  reti- 
netur 


C  A  P  V  T     XVIII. 

Erbum  quod  fadlum  cft  ad  lercmia  a  do  ' 

mino,diccns:Surge  5cdcfcedein  domii  ^ 

figuli,&ibitaudies  veibamea.  Etdcfcc  t 

di  in  domum  figuh,&  cccc  ipfe  facicbat  t 

a  ^ Lxx . fupcr  lapides.ambiguitaie  decept, . Hebiau,n  enim pro diucrfi 
^Uteloci  Jc  pri.nuntiationi>,«f  (r£anum  i.roia  «guli  fignificat  Mjpide» 

?  o^iusfuperrotam:8^difIipatumeftvas  ^ 
quod  ipfe  faciebat  e  luto  manibus  fuis. 


tineturquod  ocu- 

liscernitur.  Vndc 
propheta  iubetur 
ireaddomumfigu 
li,&ibiaudircpra: 
cepta  domini. 
b  EtdilJipatuefl,&c. 
Dillipatum  diuma 
prouidcntia,  vt  ne- 
fciusartifex  crrore 
fuo  parabolam  fi- 
gurarct. 

^  aBspen- 


t  audiiccc. 
ciatn. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

CAP.  XVIIL 

W  trbum  quod  fadum.  Hic  ponitur fextus  modus  oflen- 

V   dendi  peccatum  ludteirremediabileperftmilitudinemfigu. 

■»"«  dijjipatum  reformantis ,  eo  quod  htum  nan  refiSiebat  ei,ied 

,'P<*ii*s  ludieinpeccatoobjiinatus  rejiflebat  diuina  gratia:  pro- 


pterquodtunoDeiiudiciopermiffus  efl  perire .  Et  fecundumhoc 
pr4ens  capttulum  in  duas  partes  diuiditur,quiapriniop6nitur  mi 
feratio  Det  benignajecundo  obflinatio  popidi  ma!igna,ibi.qin  di 
Xcrunt.CiK^  prtmum  primb  exemplum  defigulo  &  lutopomtur, 
eum  dicitur.  •  "  '^  Dmifio, 

2  S\XTgQ.patet  Utera,fccunib  ad propofttu  appUcatur,cu  didtur: 

*  1  Nunquid 


M  0  V^.A  L  1  T  E  f{. 

iml^rr"'*^ '"^^'^'"" 'fiy&c.dercendein do.figuli.Jn  domu 
ri.r!,  ^??"^'^^  Dcipotcntiam&frasiUtatem  pro- 
fiamconfiderare.  -&  k 

^^^'^''audinverbamea.  namhumilibus  reuelatur  vcri- 
,  "' U»na  •  Mat  1 1  .d.  Confiteor  ihi  patcr  dornine  ceU  &  tertf . 
1-a  abfcondijti  bicafupmtibus  &  prudentibus. 


t  Et ecceipfe  faciebat ,  &c.  Per  fi^ulum  iftum inteUigitur 
Deus,cuius  fpccialcopus  efl  homo  ad  imagincin  Dci  fa 
aus:&prsfidensali),scrcaturisinfcrioribus,  &idcodi- 
citur  faftus  fupcr  rotam.i.crcatuns  corruptilib.praefiden 

tem,Gcn  I  .d.  Et  pr^fit  pifiibus  maris  &  volatilibus  c^li ,  &c. 

f  Et  dii/iputum  cH  vas,&c.C.  ipfe  Adam,  cuius  corpus  crat 
vasanim.^  &  anima  fcienti<B :  quia  fadus  fuit  perfedus 
in  fcientia,potcns  doccre  ficut  &  generarc. 

Tom.4.  Z    j 


7iy         GIof.ord.&NicoIaidcLyra 


716 


je a    l(^eiAt  /oiptr. Libcrum  arbitrium.fign ificat  diccns  fc 

•^  annunciarcrcgno&  gcnti  niala,&  rurlnmbona :  nccra- 

^  mcn  vcntura,  rcdincontrarium  mutatiscncnirccontra 

ria.  Non  9  haec  ignorct  futura.lcd  cp  homincm  lux  vo- 

luntati  dimittat ,  vt  mcrito  fuo  rccipiat,  vd  prxmia  vcl 


pocnas.Nontamcn 
totum  bonuita  cft 
hominis,  fcddiui- 
naslargitatis.  Ita.n. 
fcruaturlibcrtasar 
bitrij.vtinomnib. 
cxccllat  gratia  lar- 
f  tx.q.4.t>n  gitoris.vndcrTs^i/irfo 


Conucrfufqi  fccit  illud  vas  altcm,ficut  placucrat  in  oculis  f 

iSiaiim. 

ciuSjVtfaccrct.  Et  fadumcft  verbii  dominiadmc  dicens: 


c    To/? co<i\tauonefN\i\  efl  abfqi gratia  Dei  libcri arbitrij  q 
potcflas,&  propri?  voluntatisiudicium,cum  ht  Dei  of- 
fcnfafequi  cogitationcs,  &  prauicordisfacercvoUuita» 
tcm,vndcinfcrt./''forog«tc  CeHtts.i.  omncsmcircumittt 
cius  nationcs. 

d     y\rgo  iffad  . 

■^  Thcodorctus. 

Virgincm  illam  ap 

pellatnonquodfit 


1  TQui  pCTifTe  vldcniiui. 


••'•^^«'""^rThcodorct.Nc 
dcfperetis ,  inquit , 
dcfalutc.Etcnimfi 
dccrcucro  condcm 
narc  gcntcm  &  c5- 
minatus  fuero  fup- 
plicium  cxtremii, 
vidcroautcm  poe- 
nitcntiam  corum , 
non  infcram  fup- 
plicium,fcdmifcri 
cordiam  defidero . 


rum  copiam*  pro- 
niifero,illivcr6c6- 
tcmncntcs  ample- 
itentur  nequitiam, 
promiflionem  bo- 
norii  no  prxflabo.  c 
b  Ecce  f^o.Implet 
parabolam  quam 
&  afpcdu  docuit , 
&(crmonc. 

lib.ji.eontra  ^     TcrtuUianus . 

Maruoncni .  ^cceegn  rnhto  in  ros 


-.v^- mtcmpcrans ,  icd 

tNuquid  ficut  figulus  iftc  no  potcro  vobis  raccrc  domus  II  i    quod  formjc  dct 

^  a*Vtpo(Tim8t  petderc&  frilitune.  Opcram  &  ctc  DUl- 

chritudineglorici. 
1     e    Hunquid  ac  fctra. 

Talc,ait,  Virgil. 
^nte leues  trgo  pa  \ 

Jcetur  in  athere  ceriti.  1 
^         Etf.eia  dePatuit  m 

dos  in  littoreptjces. 
4         (^iam  mllro  itlws 

labnur  peclore  puiius. 

Et  alibi. 

Infreia  dum  flimij  ] 

currentydum  montibus 

vmbric. 

Lujirabunt,  contxi 

polus  dum  fydera  pt. 

Jcet' 
e         Scmper  hcnor ,  w> 
(j     menque  titum  laudcfq; 

manebunt. 

T^unquid  de  pctra. 

Q  d.SicutdcLiba- 
nifummitatib.nix 
dcficere  non  potcfl 
nccvlloardorcfo- 


rachait  dns :  Eccc  ficut  lutu  in  manu  figuli,  (ic  vos  in  ma 
cimuubiii».  ^,„„j  tdilica.doV&c.  a  ^u  ^^ca domus  Ifrael. tRepcnte  loquar  aduerfum gcnte  &: 
t  D.  p.o.di.  ^::Z7i:!Sl^  "'     aducrfus  r(^nu,vt  cradicem  &c  deftruam  &  difperd£  illud. 

,«,»,-.„.•/  ._  ,Timen.  fMsb,       ^     «Kcfcdcnto. 

tSi  p^nitcntiaegeritgcnsillaamalo  iuo  qdloquurus  lum 

»»IdcU,Non  inducam.  ^ 

aducrfus  ea ,  agara  &  ego  p^nitcntia  luper  malo  quod  co  - 
gitaui,vt  faccre  ei:&  fubito  loquar  de  gente  &  de  regno.vt 

^Scd.  a  IQuia  oninia  video. 

sdificent  &  platent  illud .  Si  feccrit  malu  in  oculis  meis,vt 

a  ^Frzccp.         b  f  Idr(l,nondaboqu'4  talibus  nonpromin,fcdbonis&  pacniieniibus. 

non  audiatydce  mea,  pocnitcntia  agam  fuper  bono  quod 
loquutus  fum,vtfacere  ei.  Nuc  Crgo  dic  viro  lud?  &  habi 

A  A  rc:....  £«..1:  t..*...^ 


a  f  SicuT  figuli  liJtum. 


Sinc  diuerfobono  b  tatori  Icru{aIe,dices;H?c  dicit  dominusrEccc  ego  fingd  co 


^Viidelfa.Facitns  pacem  &  creansma1um,nonquodpet  fcroalum  fii,  vtpai^cmibus  videiur. 
af '<*eH,mrritaminferamfeiitentiam.        bfldcft. 


mutate  opera,vtinutetiir  rcntentii. 
b 


tra  vos  malu,&:  cogito  contra  voscogitationcm.tReuertaf'  l 
vnufquifcjjaviafuamala,  &dirigiteviasvcftras  &ftudia  9 

a  1  £contiatio.     bfSalutem.    f  VelconfoiiabimutinHia1is,fciiieet.vel  dicimas,ideft,    lO 

Deum  placare  non  polTumus. 

veftra.  QuidixeruntrDefpcrauimus.Poft  cogitationcs.n.  ^l 

a  fOpeiando  I  .[Idolis  feiuiens.  .       li«!  funcrari    ^  flllf     ''^ 

noftrasibimus,6c,vnurquifqj  tprauitatecordisfuimalifa  ,4  tesdemonribiisri-' 


cicmus.Ideo hgcdicit  dominus:interrogateGetes:Quis au  1 5  ui noficcantur,fK 

d  a  tVItta  Gentes.  bfOlim.    fDeo  defpon(ata,vnd.-  rfal.Noius'n   ua«a  Deus.'      l6   nomenmcUmfU- 

c  diuittalJahorribiIia,qua:fccitnimisvirgolfracI?Nungdd  ^7  bile&  pcrpetuum 

non  potclt  immu-  jaa 
tarlCum.n.cfteraordinem  feruent,populus  meus  obli- 
tus  eft  mci. 

*  Theodorctus.Fontes,ait,fineinfermiflionc  fcaturiflt; 
Libanus  fempcr  habct  niuem:  aqua.qua:  fcrtur  impctu, 
triravia  fluit:ifti  vcroviamlcgis  deferucrunt,&  manda- 
torum  mcorum  apud  eos  nulla  eft  mentio. 

a  Ft 


mala ,  non  pcccato- 
^  ria,fed  vltoria,quorum  fatis  diluimus  infamiam,vt  con 
grucntiamiudici .  Sicutautcm  licct  mala  dicantur,  non 
rcpi^chcnduntur  in  iudice.ncc  hoc  nominc  fuo  malum 
iudiccm  oftendunt:ita  &  malitia  hxc  intclli^enda  nunc, 
qux  cx  illis  malis  iudiciarijs  depuiata ,  cum  ipfis  compe- 
tatiudici. 

c    Vofl 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
4e  r  Nunquid  ficut  fig.  quidqmd  placuerit  mihi.q.  d.  Sic.  tamett 
"■  ex  parte  materix  eji  di/Jimilitudo,  quia  lutim  non  habet  aliquid  vtt 
depoffit  fejubtrahere  a  figuU  ordinatione:  fed  homo  babet  liberum 
arbitrium^per  quod  potefi  declinarc  a  diuina  lege  per  peccatum.ye 
runtamen  hocmodo  exiens  Dei  ordinationem  ex parte  vna,  remci- 
dit  in  eam  ex  parte  dtera.f.in  ordincm  diuinjc  iuHittJ:  punientis  de 
decus  culpf.Feruntamen  quia  Deusfemperpnratus  ejl  mijereri,& 
parcere  panitentibus.ideo  fubditur. 
z    Rcpentc.  Cnmminando  ei  pcenam  propter  culpamji*am. 

3  Si  p^nitentiam  egcrit.  de  pcccatis  Juis  rcrepanitendo. 

4  Agam.'/o«  injerendo  pcenam  comminatam\& ideo  inducitpo 
pulum  lud£  ad  pcenitcntiam  per  Ieremiam,dicens.  Nunccrgo. 

5  Eccc  cgo  HngO. i.injerre  diJpono.Dicit  tamen  fingo,projcque 
doparabvlam  de  jtgulo. 

6  Contra  vos  malu  m.f.  pceng  tfobis  inferendo. 

7  Rcucrtatur  \tin((\mi<\nc.malarelinquendQ. 

8  Et  dirigitc  vias  vcftras.i«  bonis  vos  exercendo. 

9  Et  ftudia  vcftra.(ie  talibus  meditando,  &fupplendum  efi,  & 
ego  pfnam  comminitamreiraHabo.Circa  pr<tdi£lafciendum,^ps 
mtentia  in  Deo  non  habet  locuTm,ita  g,  vclit  aliquid,& pojiea  nolit 
illud,  qiiia  voluntas  eius  e^  immutibilis  ,  fedjicut  noRer  intellc- 
dus  immaterialiter  intelligit  materialia,ita  voluntas  diuina  immu 
tabiltter  vult  mutabilia.  Sciendum  tamen,^  comminationes  pcena- 
rum  & promiljtones  bonorum  aliquando  dcnunciantur ,  proutfunt 
in  dijpofitione  mentis  diuin^  ,&  fic  veniunt  in  e(feiium  immutabi 
Uter,  & hoc  modo dixit  Samuel  de  abie8ione  Saulis .  i  .^eg.  1 5 ./. 


Torro  triumphator  in  Ifrael  nonparcet,&  pamuidme  noJi-Httui 
neq\  .n.homo  eji,qui agat p^nitemum,.Aliquado  verd  denuntiatut 
&  coius,proutJunt  in  caufts  fecundis,videlicet  in  }}Ominum  mcritii 
vel  demiritis  :  ff  quxjccundttm  legem  diuinam  aliqui  meruttm 
premiari  velpmiri,&  talia  nonjemper  eueniunt ficut  funtnvitu 
ta:quia  caufg  ijle  Junt  mutabites,t<ofjunt.n.bomines  mitari  dem 
lo  m  bonum,&econuers6:&  fic  dicitur  lon^  ^  .b.Mhuc.^tO.diest 
T^niuefubutrtetur.Sicn.dcmerueratpcccataT^liniue.Scdquiati 
viuit^  egcrunt  ppiitenttam,Jubuerfio  rofiiitJubJequuta,vt  dicitn 
ibidem.Sic  etgo  dicitur  hic  &  in  atijslocis  fcriptur^  domimtspp. 
tere,ib  qmi  ad  rnodum  homirns  panitentisfehabtt,  inquantuno 
facit  qnod  prcdixit:  ficut  homo  pcenitens  de  iioc  qi propoJtiit,illu 
non  J.uit,  voluntas  tame  hominis  in  hoc  mutatur,no  natura  ^uin- 

I  o  Qui  dixerunt .  Hic  conjequenter ponitur  JudforH objltnai 
maliji>i.t:  &  primo  contra  dominu^ftcundo  contra  eius  nuntiH,  ib 
Et  dixcrut. Circa  primu  duitur.  Qnid.fludei in  melo  obfiinat 

I I  Dcfpcrauimus./irfeDfi auxtlio et eius promijfionib.propu 
hoc.n.recitrrtbant  ad  humanim  remcdium,vt  diBttm  eji  c.precc 

1 2  Po ft CO^labfq;  frpio  ^  retinaculo,ideo  admiratiue fequitu 

1 3  Intcrrogatcgcntcs.  Gentiles  legem  a  Deo  non  habentes, 

14  Quis  audiuii  t.iliahorribilia.e^ Gcntibus JaHa. 

15  Qnxiccnmmh.rcitcrando&continuando. 

1 6  Virgo  Uxzd.i.populus  luda.q.d.  intcr  Gcntiles  non  inuenh 
tur  talia,quiaficuthabeturfttprd  i.c.  qn etibct alia gens  coluit pi 
Deo  illud  quodprimo  recepit,&  no  mutauit,  populus  aiit  Ijiaelf' 
queter  mutauit,&  in  idola  multa,&  in  admiratione  hui' Jubdit'' 

1 7  Nu  nquid  de  pctra  In  mote  Libani  dejcendebant  niues(vtd 


M  0  1^^  L  1   T  E   l{. 
f  t  ConucrfuJq;fecit  illud  vas  alterum  .i,  Chriftum,qui  dicitur 
nouiflimus  Adam  i.Cor.i^.f 
I  ^unqui d ftcut.in ocultseius. DcChn{\o nzq;  diMat.j. d. 
Hic  efi  filius,&r.Potc(\  et  alitcrcxponi  dc  codcm  homine 
qui  pcc  fcipfum  diflipatur  pcc  culpam:  5c  a  Dco  rcpara- 


tur  pcr  grariam ,  Ofcc  i  j  .c  perditio  tua  ex  tc  llrael ,  tai 
tumodocx  iiicauxilium  tuum.  Similitcrpoflttcxpo: 
dc  vno  rcgno  vcl  dc  vna  gcnte ,  vt  patct  dc  Niniuitis,  !• 
na:  i  .idco  fcquitur. 

2  t{epen[eloquar,&c-8(.  {cquitm. 

3  Si  pcenitentiam  egcrit,&c.  agam  &  ego  pceniteKtiam,&(' 


Ifaias  Ca 


P 


718 


ao. 


fum  magis  apparcat  qudm  facics .  Potcft  &  aliter  intclli-  D 
gi.  Aucrforum.n.facicm  non  videmus,fed  dorfum.  Ser 
moigiturfignificatauerfionem  Dei.  Vtinam  vero  me- 
dicinai  loco  nobis  fint  afBidioncs  ludaiorum  ••  vt  aliorCi 
poeniscruditi,  &  vitamlcgibusdiuinisconfonam  agen» 
••'''.  tcs ,  legiflatore  pro- 

pctra  agri  deficict  nix  Libani ,  aut  cuelli  pofllint  aqu^  eiu- 

»  iQui  futn  via. 

pcntes,*frigid^&:defluentes?QuiaoDlitus  cft  mci  populus 

aXIniinltrr         i>  «Uiolis.  c  lOftendenies      ^NonOci. 

meus  frullra libantcs Sc impingetcs  in  vijs fuis &  in  femitis 

a  «  Veltis;iis  laiu^oium  Dciaii  coltmiuni,viuifclifto  Deoidola  co!uctunt,vndc  iiitttt  fcenani.nui-lc 
quiii'r.Vcfi--ter.co.  b  TQ^iircliquerunt  cultuin  Dei,  idolobirii  fciwtam  <■   luuti.    _       ,  f^^f.^^^.t.x^^^., 

a  tf^culi,vtambuiarenttpercasinitinerenontiito:Vtficrct  g    ^^  fapJcmia:  &  cha 

a  1<r.litu>,.ncn.  l>TPro!iiipjremeniis.  q       rifmatis    CUiufqUC 

terra  eorum  in  dcfblati0nc,&  in fibilum  fempiternutOm 

3  lOlim  rtoicnt.tliiiia;)!.  b  *"In  li  iiiumconf.ilenvntis. 

nis,  <qui  pra:terierit  cjm  obitLipe{cet,&:  mouebitcaputfiiii. 
j.  Sicutventus  t  urcnsdifpergacoscoraminimico,  dorfum 

8<fnon  ftciem  ofiendam  cis  i\i  dicperditionis corii.  Et  di- 

xcrunt:Venitc6i:  cogitcmusGontraIeremia*cogitationcs: 

d  :tNon  n.pcribitlcx  alaccrdorejnequeconfiliumaiapien- 

tc,ncclcrmoaproL)hcta.Venitc8<fpercutiamuscumlm-  19  rcmiam  vel  Cliri- 

e  o      -  j  J       •       /'    V  •        A     "j     10  ftum,&  nunCjhcre 

gun,&:noattcndamusaa,unmerlos  lermonescms.  Attede    "  ticorumcontrafcr 

uos  Dei  cogiratio 
cft ,  vt  calumnias inftruant, ^  fanclos  accufatione  pre- 
maiit:  n5cogirantesquidillilociuuturveritatis,fedquid^ 
ipil  inftruant  mcndacij.Iadant.n  inlaccrdotibus&in  fa 
pientibus&  in  pfeudoprophctis  fuis  lcgcni  D.-i ,  confi-  - 
liurn  &  eloquium  pcrmancre ,  cum  in  maleuolam  ani- 
mamnon  introcatfapicntia. 
Hicronymus.Manifcfta  tranrcurrimu.s,yt  in  obfcuris  5    ^   - 

^  immore- 


ytfierettcrra.  Hocpleniuspoftadaentum  domini  vi 

detur  eilc  complemm,  quando  nuUus  ludxorum  tcrra, 
.    &vrbcmfan<aaminsrcdilegepermitfimr.  Scdcumad 

planclum  veneririt,mirantur,  &  defiet  vaticinia  prophe- 

taiinm  completa. 

^    Thcodorctus . 

Hxfibiiario  dcfola- 

tionevrbisinnuit. 

Qui.a.  ciuitateali- 

fluamflorentcmvi 

dcrunt.fipofteade 

folatain  conlpcxc 

rint,  &hocmodo 

calamitatem   defi- 
•    gnarc 

,uis.  b  Sicutrentus.VCq; 
emii  hodie  hsBC  fcntcn- 

00  .1  tiapcrmanctin  lu- 

dsis  toto  orbe  di 
fperfis,coraniini 
r^  mico,i.diabolo,vel 
linimicis.i.djEmoni 
ri,  jbus.Etcumdiebus 

1  laiacnodibusinfyna 
■"''"■•  gOgisSatanaiinuo 
ji"jccntnomcndomi- 
liNjni.dorfum&non 
,      facicmollcnditcis, 

vtintcliigantcum  rcccdcntcm,  &  nunquam  ad  fc  venie 
tem.  Dicsautcm  Iudaicxpcrditionis,omnc  tcmpus  cft 
poftpaflioncm  Saluatoris  vfquc  adconfumationcm  ix- 
'i'(»  ca\i,vtpojiquainjttbinirau£ii[plcniludu  Ccnitum/mc  orfinis  if- 
radjaluus  fttt. 


I 

z 

5 

4 
5 
6 


9 

10 

II 

12 
».? 
14 
15 
16 

«7 
IS 


o  alic- 


pitmm  habeamus 

in  fascula. 

d  'Hoy.n.peribity&c. 

4«    Theodor.Tria 

tcflificantur  de  eo 

maxima,  faccrdo- 

tium.prophctiam. 


vim  fciunt&certi  t^ntT.t^.cBt 
tudincm,  Et  cn  ob-  ""•.'*•  ^  $"•«• 
fcqui  deberent  ijs,* 
quxdicuntur.non 
folumipficontradi 
cunt ,  fcd  mortem 
ctiam  moliuntur . 
e  ^mV.IftatuncIu 
diorum  conrra  le 


'  ttialaf. 


Dorfm&nonfaciem.  -5«  Thcodorctus.Quia  captiuoru 
&feruorum  proprium  cfl ,  inclinari  in  terram,  vt  dor- 

fum 

^NrC"OLAvS    DE    L  yT A.  ~ 

,cuntaliq»i  t.tiiofnorti )  lu  [.ma  a.bu.id3>tm,qmd  c.x  carutn  refulii 
''tiontcontinntfbatur  riuus  dtfcendtns  adugfos  petrolos. 
I  Aat.C.poC^<\.cr.de  fontibiis  abwidantibia.Vtr  ijl.is  ftmilitu 
dints  argmtur  maUtia  liiUorum ,  qniu  quamms aq  ix  riudes ,  & 
fontdts  cogv.adoiitm  non  iubeant ,  tamen  curfum  fuumdebitum 
tenent.Iitdx:  autem  ad tmagintm  D  ifaili  &  lege  dinina  dirc8i, * 
Deotutahtcr retrot.edcbj'11  per  idololatriam,tdeofcqiutur, 
1  Quiaoblituseft  meipopulus  meus.  dimitttndo  cultum 
ftieum. 

3  Fruftralibantes.  idolis  impotentibus  ad  eos  aiinnandtm. 

4  YA.XfXifim^cntc^.cadcndodepeccatisinpeccata. 

5  In  femitis  Ic.m»  idolatnjs  quibus  tmcfeculum  erat  infeclrt. 
5  In  itincre .  i^ta .».  regia  dicitur  trita,  &  lUa  efl pcr  decabgi 
'rxceptaqitam lui£t dimiferdnt:  &perai2.tm incedehtnt .  In H  - 
>r£o  autemfic  habetur .  Nunquid  derelinquct  de  petra  agri 
»iuemLibani?ki«o!i//c«.v/7(jn»fttr.Nun  dcrc.h.fiti.ni.  Li.-. 
\quamfrigidamadmodum  niuisftientem  de  Lthjno,&conicqiten 
tr  de  petra  agri,i.dc  a^ro  petrofo,quia  in  aiueo  aquarum  currentiu 
olent  elfeiapUli.q.d.non  derelinquet.  imb  cum  magno  dcftdenoac 
ipieteam  adporcandum  Aut.c.poCfdefacili  ab  hornine  ftticn- 
e. AquJecrum.rfe  Libano.  Frigi.  &  d.fj.d.non .-  &  (unt  e^dem 
'qux,iu£pnmd  dcftgnantur  jub  nominc  mmSyCum  dicitur .  NiX 
Liba.  De  monte  .n.  Libanifluunt  aqu<e  abundantes  Cf  optimx.  de 
'Mb.dicitur.Cant.^.ci.  Fons  hortorum  putcus  aquarum  vi 
lentium^qu.-E  fluunt  impetu  de  Libano./^/r/o-jew/Mj  Ijuius 


milivam  babitatornm,  ideofibditur. 

11  Sicat vcnmsvvens.quidifpergit&confiimit. 

12  Dor.&  n.f.o.e.?.«on  iuuabo  cos,ficut  homo  vertit  dorfurn  il 
li  cui  non  vult  prufiare  auxilium. 

I?  Et  dl  Hic  coufequenter  ponitnr  obninatio  Uidxorum  contra 
doniiii  nmtium.Et  diuiditur  in  duas,iuia  primo  hxc  obHinatip  po 
mturj  ^jrfccundo  lcremi^e deprecatio,ibi: Attcndcdominc.  Cii- 
capnmimfciendum,  quod  dominus  in  filijs  IfraeHnfiituit  facerdo 
tium,vthabctir  Exc.29.&hocad  colendum  dominum,(^  docenj'  Diuido. 
dum  de  lcge  domini  populum.  Similiter  infHtuit  6o.viros  dcfeniori 
bus  Jfracl,qui  cum  Moyfe  fuliinerent  onus  regiminis populi,^uni. 
I  i.C^  eJf  tunc vfqj ad deflru^ionem  ciuitatis & templi  futrunt fic 
fiatutt  yo.  viri ,  qnicum  rege  &  fummo  facerdote  determinabant 
cJufas  urditas.  Similiter  permifit  popuh  dare  prophetas  per  fitccef- 
Jionemiemporis.Et  quiaifla  triaa  Deofuerant  infiituta,credebant 
aliqui,&  maxime  illi de  ^nathot,qudd  fernper  duraretit:  propier 
quod  verba  leremix  contrariitm  afftrentis  coniemnebant ,  &  eim 
perfequehantttr.Et  hoc  e§i  quod  dicitur. 

14  Et  di .Kcru nt  adinuiccm  confercndo. 

1 5  Vcnit(?  &  cogi.&c.cogi.i.  vias  conuenientes  ad  eum  occi- 
dcnditm,t..inqHam  prophetamfalfum.Cuius  caufi  fubditur. 

i6  Non.n.pcr.  lex  zf^..  q'iin pofiit  de ca populum  docerc. 

17  Ncc\;COnCl.^(iL.i.aJapientibus,ponend''fiigiilare  pro phtra 
li,ficuttxo.S.f.yenictmnCczgravii{iimn'.m:UtitudomuJia- 
rum.Et  dicuntur  hic  fapientes  jo.fencs  pradid:. 

1 8  Ncc  fermo  a  ptO.quia  dominus  inflituit  ifla.  Et  ifii  male  ar 


terie  rfi:quod  homofitiens  non  dimittit  aquas  Htas  voluntate  pro       gnebant ,  quia  Jicut  dat  bencficiafcrfeutrantibus  in  bonc  ,  itu  daia 
ria,ii-ftaliqHts  velii  eas  ab  eo  auferre,refiflit quantum potefl  vio       fuhir^h:t  obflinalisin  malo. 


•ntix,&  per  hoc  defignatur  malitia  populi  lndx,qiu  voluntanh  re 
querat  dominum,  qui  cft  vena  aqiiarum  viuentium,  vt  didium  cfl 
^p-prjce.ideo  fubditur:QvLi2  oblitus  eft.i2^  exponatur,vt  prius 

'jque  ibi. 

'    Vtfieretterraeorumindc.P^i/ /»<)«/>«»' ;>a?«<t/e^«f>w  mit 
nim  prxitHujn,  ff  quam  tcrra  ludu;  fuit  per  Cbaldxos  vasiaia. 
!    Etin  fibilum  fempitcrnum,'.  in  derifionem. 
)  Omnis  qui  prastcricrit  cam  oh&apcC.de  tanta  deflrudione. 
10  Etmoca.fu.  Hpiandum  ,f  hoc  contmgit proptrr  magnam 

Tnalitiam 


19  Percutiamus eumlingua. ac(ufa,ndo eum effe prophetam 
falfim,&fic  moriatur. 

zo  Et non  attcn. H4;c  litera eH tranfpofitai & fic  e(l  canfiruenda 
Et  ad  vniueijbs  lermones  eius  non  attendamus.f.  vt  fic  rirgatiofe- 
quatur  Jignurn  vniuerfalf,qUiC  facit  fiio  cotrario  cequipolltrcqni* 
omnis  non,&  nullus,^quipollent:&Jic  eft  fenfus :  .^id  nullosja- 
tnones  eius  atundamus,cum  fint  friuoli  &  nullius  momtnti. 
2 1  Attcndc  dnc .  llic  conjequenttr ponitur  lercmiis  diprrcatio 
duentis.  Attcndc  domine  ad  mcliberandutn  de  mcis  iniinicis. 

a  I  Et 


MOII^LITEK. 

'4  ^^^i^^.^enitecogittmuscott.  le.co.  Pcriflos  fignantur 
nau  clerici&  malifacerdore,s,qui  machinantur  contra 
'aupcrcspridicatores,&  fuggcruntpraciatis.  vt  aufcrSt 
b  eis  potcftatcm  prsdicandi  &  audicndi  confeflioncs, 
iccntesquodlequitur. 

6  ^n.n.ptribu Lex  ajacerdoie .  Dicunt.n.fe  ad  rcgimcn 
ccleliarumluarumfutficcrcEthoc  frcqucntius  dicunt 

illi. 


illi,qiu  minus  fulhciunt :  nam  intclligcntcspondusonc- 
risfuiiibcntcrvolunt  abaliisadiuuari. 

I  p  yentte  er  ptrcu.  tim  inu  diccudo  populis  quia  non  ha- 
bcnrpotcftatem  nifi  dcliccntiaproprijfaccrdotis,quo4 
tamen  eft  falfiim ,  cum  maior  fit  potcftasprxlatorum . 
Etqm  in  talibus  rccurrendum  cll  ad  Deum,fubditur. 

II  (^;  tende  dumttu.&  audi  vo.dando  cis  pocnitcntis  fpi- 
ritiun. 

Tom.4.  ^    4 


7^9 


Glof  ord.  &NicolaI  de  Lyra 


720 


^  immorcmur.  Non 
"^A  dcliramcntaquortk 
dam  Sc  aptiuitate 
C?lcrtis  icrulaliitt- 
terprctjtcs.fedpcr- 
fpicuam  hiftoriam 
&  manitcftirtimS 
prophctiam  omni 
vcfborum  &  fcn- 
fuum  confidcntia 
pcrfcqucntcs. 
t  jttitnde  Aumine  ti 

fKrioiin»  mtorum ,  Ilt 
typo  Saluatorislc- 

i  «erclwa.  rcmias  a  lud^is  h^ 
vniucrfa  perpctir, 
qu^  poflca  Babvlo 
nio  vcniJtcvartan 
fUr.Scdplcniusc6' 
plctur  i  Chrifto  vr 
bc  fubucrfa  Roma 
B  nogladio,  nonpro 

t  fat  o"n  "»  ptcr  idololatriam , 
qua; 


V>  r  IaJz«rnm. 


.  aomincadmeA'audivoccmaduerranorummeoru.Nun  , 
Quid  rcddetur  probono  malum,quia  fodtrunt  foucaam  j 

Tl  1  j  ^  f„t,  ijn   Ue  I  15  «luia  nclciuniquiJ  ti.    ^, 

mxmcc?Rccordarc,gu6dftctcrimin  colpeautuo,vtlo-  5 
qucrcr  pro  ci.<  bonum,  &  aucrrcrcm  indignationem  tuam 
ab  cis.Pioptcrca  da  filio.s  coruin  famc,  &  dcduc  eos  in  ma  6 
nus  gladij.Fiani  vxorcs  abfquc  libcris,&  vidux  &  viri  earii 
intcrficiantur  mortc.  luucncs  corum  confodiantiir gladio  ^ 
in  pr.-clio, audiatur  clamordcdomibuscorum.Adduccs 

cnim  fuper  cost  Utroncm  rcpentc,quiafodcrunt  foucam,.. 
vtcapcrcntme,&  laqucosabfcondcruntpcdibus  mei.s.'ru 
b  autcm  dominefcisomncconfiliumcorumaducrfumme 
inmortem.Netpropiticrisiniquitaticorum  ,&pcccatum  9 

.1  f  Vel.inv.nttn.ctia  hp,dem,f<:.iic«t,ofi««fioiiit,  acptiua.lcauJali.<!e4UO  rfol. 
Lapnlfmcjuemtepto  ^  ^ 

eorum  a  facie  tua  non  dclcatur.Fiantcorruentcs  in  conlpc'  ,0 
dutuojintcmporcfuroristuitabutcrecis.  n 


quTtucnulIacrar.O 
fcdqafilij  Doimor 
tcm  inclamaucrut : 
ToUe ,  tolie  euT» :  nottkii  4 
habemus  re^tm  ntfi  Cf 
yircTO.Etimprccatio 
corumin^tcrnum 
complctur :  San^uit  ^''  ii 
tius  iHper  nci  iTJupct 
filtos  noflrot, 
b  "^epropicierhiii» 
cptitati  eoru,  &pecca^ 
tum  tcrnm  i  farie  lut 
non  deleatur .  No  cft 
contrariufupcriori 
fnTxin  qiiapropo 
pulo  dcprccat .  Scd 
quiafpacium  p^nt 
tcntiapra:tcriit,iUi   . 
pcrmanetcs  infcc»^^'* 
icribustuis,nontate*' 
profcpuniunturcj 
proalijs,neinuliu£ 
pcccatum  illis  ik- 
retincxemplum. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

l     Et  audi  V0CCm,6rC.jrf  eam  punienctum. 
a     Nunquidrcddcturprobono./iri/icffjwfc/. 
l    Pro  bono  malum.ij.rf.  s/c- 

4  Quia  fo.foucanima:  mea. jaxrc»*«  «m  eiuure  de  cor- 
pore  malitivii, 

5  Rccordare.<f.'<o<'  laborauerim  pro  bom  eorum, 

6  Proptcrea  da.fi. cin  fa.  Qund  dupliciter  cxponhuy.rno  mo 
dodenuncitUi  le  tamum.Sic:D.if-de(i,dabii.  Mio  modo  deprecati- 
ui,non  fuiend»  populi  pmnam ,  Jed  magis  diuinAmiHflitiam^ftcut 
di^um  efl  capitub  pr^ctdenti . 

7  Audia.cde  do.co.fdmtlixfux  ibidetn  famc&gUdio  mo. 
rientis. 

8  Adduccs  C.fu.COS  l^JdeftiXabtKhodonofor  cumftiO  exerci 

tupo- 


ttt  populum  deprttdantiTn,  occidentem&captiuanrm.Ctterapi. 
tent  vfcjue  ibi. 

9    Kc  proicicris  iniqui.  eorum  . ideft,  non  dimittas  tantm 
dcdecus  culpxfme  dicvre  iufluif. 

X Q  Ii.  tcmporc  furoris  tui.  idtfl,  rindia^  ^  te  inferend^. 
1 1  Abutcre cis.C«>c4  quodfcimdum^tp  abufus  pritptih  efl  vtiali' 
qufl re ad aliud  quam  fit  ordinata.^Hatura vetb humana eo,ep cflai^'^ 
imaginem  Deifa8a,eft  adgloriam  Deiordinata.  ifla  tamen  ordi- 
natio efl  longinqua ,  quia  difponitur depropinquoper  gratiam,c 
ad  panam  difponitur  per  culpam .  Et  fic  in  damnatione  hcminum 
mdotumficonfidereturnatura,tantum  eftabufusitt  hoc,fibdn». 
turaapplicatur  adpfnam,qu£  erat  ordinata  adgloriam  .  Si  tamtn 
confideratur  natura  obflinatione  in  malo  dcpofita  ,  non  efl  abufui, 
ftd  debitus  vfus  iufliti*.  Sciendum  tamen,  quod  in  Hebraofic  hi  bt 
ttir:ln  tcniporefuroris  tui.  fzc  eis.fcilicet,quoddebetfieTife-^ 
cnndum  ordinem  tux  iu(iitie:&  ftc  eft  litera  plana. 


CAP.  XIX. 

a  TT  -^"  dtcit do 

•  Xj.  rninuf.yade, 

0  accipe  lagunculxm. 

C  Vultdiuinafcriptu 

ra  no  folu  auribus 

docere  populu ,  fed 

etoculis.  Magis.n. 

metc  retinetur  q3 

vilupcrcipitur,qua 

quodauditu. 

b  Lagunculam  figuli. 

prolagucula  %uU 

( qu9  H^braic?  dici 

tur 


C  A  P  V  T    XIX. 

MC  dicitdominus:Vadc,&taccipcla-  , 

a  fVt  vi'le;.n:,(]ut  intirlligeie  deb(tea(. 

gunculam  figuli  tclteam  tde  fcnidribus  j 
populi  &  dc  fcnioribus  {accrdotum ,  6c^  t 

*  f  Vb  cii-^^-rum  BkUiV  luct'5  Siioe  fon.ibns  iffigaiut. 

^rcderc  ad  vallcm  filioru  Ennom ,  qiia: 
clt  ^uxta  introitum  portxtfidilis,  &  ^ 

t  f  Vellegcs,velt;«iuabi!:Het>fjuraenini  Chai..iliha:c 
ttia  (^nilicat.* 

prxdicabis  ibi  vcrba,  qnx  cgo  lo<juor  ad  tc,  6^diccs :  Au- 


tut  Bakbuk; 

Lxx.doliumtrillt 
lcruntProportafi  ^  i 
ftili,Aquila  &SyiT 
machus  &  Thcodt  u 
tio,ipsu  Hcb.pofii' :« 
runt  harfitl- 

Lxx.  morc  (uopn 
afpiraticnc  Hcth 
tcrx  add/derfitch 
Grxcu,vtdiccrcr 
charfjth^Hcbroi 
Chebr6,&  proHi 
rihohChiricho. 
^  a  Eo 


OiuiTio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.     XIX. 

I   TT  Acc dicit  dominus.Hw: poniturfeptimum ad oflenden 

Xrl.dum  irnmediabilepopulipeccatum.  f.perfraHionem  la- 

gentcterre^,cuius  fraHuraeit  irreparabilis .  Etdiuiditur  in  duas 

partcs,quiaprimdponitut  dominipriceptumffccundb  oftenditur  ip 

fum 


fum adimpletum,'bi:Vet\'it2mem. Sententia  prim^ partis pM 
ittliteraexceptisatiqHibus,()urexnonentMr  . 
z  Senioribuspopuli&  defeniori  facerdotu.^«w'fl'P 
cetetis  tembantr  verba Dei  reiiperc,  &  ad  hoc  populum  inductr 
/  PortX  fidilis .  fic  nominabatur,quia  ibi  mambantfigKiif 
cientes  vafa  ficitUa,vi dicunc  atiqui.  lia.<ia.dicii,qubdexiraifi 
tatemprope  portam  lUa  proifciebantur  fragmentavaforum  fii 
Uum,ptopter  quod  fic  nominabatur. 


t^  I  HMdicit  dominus  :  yade&  accipe  lagunctilam  figulite' 
fieam,&c.  Qu?  moralitcr  accipitur  quando  diligcntcr  hu 
mana  fragilitasconfidcratur:  Quxconfideratiopcrtinet 
ad  prasd  icatorcn),vt  pcr  hoc  pcccatoccs  inducatad  cclc- 
rem  conucrfioncm. 

^  i  Et 


t     Et egredere  ad  vallem  filiorum  Ennom ,  qu i  interprct.H 
fons  doloris ,  idcft,mducpcccatorcs  adfontcmlach  • 
marum  cx  dolore  verx  contritionis. 
t     Et predicabis  ibi  verba,  quj:  ego  locjuor  ad  te  &  dicts  :  fc  ' 
cct,poenasobftinatorum  in  pcccatis,vtpatct  in  litcra 

?ucnti:  &  pcr  oppofitum  prxmia  vcracitcrcotriion  - 
Cr  hoc  autcm  quod  po  ftca  fubdi  tur. 


'il 


^  a    £o (i'*°^-  Omnis hsrcticus derdinquit  Deiim,  6c alic- 
^  niim  f.\citlocuni  h3bitationisDei,quem  fua  fraudc  pol- 

liiit,  &  lihatdijs  alienis,  quos  non  noucrunt  patres  (lii.i. 

aponoli,&  apoftolici  viri.  Regesautcm  luda.i.hxrcfiar- 

che  imf^lcntlocum  Dci  quondam  fanguinc  dcceptoiu, 

&  innoccntum.Nc 


Jfai^  Cap.XIX. 


722 


1110  cnim  rifilUi.- 
'  '  tiis,  &fimplexcito 
"ubucrtitur.Eta-di- 
-  ificant  cxcclfa  Baa- 
lini,dumdcfubli- 
iiibiisdifputanr.Et 
romburunt  idolis 
ilios  fuos  quosin 
lerefigcnucrunt. 
)  i^<4!  nvn  prxcepi. 
son  prarccpj ,  vel 
ogit3ui,&c.  Non 
ydominus  futura 
efciat,  fed  qujc  in- 
ignafunrfua  noti 
ja  ignorarc  fe  di- 


Vefpafiano  &  Tito  Sc  Adriano  ciuifas  obfefra,&;  in  .Tter  D 
nos  cineres  collapfa  cft.vtqui  obtulerant  filios  fuosido- 
lis,eos  deuorarentnccefiTtatc  compulfi,vtqui  Dei  munc 
nbus  abufi  eratin  impietate,  &  propria  vifccraidolisim 
molarcnt,  vcntres  fuosfcpulchra  faccrcntlibcrorura. 

e     Sic  conteram  popu 


b  ^rojiulu^.vt  orancsinexcufahilr^^fintquiaudirenolufrunr. 


d«r   cgii    irpis.  „     —r-,;-' "'— ■>^>'"'-».."iiii"i'-^iiniquiau<iirenolufrunr. 

ite  verbiim  domini  rcgcs  Iuda&  habitatoreslerurale.H?c 
dicitdominus  exercituum  DeusIfiael:tEcccc2oinducam 

amictioncluperlocumiItum,itavtomnisquiaudieritilla 
tinniant  aui  cs  eius,eo  g?  deieliquerunt  me,&  alienum  fcce  t 
runt  locum  irtum  &iibauerunt  dijs  alienis, quos  nefcicrut  * 
ipfi6^patreseoru,&rcgesIuda,&^repleuerunt  iocuiltum  ^ 
languineinnocer um:&  icdiiicaucruntcxceira  Baalim  ad  c5  "^ 
burcndos  filios  fuos  igni  in  holocauftii  Baalim  qu^e  no  pr^ 
cepi,ncclocjuiirusrum,neca{cenderuntin cormeum,  Pro- 
pterea  ecce  dics  vcnictdicit  dominu.s,&non  vocabitur  am 
^at,i^cutillud:fifc/-  c  P^i^s  locus  ilts  Tophet,&  vallis  filij  Ennora:fed  vallis  occi- 
„.viieame,mfciovos:     fionis :Ecdiillpa  confiliuiudaj&Ierufalcm in loco  ifto  &  6 

»f.  <(0Mt  emm  dominus       r.l it.-  ^     ^     .    .  ,__  '>^ 

4  6-  uiJunteius.Ety  Qjii 
\norat ,  igmrabitur. 

h\  Anrhropopa- 
los.h^cdcDcoac 
ipienda  funt  ficut 
lia. 
,  j^^  Tophet,&Tn7ll:sfi 
Ettnm,&c.  Hiero 
ymus.  Quaefitval 
>filiiEnnom(qu;e 
cbraicediciturge 
cnnom,  vnde  gc- 
:nnam  appcHata 


fubucrtam  eosgladioinconfpedu  inimicorufuoru,  &Jn 
d  manu<]uajrcntium  animaseorum ,  &^abo  cadaucra  corii 
cfcam  volatilib.  ccrli  cVbeftijs  tcrr^,  &rponam ciuitateh^c  7 
in  ftuporem  &ln  fibilu.Omnis  qui  pr.-eterierirper  eam  ob 
ftupcfcet  &|ib,kbicfupcrvniuerraplagacius.  Etcibabo  8    ^"f^frSo 


lum  ifiumSiih  Adio 
Adrianociuitas,& 
nomen  perdidit,  & 
ftatum,  ad  frangen 
dam  fuperbiam  ha 
bitatorum ,  Sandla: 
autem  crucis,&  rc- 
furrcftionis  voca- 
bula  non  vrbem  (i- 
gnificant.fcdiocij. 
Hieron.Iudici  au  C>P«n'olu<'« 

reamatquc  gcm--"tr„?.'Ii 
matam  lerufalem  reftauranda 
rcftituendam    pu-  quahs  apud 
tant,(Sc  viftimas.  &  ecdefiafticos 
iacrificia  &  coniu-  {,«'P»'"'- 
gia  fandorum,  &^ 
in  tcrra  Saluatdris 
rcgnum.Qujclicct 
n61cquamur,dam 
narcno  pofTtimus, 
qniamulti&ecck 
fiafticiviri,&martyR„„,,, 
rcsteftantur:Vnuf^     "•''•'• 


cos  carnib.filiarii  fuarij,  &:  vnuf  quifque  carnes  amici  fui  co 
medet  in  obfidione,&:  anguftia  in  qua  cocludet  eos  inimi- 

.y  »     *^'Jin!no  in  R.oman3  captiuitate. 

ci  eoru,&  qui  qu^runt  animas  eoru.  Etcontercs  laguncula 
in  ocuhs  virorii  qui  ibunt  tecum,&c^dices  ad  eos :  Hec  dicit 

Itanr^  fnnr^A.vi^    f   Y' """."'"'"«""  Porti<-o...an,imcaptiuitatcm,licuti.ortB4t.yloniam. 

us.  Mirorautcm      ^°^^"^!  cxercituu:Sic  conreram  populum  iftum,  &^ciui- 
iid  fibi  volunt.       tatcm  ifta ficut  contehtur  vas  figuli ,  quod non  potefl  vltra 

a     »(n  .intiquuiii  tt.itani.  '-'1  i 

inflaurari.  Etin  Tophctfepclientur,c6  quod  nofitaliuslo- 
cus  ad  fepcliedum  Sicfaciam  loco  huic,ait  dominu.s,6^ha 

bitatonbus  eius,  8^ponam  ciuitatcm  iftamficut  Tophct. 

SSud^ho  ^  "=^,""tdo"^usIcrufaIema?domus  rcgu  ludaficutlocusTo 

lerertore  id^^iofa     P      immude,  oes  domus  in  quaru  domatib.  facrificaueriit 

I^/illi''.''''''''^^'''^^'^^'''''"'^"'^-  ,  g     Eteruntd<ymuslerufalem&-dorr,usrer6tim\,  domuVre 

r  te  nnt!u  .    •7*^'^"'""  ^""^ '"  ^^^bylonica  captiui-  ium  luda  ficut  locuTxophet.Hoc  in  HcbrSo  non  hab^ 

Ctepopulo accidcnnt,  vcrms tamcn  m  tpc  Chrifti  qii  a  ■  Fur,fcd  a  Lxx.interfcritur"  F 

Vefpa-  ^Cap. 


<x.  pro  Tophct 
i.inam  ponetes  &  f 
|o  valle  Polian- 
«on.i.viroru  mul- 
i:udinem,nifi  for- 
quod  ibi  popu- 


lo 

I2 


lcnfu,&  vcroiudici 
ciidta  refcrucntur. 
f  ■  Et  in  Tophc  t  fcpe-> 
lientur  eo  cj-iod  non  ftt 
aUuslocu^adfipil.ftCi  ,    ,     .. 

Q.uod  fupra  dixe- 
rar,  non  vocabitur  to-  Supr.cod.fa, 
Cfs  ifle  ampliuf  To- 
phef,&vaHisfilif  En. 
nom,led  vallis  occifio  • 
wf.hicapcritcptan 
ta  in  iplb  folo  ce- 
dcs  futura  fit,  vt  ibi 
aceruatim  populus 
fepeliatur,  &  locus 
religionis  fiat  mor 
tuorum  tumulus , 
&ipfa  ciuitasquE 
huicimminetloco  > 
fiat  ficut  Tophet. 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A, 

*     Et  alicnum./:.*  me,  Cuius  caufafubditur. 
'       :   Et  Ilbauerunt  in  eo.  Idem  enim  locus  non  conuenit  cultui 
^     monum  m  tdoUs ,  &  cuUui  diuino.ficut  ntc  liem  leBus  marito 
e  adultero. 

:  Et reges luda.  qmdpatet  de  Manaffe  rcgc quarto  l\eg. li.c. 
^deioas  quiinierfecit Zachanm in  templu.  i.  Varalipomenon 
'?(jimoquartd. 

'  Ad comburcndos  filios .  dicentes  fe imitari  in  hoc  ^bra- 
m:Jed  hoc  eftfa'fum,cjuia  dominus  prohibuit  interfeciionem  inno 
'itMW:  vnde  &  ^brahx  volenti  Ifaac  immolare  diHum  fuit  a  do- 
'«o.Necxtcndas manum tuam,&c.Ge«e.ji.c.  niudenim 
i^f-m'»»  fuit  datum  ^brahxaddcclarationem  fu^obedientix 
'  '"'"'"•"'w  'bidem  (ubditur:  Nimc  cognoui  quod  timeas  do 
■linum,  &c.  ideUognofcere  ftct. 

-"  5    Sed 


5  Sed  vallis  occifionis .  dicitur  ab  occifme  ludxorum  ibi 

futura. 

6  Et  difiipabo  confilium.  quo  rebeUauit  regi Babylonis  con- 
tra  CQ^fdiuM  lercmix. 

7  Etponam  ciuitatem  hanc  inftupo.  exponatur  ficui 

capitrilo  praeUeiiti. 

8  Et  ci  babo  eos.  ((uia  prjeualuit  nimis  fa  mes  in  lerufalem  ob- 

feffa  a  Chaldxis.^.l{eg.vlt. 

9  Et  contcrcs  lagunculam.  vt  ofiendas  fenfibili  figno  qnod  di 

xifii  verbo. 

10  Et  portam  ciuita.  iftam.  fcilicet,  abfque  domibus  &  habi 

tatoribus. 

M     Inquarumdomatibus. /Vf^,f'ft>. 
I  2     Sacrificaucrunt.  Lrant  autem  tccia  domorum  plana:&  ibi 
conliitiierunt  homines  altariaadfacrificandum  mititia  ccelt,  idtji^ 
Joli  &  tun^,  &  cxteris  planetis,in  afpeHu  eorum. 

*  Cap. 


M  0  n^^  L  i  r  E  K^ 

Ihif.^Tf."'"''^""^''^'""-  %naturqu6d  prardicator  non 
'um  dcbet  pracdkarc  vcrbis  fcd  ctiam  fcnfibilibus 

cxcm- 


excmplis.In  moralibus  cnim  magis  mouent  fada.quam 
vcrba:  Propterquod  dicit  Grcgor.hom.  trigefimaoda- 
ua .  Cuius  uita  defpicitiir,  reflat>ut  eiusprxdicatio  con- 
tcmnatur. 


1^1 


Gloford.&NicoIaideLyra         724 


A  »  5Soli,laM.«»lIi«.       b  Konconitniih»  , 

omni  militia:cxli,&  libaueruntlibamina  dijs 

1  '  •  M  rrcKil  li4Untulain  pr*lcniibus(cnioilbus<)Uiis  duxrf.T^ff'  "m  ^ 

alienis.  Vcnitautcm  IcremiasdeTophet,quo  i 
miiaat  eumdominus  ad  prophctandum ,  & 
ftctit  in  atiio  domus  dommi ,  &  dixit  ad  om- 

a  f  C^ui  noluii  cnmeoiicinToph-t- 

ncm  populum  :  Hxc  dicit  dominus  cxcrci- 
NI~COLAVS    DE    LYRA. 

w  l     Vcnit  autcm  Icr.H/c  ofleiidiinr  mand/rtum  dnmini  adimple 
tmptrbomuodhnmuiscxfktomandato  dommin  fophrth , 

venit 


tuum,Dcus  ifrachEcce  cgoindiicam  fupcrl 
ciuitatcm  hanc ,  &:  iijpcr  omncs  vrbcs  cius 

vniueifa  mala  qux  loquutus  fum  aduerlijs  ea: 

a  «Noniniufle.  b  f  DutJccruice,  &  imircuncili  cotde.necjoj 

"ulns  iinpictiics  aguni  pacniieniiam 

quoniam  induraiicrunt  ceiuicem  (uam,  vc 
non  audircnt  icrmones  meos. 


renit  inde  adatrium  ttmpli  dominiad  prophctandum  illiid  i}ur..l 
inTopbetprophttauerat,  vt  qitod  dixcratcoraw piucts, reitaam 
coram  multis  in  atrio  tcmpfi  domini :  ■  vbi  conimiicbdt  pcpuUs  U 
orandum,  &  vcrbim  l-gis  audicndum,  &patalitera  exdtciis. 


^E 


CAP.  XX. 

'Taudi.Vhal.Hic 

j.  jj,  crar  pontifcx 
ttmpii  Sc  dignita- 
tc  laccrdotij  per-a 
ucrsc  vtcbatur,n6 
P  vt  docerct ,  Sc  (cr- 
nionc  corripcret, 
lcd  cruciatib.cxter 
PijLi). a.  rcret .  Dominus 
quoquc&  apofto 


XX. 


C  A  P. 

,  •  Lx<  rhalcorquiinterprctataronsmcredo.  rjr    i    « 

b  1  Vcrbum  c(e  c]uo  nigrcdo  tentiatur,  non  viuo  pir^nt.t,  fed  fcelere 
dejjcnrr.nti»       ,     .  _,        -, .         -~  h     r  J     '  '    t 

TaudiuitPha(rurhliusEmmcrlacerdos 
qui  conftuutus  crat  princcps  in  domo  ^ 
dominijleremiam  prophctanccm  (ermo  - 
nesillos.  EtpercuflitPhallurlcrcmiam  ^ 

a  «lornusiomi' nti. 

prophetam,  &c  mifitcum  in  t  ncruum  4 


,  ,Fil,idexter..  b  1^1«--"  v;^^uc;n  .iU,c.,,.cd  iniu«a,n  p  J.tK,sp.tenatcm. 

pontificisvcrbera-  bquodcrnt  inportaBeniamin  fuperioriin  domo  duLCumq;  , 
tarccre.     bantur.  necmiru:    jlluxiflctm ctaftinum, cduxitPhafllir  lercmiam dc f  neruo,  ^ 
L'i^lV^ha1l?or c."^  c  &  dixit ad  cum  Icrcmias:  Non  Phafllir  uocauit  dominus  no-  « 


•ftibi  &  oran 
but  diligen- 
tibuttc 


Dci  al  halcorca:- c  *-^  *^***  i        j-  •    j        • 

duntur,&  in  carcc    mentuum  fed  pauorem  vndique,  qmahazcdicit  dominus:  ^ 

.  rcm  mittuntunda    ^              j^j^q  ^^  ^^  nauorcm^t&Comncs  amicos  tuos,  &  cor-  ^^ 
•  tur  cnun  h£c  po-    '-^       O .i    r a,  «,-„1,  rMi  ^7irl,-K.inr  Fr 


tcftasadomino  vt 


rv't    rucntSladio  inimicorumfuorum,  Scocuhtui  videbunt.Ec 


lanaoru  fidcs  oHe  «mncm  kid£dabo  in  manu  regis  Babylonis ,  &:  traducet  cos 

qrcxdS'iul  in Babylone,8rpcrcutictcosgiadio. Etdabo vmuerlam fub- 

cTditur.&dommi  ftantiam  ciuitatishuius,  d^omnem  laboiem  cius  omnequc 

iudicium  humili-  p,..„cium     &  cundos  ihcfauros  icgum  luda  dabo  in  manu 

*^"^°^""Srrdve?bt-  inLicoru;orum,&duipienteosa^tollent,&^ducenrcosm 

rantem.fed confi-  Babvlone.Tu aute PhaflUr  &<fomnes  habitatores  domus  tu^ 

b'' cILTZno-*  ibitb in captiuitace,& i Babylone vcnies & ibi morieris,ibiq; 

JSftta^q^ieprSLtia.  Miffus  incarceremtacct,&f.      mens,  &falutisinccrtus  hucillucquc 
kmio  vmat  iniuriam ,  ncc tameu  difllmulat  quod  fcit      vcmcutes  aducrianos  rctormidcs. 
Q  effc 


cncvcnturu.vti.il 
tcm  Dci  pontitcK 
pcccaredcfi(^ar,cS: 
Dci  clcmcntiara 
dcprecctur. 
c  .\'o«  P/;.jj  ..im 
tafiipcriorem  in- 
tcrprctationc  qiia 
Phatrurnomcti.c 
rat  immiuatiim. 
vtappcllarct  M.i. 
guromncs  linii.:- 
icr  tranliulcrunr , 
vtfigniticarer.vfl 
pauorcm  \cl  pe- 
regrinatione,  vcl 
ibblationcm,  vcl 
tr."iuslarione.  A(o.i 
'Phajjiir.x.d.  Muta- 
tur  nomcnponti- 
ficis,  vtfimu-uiii 
dcmonflrct  fup- 
plicium.Q-dnon 
liabcbisorisiiigrc 
dincm  ,&iniquii 
potcfiatis  iinpc- 
rium.lcdcaptiuiK 
duccris  in  Babylo 
ncm  .  Hoc  cnim 
fignificat  pauot 
vndique,  vt  tre- 
circimfpicias ,  & 

ed?  a  Seiu. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XX. 

.{e  T^  Taudiuit.  SupertHs  Tercmtas  reprehendit  popnUmalittam: 

l  Xl  htcconfitfiieiitcr lX hoc patitur initiriam:quiajicutdcit  loa'i 

nes  os  aureum:Odium  incurrit  qui  arguit  ctiiniuofos.Etdniid-tur  in 

Dluifio.     duas pjrtes,  quia primb patitur inihriam a pontifitefrcundd d  mul 

tituitint ,ca.i6.Vr'main duas,q'»a  prinihpaiitir  iHVniam,  fccim- 

db  rtfumic  prophetiam cap.feq.Vrima  adhuc  in  duas:quta  primo  le 
remias  iniwiam  patitur.fecundo de  hoc  conqueritur,ibi:  Scduxiui 
me  domine  .  Tnma  adhuctn  duas quia  primb  inferliir  leremu 
iniuria,ftcund6  dcctaratureius  conflwtia,  ibi:  Cumq;  illuxiflct. 
Circa primum  dicitm  Et  audi.  Phaffu r  fi.Em mcr.  enncips  in 
domo  dotnini  ideliyfnmmus  Jaccrclos  fiuc  Vontiftx , 

a    Icremiam  prophetantcm.Dc  dtflruHione  ciuitatis  &  tem 
pli:cuius  contrarium  tfie  Vhafjur,'&  alij  facerdotcs  ajferebant . 
5     Et  percuffit  Phafiur.w^rtM  loquenttm  in  nomiae  domini,':^ 
{jUOg>auior  t'uiti'iii<ria. 

4     Et  mifit  cum.  i.in  cyppum  nepofjit exire  adprophoandtint, 

3  Quod 


5  Quod  erat  in  porta.  hmt.nduptex porta (it  Hvrnihata,tti 
vna  trai  m  loco  fnpcrivri,in  qua  erat  cyppus  ille . 

6  In  domo  domini.  i.intrafcpta  ad tcmplim  peninentia, 

7  Cu mq;  iUuxifl"ct.Hit conjequenter oficndit.r  Icremixu»: 
ilancia,quia  timo'ecarcerts  non  diniiftt arguere  malitia  pimtifias 
&  ct  eius patieritia-.qnia  pcrcuffus^  incarceratus  tacmt:libcratH. 
autem  pontificem  couftantcr  ar^utt,vt  ofiendcretfe  loqui  notx  in. 
pctitpaJJioniSffcdexinniri^udiuin^reuclatiOhis. 

a     Non  VhnhuT.ThaJJur.n.in  Htbrxofonafis  nigri ,  vclosi.: 
^rum.Etper  os  i>itclli^itur  autoritas prjtciptendi  raitone pontiii 
\us  V per  nigredi  em  'llius poicjljtis abuJns.Efi cr'iofcnJus:  Noi 
Phaflur.  idtjl,  tx  ordinacioni[DeicitdpriuaberispvtcJiaieiiitu .u 

ntcris. 

p     Scd  pauo.  In  H-  brxo  habetur:  Sed  Magur,  &ftc  eft  qtixd.:ri 

alli'fto,adaiiiidnomen  inJono.SigmJicattamen  Magur  panoicj: 

p.juidum,inquodeftgnatnr  qubderat  tapieiidus  a  Chaidxis ,  &i^ 

captiuitafm  duccndus .  iluod  antem  fubditur . 

lo  Yvidiqiic.Defignat,qubdnonJolusipf,fedetiam omneseu 

amici  cjjent  occidendi  vcl  captiuandi,  fccundim  quod  ieremiase.\ 

ponit  communtter:&patetUtcravfqueibi : 

^   i  Quib. 


1  £<  WiwV.Perlcrcmiam  quifuitmagnusprajdicator 
in  vcteri  teftamcnto :  Myfticc  fignarus  fuit  Panlus  Apo- 
ftolus  praedicator  vcritatis  in  no.te.pcr  Phafllir  vcio  qui 
tcmporc  lcrcmijefuitprinccps  in  domo  domiui,  figna- 
tus  fuit  Ananias  pontifcx  tepori  Pauli,vt  habetur  A(X. 
x  j.Et  ficut  Phaffur  pcrcuflit  Ictemiam  prophctam  ven- 

tatis. 


ratis ,  fic  Ananias  pr.xccpit  pcrcuterc  os  Pauli  vcritati;i 
prxdicantis. Et  ficut  Icrcmias  dcnunciauit  mircriani  f 
turam  ipfiPhafliir  &  amicis  fuis,  fic  Priulusdixit  An 
nis:  Pcrcuticttedominusparicsdcalbatc  :  quod  vw 
tur  implctum  fuiflc  pcr  RomanosNam  cum  captacii 
tatc  Icrufalemfaccrdotcs  pctcrent  milcricordiam,Tit; 
praxepit  cos occidi,  diccns cos  cflc  dcgcncris  anirai ,  q^ 
cupcrcnifupcruiucrciemplo  &nuni:ui. 


'2^ 


^a    sedr.medc.DlcitCi:  prophcta  a  clominodeccptum,cui 
i  flipra  di^llini  eft.  Pr  pbeian,  in  Gemibus  ddi  te,  &  corjfiitui  te 


leremix  Cap.XX. 


72(^ 


e    Etf^a„,.p. Grcg.Proeo,qii6dfeminimian<lirecon  D 

dxos diaur.,ni.fcd  conira  Genres :  &  ideo  prophcliam      lui  ex SK  doni<  inrSnL?,"'?!"' '"^^'^ ?"  "'■'•• 


dif,vtcaptinitate 
Icrufakm  prardi- 
cens,pcrfcquutio 
...vxs  &  angufiias 
["'eTfuftineat.  a 

;  fum^    Thcod.MoIc 
flefertiiilu!nis,0 
.ugirer  infcfiut,  b 
5c  puritati  cofcie 
a£fidcns,libcrTa- 
:e  vtitur  erga  do- 
minum  inquies,  c 
jfc  kceptSiitnt,&c.£a 
^ieba,  innuit,pro 
.hetandiinunus, 
iicebam  nic  iu 
iore 
dmi 
Bniparem;&polli 
ri.  itusestecffeftu 
imutimpugna- 
,j.  ^^ibus  me  tbrtior 
',„1  flem.oftcnfuru- 
ide-iuemcmuro  a:- 
ieo&  columna; 
:rresfimile:nuc 
utem  riduculus 


I 

1 

i 

4 


correfta  crcfcerc 
c6fpieiunt,acma 
lorum  eorumqi 
culpxfc  partici- 
pescrcdunt,quos 
ininiquitatcfile- 
do  pcrmittut.Vn 
de  DiuidiCdctUuit 
cormeum  intra  me 
&in  me.tx.ig.&c. 
Lxx.Quiaamaro 
verbo  meo  ridc 


lepclieristu  ^omncs  amicitui  quibus  prophetalli  mcnda- 
cium.tSeduxiaimcdominc,&fedu6lusrum:fortiormcfui- 

1  Vel  obtinuifti  acpoiuilH.  a  ^quia  putant  me  cmnia  mentitum  .  b  C  ApoHoIqs    Hjl,,n 

n-    •     •  t       n-r.     ^     '«;L^""'"'.~'J'»?'>!»'"  ?"«'■»>  fideminitamfeccrun;. 

Iti,  6Q.nualuilti.Fadlus  lum  m  derisum  tota  die.  Omncs  fub- 
fannantmr,ciuiaiamoIimlQquorvociferansiniquitaJemT^^    ZmlTln^TZ^^^i*^ 

f  Babylonum.  i  0>iin  tjidiiatem  prophetixputanteflremendacium.  ^^ 

vaftitatcmclamito.  Etfadtus  cftmihi  fermo  domini  inop-  8 

,      .^       ^.  "^l^lJ^^ftinonloquatvItt.iJverbaeiiis.  necnomen  illmsnominabo  9 

probnuj&fmdciisu  tota die.Etdixi:  Non  rccordabor  f  cius,  lo  bo,  prsuaricati^ 

a    ^rfa:cvcr..cundeHU.drm,l<d.tuUeconfl^tuit.  b  TSermo,  nonorepiolatus.    1  Vnde  Paulus-     U    ncm  fir  miTprJam 

5i  euangel.tauero ,  non  eft  miju  glor.aincccffiiasenjin  fflihi  ijicumbit .  £t alibi  incitabatur  fiViritu  1- r^V.  •  <X  "ineriani 

bamniciu-      — ^-f',  .  .        .       ^    ^'     .     ^  ^"""^"'"  iiinuQcabo.  q.  d. 

ecflTe&huic     ncqucloquarvltrainnommccius.Etfaduscftmcordcmco  ^^  ^^^^  praifentcm 

"oili  '  <5''^'y*S»'"''^"f  "»'^"«''qii''<'ffibusmeis  (Mcfeci/crre  ',*  ^SZ^ 

non lultmens-t  Audiui  cnim  contumclias  multorum,&  ter-  ^^  tandam.vnderSM  „3^^  ^ 

rorem  in  circumitu,  *  perfequ imini  &  perfcquamur  cum  ab  ' l  ">f  fl''7"^«''''» 'P 

•I  •  ■  *  •/-  .        .    *^  ,      -^^     ,  1*  /"■'«fow.ideo  mi- 17 

omnibus  virisquierantpacificimei,&t  cuftodicnteslatus  19  feriam &  iniqui- fobfenunte. 
meumliquomododecipiatur&prfualcamusaducrfuscum   ^°  ^atem,  affliftio- ciaujicationc 

a  TGiaii,.  ^Noj  quoque  in  (imili  perfequufione.  idem  dicamuf         '    ^^    '^emquelibcnter 

6c  conlcquamur  vltioncm  cx  eo  .  Dominus  autcm  me-  "  «»fl'neo,cupio,in 


.  meain. 


ffeftus  lum. 

Faa-<sjum  in  der.  Prophcta  putaucrat  ftatim  futurum, 
uod  dominus  minabatur :  &  populus  a:ftimabat,  quod 
atimnonvenerat,non  eflreventurum. 
Aug.Dcadulterinis  coniugijs.  Rcconciliari  pocnitens 
onpoteil  incadcm  ncquitiaperfcucrando.Quivolun- 
uecontincntiam  elcgcrunt.fecer^eam  efle  neccflita- 
s.qm  iam  ab  illa  finc  damnationelScuiare  non  poflunt. 
:  Theod  Angitur  propheta  ,  non  quod  calamirate  & 
erberib.  affligitur,fed  quod  eloquia  diuina  fugillantur. 

c    Et 


uoco,brcuitatem 
^-     ^      ■  -  iniuris  foelicita- 

tisajtcrnitatccompcnfans.  ^^  ^^^^a 

•5«    Theod.  ^uafidicnt,  rainimeprophetabo,necenun- 

d    it"^'"^™^  «edentibus,  qus  Deus  pradicandaman- 

d  ^tfaausep.  ^  Idcm.HocipfnmcfiamacciditPau- 
lo  Athcnis,  dum  tacitusexpeaaret :  Incitabamr,inquif, 
fpintus  PauU  vidcntis  idololatris  deditam  ciuitatcm! 
Idcmacciditpropheta:.  Gratia  namquepropheticainci- 
tabat  eum  nokntem  vt  loqucretur.  ^     ^    ^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^     Quibus  pto.f.qttod  ciuitas  non  ftt  tradenda  m  manibus  Chal 
'  mum. 

Seduxifti  me.  Hk  confequenter  Jeremias  pro  illata  iniuria 
)n(jmiti(r,&  primb  ditigendofermorumad  Denm.fecundb  ador- 
<m/Ha?H,ii;;Malcdi(aa.  Vrima  adhuc  in  duas  partes.qniaprimb 


Faftus  fum  in  dcrifum  tota  dici.continuk. 


a  Et 


-i -^ (-.-..»»       n  '  * '"f"'' '"^1' ^wTn  ueriaeuanntremtamtanauam 

omrmucqueruUu,o,Ucurrdoe^^^  prophetam.quiadiuant^ifiapr^dixerat,&non  euenera^ 


^  Utcm .  Circa  primum  rf/c//.Scduxifli  m.d.  Circa  quodfcien 
mquod  cum  Deus  fit  veritas  per  ef]emi<im,non  potefi  aliquemfe 
mre  vel  falkre  fecundum  veritatem,  fcd  tantumftcundum  dtni' 
'.atmem  falfam.  Etideo  hicc  litera  potefl  dupliciter  exponi.  Fno 
•oiOyVtfit  verhum  i,:remix  exprimentis  horrorem  fenfualitatis  re 
'etiu  perfequutionis  qu£  jibi  infcrebatuv  in  verbis  &faais,  licet 
iamperfequuiionem  acceptaueritfecundum  dtliberationem  ratio- 
is  quj acceptabat  panam  Pmporalem  pro  dommofuflinere,  ftcut 
Hiusdicebut  Luc.ii.e.  Patcr  fi  vis  transfcr  a  mc  calicem 
mm,tndicans  fenfualitatts  horrofem:&  per  hocfe  oHendensre 
m  hommem  nnturam  fenfitinam  habentem,  tamen  fecundum  ra~ 
onem  dtUhnatiuam  acctpiabat  paffionis  calictm :tdeo  fubdebaf. 
'  erumtamcn  nr  n  mca  voluntas fiat  fcd  tua: &  fidoqui'. 
ir  le-emas  dicens:Seduxifii  me  dumme  &feduiiusfum.\per  hoc 


5  Omnesfub.  Efi  autemfubfannatto  qu^dam  fpecialis  deri.  Subfaanatio. 
fiOyficnomtnataanaforugato. 

6  Quia  iam  olim,&c.vo  ini./K)f «//. 

7  Et  vaflitatcm  cla.<.  deftrucHonem  terrfpropter  peccata  fe- 
quentem.  Tropier  hoc  enim  deridebant  leremiam  tanquam  falfunt 


% 

9 

10 

II 

13 

IJ 

14 


ioa  mijijtt  aa  me  ad  prophetandnm  tncurn  tantum  malum,  qubd       uior  ad  nocendum.quamfamiliaris  inimicus. 


tt  t^ttViS.q.d.no  dixi  ifla  de  capitemeo,feddeprgcepto  diuina.  F 
Et  dixi.;.  cogitandodecreuifecundum  impulfum  fenfualitatis. 

Non  rccordabor./.nonpyof  Acra^o  ampUus. 

Tc.tfa.&iis.f.fermo  domini. 

In  cordc  mco.?«/  nonpotefl  rnlneri  quin  exterius  prodeaf. 

Et  defcci.  ap>-opo//ro  quo  tacere  propofueram. 

Fcrre  non  in{ki.f.impulfmn  domini  ad  prophetandum  qnin 
exequerer ,  quamuis  viaertm  inde  ferfequutiontm  mihiinmmen- 
tem,ideo  fubditur. 
I  y    Audiui  cnim.  in  vcrbis. 

16  EttCTtO.Scc.infadis. 

1 7  Pcrfcquimini.  verba  erant  aduerfmortm  leremis.mutuo 
fe  exhortantium  ad  eius  perfequutionem. 

18  Ah  omnihm. &  hoc  erat  grauij]imurn,quianullapeflis  gra 


.cxndumpattemfenfitiuam  horreo  fupra  modm.Mio  modopotcli 
<pom,  vtfit  verbum  leremiti  exprimentis  illud  quod  dc  ipfo  dice. 
m  facerdotes  &  falfl  prophttx  qui  reputabanteumprophetam 
y"^'-&fice(ifenfus:SifumfcduHus,vtdituntfactrdotes&pfeu 
0  prophetsjumfeduaus  a  te:  qucd  tarncn  efl  impofjibilc.  Miqua 
"'rnpropofittoconditionalis  benetfl  vera.cuiusvtraque  parsefi 
^WaUcet  ifla:  si  homo  volat,homo  habet  alas. 
\  ^°"'0'  mc.  quia  me  horrentem  prophetareproptcr  malum 
'2^nensprophttarefecifli:non  per  violentiam  qna  Itbero  arbitrio 
J^"^^^ }^hri,fed  per  etus  inciinationem  qux  vertitur  ad  volun 
,0/,  '"'"f?"  "Proutr.  ii.<r.  Correvii  in  mann  domini,  quocunque 
'0^i*"itmltnabitillud.  '•«  i 

4  Fadus 


U 


19     Etcuftodi.  i.  mlhi infidiantes  rxomni  latereadmefubuer. 
ttndumper  verba  deceptoria&  ideo  ffbditur. 
zo     Si  quomodo./.arf  nofiram  fententiam  pertrahatur  vt  dicit 
l{ab.  Sal. 

11     Etprsualca.  ita  qubddiaum  nofirumapprobetur,&  fuurrt 
reprobeiur. 

21  Etconfcquamur.  per  eiusmortcm^quia  fl  primam  prophe 
tiam  letraciajj.ji  ditcndo  contrarium,  reputaniur  conuiHus  dtfalfi 
tate  propheti,e,&  fic  interficeretur  Jecundum  legem. 
23  Dominus.  Hic  cnnfequenter  ponitur  leremix  confolatio 
quia  feritiibai  diuinum  adiutoriMmfibialJifiens,ideo  dicicDomi- 
nus  autcm  mceft.  &patet  litera  vjque  ibi. 
*  I  Quia 

^m/ :7«  rir,*!^ V^^  "^/r^  ^  ^  ^  •^* .    .      .  tiapcr  diabolfi cxcitata  matcrlvndc  dicitur  Ioa.8.  f.  Vos 

'^'^rinpJonln^r^f"-^^'"^^^^^  expatrc  diaboloeftis.  Dies  autem  huius  natiuitatiscft 

am,inQuanarmi^fTf'^    '■'n^''"''^l'''P^"'P*''''''^'  produaioaausexterioris,qu2dicsmalcdiciturcumho 

1     "duuitatc  diabolus  cltpatcr,&  concupilccn  mo  peccatum  luum  pcr  verampoenitentiam  detettatur. 


1^1 


Glorord.&NicoIaideLyra         72J 


IncrK- 


a     Ettu  JmineexmlHMM  probator  iufli.qiu  vi^et renrs  Solus 
A  Dcus  cft  qui  probat  iuaitiam.ficut  iblus  c ft  qui  cordis  vi 
det  confcicntiam.vndc:  ic/usfiU7,scogi[attontshom,r,m^o 


Pl^M>.ai 


profcau  vtquidamputant.fed  natura  Dcuscft.  Cm 
^ilc cft :  Non  ixmficabuur  m  conffeHu  tuo  omms  viuins .  In 


Hei>.io.r. 


cx 

Cm 

virtuiibuvf.multo 
minus.  crgo  in  pcc 
catismortuis, 
b  yidcjm.Ca  fciat 
iuftusfcDcum  ha 
bcrc  pugnatorcm, 
inpaticntiatanicn 
fragilitatis  huma- 
iiz,quod  nouitcf- 
fevcnturu.ia  nfic 
vidcrcdcfidcrat. 
C  Ttbienim.Q^i  di 
cis. 


&  non  fitoptanda  incjuit Icremias:non abfolutecxccra. 
dam  dicesgcacrationem:  fcd  popuUpcccataaigrefcrens 
&  inobcdientiam. 

*  Orig.  Nemo  fanQorum  inuenitur  diem  feftum  vcl 
conuiuim  magnum  egiflc m  dic  natalis  fui,  ucmo  inuc- ' 

niturhabuiflclctti 

I  *Velid«)p«rfequutlfunt,&int»lljc«enoii  potutmntpropheum.fcilicet  tiain  dicnatalis  fi 

deconfaiCoel»  oic.  b  TQbhpe.fequuiiiUi.  I;;  T.,;  ,.„1  Cl        c    \- 

Kllatorfortis.IdcircJ^quipc.fco"-.'^^-'—       lufuivelfihxSol, 


TLibao  ubitiio. 

cumcft  quafibcllatortortis.Idcirco  qui pcilcquuturmcca  p^ccTtorKfu^iru- 

dcnr,&cinfirmicrut&confuncicnturvehemcntci  rquiano  i  iufmodinatimtatc 

1  nQuod  obiiuione  deicbiiur.  ^  ^  Iatantur,vtPharao 

t  intcllcxcruntopprobriiisempirernu,  quod  nunquadcle-  &  Hcrodcs.Sanfli 

1  vci 4111  luiia ■.lobai,.  vcro    Spirituiraii- 

a  bitur.Ettudominccxcrcituuprobatoriufti,quividesrencs  i  aoplcnictianicxc 

b  &  cor,videamqu^fovltionetuaex  eis.tTibienimrcucIa-  ^  g^^^j^.^j^^^l^JJ^.ti^vi 

d  uicauiammcam.Cantatedomino,Iaudatcdominu:quia  j  ro matns  fauaifi 

Tl  V'""- "]J""a  «J   <•   »  fSpiritu.quinonliabei  diuiiiJ<huiujf«uli,qua5'quihabctiecipittonfolat.ontnifuam.  (J 

eu,oZrZt'X  f  libcrauitaniraapaVrisdemanumalorum.tMaledida  j 
Foclix  confcictia,     Jics  inquanatusfum,diesin  qua  pcperitmematermeajno 

CUiUS  Caufa  domi-         .     ^  luie  v,  ,qui  m»fculum  nunciai  uiiuiu  malcdiciiur, quia  eius  nuncio  leprobum  gaudiuin  nottii  cot 

noreuclatur  Vn-      mprotisijdicjrur.  ^  _  i-  - 

dc  apoftolus.'ow«(r     fit  bencdiifla,  Malcdi^flus  vir  q  annuciauic  patri  meo,  dices:  8 


Epbc  j.e.    (juod  mcmitefiatwr  lux  g  ^3(^5  gfl  tibj  puer  maiculus,t  6<jquafi gaudio  lictificauit  cu 


catus,&prophcta 
in  eentib.  con!(;cra  -iji 
tus.librisinetcrnfi 
nianluris  inanitcr 
aliqiiidc5didi(Tet. 
nififecrctdquidco 


d     C«nMff.*ThcO. 

Fatigatiisitaque& 

dolore  mmio  con 

fc£tus,nccnon  vita 

hanc  a^rc  fcums, 

laudat    in  primis 

Dcum    vniuerfo- 

rum,tumquemale 

dicit  dici  naiiuita- 

tis  fua:. 

c    iluialib.Vzn^tr 

fpiritu  vindictam  a  diio  confcquntus  laudat:&  fc  de  itia 

nu  pcffimorumcrutumgloriatur.Hocadtno  fit  mcrito 

fedeiusgratia  quipaupcrem  liberauit,  qui  no  amat  diui 

tias  (uperbi?  corruentis,fedhumilitatepaupcrisUberati. 

f    Maiediiia.  In  quintomenfc.i.  Augufto  natuscft  Icre- 

m  as:&  codem  dcfolatacft  ciuitasa  Chaldsis  &  Roma 

nis,&  cadem  die  qua  natus  fuerat,propter  hanc  mi(i:ria 

quampracuidcratdicit:  ii4aUdiHadits,&c.  Hebrxiquintu 

mcnfcm  quo  ciuitas  capta.tcmplumque  fubuerfum  cft, 

natiuitati  leremia:  fupputant  incxtricabilibus  argumen 

tis,&  incredibilibus.Quod  fi  probare  potuerint  quo  tcfti 

monium  lob  cxponent,nifi  &  illii  die  prifigurationem, 

&  vaticinium  futura:fubucrfionis  templi  autumcnt? 

•Je    Thco.Qiti  vchemcntcr  arguuntur  folent  aftantcs  rc- 

prehcndere,&  manib.  reprimerc:  quandoqueprcmcntc 

dolorc  manus  coUidcrc  Quod  accidit  prophetx,qui  prx 

^'J';^^**^  nimio  dolorenuUafubfiftente  caufa,diem  rcdargucbat. 

""*""    Q  it    Clcmens  Alcxan.  Exccranda dics  in  qua  natus  fum 

&  non 


tincret,  &  ingetib. 
myfterijs  plcnum, 
vbidicit.malcdid' 
dics  in  quo  natus 
fum,  nifietfciret 
cfle  aliquid  inifta 
natiuitatc  corpo- 
reaquod&  hmoi 
digim  malcdicHa 


a  f  Sodoma,  acGomorr».  .      ^^  - 

Sit  homo  ille  vtfunt  ciuitates  quas  lubuertitdns,&  no  pa-  9 

1     T  Vtpct  omneten.pusfitin  luftu.  fOinnia  hyperbolice.  jQ 

nituit  eu.  Audiat  cla morcm  manc  8^vlulatu  in  tepore  mc-  1 1 

IDominus.  r      •     \  1  C  -1    • 

ridiano,quinon  mcmterrecitavulua,vtncretmimmater  12 

a  T  Caulas expunii  quaie  mortem  prztcrat  vitf . 

meafcpuIchrum,6cYuluaeius  conceptus^ternus.  tQuare  i?  °;f""d,";Tur'T 

de  vulua  cgreffus  fum :,  vt  viderem  laborem  &  dolorcm ,  &       quo  Mofes  tot  lui 

confumercntur  in  confufionc  dies  mei?  munduias  accufa- 

ret.quib.  congrim 
purificationes  confcquenter  imponeret. 
g  MakdiHus  yir,&c.Qni  putant aTas  fuifle  in  ccElcftib.& 
de  mcliori  in  peior^  ftatum  prxcipitatas.  his  &  hmoi 
vtunturtcftimonijs.quod.f.mcliusfucritincelcftib.qiia 
in  tcrrcnis  commoi:ari,&  corpore  induiNos  vero  ^'111  il 
lud  beati  lob,  Maledi8a  dies  tn  qna  natus  jnm,&  nox  ilU  in  c,u: 
dixtrunt:eccemafcutus,Et,  MalediBus  Ijomo  qui  annum  lauitpari. 
nieo  diccns:natus  efl  tibi  puer.HocteRimonmm  exponimus, 
vt.Cfit  mclius  non  efle  qin  fupplicijs  cik,  Vndc,  Mors  nn 
requies  e,'t,cui  clauftt  Oeus  viam  fuam  .  Et,  Quare  data  efl  tnifc  <. 
lux?&c.Et,Melius  illi  erat/tnatur  non  fuiffet,non  cp  fit  qui  na 
tus  non  fuerit,  fcdquod  melius fit non  efle, quam  ma!( 
cfre.Aliudeft.n.omninonoefl^e; aliudcum  fit,ab(qi  vll; 
intcrmiffione  cruciari.ficutraorrcm  quictam  vita:mi(( 
rxpr^ferimus.vnde  Amosdiem  tcnebrarum,dicmaffl 
dionis  appcUat:Et  Iacob,c6  quod  vixcrit  in  laborc  &  ai 
guflia,dics  vit£B  Cuq  paruos  &  peflimos  vocat .  Et  l'aulus 
Vteriperet  nos  de  pnefenti  fjeculo  nequam.Et,^edimentes  tempm  iW 
quoniamditsrfialifunt.Maledicinsrir,&c.  <^  Grcg.    ''** 


5 
4 
5 

6 


Iob.j.a« 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 
«-  X     Quia  non.t.  panam gehennSf  qutg  *ttrna  ejt,pr£  oculis  non 
habuerunt. 
2     Ettu  dominc.  idefl,angelorum. 

Probator  iufti.i.ei»f  approbator. 

Qiii  \ides.i.corpus  &  anima,  vel  offeBiones  et  cogttationes. 

Videam  quqCo-hoc  dicit  nonfitienspcenamfed  Dei  iuftitia. 

Tibi  cnim  rcuelaui.  non  tibi  aliqutd  manifeftando ,  quod 
ignores,quia  hoc  eli  impoJJibile,fed uuxitium  a  te  poflHlado:& quia 
intellexit  fe  exauditum,  ideo  inuitat  alios  ad  laudandum  Deumfe» 
c«ro,«f(ce«j:Cantate. 

7  Malcdida  dies.  Hic  lere.querulatur  dirigens  fermone  ad  or- 
tum  fuum:&  primo  ad  tpsjui  ortus,di.  Malc.  A(o»/mm  impatien. 
tis  &  defperantis  verba,fed  in  hoc  expnmit  horroremfenfualitatis 
refpeHu  mali  imminentis,quod  tameratio  patienter  toterabat.ficut 
fanaus  lob  cxemplar  patientia  dixit:  Percat  dics  in  qua  natUS 
fum,&C.dr  fic  efl  /f»/Mj.Malcdi£ta  dics.i.fifequererfenfuatita- 
tis  horrorem,ternpore  natiuitatis  mea  matedicertm  ficiit  ettamali- 
qui  fe intcrficiHnt  prahorrore  mali  prafentis  vet  imminentis.Tot 
etiam  hec  literaexponi,vtfitverbii  leremi-e  recitantis  vtrbaaduer 
fariorum  fuorum  naiiuitati  leremi*  maleditentium:fecundd  dirigit 

verbum 


verburn  ad  pr  tnctpia  Jui  ortus  Jcilicetad  patrem  &  mairem,dictn. 

8     Maledi(3us  vir .  £f  exponatur  dupttciter  ficut  litera  pr^ia 

dcns.l^no  modo  refermdo  adJenJuatitatem.Aiio  modo  ad  aduerfa 

rios  leremi^. 

p    Sit  homo.fcilicet  Sodoma  &  Comorra,&  ali£  de  quibus  h 

beturGtn.x^. 

io    Et  non.  quia  illas  non  reparauit:&ftc  ad  modum  pcemtent. 

fionfe  habuit. 

1 1  Audiat  cl2.i.continui  audiat  terroremfremitus  belli  &  "^ 
uerfjriorum. 

1 2  Qu  i  non  me./.  quia  me  non  interfecit  ante  natiuitatem. 
I }  Et  VUlua  eius.  Itaquod  nunquatn  prQCiffijJcm  ad  oitum.i 
terapatent.Et  Ula  qu/e  dicuntur  hicexpartc  matris  pojfunt  expo 
dupticiter,ftcut  pr^dicia  efi  parte patrii . Miqui  autem  verba pr> 
diBa  lercmia  exponunt  tanquam  diBa  ab  eo  ex  Jubita  mentis  tu 
hationt'.fcripfit  tamen  ea  ex  detiberatione  vt  non  de  veniadrfpt 
tnus,fi  atiquando  ex  mtntis  turbatione  verba  indebitaprofcrmi 
.yitij  vera  dicunt,qudd  leremias  hic  loquiiur in perjunapopuli 
dejirudlione  ciuitatis  ftc  affiigendi,qu6d  matedicit  natiuitatiju^ 
conceptui.  Seddu^  expofttionesprime  videntur  magis  rationati 
(&  magis  confou^  oLijS  locis  ftmitibus  facr.Jiriptur. 

*  Cap.i 


M  0  B^.A  L  1  T  E  B^ 

f  %  MalediBus  vir quiannun.  Hic  vir  cft  adulator  pcffimus, 
qui  pcccatu  attribuit  virtuti ,  vt  homicidium  probitati, 
&  f  c  de  llmiiibus;&  inde  pater  diabolus  l;tiiicatur,quia 

dc 


de  pcccato  perpctrato,&  dc  adulationc  fcqncti  gratul 
p     i'«/)&w«;///c.  Quiaadulatorcit  Gchcnnsdjgnus. 

11  .>/«{/wf  c/<j>»c/n».i.fit  incontinuodolorc  j 

1 2  Uui  non  mt.  Peccatum  a  vulua  intcrficitur,cum£ 
tc  a^um  cxtcrior<.m;pcr  pGenitcntiam  dclctur. 


"29 

jr  Gfcgor.ln pcrfona  prophcta;,flu£liiaris humani  gcne- 
,  ris  mwabilitas  dcfignaiiir.  Pcr  patrcm  iHiiis  iftc  de  quo 
nnicimiir  nuindus  exprimitur.  Virouinatiuitatcm  po- 
ilraanniinciatpatri  noflro,antiquushofiiscO,  quicum 
nosincogitationibusfludtuarc  conlidcrar,malorij  men 
tc"s  ad  pcrfuafione 


leremis.  Cap.LXXI. 


11 


o 

Phaflurfi]uiscftA'IcIchia:,noncflcnimidcm     ^"^"^"^  ^' 

c  £a.e..,eir,.q.d.fru(irarcpugnarcvultis,&armabdii 
caprxparatisquoru  mmcdiavrbc  vfumtnihabcbitis 
vt  armati  cfle  vidcamini.Non.n.habiicrunt  hoftes  quos 
Y  ^  -  vincerent,fcd  tan- 


uortrx  dcccptionis 
infiigat.Cumq.nos 
a^cre  infirma  con- 
ipexcrir,caquafifor 
tia  faiiorib.cxtoliit:  a 
Et  qiiafi  mafculus 
narosalloqu!tur,cu  b 
corruprorcs  \'crita- 
tis.vclinnoccntix^p 
mcndaciu  nosexti- 
tiflcrgratularur.Pa 
tri  e.^-go  malculum 
natudcnunciat,qii 
inic  nuindo ,  cum 

;\ienipcrrua(erit,fa  •    c  J     l  — * ^--""^  "u».«ji.jicui- 

,lQinnocentisBcor.  c  cetis  Scdechi^:  Hascdicit  doromusDeus  Ifracl-Ecceec^o  "^ 
Sum  &?";    ~'^^^  vafa  bclli C.U?  in  manibus  veftris  funr,&  qui- 
•     ^       bus  vos  pugnaris  aduerfum  rege  Babyionis  &  Chald.-Eoc,  ^ 
qui  obfidens  vos  in  circumiti  murorum,&  congrcgabo  ^ 

t  ca  m  mcdio  ciuitatis  hums ,  &  debcJIabo  cVo  vos  in  ma- 

nuextcta.&mbrachioforti,&infurore&findignltioneo 
&in  1  agradi,&percutiahabitatorcsciuiratishuius.  Ho- 


C   A   P. 

ErbGquodfiaum  eftad  Icrcmiama 

'^dVoidc".''"'  '"'>"°f''""'«'  P»"cip"n  fcirc  quiddominus 

domino,quandomifIrad  curexSede 
cIiias,PhafIur  filiu  Melchi?  &Sopho- 
niam  filiu  Maafla:  faccrdotcm,  dices; 

llain  enimciuitas  oblcflacr.ir. 

—  ^   Intcrroga  pro  nobis  dominum  quia 

Nabuchodonoforrex  Babylonispreliatur  aducrfumno., 
ii  fortc  faciat  nobifcum  dominus  fccundum  omnia  miia 

biliaiuaA'recedatanobis;Etdixitlcremiasadcos:Sicdi 


.pibctpeccanti  acfu 
^XTbicnti  dicitur:Fe 
;i(1[i  ficutvir,quid 
ilind  quam  narus 
naCcuIus  in  niudo 
iiinciarui? 
CAP.  XXI. 

a     Qj^ando  wi. 


tumquos  caperer. 
d    DaboSedec.  Vii~ 
mu  de  vniuerfa  vr 
be  prophctatu  eft, 
nunc  proprie  Sede 
chiae  praedicitur  & 
populo  eiusquifu 
pcreftpeffi,fami,et 
g!adio,9aNabu- 
chodonofor  capie 
dusflt.&interficic 
dus  cu  amicisfu is, 
nec  vllafperetmi- 
fcricordia^cii  f^dus 
piurio  violauerif. 
C  Inwanu.lnvCiAnM 
Nabuchodon.  rcg. 
Babyl.  &inmanu 
inimicorijei'.HccE 
inLxx.nohabent. 
f  VonficB.hx-x.nz: 
Noparcam  nequc 
milcrcbor.  Sed  mc 
liuseiuxtaHebrai 
cumvtcrudelis,& 
inflexibilis  fit  (ifn- 
tcntiarcgisqdni. 


V 

i.\'oiad.mi,quodin      mines&  bcf]i'Pi/HliIrMi'«r.Z''''°"°''""'''"T      m         .  tcntiarcgisqdni. 

Prheti.s.  &  maxime  d  ™    '  7  ^^^^j-^P^i*^^^"^  «^''gnamorietur.Etpoflhocait  g  ttadpo.mncns 

11  Ezcchicle  &Ierc     ai^s:Uabo  Scdechiarcgeluda&fcruoscius&populucius  '°  ^^S'^  ^^''  vencranc 

Jne tZfi ordo"r  e  ^ "^"^  ^'i'^' '? ^"  ^'^''^''  haca peff c & gladio  & fame^  '' ^''''^'''' ' '' '''' 

i\  quod  inxra  hiflo     micoru  eoiu,&  m  manu  qucrentiu  aiam  eoru^  pcrcutiet 


■iapollcaf)(fiueff  ,  .  "       INabuchodonolor.  ^ 

uius  rcfei t,&  econ  f  cos  in  oregladij,8<:  n5tfleacf,neq;  paicet,neq;  miferebit. 


prophi 
terrogarct  dfim  fu 
periora  refpondit, 
qua:  nuciarct  rcgi: 
Nunchoftaf,vne- 
fpondcat  populo, 
&dafConfilium  vt 


lerfo.  Aliudeff.n.  g  Etad  POUulum  h,  n^d  .7»      7  T^^^^"^^' ""'^^^Dlt.         ^dat  confilium  vt 
iilloris,aliudpro.  h     ^^P^i"  ."^^. ^^'""^^^^^■'^•H^cdlCltdommusDeusrEcce  t    trasfugiat ad Chal 
hctiafcribcre.Vn-      ^^^'^^^^'^^vobisviam  vit^&  viammortis.tOni  hahiri.    i^  dyoscontravolun 


t  ignorccr. 


hctiafcribere.Vn 
in  pr^fcnti  loco 


'^''     Mo°'^ !''.''''"' ''^'^^^^^^"^^"^^•■^Qyihabita.  '■  ,  ^ 


'infia  jg.a 


•      •      ^r      I *""'"".'^"  "^'""5cit.ncapi:u,t3tfviucrequaramor.RU.&f-.&pr  c.      •    ■ 

'.■dcchias  qui  cum     "^i^»^  1"  vrbefiac,morieturgIadio&fame  &  pcffe-qni  aiit  ^"^  Fophctx  fuiirepe 

Fcr\p(WiQ  fiiprir  x^  f,-^^r.C. :.  _  1  /^i    j  i         ^  .     '.  L  .        t    ficulofum    nemo 

15  dubitat,  vndc,  & 


SficSur    'S^'""'  ^"'"'  ""  '"n^f^gcrit  ad  Ch,,ld^os  qui  oblidcnt 


•rt,mittcns  (cribitur 

>  nnl'"''"''*^  eo  tempore  quo  obfidiebatur  Icrufalem 
f  poftcanarramrhiftoriafratris  eius  Io3kim,qui ante 

TkTT'  ^  ^^?^'"''''^'^^.  r^^honis  quifuit  filtus 
oiKmi ,  dcquiDus  diciturin  fequentibus. 

y"#r/:.e^c.Suprapontifex  Phailur  fiue  Phafcor  qui 

pcrcufi^t 


NICOLAVS  DE  LYRA? 
r-rr,-  C  A  P.     X  X  L 

ytrbu  quod.fcc.  Hn  lcrmias  pujl  ilhum  pbimuriam  n 
^  J^JT''^'"\"  P'"P'''"~^=l^^  dluiduur  in  d-^as  parus,quia  pnmb 
■l^miturpropbetia.fuumld  quantum  adpatre  oHenditur  implta. 
'p.i-maadhuc  diuiditur  iti  duas.quiaprirnoprophetatcdtra 
mtatorts  JeniJaWgeneraitter.jecutitio  covtra  maions  fpecialtter 
ip.l.inmain  duas.quia  prt»w  pomt„r  Seda hi.e  rtm  petitio.fe 
"v    C-'^*''  ^!ff"K'/''.  F.t  dicit.  Circa  pyimumdkHur. 

uZn.  ~  orrf;«f  tp:s,quia  leq.c.&  phribtis  alijs  fcribunttir 

vT.n  '"''7!'^;""'«  SedcchiasfuerucfaBa,  vt  v,dchiturir.f. 
l  naimr  ix\mAc.Ex  Im  patct,q„od  ifierft  alius  ab  Hlo  Thaf 

■r,^mponnur  capuulo pr^ceden. qnta  ille dii nur  fXius  Emmcr. 

t!!^?^^°^'^^'  ^"<"'/irf/we  e^a«?;-yZ/^  pofui  recurreruntad 
lZlk-7'  ""'  '^^ternpferant  prophetiam.ficut  dcminuspre 

'^^natfibtftpra cap.  i  j.  Conuertcntur  ipfi  ad  te,&c. 

Tccceo    ^  P.°P"luni.OVc.t ;?./«,;.)»  dicit. 
___^^^^^^unflrumetabrlUca,quia  modo  loquendi  Ihbrai 


,.  ,  mortem  fibi  imptc 

catu r,  dicens:  Maledicia  dies  in  qua  natusjum.  .j,-' 

h  tuergo  do.  Sunt  qui  hunc  locij  f^m  tropologia  fic  expo  1'°^' 
n unt:Mcliusefi  fe  traderc  fecularibus  difciplinis ,  maxi- 
mephilolophicjs,g  in  ccckfia  illapcrmanerejn  qua  fa* 
mes  iit  lcrmonis  Dei ,  &  omnis  pbpulus  hxreticoru  i^la- 

dio 


l  li  S  r^''^S"^^'^o§''^S^'io  '"^lo' "  q  cft  ciuitas  dia- 
i>u,ucutconsicgatio  bonoru  cfl  ciuitas  DcUiii  vcro  g 


co  irfinmc,.ta(ua,siib,tar:is  dicmcureiusvaj.t.&-(itcit. 

6  Con  ucrtam ././«  nocumeriiu  vcfiiu ,  cr  /.>(;c  e«; w  quo  i  lud  ti 
remtni,mq:,antumpotutrunt ,  CbaUanfuerunt eis mavis durii^ 
liifm  jiawfcatur  pir  hoc  quodjequitur: 

7  Et  Cor)e,Tcz3bo  cz.idtP.,ir,!irt-mentabelUi;a . 

^  l"  T?*^  1°  ^'"^f3./rfr//,  /;?  nccumemumtiusmcdo  diao 
9  Er  dcbclla,iA-<7«o;;«f.r,.y;<^<i  'K'-'b'-chcddnoJ'orwndeb'el,'auit 
Juoucs  vntute  propria,Jed  ctiuina :  quia  in  hoc  erat  iu[lrun,entum 
TXi^icut  Jlthiui  rcx  Burmortm  dixitfantio  Lupo  Trecenft,  fe  efTe 
fiagcllum  Dei.C^tera patent  rfque  ibi. 

1  o  Et  poff.  quia  capta  ciuitaic  fiigit,cum  viris  hellatoribus :  fcd 
captusjuit  a  C  haldps  cu  injtquciibus ,  &  ad  rt^cBaiyloms  addtt 
chs,q  w , ojpcclu  eiHs  intof  citfilios  cius  &  nobih  s  et  poji  hec  i n 
exoculaiu  duxit  m  Babylmwcaptiuu^.Tieg.vl.C^ z.Tar.,.vlt.idio 
wfine  cocluditt,r:Et  nonfitcktur  ncqucparcet,neque  mijerebiiur. 
l  I  ht  popii.Hic  corfiqucr.tcr  Jcrem.dat  conJtUum:&  pyimo  om 
tiibus ge,:e.aliter,diicrs:  12  Qui  habl.  cortinuando  rcbclLcnc 
contrangem  Babylonts.  x^  Moricturg!ad.o«/4  alicmifuerut 
cccifr^Tahc^m  jame  confi<mpti,cr  aliquico,  ruptione  aeris  mortut. 
14  Qu i au tem . de  ciuitjte  voluntarii:'. 
I  •)  Et  transfu.ad  Chald./r  eis  rcddendo. 

uafionis._t^r/..cx  dcfeaulacrxerSditionis.  fEtpel. 
ptaux  cxepl,  ficanonis  f  uperiorum  qua:  moraliter  corrQ- 
pit  multitudinem /iibditorum. 
14  ^i  mem.  de  ciuitatc  diaboli  pcr  vcram  poenitcntia. 


73 


I 


Glof.ord.  &c  Nicolai  de  Ly  r  a 


^a  luii^otcm..  Inhoclococlcmcntpncickuionaratur 

r.a/«n^.-c.^Nuncprouocat  cos  ad  lahucm  utn  vr^.  c 
Ltcntia.  nonqj  ignorct  vrbccflccapicnda,  cdhbcrum 
homjnisdcmoltrat 


fam.Aquilaeprimacditio.rolidi.SccuilaTyru.Sor.n.fi-D 
ucSiir  hngua  Hcbra:iTyru,5c  fihce  &  coartatamlonar. 
d  /■iinabc>l-p(K(i"nc^.  quiapiccatisahjsadiunxcruntpcc 
cata  qurc  pcrpctrantnrpcr  c6lihi"i,non  tS  prauefaifVadns 
qua  (luJia  prauitatisjinlcquitur.  In  taais'  n.&pcinfirmi 

tatc,la;pcnc;^h5ca 


arbitriu,vtpropria 
vohmtatc  vidcatur 
lubirc  pcriculum. 
Qfio  S.iluator  fcic 
bat  populii  nc2;atii- 
rfi.&fccrucitigcn- 
di1,&hocfacpcapo 
flohsdixcrat,&ni-  a 
hilominus  ad  poeni 
tcntiam  commoue 


.,  D.ccs  qai  (up»  populo.1  K.gi?domai  hoc  p.opric  pntd.c.ur.pro  cuius  culpa  mM..ue  c.u.u.  obhac- 
•^°  ur  T^nV..n^ic,ncndc.%rtorc,n  8cdc.,,e,,..an,dnm.n.  co,.f.qu..u,. 

domuirccis  Iuda:Audite  vcrbu  domini  domusDauid:  Horc 

UUii.iu''       jj  a«lnlucciult,.ii:  rPauptrrm. 

dicitdnsrf  ludicatcmaneiudicium ,  &  eruite  vioppreflum  4 


atOiuitit. 


tinfr.j.<.a 


.fpetrae  eSp. 
4  defcendet 
coocra  aos. 


vos,viuer,&  crir  ci  animafua  qu.-.f. fpolium.  Pofi.i.n.facicm  ;  '^^^l^l^^ 
mca(upcrciuitatcm  hancm  malum,&:  non  in  bonu,aitcJo-  jntcntione  pccca- 
minusfln  manu  rc£;is  Babylonis dabif^&fcxurei  eam igni.Et  3   tm.vndc -.  tnnca. 

nilima.iii  *"-*»«      j5  /      . ^ „r„.uiuscuiDam»xi.ueciuii*.obJWe-        tbcdtapiHdenut  wn 

jf'i't.\vi  pcriicrfi  c6 
rilh)  cathcdra  fc- 
dct,qiutaiuaini- 
quitatis  cUtionc 
attohtur,vtimp!c 
re  mahun  ctiam 
pcrconhlia  conc- 

,  f.         .  ''":  a         1-        lur .  Mamsdchiv 

tio  fuoaccidcret  cis     ^j^  mca,5c  fucccndatur ,6^  no  fit  qui  extmguat  ,pptcr  mali-  ,   ^^^^  jn^.^  ^  (>^,^,^. 

b  mtftudiorumvcllrorum.Eccecgoadtehabitatiicemvallistf  fc&fcicntcrpcc- 
"3"tis.  D  tiaT"uuiuiuiiiv  •,  1  °   ;„„,     r»,„-  ,-liriMc    rrnic?   caiumcommitt!t, 

b  £«*e?«.Loquiturc  ^foljds  atquecampcftiis,  aitdommus.  Qui  dicitis  , quis /^     ^,>^,iii      j 

contra  Icrufalem  q      '  ^  '^'^-g°-''-V''"T'"'""'       /i  Tr'^r  ^. » 9    rantcr.^ 
tpcrcutict  nos,&  quis  ingredicr  domos  nollras?  Et  vifitabo  ^^  [^^^J^^;- « 

fuDcrvos  iuxta  frudum  Ihidiorum  vcllrorii,dicit  dommus,  1 1  e  m  lal.  Icmu; -n 
^    „E->.N-Bain'.,n,us  ^,  ,  ,.  ...    1 2  &  adiaccnf cm  re- 

^^rurccnda'ii^  icnem  in  faltu  eius,  &  deuorabit  omnia  in  cir  1 3  ^rioncm  (qua:  fru- 

WV1U.I.V.  o  difcrasarboresbo 


•  Q  uon  accim»  pcfonam  .n  ,udic,o:         .       bfQJi  hoc  fcccTi.is..fc...5  furor,5  raci 
ICntiam  C01II11...UC  ,<i.,>o.  acp.     p  „„„i„u„i„in  vob,»ma.cr,a,nc,,..,n  conluma.. 

bat,  vt quidquid  po     j  manutcalumniatis,  nc  forte  egrcdiatur  vt  ignis  mdigna- 
ftca  fuftmcrcnt ,  vi-  =1"'" '"  ^" "°"  ^'^'l'"'- 


•fopprimCti».  non  duntiacommi 

foperuffl. 

oblcfiacft.Velficut 


Tyrus  mari  ita  Ba  d 
byloniocingic  exer 
citu,&  euadere  non 
potefl.Velquafipc   c 
traduriflimafe  in- 


cumitueias. 


rnitudine  muro- 


B  expugnabilem  ,  & 
robuftamputat,profohditate,  &  ma 

rum.  .       ,,   o 

c  iub"jtricem  ra/.Lxx.Qu?habitas  m  vallc  Sor  atque  ca 

pcftri.Pro quo Symmachus.petram.Theodono  opprci- 

N  I  C  OL  AVS    DE    LYRA. 

1  Y'\ucx.'j»i^recipientturnfiluavtta. 

2  ^.Tkd.n.d.fufficiat  d  V:tajuafaUarr.C^tcrapatemv(queibi. 

3  Etdomui  xc.vbidatconfdiumdm'nrcf'aip-nj>litrrd. 

4  ludi.ma.  cderitertxcquminicjymfiu  ,fl  r,o  di\ierendo [>l>  fa- 
uorr  vdpotetui  parlii  iniuJl.e,ideoJubditu;:Etcn\d.\-l.opfrcl.. 

5  ?ropt.m:i.(\n.TeccabantenimcXierMfcteniia. 

6  Ecccaro  ■idtc.fcilicetydefiruendam.  '         _ 

7  Habitatriccm  val.i.ac/  te  Genttm  ludMcam  cjux  babit^s  in  le 
•    rulalen.-n,.^  dmtur  hic  v<rllis  foUda  &  fatf^-Hns,  (^'Jia  f>artm.  crat 


norum  opcnim 
nonhabebat,&  idco  inccndio  disna^quampulchrevil 
lcaicampdlrcm  appc.lar,  quafi  pcruiamhoftibus  ,r,  r 
montem  cxcelfum,qui  difticile  a(ccndatur.Vndc  1:.,..  - 
Fifiovdlis  tiion.  


MOi\./i  Ll  i  tK. 


1  iihiM.  pcr  gratiam. 


a 
C 


CAP.  XXII. 

H^/ec  dt.  Hic  fer 
modni  fadus 
cft  ad  proplieta,an 
tequa  Scdcchias  ad 
cumiferit  nuntios, 
vcl  poftquapracce- 
pitnuntiisquid  an- 
nuciaret  rcgi.  w<«<  d. 
Piccipitur  Icremie, 
Vtnonpernuncios, 
fcdpcr  feipfum  lo- 
Et  ad- 


fita  in  vaUe,&  partim  in  monte»  &  erat  claufa  tribus  mm  ;s. 
8  Qui  dicitis.  confidcces  clefortitt<dine,&pli<ralitute  mnrmrn; 
St  d  tjma  hoc:  nihU  valet  contru  dominum,'deofuhditur. 
p  Et  vifita  (uper  vos.  fcilitet  ad malnm  veflrum. 

10  \v\xt7t{m.id€li.,opiiS.  .   „.       . 

1 1  Studiorum  Ve.7«w//««/'o/f  €5r/«cnfcr  operati  eilis  malum. 

1 2  Et  luC.ig.in.?.<^owJO  faltus  Libant ,  quam  xd'jicam  Salomoi. 
ad  rep^n^-vdim  anna  tS  q  i£cunque  pretiofa, 

1 3  Et  deuo  ijuia  ^abu^^ardan  incendit  domum  rcgis  &dorm 
dommt  &  donios  lerufalem  ^.'{eg.vlt. 

~~z  jit  erit  cT.iTraptum  demanibus inimicorunTjdcorum 

ligat  epifcopi,  prael 
bvtcri,  diaconi:!? 
oisordoecclcfiafti 
cus.Quod  fifcccr 


CAP.       XXH.  ^ 

Vf^^y^c  dicit  dominus :  Defcende  in  domum 

ieaisluda,&loquerisibivcrbuhoc,&       r^,uw 

^^o^         ,'        ,J        1  I  ,J.  ^  2     prxcepta  Dci  &  ir 

dices:  Audiverbumdominircxluda,q  ^    iioccntelanguinci 

fcdes  fupcr  ibhum  Dauid,  tu  &c  ferui       non  fuderint,  lca 

tui)^  populus  tuus,C|Ui  ingrcdiminiper 

portas  iftas .  Hacc  dicitdominus:  Faci-  4 
teiuditium,dciuiluia,&:  hbeiatcvioppreflumdemanu  5 


hzatcsminimos, 
pcrcuticntcscoici 
tias  fingulorfijOb 
ncat  propria  digi 
tatc,ahoqui  rcil,y 
fiain  Iblitu' 


quaturrcgi.  . ,0. 

ucrtcnda  diuina  iapicntia,per  nunciosiubct  tnftianun- 
tiari ,  per  ipfum  pvophctam  non  tnftia:  lcd  quid  racers 
dcbcatjVtimpcndcntem,  fcihcct,  fugiatDciicntenuam. 
b  FjtMfiWaiw.QuidquidrcgiKdomuidiaumeft:  intcl- 


■NICOLAVS  DE  LYRA. 
G  A  P.     XXII. 

"  Acc  di.H/c  lcrcmiasprophetat  contra  malorcs  fpetialiter, 
^J.(S  pfif*o  cotra  regcs,  lecHdd  cotra  pjeudo  prophetas  &  f^cer^ 
duts c.fcq.Vrma  in  duas,  quia primo prophetat  cotra  domurcgia 
ingcncralijrcudo  cotra  aliquos  rcgrs  in  fpetijliJbi.^tioVltc  flcre. 


H; 


cccic 

nc.In^^rcdiuntur  autde  gcncrcDauid  perportas  Icrui 
le  ^'  it-dcnthipcr  thronucaisqunnterprctat  nunu  (<■ 
tis  &afccdut  currus  &  cquos  qn  refrenant  &  luas  & ! 
piili perturbationes  &  in ecclcfia copofitoicedutgra. 

Cucaprimumdicitdertiandatodomini.  2  Audivcr.  N««/ ' 
aure  corporis,fedetidmentis,&cu  ejfccluoptris.  5  RcX  U-y 
ficut  tu  esfucceffor  Dauid  in  honore,  iia  dcbes  effe  in  valori. 

4  Facit  iud./«f^/rw  enim  eUferiteHtiaiujia:iudicium  veroe: 
quutio  dtius  iu^iitiie^quj!  debet  o lerif  v  fie. i,ide.f.hditur. 

5  Et  hbc.&C.&  adue.  per  hocihnt,ic,i^  :bi  i^ibant  talia  iM 


M  O  l{  .A  L  I  T  E  f{  . 
1  mcdi.Hic  leremias  prophetatcontra  mala  rcj^ni  Ind? 
gencrahtcr,&  cotra  quatuor  malos  rcgcs  fpcciahtcr.Mo 
ralitcr  aiit  per  rc^num  luda,  rcgnu  ccclcfia;  fignatur,  co 
g>  Iudaconfitens"fiuelaudansintcrpretatur  Adlaudem 
vcro  Dei,&  fuae  bonitatis  cofcflitone ,  ccclcfix  rcgnii  de- 
putatur,fcdtii  mahtia  niiultotiimuhumdeturpat,&  im 
pcdit  laudc  bonoru  Per  quatuor  vero  icges  malos.qua- 
tuormalarcgnu  ccchdcpiauaniia  fignantur.l  cupiditas 
cffrenata,fubiimitasinflata,c»rnaHta.s'afic<ftata,&crudc- 
litas  agsrauata.Priraa  facit  dignitates  ccclcfiafticas,prae- 


hcnda.s,&  bcncfitia  alia,fimoniaccc6ferri.Sccudufar- 
ha,cquos,&  alia  huiufinodi  exccfiriuenimisampHar 
Ternii  facu  ncpotulos,  &  alios^ppJnquosdebomsci . 
indeccntcr  fublimari.  Qiiariu  vcrofacitpauperesbo  > 
fibi  dcbitisdefraud.\ri:&  hoc  maludedicin  dienotaii 
tcr  aumiicntatur.Bcin.ad  HcmiciJ  archicpilcopu^ci  - 
ncnlchi.Clamant  famclici  c6querutur,&  dicunt,Ui<:- 
p6tificcs,!n  fraeno  quid  facir  auru?quid  proiunt  tot  n  - 
tatoria,aut  appefain  perticishutplicatainmaticis,ncp 
famc &  frigore  labor?.ntibus<  Noftrum eft  quodcn 
ditis,nobis  crudclitcr  fubtrahitur  qd  inaniter  cxpca » 


I 


^35 


leremia:  Cap.  XXII. 


M  a  si en/w. AIIcg.Quidquid  ad domum  r^iam,&  vrbem 
mctropolim  prophctatur,ad  ordincm  eccleflaliicum,  & 
principesecclcfiarum  refcramus  qui  fcfe  fuperbia:,&  di 
uiti)S)&  lafciuix  tradiderunt.Nec  flatim  libcrantur.quia 
dcdomoregia  funtquomodoqui  deftirpe  rcgia  Dauid 
fucrunt,quiplacue 

runtdominOpaUCi  afHi6c!liasoppri«unmrapoteBHbu,.        „,  „„...„.„.„  cr.p,at«,  w<i  r«p«!,mini,b,m. 

«««inuenti  funt^vtipfc    calumniatoriSj  &  aducna&pupillum  &  vidua  nolite  tco- 

■'P^'  Dauid,EzCChiaZ  JO        «THom.cidas  eDim  &  facnlcgos  8c  venenarios  punire^non  eft  cffiif.o  nnguinis.  (<d  niinittcti.im  legi. 

fias .  Magna  autcm    tnltaie,  ncq;  opprimatis  inique ,  &  languine  innocen tcm  ] 
?"x  Srvnt  a  "'  ^ff^^d^^i^  in  ^oc«  ifto-    Si.n.facientcs  fcceriris  vcrbum 

ra^Dc?prSrciu;?    iftud,uigrec!icn^pcr  portas  domus  hums  rcgcs  fedcntes  de  ^ 
gcncre  Dauid  luper  thronu  eius,  ic  afcendentcs  currus ,  & 

.  ,        ^T^U^ontamdominieritaudei  af.,qujra  ve(lta;voiuntat;s. 

cquos  ipii  &  lcrui  &  populus  eoru.  Quod  fi  non  audieriris  , 

a^^uia  nonh  bui  '     3 

Verta  h?c  in  memetipfb  iuraui ,  dicit  dns,quia  in  folitudi-  4 
neeritdomush^c.  Quiah?cdicitdiisfuperdomumrceis  J 

_,_,,  ...  T-l  .  »lEgo.nonre<B.iby)on.s  ^ 

Iuda:(aaiaad  tu  mihi  caput  Libani.  Si  non  pofuero  te  f^li-  7 
tudinem,vrbesinhabitabilcs,&tfand:ificabofuperteinter  ^ 

aTNabiuhodon^oar.quifcntcntiam  exequitut.  bTPotentcs  Scptincipcf  ciu  tjtls  ^ 

ficience  virum  &  arma  eius,&tfuccidet  cledtas  cedros  tuas 

a?Omniafonfumetfljmmavotax.  TOmnibusHcletis. 

&prajciDitabuc  in  igne,  &  pcrtranfibuntGentcs  mult?  p 
ciuitate  hanc,  &  dicet  vnufquifquc  proximo  fiio:  t  Quarc 

r      •     j  .  r        •     •         •  /^*"'''"'-  Tlnterrogati. 

tecitdom]nuslicciuitatihuicgrandi?Etrc(pondcbunt,c6 
quod dcreliquerintpavau  domini  Dei fui, &  adorauerinc 

TPto  Deo  veto 


734 


b 


raDciprouocauit. 

-    )  Gj/W.Quaeftin 

"  limidiatribu  Ma- 
lalTetransIordane, 
a  quo  monte  La- 
lam  fugientcmla 
obcofcquutuseft, 
aumulusteftimo 
ijdift*eilc6cpibi 

.jbo.  icob  &  Laba  iura  *■ 
crfit  in  accrnu  la 
Bjdib.pgrcgaiu.Eft 

eiK.htecaput  velprin 
pium  Libani  mo 
scxcelfi,qui  vni- 
erfisccdris  confi- 
iseft.  vnde:  com- 
ouebit  domin^  cedros 
bani,Sc  Vidiimpiu 
pet  ex»ltatHm  et  ele. 
ce.WEt  in  Zacha 


c  si  mnpofucrn.Commmitm domul regi«,  &  vrbi  leru-  D 
laJem,&  tempIo,quod  vocatcaputLibani,qu6drcdiee 
dum  fit  m  fohtudincm  cu  vniuerfis  vrbibusfuis  Audiai 
h«c  noUrx  vrbis  domus  regia,  &  principcseius,  &  ccdri 
qu?  vfque  ad  c^lum  eleuantur,&  fuperbiam  loqnuntur: 
kriT    ci         •  .  ,  Quisnosvidebit* 

bTNo,,fo,umer,p.at,s,^dn„p«!aminiab,m..  ^^^j    ^-^.   ^J^^ 

dominiconfumcn- 
tur  finoluerintac- 
quicfcere  pr^ceptis 
illius.  Aliaeftautc 
fandificatio  intcr- 
fcdoris  &armor5 
cius.aliafacerdotu, 
&  corum  qui  mini 
ftrant  domino. 
d    T^iplne  fiere  mr» 
tuum,&c.  Hicrony- 
mus.  Mihipropric 
dici  videtur  dcSe- 
dechia  de  quo  &  p- 
fentis,&  pr^teriti  ca 
pituliprophetiaeft, 
in  quo  vere  rcgnu 

10  finitumeft,fubquoE 

1 1  &  vrbs  capta  eft,  & 
ipfe  in  Babylonem 

12  dudusmortuuscft. 
15  IfteefiSdIum,idcft, 
14  confummatio ,  at-  Dc«M;».d 
i;  que  completio,fi- 

lius  lofix  rcx  luda 


quircgnauitprolo 
fiai 


'f.D.htinz<acha-  .  T-w  '     T  ^.r     ■    ■        .  .  ? £,""-"k'"-" 

]y.AfmLibanepor  ^  DeosaIienos,&:fcruierint  eis.  NoIiceflcremortuum,ne-    <  fiapatre fuo.iccho- 


istuas,  &comedati- 

pscedmtuas.Qmsergo  ad  domum  regiam  loqiiebarur, 

|:r  metaphoraloquitur  ad  teraplu,fiue  ad  domu  rcgia, 

ood  ipfi  fit  fcilicetin  excelfo,fiue  quod  de  templo  om- 

lurapeccatoruniremediapctantur.vnde:  ^uncjiudreji- 
!  nou  eji  iii  Calaad,  aitt  medtcus  non  eji  ihi  ? 

Theodor.  Icrufalem  vocat  Libanum,Galaad  autcm, 
:3latia  rcgia  qux  in  ca  funt.  Eft  porro  locus  in  Libano  q 


filius ,  fcd  nepos  lo- 
lix  ftlius  loajcim.vtaprincipiohuiusvifionisquando 
mifit  ad  leremiam  Sedechias  Phafiiir  filium  MeIchi£B,& 
Sophoniam  filium  Maafiae  Sacerdotem ,  vfquead  iflud 
capitulumomniadcSedcchiaintelligamus. 
*  Idcrn.NL-quaquamigiturgcntilis  plagenduseftatquc 
ludxus,  quiinecdefianon  fuerunt,  &femcl.mortui 

innmmafi.r    V(\H^-.U^r..i-  \    A • T^       fimt ; doquibusSaluator ait.   Difmttemortuusfepelmmor. 

m?S  t V.,;,  V         " ^'''**  ^"^ pcrtinct ad  tcr-      tuosfuos:  lcd eos plange qui  per fcelera  atque peccata  ajrc 

iLib  „0  5  ^at?cFn^a^?°r "'''""' '', ^"?^^      ^^""^"^  ^^ '''^'^''^ "°1"»^ '^ "«^ rc2crtrdamna%! 
'.  Liijano.coparata  cllc  palauarcgia,  proptcr  admifiam      nc  vitiorum. 

icisimpietatem.  ^zM     F 


NICOLAVS  DELYRA. 

1  Sicnim fzcientcs.fcilicet,iuniiiamexeaHendo,&imuni. 

t.m  diclmando . 

2  Ingredicntur  pcr  ponas.Kperfeuerabm  in  honoreregio. 

jQuod  non  iad.Jcilicetdimiitendoiunniam,  &  profequen- 

ainivSHtiam.  ^ 

A  Inmcmetipfo  iuraui.  Hcmincsenimpermaiorcmjuiiu- 

fnMHeb.r^.cap.Deus  auttm  non  habetmaioretnfe.ideoperje- 
ntipfm  mrauit,  ^    ■* 

5  Quia  in  folitudinem .  /. domus  regia:ad  illam  enim  vene- 

n  Ier(mias,vt  patet  in  principio  huius  capituli. 

Oalaad  tu  vtxlhi.Galaad  cjl  mcnticulus  in  fummitate  montis 

Lam  extHens,  &  J,c  ad  modum  capitis ihidcmft  habens:&  per 

th  wteUignur  dumus  regia,  ydfolium  per  tnodumcapiiisfiha- 

t»s  ad alias regnipancs,  &  non  accipitur  hU  Calaadpro  tlU  ter 

^-'luxelir^hralordanem. 

l  ^  "0".Pofucro.£f  fubinteUigitur,non  credatur  mihi. 
.  yo"  inhabitabilcs .  Hoc  enim  impleuit  Deus  pcr  Chal- 
■>!,lerufaUn,  (  qux  erat  caput  regni  )fuccendentes,  &  -prbes  in 

^  •>m!tu  dejiruentes.  '       ^    ^^  > 

'11  ^'  ^^n^ificabo.Hfim  dicunt:Et  pr^paraho,verhum  enlm 
J  mm  hic  pofithm  efi  ^quiuocum  adjanaijicare,  &  praparu- 
'f  ,  ,  '7'»  *"■'''"""■  rneru.s  hic  dKcve,  quia Ch  ddxi  c,ui  hoc 
tiZ^ "''"/''«'««;«w//,/fd inftdcks:  Tamenfuwdum  uanfla. 
lcr^u"""  '"ir«'"«^"  ['^riHi  vetfana>ficaii,nonformaliter, 
i'-  f// /S''*'''""''''^''''"''''"  '''"'^  '"(i'"menta  diuin^  lufini^:, 

lal^T^^^'^^^'^"^  '''^^^^■idiUhald^osad  interficicndumpa 
"'^'^^armaeoruw.  ^ 

L!5w1'^'^!"^^"^  ^''-'^^^  •  '•?'''■««>«  &  nobitrsqui  vocmtur 

■^r/Hiie  Lib^ni^m  quo  crejamt^dri. 

^      12  Et 


12  Etprxcipitabuntinignem,&c.  QuiaChald^iifuccende' 
runt  cinUatem. 

1  i  Et  pcrtranfibunt  gentes.  ToH  deslruBionem  ciuitatis. 
14  Etdicetvnufquifqueproxi.  ^dmirans  deciuitatistam 
fortis  dejiruciiune. 

1  y  Et  refpondebunt..>if««^«c«f«  hoc  vinuti  &  iujiiti<e diui- 
nx  propter  peccaium  idololatriiC. 

16  Noliflerc.  Hic confeqttenter leremias prophetat contra  di- 
quos  regesin  fpeciali.^dcuius  intelkBmnjciendum^quod  mortuo 
lojiarege  ludie,fucctffit  ei  filius  eius  loachaT^que  rex.Aegypti  cepit 
&  viiiiu  duxit  in  ^egyptuj^i  &  mortuusefi,  &fubfiituitrex 
.Aegyptifratreeius  Eliachiri^^vertit  nome  eius  inloachim  fcri 
ptumper,m.infine.iitj.Fjg.xxiij'Contra  ifiit  venit  l^abuchodonc- 
for,curn  cxercitibusfuis,&  fecit  eu  ftbi  tributarium  tribus  annis: 
iluartoveroannopercipiens  eius  rebcUionein  fauorem  regis.Ae- 
gypti  quifecerat  cti  regem,fecit  cum  capi,&  interfeBum  cxtra  por 
tas  Itrufalem  inhumatuproijci ,confiituens pro  eo  eiusfiliu  loachin. 
fcriptum  per,n,in  fine:fedpofi  tres  menfes  cogitans,^  non  fideliter 
ei  fcruiret  pro  interfeclione  patris  ta  vili  vcnit  ccntra  eu,qm  confi- 
iio  leremix  tradidit  fe  rtgi  B.ibylonis,  a  quo  cu  matrefua  &  mul- 
tis  nobiUbus  regni  ludte  diiBus  eft  in  Babylonem ,  vbifuit  vfq;  ad 
dic  murtts  fua:f^ loco  eius  confiituit  rtgv  Sedechia  eius  patruu  &  ' 
filium  lofia:  qui  pofiea  rebcUans  regi  Babylonis  captus  i  Chalddis 
exoculatus fi,.it,&  in  Babylone duilus  iiij.  I{eg.  vU.  Igitur  de ifiis 
quatuor  Ivquitur  hic  lereniias.&  primo  de  loachaz^^fecundo  de  Se- 
deLhia,ibi:V\:in2^\\.e.tertio  de  loachimfilio  lofia ibnVxquixdi 
{it:it.quart6  dc  ]:uichin  nepute  Iofte,ibr.V'mo  ego.  Ci>ca  primii 
dicit  Itremias:  Nolitc  flerc.  i.  loachaT^filtum  tofif  mortuum  ht 
oiegypto.vt diili-imeji q.i.mors  eius non cfi ficlamevtahiUs  vobis 
ficut  aliorum  trium  fequentium  ,  quiarex  ^egyptinonlegitur  a- 
Uud  malum  fecijjc  populo  lud*  nifi  quott  duxiteum  vinclnm ,  C^ 
impofMt  regno  lud^  tributum .  peiora  autem  fatis  contigerunt  itt 
temporibus  aliorum,vt  videbitur.  J 

*  1  Plansjl.    ■ 


73^ 


Glof.  od.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


71^ 


c  Vnn  planget  tum.  Hicronymus.QiLod  dc  Hcbrio  pofui  t 
inus.X'^nplanget 'um:v^  frater,& vx fo.in  Lxx.nonhibc- 
tiir,  propriequc dicitur  contra  loakiin  rege  Iuda:&  apc- 
rirur  quod intcr  fratrescrat  ambiguum ,  vt  no  fit fcrmo 
dc  loachaz  vel  dc  Scdcchia,  fed  proprie  dc  loakim ,  quc 

interfcdCid  latrun 

if Tf»  filin»  lofii.vel  ptopni  Sedechiim. 


«a  ^iJ.^«>>f.Tonasrexiuftustrcsfilioshabu.r,  loachaa 
^A  &  Ioakim.&  Scdcchiam.  rrimum  I^hamo  Nechao  ta. 

4.Rcg.,,  g   duxit  in  Acgyptum,&  ibi "^««""^,^"/*.^"^f,  "^X 
Ui  cius  loakim,quo  mortuo  rcgnau.t  fihuscius  iccno. 
nias,^ui  a  Nabuchodonofor  cu  matrc  &  prmop.bus  m 

captiuitatC  duftus  ,,.,-.. — ,...,-.- 

efl :  <P  quo  patruus  ^         .^  r        ^-  fl^^^  pj -gjtc c,5m  qui  cgrcditur,  quia 

P»t/lc  Ln  rcWccur  vltra,ncc vidcb.c  tcrra  natmitati,  fua. :  cjuia 
rufalc duaus  cfl  in  a  ,  . -^ ^jominus  ad  Scllum  filiu  lolix  regis  luda, qui  re^ 
SL?f"?:  gnauitprolofia pattcfuo.quicgtciru.cftdcloco illo.  No 
Hcbrxiputan<hoc  feucttctut  hucatnplius,  fcd  in  loco  ad  quc  tranftuli  euin. 
"■"f „"rcsE b  ibi  mot.ctut,&tcrramift«^^non vMcbu ampl.us.V.-equ. 


SgS^lS    .d&^SininiSt&aculaiuan^in^ 

fr=  —I ™;4  iudit;^rA=&i^^^^^^^^  ^i-  ^ 

quod  in  cis  rcgnu 
luda  finitum  fit. 
Thcodorct.  Scl 


(it  grau*. 


culisChaldsorum 
&  Syri^  Ammoni- 
tarum  &  Moabita 
rum  Hebreanarat 
hiftoria.VndciMa, 
lachim  mortuus  ,' 
fcribitur ,  &  fcpul- 
tustacctur.Inlibro 
dicrum  lcgimusca 
tcnis  vinclum,&in 
Babyloncm  duflu, 
ncc  vUraaliquidrc 
fcrturdcoeo.  Da- 
dusdNabuchodo- 


t  &eit  exein-  lum  non  vt  quida 


_  putantcftloakim, 
^fcdcftloachaz  Hic 


,fPutan»feinpe.i.«uumrejn.tifum.                            t       -   o                   ,  wlu,,  a  x,aui.^..vjuu- 

nonrcddccei  qui  dicit:xdificabo  mihi  domum  lata  &  cce-  6  nolor  vmculatus. 

,°"„:nmhaSlm^petpe.uam,d,fi^      M  Vide,ut.n.h=bc..d,Hca,ion.puUhet,.m..    7  fed Ctiam  Ul  Via pa 

«o.^,TuT->rrinA  OnitaDcrit  fibi fcncftra.sS^facitlaqucaria  8  cem  fub  tnbutoft 

"''^.tSii;?"      K^^^^              ,H.,eJno„r,.na„tinpV-  Cit,fcd  poftca  rcbel 


cnim  rcgnauit  loco 
Iofizpatrisfui:hfic 


ccdtinr^inertdi  fvnS.  Nunquid  tcgna^bis,  quoniam  9    lauh.tandcm la,* 


1  mi 

cedrino 

aoi 

t&tanc 


Iofi.patrislui:huc  ^--b ecc^a .n.pctu„.      a,rtucn.e.,^^,n^~.^^^-^  u  vn^Sepultiuaaf 

irc«tediNcchaocaptiuum  tconfersteccMio?Pater tuusnunquidnocomedit&bibit  ^^  ^  Theodor.PatP 

nTxdlfi  abdUXit  in  Aegyp-  ,.Q^Nonfupc.biu.,deabund,m^.ideo.aminpt.a.,t.quaminfu,u;obcne^^^^^^^^  j^  Scllum  nod 

tum.  Nam  loak.m  ^  fccit  iuditium  &  iuftitiam,ttunc  cum  benc  crat  ei?  ludl-       ^^  loakim.Dixit.n 

occilus eft  in  leru-  ,fFa«pctis&egcn.,veifu..pnu.^  15  deillo  tcrramhai 

falcm ,  quod  &  hic  ^^^^^  ^^^{-^^  pauperis,&  cgcni  in  bonum  luum .  Nuquid       ^^n  vidcbit :  fed ii 

,,.*••  a«Oioach.m,c'>tpo.is  Sf  ii.ii.iJ;.  ,  x    »_-r„._    -••_ 


x>phcta  nos  docct. 

b  y^e  qni  a:d:.&( .  loa 

kim  fiUo  lofiae.que 
fnbftituitPharaoj) 
loachaz  fratrc  fuo. 


tHxcbonahabui."  '  .  ...         a,0.oach.m,c.tpo.is  *.^a,.u.,.  ,g    trafmigratiOnCIIW 

notide6quiaco2nouitme,dicitdorainus?Tuiverooculi,  ,7  ricmr.Dchocvm 

aTktalicnadiripias.  ,       ,o  '       '•  "  T         J  J  ^    O ,     ^  *    prOIlClCtUr       CXtrj 

&  cor  ad  auaritiam,8^adfanguine  mnocentetundendu,&  ,9  portam,inftarma 
T-cct.  i,„,^.^3„„,3.  adtcalumnia&adtcurfummaliopcris  Propterea h^c di-  -  ^-^^^f^^>^l 
Ce.r.rai}npic&crudelitcr  dtdfisadloachimfiliumlofi^ rege Iuda:Nonplangcnteu  ^  '^^^^J^  docentK 
tcontritioBcrcgnauitquemor-  1  ^     •        j       •       »  d  .^/(en«/c  Pcrmc 

fidcndu heu.  tuum  non  fepuUii    -j-y^  frater  &  vx  foror:  n5tconcrepabut  ei,  v?  domm?  cc  v?  ^    taphoram'  Libani 
narrathiftona,cu  „  i.i„r,puu„,ibem.s8cab.u,busiacerabi,ur.h,ce.tenimaf,„ifr.ui-Mta.  ^    nQ  2I  &  Bafan  rcc^ionis 

aUos  reges  &  mor-     tinclvt? .Sepultuia  afini  {epehetur^tputrcfadius  &  proiedr  ^^  ^  niontium  trar  i«i 

ferTt  huncSro-  ^  ^xtra  porcas  lcrulale.  Alccnde Libanu  &  clama,  in  Balan  da       lordanc  ad  lerufi  - 
n.iai.iiu.i..auipiw  [;  Ic prophctat, qut  '^- 

&  noSuTtum^dcquodicemusinpofterioribus .  fruftra  in  Acgyptijs  Hcconfifa.  Vel ad  loakim  quitm 

*  Thcodor.  Ccdrum  vocauit  lofiam.cm  conftanserat      rcgnabat,  &  ab  Acgyptijs  rcx  conftitutustuerat  quc 
rcgnum.Rcprehcndit  autcm  SclUim,qui  &  loachaz  no- 
minatur,e6quodCedriquidcmaltitudinemimitabatur 

at  no  zmulabatur  incorruptioncm  ipfius,  fcd  de  rcgno 
"■  faftuofc  gloriabamr. 


C   T^OB 


fruftra  abcis  fpcrctauxilium  :  ipficnim  arcgc  Babyb 
nio  captiuatifunt.  Hierony.Qiiod  nosdiciinus.adtra 
fcijtesclama,  vt&  in  Hcbi'a:o  lcriptij  eft,NcabalimLj 
&Thcodo.vertcrunttransmarc.Symmachusdec6t 

^  vt  figni-  f 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I     Piangi. Hic  confequenter  loquitur  de Sedecbia ,  qui  inttr  iflos 

*  vltimo  regr.a'dt:non  emminfcribendo  tenet  ordinem  temporis,vt 
diCia  eH  cap.prxcedenti.Dicit  ergo :  PlangitC  cum  qui  (^rcdi. 
i.egredtetur .  Loquitur.v.dt:  futuroptr  modum  prxftutis  de  Sedt' 
chia,qui  exoculatus  du£ius  fwtpojica  in  Bahylonem.ibiq;  mortuus, 
&  t?porefu4  captioms  fuit  teplurn^mbusiii  &  ciuitas.&  popu- 
luspartim  ncdfuset  partim  captiums,q  erat  occafto  magni  l"ii'. 
7,  Quia  hic dicit./.dd  Sedechiam,quiHominaturSellum.'}.Va 
raUij.  vt  dittum  fuit  ibideWyqui  rcgnauit  pro  Jofia  patre  juo,  non 
immediatcjed  in  quarto  loco :  quia  ante  eum  regnauerunt  duofra- 
tresfui  &  eius  nepos,vt  diSlum  cfi. 

3  Qui  cgrefius.  Loquiturde  futuroper  modum pr,etcriti  fro- 
pter  ctrtitudir.cnt  propheii^.Cjitera  patent, 

4  Vx  qui  Jtdificat  domum.H.c  loquiturdc  loachimfilio  Jo 
fi.ffCuius p'imd  defiribttrnaUtiam  .  feiundb  dehttam  pcenam,  ibi^ 
Propterea.  Circapritnu diiii:  Vac qui  a:dificat domum  fua 

*  in  iniufti.  Lrat  enim  iile  loachim  cupidus  &  fuptrhus .  prvpicr 
quod  adtaciendumf1bi.4td1fi1.ia  exccffiua  in  magniiudine  &  curioft 
tate  rapkbai  bcna  aliena. 

5  Amicum  fuum  oprimct.  i.finecaufa  legitima  .&ftfi' 
liebathnc  I  achim  amicis,m.dto  fortius  alijs. 

6  Qn\6\c\X3CjA\^.l.cxcef]iuaminaltitMdine. 

7  Et  coenacula.'./o/<jrij;;«  quo  notatur  cxctffus  in  latitudine. 

8  Et  facit  laquearia.C^/it  efi  exccfius  in  muteria . 

9  Pingltquc  In  qw  notatm  excefjus  in  curiofttate  . 

10  Nunquid  rcgm  fcilicet,perfeueranter. 

1 1  Quouiam  confers J.te  eleuas  vitra  dcbitum.yel  confers  te 

tedrot 


cedro,tdeli,S^lcmonipitentfk7no ad (dific.vidum  . 

1 2  Patcr  tuus  Jdlicet,Iofias.quifuit  deuotus  &fmHus . 

1 3  Nunquid  non  comcdir.  idcfi,pacificd  vixit. 

14  Et  fccit.(;.d.tAr)Mf«  fjpero  poiuijse aliter fetiffe.Idco ftqt  ■ 
I )  Nu nqu  id  non  idco.jupple  vixit  bcui  &  infih. 

16  Quia  cognouit  me.quaji  dicat  sic. 

17  Tui  Vcr6ocu.&  cor.&  idco  degeneras  a  patre. 

18  Et  ad  fanguinc  m  innoccn.  .Adhoc  enim  quod  bona in  • 
centumfibt  aiqti)  ertt,crimtn  dignum  morte  eis  impombat . 

19  Et  ad  Curlum.  Cupiditas.n.impellit ad omvia malj,  prof ' 
quod dictt  ^pofi.']. Tim.v).b.l\adix omnium  maloru  cji cupidt,  ■ 

20  Vroptcrcz.Hic confequeuter propheta  denunciat dcbitam  ' 
nani.  Ft  prtrtib  refpedu  regis  diccns. 

2 1  Non  plangent  i.Jratres  fius  &forores  non  plangent  i  * 
7»or/M«w,f/'cfHffj.Vsnobis  de  mortc  fratris. 

2 z  Non  concre.i./f^^^^cf  non  duent  lat  men  tugubre,ficut  'f 
fitbatit  \idennibus  fcpulturis.propter  quod fubditur. 

23  Scpultura  aC\ni.CuiuscadauerprciJiiturtn  capu  velfof^' 

24  Scpclictur  putrefa.  Contra  hoc  viditur  iilud  quodd'^ 
iiij.l{cg.xxitij.b.de  ifio lvacbim:Et  dormiutt  loacbim  cutnp ,'' 
bus  fuis.Ad  hocdicunt  aiiqni.  qubd  cadauer  regts  fic  protc^iut  \t- 
dundabat  nimis  in  verecundiam  ludaiorum  ,impetraueruntd  j*- 
bucl}odonofor,qu6d  fepciiretur.  rd  poteji  dici  quddiiij.l{fg.^  '!• 
non  dicttur  qubdfepultus  fuerit ,fed  qubd  doi  miuit  cutn  pAt'»  1''^ 
fuis,qu£  dormitio  non  importat  nifi  mortem.]Confequenter  po  fHf 
fana  populiludtx,cumdicitur. 

25  A(ccndc. i.denumavjq;adextremitatesregni,qua  '^ 
nus  ejl  in  cxtrema  parte  verjus  ^quilone,et  Bafan  verfusOr  te. 

*  I 


'27  lercmia: 

/|vt{i2nificcnt,quod  vox  prophcts  vfquc  ad  montcm  Li 
/banum  &  Bafan  dcbcatpcnicnirc. 
a"//jio;  J^f-Hicronymiis.  Supradixciat  domui  rcgis  lu- 
^^l^  jj^c  loijuoi),  dcindc,  dcfifndc  ii:  d^  ninm  n;^'s  lud...  Etice- 
n\n\,h-(c  dicit  dominusjttptr  domnm regis  luda,5c  prxpoftero 
ordinepoflquamlo 


Cap.  XXII. 


73^ 


»1 


I 


&  maximc  ab  hisqui«TaW  5c  In  peccantlam  prxdicar  D 
Quomodo  iguurdominus  Icchoniam  tanquamannld 
dc  manu  fuaproiecaurumfcminamr  ita  kaorcmobfc 
crovtnefarium  librum  abiiciar.  Si  volucritlcgerelc^at 
vtphilofophum,non  vtccclcfiarticum.  ^ 

,  _  *  Thcodore.Quo- 

vocem  tiiam,  &  clama  ad  tranfcuntcs :  quia  contriti  funt       niani  non  imitatcs 

^afOeuspfr  Prophc-tas.vclio.^uutifnnti.roiV-i.r.        IjTSuperbKm  contrameex  abundMnia.    '       piCtatCm  maiorum 

oes  amatores  tui.Loc]Uutus  lum  ad  cef  in  abundantia  tuaj  -  dc coguitione  illo- 

_                             .j,  aTidtiyup^bijexquocdi.aaesab  Aejvptj.      5  fi^igloriabantur  af- 

dixiftijno  audia.H^c  eft  via  tua  ab  adolefcecia  tua,Qa  non  4  f^'retcs  in  medium 

_                   ^          aTfrincipeshiiciiiuciiuedirperros.      5  Abraham,  Ifaac,Ia- 

audifti vocem mcaOmnes paftores tuos paicet ventus 8c  ^  ^°^> ^^'^^^^ > Dauid, 

a<iBa:iyionn,i..                                                   7  Ezcchiam,  lofiam 

amarores  tui in  captiuicate  ibunt.Et  tuncconfuderis ,  Sc  ^  ^'^°^  iiifignes  virtu 

aTArroK.iiit'am  figniticnc. 

erubekes  ab  omni  malitia  tua  q  fedes  in  Libano,  &  nidifi 
cas  in  cedris.t  Quomodo  cogcmuiiti,cu  veniilent  tibi  do 

f^ulidlta:  cavniiutarts 

iuTdsam  duftusa  lores  quafidolores  parcurietis  ?  Viuo  egodicitdominus, 
lortuuseil  Solco     quiafi  fuerit  lechonias  filius  loachim  rcgis  luda  anulus  i 

lCOmmCntailJSOC  D  .iiq;.idemjnupotian:isdifficuItcreripitur.  TT.imcn.         bTBabyKmiorum 

(planationib.  quo     niana  dextera  mea,inde  cuellamteu.  Et  dabo  cein  manu 
imraos  cftdiucr-  .     '  -    „,    •  -      /-  . 

s  interpretum  ika     qUcTrentmm  animam  tua,  6c.in  manu  quoiu  ru formidas 

facie,  &  in  manu  Nabuchodonofor  regis  Babylonis  &  in 

manu  Chaldajorum.  Et  mitta  tc&  matrem  tuam  qu^  ge- 

nuit  te  in  terram  aliena,m  qua  nati  non  eltis,ibiqj  moric 

a*luda:3ui,  ..  L.cfideiio. 

mini  &in  terra  ad  quam  ipfi  leuant  animam  fua,  vt  reuer 
;runi'& poft  mul     j^ntur i!Iuc:& non reucitcncur.  Nuquidt  vas fidile atquc  *°  fcrrrpoteftad Cliri 

)s  annosmfcjpulic  ^ ,-.„^„;.ia.+...u^.,:„„.  nt.-.,?.-:j!  ..„   Lr_     ^       "■'  ftum?Etcxcoquod 

mniani  &  iluus, 

ilumniatifuntmed 
balicnis  nomini 
us  propriasfcntcn 
asponercquode-c 
ofaciocaula  bene 

olcntiK.nc  ccrto  nomine  aliquem  vidcar  lacerare.Dico 
rgoapcrte  magiftrumcorum  Origcncm  hunclocum 


guutuseft  de  Scde- 

:liia,gvltimusrex 

bit.rcuertitadloa- 

himfratremcius, 

'''^•"^iui  anteeum  regna 

''"'jit:quavaticinatio 

■""'  !e  completa  niic  lo 

uitur  ad  Icchonia 

ihum  loachim  ne- 

iotcni  lofia:.  qui  a- 

ionominevocatur 

oakim ,  qui  captus 

iftcu  matrc  &  mul 

hominibus,&in 


tiascxponere.hu 
B  ifcemodi  mifcere 
rmonem.  Quida 
oc  dicunt,  a!ij  au- 
miantjhocnonul- 
ficlentiunt:  quod 


9    tchac  dccaula  De' 

10  rcpcHit  arrogantiS  » 

11  Tt^choniar.inqiiicns, 

12  Etiamfiannulusdi- 

13  gitifiat,  «Scponatur 
'4  in    dextera   manu  t  quam  sra- 
15  mca,  indccucUam  "ofafuift'' 
i*^  illum  5ctradamho 

17  ftibus.Ncigiturco- 

18  fidat  de  virtutc  ma- 
'9  iorum  cum  illora  - 

virtutem  non  a;mu 
lctur.  E, 

c  ^(«««"/f/.Hierony 
mus.  Cumhocde  ^'** 
lcchonia  dicatur  fi- 
lioloakim  ,quore- 


contricumviriftetlcchonias?  Nunquidtvasabfqueom-  22  Apoftolus  diciteu  ' 

a«:Hnc  fa^um  de  lechonianeijioduWitat.  •>  t       i-r     ■  •  v-v    • 

mvoluptate;  Quarcab.&>ifum,pfe.  &femcne,us,&  H  l^S^^ZS^^,,, 

proie6li  in  cerram ,  quam  ignorauerunc  ?    Terra ,  tcrra,  ^^  nitum  omnis  crea-  tvt  idoiu  cs- 

26  tnrx  eum  appellari  teptum  con- 
annuUim  qui  proij  ^"^""=*' 
ciaturdemanudomini  &  tradaturBabylonioregi? 
d  '^j>'//".Hicronymus.  lechoniasintcrprctaturdomini 


d  Chtiftum  rcfcrre,qui  de  manu  Dci  pat  ris  inftar  anuli 
i!uirusfit,&  mifliis  intcrracaptiuitatis,  in  vallc  lachry- 
narum,&crucitraditus.Matremquoqueeius,ideft,fy- 
-  (^|agogamcaptamatquedcie£tam:&nonpertimefcitq3 
•quitur :  Hxc duit  dominus  Scribe  virurn  iftum  abominattf,^c, 
iitelligercdedomino  maieftatis. 
)  ^«i^-Hieronymus.  MilcrabiliterGruniusSexti  Pyta- 
orici,hominisGcntilisvnumlibrumin  Latinumtran- 
iilit,&induovoluminadiuifitfubnomineSixti  mar- 
ris. Vbi  nulla  Chrifti,nulla Spirituflanai,  nulla  Dei  pa 
is,nullapatriarcharum  velpropherarum,vcl  Apoftolo 
imfit  mcntio,  &  hunclibrum  lolita  tcmeritatc  &  infa 
laanulunominauitjqui  per  multasprouinciaslegitur 

& 


prxparatio cui  in  pr.Tlcntilocoprima  fylabaic.i.nome 
dominiaufcrtur,&:  dicitur  chonias,vtfubaudiaturper- 
ditioni  &  interitui  praeparatus. 
e  v>rr<T,ff»Ta,£^(.Clemens  Alexandrinus.Ametes&ino- 
bedicntesterravocatfcriptura,  vtlcremiaspropheta  de  ^ 
Ioakim,&  eins  fratribus  dicens,  Terra,  terra  audi  verbQ 
Dfii. Alius  aut  dicit. Audi  coelu  &  aufculta  terra  :  auditu 
appellans intelligcntiam  &  coelii  animam  eius  qui  eft  p- 
dituscognitionequi  coeli  &rerumdiuinarum  fulccpit 
contcmplatione.Contracnimeum  qui  elcgcratinfcitia, 
&:  cordis  duritiem,tcrram  dixit.Et  illud,Aufcult3,  appci 
lauitab  auribus  qua:  funr  inftrumcnta  auditus  carnalia 
attribucns  his,qui  rcbusattendunt  fenfibilibus. 

^  I  Scribe 


NICOLAVS  DE  LYRA.    ' 

^     Etcla.//a  qiiod  omnes  ttiam  extrantiper  terram  ttiam  tran- 
unies,ptrcipiant  dolorem  tuum. 

Quia contti.  idefiyde  ^egyptijs,  de  quorum  auxilio  tonfide- 
ts  quus  Xubucbodjnnlor  debti!auit..:^.I{eg.z^. 

LoquutUS  rum,&c.Pf>-  prophnas  meos. 

In  abundantia.i(/f/2,  tempore  profpcritatis.In  Hebrp  habC' 
r  iti  pace  tua,fine  qua  potefi  cffe  profpcriias. 

Dix  ifti.  0« jd  rebelUs  fuijti  verbis  prophctarum. 

Haeccft  vh.idcli,confuetudo  vta. 

Ab  adolcfccntiatua,&c.'.«6fxif«<fei//.^j'/)^o ;«/«»(: 
r.mf-crtf.tfrcquenter  rtbelles  Moyfi  &  Deo. 

Omnes  ^i.m.idefliregrs  &facerdotes. 

1  afcct \!cn.idefl,inatusfiducia,quam  habent  de  .Aegyptijs, 
t  quibus  fubdtiur. 

o  Et  ama.Per  '^abmhodonofor  captiuandi. 
i  Et ^\xnc:<iowi\xn.Tropterfruflrationem tuxfpei. 
■2.  Q.\i'X,kdc%.idtH,inlerulakm de lignis  Libani ^dificata. 
j  ^ln\<iif[.Diuuiasmalecoug<egando. 
^  Quomodo  con.  idefl,  congcmifces,  quia  loquitur  de  futuro 
r^^odmprateiiti. 

S  Cum  vc.ti.!.r«w  venient  in  dtfirucUone  tcmpii  &  ciuitatis. 
^  Viuo  cgo.H/c  vltimo  loquituf  de  loaihim  nepote  lofitf  dices 


in  perfona  domini . 

1 7  Quia  fi  fue.7»  Heb.habetur,Chonias,  cfl  tamcn  idem  nomen 
loachm, lechonias  &  Chonias.-variatum  tamen  in  Htb.ficut in  Li- 
tiho  idcm  nomen  eft  J^icolaus  &  Colttus  &  Colims.      I 

1 8  Annulus  in  mz.^ntiquitus  enim  annulus  eratpgnum  dik- 
iiionis  &  etiafrmitatis,Littr£.n.fignabantur  annulo  regis,vtha~ 
bettir  inlibroHefier,^  inpluribus  alijs  locis.igttur  ftnfus.Si appa 
ruerint  figna  diledionis  mex  erga  lechoniam,  &  fu^  ftabilitaiis  in 
regno  nibilominHs  eijciameum. 

1 9  Et  dabo.  Mutatur  modus  loqucndi  de  tertia perfona  adjecun- 
dam  Cttera  patentex  ditiis,fuprd.  vfque  ibi. 

30  In  tctiz.id(fl,in  lud^tm ad qiiam cum  magno  defidtrio anhe 

tabant  reuerti. 

2 1  Non  reucrtentur.E^  in  hoc  patet ,  quod  diBum  tflfapra  de 

loach^s  q^od  t  rai  minus  lugendus  quam ifte:quia  (um  iftofiierunt 

muUihobilcs  captiuati  abfque eucrftorie. 

XI  Nunquid v^9,.idcH,m:llius momenti. 

23  Vir  iftc  Icchonias.  Q.uaii dicat,fic. 

24  Nunquid  vzs,S(.c.ideft,nuilam  bonitatem  habens  infe^ldco 
jcquwtr  . 

2  5  Qiiare ab.  fimt. Quafl  dicat,pro  malitiafua. 

26  Tcrra,terra,ter.  Ter replicatur  ad  maiorem  affertionem  eitis 

quodjubditur. 

Tom.  4.  Aa  *iSciibc 


739  GIoford.&NicoIaideLyra        74  ( 

/iz  scrihe  Hieronymus.  Chriftusdchuiusfcmincnatus      crcfcentemSymmachusvacuam^o&Thcodotio^ibo. 
li  ctk.vndcGihnd  oabitillidomwusDexsHemDau.dpjms      minabilcm  &  abdicatum. 

n,,&c  Scdnonindicbuseius,fcd  mult6poa  natuscfldc  *  Bafilms.Planccuidcsroca.Extcrminata  n.Icrufalcm 
loakirnIcchonias.dcquoSalathid.  dc  quoZoroba'.cI,  dNabuchodonolorc  rcgnucms  difToluta  cft  Ncquaqua 
&Pcrord,nemvcnituradChriftu.  Scdindicb. loakim  aut vltcriuspatcrna:IuccclIioncsrogantiuni  ficutprms 
J^       ^    . /...  crant.  Naab  initio 

quidcm  vlquc  ad 

captiuitatcm  rcgna 

bant  quicxgcnerc 

Dauid  fucraiu.  Rc- 

grcffiauteSalathid 

&Zorobabcl,popu 

laritcrprcKrantpo- 

pulo.principatu  i: 

in  faccrdotium  dcclinante.proptcr quod  comixtxcrani 

faccrdotalis6crcg.ilistribus.Vnde  (ScDominusrcxcftat 

faccrdos  ad  Deum.  &  non  dcfccitquidem  regalistribuf 

vfquc  ad  Chrifti  aducntum.  N6  tamen  fedit  fupcr  thr< 

num  Dauiddcleminclechonix. 

.^CAP. 


ndfucccfTitcifilius  .    -.t      j ••   r>  c     U 

rcx  ficutipfcpatri,     terra,audilcrmoncmDomini.HaccdicitL)ominus:bcriDe 

&vfqucadChriftu  a  Yii-umiilumftcrilcm,  viru  quiindlcbusfuis  non  piolpe-  l 

nulIUSrCgiarn  Objl  ,,Tanium,Se<lCh.iauin'-u»&hoinocuiusregnumnon  etitt«tcnum&bieje 

nuit  pOtcdatC.  OCS    b  fic.^ttecnuiiiPr.a>d,  le.lprri><rtuumeft»n]uecrelefle.      ,    -  _ 

cnimcaptiuifucrut     rabitur.  Ncccnim  critdc  femincciusuirquircdcatlupcr  J 
*ullusK.d«'l'     ^o^i""^  Dauid,  &  pocdlatcm  habeat  vltri  iniuda. 

f;nauit.Vndcrcfcrt 
olcphus  dc  tribu  Lcui  fuiflc  prmcipcs  qnibus  fiiccrflnt 
HcrodcsAntipatrisprofclyti  filius ,  &  poft  Vcipafiano 
huius  gencris  rcgnum  imo  rcgni  fimulacrumpcnitus 
fuiflcdcletum. 

b  j"tmVf77;,e*rf.Aquilcprimacditio,ftcrilcm,Sccnnda  no 

crcfccn- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
4e  I  Scribc.  Terfentent!amDeidiJ}iniimam,cMius  ftetilitas  expli- 
catur.  liim  dicitur. 

Virum 


Z  Viru  qui./«  regiminercgrti,  ntc  etia  inposteris  ideofequituj 
3  Neccnimcrit.  Quiafibi fuccefiit  Sedechiaspaf^uusHitSfyt 
diHnm  (fi  lupra. 

*CAP. 


B 


CAR  XXIII. 


V  eJrr.QuiaoTs  a 
Ipcs  ludaici  rcgni  il 

t  «flrperdunt.  tccit  tranfitadprin 
cipcs  cccleGaj,3c  fy- 
nagogacumfuispa 
flonbus  dcrelidia  at 
quedamnataadA-  b 
poftolos  fcrmo  fit 

Bicc.j4.f     dcquibusdicitur : 
Super  eos  fuji.itabo  pa- 
fiores,&c. 


C  A  P.     XXIII. 

^/€paftoribus>  quitdifpergunt&dilacerant  j 
grege  pafcu^  mcgjdicit  dominus.  Ideo  h^c  i 

a^?yni«oga,Sciihis  &  Pharilios. 

dicit  dris  Dcus  Ifiracl  ad  partorcs  qui  pafciat 
populum  mcum :  Vos  difpcrfiftis  grcgem 
meum,  &cieciftiscos  ,  &non  vifitaftis  cos.    Ecceego  ^ 
vifitabo  fupcr  vos  mahtiam  t  iWdiorum  veftrorum,  ait  4 
dominus.     Etego  congrcgabo  rchquias  grcgis  meidc  ^ 


*  Hicronymus  Pof 
fumus  hociuxta  tropologiam dc  ecclefix  principibus 
intelligcrc.g  non  digncregunt  oues  dominiquibusabie 
€tis  atquedamnatis ,  faluabitur  populusbonispaftorib. 
traditus,&  reliquice  faluantnr.Perdunt oucs  paftorcs,h» 
rcfim  doccntes ,  lacerant  &  difl]pant,fchifmata  facietcs: 
C  cijciiint  ab  ccclefia,iniufte  feparantcs  .•  non  vifitant  infir- 

mos. 


mos  ,  a  pctcntibu 
manum  contrahc 
tcs.quorumomni 
mifereturDouspr 
flina  pafcua  rcddc 
&  malos  paftort 
aufercns. 
b     £  fnfcitaho  eis, 
*    Thcodorct.  1(1 
quidem  temporil 
Zorobabclis&Id 
filij  lofedec  typic; " 
eucnerunt,  nonti- 
me  tota  prophctii 
Multicnim  infurrexeruntlneos,nonmod6vicini,fe 
etiam  Macedoncs  &  poflea  Romani .  Vcrum  pra;diiai 
fufficietem  gratiam  pollicetur.  Quocircacertumcftii) 
quidem  temporibuseorumcontigifleihscvero  tcmp 
nbus  facrorum  Apoftolorum.Hienimfolidomum^ 
ritus  fandihabucrunt.  j 

,0  Ectt  ' 


Diiii/io. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXIII. 
■  ^"T A.epti(ionbnS.Hic confequenter  Jeremias prophetat  con' 
Y    trafuerdotes  (^falfos  prophetas ,  quos  vocat  pafiores ,  eb 
quod lenebantur pafcae populum exenplobanx  vit^,&  verbcfa- 
n<£  doclrin£  ipfi  autem  f^cebant  contrarium ,  &  ideb  prxfetis  ca- 
titulum  in  tres  partcs  diuiditur ,  quixprimbleremiasmalitiam 
corum  breuiter  arguit ,  fecundb  aduentum  boni paftoris ,  fcilicct 
Chrifli  pr.tdicit ,  ibi :  Et  cgo,>eriio  nequitiam  malorum  paiiorum 
difufiiis  refimityibi:  Ad  pTOphetiS,vt  fic oppoftta  iuxtd  fepofl- 
ta  magis  elucffcant,Circaprimum  dicit. 
l     Wx.ldeftprophetisfal.  &  fxcerdotibus. 
1    Qui  difper.&  di.Exemplo  malx  vit>e  &  verbofalfx  doHri- 
nx  idebfubditur  pcena  cum  dicitur. 

3  Eccccgo  vifi.dcmfr^««/e«cf(7. 

4  M  ilitia.ftu.vc.  Ex  quopatct  3,  ex  certa  fcietiafaciebat  tdia. 

5  Et  cgo  .  Uic  confequenter  nunciatur  aduentus  boni  pafloris,f. 
Cbifti,  d'  qio  efl  principalis  intentio  huius  prophctix  &  aliorum, 
ficut  d.H.<mfuit  in  ptin.huius  lib .tamc  aliqui  t xpofitores  noftri  to 
ta  ifiamparie  vfqucibi :Ad  prophctas,^.vpo..«f  de  rcditu  captiui 
tatis  Babylonic4t,et  qi  fubdnut  .Et  fufcita.iupcr  COS  pz.cxponut 
dc  Jefufilio  lofcdech,E(dr.t,T<li< mia,Agg.(o,  Zacharia  ,& qi po- 
fieafubdit'>r:Safcita.bo  Dauid  gcrmcn  ia.rxponut  de  Zoroba- 
btl  qui  fuit  defemine  Da  ii(f,vt  putet  Mattb.  t.  &  fnt  duxpopuU 
de  captiuitJte  redcimtis,qi  aut  poftiafubditur.^Et  hoc  nomc  qd" 
vocabut  cum.dns  iuftus.  (i^iaficui  dicum  ifti  (xpofttores  iu~ 
dxi  mpontbant  antiquitiisfilijsfuis  nomina  Dei.Sed  ifla  expofiiio 
novidetur  vcra.Trimo  q.da  diciturhi^ .  No  formidabunt  vi- 
tra  &  non  paucbunt./^(«cry/aA;  de  capiiuitate  Babyloicafue 

runt 


runtfrequmttr  in afftt8iunemagna  ^ abieciio»e,vt  dicitia7{t 
mi^  I.  &in  magnotimored  Cetibus  circuslantibus  in  tantufi 
vnj  tnanu  facicbdt opera (^  altera  tenebant gladium.Secuvdt qi 
Jubditur:  Et  nuUus.  Idefl,deficietquia  nonoes  Judai  reuerftf. 
rurit  de  Babylone ,  fed  tnulti  rcmanferunt  amore  vxorum  qtus 
acccperant,&prolif,quam  ibigenuerant,vt  didutufuit  Efdr.l. 
quodexponut  de  ZorobabehSufcitabo  "Di.non  eli  verum,t}ui! 
/«WifMr.Etrcgnabit.  Q.uia  Zorobabtlnonfuitrtx.Jtemquii 
illo  eoderegf.fubditur.  Ethoccftnomcn.  Fbi.v.tratislatio 
ftra  bahvt  dominus  in  Hebr.habetur  nomcndomini  Tctragram.' 
quod  jtcundum  doclores  Hebrpru  eft  appropriatum  fimmo  crc 
ri,&  idebno  pot  couenire  aitcui  puro  homini ,  Quod  aut  dicunt " ' 
riusq,  Jtidii  nomina  Dei  imponebant  filijsfuis,eft  fi^iiiu  &mi  ■ 
nte de nomine domini  Tetragramatontquodpropter fui fancliti  i 
nuUus  audebat  nominare  nift  foli  facerdotes,nec  tamen  vbique.  l 
tantum  in  templo .  Treterea  expofitores  ifti  magis  iudai^ant  i 
Judp.quipaffim  iftim  intelligendum  dicmtad  Literam  de  Chr,  ■• 
vnde&  translatio  Chaldaica  quf  apud  Heb.e^  autentica,  &  ( ' 
tur  Thargum  apud  eos,vbi  nos  habemus:  Sufcitaho  D.tuiiger)  * 
influm,habct,Statua}n  Daitid  Mefjiam  iuHum, proptcrqnodli  ' 
iUa  de  Chrifloeli  cxponenda.Et  diuiditur  intrespartes  quiapr  o 
pr^dicitur  f.ddium  cangitgatio  fecmdofubditur congrcgantis I  • 
ditio,!bi.Eccc  dies,  tirtio lanii beneficij  recognitio,ibi. Vrop  ~ 
Circaprimum  dicitur  in  perjona  domini. Etes,o  congra^","  • 
gregatio  non  eft  intelligenda  per  localem  motum,',edper  vruta  » 
fidci,  &  charitatis  ntxum:fecundim  qiiod  dicitur  lohan.  1 1.  ^  " 
Chrifius  moriturus  erat  progente,(^  vtfiUos  Dei  qui  dijperfi  i  '•' 
congregarct  in  vnum  ritumfidei  Chrifiiane  de  vafifsJcHis  Geni " 
&  lud^orum:  in  quibus  erant  difperfi. 

*  1  l 


MOB^^LJTEJ^. 

\  I  f<«;>j^on'.Pcrfaccrdotcs  vctc.tcft.contraquosprophc 
tat  Iercmias,fignantur  malifaccrdotcsnoftri  &eoru  c5- 

fiiianj 


filiarijdc  quibusdicitiir.  yapafioribus.  Ifti  funtqiii  'S 
verbis  &  malis  fa^is auertunt  populia ab illis qui fci  '| 
&  volunt  darc  fidciibus  confilium  (alutis,&  iftiscon  " 
natur  dominus  vx  damnationis  ajtcrnx. 


y 


^r 


leremiaE  Cap.  XXIl. 


742 


iAbieflispa^oribus      omniDus  tenis  ad  quas  eieccro  cosiIluc,&  conuertam  eos  1 
adtrura  fua,  &c  crelccntScmuldpIicabuntur,  &  fufcitabo  * 

afApoftolo!.        bfPai  cvcrb-^I><-i.  c  r  LcckCz  grcjcni  ' 


Ifynagogae:  Scnbis, 


fuper  eos  p3ltores,6^pa{cenr cds .  Non  formidabunt  vl-  4 

tra,&  nonpauebunt:,&tnullus  quc-Ereturexnumcro,  l 

a  dicit  dominus.  t  Eccedies  veniunt,  dicitdominus,&: 


Jfcilicet&Pl^ankis, 

&Apoftoiisinloco 

Lorum  fubftitutis, 

'inducitur  Chriftus 
,.,iaftorpaftorum. 
'l   *  Theodore.luda:i 

Lttoniti  conant  h?c 

mpudenter  trahe- 

c  ad  Zorobabele , 

Vcrum   intelligcre 

losoportebatillum 

ione(Teregem,fed 

iucempopuh,  nec 

lotninarilofcdech.  ^ 

\tquinecinterpretationominisquadratilli.  Significat 


iChri-Iuin 

fufcitaboDauidgermen  iuftum,  &regnabit  rex,  t  fa- 

alNon  cBiinpatcriudicatqucnnjuain.fedomneiuu.tiunidcciitfilio. 

pienscrit.&facieciudicium&iuftitiam in tcna.  Indie- 

afVtd^-diiabus  Yrais  fiat  vn.i.  blDuctrib;  s  iDcccm  tribus. 


busillis  faluabituriuda,  &  Ifrael  habitabitconfidenter. 

air.''  ut  &in  KaiaEmanuelaxjJcilatur    b<IVnde,qui  faftus  cft  vobis  fap^entia  a  Dco  &  Iiillitia. 

Et  hoc  cit  nomen  quod  vocabunt  cum :  dominus  iulius 


7 
8 

9 

10 
ir 

12 

'4 


verifimiUfaciet. 


cnmi 


enim  nomcn ,  Do-  D 

minus  iuftitia  no- 

ftra  ,  vd  iuxta  Syri 

interprctationc,Do 

mineiuflifica  nos. 

Neutrumautemco 

ncnitZorobabeli. 

Verum  quia  typus 

crat  Chrifti,&  capti 

uos  e  Babylone  in 

ludsareduxit.que- 

admodumChriftus  tprorpcrabif. 

mancipatosadiabo 

lo  traduxit  ad  vcri- 

tatem,fiquistypice 

voletiftailhadapta 

re,nihilalicnum  d 


I  Tro- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  Et  conucrtam  eos.^g(r  autm  dommcns  efi  ecckfia.  Et/i- 
4  dmtutagtr  vnuspropter  vnitacem  vviuerfalis  ecclefi.ejta  pof 
'•t  dici  plures  ag  ri  pnpter  diuerfas  prouincias  in  quibns  viget  cul 
.s  Chrihi:  &  proptirdiuerfa  loca  huic  cultui  conjecrata,  adquig 
mueniuntjidtles.  Et  dicuntur  hic  rura.in  Hcbrjeo  antcm  habctur. 
idivancnafua  pcr  quod  clar^us  fignantur  loca  Deo  dicata. 
B      Et cref.  Sicut  pattt  impUtum  per  multiplicatwrc fidelium. 

Et  fu  fcitabo  Tupcr.  Scilicet  Chridum ,  qui  eji  >^iinceps  pafio- 
;m,&  ^  olidus  & Jucccjfurcs  eorum. 

Non  formi.  i^iud  refcrtut ad  fiaium  trtumphantis  ecclefix , 
uifmul  curtit  cumfiatu  ecclefia  militantis  d  tepore paffionis  Chri 
'i,per  qnem  aperta  fuit  ianua  CfUms ,  in  iUo  vero  fiatu  fortfddo 
onib^bit  locum,fedfirma[ecuritas  &tstcrna. 

Etnnl.Stiliietprxdeflinatorumydequo  nullus  deficict  ab  affe 
iUton:iaU(iispacri£. 

Eccc.H/c  confcquenter  defcribitur  conditto  congregantis,fcili' 
t,ih  !ftit>ei  Vfri  iif- hominiSfCuius  vera  humanitas  ofieditur ibi. 

Etfufcita.Da.  Quiafa^uMfi rexexfemine Dauid jecudum 
x,nm,f{pm.< . 

Etregnabit.  Tropter quoddicitMatth.  vlt.d.  Dataeflmihi 
mnis  poitjtas  in  ccelo  (^  in  terra. 

Et  fapiens.  Sapientia  increata  &  cteata. 
0  Et  h.DiJcrction's  in  prAfenti^difarredo  fideles  ab  infideUbus 
Q^mania  aliquos  ad  fidem ,  &  alios  dimittendo  Jtio  lufio  iudicio  li- 
(tnohisoculto :  &  iudicium  difcuffionis  infinemundi. 

1  Etiufli.  Dardoleg^m  Euangdicxm^quiecontinelperfeBam 
tjliiiamy  C5  in  fine  mundi  proferendo  iuiiam  ftntentiam  de  retri- 
iitiO'ie bonorum  CS  p'initione  malorum,  vt  hibetur  Matth.t$. 

2  In  die.  Id'fl,  quicunquc  vcre  confitetur  corde  &  ore  nomen  do 
:ini,&qi<oi  isle  fitintdle£iiis,pattt  nonfolum  perexpofilores  La 
m,lrd etiam  Hcbr,fcs:quia Cen.^i.dicit quxdamglofHf^braica, 
ueritnedici  quod  redmptorfit  leuans  facics,idefi,acceptor  perfc- 
vtum\Etfibiit-tr  ibn  yibftt,fed  omnes  confiientes  ei  corde  fuo  & 
n,(T opetibus  faluabittfuut  fcriptumefi  lere.z^-  In  dicbus..^c 

ii'  at,  topfttentcs  ei.hxcglof. 

3  "EtKnd. ifludrefertur adfiatum  ecclefite  triumpbantis  ,vbi 
sifmmafecuritas. 

4  Ethocc&.ln Hebr.kabetut  nomeH  dominiTettagrammato: 
'wdnonpotefi  dici  nift  de  Deo  vero.Dicitenim  I\ab.Moy,libro  dt- 
'ciions pcrplexorum  quodhocefi nomen  impofttum Deo adfigni- 
'^•■'•im nuiam  effentiam  diuinam ,  feciindumfe abfque aliquo rc-_ 
;'3«  aicreaturam ,  ^  propter  hoc  eft  omnino  incommunicabile. 
•Hia  viro  nomina  aliquo  modo  communicabilia  funt  ,ficut  hoc  no- 
'■en  dminus  cmmumcatur  magnis  perfonis  habentibus  fuhieilos, 
^"  quipromouet  aliquem  dicitur  eius  creator:ficut  communiter  di- 
tw.j  prcmotus  efi  creatura  eius,fimditer  hoc  nomen  Dcus ,  quia 
dices  iicuiurdif  Exod.zi.Ftriujque  enim  caufa  ad  eosperueniet. 
tferhocpatct  diiiinita  vera  ipfius  Chrifii,hoc  autem  nomcn  apud 


Heb.  dicitut  ineffabile ,  &  ideb  translator  loco  ipfius  pofuit  nome 
commune,  &hvcmodo  transfertur  di^um  n  rnen  vbicumque  in 
yeter.tefiam.inuenitur.  .dliqui  dicunt.  quod  hoc  riomen  domini 
Tetragrammaton  non  dicitur  de  Dco  tantummodo ,  fed  etiam  de 
aljfs,  verbi graiia  E^^^ech.vttim.d.  dicitur :  Etnarnen  ciuitatis  do- 
ntinus  ,&  vbihabemus  dominus:  in  Hebt<fo  habetur  Tetragrama 
ton,frgb  hoc  nomen  Tetragranmaton  quodfiat  inc  pro  ciuitate,  no  £ 
dicitur  de  Deo.Uem  Genef.  iz.c.  Focauit  uibraham  nomcn  loci  il- 
lius,dominus  videt.  Et  vbi  habemus  dominus,in  Hebr.h.ibeiur  no- 
tnen  domini  Tetragramaton .  Item  ludic.6.e.legitur:  .Aedificauit 
ergo  altare  domino ,  vocabitque  illud  dominipax.  vbi  in  H'brao 
Inbetur  nomen  dommi  Tetragrammaton.ltcm  Exod.\j.d..Acdift- 
cauit  Moyfcs  altare  Domino,&  vocauit  nomcn  eius.Dominusexal- 
tatio  mea,vbi  habemus  Dominus,in  Hebraohabetur  nomen  aomi. 
ni  Tetragrammaton.  Sedifianon derogant  diHisI{a.Muy.quia nul 
lum  prtediSlorum  nominatur  nomine  Dei  proprio,(^  abjulut^,  fed  d 
qnodam  effeHu  Dei,ergo  nuUus  homo  proprib,  &  abfMle  vocatur 
Dcus,fed  cum  quadam  connolatione  &  ab  aliqtio  cffeciu  Dei :  ficut 
mnttifunt  vocati  Deodatus,dominus  dedit:&  fimiliter  de  pluribus 
tam  imninibus  quam  locis,ftcut  efi  in  locis  al(egatisfuprd,vt  patet 
intuenti.  yerutamen  in  prim.t  autoritate  dicentf. Et  nomen  ciuita- 
tis,  dominus  debet  addi,ibidcm.  Fnde  transiatio  Cbaldaica  habet: 
T^^omen  ciuitatis  exponent  a  die  qnafaciet  dominus  dejcendere  diui 
nitatemfnam  ibidem,  Etfic  patet  ad  alia,  quidfit  dicendum :  quia  p 
femper  cum  aliqua  connotatione  poiiitur  dthum  nomen,quando  po- 
nitur  pro  alio,q»am  pro  vero  Deo. 

1 5  luftus.  Idefi,  iuHificans  nos,  pet  quod  etiam  oHenditur  eiut 
diuinitas,  cuius proprium efi iufiificare impium.  Sciendum  autem 
quod  Hebrd  ne  hac  autoritate  cogerentur  ClniSii  diuinitatcm  co- 
fiteri,quem  expeBant  futurum  hominempurum,  Moyfe  tamen  Jan- 
^iorem,dicunt  quod  litera  Hebraica  talise{l:Et  hoc  efi  nomen  eiut 
quia  vocabit  eum  Dominus  iufius  nofler,&  quod  noruen  domini  Te 
Uagrammaton  quod  foli  Deo  conuenit,non  dicitur  hic  de  Mefjia 
feciindum  eos,fed  de  Deo  qni  vocabit  eum  ad  redemptionem  ln<i^o 
tum,  &  ipfi  poffuntfic  mutare literam  de  faciti,quia  diSlio  Hebrai 
caqux  hic po')itur,Jcilicet,Affer,  indijjlrenter accipitur pro  qui^ 
fro  quid .  Uem  vocabunt  eum  &vocabiteum,eiJdcm  litcris  HC' 
braicis  penitus  fcribuntur,Jed  varti  pu>ifiuatttur,qua:  puHuatio  po 
ttfi  vatdc!  de  facilifieri .  Et  quod  lud^i  talem  falfitatem  fecertnt 
in  l)oc locojpatet  per  yo.interpretes,qui  fuerunt  lud.ei  valdc  litcra 
ti,&  in  }}0C  toco  fic  transiulerunt.  Et  hoc  efl  nomen  quod  vocabut 
eum  Dominus  iufius  nofier,nec  tamen  pcr  hoc  reuelauerwit  diuini- 
tatcm  ChrifiiVtolomxo  regi,quamintendebanteicelare,fecundhm 
quod  dicit  Hieronymus  in  pluribns  lotis :  quiapro  nomine  domini 
T etragrammaton  tranflulerunt  nomen  Gra:cum*ufm  ftgnans do- 
minum  ,  ficut  hoc  nomcn  dominus  ponitur  m  translatio^.e  Latina: 
()uod  nomen  non  fotum  dicitur  de  Deo  ,fedetiam  de  qnodHbet  ho, 
mine  magno.Falfitas  etiamprcediHa  patct per trans' ationem  Chal- 
daicam,  quxftc  habet  in  lioc  toco.Yx  hoc  cft  nomen  quod  VO- 
cabunt  cum. 

*  Vropter 


t 


M  0  T<^^   L  ]  T  E  {{. 

Fcre.Hicadliterampromittitur  vcrus&bonusrcx 
■  P^ftor lelus  Chriftus,  pcr  qucm  moralitcr  intclligitur 
onusrex  vel  prarlatus  nam  vtcrque  cft  Chrifti  vicaruis 
!iiisinteporalibus&  aliusinfpiritualib.  ideo  fubditur 
:    ^■'/«/".IdcUChriftum. 

^'«'•Wcft  ,tcnerum  pictatcadmodum  gcrminis  crga 
'-rcp5nitcntcs,&  afpcrum  ^quitatc  crgaduros  &  rcbcl- 


Ies,vndeDauiddicitur  2.  Regum  2j,  a.  Ipfccft  quafi  tc- 
nerrimusiigai  vcrmiculus,  qui  quauis  fit  valde  moliis, 
tamcnlignumdurumpenetrat  ficutferrum  ,perquod 
fignatur  quod  vicarius  veri  Dauid.  (iriiicct ,  Icfu  Chrifti 
dcbct  efle  valde  moUis  pietate  crga  bonos &  durus  a:qui 
tatc  erga  malos  obftinatos. 

1 2  //<  <iif /(Mx.Nam  fub  taU  principc  vcl  prelato  confiden- 
tcr  habitant  adiui  boni,qui  pcr  iudam,&  boni  contcm- 
platiui,qui  pcr  Uracl  fignantur. 

Tom.4.  A    2  ^Mpro- 


743 


Lyra 


RoiB.ii.b 

it\>f.i4.e 

>&l..»j.b 


GlorGrcl.&Nicolai(IeLyra  74^ 

patrls,&  vultii  filii,qui  cfl  fplcndorgloria::*:  figura  fub-' 
ftantixcius,prophcta,&  auima,&  corporcperhorre-  „ 
fcit,  &  k  nihilcncintcUigitvndc.  ytiumentum  faclusfum 

d   Luxit.  Quidquiddctcrraludsaiuxtalucramintclli» 

gis.ad  congrcgatio. 


/f  a  TropKr  Wd-f .Hoctotum cap.in 70. non  habctur.cu- 
^  iushicfcnfuscfi:Quianonpcr  Moyfcn  populusDc.dc 

Acgvpto  libcrctur>d  p  Chrifludc  toto orbc-  Ql^od^ 

totocoplcbitur,quando  abOricntc&  Ocadcntc&  Scp 

tcntrionc  &  Mcridic  vcnicnt,  &  rccumbcnt cum  Abra- 

ham,IfaaC  &  laCOb,  a^u>ndo  orinit  vi  M  luftiri», 

noftcr.lProptahoccccedicsvcniut,dicitdominus:&no  i 

r  ^tct  Mryfen,  2 

dicet vltra :  viuit  dominus  qui  cduxit  filio.s  Ifracl  de  terra 

^PcrChriftuni. 

Ac<Tvpti,(cd viuit  dns qui  cduxit 6^ adduxit femcn domus  5 
Ifrrd dcterra  Aquilonis, &  dccunais terris  ad  quas eiccc 

t%t<  \e(it.         bf  Pfcudo.  Sr-mo  iiliRitut. 

ra  cos  illuc,&  habitabunt in  tcrra  fua. Ad  prophctas:  Con  4 

.tVia.marahumilitati$oift.tDfO.Vnde:Cotc<.ni.ilum8chQtn.liaium    J 
«am   in  nominc  lU  »"'  """  dcli.,cici.&c.dcquibu»:Omn,a  ofla  mca,d,do.qu»  f...,l;.? 

ftitiam  pridicant  >  tritum  cft  cor  meii  in  mcdio  mci,  coniremucrunt  omnia  g 
vt  rcfponderintfan  b  ^^-^  nica.Fad'lum  quafi  vir  cbrius,&  quafi  homo  madi-  7 
Ctis  fe  hacc  diccrc,  ■*  atvc  jccor.sgioiiieius. 

non  dc  fcmctipfis ,     ^^^  ^ vino,a  facic  diii ,  &  a  facie  fanao'rum  verboru  cius,  s 

quiS    fanaiOr     IcrC-  ,CHoc.n  l.tx,nonhahcmu$  bfLxit.iur,mcmi,vani. 

XtS°cf.u':  c  gatadultcrij,.;epletadhe,ra.quiatafacicmalcdia.onis  9^ 

r  c  alldco.       ,    b*^iciili5faeta.  i    r       •  r>     rL  A  T  " 


>{  poftqudm  intrautrit 
fltnitHdo  Gentitiytimc  a 
«1»»«  ifraelfalkHs  fiaf 
b  Quafihomo.  Nul- 
liusinicllig^tix,nul 
iiusfapicntiar.Do»»»- 
nuf  cmm  nowtcogita- 
tionts  hcminum ,  qtto- 
tiiam  vMjt  fi*nt.  Vbi 
funtcrgo  quipcrfc 
ftam  in  hominc  iu 


•tidultcxis.    nc  fuo,  Icrcmias.n. 
intcrprctatur  atcd-  c 

tooarefta.  fuj  domini. 

■*  Thcodorct.  Con 
ucrtit  fcrmonc  ad- 
ucrfus  mcndacioru 
prccones,  cofq^  vo 
citat  adultcros,  vt  q  i 
adultcrcnt  &  corru 
pant  vcrbum  diui-g 
num.  Prxdicitaute 
nialacisobucntura 
&  comparat  cos  p- 
phetis  Samarix,qui 


ncmcredentiumTc 
fcrrepotcris.  Pro- 
ptcr  adultcria.n.& 
mendacia  &  pcriu- 
ria,virtutiim  &gra 
tiarum  flcrilitascd- 
fcquitur. 
e  '/'rop^f f^.Qiiando 
i  ecclcfia  Dci  &  ma 
ximc  in  principib. 
ciusinucniuntma- 
la,rcimuscn'ccom- 
plctum  .  Prophcta, 
namquc  &  faccrdo 
tcspoUutifunt. 
f  ^jfci-am.Noquod 
malafint,autdomi 
nusinfcratma!a,fd 
malavidenturhisg 
fuflincnt  fupplicia; 
alioqui  cadcm,  & 
bona  &  mala  funt 

aTM.n..tcr..<..gn.t».  ^. -       .  .  ^      .      J^   Mala  iUXt.  COS  qUO!  J 

ccrdospollutifuntj&indomomeainucm  malucoru,ait  J  cruciant:bonaiur 

f  .... : -r.nr  hiCVtnon  videant  Qui  dicit.Eeo  fum  luxmundi. 


f  -  c  alldeo.        ,    MMciiisiaaa.  .     n       .  ^     n  n  C 

in vtcro, prxfcrcns     j»  i„crra arcfadaiuntaruadcferti.Faaus cft curfus eoru 
B  Saluatorcm  nomi  «  iuAiti.«.i.A«  — ^ 


afOuilor. 


malusSi  fortitudo  corutdiftimiHs.Propheca  namque&  fa 


aTMinidetii  d.gnitas. 


b  I^Ecclcf.a. 


II 

12 

^3 


a^Hxre  icoiumerior.  bTVtnon  videant  qui  dicit.Ego  fum  luxmundi 

^Contraqua-i    Signatom  eli  fupeinos  lumen  vultus  tjii  domir-. 

dominus.  Idcirco  vil  eoru  crit  quafi  lubricu  in  tencbris: 

(i'Omni  vento  dofttin».  ^   - 

Impellc'ntur  cni  m  &  corruent  in  ea .  Quia  aftera  luper  eos 

a*HaTcficis  &  omnes  qui  iaftant  falfi  r.ominis  (cicntiam,  prophctx  luni  Samatir. 

raala,annu  viiltationis  eorum,ait  dominus.Et  in  prophe- 

afQu,  no.„hjbentChriftumDrivirtoe.i.,Deifapientiam.         bfldolodsmonibus  ccniec.aio.  iniq<itates  eOTHm,^ 

tis  Samari?  vidifatiiitatem,  &prophctabantinBaal,&  ^^  M<fericordiam  am 

mea  r.odifpergaabn 
prophc^te  Blarpalam  vocabantur.Etcnim.hi  ait.dum  pa  g  Et  in propJnts .  Quomodp  prophetxSamarix  quid 
ccm  fals6  populo  promiferunt,in  caufa  fucrunr,ne  ouif  quid  loquuntur  prophetant  m  Baal .fic  hxrctici  in  ccdc 
quam  aucrtcrctur  a  via  fua  mala,  atquc  corum  confilio      fia ,  fiue  c^tra ,  vt  fnpplantcnt  populum  Ifrael,qui pnu 


IS  "•'"" •*  »" 

^  ta  cos  quos  cmcn- , 

dant.  Etnotandtur 

jg  quod  annus  vifita 

tionis  dominidid 

turconcclio  &ai 

ciatuspcccantis.vr-' 

'    de :  Fifttabo  in  vitjt 


imitati  funt  Sodomx  &  Gomorrhx  ncquitiam 

C    ^facie.  Confidcrato  vultu  Omnipotentis  Dci,  ideft, 

C  NICOLAVS  DE  LYRA. 

I     Proptcr  hoc.Hic  confequenter  ponitur  tanti  beneficij  rccogni 

*  tio  citm  lUcttur. 
z  Et  non.  Quiaficut  ad  prafentiam  maioris  luminis  mmus  oh- 
fufcaluryfic  adueniente  beneficio^icarnationis  lefu  Cbrifti  &  rede^ 
ftionis  nuiir.i  per  eufa^te  obfufcaujunt  omnia  beritficia,&  quaft 
obliuioni  data,  qu<efuerunt  in  vetcri  legc  tanquam  modica  aut  nitl' 
la  refpcBiu^. 

3  Sed  vi.  Quod  non  poteft  intcUigi  de  reditu  captiuitatis  Babj/' 
lonictcquia  illudbcneficium  quafi  incomparabiliter  minusfuit  qua 
eduHiofiliorum  ifrael  dcAegypto  in  totfigms  &  mirabilibus  di- 
uinis,&  in  tanta  muitiludmt,quod  erantfexceuta  milia  abfque  mu 
litribus  &  paruulis :  &  ided  iftaadduHio  inielligitur  dc  vocatione 
ad  fidem  Chrifti :  quia  de  cmnibus  ttrra  partihusfunt  aliqui  roca- 
ti,  &  ifia  vocatio  maior  efi  &  excellenttor  quafi  mconiparabiUter 
omnibusbeneficijs  vete.te. 

4  Et  ha.  m  ter.ldift,in  ecclefia  militante,&  poslea  in  triumpha 
te  qu*  eft  terra  viuentium  phm^fiafidcUbus in  prmium,vt  freque 
terfuperiits  dic'ara)ii. 

5  Ad  prophe  .Hic  confequenter  ntquitiam  malorum  paflnru  dif- 
fultus  rciumii,&  prinio  arguit  eorum  vita,fecund6  doiirinam,ibi. 
Hxc  dicit:  Vrima  adhuc  in  duas :  quia  primt  arguitur  eorum  ma- 
la  vita,fecmdbfubditur  paena ,  ibi :  Idcirco :  Circaprimum  dicit 
lercmias . 

6  Contritum.  QuiadoUbatdemalavitafacerdotum,&falfo- 
rum prophttarum.Compatitbatur  etiam  eoru  natur^prcpter  mala 


ccrnebat  Deum,loquuntur  in  dxmonibus. 


Apro- 


quA  vidtbat  eis  imminere,Ucctcorum  culpam  odiret. 

7  Fadus  fum.  ldtft,attonitus  pne  eorum  maUtia,  &  feejfier, 
panaid'  ojHbdttur. 

8  Afa.do  FindiB^im  prxparantis, 

9  Quia  adul.  Sicut  diBum  efi,fuprd.v.c.Fnufquifqueadvx 

rem  proximl  fui  hmnitbat . 

10  Quizz(2.ideli,p'0pterblafpbemias  cotra  Deum  & ahai 
/a.Luxit  terra  zrt^^idz.l^r^  ficdtate  nirnia,ftcut  d!j]'tfiiiicxp 
caturfupra  14.  Sicui  enimprjtum  dicitur  riderc  meiaphonctq 
doviretyftcterra  lugerequandoaret. 

1 1  Fadus  cRcnr.  jid  mala  enim  currebantfinefreenoratio. 
^  diuinxUgis. 

1 7,  Et  io.QO.Vatribus  antiquis. 

ij   PTOphetxLux^na&auaritia.. 

14  Et  in  do.  Idcflfin  ttmph  meo  nomini  dedicatc. 

15  lv\uenit.idefl.'dolaqu.ecoltbant4..f{eg.iu 

16  Idcirco.Hic f»biungiiurpana,cum  dicitur:  IdcirCO  Via  1  • 
rumcritquafi  \u.8iC.hoceftdiccrc,-nfirumeispturamdj,  < 

fuperaliud. 

17  Et  ia. Qui  iam  erant  incjptiuitatem  dufii  dfexto  anno  Et^  . 

^.I^lc,Ji.is7vbt  jjabemus  faluitatem,in  Ueb.  hahetur  blafphei :, 
ideofubaitur. 

18  Et  pro  .m  Ba.  Qucrendo  rcfponfum  ah  idolo,velpotiusa  - 
mone  in  ipjo  &  ncn  Dio:  &ftc  erat  qu^dam  blalphemia ,  quu  r 
hocoftendtbantquodrcputabantBaat,ptusq:idmDium. 

44  Et  11 


t 


M0I{u4LITEI[. 

5  ^dpro.  rerfalfosprophctasvcte.contraquosloquic 
lcrcmias  fignantur  mali  doflorcs&  prxdicatorcs  noui 
tcft.qui  doccnt  vcl  prxdicant  prxfumptuose  ad  fui  oftcn 
tationcmvclquxftustcmporalis  procurationcm.quod 
eft  valde  pcriculofum  proptcr  quod  lUbdit  Icrcmias. 

6  Ccntri.  Nam  talcs  do6lorcs  vel  prxdicatorcs  frcquctcr 
immifccnt  errorc  ex  ignorantia,  vcl  rci  temporalis  con- 


cupifccntias  mala  potcntum  nequitcr  cxcufantesia 

dc  talibus  fubditur  poflea. 

13  fnw/Jfo.Magnanamque  fatuitascft  doccrevelpr 

carequxignorantur.  Quodtamcn  frequentcrcotin 

vndcdicitHicronymusincpiftolaadPaulinunidcc 

nibus  lacrxfcnptiirxhbns:  Solafcripturarum  arsci 
fibi  paflim  omncs  vendicant  hancgarrula  anus,  hf'^ 
dclirus  fcncx,  hanc  vniucrfiprxlumuat,laccrant,dc  \U 
antcquamdilcant. 


74y 


it» 


a    c/f  prtpheth. 

Vtimurenim  hoc 

tcflimonio  adiicr- 

Itis  cos  qui  epirto- 

Ijs  plenas  menda- 

cio  &fraiidulcntia 
&peritirioinorbe 
dirigunt,  &  aurcs 
audientium  pol- 
ilunnt.  Noncjiim 
|fufiiciteis  iniquita 
tcm  propriam  de- 
uorarc ,  vel  proxi- 
mos  Isderc  ,  fcd 
quosfemel  odcrfit 
:per  totum  orbcm 
iconantur  infama- 
rc,  &vbiqueblaf- 
phemias  fcminare. 
Ib  i^;<»V(wm,  Noli- 
tccrcdcrcfalfispro 
phetisha:cdiccnti- 
bus.vnde  fcirc  pof- 
funt  confiliadomi 
iii,  quisvidit&an- 
nunciauitcis? 
4«  Hicronymus. 
Vbi  nospofuimus 
in  confiiio  domi- 
niiinHcbrajofcrip 
tum  eft  befod  A- 
quila,fecrctuSym- 
machus,  fermonc 
ixx.&  Thcodotio 
ifubftatiamfiuefub 
!lftcntiam  Dei ,  in 
terpretati  lunt. 

Eccetur.  Quafi 
uicatpcrcontrariu 
patet  prophctas  ne 
|fcire  quod  dicunt 
pro  pacc  cnim  & 
iccuritatc  quapro- 
Iniittunt.vcnit  tcmpeftas  Babylonia. 


lercmla:  Cap.  XXIil 


dccipiebant populum  meum  Ifl-ael.  Et  in  prophctis  'eiura 

.  ,  V.l  hor,,h,,i  .     _    „^^v.rbi  D.i.         .  „F,u„tes  ncr  viam  m™d,.^.«^f,rfcen,cs  h*,c,  c,  ' 

lem  vidi  Imiilitudinem  adultcfanrium  &  itcr  medacij .  Et 

f  a  IQuosdebuet.Tnt  corrigcre. 

ortauerLmtmanu.spclI]mo'rum ,  vt  nonc5uertercrur 

vnuiquilc.jamalinafua ,  FadifuntmihiocsSodoma,& 
habitatores  eius  quafi Gomorra.Propterca h^c dicit  domi 

nus exercituu  adProphetas;Ecce  ego  cibabo  eos  abfin.hio 
& potabo  eos  fellc. A  prophetis. n. Icrufaicm  egrcffa  el^fpoi  g 
lutiofupcromncm  terram.   Hxcdicic  dominus  excrci 

^   =  f  O  ,op„>.,„eputes,e  a.,enu,n  ,  culpa,n  ,cq„ieueris.par  enim  pcen,  difci,n.,„  &  ,„,„,„„    ^ 

tuu:NolKeaudnevcrbaprophctarum  quipropherantvo  ' 

,  .  '  l''^aiii  iimulaueriint. 

bis,&  decipiunt  vos.Vifio^nem  cordis  fiii  Ioquuntur,n5  de 

,  •      -rx-  "'"'•''■"''''^'s&perH.rQs  b  tQjiod  a.cemus. 

orc  domini.Dicunt  his  qui  blaiphemant  me:  loquucus  cft 

airNonnos.       .b  1?Ie  t,,ne-.t.<  vaai.  comminationibu.  ,..,ri,i  ■* 


74^ 


II 


12 


US, 


dominus:Paxeritvobis,6romnisquiambulatint  praui- 

J  •     r    ■'  1^"'' ''"'"''  ■""  ''''"'"'^•""''  "D' ''.lcd  bonuni  quod  I oquntus  elt  doniinus 

tate  cordis  iui  dixerunt:no  vcniet  fuper  nos  maliim .  Quis 

.n.affuitin  f  confiho  dni.S^  vidit&^udiuicfermone  eius? 

^  QHiscQfidcrauJtvcibumiIhus,&audiuit?Ecccturbodo- 

mmiczindignationis  cgredietur,  &ctcmpeftascrumpens 

^.  a1Nonlui>c,al,o».     b  1  Popul,%l  eorum  qu,  fiiin.  oun,iant.  ^ 

^  c  ^dclt  n^j.  placabitur  (lcut  ol.m:fed  ...mH  fspscomminatusefl-CAmplebit 

lupcr  caput impiorum  vcniat .  Ndn  reuerretur  fuior  diii 
vf(]j  dum  faaat ,  &  vfq^  dum  compleatcogitationem  cor- 

aTCumexiremum  captiuitatistempuseueiiciit. 

d-     r    •   y  ,     .^  ''TQuodvosnuncnon  inrelligit.srcdintMtigereiaftatis. 

isku.In  nouillimisdieb  intclhgetistcoiilium  cius.tNo 
d  mitccba  prophctas,&i  ipfi  currebat:  no  loquebar  ad  eos,& 

alOecordelUo.  bfldeU.Voluntati  meiacqieuiflint. 

•     r  I    ai''-,'!,"''^.*''''^ ''''''"•'■'  '^'^'«■'■"''''•'I»'t''aveftravi,'et;s. 

ipli  prophetabacSi  rtetifrcnti  ntcofiUo  mco  &  noca  fccifset 

a  INe  f.Hcr-n,  ej  qux  non  ccnueniunt.fequentes  co^itationes. 


fim  tfiip.  non  comiF-  D 
munt,  repktos  inic^uitii 
te,mdniaiij-fQrn:ca- 
tio-re.  Ciim  enim 
falfi  dodores  fe- 
mel  fe  tradidcrint 
mcndacijs  atq;  pcr 
iurijs  &  monibus 
dcccptorum,pra,'ci 
pites  corrucriit  ad 
intcritumfuuiTi  & 
aliorum  Confide- 
remus  hxrcticos 
quomodo  femcl 
dcfpcrati  ,  gula: 
fetradant,  dclitias 
quacrant,balneaa- 
deant ,  mufco  fra- 
grent,  varijsvnguc 
tisdclibutiqn^ren- 
tcs  corporum  pul- 
chritudinem,  non 
crcdcntes  rcfurrc- 
dlioncm  ,  quod  fi  tduritia 
non  verbis  ,  fadis  E 
loquuntur. 

*  Thcodoretus .  tfecreto 
Conucrtit  fcrmo- 
nem  aducrfus  men 
daciorum  prcco- 
ne.s,cofque  vocitat 
adultcros  vtquia- 
dulterent  &  corrQ- 

18  pantverbum  diui- 

num .  Prsdicit  au-   _  . 

temmalae,sobuc  ^^^^^^l 

19  tura,  &  comparat  »j».b. 
lo  eos  prophetis  Sa- 

marijc,  qui  prophc 


li 


'4 


?  '5 


x6 


17 


.  ^  -  1'"- '■"^>^';'"  ^'quic  non  ccnuemunt,lequentesco"itationes.  ''E  Jiaal  palam    VO 

verba  meapplo  mco,  aucrcifse  cos  vtiq:  a  via  fua  ma'la  &  a  ^^  cabamur .  Etcnim 

■•  15  "ijait,dumpaccm 

.f  .         r  r  populo  pro- 

.    ^d    ^.nun..U^A,om:^l^;;^.onprohaueruntl,^.e        ^l^^rmala^^a^tceoTum crfillo^^^^^ 

-d.  ^Dcm^n  notuia ,  trad^in  tUos  D..s .«  rcprobL  fe.fum ,  ..  /.-        m^  &  Gomorrhx  nequitSm         '^  ""'  ^°'^'' ' 

"""'  ^  I  Mui 


NICOLAVS    DE    LY  RA. 

ri    Et  in  prophc.  a(/  prophetas  Samari^. 
i    A.dix[icnam.t.idolulatiiam. 

3  Etiter  mcnda.  Quia  deciptebantpopulum  ludf.Ctcntillipo 
pulm  SamariiJn  Hehreohabitur  jic:  (^iii  turpttudinem  aduUc 
r^&'termendacif,Turpitudo.n.tdulierifif,r]uando  aidtera  m  eo 
<fem  /fflo  recipit  aduiierum  cum  marito ,  &fic  ifli  fecerunt  quia 
m  templo  domini  idolum  pofuerunt. 

4  Et  con  forta./«o  malo  exemplo  &  verbo  falfo. 
1     Manus  pcC.yid  permanendum  inpeccato. 

6  Fafti  (mv.abominabiles  vt  Sodomiti ,  ideofubditur  injli- 

7  Ecce  cgo.  i.rep[ebo  eos  poena  amariffima. 

8  A  pro. Idololatrie  &  aliorum  malarum. 

9  ^^pcrom.f.ludfe,quiapopuluseosimitabatur. 

10  Hsc  di.  Hic  confequenter  arguitur  prophetarum  falforum,  Gf 
i^cerdotum  docifma,  &prtmd  quantum  ad  denuntiationem  falfi- 
f^([!>lecundoquaHtumadderiftonem  veritatisjbi.  Sligitur 
^^'ma  adW  ,„  duas,  quiaprtmb  arguitur  in  eis  denunttatio  falfu 
fcmdo  cohratiofui  diai,,b,.  Audiui  qu.-E  dixcf  unt  prophe- 
iiprophctantes  in  nommc  meo  mendacium  .  circa 

pn- 


I  I 


%.r^'!,  ^"'^^^"^"'^['^^'^^'^idi  f,m'l,tudinem  adultcrantium 

»^^^n^,&c.?^rMt^nnm  cnim  procreantur  filii 

^^^^^^^'■^^'^''^''''"'^"'^^^^^"^^'^mfiuntdifcipuu' 

'  ei  auditorcs  decepti,propter  quod  de  taUbus  adultcraQ- 


primum  dicitur. 

11  Nolite  audirc  vcrba  prophetarum ,  &c.  Mendacium  ad 
vos  dpcitoiendurn. 

II  Vi  ilonem  cotdis.i.fiaam  ab  eis. 

I  i  Dicunt  his.c»-e  &  Operc. 

14  \^:ix  cvit.Affecurundo  &  nutriendo  eos  in  malis. 

1 T  Quis  enim.  De prophetis fic  loquentibus,q.d.nuUus,qitia  eue 

nict  conjrarium,  'dcbfequitur. 

1 6  Ecce  inxbo.i.impetus  diuinte  vivdiap. 

17  Supercaput.y/«e  (intfacerdotes ftne populares 

18  Non  reucrtetur  furor  d.&c  /.no«  impedietur ,  fed  abfque 
dubio  vmtet. 

19  In  nouilTdie./.  ternporedefiruaionis  ciuitatis,  quoddicitur 
htcvltimum,qma  tur.c  terrniiatum  fuit  re^num  ludprum. 

20  Intelligetis././a'«flw  quam dijpofni inferre,vidcbitis  per tf- 
fe&um.  ' 

2»  Si  ftetiflcnt  in  confilio  meo .  yerbis prophetarum  mec- 
r,im  credendo. 

2^  Et nota  feciOcnt  vcrba  mca populo. ?icut  tenebantur ex 
ojjitio. 

2 1  Auertin!em  eos  vtriquc  a  via  raa.,Sccspintum  vtrc  pce 
niti^  tis  confercndo. 

*  Putas 


tibus  verbum  Dei ,  dicit  Apoftolus  fecunds  Corinthio- 
rum  fccundo.d.  Non  fumus  ficutplurimi  adultcrantes 
verbum  Dci,fed  cx  finccritate  &c. 


Tom.4. 


Aa 


MOI{^L. 


747 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra      748 


^  s  ^MJ/«i.S'jnttiTul' 
A  ta  gcncra  prophcti 
foperibui.  di  quonim  vnum 
clVtomniorum  ,fi- 
cutinDaniclc.ldcir 
coadcosJcrroo^' 
phctalisdirigitur  3' 
crcduntinfomniis, 
&  omniaqustrccr-  a 
nunt.pmanttxrucla 
lioncmcircdiuina, 
qux  propric  landtis 
apcritur.Pharaota- 
mcn  &  Nabucho- 
donolor  rcgcs  im 


Gen.  41.1. 
etDta.xju 


Dcfnmist  coeitationib,ruis.Futafne  dominus  evicino  cgo 
fum  aicitdns„&^nonDcus  dclonge?Si  occultabuur  vir  m 

abrconditis,6<cgo  non  vidcbo  cum,dicic dominus?  Nun- 
quid non  cockim  d;.tcrram  cgo  iiripleo  ^/^i^^fns ;  ^udmi 

nuordixcruntprophcta:  prophctantcsin  nommemcome 
daciu,atqidicemcs.Somniaui,fomniaui.  Vlquequo  litud 
eilincordeproplictnravaticinanriu  mcndacmm,&  pio- 
phetantiu  feduanones  cordisiui?Qui  voiar  faccrc,vt  obh 


bum  domini  qmd  fu-J^  i 

!hm  f^.ad  illum  Ci- 
i     ucadilhun.  Sichs 

retici  aflamiint  te- 
2     llimonia  fcriptura 

rum  devtroquete 
j  ftamcnto,  &  furait 
4    tur  vcrba  Saliiato,- 

ris,  vnufquilquca- 
j     pro.vimo  fuo,  pro- 

6  phciisApoftoUsfic 
Euangeliftisi&aflTu 
muntlinguasfuos, 

7  \t:  cordis  vcnen» 
crepronunticnt.Jc 
dormiant  dorraita 
tioncm.Vnde:Ooi. 


■tP»opterea. 


donolor  tcircs  im-       *  ^Qainuiiccit.  ,  .         ^ 

pi,  fomnia  vcra  vi-  b  uifcatur  populusmcusiiominis  mci  pp  lomniaeorum, 
dcbant,n6proptcr  ,^ai,.ac  vnufqujfqiadproximum  iuu,ficutobhti  (unt 

j.Iihtniuu«po[mlu$(leAL„;piocgtenus     oi»*^  1      4.  n..     .^U^^^  ^,,i    Q        ,■  ■  r     \t 

nitrcscorumnominismcipxbptcrBaal.  t  Proplieta  qui  8    du« ,«../«.  Mmatuc 

^,Fo.u.nc.Uxp<v,er.,..,..,uu,,..qu.h,bcn.b\.rcrmo..emUnquibuseft«ri.«...onmend.c.ua,.  CtgO  dommUS  COrt. 

habctfommum,  nJircc  fomnium;  &qui  habecfcrmo-  9    tra  huiufmodM^ 


fuummcritiim,fcd 
vt  taU  occafionc  lo 
^  feph  (?c  Danicl  cla- 
B  rciccrent  &  corda 
indomabilia  tyran 
norumpropriaco-  c 
fcietiadominima- 
ieftatcm  fcntircnt. 
b     Somnia  eorum .     d 
Sunthodicfomnia 
torcsinccclcfia,  ^  c 
crrores  fuos  domi-  f 
ni   prophetias   fa* 
ciuntcrebro  dian 
tcs,fomniaui:con 


rmerunt  fomuum  fuH,  ^ 
eir nihdiiiue.nmnes  w.    '.'* 


naDcriommuii  ,  »a..v.c  ,. ^...,  --  ^^ 

ncm  meum  ,  ioquatur  fcrjnoncm  meum  vere  .   <^.d  ,  ^  ^^  t 

,^«.e.id,.         i.f*a.U         c.f.^.«i.rrc.,corum.'r^Nu«aan.vemurafuppl.cu,..o.r    j  O^a/J.DeCC'- 

aJular'utp«le-.»,inccnd.umc"mm:njntur,  T        .    i -,    r    rt^-       "    •    <" 


ia,u.cotlap.(leum,8t.nlcnmtcor<i.ncu,..,.^.-..l.-...  r—r-  .  ^ 

quaiiiffnis,didtdflsA<!"afiniaiieus'Contercnspetram?  14 
Pioptcrea ecccego adprophetas,ait dns:Qui furantur ver  J5 


17 


nt 
audiant  in  domo 
domitii. 

f  jQ«i/«r<r«t.'«r.S2ni 
per.n.  mendaciura 
imitatur  veritatcnt 


tlenifieant 


ba  mea  vmifq  ai^qiwi»  pEoxirao^  fuo.  fae  ego  ad  prophc- 

rCS,lOmniaUi;».Ull-  i  l  ^  a^Veldonni6tuntdo.miui.une.  , 

tr a  quos  dicitunr/     t^s^ait  domin us,qui  f  aiTumunt  Ungu as  liias,  &  aiunt,  di-  ^ 

qUeqUoiiiud,&C.  a.^Dominusvelfeiniodi»'''"*-  ,  •       lo    dccipcre. 

c  i2«jrfp^/.Ptilchr^     citdns-cccce^^dadpTophmsfomTriantcsmcndaaum,  ait  ^9  g    si  igitur  intem. 
'umparcS™:     domihm:  <^i  natvauetutire,,.  &fcduxctunt  popukm  „  ^    Theodo«„. 

lum  paiCli  tLMU^a^  >1  ,r(«ainaa<  inctcd  bil  a  tepromirnin.  docen.c5,  qu.  nui,  04.0..«  tutp.s  lucti 

gtmia,m''iispr-lfrrs,bonisaduerra  nunc.adtes._ 

meum  in  m-endacio  iix<3,^inX  miraculis  fuis,cum  cgo  no 
mififrem  cos^nec  maadafrem  eis,qui  nihii  profueiuc  popu 


raturqusmedulla 
non  hent,ncc  rcfG' 
ftioncm  praebem . 


,^  aliter.n.nonpotcll 


Impij  prophcta^ 

2j  pcllabant  fceieftos, 

&  prophetiaoniu. 

Hortat  ergo  Dcus 


d     'blunquid  non  . 
Qupd  in  priori  po 
puloprophctx  me 


miliuemeos,ncciuditu^i^"»^"jl"*" r r  r   ^  ^e  hac  appellatio- 

foliuic,  dicitdomimis.  Si  igitur  iuterrogauerit  tepo-  ^3  j^^  ytantur  ac  non  I 

obtempcrantibus , 
minatur  poenam. 


C  tiebantur  dicentcs.H,«  dkit  dominiis,8c  Fidi  dow)i»«.Et, ^''cr- 

bum 


^  Hiero- 


NICOLAVS  DE  LYRA; 
jj  1  PutansiTC  DeuseVicinoego  lum  dicit  diis,  &  non 
Y>cxiiiiiz\on'2,t,S(.Q.i.cogno}censiantumdUqmfuntfropenic, 
&  non  ea  quajunt  longe.  Hoc  non  indiicitur  adexcludendam  Uet^ 
pafentiam  vbiquty(id  ad  excludendum  dothinamfaljam  aliquoru 
facerdotum,  qui  diccbant  Dei prouidentiam  atlingere  tantam  adfn 
feriora,&  non  ad  ijia  inferiora:  q»i  error  incepit  a  tempore  fancU 
lob.Vnde  inperfonaftc  errantium  dkitur  Iob.zz.b.Circa  cardines 
cocli  pera.mbulat,nic  nofira  confiderat.Sed  quia  Dti  prouidentia  at 
tingit  ad  omnia  quantumcunque  orcitita.Ideofequitur. 

2  Si  OCCultabitur.  Idefi ,  non  occultabitur ,  quod  probitm  ex 
eiusprjifentia  ybique  citm  dicitur, 

3  Nunquidnon.ti«<f//(i'cat  y/f. 

4  Audiui  qu2B.  nic  confequenter  arguitur  in  falfts  prophetk 
coloratiofui  ditii.^d  boc  enim  j  magisftbicredcretur,  ytebatur, 
Tnodo  hquendi  propl}etaru,&  Ijoc  efi  j.  dicitur:  Audiui  qua:  di- 
xcrunt  prophetac./"./<i//»,^«M  verba  i  orum  notafunt  miln. 

5  Prophctantes  in  nomine  mco .  Vrntttittentes  ju^falft 
frophtti:c,hxc  dicit  dominus,ficut  propljettc  veri. 

6  SomniAm.i.vifionemaDeoaccepiin  fomno.  Etquiahoc 
faciebant  adfacdius  decipiendum  populum,  vt  diBum  efi,  idebfe- 
quitur. 

7  Qui  volunt.Tf )-/«.?»» falfam  doHrinam,idebfcquitur. 

8  Prophctaquiha./v.in«w. 

9  Narret  fomnium./.  referat  tanquam  fomniHm,&  nonpr^- 
mittdt.Uitc  dicit  dominus. 

10  Et  qui  habet  fermo .  Sicut  leremias  &  alij  veriprophete. 

1 1  Loquatur  fermo.  mc  Sctticei  prdmittendo .  Hxc  dicit 
dominus. 

12  Quid  palcis.'./»f «f/''i/'^^non/«nt/ri»co  commijcendx  vel 
econuersb  fic  nec  nomen  dominitfl  adiungcndum  falJxdoBrinx 
prophetarum. 

I  i  Nunquid  non  verba  mca .  QiMfi  duat  sU.Vrapter  quod 
dixit  leremi.  S  fnpra  zo-cap.Fd£lus ejtfermo  Dei quaft  ignis  exa 
iiuansincoriXmeOfi.i.  Sicutignis  confumitpaleas ,  &malleus 


(ontiritpetras,fic  virtus  nomints  met,quo  colorantjalfitatesfuts, 

eritoccajio  attriiionis  &  confumptioniseorum,  idebfubduur. 

l^  EccccgO.fKppleparatusJuw. 

1 5  Ad  prophetas.i.id  pumendum  proplntasfalfos. 

\6  Qlli (a.dverispropl}Ctis,Confiderabant.n.attentemodunilo 

quendi  ipforum,&'  ido  vtcbantur  infuis  faljis  prophetis.  Sic  ^«a 

mas  audiuit  in  pnncipio  regni  SedechiA  leremiam  dicentem .  Hit 

dicit  dominus  excrcituumttcceego  confringam  arcum  Elan/,  infri 

49.^'.  £t  ad  fmilitudinem  huius  dixii  quarto  anno  Sedeclm .  Htc 

dicit  dominus.  Sic  confringam  iugum  T^abHchodonofor  &c.infrd 

■xi.Ideofcquitur. 

17  Quiaflumuntlin.  »</(?/?  modos  loquendi  prophetarumdf 

viini.  '  ..,.,., 

1 8  Etaiunt  dicitdominus.w/w^/#^prof*ef?/f. 

19  Ecceegoadpro.fr/7owarrtr-ptyw/jri. 

20  Somniantcs  mcn.  dicentts  fe  habuiffe  »  Deo  vijimm  n. 

Jomno. 

21  Etfcduxeruntpopu.i^Moti^n-veranr.  \, 

2»  Et  in  miracuUs.i/J  Hebrao  habrtur.Etin  cxtaf^l"'^!''"-'^'  r 
quando.  nfingebant  fe  effe  raptos  afenjibus  ad  fhi^endum  magnW  a.. 
dinem  reuelaiionisjibifaa^:  &  talia poffimt  q^odammododiU m 
racuU,qiuaindua<ntfmpliceshominesiHadmiraripnem. 
ZJ  Sii^^iturintcrrog.  HicargutturmalrtiaeoruviindeTiJto» 
veritatif.Circa  quodfciendum  quodfacerdotcs  &falfi  propljttf  </< 
riforte  nominabani  onus prophetiam  leremic  & aliorum propbeti 
rum  domini:  &popttluminduabantadtalem  modum  loqucndidi 
flici  rationc.  Vna  eti,quiaprophet£domini  argucndo  eorum  vitu 
comminabantur  cis  panasgrauts ,  quas  prophct^  Jaift  vocaban 
onerx .  Mia  eti,quia  ijitt  pcenf  diu  ante  euentum fuerunt  perprt 
phetas  domini  nunciatf&  ideb  derifonc  diccbant .  Onus  onus,pe , 
hoc  inftnuando,^  iliepropheii^  tffent  derifibdes  tauquamfrm 
&  effcaum  non  habentts.  Et  propttr  hoc  talem  dominus  conmtn  i 
tur  Ueriforibus  pcena.Et  ponitunjiafentetia  hk  dtjjuse  &  nm<^  [ 
cum  dicitur  in  pcrfona  domim  leremtf .  Si  igitur  interrt^iK 
rit  tc  populus  ifte,&c.quod  eftonusdomini.  Tropiwt»  i 
tmm  onus  nominans  dcnjorie.  j 


749 


il  ^«  UicTonjmns.P^erhim  &c.  Vcrbum  Hebraicum  ma- 
\  fa  AquilaiWonusintcrpretatur :  Simmachus,&  70  & 
Tlieodotio,  alTumptionem  :  vbicunque  ergo  graue  cft, 
.quoddominus cominatur  plenu  ponderis  ac  iaboris  & 
^jiiportabile  in  tituloquoqjsv/^ahoccftpondus  dicitur> 
vbi,&c.  Vbiautem 


Kaix  Cap.  XXIII. 


75-0 


profpcra  promittu 
tur,  vcl  poftcom- 
niinatione  melio- 
ra.vifiodicitur,  vel 
vcrbum  domini  , 
&  perfpicuum  cft 


pulus  iltc  vel  prophcca  aut  lacerdos,dices:Quocl  cft  onus 
dominiJdices  ad  eos:  Vos  cHis  onus.  Proijcia  quippe  vos  di 
cicdns.-Etpropheta  6c.racerdos,&populus,qui  dicitonus 
domini,vilitabo  lupcr  virum  illum,&  fuper  domum  eius. 


phcTi^ponyris^vS     ^?^.  ^^^^5^^  vnurquifq;  ad  proximum  &  ad  fi  ati  em  fuum: 
vifionis .  vel  vcrbi     Qu.id rclpondebit  dfis,  & quid ioquutuseft dominus ?  Et 


domini,qualis  vati 
cinatio  fcquatur . 
Quiaigiturprophc 
«folebant  pcccan 
tibustriftia  nunria 
re,  «Scficadpoenite 
!  tiamrcuocare.Do 
minusautem  mifc 
ricorditerfententia 
differebat,ideoque 
putabat  0  populus 
phfeudoprophuta- 
ibov.  rumfraude  dccep- 
'^^^'  tus  non  ventura  q 
dominus  minaba- 
tur,  &rcmfcriam 
inludumiocumqj 
vcrtebat:  prophcta 
tibufque  prophetis 
irridendo  diccbat 


rc:r^Mofupnv,rum  tlhm  eSrf.Dicat  itaque  vnurq.iifquc 

proxmio  ruo:Nunqu.donus dommi »  fed  quid  rcfpon 

dcbit  mihi  &  quid  loquutus  cft  dominus>Q.,ia  finaulis 

fermofuus&opusfuuminpondusrcputabiTur  vndc- 

Ex  oretuo  iuJUficabms,&  ex  ore  tuo  condannabens.  '  Matdb. ivfc 

a     Et  deretinquam . 

HocintcmporcBa 

byloniCcBcaptiuita 

I  tis  fadum  efle  no- 

i  uimus ,  fed  pleniu.s 

S  atq;  perfcftiuspoft 

4  paffionem  Saluato 

5  ris.  Vnde.  i^elinque-  Luc.i?.g, 
^  tur  yobis  domus  vtjlra 

deferta.ll1xt2yo.no 


~      1     '.     .     ,     V  '         ^  ,   .'  -.-^u     7  aeierta.iiixt2yo.no 

onusdommivltianonmemorabitur:quiaonuseritvni-    ^  folum  aflumptio- 

aTNolcmc.obed.r..     TEti«ueniftis  vfqur:Si  autcm  onusdomin.  dixeritisin  Cxx.nonhaMur.       9    ncm,  fcd  Ctiam  do 

cuiquelermoluus.  EtperuertiftisverbaDeiviuenti.<;,diii 
exercituum  Dci  noftri.Ha^c  dices  ad  prophetam.Quid  re- 

fNononus  domini.  ^*^ 

Ipondebit  tibi  diis ,  &  quid  loquutus  eft  dominus  ?  Si  autc 
onusdominidixeritis ,  proptcrhochxc  dicit  dominus: 

f$ji  *  * 


Quia  dixiftis  fermoncm  iftii  onus  domini,&  mifit  ad  vos 

«TVeliflumani,»  rbumveftrumcomplcnsopMt,  allidens  vos  Ucluinmoad  imadeijcicns. 

diccns:Nolitedicere  onus  domini.-propterea  ecceco-oftoi 


ffEtiam. 


amvosportans,  &deiclinquam  vos  &ciuitatemquam 
dedi  vobis  &  patribus  veftris,  afacie  mca ;  &  dabo  vos  in 
opprobrium  iempitcrnum,et  ignominiam  ajternamqux 
nunquamobliuione  delebitur. 


Iz 


Hicitcrumvidctfpondus&onusdomini.atqucitafic- 
bat.vtnon  vltra  vifio,  led pcr  locum  onusappcilaretur. 
i  rsccpit  crgo  dominus,  vt  fi  populus,  vcl  prophcta,  vcl 
facerdosinrcrrogaucnt  Ieremiam,quodfitonus  dni?  di- 
cat.Voscftisonus,&  vosaflumptio.Aflumam.n.vos  & 
proici  um,&c  Si  quis  aut  aufus  fuerit  onus  diii  nomina 

rc: 


NICOLAVS  DE  LYRa. 
I    Diccs  ad  vos  cftis onas.J. mportubile,prupterpeccatorkm 
yejlmumpvndus;idtofubditur. 
1    Proijciam  quippc  vos,&c.  in  captiuitatem. 

3  i^^^itdoininus,8cc.  ^iciitproifciturimportabileonus. 

4  Etprophcta  &  facerdotes  &  populus  qui  dicit  onus 
<iomim,CiC.Deridendoprophetiamvercim. 

5  Viiitabo  fuper  viru  illQ  &  fupcr  domu  eius,&c'.p«»/5 

fummperfonaiuagrauiter&inperfomsftbicomunais  .  Conft- 
qimter docct  eos  totfui  reuerenter  de proplxtia  domini,  cu  dicitur. 

6  Hicdicetis  vnufquifque  ad  proximum  &  ad  fra- 
tremiuum,&c.  '.fn  loqumim  de  prophetii  domtni. 

7  Qui  refpondit  dominus>&c.  Vroplyet,^  intjuirenti  ab  eo. 
»  ttquid  loquutuscft  dominus,&C.  Vrophrtas  tnfpirado. 
9    ttonusdomini  vltra  non  memorabitur,&c./.;»'o/>fee 

tia 


A  D  D  I  T  I  O.     i. 

.  l".??v"^°  *^'  '^^'  diciturin  Poftilla  .  Sciendum  autem 

quod  Htb.&c. 

mhrxi  nonfolumfubterfugere  nituntur  a  veritate  huius  autori 
iMis,  quHimttatemChriliifacis  mamfefiatper  varietate  litera, 
ptm  VotUUor  dicit,  quam  veritatcm  rcHi  confutat,prout  inpo 
/f«w.  Sedetiamdicunt,quddticetnomendomim  Tetragrammmn 
mn  conueniut  ejjentialiter  alicui  crtatura  tamen  quandoq;  tnfcri- 
fi»^^cremradenominaturpr^dicio  nomine ab effeau  ipjius  Deif 
■^d  qnod  mducunt  illud  Exo.  i  j.d.  vbi dicttur:.Aedificautt  Moyfes 
*iwe&  vocamtnomen  cius,Dominus  exultatio  mea .  Et  vbi  nos 

cZT:!'  r,'"  ^^^*''^''  ^""""^  "°'"'"  Tetragrammato,quod  no 
nun  tp, altatifccundum effcntiam:fed denorninatur f,c ab effe 

inVaaT  T •"' '"'"'""'"' ^"f"'"'»  ^/^^''  "' '^'^^»"  '^Pomur 
rZ:^  4"^"'f"'^'"'  '^''^"^''Od  hoc  5, nomen proprtum  Dei 
mn7fj2'nVfr ''''""'  '^'  'liogerminefufcttando  de  Dauid 
TZioT:  "'^''^  '^  '^'^'  'Pl'"*'  ^"  "^Si^f^cantts.  Sed  ifia  cauii. 
itonon  valtt:  namprout  habetur  in  Thalmud  m  libro  qut  dicitur 

umhutt"'  ^^^^^""'''"  dtUtnatone  q,u  tncipit,  qlt  vcdtt  na 
lln  T  'T'^''  ^  ^'IJ""  '''""'''  «<"«'"^  ^«  Tetra-fram- 
vocabut  ^  ^^''^"'  '^" '^"'/^<"''*^^  Icremix.Hoc  ejl nomen  quod 
""'"""""^"rndomtnusiuJiusnoJlcr.Etftcpatet^^nomenDiicf. 


mum  fignificat. 
10  Quiaigitilr  popu- 
lus  profpera  (ibi 
"  proroirtebat,  dicit 
cos  ncquaquam  vl 
tri  debere  dicerc 
hos  indignos  eflfc 
donis  Dei,  abijcica 
dos  &Deiauxilio 
rclinquendos.  Ex 
verbis  autem  &  ia 
terpretatione  no- 
minumfaspereso- 
ftenditur,  vtAbra- 
hx,  Sar«,Petri,&: 
filiorum  Zebedzi , 
vocabulamutataft 
gnificatrerum  mii 
tationcm  ,  &  in  hoc  propheta  Phafchordiciturpauor, 
veltranslatio,vel  colonus,  vel  percgrinus .  Notanduna 
quod vcrba  viucntis  domini  exercituum  Dei  noftri  La- 
tini,&  Grajcicodiccs  habent .-  fedHebraei  infuisvolumi- 
nibuscontrafelcguntquodproprie  myftcrium  trinita- 
tis  fignificat. 

^CAP.  _ 

tiadominiamplius  non  nominabitur  4  vobis nomine ontris. 
»0  Quia  onuscrit  vnicuiq;  fermo  fuus  &.c.i.loquatur  de  f 
phetia  domini,nominadi  eH  onus,fmtetur  graniter  ftali  fermonc 

1 1  EtpcrucrtiftisverbaDeiviuentis,&c./.perwerfenojw/- 
naflis  nominado  ea  onera  derifotie.In  Hebrtco  habetur.  Etperucr 
tiftis  vcrba  dcorum  viucntium.pcr  quod  in  diuinis  oilenditur 
pluralitas perJonarum,&  vnitas  tfjenti<ie,  cumfubditur  inftnguld 
ri:  Domini  exercituum  Dei  noflri. 

12  H^  c  di.  Docet  modum  loquendi  reuerenter  cum  propheta  do- 
tnini,&-  patetfententiaex  diciis,quia  efi  replicatio  eiufdem  ad  ma. 
iorem affertionem ,  &  quia  hanc  Dei  monitionem  contempferunt . 
Ideo  feqwtur  pcena  ibi, 

Propterea  ccce.Oe  terra  veflra.  portans,/.  ad  aliendm  quod 
impletum  futtin  tranfmigratione  loachin  regis  ludx  incboaiiue, 
&  tonfum  matiue  in  captiuitate  Bahylonica  tempore  Sedi  chi^, 
»  CAP. 

fentiJiitr tnteLLgitur in  hac  authoritate:  Ibi  enim  de tJfemiaU  no- 
minatione  loquuntur,vt  ibidem  patet. 

A  D  D  I  T  I  O    I  I. 

In  CO.C.vbi  df  in  poftil.  Circaq,fciendum,quod  Sacerdotcs, 
tt  Jatji  prophetiC  detijione  nominaljant  onusprophctiam. 

ybi  nos  habemus  in  hoc  loco  onus  in  Hebrico  hahetur  hxc  di- 
liio  mafa,qu£  vno  modo  fignificat  idem  quodonus .  Mio  mndo  fi- 
gnificat,aJJ'umptiontm.f.verbum  ajjumptum  apropheta  vnde  7s(tf. 
2  3 .&  i^.vbi  dicitur  de  Baiaa  affumpta  parabola  dixit:  in  Hebreo 
habetur  diHio  iHius  rationis.f.  maja  ,  prout  fignat  affumptionem 
verbi  vtlparaboU  Dei,&  ftcinaltjs  locis  Jimilibus .Fbi ergo gra- 
ue  eratjeu  ponderojum  quod propbetabatur  irrifores  vocahant  illa 
prophettam  onus  inttlitgendo  in  primaftgnificatione .  Quia  i^^itur 
propbet4:folebant  pcccantibus  trijiia  enuntiare  vtad  pmitentiam 
eos  reuocarent  quod  tamen  Deus  f<epe  mijericord/ter  dijferebat  ideo 
populopfeudoprophetarum  fraude  deceptus  putabant  non  ventura 
qu£  dominusminabatur  vnde  &  prophetiam  veram  &  feriofam 
in  ludum  vertebant  &  veris  prophetts  irridendo  dicebant.  Hi  viri 
pondusfeu  onus  domini  annunciant,vnde  iam  vltra  prophctia,non 
vifto  fedonus  vel  pondus  domini  apudeos  dicebatur,  &ideo  domi 
nus  ad  leremiam  dicebat.  si  infrrogauerit  tepopulus  &  C4itera,& 
htcjententia  plenius  babetur  in  glo. 

Tom.4.  A    4 


7Ji 


Gloforcl.&NicoIaideLyra 


7yi 


^      CAP.  XXIV. 

A  r\  'ff»(/i/.Notan- 

a   ^  dum  hancvi- 
noncm  faflam  cflc  a 
tcmporcScdcchif,  b 
pollqiia  Icchonias  c 
duduscflin  tranf 
migrationcm,non 
incaptiuitaii:  quia 
vltrolctradidit. 
b    o*of«.Duosca- 
laihosvclcophinos 
malariimtSc  bona- 
tpnmiiaff.  ,.yn^  ficorum  qui-  d 
dam  intcrprctatur 
inlcgc  3cinEuan- 
gclio,rynagogam, 
&ccclcfiam,Iudeo. 
rum  populum  «Sc 
Chriftianorum.gc 
hcnnam  &  regna 

Bc?lorum:quorum  c 
altcru  pertinet  ad 
fupplicia  pcccato- 
rum,  altcruadlan- 
dorum  habitacu- 
lum.Nosveroiux- 
ta  Apoftolum  flc- 
gembonam&fan-  ^ 
dam,  &madatum 
bonum  &  fandu 
fentientes,&vnum 
cflc  vtriufqucterta 
Hicnti  Deum  )  ad 
Iuda:os  magis  refe- 
ramusqui  in  adue 
tudomini  crcdide 
riit.vel  nocrcdidc- 
runt,  vtquiclama- 
ueruntdicentes.  Cr« 

C  ciHgeeum,  fintcala- 
ihusficorummala 
rum  Qiuvcrocre- 
diderunt,adbonas 


A  P  V  T    XXIV. 

Stcnditmihi  dominus.S^cce  diio  cala 
thi  pleni  ficis  pofiti  ance  tcmplu  dni, 
poftquam  trandulic  Nabuchodono 
ibr  rcx  Babylonis  Icchonia  filium  loa 

a  1  iDietprties  regis  l   Sc  doftoiet.vcl  «rlificej  auri  gemmajuinque 
incluuxes.qui  apud  Barbans  nitioiies  lunr  in  piclio, 

chim  rcgc  luda,&:  principcs  eius,&  fa 
brum  6Qnclu{oremdelcruraIe,&  ad 
duxit  cos  in  Babylone  Et  calatus  vnus  ficus  bonas  habcbat 

aTAbrahini.lfaacSc  latob,&  «l.|  lana.,dequi:>u.  dicituc.  Sicut  vuasin  dc  etto  inueni  Krael  licut 
ficusndi  pjiteseorum,vndc  &  noa  rtlij  Abuhrdicimut  E(*  comra  Iwdzit  dicnui.iipalct  veUer 
eflet  Abraha.n.Jc  opc  o  etus  faicffs 

nimis.vc  folcnt  ficus  edctprimi  temporis.Et  calathus  vnus 
ficus  habebat  malas  nimis,qu?  comcdi  non  poterant,c6  ^ 
effcnt  mal^.Ec  dixic  dns  ad  me:Quid  tu  vides  Ieremia?Ec  di 
xi :  Ficus :  ficus  bonas,bonas  valdc :  &c  malas,  malas  valde: 
qu^comcdinon  pofrunt,co<^  fint  mali^.Ec  fadum  eft  vcr 
bumdomini  adme,dices.  H?cdicitdominusDeus  Ifrael 

Exponifja  abolam.  _  b  rQux  facta  ej  m 


1  conlilio  lub  lcchonia 


Ics  fucrtint  rhilo-  D 
fbphi  qui  naturali 

1  bonoiSc  intdiigcn- 

2  tia  crcatoris  ,  non 
tamfequi  vififunt 
quim  laiidarc  vir- 

3  tutcsjquaramqti^ 
funtin  tcmploDci, 
prophctx,  fcilicct,    i  j 

4  &  Apoftoli  qua» 
rum  vnaait:Uf  dc- 

5  divubis,a->.Ei:PUibU 
mei  (j»os  ttcriim  partu 
rio  donec  Chtfius  for~ 
mctur  m  V'bs.  vnds 
dicitur:  Ficus  bo  '•  .|* 
nas.bonas,  &  ficu!  ?  * 
malasmalas  valdc. 

d     Etca'athus.  Rc.    ' 
Hicronymus.  Nos 
fimpliccs  quncrcn  p 
^     tcs  hiftorias,  cala- 
thiim  Imnarumfi- 
corumdicimujlc-  y_. 


1 


tiom.lXi 


i  inf.iii. 


Luc5.e. 


Sic^iVfirus  h;bon?,ficcognofcam  tr^nftnigrationetluda,  ^    ^'""'^^X'  '"ti 

airlechoniamf&  ptinripeseius.  blleruralem.  ^ 

quam  cmifi  dc  loco  iftain  tcrra  Chaldasorum  in  bonu,&: 

■*  a^^Captuiiatcm  b  nAcaptiuitjite. 

ponam  oculos  meos  fuper  eos  t  ad  placandu,  vt  rcducani  g 
cos  in  tcrram  hanc,8^a:dificabo  cos  &  non  deftrua,6^pla  ^ 

afSimile:Dcu5ertqqioperaturin  nobis  Sc  velle  &  perficeie:Don  enimtantumopeta,  lcu  vo- 
luniat  noftra  dei  auxilio  innitiiur. 

tabo  eos  &  no  euelle,  &  dabo  cis  cor,vt  fciant  me,quia  ego 
fum dominus.  t  Et  erut  mihi in populum,8ccgo  ero  eis in 
Deii,quia  rcuertenf^ad  me  in  toto  corde  fuo ,  vt  ficut  ficu  s 
peftim^EjquiE  comcdi  non  poffunf,eo  q?  fint  mal«,ha:c  d' 


lo 


II 


didit  fc  rcgi  Baby- 
nio,cuiaclomino 
proipcra  poUicen-( 
tur.  Malarumau- 
tcm  Scdcchiam, 
qui  contradiccns 
fententix  doraini 
captus  cft  &  c-£ca- 
tus ,  &  in  Babylo- 
nem  duftus ,  &  ibi 
mortuus. 
e     Et  fa^um  cfl  . 

citdns:ficdaboSedcchiamre2emIuda,&principescius  12  Hieronitnus.  Dc- 

°        ~  "^    •     •  hrat  hoc  loco  allc- 

goricus  interprcs.f 
vim  cupiens  facc-^  ' 

quihabitantin  terra  Aegypti.  t  Et  daboeos  in vexationc,       J^^{?'„°de^<;(^7cfti 

leriifalem  captos  atque  translatos  in  tcrram  Caldso- 
rum.rurfumquead  locum  priftinum  reuerfuros,vt  lere 
niiam  &aliosprophetas .  Qui  vcro  peccatorcs fucrunt 
interrahac&invallc  lachrymarum  cfle  morituros. 
f  Etpona.ln  captiuitatc  pofuit  oculos  fuos  fuper  illos  & 


&  reliquos  de  lerufalem  qiii  rcmanferuntin  vrbe  hac ,  Sc 

a  fQui.f.transfugeiunt  in  Aegyptum.                b  f  Q^.ia  in  Aepypto  quoque  capti  funt,  &  Na- 
'  ^-  "  *"*        , 1 I r :Ttr..:.  :-  .T.I ^»;,  i^l...»^  i..i>m. 


buchodonofor  pofuit  in  Tbamnis  lolium  luum. 
1  hi 


iicus  &  calathumoptimumrcferantur. 

c    Tofiti.Noa  foris,  (fcilicet  extraccclefiam)quia  domi 

no  cunfla  patent.  Nec  tantam  habent  amaritudin e  qus 

foris funt, quantam  illa: quae pofl  confetlionem  Dei  per 

prsuaricationemmutatJBfunt.Ncctantamfuauitatem 

Don2  ficus  qux  non  (unt  in  confpedu  templi  Dci,(qua- 


^  dedit 


Diufio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.  XXIV. 
\SKt\dk.Superius pofita  tfl  Ieremi£prophetia,bic  co 
"  fequenttr  oflenditur  inparte  impleta.Et  diuiditur  in 
duas,quia  primo  oflenditur  bacimpU  tio,  (ecundb  po 
niturprophetite  leremia  repetitio,cap.feq.  Trimain 
di4as,<iuia  primo  ponitur  (jUicdam  imaginaria  vifio, 
&fecundb  ponitureius  expofiCio,ibi.Et  fa^lum  C&,aliter.f.  non 
fuiffet  verapropheiia:  riifl  leremias  intellcxilfit  vifioneficut  Vha 
raovidens  jfpicas,non  fuitpropheta,(juianon  intellexit  fignificatio 
vem,  proptcr  3,  dicitur  Dan.  i  o.a.  IntcIIigcniia  opus  cft  in  vi- 
floncCirca  primum  dicilur, 

z  Ecce  duo  cal.Hoc  vidit  leremias  primb  vifione  imaginaria. 
Et  fubiitur  huius  vifionis  tempus,ium  dicitur. 

3  Poftqua  tranf  Dc  qua  traslatione  plentus  diSiii  efl,fupr^  2,c. 

4  Y.tizbt\xm.i.artifiiemfubtilem. 

5  Et  incluf.'.  aurifabrum ,  quigemmas  prttciofas  ponit  in  auro, 
vel  argento ,  &  in  hoc  patetprophetiam  leremiximpletameffein 
farte,quifrequenterprMixerat  regem,& populTt  in  Bibylone  diice 
(ium.Cxtcra  putent  in  litera,t}Hantum  advijionem  imagmariam. 

6  Et  izCtu.Hic  confequenterpomiur  cxpofitio  ftue  intelleBus  di- 


SitviHonis ,  (itrn  dicitur. 

7  Sicut  fiCiis.i.tranfmigrantis  dabogratiam  meam,  &  erittis 
multb  melius  quam  lUis  qui  remanferunt  in  ludica ,  quia  loachim 
rex  luda  perfilium  T^abuchodonofor  fuit  repofitus in  migno  Uit» 
rddt,fecundum quod  habctur  ^..^eg.vl.  &  Daniel  &  focijeius & 
(j^lardocbxus,quifuerunt  de  tranjtuigratis  hm  loachm,  fucrunt 
multu  honorati  a regibus.vtpatet in  librts  IMler  &  Danicl.  Uu 
autem  vifiofaHafuit  Ieremie,quia  illi  quitrant  in  lerufaUmcm 
Sedechia  rcge  reputabant  mifcros  Icachim  rege  &  alius  quicHin 
eo  dcducUfuerant  in  Babylonem. 

8  Et  tcdnczm.Licet.n.Ioachim,Daniel,&focif  eius  &  Mtrdi 
ch£us  non redierint  in  perfonis propnisredierunt  tamen  in pofleri: 
fuis  plures  etiam  illorum  qui  cum  eis  tranfmigraucrunt  complelv. 
ftptuJlS^inta  annisetiam  inlud^am  redierunt. 

9  Et  xdific.i.multiplicabo  eos  inprok  &  bonis  temporahbus. 
loEt  dabo  cis  cor  vt  {ci^t.multiplicado  eos  in  bonisjpiriiualib 

1 1  Et  ficut  ficuspcflimx.  qu^funt  abominabiles. 

1 2  Sic  dabo. Mihi  &  homimbus  abominabilem.,  qida  poflcifui 
captus  &  exoculatus,'J  filij  eius  &nobtks  occifi,  (^populnspi' 
timoccifus  &partim  captiuatus,  &  ciuitas  combufla&  exbotp 
tethuiusliteiefententiavfqueibi.  , 

'  4«  Etin 


MOI{^LITEI{. 

I  I  ©.'^fnt/JrwJfcirfo»»».  Pcrquodfignantur  dus  ciuitatcs, 
fcilicct  Dci,&  diaboli .  Pcrcalathum  autem  ficus  bonas 
habentemfignaturciuitasDei.  CincsautemDei ,  funt 
boniCIiriftianidulcesdulcore  gratia»&  difpofiti  ad  dul 
ccdinemgloriae.  Ficusmalx,  funtciuesdiaboU,  plcni 
amaritudincculpa;,&  difpofitiad  amaritudincm  gchcn- 


nx.  Etdcbonisficisdicitur,  quoderant  ficutiicuspn| 
mi  tcmporis .  Ideft  fimilcs  Chriftianis  ccdcfi?  pri«n»«| 
uq .  De quorum  charitate dicitur  Aauum  4.t.Multitu 
dinis  crcdcntium  cratcor  vnum ,  &  anuna  vna ,  &c  t ; 
quo  patct,cp  in  eiscrat  charitatis  dulcedo  magna.Dcni 
lis  autcm  ficis  fubditur.  , 

f     Comedinonpotermteo.  QuiaChriftiani  in  mahtiaooi 
nati  Chrifto  non  poflunt  incorporari  per  fidcm  chani 

tc  formatam.  , 

•f  Itcm 


7^3 


,?deditcistcrraexer 

i.  cere,  domossdifi- 

carc.pomeria  plan 

tare  Daniel  de  ca- 

^^^*:  priuo  princcps  fa- 

diiseflTrespueri 

defornaccglorio- 

.t5.eseiil3eratifunt.Ex 

^..lijplctis.yo.annis.fub 


leremix  Cap.  XXV. 

afHidioncmque  omnibus  regnis  terr^,  in  opprobrium  Sc  in 
parabolam  &;jn  prouerbium  &  in  malediaionem  in  vniuer 
iis  locis  ad  qux  eieci  cos ;  &fmittam  in  cis  gJadium  &f:imen 


7H 


a  f  Proitiifllonis. 


&peltem ,  donec  conlumantur  ad  terra  quam  dedi  cis  &  pa- 

rribaseorum.    " 


NICOLAVS    DE    LYRA. 


<&  popuLoiius. 


Zorobabel  &  lefu  D 
facerdote  magno 
niagnaparsreuer- 
fa  cft  in  lerufale. 
Hieron.Totam 
hui^vifionisfimul 
propofui  pericope 
nefenfumincxpo 
fitioncdiuiderem. 


Etin  miikdldioncm. q!^iapoJiiJhmmilcuaf»:,miciirnque       2     Et  mit  flaizr  .,/;.„.•  -  /•  .   . 


MOV^^llTEf{. 


Itemaliter  porc{Iexponi,vtper  ficusbonasintelligantur 
bonireligiofi,qui  funt  ficutficaspnmitcporis.i.  fimiles 
primisfratribus  fundatoribus  (ua;  rcligionii.Per  malas 

•5»!  ••*»€■*" 


autem 


autemficusmtelliganturfratresmaliT^nr^^hroli 
K^na''«'"  '%^^^''  ^"^^  P''"^  incorpSrari.  VndeT 
^'^^^""'^^^^^'^"^"«"'•"uenimclioreshisqiuini^^^^ 


^CAP.  XXV. 
\  \J  Erbum.  Hcc 
V  priora  sut 
)tcrita  vifione.  II- 
an.  fubScdcchia 
afta  eft  ,  lecho- 
liaiam  translato 
n  Babylonem  : 
ixc  auteni  fub 
oakim  filio  lofi^ 
?cpatreIechoni^. 
^on  enim  curx 
•ftprophetaztem- 
)oraconfcruarc, 
]uod  dcfiderant 
egeshiftorijB,  fed 
cnbere  qus  audi 
oribus&  ledori 


C  A  P.     XXV. 
Erbum  quod  faaum  cft  ad lercmiam  de  om 
ni  populo  lud^  in  anno  quartoloachim  filij 


a  1-Ipleea  annus  piimus  Nabuchodonofot  rcei» 
Bobylonis  hoc  m  Lxx.  non  habeinr.  ■ 


ic  regis  luda.  Ipse  eft  annus  primus  Nabu- 
chodonoforregisBabylonis,  quod  loquu- 
tus  cft  leremias  propheta  ad  omnem  populum  luda,  &t  ad 
vniucrlos  habitatores  lerulalem  ,  dicens :  A  tertio  dcci- 
mo  anno  iofi^filij  Amon  regis  luda ,  vfque ad dicm hanc, 
eftipretertius&vicefimusannus,  facaumeft  vcrbum  do« 
mini  ad  me,  £<^loquutusfum  ad  vosdc  no(5i:cconfurgens 

&loquens,5rn5aud.ftis.Etmifitdias advosomncrfau;";-  «   iSciX 

"^^t  '  f^^o^P^ph^^^ofurgcnsdilucuIomit^S-^SQjoaudiftis,  s   S^„?r/^"s;:,- 

Talterio.  maleg-  9    diluculo  &  nodc 

(-lamiuxtatcxtumhiftorisPfalmorumordincmreqiii-  batur.nccramcnaudiernnf   q,'  o.,.    *^0"^"''P"sl^orta- 

^unt.quod non obfcruat carmen lyricum.  ^  ci^  lex femeUnSoH^^^ hL A^T ""'  ''a^''"' ''^''''' F 

>    ^^«''^.Quartoannoregisloachimfilijlofi^.patris  nr.   ^l  ..^"3?"?u?."?"^^  5cconftitutaprsce.  ^ 


fub  quo  propheta  E 
uit  annis.  I9.  cui 
fucceffit  filiuseius 
loachaz ,  quo  fia- 
tim  capto  a  Pha- 
raone  Nechao,Ioa 
chimfratereiusrc 
gnumobtinuit:In 
cuiusregniquarto 
anno  faftus  eft  ad 
leremiam  iftefer- 
mo  domini.Ita  er- 
go  vigefimufterti' 
annuseratleremi^ 
jjphetse,  ex  quo  lo 
qui  coepit  ad  popu 


echoni2,Nabuchodonofor  Babylonium  fufccpitimpc 
ium:&itacontigitvtannusqui  primus erat  Nabucho- 
lonoform  Babylone,  quartus  eflet  in  Icrufale  regis  loa- 
him.  Oaauodeniqueanno  rcgnifui  lechoniamcum 
natre &  principibus  duxit  in  captiuitatem  qui  trib.  tan- 
um  menfibus  poft  interfeaionem  patris  Ioachim,regna 
it.Ioachim  auteminterfeauseft.i  i.anno  regni  fui. 

Ater.deci.an.A.  trcdicimo  anno  rcgni  lofiacqui  rc^na 
it  m  lerufale  annos.  30.  &  vnu,  coepit  lere.  prophctarc, 

fub 


pta,qu2  proprio  arbitrio  velfacimus  vel neghgimus 

quareprophetafe  mgcrit  &quotidie rcpiicatmandata 

Dei.  fi  ferticl  accepta  fufficiimt?Sed  oftcnditnos  fcmpcr 

i^fi  ^"f '1'? '"'^'gercnec  fiifficcrequod  femcl datum  eft, 

mli  aflidu^dommiadmonitionetreuocctur. 

d    £;«.^  Nonperunumprophetam.  fed  peromnes^"""""* 

populum  (uum  admonuit,  &  quafi  in  vigili/s  &cxcu- 

b.jsconftitutus,  furrexitdiluculo  vt  commonerct,  & 

non  audierunt.vtquantocrebrior  admonitio,tant6  con 
temptus  maior. 

#  Heque 


NICOLAVS  DE  L  Y  R  A. 
C  A  P.    XX  V. 

Erbum.  Hic  ponitur  repHcaiio  propheti^  leremix, 
&prim6  quantum  adhoc  quod  reprehendiratpopu- 
li  malitiam,fecundo  quantu  m  ad  hoc  quod  prxnuncia 
utratpanamibi'.  Proptcrea.  Circa  primumprimo 
notatur  tempus,cum  dicitur» 
In  anno  quartO,&c.  £.v  quo  patetquod  h^ec  reuelatio  faElx 
'^^^i^t»nantetranfmigration£m,pr.tceden.cap.diaam,quiu  le- 
«miasrtueloachin  fubquo  faaaefiiUa  trafmigratio  fuit  filius 
•"j^'0"chm/tcutdiaumtjl  fupra  ii.&ideofubditur-.Toftqua, 
'eit,Vo§l  ijlam  reuelationem  faBam  leremix^trunslatus  eji  Iccbo 
"J .  qm  oHauo  anno  poji  includcndo  hunc  quartum  annum  loor 
•'^P^triseiustranslatusfuit. 

f  rf?<     ^  ^"•^"'"'/«^e'  exhoc  quod  i^.anno  T^abuchodono- 
•  "'^^'"^''fitit  lerufale  4.  ^g.vl.&  a  qnario  anno  ifiius  loachim 

inclu- 


tnclufiue  vfque  ad  vndecimum  annum  Sedecht^  in  quo  difi  u&a 
futi  ctuttasfiuxerunt  decem  &  nouem  anm,Jcilicet ,  oHo  de  r,gno 
Ioachim,qut.ii.annis  regnauit,&  vndtcmde  regnoSedechu.Ca 
tera  pattnt  vfque  ibi. 

4     A  tcrtio  de.  vbi  incipit  ifla  repUcatio ,  quia  a  tertio  dccimo 

anno  >ofi£  cepit  Ier<.mtas  prophctart:a  quo  temport fluXi-runt  anni 

vi'iintitres,vlque  ad  quartum  annum  loacbim  ideo  Jubditur:  Ipfe 

cfttcrnus&vigefimusannus. 

j     Et loquu.  lUeJifVigUanter  CT perfeueranter. 

6  Et  non  au .  ^os  emendando. 

7  Et  mifitdominus  ad  vos,&c.E.f  quopatet,quodillotem. 
porefuerunt  alijfanai  prophera,  qui  mouebant  populum  ad  bonu. 

8  Confurgens  diluculo  mit.  idtji  valde  aiLigeuter  vot  ad- 
monens. 

9  Et  non  audi.  Quafidicat ,  perjeuerantia  vcflra  in  malo  non 
prouenit  ex  dtfeau  diuin^ ,  mijericordite  fei  ex  parte  malitix  ve- 
Ji  r(.  C^tera  patent  in  litera. 

•J«  Propterca 


MOB^^LITEB,. 

^  if  .fmfe'''""'!":  ^,"  ^""^-^-  '■'^P''"^  ^<^'czmiz%  contra  po- 

i|um  ud^muUiplicationcmpcccatorum &obftinatio 

uS^o  ^'^"''j^Snatur  muhiplicatio pcccatorum  &  ob 

c  rScn?^  v.^^^i^^l"^'  "^"^'"^^  temporibus  Ant.- 
'n(U  ficut  diotur  Matth.z^.  b.  Et  quoniam  abundabit 

iniqui- 


iniquitas,refngefcetcharitasmultorum. 
7  Et  mifit  dommus  ad  ros  omntsjetuus  luvi,&c.Vropte,ea  &r 
Pcrpunitionem  popuU  ludx  qua  leremias  hicpramun- 
ciatfuturamrpcrrcgcmBabylonis  &  cius  cxcrcitum, 
fignatur  tribulatio  populiChriftianifuturatemporibus 
Antichrifti  ad  puniedum  malos,  &  purgandum  cle<aos. 
De  qua  tribulatione  lubdiiur. 

t  Etpo- 


0>  a    7^*f *"  uf c/lTan 

A  tafuit  duriiia,  yt 

ncc  h;ibitiun  qui- 

fepcfibus.    ^jem  audicniisaf- 

fumcrcrwA  indi. 

narcnt  aurcs  fuas 

commoncntc  do- 

Koia  <rl«m«>  i«HV>,vt  rcucrtcrc 

tumDck      tu  r.  Et  notanda  ctt 

diuinaDciclcm?- 

Iiainfinuaqu?n6 

fuppliciu  pro  fcc- 

Jcrc  irrogat. 

b     Vo\i  Oeos,  &c. 

Q.d.Hcccumfupc 

f  lorib.  moncbam, 

nc  dijsalicnis  fcr- 

uircMs.nccmead 


Glof.ord.&NicolaideLyra 

ncque inclinaftis  aures  vcftras,vt  audirecis,cu  Jicci et:t  Re- 

*■  t  •Opa>tio»«.  b  •Quifincopciercputii  tj' in  .e.caio  ^ 

ucrtimini  vnufquifqi  via  fuamala,6<fapeinmistcogita- 

,tf,o™it,l.r.mium...e«.....pr.cep.un..         tSe  .  vi  .o  .ilio.um_;u..r.u.. 

tionibus  vclUis ,  &  habirabitis  m  terra  q ua dedit dommus 

1  OftrnJi.  Dei  d.  ni  cllc  |«ipciua  fi  dif.ni  i.  e.ini  .j.  ibus  di.a  (unt. 

uobis  &(,patrib.  vclUis  a  f?culo &  vfq;  in  fa^culum.Et nolite 
irc  polt  dcos  alicnos ,  vt  fcruitatis  cis  adoretifq-,  cos  :  nequc 
mead  iracundia  prouocctis  in  opcribus  manuum  vcftrani 


75^ 


^Dieit  ciominm.vt  mc  aa  ujc jniium  i>rouo.  in  opc.iianuum  vellrarun.  in  malum  ve.hoci.i  LXX. 

&  no  afFIigem  vos.Et  no  audiftis  me,dicitdns:vr  mc  ad  ira 
cundiampiouocaictisinopcribus  manuum  veftrarumin 

a  1Q."ia  ni<- jH  .Mcundiaui  p.ouo.  &  locan.em  ad  pctnitcniis.n  omrmpfirtis. 

malum  veftrum.  Proptcicahxc  dicit  dominus  cxcrcituum: 
Pioeoquodnonaudiftisverbamca:Ecceegomittam6^at 

f  «ngclo.  q.n  cx'  i.cntGentes,  a  1  luxta  (..um  lc.ulakm,  ...  ..juiloncn.n-  ChalJii. 


-  f  «n;clo«  qincx.i.cntuen.cj,  .   tua^.  m... ™,  ...  .^, i,     , 1 

jracudiamprouo-  c  ^^^-yj^iuei-fjs  cognationesaquilonis,aitdns,&:Nabuclio  ^ 


cut  prophetz,  & 
alij  fandi  qui  Deo 
fcruiunt  ,(cdquia 
incucrfionc  leru- 


t 
t 


probatur.vtmngi 
flricoriininodc- 
ceatvcrbum  Dci, 
lcdfibiiciadinliar" 
colubri,  inquibus 
vox  2,aiidij  &  \xu 
tia:pcriit,vtnoaii 
diantiliudApofto 
li:  GMiditiindotiiiiw 
fempert  lUrum  duo 
gaudeif. 

f  £:/<:f«/.SicUtl€''l 
rufalcm  poft.  70. 
annos  priftinosha 
bitatores  rccipit,& 
cxpletis  lupplicijs 
priftina  foelicitatc 
fruitur  obedicns 
Icntcntia;  Dci,  fic 
rex  Babylonis  in  F 
fuperbiam  clatus 
&fuisaflignansvi 
ribusg?  regnat  in 
Gctibus,aMoe(ii$ 
&  Pcrfis  dcftruit. 
Deniquc  vlq;  ho- 
dicBabyionis  tau- 


l.lllB.Ai^ 


BS'p«.umVeftS  **  donoforicgemBa!>ylonisferuummcum&radducam  eos 
cogerctis.  fypcr  tcrram  ifta,  &  fuper  habitatores  eius ,  8^fuper  omncs 

c    £M/r«.Non  fi-      j^jjjIqjjcs  cmx  in  circumitu  illius  funt,  &Jnterhciam  cos, 

a  fO^.  eft  m.rjculi  &  iii.potis  lud.cium. 

&  pona  cos  in  ftuporem  &  in  fibilum5&  in  folitudincs  fem- 
Semdominifer-  c  piternas:Pcrdamqucexeisuoccmgaudij,&:vocemIstitiir,  t    tum  rcl.qu.sriu. 

.,;.,Mrnlnnfiri/m  a     f  ch.ifti  qui  habct  li.  niam  lpo.,l...«  cll.         DLcclci.alticxlidei.         b  1  Vt  non  tontefjntui:  nent,qUam  pOiUlt 

Uiai  V01Uluau,t  111  m«frun.en(a.&DODUlist.ibuantut  velccnda.  c     1  D..ftrina.n  prophctarum.llLucerna  pe-  DcUS  iu  (cmpitCr- 

nam  folitiidincm, 
qui  implcuir  ou 
vcrba  lcrcmi?  qiii 
in  fequentib.qus 
Babylo  paiTura  k 


meaVTunienta,&popuIist.ibuantut  velccnda.  c    1D.>ftrinam  prophctarum.irUucerna  pe- 

dibu.meis  vcr.ru. &  lu.  fe.meis.     d  floanncsquoqucerat  lurerna  lucens 


illud  >    QuOi  tTddldl  <ilhu,  me.s  vcrtu.OC  m.  .c.mcis.     u  t...j.i.i..j.i""-|"^  v... .........  .m^....,  i  H  + 

Q  satau^yvt difcant non     yoce fpoa(i,&  voccm  Iponfe,  voccm  mol^  &  lumcn  lucer-  t 

hlafphSTUaTe.  a  ^H»t  licoru.i.tumnou  flii.ium.iusapparcb.i  .nOpicnj.  " 

d    Et  addu.eosy&c.     nc.Etcrit vniucrfa  tcrra  eius  in  (blitudinem  8^in  ftuporcm. 

^  Etferuient  omncs  Gentcs  ifta:  regi  Babylonis  fcptuaginta       ^.„  ^_ _ ... 

g  annis.  tCumqueimplctifuerint  annilcptuaginta,vifitabo  ]o  prophctkolcriDo 

fuper  rcgem  Babyloni.s,  6<Jiiper  gentcm  illam ,  dici^t  domi-  g^  iummpk.  N^ 

nusiniquitatcm  eorum,8c.lupertcrramChaIdajoiu,6^po-  i-  "  —^  "-(•,,!.,« 
namiUamin  Iblitudines  fempiteinas.Etadducamfuper  ter 
ram  illam  omnia  verba  mea  qua:  loquutus  lum  contra  ca, 


Haec  funt  pra:mia 
contemptorum  w^ 
Dcum  audire  no- 
lcntiu .  Qiiidquid 
crgomalifupnos 
adducitur ,  noftra 
pcccatamcrcntur; 
Et  ficut  Gentcs  c6 
tra  Icrufalcm  ad- 


au. 


ta.quodnofoIuiB 
cotra  Babyloncni 
prophcrai  Icrc.fcd 
contra  oes  Gcntcs 
queinexercitu  Ba 
•Ej.i(;  diccontraneeiieenremctticuam  iciuium.  bylonis  fuerunr,(?c  contra  populu  Dcidiriiicancrunt.vn 

iSmln  c  Pa<ia;«*«c.|-t:Hoc  in  conciUabulo  malignantiG  com-      iu  fcquctib.contra  Acgyptu  &  rhiiiahijm  &  Moab,&c. 

^  ^  probatur,  -^  ^'«»«- 


du£tae  funt:fic  ho 
CotKlfiAbalB  diccontranegligentemecclcfiatn  fcruiunt 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
4e  f     ?to;>terci.UicconfequenierpOHittirrepUcatiopropheti£quS 
Diuifio.    tum  ad  panam.  Etprimo  exprimitur  pana  Iud^oriim,fecund6  pa- 
nafuorum  aduerjariorum.ibi:  Cumquc  impleti.  GT  hocfuit  ad 
confolationem  aliquorum  bonorum  qui  eraut  tn  populo  Iud£,-pt  di* 
Hum  e^tlHpra.ij.Circaprimum  dicitur. 
a     Pro  eo  quod.  Sed  ohjiinati  eflis  in  maUtia  veftra. 
a     Ecce  ego.  Ex  inflinBu  enim  diuino  7\jabuchodonofor  &  hella 
tores  fui  acctperunt  audaciam  &  conflantiam  impugnandi  ludxa, 
vt  eius  babitatores  defuis  malis  muUiplicibm  &  magnis  fecudum 
crdmemdiuimeiufliti^punitentur. 

4  Scruum  mc.  inquantum  exequehatur  diuinam  tuflttiam. 

5  Et  adducam  cos,&c.&  fuper  om.  Quia  Idumxi,  Tbili- 
ft£i  cr  altj  circa  ludjtam^  habitantes  fuerunt  per^{abuchodonofor 
deprddati&captiuati ,  &  eorum  captiuitas hic denunciaturyCum 
panam  ludxorum  quifperahant  corum  adiut<)rio  reftftere  regi  Ba^ 


ludtcisad  bonorum  cohfotationem,vtpr^ditlum  efl ,  Et  diuiditurh 
duas  partes,  quiaprimo  predicitur  deflrufiio  Babyloniormlin^it 
Uriier,fecund6  multorum  generalitcr,'bi:Qaici  fic  Circaprimuri 
notatur  tempus  deliruHionis  Babylomcc,curn  dicitur:  Climquc 
impleti  fuerint  feptuaginta  anni.  tpfum  &  regnum  eius  it 
ftrucndo,quodfuit  implctim  in  ouifiune  Balthafar  regis  Baiylonii 
quia  tunc  regnum  fuum  datum  efl  Madis  &  Terfis ,  vt  habctH 
Dan.  5.  h{umcratiotameniHorumfeptuagintaannorumvartein 
choatur  a  diuerfts.  E.vpofitores  enini  noflri  comuhiter  incipimn  mi 
a  dcflrudione  Icrujalem  vndecimo  anno  Sedecbi{.]\ab.Sal.inchi 
eam a  quarto  anno  regni  loachtmlitij  lofi^,  quifuitanniispiimi 
"hlabiichvdonofor  rcgts,vt diciturin  priniipio  huius  ca.^b  ijio  i> 
rd  amo  exclufiuc  vjque  ad  vndecimtm  annum  Sedechi^  jiuxem 
dectm  et  odo  awi  i.Septem  de  regno  Ioachim,qui  rtgnauit  vndeci.  <. 
annis,  &  vndecim  de  regno  S^cdechif :  tempus  autern  lei  honif  q  | 
rcgiiaiiit  inter  illos  duos  intluditur  in  iliis  decem  &  och  annis,  li 
non  computatur pcr fe ,  quia  regnatUi  tatitum  tribus  menjibtts . . 


hyionis.CAterapatentvfqueibi.  .^         .  .   ^   -  - 

o     YoCQrv\mo.Terhoc  delignaturcaptiuitashabttatorum&  tflapatentex.^.^eg.z^. 

jicnoneritopi4smoUnequclucern£,propterdefeaumhabitatoru.  ll  Etponam.  i^uia  jiabylonno  futtrecdificata,ctinhabttabu> 

10     Cuai  q  i  i  m.Hic  confequeter  pr^dicitur  pcena  aduerfantium  faBa  tjt,fecundu  qucd  Ijabetur  Ifa.i  j  .i/.No  habi  rabitii  r  vfq ; 

ludais  ^  fincni 

t  ti  /«.i  doftrinam  facre  fcripriirc,  quam  nuilus auH 
bitpublicelcgere,de  quadicitur  Proucr.6.c.  >iandatiih 
ccrna  eft,&c. 

10  Cumquc  iniplc.  Hic leremias  pr^nunciaf  dcftruflio 
rcgis  Babylonis  &  rcgni  fui.pcrquamfignatur  Anticl 
fti  mors  &  fui  cxcrcitus , faltcm  pio  pane  magna qua 
Chriftus  faciet,ficutdr-  i.Tcfb.  Qucm  diis  Idusintcri 
cietfpiritu  orislui  &dcftrucr  illuftrationcadiicniusn; 
t     .yinJr.Qni  nunuiusconfurgitcxdiiclu  dcnariipcr 

ptcnarium ,  &  vrcrquc  numerus  pcrfcctioncni  fianat 
perhocq?Antichriftipcrfequutiocrirvltinia:&ficcc 

fi^  tribulatio  crit  conluniniata.Quod  autcm  fcptcn.ir 
numcruspcrfcclionem  fignificetdicitGrcgor.  hom. 
quoniam  omnc  tcmpus  fcptcm  dicbus  comprchcn 
tur  ,  rccie  feptcnario  numero  vniucrfitas  ficnarur: 

t  militct 


■  MOIi^LITEK,. 

t  f    Et  po.eos,&c.  quia  tunc  crit  tribulatio  magna  quanta 

nonfuitantca.  ,  ,      .   r  ,      •  j-  • 

•j-    pcrrf.eA.Quia  tunc  aufcrctur  cclebratio  folennis  diui- 

norumabccclcfia,  quxdcbet  fiericum  mcntis  Ixtitia. 

Pf  84.a.  Cor.  meum  &  caro  mea  exultaucrut  in  Dcum 

viuum,  &  hoc  fignatur  per  hoc  quod  dicitur. 

f    Et  no.qux  dicitur  a  latitudinc:quod  propric  fit  quan- 

dogaudium  mentisrcdundatin  corporc. 

1    t^ocem  fpon.i.  mutuam  confolationcm  prslati  &  fue 

ccclefi?.  Nulli  cnira  aut  paucituncaudcbunt  fc  prxlatos 

ccclefi?confiteri , nc  ducantur  ad tormenta primi,  ficut 

fuit  tcmporibusccclefic  primitiu?. 

9    Focem.  Ideft,prcdicationisqna  tcritut  ftumcntum  fa- 

crs  fcrjpturas  populis  cxponendo. 

Etlu, 


V 


Az  Sme  cilicem  ylni 
tio  calicis  domjni 


IcrcmicC  Cap.  X. 


omne qiiod  (criptum  eft  m  libro  ifto,  quscimcji  pioplicta- 
UU....V..  _- "it^  lercmiasaducr/um  omnesGentcs,  quiarcnucrunc  cis 

ci  furorjs  jndicm     cum  cflencGentes mulfa;& rccres ma^ni  &reddam  ci-;  /eru 
•ft,  quod  omncs        t    „  o  r  i    ^  ^  "''*t)"^:>^'' ^^""3™  ClS  iccu 

-^  ''i  -         fiumoperacorumArecundumfaaamanuumruaraQuia 

fjcdicicdominuscxcrciruumDcus  jrraelrSumecalice  vim 

furorishuiusdemanumca,&propinabisdciJIo<udi*Ge 
cib.  ad  quas  ego  mj<ram  te,  &  bibcijt,  6<rturbabuntur  &  in- 

Jamcnt.afKicgIadJ)Vqut'egami,rt£intqi:cDs.Ena^ccpica]^ 
„,„^»,...„j.,,..  «dcmanudomim,&^propinauicuna:isGentibusadquas 
!ic  autem  calix  b  niif]tmcdominus,IcrufalemdcciuitatibusIuda,8cr«arhns 

irGfnETc     -"^^P-;-'Fbuscm.,vtd^aco.infoIicudincS;ilupo 
Dmant  &    infa-      lem  &  in  fjbiJura  &  in  maledicaioneficut  efldies  ifta  I^h  i 

;Srj;;l2^  '  -^^«"^/^giAcgypti^&icruiseiusApnndpib.eius^S^mn 


7^8 


jcnresqus  corra 
Jeipopulfi  dnni-  a 
arunt,  bibant  de 
alicefuroris  do- 
iini,vndelfaias: 
jluemfurorisdomi-^  , 
bibi(ii  &  cuacua- 
,  propterea.  cofitrie 


„iauus    intcrprcs  ,   ^'^;';^  "/"*'' -^j-i-^^vx^^t..  vm>,oc-omni 

^  i  bonam  partcm     PQP^Q^  citiiA.vmuerfis  t  g€ncraliter:,cun<ais  regibuiS  tcri  e 


uo 


scipit  ad  inflar  ca 


ni'n  ycrficu' 


t^rVir,.  n,^f  i^r,  ic     d     A    '^' ■  i        L'      ■-''-"""  "•""'"•  ««  Thrcdct  o  pro  Hus  inful;ini  iBterpretotur. 

S°d  choTc     Au-irt.<is,«cj:und.5  res,bus  terrf  Philiftijm  &fArcalonis  & 


quidquid  choie 
l  humorSin  pS     ^'^^  &  Accaron  6c.Azoti  &  relic]uis:Idu'mc?  &  Moab,&  fi 

-   ^  ■  j. .  .j^  -^  'lW'l""t  <i''i  Lotli;f.roximin,sriniortuo 

iijs  Ammon ,  3c  cundis  regib.  Tyri &  vniuerfis  reeibus  Si- 
doni5,  &  regib.  tert  ?  mfularu  qui  funt  trans  mare,&  Dcdan 


•8,  T-k       '«  r>       o        •       ,-    ^  ■••-"•"' v.,wL>'uuaij  16  a  £)at>yioni|siupc- 

&  iXKmA&Buz&vmiKrfist^uiatcojnfifiuitinGoijia,&  ^?  "te (umQuarum  .».,„•„:  ,„ 


X  liumonsmpc 

c5recft,forasexi 

icopellat,  &pri- 

fiiam  falutem  re- 

fluat.  Pro  lere- 

na  quoqoc  SaU 

u:oraccipitur,  g 

ciiftis  Gentibiis 

p:>pinat  ad  quas 

«(Tuseft,  vtabic- 

Q  idololatria  Dei 

lcultibus  dedica- 

rct.Quodcontra 

rira  cSc  fcriptii- 

nfanclasmonftra 

r'itlequcntia,NQ 

cimprorcraedio. 

•'cutiUe  deHrat) 

c.ix  propina 

^'Ipropoeaa. 

b  ie<u,um&  ciuitatik  luda,  &c.  Quafi  dicat  Puiabam  , 

qod lohs  Gcntibus propinarem ,  &  ideo  huic  miniQc- 

1  ■  mc  laetus.QbtiUeram,fcd  imer  cateras  Gentcs  immo 
r  ^|fc^"^'faspropinaui  lerufalem&ciuitatib.Iuda,  &c. 
-  \  atiaptz.Muxiiii  me  domme  is^  ftdutti4S  }um. 

— C  Tharaoni. 


C  Tharaonirrgi^f^jy, 

.«^•Qlc.Poftlcrufa, 

lcm  bibit  Pharaoiup.zo.b. 

rcx,Ac£ypti  Sc  fqr 

lii  ci."(5c  principes, 

&vniucriuspopu 

lus&quinonqui 

dccftAegyptius, 

icu  in  cius  regioni 

bus  commoratur. 

9  d  ■Philillhifmct^f 
calonis,&c  Gcncra- 
li  ;nominc  tcrram. 

10  PaljEftinoru  figni- 
f]car,vrbcsciusfi3a, 
cialirer  nominat,.. 
fplamGeth  tacct, 
quam  in  reliquijs 
Azori   inrclligif,  ^        .^  , 
oiicftaffinis/alx^P'""™'^""- 
fiinosauremaBa- 
bylpnijs  captos  at-  p 

quevaftatos  fcri- 
bit  Jfaias. 
e  Tyri  &  vniuerf/s 
^e^!bus,&c,  Tyms 
&  Sido  funtinlit- 
torePiioenicisqu? 
i6  A  Babylonijs (^Lipc- 


II 


12 


li 


14 

15 


.  f  Po(t  Dtdan  &  Thtm.,,  &  Buz  «e  Ifmaclit««pio.ium  otdine.n  profequitut 

cun<ais  legib.  A  rabia^^dTcundis  regibus  oGddentis  qui  ha 
btant  ittdefertQ,  &  cunais  rcgibus  2amafi,&  cunai?  regi 

g««,l.«,  pon,.  omn«  reue.  »,uilonis.        "^™ fol,„i.   ^<<-""'"''^*'">  fpcc.ahtct  enumetat,s, 

bu5.  EUtB,3c  cnnais  rcgibus  Mjedorvim,cuncais  q  uoque  re 

^       ?  ^°'=''"""^"ni.v<iirntiisnt,f.  «cm.tuisvu!neribuscpru.rt 

grbus  aquilonis  dcprope  &  de  longe,t  vnicdique  cotra  fra- 
trem  fuu,&  omnibus  regnis  tcir^,q u^  fupcr facie  eius  funt.  1 8 

mc  ueurar;         _  r    r     L  L  •L  n  ^Cu,in.,„,i,bus,Gcniibus  proprnens. 

propinatur,  g  i^trcxSdach  bibctpoltcos.  EtdiccsadeoszHgcdicitdiis  ip 


Carthagocoloma:,guii  mundi. 

vndc  Poeni  quafi  Carthago  a 

Plioeni   corrupto  ^!^'*"'"'''^* 

fermone  appellan  **'"" 

tur.Quorulingua 

Hcbraica    magna 

cxpartecofiniseft 

f     l{egibus  hlUm  &  ...    ^ 

tund!S,&c.  Quia  fe  q„e  cum  pr» 

quitu r  Ela  &  rcgcs  ximo  fuo. 

Mosdorii.arbitran 

tiirZ3bneflcPer-. 

fidis  regioncm.Ni 

fif(      ' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

m.Licnautetr,  Bubylon^in  dvjiruciione  ludiorurnfuermexe. 
'l»<^csdmmiifflii,^,vipr^d,i{uf„  eji^tamen  feceruHt  boc  iniqua 
ymtttc,  &  attribuentes  viaoriam  illam  &  alias  arroganttr fu^ 
mau&no diums  Virtuttpropter  ^uodmcruerut  a  Deo  puniri. 
1  Qvaa  ferui./.r/Wrf^,y.  ^ 

3  Cumefrcnt./.  ludxi  &  alic  nationes  fuhii'gatx  Chaldfis. 

3  «  r^es.  Erant  in  ijiis  Genttbus ,  quaji  diceret ,  non  fucrunt 
iumgattmttite  Chaldeorum,fed  diuina-.ideb  dcbuerunt  puniri  pro 
l^^upcrbia^propttr  quodjubdttur :  Etrcddam  cisfecundum 
otra  corum,  &c 

4  Quiaficdicitdominusexcrcituum  Deus  Ifracl .  h/c 
pottirpumo  muttorum  generalitcr.  Etdiuiduur  in  tres  partes, 
l^pnmopr^dictturhxc  punilio  .  Secundd  dtcli  confirn,atio,,bi: 
^mque  voluerint.  Tertio  rcjumitur  ludaorum  deflrutiio,ibi: 

V  \mz.Circapnmum  dicitur  leremixa  domino. 


ccflTt  Arabia,  intdligantur efle  reges  foIitlBinis. 
g  Et  rexscfuch,&c.QuiCi dicat Omncs  m circumiru  n^- 
tiones  oabyloniofubiaccbuntimperio,&  lcruifiiit,^b4 
bent de calice  eius  vnde .  C^lixaur.us B^bylqri ivMimvi  w- 
nem  tmam .  Rex  Babylonis  nouiffimus  bibct  propinan-  F 


chia,fecund6  pomtur  punitio  ^eg:ypuotura^eum.dicitut. 

»1     Pfiaraoni  rc&c.  auia  dtdit  OHi/ioKcm  regi Sedcchi.t  xeld 

landi  ?iabuchodonofwpr<jmittetn  eifuhjidium  :  txquarcbellione 

feputaelididadtHruBw. 

1 X     Cundis  re.tcr.  A u.  /«  Ih  hrxo  habctur:  Terrx llus.de qua. 

fuit  lob:&  illa  efi  victna  iudex  a  parte  orictis. 

1 3  Et  cunftis  rc  tcrra;.  Ifti  crani  vicitii  Uidxorim  a  parte  oc- 
cidcntis. 

14  Et  reliq  U  is,&c.  ^ttipmiliter  erant  prcpinqui  li-.deis. 

1 5  Et  cunc.re.  &C.  lyrui  enim  &  Sidon  erant  yicin}  ludeea 
farteaquilonis. 

1 6  Et  re.  rer.  infu.  &C.  i.  vltraaliejuam  partem  maris  rrfpiBu 
terr{  promiJJwnis,jiiuilu*n  Cyprus,  }{l,odm  &  cottfimtksji  cnira 
efjent  toialittrtrans  nme,iam  non  tfjtnt  infule. 

17  Etvni.qui  mon.&.f:.i.^garinisqiahabtbant  capillosre 
5  ;umecalir*.t«  x.,.''is -"""1^  "."'""":•     .                          cifos admodum pugittm.  In  H<b.  habetur:  Et  vniuerds ariculaiif 

IZ.TdT'"'^'''^'''^"'^'"'''^'^^^^^^^^  P-^^-osintell.guLrilUquthabttabaracZa7X::^^^^^^ 

milJtOMs,vtdicuntaltqui.  Et  fubduntur  mulia  nomina  rcgum  & 


^  -f  propinabisdeillocunaisGcntibus,  Scc.i.prophetabis 
yumuontmfuper  eas  venturam :  Et  dtcit,  proptnabis,profc- 
^''dometaphoramdecalice.  ^ 

l^mm!^^^'"^^'''  &  infanicnt.  ldefl,fugiet  ab  eh  mens  & 

l-^J^^^^^^^^^^Acidenypr^  timoregladtommfuper  eos  ve- 

PrSr?''*"'^*^*^"^  dtynanu  domini ,  &c.  /.  autoritatem 
mnn^^^r"""'"^'"  i^cnrwaw .  Et  dicunt  aliqai  quhd  videhat 
}  4  Z'f.  ^''T"  "''"'"  "^  ^''"i'^'  t^''<i>t&  per  tpfum  propinare 
tiom^F  "^  'nMcn>(«;  e^intilligcbat  vifionis  fignifica- 
Jo  I  r^,"^"  P°"'^'^P"'^"''>  '»'l.^o^"»>cnm  dtcitur. 
Permd  ^  Ci.&c.ficut  eft  dics  iRa.Loquiturdcfuturo 

r     '^'«npyflentis propter  cenitidinem  tutntus,quiadies  acci- 
f    wf  pro  dic  deJlritcUonis  cbutatis  &  templi  futttra  fub  Sedc- 

cbia. 


ttiraruni,&  peltcajubditiir. 

1 8  Et  omnibus.  eji  hypabole  addcfignavdam  multitudintm 
terrariim & rcg„oru,qux  Chald^ifubiecfrunt/ibificut.l.Eld.i.a. 
dixn  Cyrus  rex  Tfrfarum :Omnia  rcgna  tcrrjE  dcdit  mihi  do 
minus  &  tamtn  medietas  terrt  habttabtlis  non  erai  Jtbi  Jubitaa, 
&  pcr  tati  mmodum  loquendi  dititur  communiter.  Tota  ciuitas  va- 
dit  ad takjpe(faculum,iicet  maior pars  rcmaneat .  Tmitio  auttm 
iftorum  hic  pomtur ,  quiafuenint  cum  XaiHHlmicnuJor  in  defiru- 
iiioneludprum:  tamtn  mulii dcorum  debui/fent  magis  iunijje  h- 
deos  ralipve  vicinitatis,ficut  Thitifihp  &  Tyri  &  Sidonij  &  con- 
ftmttes,  vtl ratione  conJanguinitatis,fii ut  Idimp  qui defctnderent 
ab  Efaufratrt  laiob,&  Moabit^  &  ^moititx,qui  dcjcenderent a 
Loth  nepGte  .Abrah^. 

19  Et  rcx.Sc.Scc.punictiir.Tcr  Sefach intelligitur  rex  BabyloniSf 
vt dim.HierQ. « tkbcii.  H^ Imus efi,quia  Sefach  et  Babel  ptr  qS 

*  intelli- 


759 


Giorord.&NicolaideLyra 


7^c 


/f  tibus  M^rdis  &  Perfis  Babvl6que  Hcbraice  Babcl,Serach 

A  quoqnc  dicitur .  Sicut.n.Grarcum  alphabctiim  vfque  ad 

nouiinmallicrampcrordinaicgimusi.alpha.bca  &c. 

vrquc*.  Rurrumqiio  proptcr  memorumparuaiorum 

lcclionisordincvcrtimusApnniiscxircmamilccmus. 

v.ii.alpha.bcta.pfi. 


t  ckuBor  gau 


Sicapiid  Hcbrios 
priinumcfl:alcph,  a 
fmbcth,  tcrtium 
gvmcl.&ficvfqnc 
ad.  12.  idcftcxtrc- 
mam  litcram  tau, 
cui  penuUima  cft 
fin.  Lcgimus  itaq; 
alcp,tau,bcth,fin, 
cu  vcncrimus  ad 
mcdium  :  lamcch 
litcrae  occurrit  ca- 
pli,&  vtrcdelcgi- 
mus  Babcl ,  ita  or- 
dine  commutato 
^  lcgimus  Sefach  : 
Vocales  auiemli- 
tcra:  intcr  beth  6c 
lamcch  fin&caph 
iuxta  idiomalin  b 
guc  Hebrxa:  i  hoc 
nomine  non  po- 
nuntur:quodforfi 
tan  prophetavcla 
uit  prudcntcr  ne 
Babyloniorii  con 
tra  lc  moucret  in 


a  5^Pitrf  quoH  nnn  inb<inoacC'pitur  potio. 


fpl.ortsfui.  Et  TslpHiffimm autem  inrmhurj-irflructur  moi-r. 
b     Dom'tt^sdeer.<^i.  ■>:  Hicrony.AlIcgoriciintcrprctcs 
iuxta.LXX.hunc  locum  ad  bonam  partem  refcrunt  Do 
miiujs  inquinnt  dccxcclfo  refponlhm  dabit  his,  (cilicct 
quosfaluaturuselt,  &dc  ioco  fan.:tofiiodabh  voccm 

Iha  rcfpondcbito; 
fcrmoncm  in  lo- 
co  fuo.  illi  autcm 
quafi  vindcmian- 
tcsplenifrudibiic 
illiusfcntenric  i 
fpondcbuntlupcc 
omnncs  habitato- 
rcsterr2,&c.Vc- 
nictautg  intcritus 
nonfupervniuft- 
famtcram,  fcdiu 
pcr  partem  tcrrj 
corum.f  quinon. 
credunt.Iudicium 

cnimcrit  inT 

busj&ipfci: 
biturcum  oi  ca 
ne:  Impij  autcm 
tradcntur  gladio. 
c    fudiciHTn- 
Quiafunt  Gc. . 
diucrfamerita,./! 
non  acditiam 
tMtfl,\nco.(x],.i 
nocrcdit  .Scdqi; 
non  credunt .' 
fis  afticientur  ;„„ 


cxacituucleuslfrael:Bibite6cjncbiiaminict  vomitecaditc  i 
ctnoiitc  conluigcrc  a  facicgladij ,  qucm  cgomittam  intcr 

a  «  L..unici  ai'cn<Jitui<iui  j.iic«i)tutii    bci  taccir  nolucrunt.neccllitate failurni. 

VO.S.  Cumcjucndlucrint  accipcrccaliccmdcmanu  tua  vtbi  ^ 

a  •:'  clifs.  nolitis. 

banfjdiccs  ad  cos:  Hax  dicitdominuscxcrcituuinrBibcntcs 

a  fNoius  in  Iadx.i  Dcus. 

bibctis:Quia  cccc  in ciuitate,in  qua  inudcatum  cft  nomen 

j  «Qii  pio  IVp  iilolacolitis. 

mcum,  cgo  incipio  affligcre,  ct  vos  quafi  innocentes  ct 

a  '.fotionem  xndc:  Miitsm  .sjbucliodonofot  icgr...  l>  bilonis  St  icruummcuni^Scc. 

immunes  critis?  Non  critis  immuncs  Gladiiicnim  cgo  vo- 

a  •  Nf^n  t.ntum  iVracl. 

co  fupcr  omnes  habitatores  tcrrar,dicitdominusexerciruij. 

a  «Q^^cunflisGcniiKus  prophctabis,8c  Hi.ad  il. 

Et  tu'prophetabis  ad  eosomniaverbahxc  ct  diccsadillos. 

a    l'i(l'c;9  fiiroiis  lui.vndc;Lro 'Uf.Tt.quisnon  timcbit?  8cc. 

tDominus  dc  cxcclfb  rugietj&  dchabitaculo {andto  fuo da 

a  «  vt  cunflosteiieat  .-.iidicntrs.  b  •'\d  lemplum. 

bitvo'cem  luam.Rugietcsrugietfiipcrtdccoremfuum.tCc  j 

a  ^ldcfl,ca(nxo^icnt  inlbr  caicinuum  in  tu-CuUxi,  cclcumacantabitur:  ScincftuUonemut^uiran 
vu  nis  carmcn  hi)',ubrr  conctn?tur. 

leuma  quafi  calcantium  c5cinctur  aducrfus  omnes  habita- 

*|  Ccicuiitaris. 

torc.<;  terracPeruenit  {tjnitus  vfque  ad  extrema  rerr^,quia  iu- 


II   ^x 


faniam,ficut  Apo  c  diciumdomino  cum  Gentibus.t  iudicatur  iplecumomni  ^^  piiajs. 


flolus  conrra  Ro- 
manum     Impe- 


i  ^Vt  nullu.^  e.itiniudic.itus.  h  INonqui  crcdunt. 
n 


riumdc  Antichri- 
i.Tefi.b.  fto  fcribes  ait  :  ti.«i 
■  Unet  teneat ,  donec  de 

wft/io  for.Romanu 
tabextrcmo.  fignificans   impe- 

riu,antc  Antichri- 

flum    fecundum 

Danielem  de^uendum. 

a    Bibite  &  iMria.  ic  Hicro.Allcgorici  intcrprctes  om 

nem  hunc  locum  adcun^as  rcfcrunt  nationcs.quas  inc 

briauitdiaboluscalicepcccatorum,  &  nouiffimusipfe 


c  T.Scmpiteino. 

carnc,  impios  t  tradidi  gladio,dicit  dominus.  H?c  dicit  do 
minus  exercituum:Eccc  egrcdretur  affli«5lio  de  gcntc  in  gen  j^ 
tem,&cturbo  magnus  egredieturta  fummitatibus  terr^rS^ 

a  TNon  quod  dominus.iiil',  jintutiat.fc.i  in  inttlitu  pefTimorumimplebitur  impcrium  cius  &  uoliitas. 


j.TcC  i.b. 


d     £cce  egre. 

rubefcantqu: 

fcripturx    iM:x 

facientcs  in^^H 

partcm  acdP^H 

a  c  ri-  i       •    ••    i^-     M   +     r  "^  r      j        domini commiDi 

erunt  interrecti  domini  in  Die  illa t  a  iumma  terra?  vlqj  ad  j^  tiones. 

fumniumdus.NotipIanQ;cntur,6cnoncoIlicTenturnequc  15  *    Hicrony.  Ecc 
?.»j.-.i.t....  r       &  ^  &  i  cgrc.&c.  Putoc: 

hocloco  dominum  dixifie :  Confnrget.f.  Gnif,adutrf'<s  ?n. 
um  &  re^.&c.Siint  autcm  h^e fada  iuxta  hiftoriam  cu;; 
a  rcge  Babylonio  cundt^in  circumitu  fubiugat^funtn 
tiones,  iuxtaprophctiani  vcroinconfummationemun 
difuturafunt. 

^  rlukte 


P  bibct  fupplicia  &  cruciatus.vnde:i>«eeiom<»/w  leftts  inurji 
■  .  fpi.oris 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  itttelligitur rex Babylonis,in  HebrxofcribHtur  literis  jibi  corrtfpon 

dentibus.  Ad  cuius  intelleUum  fcienduin,quodpueri  apud  Hebr^os 

(ir  latimsaddifcunt  alphabetum  primo  ordine  reclo  procedendode 

frimd  litera  ad  vltimam  .fecundo  ordine  retrogrado  incipiendo  ab 

rltima  litera  adprimam  redeundo,etfi  ifliduo  ordiues  iuxiafefcri 

bantur  vltima  litera  ordinis prim! .f.tau,efl pritna  in  ordine  fccun- 

ib,&  correfpondtt  ipft  aleph  qu.-c  eflprima  in  ordine  primo,  &  pe 

tittltima  liteui,f.fin  correfpondi:t  ipfl  beth  qux  efifecunda,&  fic  am 

Jequentcr  proctdendo  ex  vtraque  parte  verfus  medium  alphabeti 

ybi  caph  &  lamech  fibi:Correfpondent  didio  modo.T^unc  autem  ftc 

tfl qiiod  hoc  nnme Babel in  Heb.firibitur pertres literas  tantu.f  pfr 

duplicem  heth  &  vnam  l.mech:&  fimiUter  hoc  nomcn  Sejachper 

trcs.f.pt  r  dupUcemfin  ^per  vnam  capb.  Ex  quo  patet,  ^fcributur 

ftr  Uteras fibi  correfpondentcs  modo priedido.  Quandoverdlud^i 

volimt  aUquid  velate fcribcre  benefaciunt  talem  commutatlonem 

literarum  :  &  Ijoc  modo  fcripftt  hic  lere.deieHionem  Chald,mum 

velat^:&  huic  diilu  concordat  quod  infra.  j  i  .c.Babylon  nominalur 

Sefach,  vtdicit  Hieronymus  ne  forte prouocaret  infaniam  Chald£o~ 

rum  contra  ludxos,  qui  rcdigcndierant  fub  feruitute  eorum  .  Sed 

qttidquid  fit  dc  veritate,ifia  tamen  ratio  non  videtttr  valere,quia  le 

remias  in  hoc  cap.  &  in plurib. alijs locis fcribitdtic^ionem  regis 

&  revni  Chaldprum  valde  litcidc  &  aperth:  &  ideb  pofjet  breui- 

us  dici  quod  Selach  efl  hic  nomen  regis  ^egypti,ficut  etiim  impcra 

tores  H^matii  omnes  mminabantur  Cafares ,  (^  cum  hoc  proprium 

nome»habentes,vt  IuU»s,^uguflus&  huiufmodiificomnes  reges 

.Acgypti  vocabanturVharaoncs  &  prfter  hoc  habebant  nomtpro 

>prium,vt  Sefach.^.  ^eg.ii.g. Fugitad  Scfach rcgcm ^4cgypti,  & 

7iechao.4{.l{eg.2/^.et  ftc dc alijs,  et  fic  prob^biUto  potcli  dici  qiiod 

ille  rcx  .Afgyptijub  qito  vaflatumfuit  rcgnnm  in  boc  ca.fupra  cx- 

primitur 


primitur  nomine  communi ,  ciim  dicitur:  Tharaoni  regiMg] 
pli,&c.Et  hicproprio  nomine  cum  dicitur.Et  rex  Sefach  bi.  &(. 
I  Bibite  &  incbria.  Scc.i.ficut  homo  muhum  ibriws  nonkh 
fenjumnec  virtutem  nfiflendi,fic  >uc  vospoteriiis  rejijiere  vh 
dide  Dei.  * 

s  Cumq5  noX.Scc.Hk  cojequcter ponitur cdfirmatiodiciithy. 
cifwy.Cumq;  nol  ac.ca!.  repellato propheti.l  ttuitaiiquafdjt: 
5  Diccsadcos.to«/i)'Wfl«Jo  faw. 

4  Hacc  dicit  diis  cxercituu.mW  verbum  non  pot  ejfefalfw 

5  Bib.hih.t. fufiinebitls inpana  veUtis  noUtis.Cuius  rofubdin 

6  Quia cc.in  ciu.in qua.i.in  Ierufa'e,qadcuUii  Dtiergtelci 

7  Ego  incipio  affligere.f.pfccarom. 

8  Et  vosquafi  inno.&c.i?.(/.w«//owo(/o.  Cettrapaietvfqfi 

9  Dominusdccxccl.rugict,&ci.o^«/f«>-"(/c Deoadmodu 
rns,qui  rugiens faiit  Uarc  omncs  bejiias :ct  tunc  dcuorat illa qiu 
vuU,  fic  Deus  pro  voiuvtetc fua  punit  peccatores abfqiit  refiftent 

I  o  Rugict  fupcr dccorem  fu.;.  fuper  lcntfdem  &  templu 

I I  Cclcumaqua cal.continetur.  Ccleuma  cfl cantus  vim 
miatorttm  infine  vindemi^ ,  quando  habctur  abutidanter  vinm 
in  hoc  defignaiur  cxuUatio  bellatorum  in  efftifionc fanguinis  dc 
ilorum  &  multitudincfpoUorum. 

1 2  ludicatur ip./(ie//,o//e«c/;t«r  iuflus  inpeccatorum pmutio , 
Inllebrxo  habetur:ludiciTi,l}oc.idefl,iufia  Deipunitio.  Ltad<p 
fe  extendatjubditur:  Impios  tradidigladio.  Seqiiitur. 

1 3  Ecce  af.cgrcde  Gcnte  in  Gentcm.i^w  Babylonij4^  i 
runt  ludps,  &  multa  regna  fupra  nomtnata:  &  iierum  Motdi 
Terfs  dcfiruerunt  Babylonios. 

14  Et  crunt  inter.domini.(.a  dnmino  vel  virtutt  eius.      j 

1 5  A  snmo.Hyperbole  tft  ad  dtlignandii  muUnudiwinterfe 
rit.Et  adidtfacic(,ifi,bduut:tion  plang.&  non  colligent  I 

^  ^      "^  *  Vlulntij 


t 


M   O  t{^   L  1   T   E   l{. 

I    Bihintcs,  IdeH;  fi  non  vultis  hic  fuflinere  pana  dcbita 

pro 


pro  pcccatis  veftris,  fuQincbitis  maiorem  vchtisnolii 
fcilicct.poenam  purgatorti  vcl  inferni. 


^^1 


lercmix  Cap.XX  VI. 


^'a  vUUtep.i.&c.yivilm^^opumatvi  grcgjs.  Lxx.iiibilum 
arietu.Interpaftores  aut,5:  arietesliocrntercd.c^t^iod  pa- 
florcsecclcfiafticogrcgicufapictia  &ciodiina  pfunr.A- 
rietesvcroprincipesvidcnturin  popiilo  lcdniliil  lapie- 
tia:,niiiil  doctrins  habent,  &  nimia  fimpllcitate  ,f  pe  ftul 
riiunt,  cuaute 


7<5: 


habuerimuspa 
cc,&n6  intelle 
xcrimus  fpecio 

gpacislnxurig 
ocio  dediti 
:onticefcet  bo  • 
na  pacis,&  aufe 
etur  in  furore 
liiijvnde,  C«<fi- 
urint  pax,  &  fc- 
^uritas,  tmc  repe- 
inusfufuaiktin- 
tritus. 

^  Thcod.  Prx- 

Jicit  lametatio 

-.  .iesre2;a,&prin 

,rj,rf!ipu.Qjiace»a  b 

unt,ait,  como- 

a  pacis  a  facie 


mi ,  & qusccunqtie fint  his  fimilia:  d 

b  ^ f.cte irc coluh.&c.  Grcg. quia  in  Dcu  nulla  furorijfn  Lib.^i  Mora 
a;qualitas  reperitur.furoredfii  ira  colubx  nominauit.Vt  "P*  ^- 
cnim  vim  diuinediflriaionisimpcrturbabiledcmoftra- 
ret,&:ira  dixitcolubae.quafidicat.  &diftriauiudiciuin. 

cocuflus  cxerit, 
lepclientur,in  fterquilinium  ruperfaciemterreiacebunt  vlulatc       9l?"ianensma 

,  T  Kn.„.b,,u,a.,  b1D^u„,<ju,;.nfp.,sgr.gis.  .  .cccls  ,o„,ple„s      '  '       fuet'punit.  VH- 

pdtorcs,&:cIamatc:&arpcrgitevosc  nercoptimatessrecTis  nuia  ^    de.&icxtremo 
c6plcrifuntdicsvcftt,vrin?erficiaminiAt\liffipatLS^X  4    1^^^- 

T  Quprum  niJius  damnum.  a1  Con.rjfla  qua;  ron  valentreflaurarl    h^-n,,»»' ^^  I    •!  •  -  ■ 

^    ■      -  nlmina  vip.raru,r,\uis  o(tcnd?.  ,ob"  fusZ  ltnT",J>^^^^  ^^^^^  maneS,nul 

is  cjuaii  va'faprsciora.Etperibitfugaapaftorib.&  falua-  -    i-  !!^-?.^m^A"^  t  <^'""Pi«« 


f  Quprum  m 
vndc;  Gen 


iO. 


&cadccis  cjuafi  vaTapr^ciofa.EtpenDittugaap»^.,^^.^  idiua- 
tio  ab  optimatib.  gregis. Vox clamoris paftora,& vluirt^ptima  ^ 
uigrcgis^cjuia vaitauitdominuspafcuaeoru,& tconticucmnt  l 

aTDominu,.^         bTHebr.  fochor.  T  qupcuftodiente  dxmon  auie,  acce 'cre 

arua  T pacis  a  facie ira: f uroris  domini.DcrcIiquit  quali  leo  t  ta-  ^ 


1  Siccata  /unc 


a  I^Templum^  bf  Vnde:  Faausc'i  m  pacelocuseius.  cf  Rc^.nqueme^cone 

d5  Iw.io,^,m,velomniu:i)  ,>ciitium.  «T  Vaftr>ntibuj  beftiis. 


I  a        1  r    h ""■"•"■',  ,-<.niiuai.  «1  vaitjntJbus  beltiis. 

bcrnacuium  luum^quiafadacft  tcrracorum  in  dcfolationcm 

a  T  Nabuchodonofo^  qui  luf « leruus  domini  dicur.vel  leiufalem.qu,  leoni,  fui  iiata  doletpcidij.flc 

t  afacic  irx  columb? ,  &  a  facie  irq  furoris  domini . 


ac  mutabilitatefuntdifperfio 
variatur-  fcd  tn  nesveftr«. 
eledtis,  &  repro 
bisnequaquam 
&»     Ibb  fpccieciuf- 
dS  incomutabi  ,  _  . 
litatisofteditur^^""'- 

Quia&tranql^v^braculS 
lusiuftis,&ira- 

1°  tusapparebitin 

^f  iuftis.  Teftc.n. 

confcientia  in-  £ 


roSLt^nel";.-::^-''  '°"°'^-  r'^  ^«^^^Sf^^"»^^.-  ^»-^  ^^'^^«'Pfo^  ckfccerunt :  vndc  eorut^  mcr/Sq^^ile 

1  plantationcs,negotiationes.  artni,&  cotraduu  exerci-  vnum  refpiciantjed  non  xqualitcr  modificentur  •  auia 

a,permutationes,nuptia5,coctus,fefta,ddeaat.onesani  iuftiscumbenisnumoftcndkaraaaiuftXillis?crrl 
mi ,  bilemculpa. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

:^  Vlulate  paftorcs. Hic  refmitnr  v^Jiatio  ludpru  ,  cu  dicitur: 
aulate  paft.  Flutatus  eil  vox  confiija,&  tH  fsgnH  niagni  dolor. 

Et  afpergi.  in  ftgnum  humiliationis. 

Optima.gre.  idesi  maiores  de  populo . 

Quia  COn.QHafi  dicattermims  vefirf  dcflruaionls  inflat . 

Et cade.  irrecupe,abi:ittr,y>ilia enirt,  c}<£  cadunt bene  recupe- 
wtur,quia  in^eiuentes pa/um  aut  nihtl  curanc  de  eis . 

Vaftauitdnspafcua./.  bonavndefolehant  nuiri. 

Et  COnticucrunt  arua.  In  hebr.  hahetur.-Speciofaparlu  Te- 
ort.n.patis  aruafuntjpcciofa.tjtaafunt  bene  culta,  &f,i,(lifican- 
u,&  Jn  diiuntur  mttaph.  ca>itare,&  c  contrario  contitere,  quan- 
\o im  dtfiruda  ab  aduerfarijs ficMt pratum  diiitur  ridere  quando 
nret,&plorare,  quando  aret. 


8  A  facic  irs  furoris  diii,&c.'.  propter  vindiaam^ipftus. 

5  Dereliquit quafi Ico  tabernaculum  fiium./.  templum,^  . 
d  Chald^is  fuitincenjum. 

lo  A  facie  iras  colubx. i.T^abuchoionofor^  eo  qmd  habebat  in 
aliquo  vexiUoJniexeri itus  imagine  columba,vt  dicunt  aliqui:  Sed 
hoc  non  ridetur  multH probabuner  di6iu,quiafupra<^.cap.  dicium 
fuit,qnod habebat  iu  vcxiUo  Jignu  leonis  l\a.  s  a/.  dicit  quod  tji  lit. 
lAfa^ic  irx  vinoff:i.i  facin  vindi3.tDti intbriantis,&  fic  prcfequi 
tur  mciapho.  fuprapofita  decalice  vtr,tfuroris,&  depotatione  eius 

6  incltiadone.  f{at!o  hums diucrfttatis eji,quia  diBio  Heb.  bicpo 
ftta  f.  lonach.eii  equiuocaad  columbam,&  vinofitatem. 

1 1  Et  a  fac.iriE  fur.dni./n  Hcb.  habeiur^irxfuroris  fiii ,  &fic 
reftrtur  a  l  eunde,de  quopr^diiitur,  A  facie  ir^ Columbs. 


ADDITIO     I. 

In  Ciyvhidiciturin  pofl.T^umeratio  tatr;e  ifloru  jo.annoru. 

Inchoaiio  yo.annorH  capttuitatis  Babyt.  quxrerJa  efi  m  g^capit. 
^an.vbi dejo.  hebdhmad'btis  Danieli  reutlatis  agitur  ,  ibi  enim 
irgidetliis  habetur  in  pojl.  &in  aiditione. 

Jn  eodem  cap.  vbi  dicitur  in  poji.  ^faae  ire  columba^&cjden 
iioncbodonojor. 

Mdi' 


A  D  D  I  T  I  O    I  I. 

DiSiio  Hebr.  pojita  f.lonach.  non  e/i pqiiuoca  nihil .n.  injignat 
in  Hebr.nihilcolumbam.Quodautemdicit  Rab.Sel.g>Jignatvi- 
nofam  non  eji  verum,  nifi  fortb  fecundum  etymologiam ,  quod  non 
pertinct  adfenfum  litera!e,vndefecundhgl.&fecundu  Cre.per  hoc 
cp  dicitur:jtfacie  ir^e  columb^  intelligitur  ira  Dei.  Dicit.n.  ftc  quia 

inDeontdlafurorisinaqualitasreperitur,furorcmdominiiramco 
lumbx  nominauit,  de  quo  latius  in  glofk. 


^ap  XXV I. 
^^Hpinipiore. 
L  Gfc.  Hcec  pro  a 
hetia  fugiore 
riorcft,  ^nxs 
Jb  eodc  rege .  b 
lan.faaaeftl 
moquar  hzc 
i  eiufde  regis 
Fincipio.Non 
'■iturin  ^phe- 
'<£  hiftoria  or- 
o  tcxed"  cum 
prio- 


C  A  P.     X   X  V  I. 

N  principio  regni  loacim  filij  lofig  rcgis  lu- 
da,  fa^Stumcltvcrbumiftuda  dominodi- 

a  f  Vnde:Qu^i  ftatis  in  domo,  &c.     TQ^ali  dif)i'-i«  vetbum  domini. 

ccns;  hccdicitdominus:  Sta  in  atriodo- 

musdomini ,  &  loqueris  adomnes  ciuita- 

,     ,       ,         .,      ^       .  ,  inatrioitat,  <x  i 

tcsiuda,dequibusvcniunc,vtadorcntin  4    vcftibulo  tepli, 
domo  domini ,  vniuerfos  fermoncs ,  quos       ^l^*"  ^*^  ^*^^"- 

af  Licetinlie.  licctrontrateinfaniant.  du  COnUCniunt, 

cgomandauitibi,  vtloquarisadeos.NoIiiubtrahereverbum:  5    fermones  eius 

•^  audirccogatur. 


priora  pofteri', 

&  poftcrior,pri' 

dicantur. 

b  Inatriodomus. 

Vtcfiacxter.ci 

uitatibusloqua 

ris.  Pulchre  aiat 

inatrio  ftat,  &  i 


.»  I 


NICOLAVS    DE  LYRA. 
C  A  P.     X  X  V  I. 

N  principio  Snperius  lercmias  propter  veritatemfua 
prophetim  pajjus  tfi  iniuria  d  perfona  fiagulari.f.  dfum 
m  Tontifice.Hic  eadc  de  canfapatitur  iniuria  d  muiti- 
idt„e.  Etprimodpfeudoprophetis ,  Crfacerdotihus ,  fecundo  d 
>?f,  & principibus  5  2.  c.  Vrima  in  duas  :  quia  primb  patitur  in- 
*''^n' fecundoconfianurrefumit  fuam  prophctiam  cap.  fequenti 
-  Vrima 


4'^ 


•ii 


M  0   B,  .A  L  1   T  E  i>^. 
^JnprincipioI{egniIoa.filij  loful^gh  Iuda,&c,Scc\\x'nm. 
^Stamatriodomusdomini,&loquu.  Pcr  lercm.COnftantcr 
Fa:dicantcmcontravitiafaccrdotum,&  falforum  pro- 

phctaruin 


Trinia  in  duas,quiaprimb  ponitur  lcremi e  pcrfequutio ,  fecu-idb  e-, 
iufdem  Itieraiw,  ibi:  Et  audicrunt;  Circa  primitm  primb  poni- 
tur  ternpt^s  ijmuspe,fiquutionis,  cumdicitur. 

2  In  principio  re.  iectmdb  caufa  eius ,  qux  fuit  leremiic  pr^di- 
catto  cum  dicititr  ei:  A  domino. 

3  StAinztr.vbicauJavrationisconueniebantludft. 

4  Et  \oquct.ad om.i.adoeshuus  venicntesdeomnib.  ciuitat, 

5  Noli  lubtra.  aiiquando  omittendo. 
¥■  Si  forte 

phetarum,&  populorum  cius  crcdcntium  ,  fignatur 
rrxdicatorconftansiaccularis,  vcl  rcligiofus,  qui  con- 
ftantcrprsdicatcontra  malitiam  clcri ,  &popuIi  Chri- 
fliani.  Etfcquiturpoftea. 

t  Apprchen- 


7^3  Glof.  ord.  &  Nicolai  dcL 


yra 


764 


«6 i,.p*dimr  J^;; ,",^fl^,;,e c«;amur .  No.n.  qa Dcus  fcii  futui u  ali 


prxfaciKia 


tepenia. 


gd  ideofiimrucn, 
kdgafuturumcO, 
Dciis  nouitquafip 
fciusfufuroru.&tn 
iuxtaIcrfrtiiam:Si 
Dcusmahip<iixcrit 
&populus  pcnituc 


fc  narratur)cc(rauit  rcligio  deSilo,nccibi  poftcafuntcc  I 
lcbrata  (acrilicia  Sicinltruflaccclcfia.&rpiritualib.viili 
misimmolatisccnaucruntccrcmonixkgis,  &  datacft 
vrbsIud.xor.in  mjlcdiclione  dcqua  nojdom.  libcrauit 
rcduucnsa  malcdido  lcgis ,  fa6tus  pro  nobis  malcdidu.  G  tj; 

d  i'ir  *</  .Nouadi 

,  III7  pan.teniibu.,  &  mui»ti.,ipre  pornitfn,  commnuho  f,-n.en|iam.^       _ 

a  Sifor:caudiant,&conuertaturvnulguilq-,a  vialuamala 
6c  pocnitcat  mc  mali  quod  cogitaui  facerc  cis.  ^pter  mali- 
tia t  lludiorum  corum.Ecdiccsadcos:  Ha:cdicitdiis:  Si 
non  audiciitis  me,vtambulctisin  lcgc  mca,  qua  dedi  vo- 


/Ja  5,/o,t.<,«rf;a«r,c?:f.Q>iafidicat.Forfitaaudi5t.  &coucr 
A  tcntur.Vcrbu  vcroambi-iiu  diiiina:  maicnati  nocouc- 
Hominb  lib.  njt,  fcd  noflro  loquit ur  aticau ,  &  libcru  hommis  arbi- 
_,,^-^  tr.(i  (cruat ur.nccx  pfVntu pc.^uafi^c -^^^ 


lit,  \clfi  profpcia  b  ^j^^  yt  audiatisfcrmoncsfcruorumcorumprophetarum, 

promilcrit,5:popu  a,<i.oii.<i<.  ^s*  soniciiu^^  i-  •    - 


fus  nculcxcrit ,  ncc 

niala  infcrct,  ncc 

profpera  confcrct. 

-.    .        .  Sim.lcillud  Forfi- 

Mjttkii.d.  jgi^  vcrcbutur  filiu 

mcum. 

^c  7  hcodor.  Dicit 
fi  forte  non  quafi 
ignorans,  noucrat 
B  cnimillorumincrc 
diditate ,  fcd  ambi- 
guadittioncvfusc 
ncfcntcntiediuiu? 
attcndcntcs,  dcfpc- 


quos  ceo  mifi  ad  vos,dc  no^c  confurgens,&  dirigcs,  &  no 

audiftis:dabo domum iib licut in  Silo,  ct vibc hanc dabo 
inmalcdidionemcunaisGentibustcrrjB.Etaudieruntia- 

f  Lxx.  IMrudoprophcii. 

ccrdotcs,&:  prophctac,&ois  populus  leremiam  loquentcm 
ve,bah?cindomodomini.  Cumquecompleirct  lcrem.  «    [i",;'^^„™ 
loqucnsomniaqua:priEcepeTateidominus,vtloqucretur  10  nafiintctiapronhc 


citur.quiaquiinca 
icdebant  &iiidicio 
pr^crant.laccrdorii 
&  pfciidoprophcra 
rum  calumnicrcfi 
flcbant. 

c  ^i/o,Scdcnrib-.vc 
bis  principibus  in 

ponatcmpli.qcoa 
currciiit  dc  palatio 
regis.adrcdand.nm 
lcditioncpopuUco 
cione  congrcgata: 
faccrdotcs  &  plcu. 


f  prophenfii 
Ezecb.  .*. 


rarcnt  dcialuteNo 
abfimilediaumeft 
abEzcchiclc.5';/ort^ 
aud;af,ltfortivideat. 
Nonn.hocignora 
diverbumel>,vcru 
ncdicant,  prxdixit 
incrcdnlitatcm  no 
flram.Nuquidme   d 
daxcftJQuicrgopo  e 
tcftfieri,  vtnosim- 
mutemurJDoceti- 
taqi  eos  poltc  fi  vc 
lint.fufcipcrcmo-  f 
rumutationemob 
ea  caufam  etia  ap- 
ponitcommatione 
non  audieritis  tne 


advniuerfum  populum,apprehendcrunt  cum  lacerdotcs 
&  nrophct2E,&  ois  populus,dicens:tMorte  moriatur.Qua 
rctprophetauitin  noicdomini  ?dicens:SicutSilocritdo- 


mus  ha:c,  &  vrbs  ifta  dcfolabitur,t  eo  q?  non  fit  habitator. 

,<  Motafcdi.ionc.  bf  Comr....hc:,(um.         c'  V..i  ct  .jTera  as .       _ 

Etcom^regatu.scftoispopulus  adueriusleremiam  in  do- 

al^i  v?tlabaniur  in  d  mo  tcga.         ^  Nouitein  domum  dom.n.  alccmus  c« 

mo  domini.Et  audieiut  principcsluda  vcrba  h?c,&  alccn- 

af  Ciundeftoflicinmeotum,vti.cgociii&  led.iiomsvcntatfio  cognofcant.^ 

dcrunt  de  rlomo  regis  in  domum  dni,&  lcderunt  in  introi 
tu  port^  domus  domini  noux.  Et  loquuti  iunt  f  acerdotes 
&:prophetx  ad  principcs,8<ad  t  omne  populum ,  dicen- 
tes:ludicum  morns  eft  viro  huicquia  prophetauit  aducr- 
fum  ciuitatem  iftam , ficut  audiftis  auiibus  veftris .  Et  ait 
lercmiasadomnespnncipes,  &ad  vniuerfum  populum 
dicens.-Dominusmifitme,  vt  piophetarem  addomum 
iftam,8^ad  ciuitatcm  hanc  oia  verba  qua:  audiftis.tNunc 


5^f-         ,       „    g  cieobonas  facitevias  vcftras,  &:ftudia  veftra,  &  auditc  ^i  ^Pf 
b  sinon:  In  noftra         &  ^  ^' 


II  ram,  vndc  intclli-j 

li  gimus  crudcliorcs 
fuiffe  pro  inuidia 
fanttitatis.qnividc 
banturencrcligioG 
qiiam,quipracerat 
ncccffitarib  publi- 
cis.  Irati  cp  pr.Tdice. 
rct  religionc  pcrim 
ram  &  lucradereli 
gione  vcnicnria  Si 
quando  pptcrraa- 
data  Dci.  &  vcrita. 
te  fidei  faccrdorcs, 
vclpibudoprophe- 
te,  vcl  dcccptuspo- 
pulusnobisiratcfl- 

ij  tur,n6ir.agnopere,^ 
curcraus.fedlcnte- 
tiaDeicxequaniut 
nonprairennama- 

14  la  fcdfufurabona 
itantes. 
uit.  lllis  accu- 


pofita  cft  volunta 

tc ,  vcl  facere ,  vel  non  faccrc .  Ita  fcilicet ,  vt  quidquid 

boni  volumus ,  appctimus ,  cxplcmus,  ad  Dci  gratiam. 

rcferamus.qui  dat  veUe,&  pficere .  Si  aute  fufticit  (emel 

ambulare  inlcgcp  Moyfendata.vtfufpicat  hxrefisttul- 

f^  ta.quomodo  additur.vt  audiantur  fcrmoncs  meoru  fer- 

uoru  prophctaru,qui i".poft  lcge  miffi  funt, nec (emel  & 

«    t4  d  ^  '3BCulo ,  fed  fimper,  &  foUicito. 

Gcocf.«.a.'  c  i;^todo.SicutextruaoteploinareaOrnxlcbufaEi,&  m 

jnontcMoria(i.vifionis,inquoAbrahafiliuluuobtulif- 

fe  nar- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Si  forte:  Im  diatur propter  liberiatem  arOmij,  qua  potcft  ho 
j^  mo  p^nittrc,(^  obflinari. 
■     z  Etpqniic^ttnc.\oninferendoeisp«namcomminiita.  Talia 

yc)  6  non  ar^uunt  in  Deo  aliquam  mutatiomm,  fed  tantum  in  crea- 

tura.  Itcut  diHum  efl  diffuftnejupra  1 8.  cap.  Citera  pattnt  vfq;ibi. 

5   Dabo  do.i.  tetnplum  d  Salomone  xdificatum . 

4  Sicut  in./«  qiia  ctuitate  primb  fuit  jixum  tabernaculum  Moy- 
fi.jojuc  1 8,  «2r  illu  ciHttas  erat  deHrucia  diu  ante,C$  cultus  diuinus 
indc  ablatus. 

5  Etvr./c//Jcet  lerufalem. 

6  Da.in  ma.iie/?  homines  malcdicentes  allcui  ciuitati  dicent  t 
Sic  conitngatti  ficut  lerujalem ,  tertio poniiur pcrjequutionis  mo' 
dus,  cum  dicitur. 

Etzu,  Si.C.Cfterapatent. 

Et  au.  prin.Hic  conjequcnter  defcribitur  Itremle  Uberatio .  Cir 

ca  quam 


fantibus,  &cnmcn 
mortis  intendcntibusleremias  ad  principcsloquitur,& 
ad  populum,qucmilli  concitaucrunt,  prudcnter,  hu- 
militcr ,  &  conftantcr  a  domino  lcmifllimdicit.-  vtcon 
tra  tcmplum,  &ciuitatem  loqucretur,  &  datconti 
lium,  vt  agantpoenitcntiam,&  dominus  mutet  lualcn- 
tentiam. Humiliter loquiturdicens.  ktce  inmambus  rt- 
firsfum,&c.Coti^micx,  In  veritateenim  mifitmcdo- 
minusadvos.        • 

g  i^M^ztc/.QuafidicjffSi  irafcimini,quodcontratcp!S,& 

.^'vrbcm 


ta  qudm  primo  ponitur  caui^  ixaminatio: Jccundo tius  determm- 
tiOjibr.Et  dixenmUCircaprimu  primo  fonuncur  iudices,ciim  (ii. 
citur:  Etaudierut  principcs  luda  verba  hxc .  v.ddicct  cotn- 
mvtionem  Saccrdotuniy0  pupdi  conira  lcrani^m . 

9  Etz{cc\\-&iC.quiatemplum eratinfun,mitatemontis Sion,& 
domus  regisin  decliui  montis. 

10  Et  fcdc.  vt  maturius  t.x.iminarent negotium . 

1 1  In  introitU,&C.  lUa  eratporta  de  qna  dicitur.  -^.{[eg. 1 5.  j 
loatham,  ttdificauit  fortam  domus  dominiJuhlimiJfmam,qu4diiA 
turl)ic  noua:  quia  longdpofitempus  Salomonis  fua  ^d,{icata.CoiiJi 
quenterponitur  leremi^accufatio  cum  dicitur : 

1 1  Et  loquu .  Tertio  len  mie  refponjio  cum  dicitur . 

1  j  Et  ait  leremias.  dominus  mijit  me,  quaft  dicat,  nonftii  di 

froprio  capite . 

14  Bonasfa.viasve.  idcj},operationes. 

I J  Et  ftu.vc.  idefi  cogitationes.  C^etera  patent . 

^  Etdixc* 


kM0\^L1TEE^. 

I  1  .Apprahenderunteumfacer.<i;c.VctC[\lOS^iZ,n3M\.\xm3t' 
M  iaccrdoics,&  clerici,&  populi  ab  eis  deccpu  pcrfcqucn 

tesve- 


tcsveritatis  prjcdicatores,  ficut,  &  faccrdotcs  Iuda;o- 
rum  dcccperuntturbamad  pctendum  Barrabxlibcri 
tionem  ,  &  klu  Obrifti  crucifixionem ,  vt  habcti:. 
Matth.  17. 

\Etdu' 


7^y 


10 


lercmixCap.  XX VL 

vocemdominiDa  veftri,6cpa;nitcbitdnm  maliquodlo 
quuciiscfhiduerrum  vos.Egoautcmeccein  manibus  vc- 
^  ltnslumfacicemihicjuodbonri&  rcelume/lmoculisve 
Itris.  Verumtamcn  icitote  Srcognofcire,  quod  (]  occidcri- 
tis  me,  fanguincm  innocenrcm  tradetisx:ontra  vofmctip- 

los,&ccontraciuitatem]ibm&:ljabitatorcseius,invcii- 
tatc  cnim  mifit  me  dommus  ad  vos,vt  loqucrcr  in  auribus 
veftris  omnia  verba  hxc .  Et  dixcrunt  principes  &  omnis 

populusadracerdotcs&prophetasrNon  ellvirohuiciu^  • 

diciu mortis,quia in  nomine domini  Dci noftii  loquu tus 

eft  adnos.  Surrexerunt  ergo  viri  derenioribus  teiT:r,6<:di- 

xerunt  ad  omnem  coetum  populi,Ioqucntes:Micha:asdc 

Moralthm  fuit  propheta  in  dicbus  Ezechix  rcgis  luda,  & 

aitad  omncin  populum  ludar,  dicens :  t  Ha:c  dicitdomi- 

nuscxcrciruum.  Sionquafi  agcr  arabitur  &  Icrufilcm  m 

aceruum  lapidum  erit ,  &  mons  domus  t  in  excelfa  f^vlua- 

mm.  Nunquidmorte  condemnauit  cum  Ezechias  rex 

luda&omnisluda?  Nunquid  non  timueruntdominum,  3 

&  deprccati  funt  faciem  domini ,  &  pcenituit  dominum' 

mahcjuodloquutus fucrat  aducrfum  eos  >  Itaqucnosfa- 

cimusmalumgrandeconrra  animas  noftras.Fuitquoquc 

virprophetas  in  nominedomini  VriasiilmsSemei  dc  Ca 

riathiarim :  &  prophetauit  aducrfum  ciuitatem  iftam ,  Sc 

aduerfum  terram  hanc  iuxta  omnia  verba  lercmix.Et  au- 

diuit  rex  loachim  &  omnespotcntes  &  principes  eius  ver- 

baha:c,&quiEfiuitrexintcrficcrceum .  Etaudiuit  Vrias, 

&timuit,fugitque&ingrc(rus  cil  Acgyptum.  Etmifitrex 

loacim  viros  in  Aegyptum,  Elnatham  filium  Achobor  & 

viros  cum  eo  in  Aegyptum.  £t  cduxcrunt  Vriam  de  Acgy 

f>to^  &  adduxcrunt  cum  ad  regem  loacim,  &  pcrcuf^ 

lit  eum  gladio,  &  proiecit  cadauer  cius  in  fepulchris  t  vul- 

.  --71-^  •— -  .  g*  ignobilis .  igitur  manus  Aicham filii  Saphamfliit  cum 

Sutee'°'     leremia, vtnon  tradcrcturinmanus  popuIi,&interficc, 

i  funijHo.Q^xn-     renteum. 

urcG  Vriascade  qux  Icremias  prophetauerit  &  in  Ac- 

S"'"^"^^»' &  inderctraausocafus  eft  quomodo 

ientavulgipnncipumquc  iudicio  & fcnioru confilio. 

Adquod 


floquutusrum,ctdi 
,,  ligins  lalute  vrbis 
&  rempli ,  cur  pcc- 
catapeccatiscumu 
Jari$,&  fanguinis 
meivibcm  &inha 
biratores  eius  reos 
wmocftcirisPSiquando 
'itate  igitur  pro  necelli- 
uoi  •  tate  nobis  iiumili- 
tatcopuseftjficca 
aflumamusncvcri 
larcm  &  coflantia 
dcferamus.  Aliud 
cfl  enim  fuperbc 
eontumclia  facere 
iudicanti ,  quod  fi- 
gnum  cft  ftultitix, 
jliud  fjcimpendes 
pcriculum  vitare, 
ptnihil  fubtraiu- 
£ur  dc  vcritate. 
la  Et  di.  Principes 
:iuitatis,&popul* 
ntcUcxerru  iudicij 
'critate.Senesau- 
em(quorueflnof 
eveterajreplicant 
liftoriam  ,  &  Mi- 
:h^am  coparant  le 
■cmi«,&oftcdunt 
Uu  dixifle  grauio-  ' 
•a,  nccaiuftorege 
:juidquam  perpef- 
um.fedcunftisad 
■oenitcntiam  con- 
lerfis  dominfi  mu 
aflefententia.fran 
,ut  quoque  accula 
orumrabie.fccis 
:6numerates :  ly(ofi  <^ 
ictemks  maium  gran 
^ie  contra  animas  nc- 
?w.QuafidicatAc 
:ufato  non  noccbi 
iiusjed  animabus 
loflrisquasmuta 


y66 


'f 


5 


Ad  quod  rcfpon-  D 
dcndiim.N6poflrc 
lciri  Dei  iudicium, 
dfi  caufaeadem  a-  • 
lius  pnnitur,aUus 
iibcrarur.  Scd  forfi 
tan  Vrias  inconde 
nationem  accufa- 
toru&  populiocci 
fusefl.  Icremiasau 
tcm  Dciiudiciore 
feruatuseO.vtreli 
quis  populi  prsdi- 
carct,  <5cadpoenite 
tiaprouocaret.Si- Aft.11.3. 
cut  lacobusftatim 
martyriocoronat* 
cft  Pctr»&aliiA-     "     ' 
poftoliadpredican 
dum  rcferuati.  Et 
animaducrtcdaeft  t  Mich.y.d. 
prophctalis  confta  E 
tia,c)uianccdc  Ac- 
gypto  rctraclns  V- 1  doniini 
rias  fcntentia  mu- 
tar,-5c  imminente 
morrc  nihilomm' 
loquitur  qu£  prae- 
ccpcrat  dominus. 
Quod  aute  timuic 
&  fugit  non  infide 
litatis  fed  pruden- 
tia:indicium  cftne 
fruftfa  nos  ofFera- 
muspericulis.Chri 
flusquoqucdcma 
nibus    pcriequen- 
tiumlapfuscft,qui 
Apoftolisaitcyjvof 
feijcquuti  /uennt  in 
vna  c/uicatc,fugite  ia 
aliatn . 

C  bt  miftt  rr.r.Qu^ri 
turquoloackl  rcx 
paruiimperij&de  F 
Dilitati ,  iamiamq; 
perituri  in  Acgy- p  filiorum  p» 
ptu  potuerit  mitte  1"'». 
re,&  Vria  educere? 


Sed  confidcraredc 
bcmus,  quodNcchao  rex  Aegypti  principem  conftituit 
cum:  &  hancprophctiam  fadta  eflecri  coepifret  regnare. 
d  igiturma.  Qiiamuis  Icrcmias  dhi  auxilioiiberatusfif, 
in  mercede  tii  dcputatur  illi,  $  que  jsphcta  fuii  liberauit. 

#  Cap. 


*  Etdire^-^^^^^^    ^E    LYRA. 
mmc^^^^-^btpnmoponitur  ratiofro  cius  UberationeZ 
'fmLftc!?  ^"'<^i"dicium,&c.i^«./J  dicat Interficicndo 

ciditjed  magis  tpfe,&poputus  ad  di£ium  eius  eJrunt  pemten- 
■^^^f/omtnusdtnulitpenarncomrntnatarnJfecL^^^^^^^^^ 

FuTQunn^?'''"',"'^'^"-  f^PP^^fio^i^i^^nm  leremiarr,. 
■  mrr^Tr^'       '^onlequenter ponitur aliud exemplum  ad eati- 

/  opbfta,qui  prophetmt  defiruHioncm  ciuitatts,  &  templi,  ficut, 

&  lere- 


&  leremias  tempore  rcgis  Ioacim,&  propter  hocfuit  occifusab  eo 
vt  hic  dicitur.Et  ponitur  iHud  cxemplum  ad  hatic  conclufiohc,acft 
dicatur:  t^echias,  qui  fuU  bonus  rtx noniHlirfecit  (JMuhaiam, 
fedfaluauit.  loacim  vtro  malus  rex  inttrfecit  l^ria ,  &  nos  uon  de- 
bcmus  imitari  faBa  malorum,  fedbohvrHm:  propter  quod  debmus 
faluarevitam  leremi^,  ideo  conduditur  infinc. 
6  Igitur  manus  AichamAc.///e  emm  erat principalis  in  alle 
gaiioue  &  determinationeijta.  B£.  Sa.  hoc  exponit  adcontrariura 
diccns,  quod  inttr  illos  principes  erant  aliqui  bmi  quiflabat  pro  le 
rcmia  :  &  illi  allcgaueruntprimum  txi  mplum  de  E:^chia  rcge  & 
Michaapropheta.^liqui  autetrant  mali,<&  ilU  i  rant  lenmU  con 
trarij  ficut  facerdotes.  &  prophet^falji ;  &  ifli  ad  hoc  aikgaucrunt 
fecundim  extmplum  deIoal{im  qui  oiiiait  yriam ,  quajtdicat,iiC 
debemus  occidene  lertmiam.  Tamen  aUaparsfuit  maior  &  pritua 
luit,  &  jic  finaUter  Mchamjcntentia  dcdit  pro  Icrcmia,&  ipjum 
liberauit.  Et  hxc  expofitio  Jecunda  vidctur  rationabiUor,quia  no  eji 
veriftmile  quod  prmtipes  regis  aBu  regnantis  ex  eius  niaUtiafa' 
cercnt  aigur/tenttm  ad  Uberationem  leremia: . 

4«  Cap. 


MOI{,^LITEl{. 

^ is^oinZ'"''^"''"^".^''  ^^' Pfincipes  iftos  de domo rc 
isqmiibcraucruntlercraiamapocnamortis,fignantur 

prin- 


principcs  &  nobiles  Chriftiani ,  &  mifericordcs  przlati, 
quidcfcndunt  pra:dicatorcsvcritatisabiniurijs&  molc 
flijs  ubi  crudcUtcr  illatis . 


7^7         Glof.ord.&NicolaideLyra     768 


A    Cap.  XXVII. 

l  T  \  prmdph  reoni  a 
J.  ci^^.Mnltiputat 
hoclcq.  capiiuli  cf  b 
fc  principium  •  fcd 
iupcrioricft  iungc 
du.vtquidquid  <Ji- 
rtum  rcfcrtur ,  vcl 
faQum,  in^princi- 
pio  rcgni  loachim 
crcdamus  tuiflc 
b  Hxc  duit  do.J?txtc 
rita  vifioinprinci- 
pio  regni  loachim 
n^c  autcm  fubSe- 
dcchia  ,  qui  cxtre-  c 
morcgnauitin  le- 

rufalem,  fub  quo  d 
vrbs  capta  cft ,  &  c 

'  cucr- 


A  P.     X  X  V  I  I. 

N  principio  rcgni  loachim  filij  lofi^  rc 
"is  ludafadu  cJt  verbu  iltudadlere- 
niiaadomino,dicens:  Hxc  dicit  do- 
minus  ad  mc:Factibi  vincula, &  cate  ^ 

^  tiuas  vuIgoboiJS. 

nas,&  pones  cas  in  collo  tuo ,  &  mic-  5 

tes  eas  ad  rcgc  Edo,&:  ad  rcgc  Moab, 

&  ad  rcgcm  filiorum  Ammon ,  &  ad  rcgemTyri,&ad  rc- 
CcmSidonis  in  manu  nunciorum,  qui venciuntlcrulalc 

ad  Sedcchiam  rcgem  Iuda:Ltpr?cipiescis,  vtad  homines 

loquantur.  H?c"dicit  dominus  exercituum  Dcus  iflael:  ^ 

Ha:c dirctis  ad  dominos  vcltros:Egp  feci  tcmi,&  homincs  7  gnificat ,  quod hu 

& mmcnta ,  qux  funt  fuper  i^ciem terr?  in  foi titud.  mca  ^l^ p^^f  "aSmsG; 


4 
5 


eucrfa. 

C  re)ram,& ho.Ot- 
do  contrarius  ia 
G.-nefi  prius  tiunt 
aiiimantia ,'  homo 
poftca,  hic  autcm 
prius  hominc  no- 
minat.pofteaqua: 
funtci  fubic(f^a. 
d  mforti.  Chrirtus 
Dcivirtus^&Dcifa 
picntia ,  vnde .-  0».. 

7iia  in  j.iptcnuafccifl', 
Etalibi :  Omm  pcr 
ipjim  fada  [unt. 
C  Lt  dcdi ,   &c.  Si- 


i 


i*  VnJ  :  Bia.h.um  rfoinini  tui  icucUtumc  i 


magna,  6c  in  brachiomcocxtento,  &fdcdieamci,  qui 
placuit  m  oculis  meis .  Et  nunc  itaque  ego  dedi  omnes 


8    tributa . 


<^  In  ma- 


*  1 


NICOLAVS   DE  LYRA. 
C  A.P.    XXVII. 

N  principio.  Hx  conjcquenter  lercrmasUheratus  refu 
mitfnum  prnphecian,,&prim6  prcpheiat  popido  adiai- 
_  ^  _  fajecundoprofpera  l o.  cap.Vnma  adhuc  in  tns  partts 
Diuifio  quiaprimo propbetat contra  Stdcihi  myfici.ndo contra  ^naniam 
tap.fcq.  teriio  contra  lechonium  ca.  ig.Vnma  adhuc  in  duas.qum 
primb  prophetat  contva  regcs ad  Scda  hiam  nuntios  minentes  ,  fe- 
cundo  contra  ipfum  '^edcchiam,  ibi:  £t  ad  Scdech  i  a  m .  Ci^ca  vtt- 
murn  fciend:im,(V«M.iill'.id,quod pQnitnr  hu-.ln  principio  re  &c. 
■pfif4e  ibi-.Wxc  dicit  do.  cxclufiub  c^finis  cap.prpcJehtisjecuij. 
dim  e.rpofitoics  latinos  communittr,c]U!<i  il'.a,(ii'.i:  di^afutit  ca.z6, 
contigertini  in  principio  rcgni  loachimfdi}  lofije,  vt  p.'tct  in  pnn- 
cipio  cap.  llU  aute,quxfec{"imtur  in  ifio  cap.  fucrunt  tcmpure  Se- 
dechi£..J principio autcm  regni diHi loaibim  vfcj;  ad  pvitiiipitim 
regni  Sedechi.(finxerunt  1 1 .  ann.  &  trcs  mi.i^ft.s,vc  pntit  4.  Heg. 
i^.&id-oftc  cxponunt,quod dicitur lnc:\i\ principio regni loa 
Ctim.  Dicesfctlicet,ea,qu£ difiafur.t  in principw  cap.pr^.edaitis 
it',ftod  hfceji  qu.cdatfirccapitu'.atio  capititli  i^.Eiquodfequitttr 
C  Hxcdicitdom.  ad  mc,  fac  tibi  vincula,&c.  Efiprimipium 
27.  cap.  Et  e/ialiajcnlentia,  qux  contigit  tempore  Scdeclii.t .  He- 
brdferb dicunt,quodhoc  efidecap.2y.  &  duit  I^nb.Sal.  quodi 
principio  regni  loakimfilii  lofi^  dominus  di.xit  Icrcmi.v  lUud,  qiiod 
fequitur in  hoc cap.Vzc tibi  vincula,& catenas,5c  poncs  cas 
in  coWomo.Et  quod portauit  eas  dpnncipioregm  Ionk}rnfilij  lo 
ftx  vfque  adquartum  annum  Sedcchic.  in  quo  .Ananias  abjiidit  eas 
decollo  leremie,  &  fregit,vt  habetur  c-ip.fcqttenti .  Siautem  di- 
citur ,  qitod hoc  videtur  dcriftbile ,  quod  lertmias  portaret  catenas 
in  collo  fuo  tanto  tempore  fcilicet  quimiecim  annif ,  poteji  dici  quod 
prophet^e  domini  talia  grauia,&  alijs  dcrifibilia  UgimturfcciJJe  de 
fnandatodomini,ficHtE^echieldormiuit  fuper  latus  fuum  Jini' 
iirum.  3  90.  diebus,  &iterim  quadraginta  diebus  fupcr  latus  dc- 
.xterum  abjque  conuerftone  de  latere  in  iatus:  vt  hahctur  E'^ech.  4, 
ElfimiUter  Ifaias  iuit  ntidus,&  dijcalciatus  tribus  annis,  Jccundii 
Htbffos,  fecundum alios  verb  trihus diebus  vt  diHumfuit  Ifii.zo. 
qiiod  erat  Jatis grauh,  &  deftdcrahde  tanto  homini ,  auicrat  de  re- 
giogentrc .  Igmrfeciindum  ifiam  foiientiam  prejcns  caprtidum 
Jic  diuiditur:  Quia  primb  ponitur  Deipraccptuw  de  catcnisficndis, 
fecundb  de  ipfts  mittfiidis,  ibi:  Et  mittCS  cas  .  Circaprimtmpo- 
nitur  tcmpus  p/cccpti,  cum  dicitur . 

In  princi- 


t 


M01{,4LITE\. 

a  Hfc dicit. Facti. wn.Pcrqua:  fccundum fenfum literalS 
fjgnantiir  feruitus  rcgis  Babylouis fccnndu  fcnfum  mo- 
ralcm  fignanturpcccata,  quibuspcccatortcneturin  fcr- 
iiitutcdxmonis. 

3  Et  mittei  eas  ad  r(gem,&c.YiAovt\  autcm  interprctatur  fan 
guincus.&idcopcripfumfignaturprinccps  fiticns  fan- 
i;aincm  innocentem,  &  pcrhoccftdxmonis  (cruus.per 
rcgcm  Mo3b,qui  intcrprctatur  cx  patrcxo  quod  cx  ince 
(lu  patris,cun-.  filia natus  fuit  Gcnef.  1 9.  fignatur  rcx  car 
nah!>:&  lubricus.Pcrrcgcm  filiorum  AnVmon,qui  intcr 
pcctatur  inutilis  fignaiur  princcps  fatuus.  Ibb  quo  mife 
rc  viuitpopulus,F.ccl.ro.cap.V£  tcrra:,cuius  rcx  c(l  pucr 
pcr  regcm  Tyri,&  Sidonis,qui  intcrprctatur  vcnatio,fi- 
gnatur  princcpscupidus.&  maliciofus,  quipcr  malirias 
cxquiiitas populum fubduum fibi  grauat;  Proucrb.  2  8. 

cap. 


In  principio  rcgni  lo:ich.im.quircgnauitviulecim  annis.^. 

2  Eac  tibi  vincula,&  catenas,&c.7^;  cateni  erant  Ugnetf. 
cundum  quod  habetur  capitulofcq,  &  ideopartes  eaiu  quibufdan. 
vincidis  ad  inuicem  adiungebantur. 

3  EtmittescasadregcmEdom.  Hicponitur  prfceptmkdt 
ni  (Jiotie  catenarum,  &  primbprecipiturhxc  mijfio,fecundb(ubii. 
tur  miffionis  ratio ,  ibi :  Et  prascipics.  Circa  primum  dicitur.  E 
mittcs  eas  ad  regcm  Edom.  Ei  jeqmtur. 

4  In  manu.  idcit,  pcr  manum. 

5  Nunciorum ,  qui  vcnerimt  lerufalem  ad  Scdechiam 
De  lauja  huiusadueiitus  dicuntexpofitores  no^iri ,  qubd  vcnerur,, 
ad  Sedechiam  ad  tra^landum  ctm  eo  quaUter  pojjent  rebcUate  rt 
gi  Dabyloiiis,&  dc  eiiis  tribitto,(ctxpcdire.Et  Uterafequens  adk 
c6ncordat,in  qua  leremias  motitt  iflos  reges,  &  Sedechiam,  vt  m 
rcbellcnt  regi  Babyionis,fcd  magis  eiferuicnt  fub  tributo,I{ab.U. 
cti  l)oc  addit  aUa  caufam  diccns ,  quod  Sedechias  4.  afino  rcgmjt 
iuit  in  BabylonCfVt  habctiitinfra  ^\.ca.adportadu  xenia  regiBi^ 
lonis,quiJecerat cu ngc,vt  habetur ,/^.I\eg.l,J^.Et  tunc  rex Bdjl 
tdsypr^feciteum  quinq;  regibus  hic  nominatis,  vt  ab  illis  accipat 
tribuium  in  Babylcne  cufuo  mittendu,(^  ideb  qiiando  redijt  Side 
chias  in  lerufaterh  miferunt  iiii  quinque  reges  mncios  ad  eum,ti 
quod  erat  inflitutus  de  nouo  ad  recipiendim  corum  trihutu,  &ti 
vt  dicunt  expojitores  no^rihabuerunt  ad  inuicem  tradatumdert 
beUione.&  tiibuti  negatione,  eo  quod  isli  quinque  reges,  &  etiai 
Scdcchias  Ubertatem  defidcrabant,  verumtamen  Sedcchias  «0«  n 
beUauit  apertt  vfque  ad  8.  annu  regnijui,vt  dicit  lofcphus  in  tali 
bus  enim  negocijs  ponitur  magnus  tt  rnporis  tra£ius,fed  tunc  cori 
deus  de  auxilio  rcgis  .A€gypti,&  forti  ifiorum  quinque  regTiaptri 
rebeilauit,  &  tnbutum  rea^i  Babylonis  vegauit. 

6  Hscclicetisad  dom'mos,SlC.HicconfequenterponitHrdiB 
mijfionis  ratio,>iUf  efl,vtpropbcta  nonfolum  verbo,fcd  etiam  lenj. 
biU  figno  ftgnificaret  eis,  quodfi  rebellaretit  male  cvntingent  ipj 

6  patet  htera  cxceptis  aUquibus,  qup  exponentur. 

7  Ego  fcci  tcrram,&  ho.i;>«M  ad  opus  creationis  rcquiritui-  r 
tus  infiutta. 

8  Et  dedi  eam.  non  efl  per  hoc  inteUigendim,quod  ^abucbod 
iwjor  h^iberet gratiamgratum Jacientem,  fiue Jat.ci  ficantcntu 
cfjet  infideiis,&  idolcl*tra,Jedhoc  dicitur,qtiia  Diks indifftretit 
bonis,(^  maUs  dai  bona  temporalia,  prout  fibiplacd. 

•5«  Serui 


cap.  Leo  rugicns,&  vrdiscfuriesprinccps  impiusfupi 
popuhim  paupcrcm.Er  iflc  moralitcr  cfl  rcx  Tyri,qui  1 
tci prctatur  angunia,  nain  per  cum  populus  anguftiatu, 
Per  rcgcm  Scdcchiam  ,  quiintcrprctatur  iuflitiaDci»' 
tamcn  eam  non  tcnuit,  quia  rcgi  Cabylonis  pcicrauit- 1 
gnatprrex  hypocriia.  quifub^pccicbonitatisiniufliti, 
facit,qualisluit  luhanus  Apoftata,quicupiditatcinfil 
Euangelij,tcnimonioco'orabat,dicensChriftianis,Cb! 

ftus  vcflcr  dxcWN^Ji  rjius  rmufutaiicrit  omiiiujis  qufpcjfidtf 

potifl  rncHs  tfic  dijupulus .  Et  fic  ab  cis  patrimonia  aufer j 
bat,&detalircgcdiciturIob?4.d.  Uiipropier  peccmp 
puU  rcpiarejacii  ijominim  Ijypicyi.atn ,  Omnis  cnim  ifli  1 
gcsprcdiifh  funt  fcrui  rcgis  BabyIoni.s.idcfl,iufcrni.Na 
Babylon  inrcrpretaturconfufio,  in  infcrnoautemni 
lus  cfl  ordo ,  &  per  confequenscft  ibi  maximaconfufi  i 
Et  ficut  rcges  pr.tdifli  iunt  hic lerui  diaboli  pcr culpar 
fic  m  fururo  fubijcicntur  ci  {nifipoemtuerint}perp( 
nam . 

\  Dixit 


■(i<^ 


leremi^E  Cap.  XX VII. 


770 


/3  UfM. T<!af>"ch.Qn3ntx infoelicitatis efl  Ifracl, ciiiiis co 
/parationcNabuchodonofor  fcinus  Dci  appcllatur. 

b  Inliipf'^'-  Omnegenusanimaliu  ,cumhomineenim 

Dfnniatraduntur,quffiipfifubijciuntur,velferasgentes, 

/tillifcruiant,  qui  feruire  non  nouerant . 

•  z)ov.Vf.i5c  Nepu- 

efur  rcgnu  Nabu- 

hodonofor  efle  p- 

ctufi.fignificat  ip 

ima  Moedis,  &a 

erfis  efle  capicndu 

Thcodor.Mani- 

B  :(le  docet  fe  poflq 

fusfuerit.Babylo 

ijs,tanquam  carni 

cibus,  &  eorij  ope 

idc  reliquis  geti- 

jspoenasfumpfe- 

t,  tande  etiaillos 

;,ternccioni  tradi- 

mlHisautegcon 

Bdixerint  &afeiu 

p,hoc  repulcrint, 

jinatur  fame.ca: 

<;m,&captiuitate. 
(Gensahtc.iion  fo 
1  dominus  peccan 

ts  fnbijcit  Nabu- 

nodonofor,  fcd  & 

;aulus,qui,ait:<2iiof 

udidiSat>i)ii,vt  difcat 

■nblafphtm»n:Eti- 

bi.Tradmhuiiifmo- 

I  hcminm  Satan^  iri 

ioitum  camiSfVi  fpi 

lusfaluusfat.VotC- 

atibusquoq;obe- 

vce  monet,  no  fo- 

!i  ^f  pt.  ira,  fed  ,ppt. 

onfcicntia.  Hunc 

Kiiallcgoric.  intcr 

resfhiftoric  fugics 

eritate)  dec^icifi 


latucoditionemor 
talitatis  reucrtetur 
ad  propria  fua  ter- 
ra.Additquoq;,'fu- 
fpicari  fe  eos  g  pra; 
cepta  Dci  contepfe  B 


runt,&  qui  audirc  dcdignatur,pcftc,&  famccofumutur  D 
t  T^oliar-.ln  hocloco allcgoric.  intcrprcs in cxlefti  leru- 

falepofitoshorrat,neprophctasfuosaudiat,&diuinos 
fed  feruiant  Nabuchodon.  corpus  humilitatis  afliimedo 
mfantiu  vagituA  incunabuiaparuuloru.Si.n.  hocfcce- 

aTDiaboli,  qu!a;t:H.TComn;amihitradiijrunt.  rint  CXplctO  famu 

2  tcrras  iftss  in  manu  Nabuchodonofor  regis  Babylo.  fcrui 
mci.Infupei-  &  beftias  agri  dedi  ci,vt  feruiat  illi.Et  feruient  2 

O  a  1  Euilmciodacii.        b  f  B.Tliliafar.  j 

ei  oes  gentes ,  &  filio  eius ,  &  filio  filij  eius  donec  veniat  te-  4 

C  a  «[  Non  cmnfs,  hocenim  propri^  i-hrlfto  conuenit  c 

pus  terr^  eia,s,&;  iplius,8c  leruient  ei  gentcs  mult^,  &  reges  6    rint,  humanis  cot 

j  magni.  Gens  t  autem,&  regnum,  quod  non  fcruierit  Na~       podb.  pgrauari.fu 

^i^uj        r  tdlio-  turos4smones,& 

buchodonoiorregiBabylonis, 6cquicunc|uenon curauc       immundos  fpirif 

rit  collum  fuu  fub  lugo  regis  Babylonis^in  gIadio,6^in  fa-       ^  Ccdcm  priftina 

a  «  Gcrtilioni,  i;ui  fimulabantfe  diuino  Ipiiitujfiitura  pta;aicjcc  .  UOU  rCCCptUrOS  . 

me;,&  in  peite  vifitabo fiiper gentcm illa,ait dominus,do-       S  ^"w  fer.  Mclius 
nec  conlumam  cos  in  manu  eius  .  Vos  t  ergo  nolite  au-  7    &  aniicaDcG  habc 

3*' Qui  imitantur  loreph,&  D::niel.  o       -~  e,  ~-^  I  - 

j-  L  ..         A        o,  j-    ■         o  r         •      »        o  <>    re&gctiletcrraco 

dire prophetas veItros,&  diuinos,&  lomniatores,  &  augu  p    ierc,qua  neccffitatc 

al  Oui  voialu  auium,  &  olcinum  vocibusfaciendum,«l  non  faciendum aliquid  teftantui  .  »<->    /'-ir.f-ii,.';   r.....:..^ 

bf  Dimcnum  phantafmatibusferuientcs.  lO    CaprmU  lCrUtre. 

res,&  maicficos,quidicutvobis,nonfcruietisreSi  Babvlo  '^  h^^ert«;,,o;.te.No 

,^  ,.  I-      ,        N,?*.        •        li  tandum  in  fcnptu 

nis,quiaprophetant voDis  mendaciu,vtlongei-aciantvos       risfanais  pfeudop 

deterraveftra,&:eijciantvos,& pcieatis.Porrogens,  qua: 

fubiecerit  ceruicem  fuam  fub  iugo  tcgis  Babyl.&:  feruicrit 

ci,dimittam  cam  in  tcrra  fua:,dicit  dominus,  &  colct  eam  is 

a1  Ne  lelpondeant  legati,&  rcgespizdiftatumgcniium.qujrehoc  populo  tuonon  piicifis, 
Scdechisquoiiue,&  propliftis,>x  faceidotibus  fimilialocjuitui. 

c  &:habitabitinea.  EtadScdechiamregcmludaloquutus 

fiim  fccundCx  oia  verba  h*Ec,  dicens ;  Subijcite  colla  vertra 

fiibiugo  regisBabylon  &c  fcruiteei,&  populo  ciLis,&:  viuc 

tis.Quare  moiiemini  tu,'S«:  populif  s  tuus  gladio,  &  fame, 

&  pcltcjficut  loquut'  elt  dominus  ad  gente,qu£e  Icruirc  no 

f  lucrit  regi  Babylonis?  Nolirc  audire  verba  prophetaru  di- 

0.  ccntiii  vobis,Non  (cruietis regi Babylonis,  quia  mcndaciii 

ruSem imapre-  ^  ipfiloquunturvobis.Quianonmifieos,ait  dominus,8^ 

uurquoddebcant     ipfi  prophetant  in nominc meo medaciter , vt  eijciat vos 

&cpercatis  tam  vos,quam  prophcr^  qui  vaticinanturvo- 

bis.Et  ad  facerdotes,&^ad  populu  iftu  loquutus  fijm,  dices, 

H?c  dicit  dominus:NoIite  audire  verba  prophctarii  veltro 

a    T  Qil*  cum  lechonia  fuciant  afpottjia  . 

rum^qui  prophetant  vobiSidicentes,  Eccc  vafa  domini  re- 
uertcntur  deBabylonenunccito,mendaci{i  cnim  prophc 
tantvobis.NoIitecrgo  audirccos,  led  leruite  regi  Babylo- 


abitator.eiusfpo 
:  afiumere  corpo- 
a,  &  defcendcre  in 
C  abyionem.i.mun- 
i  confufiong,  qui 
'ipofitus  in  mali- 
|io,&icrQircrcgi 
.abylonio.i,diabo- 
.V  Siautemnolue- 
;nt,n6";ramacor 


praportaturosXcd  lc  nis,vt  viuatis.QuarcdaturhscciultasinIolitudmem?htn  j^ 
priturosgladio,  fa  1  prophct^iiintj&cft  verbumdominiinels,  toccurratdo-  18 


K,peftc,necfutu-  «1 
nsljpmines.leddg 

sones.Hocilledixerit,nos{impliccm  hiftoriam  fcqua- 
lur.nequibufdam  prsftigijs  inuolamur. 
lEtadje.ro^  vniuerfasgentes,tranfit  adSedcchi?  ,& 
cdec6minatur,neqi  cnim  ludaei  priuilegium meretur, 
ciut  fimilia,aut  grauiora,aut  maiora  gentibus  pcccauc- 

runt 


phetas  vocari  pro- 

phetas. 

i  Et  ad  facerdo  .Vo^ 

getes,&  regcs  facer 

dotibus  loquitur, 

&  populo  qui  iam 

14  intcritum  prophe- 
tis  annunciaucrat, 
dicens,  £f  eiiciam  -vos 
ei^t.LoquiturautS 

15  eadcm  quaslupra. 
k  Vt  viuatis.  Nota,  . 
Dei  clcmetialeuio 
ripoenx  vulttrade 
rc.nc  fufcipiatgra- 
uiorem. 
1  Etfi  proph.  Qui  ve  N^M  Dei  cl« 

16  rUSprophctaeft,  p- mentiain. 

cibus  domino  oc-  Exod.j».c. 
currcre  p6r ,  ficut 
Moyfes ,  cui  didu 
eft,  Dtmitte  me,vt  pet  ^ 
cutiam  populum  ifium, 
Inquoofteditpof- 
le  retineri  Deum 
precibus  fandorfi. 
m  Occurrantdo.  Oc- 
curant&quxpra:- 
dicunt  opere  cople 
tademonftrent,& 
tuncveritatevatici 
«  niumprobabitur. 

*  Theodor.Iftud  occurrant  domim,  pro  impediant  &  vin- 
cant  pr^didioncsdiuinas ,  &  oftcndantprophetiasdiui-  j''""-  «^""^ 
nascficotiofas  &  vanas.Videbitisenim  omnia  facra  va-  '^°'"'""'"' 
fa  quae  relida  fucrint,  in  Babylone  transferri , &  poft  fe- 
ptuaginta  annoru  tcpus,inderemitti&?di  facrcrcddi. 

^f.4d 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
^  tSerui  mci.  Erat  enim  exequutor  diuina  lusiitta ,  vt  fuprd  di- 

'    tim  eli.xxv. 
'  In  fuper  &  beftias  agri.D»«?  i{ab.Sa.  qubd  hoc  dicitur  eo  3» 
'^''buchodonolor teo diiitur,fuprd.^,cap. qm efl rex animalium  . 
:  Et  feruient  ei  omnes  Gentcs./iypo^o/e  efi  ad  deftgnandum 
fil^tnudimm  fm  impcrif. 
'  ^t^VlOons.f.Euilmerodach. 

;  Et  filio  fili]. f.Baltafar.in  quo  dcfecit  regnum  Babyloni^,Danie 
l  5-ide6fubditur. 

tDoncc  veniattempus  terrxeius  &  ipfius,&c./ pttnmo- 
Ji  ternt  eius&ipfius.  C^terapattnt  vfque  ibi. 
7Vosergonoliteaudireprophctasveftros.  qui  fingebixnt 
jbahere  viftones  cL  Deo  in  vigtlia . 
8Et  d'im,qui  conietiurahant  pcr  aHra. 
PEt  fomniatores.q«i  dicebant  fe  habere  vifionesinfomnio , 
iEt  augurcs  &C,2«i  diuinabantper garnium  &  vUatTt  auiti. 

Et 


1 1  Et  maleficos  qui  dicunt  vobis ,  qui  diuinabant  in  hojiijs 
dxmonibus  irnmolaiis. 

1 2  Vt  longe  faciant  vos  de  terra  vcftra,&  eijciant  vos  & 
pereatis.  ijlud  vt  dicitur  confcquutiuh  &  non  caufalaer ,  ex  hoc 
enim^crcdebant  talibus  mendaci4i,rebellabant,ad  qrwdfequeba- 
lur  eorum  dejiru^io  &  captiuiia^.C ferapatent  vjqueibi . 

1 3  Dimittam  cam  in  terra fua  dicit  dominus,&  colct  ea, 
&  habitabit  in  CZtamen  fnb  tribuio  rcgis  Bubylonis. 

14 Et ad Scdcchiam.&c. Hic cofequentciponiturpropbetia  co^ 
tra  Sedecimm  &  etus  popuiii,qua pr.tdixerat  letefnias.vt  patetfu- 
perius in  plurih.locis.  'ied  bicea  npetit  ioquendo  nuncijs  regupr<t- 
di3oru,fecundit  quoddicit  incj^ab,  Sal.& patct fentvntiavfq-, ibi. 
ISNolitCAudilc.f.faiforumyVtpatet  exjcqucntibus. 

1 6  Vt  eijciant.  //.  vt,  tenetur  bic  confequutiue  &  non  caufaV.ter  , 
utfupfd  diHum  eH,&patetiitera  vfque  ibi. 

17  Et  fi  prophc./«7i£t/,D«. 

I S  Occ.domi./?recei  e^icates  eiforri^cdo.nn^ein  Uebr40  htibe- 

B  b 


771  Glorord.&N 

^  mtno  c«rcimu,vt  non  vcniant  vafa  ,qua:dc- 
^  rcliaafucratindomodominij&indomo  re  , 

1 4.R««  »j.  gis  luda,&  in  leruCilc,  in  Babyloncm.t  Quia 
a  ^«<co/Sn«.Enu-    h?cdicitdominuscxcrdtuu  ^ 
mcrat  vafa,q  traf-    ^j  columnas.&C  ad  marc,  & 

l^^foS^lcap. o t- '  ad  bafcs,  &  ad  rdiqua  vafo-  J 
dcchia,  ciuitatcin    rum,qua:  rcmanlcrunt  in  ci 

hiirhodonoforrex  BjbYlonis,  ciuiansfqret 


ilaideLy 


icoiaiaei-yra  771^ 

Icchoniam  filiu  loachim  rcge  luda  dc  lerufald  ^ 
in  Babylonc,6:  omnes  optimates  luda ,  6^ie ' 
rufalcm:  Quia  hecdicitdominusexcrcitui 
Dcus  liracl  ad  vafa,qu^derclidafunt  in  do 
mo  domini,&  in  domo  regis  luda,  &:  leruial 
4  In  Babylonem  transferetur ,  &  ibi  crunt  vfq 
^  ad  diem  vifitationis  fu^dicitdommus.Etari 
fcrn  faciam  ca;,  &  rclUtui  in  loco  iilo. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

jc  r«r  Dcprcccnturdominum  cxercituu.vt  non  vcniat,  &c. 

ide[t,vivaja,iiuf  remanjerunt  iri  domo  donnai  non  portemur  in  Ba 

bylonem,  ficut  illa,  qux  fuerant  poriata  in  trunfmigratione  lecho- 

me,qu£tamen  portaharttnr  Mtbjubduur. 

I  Quia hxc dicit  dominus  ex.  adr/:  duas magnas ,  &  vddi 
B  notabileiquf  trant  in  porticu  ttrnplu 

1  Et  ad  marc  /"•  *neum,  in  qno  lauabantnr  J.icerdotes . 


V.t 


J    Et  ad  bafes.y.  ULiruin,  ^u^  crunt  valdc  CUiiojx,vt paiti  5.;;, 
ideo  vero  ijia  bic  expritnuntur  injpeciali,  quia  crant  valicm.ur 
lia.  Cmtcra  autem  diHafunt  ingenerali,cimfubdiiur :  Et  ad  i\ 
va.  &  dc  oinnibiis  conclnditiir. 

4  In  Babyl.  &c.  ijjtod  fuit implctum capto  Sedeclnarege,  vtb 
betur  4.  \eg.vlt. 

5  Etihi  cvant.  fcilicet  adtempUfCyri,  quiin  princk^^^ 
fni  dedii  licemam  ludeis  redeundi^&re^dificanditempaftHfM 
fa,  qux  fuerunt  in  Babylonemportata,feciiin  lerufalem  teportar 
yt  babctur  EJdr^e  1 .  cap. 


A  P.     X   X  V  I  II. 
T  fadum  cftin  anno  illo  in  principio  ^ 
ree;ni  ScdcchiiEreG;.  ludas,  in  anno  4. 

a  «r  Vt  vidcbaiui   popuio, 

dixit  ad  me  Anan.  filius  Aziir  prophe  » 
ta  dcGabao  in  domo  domini  cora  fa 
cerdotib.&;  omni  populo,dices,  ha:c  3 
dicit  dommus  cxercituiiDeusIfrael, 

a  «;  D^iiiuxi.  b  1"  Inipctium. 

c  f  Vt  breue  tfmi^us  g.iudji  magnitudinem  augeret. 

Contriui  lugum  rcgis  Babylonis,adhucduo  anni  dieru,  & 
ego  referri  faciam  ad  loCt  iltum  omnia  vafa  diii,  quas  tu- 


CAP.  XXVIU. 
aTjr  faHHeJi.tion. 
Ju  dumEzcchie'c    a 
vaticinantc  in  Ba- 
bylone  ad  eos ,  qui 
cum  lechoniafue- 
rant  translati. 
b  TrophetadeCabao  o 
Lxx.  pfeudo.pphc-  c 
tamanifeflius.  He- 
br^um.n.Nabi  pro 
phetam  fonat.non 
pfeudoprophctam 
ficfcrevbiqitrasfe 

qSfcdTen^m.  d  ift  Nabuchodonofor  rcx  Babyl.  de  loco  ifto ,  &tranftulit 

C  In domcdo. Inqui 
fiduciahterloqtur, 
^  quia  profpera  po- 
pulopoUicetur,& 
mendacia  Hbenter 
audiutur  prxcipuc 
qus  optata  pro- 
mittunt. 

d  Omi.iiva.&c.lcTe 
miasdixeratctiam 
reliqua  vafa  appor 
tanda,  hic  aflirmat 


5   Non  vafa  tantuni. 


ncate  magisillu, 
fe  vcradiccrc,vn 
alius  prophera,  ^i, 
nam  rion  ejjem  virht 
bensjpiritum,&rr. 
dacium  potius  loc 
rer  .   Jonas  autc 
contriftatur :  qi; 
mentitus  eft,&a: 
guitur  adominov 
tilius  efle   menda 
cium ,  quamtanu 
ruinam  multituit 
nis.  Netamcnvii: 
retur  ,  pfeudopro 
pheteprobarevati' 
ciniumabfquemt 
tientis  iniuna,fut 
aliorum    cxemplc 
veritatcmafll-rir. 
f  yerumiamcn.  Po 


ris  populum  deci 
pis  ,  plcudopro 
pheta  es .  Scd  po 
terat  ille  in  Icrc 
miam  eadcm  rc 
torquere.  Noncr 
go  facit  iniuriam 
loquitur,  quafi  ac 
prophetam  ,  qual 


DiuiHo 


ea  ih  Babylonem,&:  lechoniam  filium  loachim  regem  lu- 
da,&:omnem  tranfmigrationem  iud?,qui  ingreflifuntin 
Babylone,ego  conuertam  ad  locum  iftii,ait  domin^Con- 
teram.n.  mgum  rcgis  Babylonis.  Et  dixit  leremias  prophe  4  tuit  dicere ,  mcnti 
ta  ad  Ananiam  propheta  in  oculis  laccrdotum,  &  in  ocu- 
hs  omnispopuli,quiftabatin  domodomini,&:aitIerem. 
prophcta,Amcn,{ic  faciat  dominus.  Sulcitet  dominus  ver 
batuaqu^prophetafti,vtreferantur  vafain domiadomi- 
afportataeflercpor  r  ni,&  omnistranftnigratiodeBabylone  adlociiiftij.Veru 
tanda.  tamen  audi  vcrbu hocquod  ego  loquor  in  auribus  tuis :, 

C  ^men,fic,&c.op  ^  o         ^ 

tat fieri  quod ille mcntitur,hoc fignificat  Amequo fa:pe       dicat .  Non  folum  nos  prophetJe  fumlis ,  fcd  fucrun 

dominus  in  cuangelio  vtitur,&  cupit  pro  rerum  profpc      alij  multi  ante  nos,Ifaias,Holec,Ioel,&:  Amos,  g  ^plie 

ritate <0  taucrunt 

vtprecdittu  eji  c.prfcedEtt,&  hoc  Juit  quarco  anno  rcgr,i  icatcbii 

2  Dixit  zd.dirigendofermoncm  adme contrarium  ajjerentem. 

3  Hxcdic.Contriui,&C.  .Audiuerat enm ijle ^<id>nasprm 
anno  regniiedechu  lcrerniam  rf.'«Wfw,Ha:cdi  do.EcccCOn 
fring.  Et  adfimilitudinem  huius  dixit  poiicd  quarto  annu  Sedi 
chix  dludquod  dicitur  hic:Hxc  di.do.quia  fatftprophetxaccipi 
bant  modim  loqutndi  prophctarum  dommi ,  ftcut  didum  cll  fHpr. 
22.C.  Cxtcra patent  in  litera. 

4  F.t  dix.  Hic  conjeqnenter ponitur  refporifio  leremi/e  dicentiy. 

5  Amen.Sic  fa.  Defideyabat  enim  lercmias  reditum  tranfmigr 
tionis  C^  viijhrutrt,fliucum  lechonia  tranfmigraiite  fueruntdepot 
tata:fuppoftta  tamefupcr  hoc  voluntatc  diutna:  Sed  quiajciebatn 
euenttirum,idebj'4bdit. 

6  Vcrumtamen  oindi. per  quod  apparebit  ft prophetia  ttta  fi 

yeravelnon. 

4c  Pro- 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

C  A  P.     XXVIII. 

I  TpT  faftum  cft.  Hic  confequenter  leremias prophetat  contra 

Jl»  sAnaniamtalJum  propheta.Et  diuiditurm  duas,quiaprimd 

■X-  propheiia  .Anariix  ponitur,fecundb  u  domino  reprobatur,ibi,  Et  fa 

£tum  c&.Vrima  induas,quiaprimb  .Ananias prophctat  verbo,Jc- 

cundb  fenftbili  Jigno,ibi,Et  tulit.P^^iwa  adbuc  in  duas,quia  primb 

ponitur prophetia  .Ananix,fecundb  refpofto  /wwi/.j^ijEtdixit. 

Circaprimu  notatnr  tepus  cu  dicitur,  Et  fada  cft./.  quarto  anno 

Scdechix,quo  vemriit  nuncij  regu  ad  ipfum,JccudTi  ^fubditur  poji. 

In  anno  qua.  Jerf cotra  hoc  vtdetur  illud ^  interponitur  in prin- 

ctpio  regm  Sedtcbix:quartus.n.annus  fui  rtgni  ud  pot  dici  couenie- 

ter  principiii  eius,ff  ^  I\a.Sa.dicit,^  principiH  regni  hic  accipitur 

pro  lUo  tmpore  quo  T^abuchodonojor  prafecit  eum  quinq;  regibus 

vt  prf' 


L  1  T  E  B^, 


M  0  1{  .A 

t  Etfacium  efl.Scquitur . 
f  2  Dixitadmc.  Periftu prophctamfalfumqui  mendaci- 
ter  populo  placita  nunciabat,fignificaturpra:dicatorma 
lusqui  proptcr  fauorcmvclqua;ftum  excufat  vcl  pal- 
liatpcccata  potcntium.perleremiam  autem  fibicontia- 
diccntem,fignificatur  pra;dicator  vcrusqui  non  folu  vc- 

ntatcm 


ritatem  prsdicare  ,  fed  ctiam  falfos  prxdicarores  fcit  6 
vultconfutare,fecunduquod  dicitur  adTitum.j.b.An 
pledcntem  eum  qui  fecundij  dodrinam  eft  fidclcm  fcf 
moncm ,  vt  potens  fit  exhortari  in  dbdrina  (ana ,  Sx.cc 
qui  contradicut  arguere.  Per  hocautem  quodlercmi. 
prxdixitcimortcmcorpoialemde  proximofibi  futui 
in  falfitatis  fus  poena,  &  fic  cucnit  ficut  dicetur  intra  • 

^  Et 


lercmiae  Cap.  XX  VIII. 


n6minacirer.no 
,udcliter,fcdfidii- 
Mvcritatismeiie- 
rcrepat.&diflfcrt 
]futuru,vtqau-  a 
(fucxpcdet  exitu  b 
miSaetur  prophcta. 
.Theodor.Exitus 
iquit,  rerudecla- 
ibit  verirate  pro- 


773 

;  /^iueruntccntra  terrasmultas  bcllu.fc  aduerfitare  &pc 
A'uriaproininaanrcs.Ali)quoq:pace,&^fperiratenucia 
crfuquosn6adulationiedacii,lcdreriaexitus  ^bauit. 
[cquoqucme  &tercruexitusexaminabit.  Dominus 
uoqueper  Moyfen  dicit,  $  propheta  vaticinij  finc  mo 
ratiir.Etnotadri_,  ,.  r%        i  r       ^ 

&  in  aiirib.  vniiierii  popuh.PropherjE:,  qui  fuerut  ante  mc 
6^  ante  ab  initio,&  piophetaueriit  fup  terras  multa.'?,&  fu- 
per  regna  magna  de  pr^lio,deafnidione,&  de  fame.^phe 
ta,  qui  vaticinatLis  e(tpace,cum  vencrit  verbu  eius,  fcietur 
prophera, quem mifitdominus  in  vcricate.  Et  tulit  Ana- 

a  f  l-'HatHie.  b  f  Vel  furcam. 

nias  prophctatcatenam  de  collo  leremije  jpphetar,  &:con- 

fregiteam.  EtaitAnaniasinconfpcdlu  oispopulidicens, 

Igoaniux?])"'^  "^  H^cdicitdominus/icconfringamiugu  Nabuchodon. 

regis  Babylonis  poft  duos  annos  dieru  de  collo  omniiigcn 

a  ^  Q_j:i>i   i:iu<  t]ua(i  iliud  ontas,Faftns  fum  tanquamlurJusnon  iuJicns ,  8cc. 

tiu,&  abijtleremiasprophetaviamfuam.  Et  fa<5lu  eft  ver- 
budominiadleremiampoftquamconfrcgit  Ananiaspro 
pheta  catenam  de  collo  leremix  prophetgjdicehs,vadc,&: 
dices  Anania;:  H.xc  dicitdominus,Catenas  ligneas  contri 
uifti,&  facies  ^  eis  catenas  ferreaSjquia  h^c  dicit  dom.exer 
cituum  DcusifracUugum  fcrreii  pofui  fupcr  collum  cun 
(flaiugentiLiiftaru,  vc  icruiant  Nabuchodonoforregi  Ba- 
bylonis,&  fciuiet  ci,infuper,&  bcftias  terrx  dcdi  ei .  £tdi- 

a  ^  VctiraihiCorix  iVruatut  n  m  uixtaquod  erat,ic.i  iu.xta  qinl  illo  tenipore  put^batur, 

xit  Ictcmias  prophcca  ad  Ananiam  prophccam,  Audi  Ana 

a'  Nonhic  i>rurhe!3ni  v(j...t,qucm  miHum  adoniinoi!Ci;ai.     b  ij  Ne  acquijicflt  tcntentii  domini 

nia,Non  mifittcdominu';,  &tufecifticofiderepopuIum 
iiluinmendacio.  Idcirc6h«ccdicitdominus,Eccecgomit 
tam  te  afacietcrrac,hocanno  m6iicris,aduerfiim  enim  do 
minum  loquutus  cs.Etinortuus  eft  Ananias  prophetain 
irfSoh^-nnomomenfefcptimo. 


774 


hmca  trademur 
libyloniis .  At  his 
rhilo  melior  effe- 
ijseftillepfeudo   d 
ppheta,  imo  catc 
rsquas^phetage 
r^at  contriuit . 
t  £»«?«.  ConGde- 
indaleremispru  e 
<:tia,huroilitas,  & 
jitietia ,  pfeudo^- 
|ietarebusfacitin 
iria,c6tcritdeccr 
ceeius  furca.cp  f 

0  feciflet  fi  fcrrea 
(Ict.Ieremias  tacet 
<  dolorc  diifimu- 
It.Nondu.n.quod 
ccerct  a  diio  accc- 
jirat ,  in  quo  fcri-  g 

ura  fanda  tacite 

\nuit,  n6|fphctas 

imu :" 

oqui,lcdvolunta- 

c  dnimaximedcfuturisquorumnotitia  foliusDcicft. 

:  v.^va'7a).Piitatiucprophetadicitur.Multaenim  infcri 

■turis  fandisdicunturiuxta  opinioncmilliustcmporis 

|uogeftareferuntur,  non  iuxta  veritatcm  rei.vudc,£go 

J"  pacer  tuus  dolentei  qupebamusti . 

1  £t/i.Cumabijfl"etIercmias,&  filentiodeuorafletiniu 
ias,  fadus  eft  fern\o  domini  ad  cum,  non  vt  fuis  vcrbis 
d  Anamam  mendaciogloriantc  loquerctur,&  diccrct, 
iMdixitdommus.  quod  lamen  illc  Ananias  dixcratlcd 
lendacium  femper  vcritatcm  imitatur . 

Catenas.  Qflcdit^minorempoenam  rctincns, maioris 

N I C O LXV S   D E  L YRA;      ] 

^  Proph.qui.>^;)op«/o/«»«»-j.  C«  venmt  verbu  eius  t  effhBu, 

"     Scietur.  idejl ,  cognofcetur  de  ipjo  ^  efl  propheta  rerus  d  Deo 

uffus.  Exhocloco  aufperunt  ludM  occafmieerradi,diceies.,3>  pro 

nljmes  Dei  de  bonofuturo  fiut  abfoluti  nec  retrafiStur.  Sed  coni 

ationes  de  mato/untfub  coditione.f.ft  no  cgerintpcenttentiam  illi 


fnpplicijca  fit  fibi  Etin  hoc  loco  dclirat  allcgoric»  inter  D 
pres,furcas,&  catenasligneas  appellansetherca,  &  aerea 
corpora  daemonu  f  &  aduerfaru  poteftatu.  Ferrcas  vero 
noftra  corpora  groffiora,qua2  neruis,  offib.  carnibufque 
&  vcnisconfedafunt,vtquinoluerintdcca:lefti  lerufa 

lcjjqualitate  pec- 
catiminoresfubirc 
cruciat'  in  catenas 
noflrorfl  corporii 
condenentur,  &  in. 
fantiae  vagitus,  pan 
norii  vincula ,  for- 
defquc  fuftineant, 
&  fcruiat  diabolo 
regi  Babylon.i.  mu 
di  cu  beftiis  tcrrx , 

qu^i_nbrutoriiani^,,a,m,pef 
maliu  corpora  sut  ticam         ' 

religatai. 

*  Theodor.Fcrreu  E 

appellauitiuguBa- 

byloniorQjtanqua 

obincreduiitate,& 

inobedientiamgra 

uiusfuturQfitlup- 

plicliim. 

f  Et  t/j.Notandu,^ 

leremiaspafTus  iii- 

iuriamnondumfa 

6to  ad  fe  fermone 

dominifiler.poftca 

vcro  miflus  a  dfio 

audafter    arguit  , 

menticnti    denun- 

cians  propinquam 

9  mortem . 
g  Hocan.  Siquan-  , 
do  morimur  decac 
ceribus  corporura 

10  liberamur,  fecun- 
H  dum  illud  ,  quod 

niale  interpretatur 
hxrctlci,  Educdecarcereani.meatn,  quomodopro  fuppli- 
ciomorsirrogatur. 

h  Merife  Jepti.  Forfitan  in  mcnfc  fcptimo,  qui  rcquiem  G  p^^j^ ,    , 
gnificare  folct  idco  mortuum  mentiuntur ,  vt  de  malis  p  ' 
corporis  liberetur,  iuxta  illud,  Mors  rtro  requies  efi  nos  au-  Ecd.i».«. 
tem  nouimus  corpora  credcntium  cfle  tcmpla  Dci ,  fi 
Spirituflandtus  habitct  in  illis . 
^  Theodor.  Commcmorat  obitum  pfeudoprophet», 
immcnlamqucDcilonganimitatcm,  qui  expcftans  pcc 
nitcntia,nonftatimpriuauitilluvita,fedcumpcrduraf- 
letin  nequitia,poft  fcptcm  mcnfestradidit  illum  morti. 


8 


d  Deo  ffpaenitentiam  non  infertur ,  fic  bonum  promifjum  propter 
peccam  fuperuenies  aufertur,  Voffent  atit  ad  hoc  adduci  plura  atia 
defacrafcriptura  vet.tcfi.fedfpprolixitatem  omitto.Sciendum  ta 
tnev,s>  Deuspronior  eit  ad  miferandum,qudm  ad  cvndemnandum:    ^c"*  P'"®- 
& per confequens adnoninferendumalu comminatii,  qudmaiaf>  ""'"^  ""^*" 
ferendumbonumpromif[um:licettampromi(fioqcomminatiofint'^'^  ^"^ 
uibusfiiH,&  ideo  acctdete  panitetia  retradiatur,Sicut  prophetia       Jub  conditione,& fecundii  hoc  inteliigitur  rerbum  leremia,  g>fcte- 
iri/i  de  T^iniuefubuerfione ^p  panitentiam  T^iniuitarum  &fic  tx       tur  veritas propliette  denuntiantis  bonum  cum  venerit  in  tffiHu,  in 

""" jj--     I-     r.       ■  ■-■ n quantumDeus  mnhabetpronitatemadauftrendum. 

Et  tu.  Hicconfequeter  ^nanias  cofirmat  diHum  fuum  fenfihili 


wlit  quod  dicitur  hic ,  Prophctaqui  vaticinatus  cft  pacem. 
.d.leremias  jirmi<c,tuprophitas  popuio  bonu,&  tgo  prvpbeto  ei 
,m£  malit,^  tunc/cietur,^  tu  fis  propheta  domini  fi  impletafue 
•t  tua  prophetia,quia  talis  promi/Jio  non  rnutatur,  [ed  ft  nd  eueniat 
:alu  panaqipropheti^,  ndff  hoc  argtdpotero  de  falfttate:quia 
iis  prophettaaliquando  no  impletur  propter  pcenitenttd  populifu 
■■ruenienie,Sedifluddicii(  apparet  falfum  ex  diHis  leremi^.fuprd 
8.  vhi  promif/io  de  bono  ita  dicitur  retraBabilis  ff  ptccatit/u- 
'rueniens,  ftcut  &  comminatio  de  malo  ff  panitentiam fuperue- 
cntem.  vi.de  ibidim  dicitur  inperfona  domini.  Repcte  loquar 
iuerfum  gete  &  aducrfus  rcgnu  vt  eradicc.dcftruam  & 
1  fpcrda  illud,  fi  poenitetia  cgcrit  gcsilla  a  malo  fuo,  aga 
<:  cgo  pocnitetia  fuper  malo  quod  cogitaui  vt  facere  ei. 
'i"iiutimfubditur  ibidtm  depiomiljwne  boni ,  Et  fubito  loquar 
oGctc  &  de  rcgno.vt  f  difice  &  plate  illud.  Si  fccent  ma 
:i  in  oculis  meis,poenitetia  aga  fuper  bono  quod  loquu- 
iis  fum,  vt  faccreci.  Ex  quopatct,^  (icut  malum  comminatum 


3 

ftgno,auferendocatenddecollo  ltremi(C,&frang€nd(j,Mofiedcrrt 
&  verh0i&  ferftbiUfigno  domintu  regts  Babyl.toiaiittr  aufeteau. 

4  Et  abijt.  nclens  contendere  contra  .Ananiam. 

5  Et  fac.  Hic  confequenterponitur  rcprobatto  ^Ananite,  &  prima 
qudtum  ad  fud  prophetiam  falfam,curn  dititur  in.perfotia  ^domini . 

6  Cztcmsli. fuljumprafumptuose/ignando . 

7  Et  fa.  q.d.ex  medattjs  tuisfacies  illos  rcbcllare regi  Babylonis^ 
ex  quo  tncurrent  maius  malum  quafi  intmparabtltter  qudm  anie. 
patctliiera  vfqueihi. 

S  Et  dixit.  vbi  poratur  reprobatio  .Ananig  quantum  ad  perfond, 
cum  dicitur.  9  Eccc  CgO  mit.  permortem,inquahomi' 
nes  tolluntur  de  jupeijicie  terr^  ,C^  muatcrramfcpiUunihr. 

10  Etmortuuscft.  vt  leremiiC  ■pevitas probaretur. 

1 1  Mcn.icp.& fic d dicio leremi^vfq;  admortceiusfiuxeruttm 
duo  mefcs,  qmniam  Im  prddixit  nicje  5 .  vt  patet  in  prin.huius  c. 


t 


(JiiOl{_^LITEl{. 

5  Et  mor.c^c.  fignatur  qct  doftor  falfus  vcl  pr^dicator  in 
«rrit  morte  culp2,6c  poftca  nifi  vcrc  poeniteat  morte  ge 
f;nx,&  hoc  et  fignaiur  pa  hoc  quod  dicitur  hic  dc  catc 

nis 


nisligneis  cofradis,pro  quibus  impofita:sutferre£B,quac 
funt  multo  maiorisp5deris  qligncse.  Sicqui  ndvult  hic 
fuftincrc  poenapro  peccatis  luis,  het  neceflario  fuftincre 
maiorc  quafi  icdpatabilitcr  i  purgatorio  vcl  in  inferno. 

£  b    2 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra        77! 


lcmdominusplantauitparadirum,&poruitincolisnf 

vita:  dcc\VlO:UgnHm  vim  rft  his,  rii appr^lyeuicr^it  fa,&r^~l\ 

tio  vxorcs  accipcrcquaru  vna  fapientiacft,  dc  qua  ait,S 
lomo.^mj il^ufiyCineruabitrc&c.  Etalibi.  Hanc  f.t(/«; , 
Jponfam  (««/»e>-f,d^f.NecTu(Hcitvnaconiux  ,  IpUircsha 

bcrcdebemus  for 
C   A   P.      XXIX.  titudine.tcpcran' 

T  hccfunt  vcrbatlibri,quxmiiitlerc-  »    ^tquc  iunitiaadu. 

.  ,         j    1       ri         j      i;^ *    mus,vtplurcsfilin 

mias  prophcta  de  Icrulaiem  ad  rclig.as       gencrcirius .  Fii 

rcniorumtranfmigrationis,&  ad  faccr- 
dotcs,&  ad  prophctas,&  ad  omnem  po 
pulum,  qucm  traduxcratNabuchodo- 
nofor  de  Icrufalcm  in  Babyloncm  , 

,  r  (Viii  non  potrntu  Babyloiioruiii  .  (eJ,  8c  Doininivolunutcni  transljti  lunt.    ^  Aliiiff.in». 

poftquam  cgrcnTus  clt  Icchoniasrex,&:domina,&:cunuchi 
^  rb^SsdomosSJ     &;Principcsluda,&cIeruraiem,&ffabcr,&inclurorde  Icru 
ficcnt,dcfpondcat  .      -.  . 


C  A  P.     XXIX. 

T  hfc.  Intcnditpcrfuadcrc.ncacquicfcantpfcu 
,  donrophctis,qui  cis  polt  brcuctepus  rcditu  m 
.^  lcrufalcpromirtcbant-  Sedfciani  fctn  Babylo- 

nc  multo  tcmporc  moraturos . 

•}c  Thcodo.Docct 

qmpattofuadcntc 

Dco.litcras  mifcrit  a 

ad  captiuos  in  Ba-  b 

bylonc ,  poft  capti- 

uitatclcchonixrc    c 

gis.Rcccnfctctiani 

nominacoru,  qui 

dctulcruut  Jitcras, 

quxcotincbatifta, 

ncpcDcum  oTum 

mandarciacfFc^is 


Y 


i 

4 
5 


«   Eiu». 


tV»bif . 


Myftic*. 


X.Cor.-y.b. 
S.Tun.i.d» 


filias ,  dcpreccntuc 

pro  iliis,  qui  man- 

ciparuntcos. 

b   i^trbaUbri.HxcYi 

bdluslcrcmiarmit 

titur  in  Babylone, 

adcos.qui  cQIcco- 

nia  translatierant, 

vt  peroccafione  rc  d 

eixlcgationisopus 

luQ  ^phcta  cople- 

rct,&quxadiiofi 

biimpcrata  fucrat 

populo  fuadcrct.    c 

c  ^i  rf// / .  Prirao 

adfcncs.dcindcad 

facerdotes ,  tcrtio 

ad  prophctas,quar 

to  ad  omncm  populum  Dei  fcrmo  diri^itnr,  vclfccun- 

dumordincm  actatisciuscpiflola  prophcta:  mittatur. 

Myfticc,  poftqua  dc  Icrufale.i.  deccclcfia  proptcr  pcc- 
cata  noftra  cicdj  fuerimus:&  traditi  Nabuchodonofor. 
de  quo  dicit  Apoft.  rradire  huiujmodi  Satan^  in  interitnm  car 
nis,  CcEt  alibi.ii«5J  tradidi  Satanf,vt  dif.  non  />/a/.Non  dcbc 
mus  fecuri  omnino  cG^c  vcl  ocio  torperc,  vcl  pcnitus  de- 
fpcrarc,fcd  primum  asdificarc  domos  non  fupcr  arenam 
fedfuperpetram,qualcs  jedificaucrutobftetriccs  inExo. 
quiatimebantdominum.  Deindepiantatchortos,  qua- 


noftras.i.bonaopi 
ra  viris.i.  fidei  vcr 
taticopulcmus.d 
talesfilios,  filiasq' 
gcnerantcs  niult. 
pliccmur  ,  &  dt 
ftrncntesea,  qftir 
paruuli,&inpcrf.' 
du  viru  crciccntc 
audiamus.icniyy 
bisfratres  quoniamc 


i 


rufalcm  in  ma'nu  Elafa  fihj  Sapham ,  &  Gamali?  fiUj  Hcl 

chia:,quosmifit  Scdcchiasrcx  luda  ad  Nabuchodotiofor  ^  gnouiflh  etijdabim 

rcgcm  Babylonis  in  BabyIonc,diccns,H^c  dixic  diis  excrci  ^^^5  !pJr««Jr.r 

tuumDcus  Ilracl  omni  tianlmigrationi  quam  tranftuli  7  egovosgenui.Q^xr 

de  lcrufalcm in  Babyloncm,>€dificatc  domos,&  habitate  «  ^^"g^^^g^  P^^ « 

&  plantatc  hortos,&  comedite  frukSlum  corum .  Accipite       !f/!f  "^  /.^J^ 

^,.  ^,.  ,       ^,..       n  •  cam  rcQirenicrc; 

vxores,  &  gencrate  hiios  ,&  nlias,  &  datchlijs  veitris  vxo-  f    mur,dcquadorai 

/-1  n        I    ^"'''  •  •"   n-  ri-      o         1  i"    ni iudicio transla 

res,&  filias  vcltrasdatc  viris,&:panatnlios,&nlias,&mul  f    fumus.vtintcor 

tiplicabimini  ibij&^noIiceefTe  paucinumero  ,&qritepa-  t    fcflionc  errorish 

habcbimuspaccQ 

Confidcranda  vt 

ro  dom.ini  clcmci! 

tia,proinimicqa) 

quc  orarc  dcbemus,  vt  bencfaciamus  his ,  qui  odctun' 

nos.  ^ 

d  .yiccipitevxor.&c.htemix  (quiapropc  eft  captiiilta 

lerufalem)  imperatur,nc  accipiat  vxorem ,  nec  fadatfi 

lios ,  vndc  Apoftolus:  Tempus  breueeH.  Superefl ,  ri  qidhi 

bent  vxores,  jic  fint  quafi  non  habcntes .  Si  autem  proptcrar 

guftiam  tcmporisjhabcntibus  vfusvxorum  toliitur.qu 

to  magis  non  habcntibus ,  ne  accipiant  imperatur . 

c  i^mte pacemt&c.Vndc  Apoftol.  Obfccroprimu»'  omwki 


Gul 


t 


ce  ciuitatis  ad  qua  tranfinigrare  vos  fecit,&  oratc  pro  ca  ad  | 
dominum,  quia  in  pace illius  crit  pax  f  veftra .  Ha^c  enim 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  AP.     XXIX. 

^  j  T?T  haicfunt.  Hicconfeauenterprophetatcontralechoniam, 
jZt  </«'  MW  c^m  matre  &  nohilibus  &  facerdotibus,  &  prcpbetis 
pluribus  duditsfuerat  in  BabylonH  yfedfperahat  &  anhelabat  redi 
re  in  ludea,(^  illt  quicu  eo  translati  fueral,  decepti  dfalfis  prophe 
tis  exifletibus  inier  eos,fed  Itremia  fcribcdo  eis  nititurauferre  tfla 
confidentia  fjlfam.  Et  diuiditur  in  duas  partes:quia  ^rimd  epifloU 
Jetemia  pr.eponitur  prafatio:fecud6ynarratio,ibi,  Hxc  dicit  dtis. 
Jnpr^ftitione  cxprimitur primb  perjona  mittctis  cpiflola,  cum  di- 
cirw^Qiiaemifit  Icrcm.  ;pphctZ.&  locusvnde  ntifit,iiimfubdi 
<«r,  De  lerufaicm  Sccundoperjoniead  quas  mifit ctimjubditur. 
1  Ad  rcliquias  feniorum,&c.d^p««  litera  vfqueibi. 
5  Et  domina.  idcfl,  mater  rtgis. 

4  Et cunuchi,&c.  ide{i,regis  &  regin^  miniHri,  quific  nomina 

tur 


m,no  i  mebrorufeHione,fed  a  caflitatis  honeflate-Tales.n.potd 
tur  antiquiiHs  in  regijs  domibus ,  &  maxime  circa  objtquiii  don, 
naru,  &fecudutale  modum  loquendidrcit  Saluator  Mattb.l9- 
Sunt  cunuchi ,  g  fe  caftraucrut  proptcr  rcgnum  codoti 

5  Et  faber,&  incl.A//c  nomma  exponuntur jupra  24.  Teitiot 
primuntur  pirjona  portantis  epiflolam,a\m  dicitur: 

6  In  manu  Elafa  filij  Sapha,&C.  quos  mifit  Sedechiasrex 
da  ad  poruidu  tahuiH  ijj dcUcbut  regi  Babylonis ,  vel  aliqi xtiu 

7  Haicdicitdns.  Hic  confeqnentcr  pomtureptiiolf  narraiu, 
qua  leumias  aufertprimo  tranjmigratis  fdfam  confidenttam.S 
cundb  Jubiungit  decipientium  pxnd^ibr.H^  didt.  Vrima  indut 
quia  primb  aiiftrt  cdfidentiH  falfam:  fecu»db,denuntiat  veram,il' 
Quia  hxc.  Circa  primum  dictt  inperjona  domiiii. 

8  Acdificatc  do.&C.  idcji.difpomtc  vos  ad  tnanedum diu  if-  ^ 
bylone,prvuidendo  vobis  de  dotnibus,tLrr.i'  fruBibus,  &  mtdtipi 
catione prolis,&  citb  rcdirefalso  nonjpet  elis  :  idibjnbditiir. 

*  Non 


OliOl{^^LlT£H^. 

.7  Hgcdicitdo.ex.&comnitranfmi.  Pcr  tranfmigratosiftos 
T  dctcrra  natiua  ad  aliam,poftiint  intciligi  rcligiofi.qui  dc 
fcculotranfmigrantadvitaclauftralcm.Quibusdicitur. 
8  .Aedificateaomos,  ideft,a:dificia  virtutum. 
t  Et  habitau.  pcr  continuationcm  opcru  bonorum,quia 
ncmo  mitfcns  manum  ad  aratrum,&  afpicicns  rcu6,ap 
tus  cft  regno  Dei,  Lucix  g. 

t  £rp/j«w« /;ortor.  i.  facite  defccularibus  dcuotisnoui- 
cios ,  &  dc  bonis  nouicijs  profcflbs. 
t  kt  comtdite  fruBnm  corum.  i.  corum  opcra  bona  cedent 
vobis  ad  mcritum,  &  poftca  ad  prarmium. 
t  .Aicipite  vxores,  i.fcicntiam  dc  fpcculationibus diuinis, 
&  prudcntiam  dc  agibilibus  humanis ,  qua:  fignatur  pcr 
vxorcs  lacob,  Rachci  &  Liam,  Gencfis  xxix. 


t  Etgeneratefilios  &filM.  i".  fpir;tualcs  per  veftrara  boi; 
dodrinam ,  excmplo  Pauli  diccntis  Corinthijs.j.Corii 
th.iiij.  d.  m  Chrijto  Itju  per  Euan.ego  vosgenni. 
t  Et date fi.v.vxo.&c.i.inducitc eos ad acquirendum fc 
tiam  &  dodlrinam ,  &  ad  operu  veftrorii  imitationer 
t  Etmultipitcabimiii.  (\\.\iz  talis  multiplicatioceditadh 
norem . 

t  Et  queritepacem  ciui.  &c.  idcft  rcligionis  vcftrc.  Qua:  b 
nc  dicitur  ciuitas.  ideft,  ciuiii  vnitas :  nam  omnis  rclig  j 
habct  ortum  ab  eo  quod  dicitur ,  Adu  iiij.  f.  nduiuiu^^^' 
cre.erat  corv.  er  a.v. 

t  Quia  iiipace,  &c.  Turbata.n.aiiqua  rdigionc ,  turbat 
quiiibcthabitasinca.  Alitcrpcrciuitatepotintdlig"' 
gnu  vcl  ciuitas,  in  quibus  habitat  rdigioij,  pro  quoru 
cc  dcbet  orarc.na  in  pacc  ciuitaiis  vei  regni  habitat  pa' 

t  ce 


77  lereml^eCap.  XXIX. 

J^fieri  obfroationes,  &  ora'iones ,  poflulationes  &gratiarum 
/  n(s  pro  rtpbus  & curBis  qm  injublimitate  funt ,  vt  quietc 


778 


t  aBic- 
'■  quietam  & 


Ezcchicl  tcftatur, 
.umtamcnhxc  e- 
lillola  mirtcbatur, 
londum  ille  pro- 
ihctabatqniqiiin- 
o  anno  tranfmi- 


buntur  feptuaginta  anni  quam  redcat.  D 

c    s-fp.aw.Tandiu  in  (xc-ali confuGonc vcrramur,quam 
diurcquicm  feptenarij  numed  mereamur  accipere,  & 
accepta  pcenitentia  Deus  implcat  quod  promifit,  &'re- 
ducat  ad  locum  noftrum,  idcft,  ad  ccclefiam,  qui  percu- 

„   j-  •    j       •  •  ^  n     ,  ^  titvtfanet.quida- 

a  dicic  (iominus  excrcituum  Deus  iliael,  Non  vos  feducant       '  ' 


tr.-^ntju^llam  yitam  agatniis,&c. 

a  ?\'o» ro^/f /«c"it. Falfosprophcta5,& diuinos,& fom- 
niatoresfuine  in  Babylone  intcr  eos  qui  cum  lecho- 
r,ia  translati  funt 


'4 

i.a. 

c 


:e,quiidemerat  re 
^^niScdcchis. 


propheciE  veltri,  quifuntin  medio  veftru,  6<^cliuini  vdtri, 

&  ne  attedatis  ad  lomnia  veitra,  q  vos  fbmniatis,  quia  fal- 

^  ^  __^   _ ^      foipfiprophetantvobisinnominemeojt&nonmifieos, 

•  j  ^rationis  lechoniE  ^  <iicitdns.Quiaha:cdicitdominus,tCumcocpcrintimple  2 

•  -jrfuseftpropheta-  c  riin  Babylone{cptuagiiit.ianni,vifitabo  vos,&ffufcitabo  ^ 

fuper  vos  verbum  meum  bonum,vt  reducam  vos  ad  locu  "^ 

t  ^Sed  iion  ahu-.Solius  enini  Dei  ell  iii(ri..futura. 

iltum .  Egd.n.fcio  cogitationes  quas  ego  cogito  fuper  vos, 

ICaptiuitaiis. 

ait  diis,  cogitationes  pacis  6cnon  afflidionis,  vt  dem  vo- 

J  '  Laboriim  praile.iimm.  b  fTnnc  vel  fpefutuiorutn. 

bis  hnetn  t&  paticntiam,&  inuocabitis  me,&t  viuctis,  &  5 

j        .  afQ^iiite  &inuenietis.  _ 

orabicisme,6<^go exaudia  vos. t Qua^retis me,& inuenie-  g 
tis,cuqu:Efiieritis  me  in  toto  corde  vdl:ro,&  inueniar  a  vo- 
bisaitdiis.Etreducam  captiuitatem  veftram,&  congrega 
bo  vos  de  vni uerfis  Gcntibus  &  de cundbis  locis  ad  qu^  ex  9 
puli  vos,  dicitdominus .  Et  reuerti  vos  faciam  de  loco  ad 

,       ^  «rQ^biufha  putar  svoshabereptophctasin  Babylonc, 

quem  tranfrnigrare  vos  fcci.quia  dixiftis,  Sufcitabit  nobis 
dominuspropheta.s in Babylone.  Quia h^c dicit  diis ad 


B   Tropollogicc . 

quwlyon  vos  ItdiccMfro 

"*•   'ljet£,&c.  Pfeudo- 

ll^iJiTophctx  funt  qui 

H-xter  Spiritufian- 

a.    li  fenfum  fcripta 

^sexponunt.  Di- 

ini,quiconiedu- 

amfu2  mcntis& 

Kcita  futurorum 

luafivera  pronun 

iant.  Somniato- 

cs  qui  illud  non 

udiunt.vnde.  ?{e 

ederiijomnum  oculis 

U'S,&c.Etpalpebris 

leis  dormiiatinnem . 

uorum  mens  non 

igilat  erroris  fo- 

orcdeprefla,  qui- 

'usdicitur.   iurge 

»'d^rrms,zyUlmin. 

ioiCbnfius. 


«iSedechiam. 


regem  qui  fedetfuper  (blium  Dauid ,  &  ad  omnem  popu 


a  f  Sfolcntes  obcdirefenteniiac  nicx. 


um  habitatorcm  vrbis  huius ,  &  ad  fratres  veltros  qui  no 
funtegrefli  vobifcum  in  tranfmigratione.Hiecdicit  domi 

»  TCjiniuitateni,  fed  "Oi  potcrunt  cffugere. 

nus cxercituum , Ecce  ego  mitta in  eos gladium  &  famcm,  ^2  tare,fiUosgenerare; 


bitnobisfinem  la- 

boris  &  patientis . 

Inuocabimus  eum 

&orabimus,  &c- 

xaudiemur,  qua:rc 

inustotocorde,& 

inueniemus  eum . 

Quidam .  Lxx.  an- 

nos  inteUigunt  iux 

taillud,  Diesamoru 

noUrorum   ip/is  Ixx,  P^aJ.Sji.c. 

an.  Qui  cum  fue- 

rint  expleti ,  ad  do- 
J    minumintotocorp 

de  reuertimur,  &'^ 
^    exaudimur,  &tuc 

7  cft  finis  laboris  no 

8  ftri  atquc  patien- 
tis. 

d    Et  viuet.Sinc  in 
uocatione  &  ora- 

9  tione  poterat  im- 
plere  quod  promi- 
ferat ,  fed  hortatur 
ad  preccs,vtpromif 

10  famcreantur. 

11  C  Elreuerii.  YtCCt 
tius  fciatis  ,  quod 
huncreditum  tan- 
quam  propinquu 
fperare  non  debea- 
tis,feddomos£Bdi« 

12  ficare,  pomeria  pla 


lUUIICaitUm  pol-  atD.rpcrlal.  -  w  -     -— -      - 

S^:^''T     ^"^^"^^&i^P^ftiU^-^fi^^^&d^^boeosinvexatione  vniuerfis  \l  n?uV?Su?Hc  ^ 

-lUm   VODlS  e.Xple-  _  atVtexemplnf,ntoinmbusmalediftion.s-_  10    braiCcfuaritll.  ^ 


bun-        regnis  terr?,in  m  alcdidlionem  sTin  ftupore,&  in  fibilii,& 


# 


De  nO" 


NICOLAVS    DE    LYRA 

'^un^andl  ^°^  ^^'^"•P''°Phe.ve.y:y«/j< ,  reditumpropi„quumde- 

•  Quia  hzc  dicit.  Hic  confequehter  denmitiat  eis  veram  fidu- 
iam,  &pnm»  demmmt  eam  translatis  in  Babylonem  ,  (ecundo, 
ontrarium  nmtiathabiumJbus  in lerufakm^ibi. Onxz  hxc.Cir 
V^JT^^''"'  ^"'^  ^^"^  'licit  dominus .  q.d.  nolite credere 
^^ltspybH,s,.juta  bxc  eli  [mentia  domini  de  veflro  reditu 

««,7;^*^°^''"'"'''"  feptua.&C.  Tot.n.annif{uxeruntfecn 
m  lebrm  a  tranfmigratione  loachim  vjque  ad  pnmum  annu 

hulr  "^  n^  '  ^^^'^  ^'^'rnputatio  iftorum  annorum  incipit  tar 
»s.i.ad,nruaione  ciuitatis  fub  Sedei  hia,vt  dtBum  efi  fupra  2  < 

L  .^°  ^°^'^  Cu{cita.bo.ficutmtfericorspaterJiUos,  cl 

'^^'ipatenivjqueibi. 

Vt  reducam  vos.r.  in  Ierufakm,vonq,omnesredierunt  in 
erjontsproprijs  quiaintanto  tempore  multifuerunt  mortui,maxi 
^i-UU^m  erant  lam  prowa^  atatis. 

Vtdem  vobis  finem.captiuitatisvejira. 

^•t  patientiam./«eWw  vfq;  ai  terminum  pr^diHum, 

tt  inuoca  me,  &  cgo  exaudiam.  &  ihitis  ad  terram  ve- 
^»rn.Cxterapatent  vfqueibi. 

, De 


M  0 


K^  L  1  T  E  f^. 


Yf 'g'ofi>proptcrquoddicit  Apoftolus.i.Tim.2.a.  obfe 
1  "2"f_.'"?""""  ^'"  '^^:!"'^-  P"^^'*-  g^^tiarum  ac. pro  regi.  & 


•^^"6'o",proptcrquoddicit  Apoftolus.i.Tim.2.a  c 

I  '0  prmum  omnium  fim  ob.ora.  pojtu.  gratiarum  ac.  pro  revi. 
i"":-&fequitur,vttranquit.a'ia.v,tam. 

4r.a'nir/^*^'*^"'''-u*'"''"^'"'^''  ^"'  »"  rcligionibus, 

uncf  "^  ^J^'""'"^"'  P^'^  ^"^  ''^'^"^  n»al3  concitant  ho 
■unts  ad  fcditiones&  prxlia. 

<''"f''»M^'pU^uBa.je.&c.pcxBaby[oa<:niciiixconfa' 


9  De  vniucr.  cjvia  in  regno  Babylonis  erant  Gentes  varix ,  ai 
quas  ludaifuerunt  translati  temporc  loacbim  &  Sedechix,&  in- 
de  rediertmt  cum  Zorobabel  ducc. 

1 0  Quia  di.  i.  quia  credidi/iis  prophetis  falfis  vos  decipientibus 
&  dicentibus  feloqui  in  nomine  domini,idea  annuuciaui  vobis  ter 
minum  veHrtereuerftonis  in  IudtearK,vtnon credatis eis  dicentibus 
vobis,qu6d  citb  debeatis  reuerti. 

1 1  Quja  ha:c  dicit  do.  Hic  confequenter  hanc  fiduciam  remo' 
uet  a  ^edecbia  rege,  &  eius populo ,  qui  non  tranfmigrauetunt  /« 
Babylnncm,denuntiando  (p paffuri  Jint  multo  grauiora,io  fubditur, 

1 2  Hccc  dicit  dominus  cxercituum.i.a«^t/or«w. 

1 3  Ecce  ego  m  it  in  eos  gl  a.  Omnia .  n .  ijia  venerunt  fuper  eos 
objeflos  in  lerulalem,vt  habuur  ^.{{tg.vlt. 

14  Et  ponam  eos  quafi  ficus  malas  q\ixcomc.i.abominabi 
Its  Dfo,&  hominib.ftcut  di^iumtfl  Jupra  z^in  parabola  deficub. 

1 5  Et  dabo  eos  in  vexationem./>er/eri«/M  opera  &grauiora 

1 6  Vniuerfis  regnis  tcr.  hoc  dicitur ,  qtua  fub  rege  Babylo  nit 
erantplura  regna. 

17  In  malediftionc.^Kiintw  ad  verba  dura  quf  eis  inferebatur 

18  Et  in  ftuporem ,&  cpre  admiratione  torum  miferix. 

19  Et  in  fibilum.i.i»  dcriJum.Catera patcntin  litera. 

^  Uxc 


fio  interprctatur,  vita  pr^fens  fignatur,  dc  qua  Hugo  dc- 
SVift.di.  inprofa, Confufa, funth«ecomnia,  fpes, me- 
tiis,timor,g.\uduim.Tcrminusautem  vit^prefcntis  c6- 
muniter  cftannus  fcptuagefimus,PfaIm.89.  c.  mesanno' 
rum  nolirorum  in  ipjts  jeptuagmta  <7»H/.Igitur  religiofis  pacifi 
cis&ctiamfecularibusdicitdominus.  Cum  impleti  fue^ 
rint,&c.lin  termino  vit^  veftrg  vifitabo  vos. 
4  Et  Jujcitabo  Juper  vos  verbum  meum  bo.  transfcrendo 
vosdcpr3efennsvita:miferia  ad  foelicitatis  ^ternggau- 
dia. 

Tom.4.  Bb    j 


779 


GIoford.&NicoIaicleLyra        78 


I 


Dmjjl. 


^z    De  mBe.  Non  ccffaui  moncrcvt  vos  imitarcntur  qui 
Aifttranfmigrationcfccuro  otio  ffuimm.;,  doncc  com- 

Elcantur  promifla  Dci. 
jidM.  Aiunt  Hcbrxihoscfrcprcsbytcrosquo- 
rum  mcminit  Danid.vni  corum  diccns,/««««^-/f  dicrum 
rmiUrtnH,cr(.  Altcri 


muirttm.crt'  Altcri  ,  ,.» •    ^         i  i  ^ 

scmtn  ch^H^  ,  &     in opprobrium  cunais Gentibus,ad  quas  ego  cieci  eos,co 
to  ludayhcciet  deicpit     qyod  no  audieriut  vcrba  mea,dicitdominiiSjqua!  mifi  ad 

U,&c.  Qui  prophc-  a  ^ ^_  _^ ^  „.^,.K.roc  A.  ««A^  r^^^.vcre^n^  F^  mir- 

tantvobisinnomi 
nc  mco  mcndaciu, 
^uia(vtaiunt)  mu 


cos  pcrferuos  mcosprophecas  de  nodle  c6ruigens,&  mit- 

«fQp;  raa«<  bedifti.  voluncati. 

qma(via.u.u; ».«     tens&non  audiftis,dicitdominus.Voscrgoaudire  vcrbu 
licrculis  jaaabant  b  domini,  omnistranfmigratioquaemifideler^ifaleinBa- 

dV&  Cht^ftumgc  bylonem.H2cdicit  dominus  exercituu  Dcus  Ifrael  ad  A- 
chab  filium  Chuli9,&  adSedechiam  filiii  Maafi?,quipro 
phetantvobisin  nominc  meo  mendacitei:  cccc  cgo  trada 
cos  in  manu  Nabuchodonofor  regis  Babylonis.fiZpcutiet 
in  oculis  veftris,&: afTumetur  ex  eis  maledidio  omni  tral^ 
migrationi  Iud^,qua:  eft  in  Babylone  dicentium.Ponat  tc 
dominus  ficutSedechiam  &  ficut  Achab,quostfrixitrex 
Babylonisinignc^proeoqjfeccrint  ftultitiam  inlfrael,^^ 
mocchati  funtin  vxores  amicorum  fuorii,&  loquuti  func 


ncrandum  dc  pro- 
gcnicfua.vndcac- 
qnicfccbantcupidi 
ni  allcd?,tanquam 
Chriftimatrcsfutu 
jrx.Scd  videtur  hoc 
obcfle,  9  rex  Babjr 
lonis  dicitur  cos 
frixiflc  cum  dicat 
Danicl  cos  lapida- 
toscflc.vndcaplc 


fi 


rifquc  acpctieom-     ycrbum  in  nomine  meomendaciter,  quod  non  mandaui 

nibuS  Hcbr^lS  lllUa          ^  »Q.Kon  opinnmcred  ipl:i  re  cognoui  h.TC  ver»  clTcnon  poflunt  ci;l.iie,ncciudi.ii  veritateafru.Tere. 
r.  r«u..i«  ^.^K^   r      .^^         r        j..ai        r.  n-       i-    -      i  •         _    t? Jr : 


'  niDUS  nCUI^IS  liiuu  ,  ^q^Non  opinicinc,red  ipl:i  re  cognoui  h.TC  ver»  e»c,non  poliunt  ci;l.iie,ncc  ludi.ii  veritateallu.Teie. 

quafifabula  ncgli-  c  eis.Egofumtiudex&  teftis,dicitdominus.Etad  Semeiam 
gimr.Non.n.putat,  j^^j^elamitem  dices:  Uxc  dicit  dominus  excrcituum  Deus 
ifraehPro  eo  q?  mififti  in  nomine  t  mcohbros  ad  omnem 
populum  quieftin  Icrufalem,&  ad  SophoniamfiiiuMaa 
liiC  facerdorem,  &  ad vniucrfos  facerdotes  dicens :  Domi- 
nus  dedit  te  facerdotem  pro  Ioiada,vt  fis  dux  in  domo  do- 


(t^     "     cp  captiui ,  lapidan- 

•t.wo  litcrat.  di  principcs  &  pro- 
phetas  fuos  potefla 
tcm  habucrunt ,  & 
hoc  magis  verum 
cfleaffirmat,quod 
aitleremias,  conui 
€tos  quidem  efle  a 

Hofae  7.».  Daniclc,fed  fcntcntiam  datam  a  regcmulti  autcm  de  no 

Thren.j.«.  ftrogregcprophctant  innomine  domini  mendacium. 
Vxoresciuium  fuorum  adulterant ,  quos  verus  Nabu- 
chodonofor  frigitigne  pcccati,5fecuadum  illud .  Omnes 
aduiaanta  qualt  il  litanusjUccenfus  a  coquente.  Foelix  aut  qui 
portat  iugu  diii  abadolefcentia.qui  fcJct  folus,qui  ama 
ritudine  jjlcnus  vt  dicaUT^on  fedi  cum  conltUo  mdii^natium. 
In  hoccapitulo  allcgoricus  intcrprcsfomniat  ruinam 
Cfleftis  lerufale,  Et ad eos prophctia  dirigi fufpicaf , qui 


quja  nolunt  imitari  fratrcs  fuos  nec  venirc  in  Babylone  1 
qiiia  dominus  mittct  in  cosgladium  &  famcm  &  peftc 
.i.rcrumomniumpcnuriam ,  &facictquafificuspc(Ii. 
m.is,&  pericquetur  gladio  fcmpitcrno,  &  dabit  in  vcxa- 
tioncm  omnibusrcgnis.ncc  fient  homincs  fed  dgmoncs, 

&  erunt  omnibu! 
angelisquipr^fum 
Cngulis^uincijsip 
nialcdidioncm,()j 
inc^lcdilcrufakn'. 
noluerunt  audirc 
verba'  prophcta^r 
hortantium,vt 

I  terrcna    dckendc 
»     rent,vtadapoeni 

tentia  po(t  verur, 
j  fabbatum  pi-iftin' 
locum  poflidcrer 
C  ^d  ^cmciam.  S. 
mcias  de  loco  Nc 
hclaipi  ( qui  intcr 

4  prctatur  torrcs )  ci 
lechoniaduciusei 
in  Babyloncm,  & 
populo  prophcta 
uitmcndacium,t 
.f.  citoreuerfuric 

5  fentin  Icrufalcni 

6  Quia  igit  Icrctni: 
adeos  qui  cranti 
Babylone     litcn 

7  miferat  dicens,  .i 

8  dittcate  domusy&c,] 

9  poftaddidcraf.2^1 
to   vosjeducantpnpbrt 

I I  ve(iri.&c.  Intelligf 
Semeias  contra  i 


AOtgo. 


hoc  li:riptum,di- 
titinIcrufaIcm,litcrasadSophon5am  fiiium  Maafis,4 
ad  reliquos  faccrdotes,  quarc  non  increpetur  leremias  ■ 
Sophonia,  cuuisefl  offidum  difccrnerc intcr  falfosi 
veros  prophetas,Sc  iubctur  in  carcere  recludi,&  foluci 
pcenas  mendacij.quia  populum  feduxit,  loiadas  vcrolt 
cerdos  fuit,  qui  loas  poft  interfcaionem  Athalisimpr', 
rium  tradidit,&  facerdotcs  Baal  interfccit.^Quareloi  j. 
dam  non  imitaris  •  Quarc  Icremiam  pfeudoprophctai 
non  interficis,  Dominus  .n.  inftituittepro  Ioiada,vtd 


c^ieuis  ieruiaie,E,raacospropneiia  uirigiuiipn.<ii  ,^"1  iiuii  iun-invi., ,  l^uihiiiuj  .n.  ii,ni<.>^ii.>.^y^y  — - — ,  ■-- 

inmudihuiusBabyloniavcrfantur.qabenc  feccrint,  in  fcernasquolpirituquifqueloquatur  Dilcrctioverof| 

hjECCorporafpontedefccdcntes,domos2Edificatesfilios  rituum  fpiritualisgraiia  cft. 
gcnerantes,&  bonisopcrib.ftudetes,ga  poft.6o.  annosin  Athalia.mulicrqua:dafuit  qus  occidil  de  reg|)  fen 

C  c^lefte  lerufalcm  mittent.  Qui  aijt  noluerint  ad  tcrrena  ^  nc 

dcfccnderc,paflurosdicit  qua:  diisminatur  ScdcchijE,  _ 


Diiifio. 


N  I  C  O  L  AVS    D  E    LY  R  A. 

r  Hxcdicit  dominus.HJc  confequenter  ponitur  pcena  falfr.ru 
*  prophetarum  qni  decipicbant  populim  de  Babyhne  tranfmigratur/i 
Etprimo  pomturpxna  duorum  fmul,  qni  nonjoltim  erant  pr^.pbe 
Ufalfiifed  Gf  aduUeri,fecundb  pasna  ten  tij,qui  nonfolum  erat  affer- 
torfalftcatiSffedetiam  perfequutor  veritatis,  ibi.  Et  ad  Semcia. 
T^omina  autem  duorum  ponun'nr,cum  dicitur. 

2  Ad  Achab  filiuni  Chuliae.  Et  fubditur,eorum  poena,cum 
dicitur. 

3  Ecce  cgo  tradam  cos  in  manu  Nabucho.  Dicunt  expoft 
tores  nojiri  comm.*niter,  j»  iilifuerimtduo  fenes  quos  conuicit  Da- 
nieldefitfo  tellimonio  contra  Sufannam,  propterquodfuerunt  con 
demnati  ad  mortem,  vt  habetur  Dxn.  1 1.  t^eruntamen  quia  ludxl 
in  Bxbylone  erantferui,nonl)abtbant  aliquam  iuflitiam,necper  co 
fequens  potejiitem  condemnandi  aliquem  ad  mortem,ideo  jubditur 
kic  quodfuerunt  traditi  i»  manu  l^ubuchodonofor ,  quia  dejuafal 
fitatefuerunt  accufatiper  ludxos  coram  rcge  vel  locum  eius  tenen' 
te,qui  fententiam  mortis  in  eos  dcdit,&  exequutionem  ludais  co- 
rnijtt,&  ideb  cum  dicitur.Da.i  f.populum  eos  interfeciffe,intellige 
dum  cfl  tantum  exequutiuLCatera  patent  vfqie  ibi. 

Quos 


4  QuOS  Mxit.Sed  cotra  Da. 1 5  .dicitur,quod fuerunt  Lpidi 
^d qiiod  ditendm Q, qu^libet pcsna mortis  aiiquando infcriptit 
fignificatur  nomine  igttis,vel  quia  primb  fuerw.ttapidathpofiei 
bufii,ficut  de  jtcha  diaumfuit  lofue.y.hic  expriTnitur  pana  ig> 
in  Oa.  verb  ppia  lapidationis.  lllud  tame  qnod  de  eis  dicttur  in  L 
non  efl  autinticum,  quia  non  cfl  dc  fcriptura  canonica .  C^terai 
tent  vfque  ibi. 

5  Ego  fu  vci.q.d.nullus  potefl  fffugere  iuflitiam  meam. 

6  Et  ad  SQ.Hic confequenter ponttur  pcena  tertij,  quinonfob 
eratpropheta  falfusillis  quierantin  Bahylone,  jedetiam  per 
quutor  leremiafcribens  de  Babylone fummo  pontifici  quitratin 
ri4fdem,vt  incarceraret  Ieremiam,eo  qubd  fmpferat  tranfmign 
ne  falfo  fperarent  citb  reuerti,&  hoc  efi  quod  dititur. 

7  VtOtQ-i.literas. 

8  "^oml.tanquam  nomine  vcri  prophetg  dicens  Sophonif. 

9  "Do.dc.f.fummum. 

1 0  Pro  loiada./icct  ifle  loiadafuifjet diu  ante,  tamen  ipfum 
minat  eb  qubdfuerat  homo fanBitatis  magne  &  autoritati!,'» ' ' 
adulando  ifli  Sophoni/e^quaft  dicat,tu  es  tantc  faniiitalis  &  aut  ■ 
tatis  ficut  ille.  . 

11  YtGsd.i.principesfacerdotnm. 

^      ^  J»  Sal 


MO\.ALlTET{i 


j  <5    Etad  Semriam .  pcr  iflum  Scmciam  qui dc Babylone 

'  fcripfit  in  Icrufalcm  fummofaccrdoti,perfuadensvtre- 

primcrctiercmiamabaduprophetandi,  fignantur  ilU 


quifuggcruntprrclatlsccclcfis  vt  aufcrantPoteftat  i 
pra^dicandi  &  confeffioncs  audicndi  a  pauperibus  F  r 
dicatoribuSjVcl  nimisreflringant.cumtamcnprofai  c 

animarumlaborarefidclitcr  intendant. 


8i 


um 


)lam 


^ncquospotuit 
Aa  quo  loiada 
faccrdos  fcrua 
juitIoas,&poft 
Iqiiam  illa  in  - 
tcrfcda  cft  a 
lopuio  tradi- 
litciiiwperiu. 
Q^iarenonln- 
rt.  Mcndacio 
riuenit  veri- 
ue:quod  ipfc 
icrebatur  alij 
nponit,quia 
rudetiorcssfit 
lij  tcncbraru 

BilijslucisAg' 
one.  imcnt  fibi  in- 
:runtalijs. 
Hxc  iicit.  Se- 
iciasvercNc 
elamites,  qui 
:torretetu^ 
idas    aquas 
fum- 


75 


Icr  cmiac  Cap.  XXX 

minifupcr  omnem  virum  tarrepticiu&proplactantemvtmittas  r 
eumin  neruum,&  incarcercm.Ecnuncquarenonincrepafliieic  ^ 
miam  Anathotliite'quiprophctatvobi5i?Quiatiupcrhocmifitad  ^ 
nos  m  Babylonem,diccns,tLongu  crt,«dificate  domos  &  liabitatc  . 

6^pIantatehortos&comcditefruauseoitlL^g,tergoSophonias7  ntatcrt. . & cu- 
facerdost  ibrum  lilum  in  aurib.  lercmi^prophct^ .  Etfadum  d\  8  pit  cu  rcdudi 
v^rKiim  ^ni  orl  1^,-««.; 1; \t: i  ^  I carccrc, nc io 

quatur,Soplio 
nias  quoq;  la- 
tcntcraccufat, 
&cpiflola  lac 

9  cufationcm  ia 
ftat.  Similitcr 
rei  sut  g  pfeu- 

10  doprophctasd^ 
"  1  fendut,  &  alio 
12  rum  medacia 


supreratirafcit  D 
p  mcndacium 
fuumfcripfiflc 
lercmiam,  & 
ad  Sophonia 
mittit  cpifto- 
las  cur  aufus 
fit  fcriberc  vc- 
ritatcm ,  &  cu- 


CAP.  XXX. 

HOcvtib.itxZ- 
miasrcucr- 
oncm  prom-tte- 
.atnonintrabicn- 
lium,  vtillimen- 
iebamur.Scdfini- 
is.lxx.annis  nunc 
.CiUbetur  fcribcre& 
-  ^mcmoriaj  tradere 


um  dni  ad  lcremiam,diccns,Mitteadomncmtranfmicrratio 
ncm,  diccns,  Hxc  dici t dns  ad Semeiam  Nehelamitem ,  Pro%,  q, 
propherauit,  vobisScracias&  cgo  non  mifi  cum,  &  fccit  vos  coi^ 
hderc in  mendacio,  Tdcirco h^cdicit dns .  Eccc  csjro  vi/Itabo  fuper 

a  1  D.iapulo  fuo,  c,,-o,  ..o  «ro,c  deccpir     b  f  Nc  fcdcar  in  n,cdio  c,uidce..iunM^.  cu,.  ,t=nr,K,...  (,„,  „^,„ 

Semciam  Nehelamitcm  fupcr  femen  cius .   Non  erit  vii  fcdcns  in 
mcdio  popuh  huius,  &:non  videbit  bonum  quod  c^o  faciam  po- 

a  «..cari  1  i3in  eflefoluia.captiuosf  iainedcreinTfuros.  ^  O  l 

pulomco, aitdominus, quia t pr^eulricationcm loquutus clUd-  ^]  pec«t?fuafi*^ 
uerfusdominum.  14  cium,  contra^ 

15  quos  fubditur. 

. Ecce  ego  -pilitabo 

tum  efl  fuprd  '  ~ 

8  Legit  ct.adarguendum  leremiam  de  epijiola  quam  mifera.U 
tera  pairnt  ufque  ibi. 

9  Vcce.vbi  pomtur  pcena  SemeiiCyCum  dicitur. 

I  o  Vifitabo.  in  perfona  eius. 

II  Etiu.i.perfonisfibiconiun^is,  ; 
12  Lon  erit.'.6aZr//^nj. 

«3  Inmcdiof.reuertentisinleru/alem. 

14  Etnon  vidcho  ipfumdecaptiuitateliberando. 

»5  Qmzp^noudo  leremia de falfiiate qni ex  ore  domim  loquebal 


NICOLAVS  DE  LYRa. 

Supcr  ora.vi. J.  quipropbetat  ex  virtute  dnmonis  eius  pbatt. 

ifiim  commouentis. 

Vt  mi.i.in  cyppum,  ita  ^  non  poffit  talia  feminare  in  populo. 

Etnunc  qm.taliter propheta>item  in  lerufalem-.&non  folu 
7  lerufatem  vcrbis,f(detiam  in  Babylone  fcriptis,ideo  fubditur. 

Quia  C\ip.f.epifiolam,vt  dtdum  ifi  in  prinupio  huius  ca. 

Di.ineadcmtpifiola. 
•    Lon^um.f.tempus  mor^  vefirx  in  Bahylone. 

Acdifi.'. 'iilpmte  vos  ad  diuiinam  mavfionemyftcut  exoofi' 


«i 


C  A  P,      XXX.  ouium. 

Oc  vcrbum  quod  fadum  cft  ad  Icre-      * ,- J  n'"^"''?^- 
■        X  j       \       ..         ,,       ,.  .    ,       .        inmusDeusvolens 

miamadommodiccns.H^cdicitdomi  i    oftedcrc  vcritatcra 
r>.        -r     t     _     ..      ...  prophetiJB,  iubct^- 

phetam  mandarc 
fcriptis  prxdiftio- 
ncs  fadas  tam  dc 
captiuitatc,  quam 
dc  rcuocandis  ca- 
ptiuis. 

b  l^ccem  terroris,&c. 
Quidam  hunc  lo- 
cum  fccundu  Tro- 
pologiam  fic  cxpo- 


nusDcusifrael,  Scribetibi  omniaver- 
baqu.-eloquutusfuniadteinhbro.  Ec-  * 
cc  enim  dies  veniunt dicit  dominu  s,  &  3 
conucrtam  t  conuerfionem  popuh  mci 


iunaaTvnd^po^     ^^^^^^^^"^^>  aitdominus,  6(^conuertam  cosad  terram 
'ca  coliigi  vatici-     ^^^^  *^^*^i  patnbuscorum,8c.pofIidcbuntcam  .  Ethxc 
imm  non  citoiiri  b  vcrbaquxloquutuseftdominusad  ifracl  6<f  ad  ludam  . 
acT&  ludas "rter      0^°"^^"^  ^^c  dicit  dominus .  Voce  terroris  audiuimus 

'.  EtficutEzechielprophctauit. 

)uxvirggcop£labuntur.  &  critDauidrcx  &■  paftor 


dLii-x. iuuas  m ter-        ^^  — —  •   »'-■»"- '•'-^^^•"■"  «"vtiumiwo  i o— ~»-"r"  p 

TJZl'cn^;\T\'  EtficutEzechielprophctauit.      lud  tcftimonium.  ^  timoretuoLmineZfepil^peTn-^^^^^^^ 
.'iixvirescopiilabuntur.  &cnfnamHrrY  <v  nift<^-  •■/'»»«*  1^^//^^/^^. 


NICOLAVSDELYRA    CAP.  XXX. 


mus. 


HOc  verb.  Supenus  leremiasprophctauic  populo  afpera,hic 
'■onfequenterprophetatprofpera.lfiud  autm  quod  eratfum 
■  e  projperm,erat  aduentus  Chnfii  adfalutemmunii,cums  fif^tira 
icrat  faluatio  populi  de  captiuitate  Babylonica,  de  (fttafecerat  mS 
jnem  cpr^cinter  afpera  qu^e  nunctauerat,vt  oppufjta  iuxtafe  po 
u  magis  elucefcerent,&  ideo  conuenienter  poit  figuram  hic  con- 
quenter  denuntiat  rem  figuratam.f  per  Chrisiumfaluiemgenera- 
npo  ^'^'odfacit  in  hoc  c.&fe.  T^ec  pojjunt  conuenienter  aliter  e.xpo 
.„„  :,«0  rcferendo  ad  tempus  Chrifii,  vt  in  perfequ?ndo  magis  appa  • 
yf.  4d  intelkHumtamenfequentiumfciendim  ,  q>  prophetx  i* 


ci.ludiciuautfinakprttcedit  .Antichr.perjequutio.  Et  io  primo  ni* 
catur  hic  ffequntio..Aatichr.Secudb  dominiU  Xpi,ibi,Et  CTlt.Ter 
tio  r£fpond.tacit.e  qualiioni,ibi,Tc  Mt.  Circaprimu  dicttur  hre, 
1  Scribc  ti.  q. d.ifla  futurafunt  in  longinquum ,  &  funt  digna, 
memoria,ideo  /untfcribenda. 

3  Ecce.n.  Iflud  mn  pot  intelligi  de  reditione  captiuitatis  Babylo 
nic£,nec  de  aliqua  aliafequenttjaluationeteporali,  qtuafccundu  do 
ilores  [lcbr£orim,&f  cundH  veriiate,populus  IJraclprout  diuidi 
tur  cotra  populu  luda,ficut  efi  hic,nd  eji  reuerfus  decaptiuitate,nec 
a  ludxis  expcBatur  reuerjurus  vjq;  ad  tps  Mejfi^  quem  ludei  expe 
tiant  venturu.  Et  ideo  Jecundum  nos  qui  confitcmur  eius  aduentum 


,1     ,        f  '  y-T-"..'""j-.w.u..,„,,^^,„^,ytf«j,       cianiveniuru.tciaeojecunaumnosqutcoriptcmureiusaiuentum 

WMonon  feruantfemper  ordtne  lemporis,  fed frequenter  prius       prMeriffe,oportet  q,  Utera  ifia  altter  mteUigatur. Et  dicunt  aliqui,q, 
i^i^jcribuutpofiertus,&econuerfo.vndedir.u„tHnFfny^,iul,.^;         ;.„./;;.„...„  j,  ,.JV,./;._.  r>. ;..■....;.•  ...j* j  ..     ■•    J    '? 


ictaJcribuutpofierius,&  econuerfo,vnde  dicunt  doBores  Hcbrai. 
(on  enprius  &  poilerius  in  lege ,  per  quam  intelligunt  vc.  te.  in 
■10  no»  eil  attendendus  ordo  temporis  fecundum  ordinem  defcrip. 
^^"■^tidemdicunt  dodores Latmi,epfrequenter  Sacra  Scnptw 
!  ^oiimurperanticipationem.f.pofieriorapr£ponendo,&per  reca. 
■tulattonempriora  poflponendo,  &  hoc  modoprocedit  Itremia  in 
>c  hbro  in  pluribus  locis,vtpatet  inpr^cedentib.  &  infcquentib. 
■^parcbit.  Et  in  hoc  locojicprocedit,  quiaprimo  denunciat  Chrifil 
Anm.Secundbeius  aduentum,c.f.Circaprimumfciendum,^U- 
t  homo  Cbrifius  ab  infia^iti  incarnationis  habuerit  dominium  fu- 
r  omniacreata autoritatiue,non  tamen  exequutiue,fei  hoc  moac 
pninfuarcfurrecUonefecundum  quoddicit  Ma/.v/.c/.Datacft 
iihi  omnis  potcttas  in  cxlo  &  in  tcrra.  Et  perfeHius  habe- 
n  m  iuiiciofinaU,th.n.omnia  erut  eifimpUciterfubieBa.yndedi 
■t  ^pofl.ad  Heb.2.b.}<lac  auc  ncc  du  vidcmusoia  fubicfla 


iriteliigitur  de  conuerfione  fpirituaU  ludxorumad  prxdicationem 

Cbrifii  (^  .yipofiolorum,quorit  aUqui fuerunt  deregno  Ifacl,  quia, 

Salmanafar  captiuanteillud  rcgm:m  aUquifugitiuieuaferunt,  qui 

poiiea  habitauermt  in  regno  lade  tempore  Et^c  chu  ,  &  cim  illis 

de  regno  luia  in  Babylontm  du^iifueruiit,&  cum  redcuntibus  re- 

dif rwitfficut  iiHum  fuitple/iius  ^ . i^eg.  Quod autem fubditur. 

4  Et COililcr.cos.lntelUgicurdeterra  vitientium:qu,efukpromif 

fione  faila  .Ahrah.e  Juit  principalitcr  inteUe^a  ficut  diHumftiit 

plcnius  Cen.  iy&  in  plurih.alijs locis,fed  quia  ludai  qui  credide- 

runt  ad prjednaiionem  Cljrifii^  .Apoftolorii  fueruntpauci  rcfpe- 

Biue.  fdeo  meUus  inteUigitur  quod  dicitur  hic.Et  COnucrtam  CO 

uerfioncm  populi  mei  Ifrael  &  luda.^e  generaU con'4cr\io  - 

ne  lui^urumad  Chrifiim  deteda  faljitate  .Antichrifii  per  Eliamf 

&  Enoch.ldeo  de  perfequutione  .Antithrifii fubdtur. 

;   Qtilhgcdicitdo.Vocem.  Et  connumeratfe  domlnus  Chri. 

iiinr-».y-{n.,A^x^-^'^  ^j^  ^r^  '^'  da:on'i a captiuitate Babylonica quaru ad bonos,& flagcl 

-ram  TmW,  il  s^  1  ■    '.""^^diate  fequcns  cxponut  ad  ii      lationc  coru  quantu  ad  rcbellcs  &  malos.Ego  vero  capi- 
.idin  iuaa:i,oc  ct  aliqm  doao.  catholici  dc  Ubcronelu  •      tulu  vtrug;  literalitcr  cxpofui  dc  liberatione  mudi  fafta 

Tom.4.  Bb    4 


782        Glororcl.&NicolaideLyra 


784 


Ou  demonftrarct, 
dixitvnuqucmquc 


c     ^cdciTgthn .  Symmachus .Et mnndansnon munda- 1 
bo  tc  AquiU  Cum  tc  crudiero  pcr  mditium,  ncquaqiu 
innoccatem  facianv&hoccft  ••  Omnis  mundus.pnnci. 
pcs  vcl  An'4eli  indi;;cnt  mirgricordia  Dci,<5c  nuUusqua- 
uis  ran<ausVecurus  pcrgit  ad  iudiccm  contra  nouam  .f, 

-ScvQtcrchatrcfim, 


dixitvnuqucmque      tormiclo,cc  non  cupax.iniciiWj^uL  x-x-r  ^    mortjUcarncinali 

hcrcmanuscopli-     (^uiusQjLiarccrgo  vidi  omnisvirimanuiuperluDuluum  j    quo  pcrfcaioncm 
catasiupcrcaput.    a        (| "  .jrcLiricntis,5ccoiiucrfefuntvniuei&faciesinauru  4    circ.&  ocs  fimul  iu 


Pnustrifti  nut^cia         •        ,y  .quiamasnacliesilla,ncceft  fimilis  eius,  tcpuf- 
maenitudine  Ixta       ^^r-^-^^^Z^^nT-TZ^^.^c^C^^^,,^    Etcritin 


6 


fucccdat.<5c  magni- 
tudodoloris  vcrta- 
tur  in  gaudiu.  Gra- 
tiorcnimefllanitas 
port  xgritudincm, 
qnafifugata  pacc,  c 

.  •  ti  .t  -  bcllo  &  fanguinc  d 

»44!  ■^*oiac6plcbuntur.& 
B  viriqui  dcbcbatpu 
gnarequaiimulic 
restimebutnecma 
nibusarma,fcdlu- 
bos  quafi  partu- 
rienstenebunt. 
c  EtDMd.Qhn^o, 

t^ttiefctt.  fcilicet,quomodo 
enim  primus  Ada 
&  fccundus  fcribu- 
tur  iuxta  corporis 
verit3te,fic&  Da- 
uid.Chriftus  enim 

t  fuccidendo  j^.  Dauidfccuduni  c 

no  luccida  te  „ 


q uc ti ibuiationis  cit lacob  6^ex  ipfo  faluabitur    Et  crit  m 
(11 


17 
18 

19 


dat.VndejOomm- 
in  furore  tno  (Si^.<. 

Gregor.  Quotics 
Deus   peccatorctn 


ftorumpoflevirtu. 

tes  implcrc. 

f  J^on  e[i  qnj  iudicct. 

7    -Je    Theod.  Ncmo 

actliDUiauuui.tuiawuu.u..^w.. «.     ~r"]r  8     cnim  rcdargucS  - 

uie  illa^ait  dfis  cxcrc»tiium,contcram  lugum  eius  de  collo  ^  iniuftuia  rcgis  k. 
tuo  fi^vinculaciusdifrumpam.Etnondorainabunturei  10  buchodonoforis. 
am;i.asal.cni.fcdfcruieatdnoDeo(uo    arDauidrcgi  ;■  fJXtpSi 

^  jl,H*«:peiicopein  Lkx  nonhabctur.     bTDuztnbiis.  .     .    '.  ." 

fuo quem  fufcitabo  cis.tTu crgd nc timeasrfeiuc  meus la-  ^  JJJI^S  hoS"!': 

A  j « Dccem  ttibus.  T  r    I 

cob,aitdns,ncq-,paucaslfrael.  Quia ecce ego faluabo  te  J  XPftS^tnS 
dc  tcrralon(^mqua,6rfcmcn  tuum  de  terra  captiuitatis  eo 

^         »5Sccundumiliud,Fj' p'xin  .irtutc  tu3,Sc  abundantia  in  turribus  tu.s. 

-ru.Et  reuertctur  lacob  &  trequiefcct.&lcundis  afflucc  bo- 
nis&nonericquemformider,quoniamegotecumfum, 
aic  dominus,vt faluem  tcFaciam .n.  confummationem  in  '°  fj^''h"oc  flTgelfum 
cunaVs  Gln"tibus,in  quib.  difperfi  tc,te  auc  non  faciam  in  ''  ^^J^^ 

confummationcm,fed  caftisabo  tc in  ludicio,  t  vt  no  tibi        manentem  fcnca. 

a^Nonm.hiquifiregi.  dO  COnClUdlt ,   «. 

.amctu.  vidcarisinnoxius,quiah?cdicitdominus,tInfanabiIisfra  ^^  ^'^'^^'J'^;;^' ' ^?^ 

*  Theodorct.Pro-  f  cturatuapeftimapIagatua.Non  eft qiudicetiudiciutuu  ,^  "ni^Vgcim  cai. 

phctixfincmimpo  a1Qi.ocuH  .    .cvmc.,squ,.«mmmeflicumoffndifti.   JSaceidotr.,p.incipcs vel  Anseh.  ^^   fif  Vt  parCCrCt ,  U 

tid  Cnitatc  fuitChriftus  domi      |ad  allicrada curatione  tua,vtilitas no  eft  tibi .  Ocs  amato-       ^^^  quandoquc^ 

:.£"-':  r,'„?m:cS:     rcs tui  obl...  funttui,tc4i  no  qujrcnt .  Plaga.n.inimici  pcr  m  ">i«j".  no„  p. 

funttibj.      diinicarne  &paf-  cat.  innaccnmivi 

^  cit  iam  non  Ifraelcm  modo.fcd  omncsgcntcs.Praediaio      ta  dominus  tanto magis  ftudct  ut  parcat ,  quanto  magis 

hicern^utn  quendam  habuit ,  vclut in  vmbra&  figu-      ocpcaando  HagcUat .  Vndc,  Ego  ^V^^^o^^o&^ 

ra  temporcZorobabclis. 

d    Scrue  rwf.Familiariter  vocat.ficut  Abraham,Ifaac,  la- 

cob  vocantur  fcrui  Dci .  Moyfcs quoque  &  alij  prophc- 

ta: ,  &  Paulus  in  principio  cpiftolatum  hoc  tituloglo- 

riantur. 


Et  alibi.  {>>tem  (lUigti  domi-ms  caliigatyftagsllat  autem  omnon .  ^ 
liim  quem  recipit .  Deflagclloautemdamnatioms  fcriptt 
e^-.Inoperibus minuumfuaiumcoTHprebeoftis  eftpecdtcor. EtU 

lcrcmii-Vlagainimicipercu.  ^  ^, 

(^  Thco. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

flus  fi^ielibus  fuis  tunc  pajfuris  eo  modo  quo  dixit  ^d.^.a.  Saulc 
*  quid  me  pcrfequeris. 

1  Interrogate  &  vi,  fige. mafcu.  bic acdpitur generare pro 
farc  e.vndem  Heb.habi.'tur.Si  parit  mafculus.£f  perhoc  innui 
tur  anxietat&anguHia  tutic  futura  ChrifiHjdelib.  Ideojubditur. 

2  Quarc  crgo  omnis  viri.i.cuiuslibet Chrifiiam  quantumcH 
qiteforcis  &firrni. 

3  Manum  fupcrlumbum.&c.mo^«r.ff.m«//eWf  parfmc» 
tiSfffi  ponerc  manus  fuas  ad  lumbosjuos, 

4  Et  conuerla:  funt  vniuerfz  fa./.i»  colorem  deformemprn 
anguflia  ^  timore. 

5  Vat  quia  mag.  di.il.?.  tempus  illud  eritmagmtm,  quantum 
ad  intetfionem  iribulationis. 

6  HcccRCimi.vropter  quod  dicitur  M.it .!/[..  Erit.n.tribula- 
tio  magna  qualis  nunquam  fuit  ab  initio  mundi  vfque 
modo,nequc  fict. 

7  Et  cx  ipfo  falua.oOT«/V prxdcflinatus  ad  vitam  beatm  qui  no 
mi>:e  lacub  intdltgitur,ed  ^  fupplantator  interpretatur. 

8  Et  crit.  Hic  conjequetitcr  ponitur  dominium  Chrifti,qui  fpiritu 
orislui  iiitcrficiet  ^ntichrifium,vtdicitur  z.adTl}ef.i.b.&tndi- 
gnam  partcm  adhgrentium  (ihi.ideojubditur. 

9  Cdntcramiugum./.ffji/;fa«Hf«df/;<«. 

10  Et  vincula  cius ./.  machinationes eius  &  deceptiones, 

11  Et  non  domi.ci  amp./.a  Dfo. 

12  Scdfcruientdomi.De./.Oeopijm. 

15  Et  Dauid  rcgi  fuo,&  c/.  Dei  filio  incarnaf  vnde  in  transla 
tivnechatdaica  qu.i  jpud  tJebr^os  rft autentica ,vt  frequenter  di- 
aum  eflfit  habetur. tt  obedient  Me^ufilto  Dauid  regi  fio,vndeJe 
cundu  ois  dvSores  Uebraorii  iftudintiUigitur  de  Chrifto  ad  litera. 


1 4  Quem  fulcitabo  cis.».  faciam  apparere  ad  eorum  faluten 
Et ciiim  quia  ad literam  Deus pater  fufcitauit  Jefum  a  morte. 
i  j  Tu  ergo  ne timeas.Con/br/<«fio eftcontra tribulationm.A 
tichrifiifuiuram,  ^ 

1 6  Saluabo  te  de  terra  longinqua,&C.  ludai.n.tuncfdum 
dilperfi  funl  in  longinquis  partibus  mundi,&  ibi  captiut. 

1 7  Reuertetur  Ucob,f.ad  ChriHum,<}uod  non  folum  inttlUg 
turde  lud£is  tunc  conuertendis.fed  etiam  de  Chriftianis  abMl 
chrin  >  dtccptis  qui  poHea  panitebutit. 

1 8  Et  quiefcet.'^  uibulatione  ^ntichriliQ  interfeHo. 

1 9  Et  cunftis  alfluet  bonis,&c.  Hoc  refertur  adftatum  tcc^ 
Jia  t>iur,iph3ncts,vbi  h.^betur  bomm  infinitu.et  ficiiritas  ptrfeu 

20  Faciam.n.confum.&Ci/Kw  omnes  Centes fcHas juas diu 
fasdimitte-tpro  fiJtChrifti.  ■     <    r 

2 1  Te  autcm  non  fa.  Hic  refpondctur  qtuftioni  tacit^dupU: 
fecunda  ponitur  tbi,\?tO\>tCXCZ.Circaprimum  poffet  fieri  1'^f'' 
quare  dominus  permittet  fidelts  Juos  ftc  tribulariteniparc.m  - 
(brilii.  Et  rejpondetur  htc,  g,  hocfiet  vf  p4rgcnturapecca(tsf 
circa  tcmpora  ilbabundabu>it,fecundum  qtiuddiaturMatt.i^ 
Et  qm  abundabit  iniquitas,  &c.  Etlm  eft  qnod  dicitur.  i 
aut.i].d.quantumcumquefuiura  fit  acerba  perjecuno  .AtUCbrtU 
no  tamen  deficiet  ecclefia,fed  purgabitur.ldeofubdttur.  Scdcai, 
gateiniudici.vtnontibividea.innoxius.  . 

22  Infanabihs  {xzax\.Q:japerfecutiojlmicbriflieritirrtm 

diabilisvtabt.mana.  ...    - 

2  j  N6  eft.  Q.uia  tuc  nullus  audebitflare  pro  iuflis  ai  eos  libera 

24  Omnes.^«J<i  prinapcs  terreni  qui  modb  dtft^ndunl  ecM- 

nonaiidebunteiojleiiderevllamamicitiam. 

i  5  Plaga  q.d.tunc  videbjr  aduerfari  ec(lffiK,ftcutpatndnrec 

fitgansfiiium  vidctur  inimicni  iuditio  exteriori.       *  i  roP' 


"  M  o  R,  .A  L'i  T  E  i{,  "         hajccxpofitiofpiritualiscftrcfpcau aliarum,nccocai 

I  per  Chriftum,oftendcndo  prout cxpofili, propter  quod      rit mihi  alia conucnicntior  hic poncnda,     ^ ^^^. 


;8y 


ler  emix  Cap.  XXX- 


yU 


1^i.,j?'^«<i   cuait tecaftigatione cnidctiProprmuItitqdinliniquirawtii.i» l4«  l   imowLMt °».i.t^ 
"-''!(' bm    """'''"'"P"'^^"^"''''Q'"<l'=la™>'fi'P"'';ontritionctua.>lnfinabi  1    cnimin  cam '*'■"'"■ 
rolitalonga-    lis  eltdolor  tuu5 .  Pioprermulcitudineminiquitatistuar.&proptcr 

Tu    •      r^      n    ^^Ncni^olJ.nt  lai.,n,ni(i  pu'uere  ,„„    .,ci.Ii,no  *<  le  r  ,  .c.c,mmo.quopu,ndi|  arnes  &  i .(- n  b,ie.  :,„ii,ut..cm. 

Snem  dini    '^"'^'''  P^'"'^  ^^^ ^^^^  ^^l''^  "^' '  Prf^pterea  omncs qui  comcdunt  rc dc-  5 
lam .  Quod    uorabunrur,d<^vniuerii  hoftcs  tui  m  captiuitatem  duccntur.E? qui  te  5 
tiam  facere    val^ant  valtabunt,  cunaiofquc  pr^datores  tuos  d^bain  pra:daro. 
l^c^  k"? perVp^^^  u  ■^^Obducam  enim  cicatricem  tibi,5^a  vulncribus  tuis  ^inabo  te,dici't 


qux  captnuta 
tcni  &c  fcriii- 
tutem  impor 
fucrant. 
C  Ecit  e^o  coti. 

Quorfi  rypus 
priccnu,  in 
Zorobabcl  5^ 
ffdra  quado 


.^^  iensdifficul-    dommus:QuiadeAamtvocaueruntteSion,hxceftqua:nonhabe-I  ^.u.a  quauu 

'T.!^r°M'!^^^^'^^^^^'^"^^"^^^'^''^'^^'^^^^o^^  9  rcnerfus     eft 

iil-.7nrnh3.  I  l  .  i  ^  '  ^Nonp.trltciultasabfcondi  fupcr.uon.empoiua.  pOpuluS,&  C? 

cllJicfaaa    "^^^^^t»^^«3CuIorumIacob,&tcsfliseiusmirerebor.Eta:diiicabitur  '°  pit.  ^dificari 

ntynnrrim'  •     •  j.-  i/-     ,'  •'^'1  ",'"'*  "'P'''"' i^jpulocatnaliter  ficbat,  inecclefi>fpiritua  itercompleatur  CiuitaS  in    CX- 

r  uando  aV;    <^»^'f^^^»n<^ce]ro(uo,&t^mpIumtiuxtaordincfuumfundabitur.Et  ''  '^f "o ^""«'^^"^  f  fccund.,o. 

Bo^ideftNl  »  JO"ei'jt»Mi»B.-nii  iuoii.wbisJi^jx    b  fVtto:uioibiscreditinChiiftum.  ^-  piiqU?  obfcr-  difpofitione 

iui  vaftaue-  '^  ^^^^^"^^^^ ac  ci^  laus, voxquc  ludcnrium,&  mulciphcabo  cos,&:  non  '  ^  "^"  '^''8'^  '^"""  '^'""- 

'  '      .>nol.,l  rta^untdjja  ciuuas  Oci.  ^ApoltolL 


ob* 


14  &:c.quxinEf^'^"- 


^   Babvlonii  _•                ^                     »  ;-'>no|.drta^untd..aciuua_sDci.                                                                     <  Apo(tolt.  '"^    ^'^•^"^ '."  ^^ 

i  Chidii,  "^^""^'^^"rAtglonficaboeos^c^jnoattenuabuntun&fcruntfihjcius  '^  ^i-a  cont>"cn 

•'ipfoS  MOC-  /•                      •        •     .  j*  ^*^*'"'''''*»^^  Mac«\bpiiicipcs;.f»«liticiseacris.  tUr,pleniUS  at 

.i&Pcrf«,&  *^^"^3priricipio,&ccEtusciuscorammepcrmanebit.Etvifitaboad- 


abyloH  de- 
ruiJa  cft  . 
•jc  Sion  coc 
t  habcrc  do 
linii  requi- 
•ntem,&  ob 
iifta  cft  cica 


»  f  Com, 'tia,  poi-iiai.s 


I^Chriftusdegcnere  iliael  fccunduin  carnem. 


cjye  pfcdtiiis 
in  Chrifto  & 
in   Apoftolis 


c-  '    ^•...  r-  .'— »  ;•  ^«-nniiusaegenerelUaellccundumcarnem.  •  «         „    {■ 

ucrium  oranc5qui  tribulateum^&eritdux  ciuscxeo,  Sc  princeps  de  ,^  com  1° 

a  fEgo  pater,  b  ^Chriaum.   TDicens.Egoinpatre.&pater  inme.  j'     .^  f       • 

...  «^  ^v.i-^'"lusppteft  co-fuum  lic  jrplicaiedomino,necit»eflepatriconiuoftus  vtfiliut.  Q,    •^'d'*''"?"*'*!» 

medio  eius  jpducetur.  Et applicabo  cum,6^acccdctad  mc.  Quis cnim 
iftc  elt  qui  apphcct  cor  fuum ,  vt  appiopinquetmihi  ?  aitdominus. 

_a  1H  ,.  inHci)  t.,  non  habetur.  b  ir  ■^xpattenoc  in  l.uel  iiupletum  cernimu»,  &  ex  toto  in  Gentibus 


C^  VHHltiplkabo, 
i-j  coi-,(ft.Nonfo 
18  cijdiini  illud: 


UCiaClltlva      r      a    . Y  r  "  "^""'  t^  l^^Kpattenoc  m  i..jeuiupietumcernimu«,  ScextotomGentibus         i^     ,„j,,       >,„„    /       c      jf        l 

■ixcius.Sed   Etermsmihiinpopalum,&r%ocrovobisinDeum.Ecceturbodo  Z  nuLT^u^^^^^^^^^ 


leniUSatqUC  .     .-  »  TOitmoiiumYelDeifiliymblafphemantiui» 

■  ve-  erfcdius  in   mmituror  egrcdicns,  piocclla  f  rucns  in  capite  impiorum  conquie- 

rvi_  .  *-tr-  ■ r-i.^ * ^ j  -  *■ . 


15.C. 


X  i   b.ibere,  &Jiirre- 

,,     ..  >^  '  A  ■  1  -'1 1 22    .Jmrtf     ludtre. 

.nnltOCOni-      ^  »  fVt  lerBf«lem«xercitJcucumdftut&penitusucleatur.    ^?    Scd  ficUt    Da 

entur.  icct.Nonaucrtctiram  indignationisdominus,donecfaciat&com-       uid    ludcbat 


oiiue. 


^rJ!'^''   P^^^"^  cogitationcm  cordis  fui .  In  nouifTimo  dicrum  intclliaetis  ea.     =4  ante    arcam 
"•^'-  ^  domini. 


NICOLAVSDE  LYRA": 

Proptcr.  <ju£  tunc  abund  ibujupra  modum,  vt  dlcium  eft. 

Dura.!(if/i,  iura  torreCiione  indigentitt. 

0:1  id  di.(}.d.infte  tihi  infertur. 
L    Inunabi./.VM  humana,  propter  ej^ioi  Chriflus  apponet  reme 
Mm  intcrnciendo  ^nticbriflum,vt  prxiiiUitm  efl. 

Propte.  Ukfoluiturfecunda  q>uflio:quia  poffet  aliquis  quare- 
tjquidtaaa  Clmflns  de^nlichrtfloperfequutore,&  fibi  adberen 
ibus^Et  refpondeiur,-}, non  euadent  diuinam  vindia^m.Et  hocefl 
'^ioddictt„r:?toptc.\onfolum  morte  temporali,fedetia  xterna. 
»    tt  vniucr.  ^  dxmonibus. 

■    Obducan-i.rii/  dandofpiritum pcenitentix  deceptis  ab  ^ntt 
hriflo  C^  eius  fatcllitihHS. 

Quia  cie./.o  turccUfta  nomine  Sion  vocata,Ifa.2.et  Heb.li. 
'uxvocabuureieaa  d:irante  AntichriHi  perfequmonem. 

^onncr.i.foaetatesfidelium  ab  Anticbriflo  deceptorum,quia 
mtur  eis  tmpus  pcenitentis. 

0  Et  x6:i^.i.ecckCta,qu£  efl  ciuium  Chri(l?^vnitas. 

1  In  cxcel./.r«  honore  ma^tw,  quia  tunc  oes  confugicnt ai  eam. 
1  tt  tza\.i.cult'ts  Chriniab .Aatichriflo  deieaus  tnflatu  fuum 

refor- 


rcfor  tiabitur. 

15  Et  Cgrcf.diuina. 

14  Vox.}^onpcrdiffolutioncm,fcdpcrdeuntton(m,  ftcut  dicebat 
Dauiideleipfo.2.i{e^.6.b.Lnd2m  antcdominum. 
I^  Etcrunt {i.i.ficutanteperfequutiorfem.Anticbrifti. 

16  Et  critdux./.C/?n//«r  vcrus  homo. 

17  EtappUcabocum.^«»aC/j;'//?«r/po?wo  pr^  omnibus  habet. 
acceffum  adpatrem.idco  fubditur. 

1 8  Quis  enim.j.(/;«z«t.«  excellentie. 

19  Qui  ap.^Hw  Chrifii  hominis  voluntas  in  omnibus  conformh 
efl  voluntati  diuime. 

20  Vt  appro.  pro fua  foluntate,  Cicut  filius  pairi. 

2 1  Et eritis./".  Deo patri  per  filiuni.  Etfubditur  dep^na  impieru. 

22  Ecce  turbo./.i«  i/e  i/«£/'f ^. 

2  3  In  ca.imp.?.  in  ^ntichriflo ,  quierit  caput  implorum  quando 
fulminabitur.t^el,fln  cap.  reneralicer per finatem  fententiam,  cum 
dicctur  eis.ltc  malcdidi  in  igncn;  xtcrnumj&c.M'?^/?.^^. 
24  In  nouiC. per hoc  fatis innuitur  quod  Icrcmias  loquitur  defu- 
turisin  uouijfimo  temporis .  Etquiatunc  omnes  conuertentur  ai 
vnum  Deum,vt prtediBum  e^:idcofubdittir. 


,  ,.  .  ADd  I  T  1  O. 

^^^«;.3o.v6/<fw;.r;»/»oy2;7.EtappUcabocum,&acccdct 


imc. 


Hoc  ^dicitur  hic :  AppUcabo  eum,&  accedet  ad  mcpro- 
t'e  inteUigitur  de  Chrilio  homine  qui ad  Ueum  babet  duplicem  ap 
i'c^tmemfeuacceffum,vnum.f.pcr:^ratiam,& aliumpcr  vnio- 
;  m  perfonalem.Et  quia  nullus  alius  habetftmilem  acceffum  dupli- 

GAP.  XXXI.  ~~ 

I>(tm.Opcrec6 
pletocognofci  a 
iirartifex,adcpfcfa 
litatcmedici  indu 


ria.Siceuerfa  leru- 
ilc&abieaopriori 
po- 


cemMeo  fubdit:  Quis  enim  ifle  efi,qui  applicet  corjuum,  vt  appro- 
pinquet  mihi^q.d.Tslullui.f  qui  habe<itdu^licem  accefjumfeu  adhe 
raitiam  a.d  Deum  modo  pntdiCto.Quod  autem  dicitur  m  pofttUa,  3» 
roluntas  ChriHihominis  in  omnibtts  conformis  cfl  voluntati  diui- 
nx,verum  e§i,fed  etiam  hoc  poffet  verificari  de  voluntate  bentoru , 
&ide6  refpeHu  huius,'ion  propric  dicmtunQuis  enim  ifleeft,vn- 
de  pradi&a  expofttio  videtur  magis  propria,  &c: 

populo  intelligitur 
9>rcpuIfio  ludsoru 
falus  fit  Gcntium. 
*  Theod.  Rurfum 
pcrmifccns  grata  tri 
flibus  rcddit  ratio- 
nemcorum. 

^  Lovgi 


C  A  P.     XXXL 

a  f  Impletacoeiration^  mearequiefcente  futorenieo  fupercaput  impiorum. 

N  TEMPORE   illo  dicit  dominus :  Ero 

a  «(Non  fecundumcamem.fcdfocundum  fp.ritum  qui  mentccernit  Deum. 

Dcus  vniucrfis  cognationibus  Ifrael ,  ST^ipfi 
crunt  mihi  in  populum .  Hisc  dicit  dominus 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXXI. 

*    T  N  tcm.Ero  Deus,&c.  Q^wd  cfl  vcrm  fiue  accipUtur  V- 
X  radiei.undumcarnem.  auu  tunc  om.itr  lu./.^;  r...,..^.,,...tur 


conuerten 
ad 


adChrifium,vt  diHum  efi,fiue  accipiatnr fecundum  fpiiitum.fpro 
omnibus  fidelibvsqui  timine  Ifracl ncminantur.lfa.^/^.f. 
t    H^c  dicit  4fis:inucnitgratiam,&c.Hic  incipit  capitulum 
in  Hcbreo  perfpacim  Vfuuum  itfter  Uierm  ifium  precedcntS  imme 
diatc,qu€  coniungiiur  liter^p^cedctis  capitnli:ct  propter  hocfic  ea 

^  ordinaui. 


A 


Glorord,&NicolaideLyra 

^  ,  ,       ,  .  CGcn.:um.ln  qu.r..m  «urba  Wu>.u-  eccl.fii.         b  CRomann.v^l  furorU  <Iom!nl. 

^J/q:^/!'    Inucnitgratiaminaercrtopopulus,4uitremanrcratgladio:vadctadi 

fcndcrat  do            '  A^^^t^^t^T^^^^^^^^^^^  ^"  ^haritate  j 

t.  m.nu  Ifrad.  arcquicmluamllracl.TLOngcaommus  appa     _„_„„.„,„„ f„,™„,.  ! 


785 


ttu»rer»ti  minu  Ifrael,  atcquicm 
gbdio  Tt  p«r  diccns  >  'Hpn 

terficiatnus  tu, 
fSr  rojira  trit 
bxreiit-M  ,  & 


».,  ^^.j  w««. upparuiti 

iVHTc^top^ie  .n  «cUfia.dcl.ran.  cn.m  qu.  .ureaii,  a.quc  j;em.na.am  fulpican.ut, 
lerul.lcS.au.  iri.m  ru.m  in  myrtu.o  vrbl.  dom.ni  confecrantc^ 


p.a. 


f  ft  rlndema 
koat. 


leiuHlem.au»  inam  lu.im  .n  ray.Ju.o  ""-  ^-"^ - -    .  ^       , 

orrDctuadilcxitcidcoattraxitemircrans.  Rurfumque  ajdihcabotc. 

P^'r^''"*  ,  ^vtcanaiDeoineHef,ii.o.nnicarne...alo.umor«rumconlump.a 

&ardificabcrisvir2olfracl .  Adhucornlberistympanistuis,5cjcgre- 

OC  arUlllV.o^*-»*-'  '      J5                                                                               a  INoninvallibus^humiJ.bu»  locj. 
1CumGen.iura.uibi»  ...  .  a •!     ._r_ 

.     ,        ^    dicrisinchoroludcntium.  AdhucpIantabisvincasmmonabusSa- 
ro"grrccc?c b  maria: .  Plantabunt plantantcs ,  1 6^doncc  tcmpus  vcniat  non  vin- 

->,-  T-       *»!«».•»•»'•  1.  1  fApultoli  Vapoftohciviri. 

rataDco.  lo 


5 
6 

7 
8 

9 

10 


denuo    chc^ 
reas    duau  Ai, 
ros.plantan*:' 
di  lercndiqu 
ciiram    ha- 
buimros  ai 
que    celcbr: 
turos  fcfta  c 
uina. 

b  Vlar.tabunt 
Cf.  qui  po 
captiuitarci 


II  llraclabali. 
ii  nis     poflci 


poB   mulrS    aemiabunt:  quia  ak  dies  in  qua  clamabunt  aSllodcs  in  montc  >'  ^    ^ 


fcmporis  ap- 
2  paruitei:N6 
tcmporc  Zo 
robabcl  &  E- 
fdra:,  cu  rur- 
fum  capti 
funt ,  fed  in 


Samaria:&  inmontc 
dominumDcum  noltrum 


fpernite.  !>acrificium  Deofp.con. 
d  5  Ecclefiam  in  qua  fpecubiiJ  Dei.curo  autem  in 
eamalcenderinius.alcendeinus  ad  dominu.n 

d 


n 


Ephraim :  Surgitc  &  afcendamus  in  Sion  ad  ^4 
:um:hxc  dicit  dominus :  Exuhatein  ktitia  \l 


b  I^AdcaputGentiumcunftarcferemej.quiacaudaverlaeltin  caput 


,  (^ierti.I.cob.  b1A<Icapurocnr.u...vu .™..,-  o/j-l 

r  lacob,  &  t  hinnitecontracaput  Gentium,t  perionate,canite,  Sciiici-  ,7 

^  -  ...  •   a-c..;!;^...     Knn  totui.l 


»  fScilicet.  Non  totu 


._,      .   charitatcper  -  ...  ,  ,jc...cc.  .^....  .>-.-... 

tmihitein  j  t      ■.  ^  ^Hocfcii.cet.  a  T3c...cct.  «.    >     rr      t   T-  JJ         

'^'"';^'lr.V,    terSalua domine  populum  tuum,  rcliquias  Ifrael-  Eccc  cgo  adducam 
cum,oc  atcra  .      ,  ,1.1,:. j ;.;„,k ;. 

xit  cu  mifc- 


cspite. 


a  *Deinctedulaate(Sc  fcigo.edoainicz  charitatis.  . 

'-  ^"  b  fQ''afi  ventusdur.flmunom.neaulter 

b  ^ 


XII    cu   11111».-  DiNe.. Y 

ras,demetia      qj  j^  tcrra  aquilonis ,  &  congrcgabo  cos  ab  cxtremis  tcrra:  .  Intcr 
.n.no  racrito  ^ 


faluatus  cd.  .»       n 

♦  Thcodorctus.  Charitatc  pcrpetua.Hoc  clt,non  tua  vi 
ucndiratiotibicaufaeft  (alutis,  fcd  mifencordia  mea. 
Pr«dicitvcr6illostympanis&  alijs  inftrumentLsvtetes, 

denuo 


taie  pLaniar: 
&  vindtmiih 
C  l\eli(iuia!  j" 
rad.  Qu2(i 
cundum  cl; 
£lionem  ! . 
uantur.  V 
de:  T^ifKtov 
nusfahaotb-' 
liqmSet    nol  ^' 
20  Jemen,(^c. 
d  Ecce  (go  a 

duc.  &c.  Per  apoftolos  &  apoftolicos  viros ,  qui  funt  ci 
ftodcsclamantcs  in  monte  Samaris.quibus  prascipiti 
Terfonate  canite ,  &c.  j,j 

^  Claudus  f 


19 


Diaifio. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
oriiMUtJa  hoc  autent  capuulo  a^hur  de  pertmentibus  ad  aduentu 

■  Chrijti.tt diuiditur lu  trespartes,quia primb  agitur de pcitinemtb. 
*  ad  Chnliipradicationem,Secudo  de pertincntib.ad  eius  incarmtio- 

nemjbi.Hxc dicit dominus,remo de pertinctib.ad hgis  Eua- 
gelioe  lauo,em,ibi:Ecccdies  venient.Triwa adhuc in duas,quia 
primbponitur  Hgttra^Et  fecundores  tigurata,^brl.on%C.Circapn 
mumfiiendum,^faluatiopop:di  ifrad  de  ^egyptofuitfigurajal. 
uationh  Jiendte  per  Chrijium ,  qui  deduduxit  fideles  ad  terram  vi- 
uentih  per  pcenitentix  dejertum,fiiut  Moyfes  filios  Ifiael  tranfeun- 
doperdejertum  materialsadpofjejfiionem  terr^ promifi^.  Etquan- 
tttm  ad  hoc  dicitur. 

1  Inuenit  gratiam  in  deferto  populus  qui  rcinanfcrat 
gladio.  Omues  cnim  qut  exitrunl  de  Aegjpto  numerati  d  viginti 
annis  &  fupra,mortui  fuerunt  in  defirto,  rt  habetur  l^utne.  xHij. 
Etpro  magna  parte  mortui  fuerunt  gtadio,vt  patet  in  libris  Exo.et 
T^ume.crgo populus  qui inuenit gratiam  fuerunt  eorumfitij  quiin- 

■  grtffi  fueriint  terram  promijfionis.ldeo  Jubdttur. 

2  Vadet  ad  rcquiem  fuam  Ifrael.  Et  dicit  leremias  radet  de 
futuro.  M  defignandum,quodiUe  ingrejjws  terrapromijfionisqui 
pr£terierat,eratfigura  ingrejfua  in  requiem  cceleiiem,qui  eratfutu 
rusfeciiridum  quod  diJfnshdeclarat.Apotioliisad  Heb,i.&  4. 

3  Longc  do.apparuit  mihi.  H;c  confeqnmter  dectaratur  res 
Jigurata ,  Jcilicet  Jalui per  Chrijtum ,  pro  tunc  fienda.qux  facia  eji 
perecctefiaadificatioriem.  Et  quia  illudtempus  adhiic  erattongin- 
quum,  ideo  dicit  leremias :  Long^  dominus  apparuit  mi.  Et 
Jubditin  pcrfona  Deirefpondentis  permodum  diatogi. 

4  In  charitatc  perpctua  di.te./icc«  ab  xtemo  dilexcrit  omnes 
etcBos  eosprideUinando,  tamtnfpiciali  modo  dilexit  eleCios  de  po- 
fulo  Ifrael  inquantum  trat  de  co  carnem  affumpturu^,  propterquod 
ijlipoputojpiritualia  contutitdona.  ideo  fubditur. 

5  Ideo  attf axi  tc.Beneficijs  Jpecialibus  in  datione  legis  &  con- 
fimitibns,propter  quod  dicitur  Vfat.  1 4  j.t.No  fccit  taliter  om 
ni  nationi  &  iudicia  fua  non  manifeftauit  eis.  t^eruntame 
^uia  itlis  beneficffs  abujus fuit,& (ic  ab  bonore  cecidit,iofubditur. 

6  Rurfumquc xdificabo  te.  Qitodexponcns  I{ab.  Sal.  dicit, 
iiuodtedtfuatiu  natiuitatis  Icrufatem  &  temptipcr  Salomonem,Zo 
robabel,&  'hleemiam,ideocorruerunt,quiafueruntfail£per  liomi 
nem,fed  ifia  dequa  loquitur  Inc  ieremias fict pcr  manum  diuinam, 
ideojiabit  in  jeternum:&  in  tm  dicit  verum,fed  quodfubdit  efifal 
fum,fciUcet  quod  in  adueutu  Mrjfi  e  qutm  ludei  expeliant, Dcus  ^di 
ficabit  lerufalem  nouam ,  quafi  mcomparabituer  nobitiorem  quam 

leriiral  c  no-  /«"■'*  prfcedens  ,  in  qua  Mcfjias  temporaliter  regnabit ,  &  omnes 
iia  no  ludjeo  Centes  eruntfubdit^  domirtio  ludrrum:  fed  quod  defalfb  dicit  im- 
rfi  fcd  Chf i-  plendum  iam  efi  imptetum:  quia  Chrifius  verus  Deus  edificauit  cc  • 
*b"  ^l''"""  clefiam  quf  lerufatem  diciftr.Ifa.i.  &  ad  Heb.  1 2.  &■  .Apoc-i  i.a. 
quem  tlii-  ^''^'  ciuitatcm  fan£tam  Icrufalcm  ,  &c.  inqua  rcgnat 
canda.        Chclflus.cuius  rcgnum  ftabit  in  a:ternum. 

7  Et 


7  Et  redificaberis  vir.Ifracl.''.  tjiebs  fideliutn  quf  ifraelnor 
natur:ifa.^^.  a.  Et  nomine  Ifracl  pra:nominabitur,/;cf^ 
Hebrp^fed  translatio  nofira  habet,afjimilabitur. 

8  Adhuc  orna.ty  m.tuis.^«w  ad  literam  in  ecclefia  conuen 
fidetes  adfonitum  campmarum  adDeum  laudadum.tdeo  Jubdit 

9  Et  egredieris  m  choro  ludcn  tiu  m .  Mpn  dijfotute,  fed , 
U'jte,JicM cum  vnus  ihorus  cantat  alacriter contra atium. 

10  Adhuc  plantabis  vineas  in  montibusSamar.  Qi 
nonpotesi  intelUgide  redcuntibus  a  Babytonica  captiuitate ,  q. 
mnquatn  recuperauetunt  terram  iltam,fed  ittam  occupabantG 
tes  aliunde  adduBe  quf  ducebantur  Samaritani.  Et  ideo  intelligi 
de  Samaritanis  credentibus  ad prcdicatiottm  Chrijii ,  vt  habt 
loa.^.EtadpredicationemapoJiolorum,  vt  habetur.AiL8.  Fidt 
autem  nomine  vinearum  dejignantur ,  vtpatet  in  pluTibus  tods 
cr^fcriptur^ .  Et  licet  tota  ecclefia  dicatur  vna  vinea  propttffi 
vnitatem,  dicitur  tamen  etiam  atiquando  ptures  propterCefttii 
&  locorum  &  perfonarum  diuerfitatem, 

1 1  Et  donec  tempus.&C./^jWejBMre  efifruBum  vinefCOi 
gere,fruHus  autem  vUimuslmus  vine^  efl  beatitudo perfiSis,  ^ 
non  habetur  in  pr^fenti  vita,fedfutura. 

12  Quia  erit  dics.&c..'.  prfrf/carow. 

13  In  monte  Eph  rai  m . '.  in  ecclcfu .  Ephraim  enim  creft : 
velfrt:gijerinterprttatur.  Et  etiam  adliteram  inparlibus  itlis  '■ 
dicdiiit  Chrifius,&  eti&m  ^.pofioli. 

14  Surgiteafcendamus.Pro^c/cnrforfc&onomiBe/w. 

15  In  Sion.i.  in  eccltjiam  miiitantcm  &  triumplmtem,'  f 
Siov.  nominatur.lfa.2,a.&  ad  Hcbreos  tz.f. 

16  Exultatc in Ixtitia  lacob.i. popuit  Chrifiianific nomin. , 
quia  Cbrifitis & apoHili  & qnafioinnes fidetes primi  dtfienJer,  '■ 
delacob. 

17  Ethinnitc  contra  caput  Gehtium.  /.  contra  diabol  t 
qui  tenebat  Gentes  jibifubditas  per  idololairiam,  quam  apofioli  * 
tnagna  parte  dtjiruxerunt  perfuam  predicatio>ie,veruntamen  q « 
»0«  otnnesadhuc  cndunt  Chrifto,idco  fubditiir. 

1 8  Salua  dominc  populum  tuum  rcliquias  Ifracl.E/  ■ 
cuntur  hic  retiquie  Ifiael  omnes  crediturt  generatiter,  &  ludei  • 
ca  finem  mundi  conuertcnaifpeciatiter.Ltfe^itur  rcfponfio  Di  ^ 

19  Eccc  cgo  adducam  eos,de  terra  Aquilonis  &  con: : 
gabo  eos  ab  cxtremis  ter.&c.  iiuia  de  ommbus  mmdipa  - 
Ous  atiqni  adduHifmtadfidetn  Chnjti,  & pienius  adducetitu)  r 
cafinemmundi.  ^ 

20  Interquoseruntcaicus  &  daudus  &  pra;gnansi. 
pariens  fimuhcoetus  magnus  reucrtentium,&c.iJf/t.  * 
bentcs  impedirnenta  veniemti  ad  fidem  Chrifii  que  toUentur .  • 
lcfi  etiam  dici  ad  titeram  ,  q*od  mutti  per  Chftftum  &  .Apofi  [ 
&  eorum Juccejfores fueruntiltuminaticorpoie'&tnente,& ei  J 

crjanati  ab  infirmitatibus  confmtlibus ,  nonjolum  corporalii  '• 
Jed  etiamfpiritualibus,  . 


;89 


leremixCap.  XXXI. 


790 


f/juifuj.Qijalibus  per  Eliam  dicitnrj^/ciuecfw  daudkatis 
i^firoqucpedciScd  in  Chrilto  poftca  cucurrcriint.£f  qui  am- 
y.abat  in  ttnebris,Tid  t  lucem  jna^iiant . 

Tiicodor.Caecus  &  claudus.In  vrbibus  fiquidcm  po 
ulofis  liiiiusgeneris  omniarcperirclicet. 

Infieiuve.iTin^c. 

idxihocputantel" 

completumqua- 

)  fLib  Eldra  poft 

cmPardieegreffi 
int  de  Babylone, 
'  ^  rcuertercntur  in 
irulaleni.  Sed  ibi 
ipusfuitnonveri- 
is ,  neque  enim  in 

0  tempore   vni- 

ur(ahxc  fuifleco- 

*  jeta  poflunt  pro- 

Irc. 

c  i^f<i««w,Lxx.in 

ennitate  PafchcB, 
ieft,  in  ferijs  domi 
KipaffionisjCum 
(iriflus  crufixus 
f  nnia  traxit  ad  fe. 
t  £t,  Ephram  .  E- 
praimqui  d\  ty- 
fisGentilispopuli, 
iitenimpofterior 
jiuslofcph,  &fur- 
4  Duit  Manafle  pri- 
iogenita,quinatu- 
.  1  primus  crat :  fcd 
i  myfterio  crucis 
t  nfucrfismanibus 
ciiftabataJ  finiflra 
l;ob,  dcxtra:  fufci- 


Ephraim,quia  Icroboam  filius  Nabath  cx  hac  tribu  in  Sa  D 
maria  primus  rcgnum  obtinuir,&c. 

4«  Theodor.Ephraim  vocat,nonfiliumIofcph,rcddc- 
cem  tribus :  inter  quascratRubem  primogcnitus&  Si- 
meon  fecundus.  Appellabanturautcm  Ephraim,decerai 

tribus,eoqu6dpala 


a  TCici  vident.claudj  anibutant,  &€.  TPiius^iBfidelitate.illuminatuseftpofleaChrifti  fide. 
^  a  1  1  b  fF.cclefia.     cTDeofilios. 

^  quosemtc^cus&claudus  &,pnTgnans&paiiensfimuI: 

.  ibclicet.  ^[Adlidem.^  ^lr.t  gaudio. 

coctus  magnus  rcucrtcntiu  huc.vnfletu  venict,  6^in  mife 

a  fNon  iinieifidialudxoruiiT. 
byApoft.  1  s  &  aponolicos  viios  aqaa  vluj  plencj  ruDS  implct  rtutnen  Dei  rc plcttim  iquij  ic  gratia. 

c  ricoidia rcducam  eos:Et addilcam eos per torrentes aq ua 

a  f  Fid^'i  vel  Chrifti,  inqua  quiambulauerit  non  impinoei 

b  TQuia  cstci  efle  de(TeruTit,quibu>  diclum  eft:Si  casci  elfis^n-yn  h.ibetipeccatum. 

rii  in  viareda,  fi^non  impingcntin  ea?quiafa»ftus  fum  If 

a  f  Vbi  abundauitpeLCatuiii,  luperabundat  &  gratia 
J        ,    ,.  b  fPeifpicuevocatioGentium  demonftiamr. 

raeli  patcr,8cEphraimprimogenitus  meus  eft.Audirc  vcr 

1    ^"    >  "  ■  ^  /-.  I  "Srilicet  hoc. 

bu  dni  Gcntcs,&:  annnnciate  in  intuHs  qu^  procul  runt,& 

a  INuii  e^o  poteptiachodium.fcd  domini  volumaus. 

4iiciterQui  difpcrfit  lfraeI,cogregabit  eu,5cj:uftodiet  eum 

a  «;Q.i;  ,'onitanimam(ujin  proouibiis  fnls    b  rrecio  fanguinis  fui. 

flcui  paftor  grege  (uum.tRedimet  enim  domibus  lacob, 

■"        Xft  .  fLiberaii. 

ScHberabit  eudemanupotentioris,  &venient&lauda- 

"'  '  fEcclclJa. 


tiaregia  conftrufta 
tfsetinfortcEphra- 
im.  Etqucmadmo- 
dum  nuncab  vrbc 
Romanorum  dici- 
mur  omnes  Roma 
ni:ita  tuncdece  tri- 
bus  denominaban- 
tur  ab  Ephraim. 

C  Demanu  potenno- 
riiy&  venientC^lauda 
6«w,e5"c.  Aducrfarij  ^ 
poteftatis,qu2  natu 
rafortior ;  nosau- 
tcmfidefortiores.fi 
tamen  liberamur 
ab  co  qui  aUigatfor  Marc.j.d. 
tem ,  &  domum  e- 1  propter  fn» 

ius  diripit.  mentum,  vi- 


iLiociaioiem  funm. 


10 


oun),&C 


a  TReiutnomniumsbundantiamquanonin  frugibus    tI 
&  cibisc,iinalibus,(rd  in  viiiutum  varietatetnritur. 


f     xAnimam  facerdo- 

bunt in  monte .Sioni&  confiucnt ad  bona  dornini t fuper  ' *  ?'"-^'-  Qi?[[i^bent 

J  TDequoconficiturpanisD.-i&fanguijr.,i..  ^  IClCntiam    Dcl ,    dc 


b  TVnxiitedomntisDeus  tuus    1  o  lat.  pi«  confor.  tuis.  e  jSimplicium  in  ecdefia. 
f    %        ^  .  I,  **  TQua:coinibusaduci(r;rios  ventilant. 

fiumeto ,  vino  &  oleo  6c/oEtu  pccorum  &  armentorum: 

»  tOi^niamnoncoipoiislunt  hi  bencdicliones.  b  Paradifus  dorami  in  delitijs. 

c  fHabentej  fatut  t Jtem  omnium'rerilm. 

critqj  animacorum  quafihortus  irriguus,  &rt  vltrandn 

»  IDefpc^ndienim  vos  vni  viro  viigi.caftjmexhibete  Chiiilo- 
b  f  Qualibusdicit  idem  loannestScrllo  v6bis  pattes.ju  niain  cognoiiillis  eum.qui  ab  initio  el}. 


quorum  ore  intcr- 

rogant  legem ,  qui 
i^  creduntineumqui 
14  cftfaccrdosinatcr  +  „o„  ^oic- 


ij  num. 


bucamplius. 


~J~~'  '■j'."""."'  ■-•—  "  i^»"'"'»>"t"  mcni  loannestjcriuo  voDispattes.ju  niaincognoii'itiseum,quiabinitioe(t.  g       'Pinguedine,&  pO'Witth.  l£,i^ 

'"  ^^^^^J^^^'^^^' ^     cfuricnt.Tuncl5tabiturvirgoinchorojiuuenes&fenesfi  '^  pulnsmeusbonis  mm 

CUad^de^XtCram.ll-  ,  fytqu««etuxterruit,liiifice/refutreft,o.  0  irBca:iquilugent,quoniimipficonfolabuntut.    ^7    adimplebitur,ait  domi' 

'  '  "'         mul.  Etconuertamludumcorumingaudiuraj&confb-  ^*  nus,&c.  Vndc  do- 

»  f  t  ficefcru^ntrs  tjnquam  muflo  pleni  loquantur.  mmUSin  ValiC   VJtC- 

labo   eos,  &;^la:tificabo  a  dolorc  fuo  .  Et  incbriabo  '9  thfemani,idcft,pin- 

a  llnebiiatislaceidotibus  doftrina  domini  &diei:nt,b.5:CaIixtuu$inebrian$quanipiaclaruseft.  gUCdiniS       COmprC- 

;  animam    facerdotum  pinguedine   ct  populus  mcus  *°  heniuseft. 

■""  »  THi-ex  taitc.ii  futuroex  twoiroplcDuntur.  ^^  B 

It 


rftrabenedi(3us,in 

^    fcundum  gradum 

j3j   4reda(ius.Etquo- 

.-    aodo  lacob  Eiau , 

::EphraimManaf- 

,,«^  1  rapuit  primoge 


k  ...,  i:.--.    •  .  »  IMi-extaitc.ii  tututoex  t«ioiroplcDuntur. 

sSemSum     ^°""  ^^^»^  ^  adimplebitur  ,  ait  dommus  .   Hsc  di- 

ocareftEphraim, 


y 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

>  In  fletu  vcnient./.  veracomruionis. 

2  Et  in  milericordia  reducam  cos.  Qu^e  non  negatur  -veth 

citritis. 

5  Etadducam  eos  ptr.i.per  facramtnta  eccleft^e  in  quibus 
oituraqu£grattii:i:;a.^.  h.  Qui  biberitcxaquaquam  cgo 
Cfbo  einon  fitictin  jEternum,&c 

*   In  Vi2.utef},in  fide  cathohca. 

5  Quia  faclus  fu m  Ifrael  pater.i.  populo  catbolico generali- 
t',&  conuerjis  a  JudaijrnoJpeciaUtcr. 
i  Et  Ephraim  primogcnitus  mcus  cft .  Qnia primi  vocati 
(•fidcm catl]olicam,vt  .Andr^as  Vetrus  &  Thitippus  &  l^atha- 
«',  vthabetur  loa.i.fuerunt  deyegno  dccem  tribniim:quod  nomi- 
^^i^phraim  frequvier  injcriptura  nominatur,eo  quod  primus  rex, 
fticetleroboamfuit  de triOu Ephrai^. s .<{_eg.U. Et quiapojl  lu 
dfsprimd  credentes  q<iamuispauci  fuerint  cornpatatiui  vocati 
fn  Gentiles,tdeofubditiir. 

7  Audite,  &c  Qui  dif.  idejl,difpergi  permifttpet  variasfe. 
w  (S  crrorts. 

8  Congregabiteum.  Invnitatefiiei  catholic^.  Et  nomine 

}JteliitteUigi[ur  qu^cunque  Gens  adfidemprxdeilinatayVt  diilum 

tfupra. 

9  Redimetenim  6.o.\zcob.fanguineproprio. 

i  Et  libcrabiteum  de  manu  potentioris.j.  damonis ,  ie 
i\>  Jtribitur loa.  iz.  d. Non cft fuper  tcrram poteftas quas 
cmparetur. 

1  Etvenient  &  iaudabuntin  monteSion.i.  inccc/c//a 
nlitame  &  triumphanteficnominata,vt  dtHumeJlJupra. 
t  Supcr  frumento  vi.&  olco.  Ver  qu~t  parabolice  intelli- 
gnur  bonafpiritualiaqux  non  capiunturab  bominibus.nififubji- 
Ttlitudine  corporulium,  propter  quodfcripturt  veteris,ac  nouite- 
meniifrequcnterparaboliceloquitur .  Et  e{i  ibtfenjus  literalis  : 
i>  I  lUe  qui  per  voces  inmediatcjignificatur.fed  quiper  res  fignifi 
<^"'SiriteUigitiir,fi(M(imdicitur  ludic.^. b.lcmnt  >igna  ad 

rham- 


tha.mn\ira,Scc.Senfusliuralis  non  ejidearboribus^fed  dcAbi- 
melech  &  iichimiiishominibus.  Etftc in propofito per  frumetunt 
&  vinum  intclligitur  £ucharifiiffacramentum,quodfubfpecie  pa- 
nis  &  vini  conficitur :  &  pcr  oleum  gratia  quit  in  hoc  facramento 
&  atijs  confertur, 
1 }  Etfoetu  pccorum  &  armentorum,?.>»«W/»//c(i</one  ^rfe- 

lium,fecundum  quod  dicitur  Vfal.9.^.b.lEx  nos  populus  pafcuSB 
cius  &  oues  manuseius.ir  dicunturfjicpecoraminores,&  ar 
tncnta  maiores. 

14  Eritqucanimaeorum  quafiortusirriguus.£;tr/^cytf- 
mentts  Kouf  legis,  tx  quibus  aqu^  gfttit:  effiuunt  m  animam. 

1 5  Et  vltra  non  cfurient.  iHudproprie  refertur  adjiatum  eccle 
fte  triumphantis,vbi  appetttus  totalittr  fatiatur. 

i6  Tuncla:tabiturvir.!.wVg/««. 

17  In  choto.l.iingtlu^  a,  ad  quorujocietates  fiomines  affunwntur. 

18  Et  conucrta  lud.eorum  in  gaudium./;c»/cfl«  etfternti. 

19  Etinebriabo.'.i»»p/c/»t>. 

20  Animam  faccrdotum  pinguedinc.-.^/or/ep/cn/wAMc, 
quia  iion gloriantur tantum  de  gloria propria,fed  eiiam  itlorum  qui 
faluatifunt eorum  doihina ,  propter  quodvltra  communes fandos 
dicitur  habere  aureolam. 

21  HfC  dicit  dominus  .  Uic  confequenter  ponuntur  aliqua  ai 
incarnaiioncm  Chr:fti  ptrtmtntia .  Etprimoponitur  illud  quodre- 
fpiciteius  ortum.  'iecundb,conceptum,ibi:  StatUC  tihi.Tertid  paf- 
fionis  eff'tcium,ibi:ln  dicbus  illis.  Trimam  duas:inpartem  prin- 
cipalem,&,incidentatem,ibi.  Et  cft  fpCS.  Circa  primum  Jciendumy 
qubiaudita  Chrifli  natiuitate,Hirodes  voluit  euminterficere,vt  ha 
betur  Matthaifecundo,  Etquia  non  cognofcebat  cum  determinatd, 
inttrfecit  omnes pueros a  bimatu  &  infra,qui  erantin  Betbleem,&. 
finibus  eiuSfVt  dicitur  ibidcm.Et  tunc  impletafuit  f^xc  fcriptura,fe 
cundum  quoi  exprefsi  dicit  fanUus  Matthxm  Spirituffan^o  illu- 

'  minatus,propter  quod  catholtci  eam  aliter  exponentes  nimis  ludai 
T^antextorthxponentes,  quas  expofitiones  propter  protixitatem  (^ 
itwtUiWtm  omiiio^Efi  igiiur  feriftn» 

*  Vox 


Diuifto. 


n^ 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


/: 


i) 


/Jt    ro.r»>:QuidamludaK>ruhunclocum  ficcxponunf, 

A  quod  capta  lcrufalcm  (ub  Vcfpafiano.pcr  hanc viam  in- 

finitacaptiuorum  miliadircaa  Gnt.Alij  vcroquod  lut» 

Adriano .  vrbccncrfa ,  innumcrabilis  populuscuiufque 

aetatis  &  fcxus  in  mcrcatu  Tacbinthi  vcnundatus  fit,  & 

idctrco  ludacis  cflc  _  ,       ^      .      •    n  jo 

tfuprt^.j.  cxccrabilc  mcrcaiu  a  citdominusrt  VoxincxccHoauditacIt,lamccationisHer 

cclcbcrrimum  yilc  b  «,  juaus.Rachcl  ploiatis  filios  luoSja^nolentistconfoIari 
rc.Lxx.  Vox  in  Ra-  '  *  .,,,..,u.. 


niaaudiracft,  lamfi 
tationis  &  flctus  & 
luxus.Rachcl  plo- 
rans  filios  (uos ,  «Sc 
noluit  conquicfcc- 


fORachcrl. 


fupcr  cis^quianorunt.HscdicitdominusiQuicfcatvox  5 

^  1  ^ldift.refpexit  domiuu.  i>aora'ipi?ra  tua. 

tua  a  pIoratu,66)culi  tui  a  lachry mis:  ga eft  mcrces  ope-  ^ 

a  «Filiidctotootbefaluari.  «In  aducntuChrilli.  — 


f  Diabol', 


b  tNc'n  pr.TfciitiHolore 'oriiueari». 
^    -    ~    b 


Mactlut.e. 


rc:quunon  funt.  c  n  tuo,aitdfis.Etreuertenturdctcriainimici,8^eftfpesin 
w  ....  nouiflimis  tuis ,  ait dominus ,  &jeuertentur  t  filij  tui  ad 


Matthaeus  aut  non 
iuxta  Hcbraicum , 
ncciuxtaLxx.  pro- 
tulit  tcftimonium. 


8 


lo 


a  Quoshabueruiitpatrcseorum  Abraham,lfiac5cl.icob. 

b  ^Dcccm  tribus  quibu»  ptimu?  imper^ujt  leroboam  qui  itcn  vitutos  auieos. 

tcrminosfuos.AudicnsaudiuiEprhaimttranfmJgrante.  JJ 

«.  VOX  m  R^ma  auai  ^  fHoceftmultohbore&vetbcribuseruditusadpoenitcmianin.nprotetit. 

ta cft.plorat'  &  v\w ^  Caftigafti  me  domine,  &  ci uditus  fum,quafi  iuuenculus  \^ 

iatUS  mUltUS.plOraS  O  ,  ^ipijnjquamagimuspocnitentiam  loHusDeiimplcmusiuiilio.        "^ 

filios  fuos:&  noluit     jndomitus .  Conucrtc  me  bC conuci tar.quia  tu  dominus 

a  ^Non  ante  perme. 

Dcus  meus.  Pdftquam  cnim  conuenifti  me  cgi  poenitcn- 

iTreiiitcntiam(»li3slcntcnti.un)velrii'  rotitiam.    bf  S^gnumdolcmis  i>j  pbnitci  iis  crrorep-iftinii 

tiam,  &:  poftquam  oftcndilti  mihi,  percufrifoemur  meu 


Gcfl.3<r 


confolari,quianon 
funt .  Vndc  pcrfpi- 
cuum  cft  Euangcli- 
ftas  &  Apoftolos  no 
cx  Hcbraico  intcr- 
prctationcm  alicu- 

lus  fcquutos,  fed  tanquam  Hebraeos,quod  legebant  Hc- 
braicc  fuis  fcrmonibus  exprcflilTc. 
b  njichelplorans.  Rachel  mater  lofeph  cu  vcniret  Bcth- 
lcem,fubito  partus  dolorccorrepta.peperit  filium  qiiem 
obftetrix  ( quia moriebatur)  vocauit  JBcnnoni.pater  au- 
tcm  vocabulum  mutans  Beniamin.i.  filium  dt^xtcrae  ap- 
pcUauit.  Quaeriturergo  quomodo  Matthajus  teftimo- 
nium  prophetjcad  intcrfetlioncm  paruulorum  tranftu 
lcrit,  cumcerfpicuededcccmtribubus  fcriptum  fir.qua 
rumprinceps  Ephraim  &  Ephratano  in  tribuEphraim, 
fed  intribu  luda  fit  ?  Ipfa  cftenim  Bethlccm&  conuc- 
Cniuntnomma.Bethlccmnamqucdomuspanis,Ephrata 
vcrovbertas .  SedquiaRacliel  in  Ephrata.i.  in  Bcthlecm 
cftcondita.ficut  fcripturafanda  &  tituius  fepulchricius 
tcftatur,  flere  dicitur  pueros  iuxta  fc  interfccios. 
*  Theodoretus.RamacratBeniamiticxtribus,&  Ra- 
chelisfepulchrumeft  in  hippodiomoChapphrata,qua 
vcnitur  inEphrata,&  finem  acccpit  prophetia  fub  Hero 
dc  primo,qui intcrfecit  infantcs,fperans  fc  fimul  occifu- 

ruin 


rumSaluatorem  natum.  Ifta  vcroporuifprophcta-nr  ]j 
promiftionesbonorum,  vtdoceat  SaUiaroris  noftri 
carncnatiuitatcm,  cfterc  verabonum,  &  caputlaUui; 
propterquam  natiuitatcm  infantcs  pertulcruntca:Jci 
illam  iniquam. 

C  Ef  r<  «fi-rrntnr.M 
lius-hocdcparuul 
intclHgimus,(pm(  iifi 
ccdcm  liabcantctl  ^ 
fofangumc  ^Ch 
fto:&  protcrraH' 
rodisinimici.tcnc    ' 
rcgna  cfTeH:&  nii 
tcnturinfcdcm  , 
ftinam  procorp.j 
humiUtatisrcci;-; 
tcsglorioium.  K' 
eft  ipes  noiiilTiii 
quando   fulgcbu 
iufti,ficiu  fo! ,  &  ' 
fantcs  rcfursicni  ^ 
virumperfcianm 
d    h.ruHtusfMm.Qi 
fi  dicat .  Corrcdi 
proficitin  falutci 
v^  qua;  ad  prift 
vidcturcllctriftir 
poft  rcddit  frudu 
pacis. 

*    Ambrofius.Vitulus  enim  hidit,&  prxfepe  dcfcri- 
ideo  Ephrcm  ficut  vituUis  non  cft  cdodus,longe  pofit 
a  prcefcpi,  quia  prxlepc  domini  deferuit.Et  icroboam 
cutus  vitulos  adorauit,  quod  prophctia  futururap 
Aaron  iudicaucrat,  ficlap(urum  populumlud,rorui 
Idcoqj  agcns  poenitentia  dicir,c5ucrtc  me  &conuerta 
C    Tenfjfi  fcemur,<&c.  Grego.  Qiiid  in  foemore, nifi  v 
luptascamisaccipitur  ?Etquideftquodait,  ■7''<y^/.o//a  - 
nifiquodipoftquam  fupcrna  fpiritualitcr  vidit,  om 
quod  infcriusinfc  carnalitcrviuebat  cxtinxit.vt  qui: 
to  fumma  patciccrcnt ,  tanto  ima  non  placcrcnt  ?  N* 
quanto incipit  quifque  fupcrius viucre, tanto  incho- 
infcrius  interite.Vjidc:  ytito autem  iam  nontgo,vmi  yci^- 
meChriHui. 

^    Theodor.  Poftcaquam  cnim  cxpertus  cft  tribalati' 
nes.pcrucnit  ad  nothiam  pcccati,quod  non iiibticuitb" 

tUsDauid,  pr««/i///a;'>/>.<>/w/i;!rf»-c(/o  deUipUy  pioptireai-loquii 

tuutn  cujiodij.  Pcrcutere  vcro  foemur  proprium  cft  dolc 
tium,&  poenitcntiam  agcntium. 


16 
18 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

'^  1     Vox  in excclfo  audita  eft./«  Hebrao  habetw.Vox  in  l{a- 

*-    ma  audiia  efl,ftcut  alkgat  Matth.  Sed  fciendum  ,5»  Rjima  efi  nomcn 

aejuiuocum ,  quia  vno  moio  efi  prnprium  nomtn  loci ,  qui  efi  iuxta 

Cabaa.Et  eli  alio  modo  nomen  appellatiuum,&  ficftgnificat  excel- 

fum.t<lpn potefl  autem  hic  accipi,proutelinome  propriumloci,quia 

■  I{jtn;a  non eflpropi  Bethleemfed  bene  diftans.-cr- per  lerufilem  in^ 

tcrmcdiam,  Et  ided  Hieronymus  tranflulit  nomen  appdlatimm,di 

cens:\n  c.\ce\(o..Ad  defignandum  magnitudiuem  clamoris  mulie- 

rum,quarum  filii mterfici'.hantur, 

a  Rachel  plorantis  filios  fuos.  T{achel  enimfepultafuit  iux- 
ta  Bethietm,vt  habetur  Gene. 3  j.fit  ideit  dicebatur  ntater  ciuitatii 
Bcthleem  &  totius  territorii,ftcut  apud  nos  fanHi  quoru  corpora  re 
quiefcunt  in  eccleftis,4icuntur  patroni  nonfolum  iltarum  eccleftarii, 
fed  etiam  ciuitatum  &  territoiif  adiacentis,&  ftc  dicititr  plorarc  in 
filiab.fuis,i,in  matribus pucrorum,ficut  &  fanSii  dicuntur  compati 
aff  li£iis  quorumfunt patroni .  ludai  autem  aliqui  dicunt,quod  cum 
lud<ei  ducerentur  captiui  in  Babylonem ,  &  tranfirent  luxta  fepul- 
chrum  ^chel,  vox  defepulchro  miraculost:prodiens,fuit  audita  im 
florando  Dei  pietatem  pro  illis  qui  captiui  ducebantur  .  Ex  hoc  di- 
Humpofuifuper  Gen./^.8.non  afjerendo,fedtantitm  referendo,quia 
fiUitium  videtur.Tumquia  difjonat  a  diko  Kuangclifi^.  Tum  quia, 
tionefl  veriCtmile,quin tantum  miraculum fuiffet  e.xpreffum.s.Rjg. 
rlt.z.T  tral.  vtl  infine  huius  ltbri.in  quib.  locis  defcriktur  dedu  diio 
xllorum  captitmum ,  quia  ludxi  fuerunt  valde  foUicitifcribereea 
qute  erart  ad  honorem  ipforum, 

3  Et  noIcntisconfolari.ron/o/a^/owcAawdwa, 

4  Quia  non  funt.yi  amplius  viuentes  frafenti  vita ,  propter 
quod  ftibditur  conjolatio  diuina. 

5  Quiefcatvoxtua,&c.quiacftmercesopcrituo.i,^/^f 
tuis ,  qiit  dicuntur  &junt  operaparentim  per  murtem  enim  iUam 
repottauerunt  martyrijpntmium.  Quia  tamen  morientes  quanttm 
(unfie  iujii  defcendebm  ad  Uttibum  inferm,idtofubditur. 

6    £t 


6  Etrcucrtcnturdetcrrainimici.  ifl.treue;fiofuitnCb 
(ii  refurretiwnezquia  tunc  faȣlos  de  inferno  eduxit,tt  in  eiut  4' 
ftcne,q»ando  eos  ad  calefiia adduxit. 

7  Et  cft  fpcs.  Hic  incipit  vcrfus  tn  Hebr^o,et  efl  pars  incident.i 
Occaftone.n.  confolationis  B^chelis  depueris  occilis  qui  dicebam 
eius  filij  ronefepulture,vtdi8u  tfl.Hic  conffqneter  huius  occafti 
datus  fibi  confolalio  de  filijs  fuis  fic  di&is  rutione  gtniturx,Efhri 
.n.per  quem  inteUigttur  regnttm  decem  tribuH ,  vt  prsdiii^i  efi, ' 
Jctndit  de  1{achelper  lofeph  fitiufHuni:&  de  conutrfione  itloruii 
Ueim  fit  hrc  mentio,cum  dicitur.^Et  cft  (^zs.J.futurxbtatitudii. 

8  Nouiflimis  m.^.filiis  tuis  rejidms. 

9  Et  rcuertentur  filij./.««r. 

I  o  Ad  terminos  (uos.i.ad ccdeftam militartt,qu£ cfl  termii 
in  prajenti  vita,&  triumphaiitem,qu.t  cH  tcfviii.ns  infutura . 
hocmipletu  partim  .Apoflolis  atijfq;  credcntih.adpndicatioiu 
Chrtjii  et  .Apofloloru  quifueiunt  de  reyno  decen?  tribuum.Et  pfi 
8i"s  implebitur  circa  finem  mnndi  in  comicrfione  eorum  gener. 
n  Audiens  audiuiEphraim  tranfmigrantcm.?.'/.f*'''' 
difpojuieum  reuocare ad  fidern  ompetenti  ttmpore  .  Et  fubdiiur 
perjona  iam  conmrJorum,&  in  fine  mundt  conuertendorum. 

I I  Caftlgafti  mc.perfiagetlationem  in  captiuilate. 

1 3  Qiiafi  iuuenculus  indomitus.  In  Htbrxo  i^abetur:  Qu 
vitutus  indomitus.Et  nominatur fic  lUe  popuius,qnia  adotahit  v. 
losaureosjecundum  illud Tfal.i  ij.c.Similcs illis  fiantqu' 
ciunt  ca,&  omnes  qui  confidunt  in  ds-.quos  ad  Ijoc  fecit 
roboani.i.t^eg.ii,  , 

1 4  Comc.mt,\on,n.pot  aliquis  ad  fidi  ChriHi  vetiire,nipj 
tia  Dei  ipfum preueniente,fcim  qmd  dicit  Io.6.e.  Ncmo  pOt 
nircad  mcnifi  patcr  qui  mifk  rac  traxcrit  cii.  io  ff*^'^ 
l  •)   Poftquam  enim  con.t.tagratiapr^uutiendo. 

16  1^2,\^C£m.AdtefruttuoicrciieHcii(in, 

17  Et  pof|q  oftcndifti  mihi.  liluminado  tenebrasenorisw 

1 5  Pcrcuffi  focmur  mcum.  Vajjionti  meas  rcfrenando. 

*  ConfU'  > 


leremiaeCap.  XXXI. 


aTMemoria  peccatorum. 


vf I  Quommfu^inti''-^cr  ignorantiam  xtztis  dicit  fc  peccaf- 
Ac  vt facilius vcniam  confequatur.vnde:  Dili&a lui^enmis 

me^&ifiirantias  meas ne  meoiinfri.sEt  in  fcqucntib.  Deus 

r)annilumeiimvocauit,  &  dclitiis  affiucntcm ,  propter 

iiuitiarum/cilicet  magnitudinem  &  terrx  fertilitatem. 

,  Sifilmshonorabilis, 

i:c.Pcnitenti5age- 

.•Ephraim&dice- 

:; Erudt/ii  me  domine,  ^ 
illu,ierudit'!sfnm,&c. 
I  eftlcfpoditdominus:  ° 
br»- :  plcnc  couerfum  ** 
"!.  liifuftcntat  oracu 

);  Si filius honorabi- 

f,&C. 

Tucr  delicatus.Dc 
aoiFilij  Ephraimin- 
ndenus  &  mittentes 
cum  conutrfi  funt  in  C 
e  ie//i,Dclicias  aut  f 
:cipiamus  fecun- 
am  illud:  DeleSiare  g 

domino,&dahittibi 

cor.t.  pToqaoia 


79^ 


cx  pietatcrcmifllo.ex  zclo  ira,cx  manfuctudinc  torpor,  D 

&  huiuCcnodi.om^e ineji4ic  cor  tuhtn  in  viant  redam.yiz  rc- 
da  eft  femita  mandatorum  Dci ,  in  quaambulandum, 
neque  ad  dexteram,neque  ad  finiflram  dcclinandum.  ' 
*r  Theodorctus.  SionimSyruscftinterprctatusfigna. 

Qiidfidicat,Anno- 


Cofufus  rum,&  erubuijCjuoniam  fuftinui  opprobriu  ado 

^   _  a1Q_Contrjnni-ri  orJiiKmdoniini  dignitioneprimogc,  i  ifulcepit  honoiem. 

Iclcetia:mcx.t  Si  filius  honorabilis  mihi  Ephraim,{i  pucr 

iro.  ''J[*''i  '1"''  ""^^  "'=="  tii-t-ni  in  eoiNon  In  ore.f.fed  in  cordc     TCor  e*o. 


a*Mei 


eCti 
b 


ehcatus,quia  ex quo ioquums  fumdc  co,adhucrccor- 

a^Q^ia  vcrbaiiicJ  cotdi$art,.c!«f<;ruauit. 

bfSimile  dicii  Hofee  Coniutbata  funt  vifcera  mea,  non  faciam  furorem  ira  mt». 


h'Vn 


cfi 


i^ron    Je  vtrbis  doinini  humanofenfuargumentarifacrilegiumeft. 
prxiiuncKtui,tibi  caniafa:iiciias  tPro aniiquis  peccatis.vcl  pto  magnitudincgaudii. 

miferans  mifercbor  eiu.s,aicdominus  ' 
pone  cibi  amaricudines.  Dirigc  cor  tuum 

a«;C^ia  per  cam  redituius. 

in  qua  ambulafti.     Rcucrtcic  virgo  Ifrael ,  rcucncre  ad 

afstaas  capiiua  dcfeiuifti. 

^f  QJ^e{pice  quid  diduiut  fum,Sc  vnde  tibi  erit  tua  beatitu- 
.  vi/, ....  L/..>^  v,v.w ...  .  a  do  iperaPj^a.audiui  inauditum  Qma  creauit  do.no. 

■'  rcco  &  in  Hebr$o     ciuitatcs  tuas  iftas .     Vfqucquo  t  dclicijs  diffolucris  filia 

\lbci  :  Delitijs  afflue.  a*Neta,quia  natiuitaiSaluatotis&conceptioDeidicitniacatio. 

Idcircocon.  Quafi 


tarioportebatquos 
fruftus  cx  tranfgref 
fioncdccerpfiftirq 
verobonatibicon- 
ciliauit  pocnitentia. 
f  Diiigecortuum.  Di 
rigit  cor  fui5  in  via 
reclam,  inquaam- 
bulauit,qui  metem 
fuam  in  cdcftis  via 


^    abor cius.Idcirco  coturbata  funt  vifcera  mca  fuper  cum, 

._,  ,-  .  ..    _  ifactilegiumeft. 

catis,vcl  pro  m.gnitutfine gaudii.  ju  ^[^[^  qy^  jn  bap- 

Statuctibitijjccula,       tifmo  ambulatutu  j^  "^!*'*' 
lum  ia. viani  t  rcdia  «    ^5 promifit:  &  fecfi.  bViicU!' 


cumu 


9 
lO 
I( 
IZ 


du  m  do6lrinii  fcrip 
turarum  pcrgercdc 
cernit,necperdeuia 
crroris,  necpcrlu- 
xus  feculi  declina- 
re  confentit. 
*  Theodorctuj.Ac 


:..               O   ar                                                                                                                                        bTMaria  ^    i  "COUOrcrUS.AC 

krZ-doanth  vaga?Quiacrcauitdominusnouumfapcrtcrram:foemS.  ,5  ['tu^nSn.fi* 

/- /■     .        L                            aTGteinio  vteii.  j5  t)i  ouus  poenitcntic: 

10    lUlCCpit  ycrpa                                                        bTAbfquevirlfemine.  TEccevitOrientiiomeBeius.  «rAconcepta,  pCrmanC  In  his  qUX 


permanemhisqua:  E 
rcde  prxelegifti . 

•     'J»L-     •   »•  I "  Iftud  enim  fubdi- 

na  circudabit  virum.  H^cdicitdominus  cxcrcituu  Deus  17  dit ,  in  via  qua  am- 


B  lea  &  fcruauit,fed 
mcnmifcreborc- 
$,quia  &homi- 
jm  iuftitia,  Dci  in 

«get  mifcricordia. 

%  statuetibi,&c.  Prouocat  ad  fatisfadionem:vtconfidc- 
t  in  quantis  deliquit :  &  agens  pcenitcntiam  ad  prifti- 

iim  gratiam  rcucrtatur,fecundum  illud :  Mememo  vnde 

( ddais,&  a^e  pcenitentiam,&frima  opera  fac . 

Tropol.  antem  qucmque  admonet.vtprouida  difcre- 

onecircumrpiciat,&  quafi  dcarcecontiplationispriuf 

j^j  uamculpa  vcniatdeprehcndat. 

'uis  1  •5^t«fw-  Grcgorius.  Spcculam  fibi  ftatuerc,  cft  ventu- 

a  vitiorum  certamina  cx  al  ta  confideratione  prznofcc- 

:.  Sibequedeclimcns,amaritudinesponitquandoctia 

1  virtutum  paceconftituta,  dum  mala  infidiantia  con- 

5icit,fccuraquiefcere.non confcntit.  Primoautem ne 

lalaquiUbetagat.  Secundovcroconfiderat:  nebona 

^""'J  f^ciat,  &  poftquam  praua  fub  cgerit,  ipfa  etiam 

.:aafibifubi)cerec6tcndit,ne  fi  mentisdnium  tranfcat, 

.lelatiomsculpavertatur.  Exbonis.n.incuria:vitioma 

i  nafcunt,ex  doftrina  arrogantia,  ex  iuftitia  crudclitas, 
C  ej[ 


quiaiuxtaincrementaztatis,  pervlgituJ&infantiara  ptoficerevi- 
debitut  fapientia  &  xtatc.led  pei.cAus  «ii  in  ventie  focmineo  folitii 
mennijus  continebitur 


bulafti. 

g  I{cuertere  virgo  If~ 
rael,  reuertere  ad ciuit.  tuas  iflas.  Licct  hxcquidam  iuxta  hi 
ftoriam  ad  rcucrfionem  Iuda:orum  dc  Babyloniain  tcr 
ram  fuam  refcrant,vta:dificcntciuitates  dirutas,&  fedes 
antiquas  fecundumillud.  I{eccdite  de  mcdio  Babylonis  &  de  infra  jp. 
terra .  haldforum  egredimini, &c.  Mihi  tamen  aptius  videtuc 
ad  noui  teftamcnti  tcmpus  cunda  referrc,  in  quo  virgi- 
nis  partus  vniuerfomundo  edidit  Saluatorem,  vt  virgo 
Ifrael  quam  fibi  dominus  defpondit  in  iuftitia  &:  in  iix- 
dicio,&  mifericordia  poft  pollutiones  priftinas  reucr- 
tatur  ad  ciuitates  ecclcfix  ,  &  definat  vagari  per  luxus 
feculi. 

*  Theodoretus.  Nechuiufmodi  luflus  aduerfaturleti- 
tiac.cum  nos  alioqui  frucntes  bonis  memorcs  effe  debea 
mus  propriorum  dcli£lorum,&  ca  ipfadeflere. 
\i  Quiacreauit.  *  Scptuaginta.  Quiacreauittedominusin 
falutem ,  in  plantationem  nouam ,  vndequaqtte  venient  homines 
infalute. 

#  Idcm     F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

l  ^'^"('^^"S  fum.  De  hoc  5,  tandiu  te prouoraui .  Etfubditur 
rfericDrdia  Dei  recipientis,ci*  m  dicilur. 
'-  Sifiliushonorabilismihi,Ephraim.  Et ponitur hic f$ 
p  qm  qmlibet  reuertens  ad  Deum,vcracitet  efficitur  honorabilis 

f^onfpeRueius. 

3  Sl puer dcj» Hebr^o  hahetur-.SohtioCus.i.materiafolatij, 
imdumilludLu.is.b.  Gaudium  cft  angclisinc^lofuper 
vopcccatorc  poenitentiam  agente. 
^  4  jjf  ^^  ^"°  loquutus  fum,  f^euocando ad  merttum. 

5  Adhuc Tccord^hoT.DandoJtbipramium. 

6  Idcircoconturbata.irfe^jfifWfc  commota  funt yifiera 
r>apper  eum . 

7  Statue.H/c  confequenter  agitur  de  Chrifli  conceptu.  Et  diuidi 
ynduaspartes^cjuiaprimodefcrihiturh^tccoceptio.Seciiddfub- 
1.^^ Jidei  ditatatio,ibi:lixcdicit.Circa  primam  prtemittitur  di- 
ifttiQ  populiad  Chrillum  qui  eU  vera  panitentia,  fecundum  qi 
i<-nnes  eius  prxcurfjr  dicit  Matth.  j.a.  P?nitcntiam  agite,ap- 
P:)pinquabit  enim  r^num  coelorum .  Et  quamum  ad  hoc 
ti  '«i-.Statue  ti.i.explorando  propriam  confcientiam . 

«  1  one  tihi.i.contritionis  dolorem. 
9  Dirige  cor  tuum  in  viim.f.iuflitia. 
''  Inqua.  In patribus amiquis  quifuerantiuUi.  l{a.  Sa.dicitq, 
».' «/  >era  litera  Hebraica ;  Statue  tibi  fpeculam:  Pone  tiW 
P-mas.Dirigc  cor  tuu  in  viam  reaam,in  qua  ambulaui. 
Kjdjic  pot  expom.StatMe  ttbi  fpecula.Specuta  ejt  locus  altus  vnde 

fotefi 


poted  d  longb  quis  videre .  Eft  ergofenfus:  Statue  tibifpecul?.q.d. 
myfleriim  mcarnatioms  adhuc  loge  dijiat,ficut  dicitur  in  primipio 
huius  cap.Longh  dominus  apparuitmihi.  Vone tibi pa'mas  confide- 
rando  innocfntH  vidorias  qui  palmam  martyrij  obtinuerunt  titulo 
Chrilli  natifVt  di^ii  eflparte  pr<ecedenti.q.d.  iflxpalmx  erunt  ftgtiM 
natiuitatis  Chrifliimplet^.Dirige cor tuH  inviarettam.i.lcgi- Euan 
gelicam,quienulla  patitur  dijtorflonem  ,ftcut  lex  Mofaica  patieba' 
iur,qux  ptrmittebat  libelium  repudtj  &  vfuras  cii  extraneis,Deut, 
2  j  .C^  24.  /«  qua  ambulaui,in  natura  humana  affumpta:  fcctmdum 
quod  dicitur.AH.  i  .rf.Coepit  lefus  faccre  &  docerc. 
1 1  Reucr tcrc  xirgo.t.piehs  pr^de^tmata  ad  fidem. 
I  a  Ad  ciuitatcs  tuas  iftas./.drf  ecclefiam  militantcm  &  trium- 
phantem,qu£ ciuitates  dicuutur  in  veteri  &  nouo  teflamento,vt  di 
3um  efifnprd. 
15  Vfquequo  dclitijS  difTolueris.carna/jVer  w«c»(/o. 

1 4  Filia  va.pa  diuerfa  vitia. 

1 5  Quia  creauit  dominus  nou\im.ideft,!ncarnationis  myfit 
rtum.  tt  loquitur  de  futuro  per  modum  pr^teritipropter  certitudi- 
ncmpropbetix .  Etponitur  ibi  quia:  tanquam  redditiuumcauf^  re~ 
fpecluprecedentis  fententi^.  q.  d.  debet  dimitti  vita  carnalis  adue- 
niente  ChriHi  incarnatione,&  mchoari  fpiritualis. 

1 6  Foemina  circumdabit  virum.<^Morf/««  impletu  in  Maria 
qu^  Chrilium  virum  ptrfetium  fcientijs  &  virtutibus  ab  inflanti 
tncarnationis  in  vtero  fuo  circumdedit. 

17  Haecdicitdominuscxcrcituum Deus Ifrael. H/ccon/c- 
quenter  ponitur  dilatatiofidei  Chriilian^,  quefequuta  efl  ad  Chrijii 
conceptum  &  Qrtum,cum  diiitur. 

^Adhuc 


799 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  L 


Hoo 


/?  *  Idcm.  Hoclocoapcrtcoftcnditcaufamrcuocatio 
A  nis :  cum  pcr  cam  vaticinctur,  futuram  nouam  planta- 
tionem.  Hanccnim  mundo  attulcrant,quicx  ca  nati 
funt,  Aponoli,  quod  non  obfairc  dicit  fcrmoprophcti- 
cus ,  videquaque  vtniunt bommes  injdute .  Hi  cnim  pcrmc 
antcs  omncs  gctcs, 

S^nwllis'°luiJcm  a  ifiacl;AdhucdTccnt vcrbummudin tcVraIuM;i,&iii vrbi- 

TX  __• I.  a^ln  trTiStW  ruim. 

limebtt  infidias. 


I 


attulcrunt.Dcindc 


yra 

d  /ifo^Wii.Vtimifarcrdiccntcm:  E^^o dormiui  & fimnum  ct  m 
pi,&{jdeo  9«j.Quia  fcilicer,pcr  gratiam  Chrifti.qui  dcfo  1 
porc  mortis  rclu  rrcxir  in  gloria  prophcta  dc  fomno  ti-  r\ 
dij&  trilHtiajdiuinarcuclationcfulcitatus.  fomnuqui<  / 
ns  &  pacis  Dci  piomiflionibus  cofolatus  inucnit.  vndc  :; 

Si  dofmieris non  titne-y^ 

iTUeft.eccleC»  _      bf  C^nfcffioBi»  f.  _  /)/f  ,  ^«icjcf  J  ,  ^  fuaki 

eritfomnustuuslnxv,    -, 
iinicrramruam.      , ,.  litcram  cnini  fccu 


MO-irrr*  eftpulchiitudoiunili«&  moiK  ranftuj  inc]Uoquilnbitautrit.null.^.i 


rusdormit,&vioi 


t^^n^n^llMlmt^cdi  b  buseius,ciimconucrfcrocaptiuicatem.eoru.Benedicatti-  ^    iat,quicfcit&amb 


i.qu? 

tum  conlccutura , 
&  nafccntcmindi 
Iztitiam. 
...       ,,   Si^dbucticent.Chri 

t  lubu.«Ji5.  ftjanis,fcilicct  tcm- 
poribus.quibus  ca- 
ptiuitatcm  populi 
fui;  dominus  con- 
ucrtit. 

b  B-nrdicat  tibi.H^ 
fub  Zorobabcl  cx 
panc  vidcntur  eflc 
complcta :  plenitu- 
do  autcm  vaticinij 
ad  Chriftum  refer- 

ttriftcmim.  mr,cuiusprimo  ad 

plenit 


j»Spccioritt"oftiuprzfil    -  ...  ,,  I 

b^Venitolcendjmusaiiinonlfni  aomtni.         c^^bfque  iniquitate      ) 

bidominustpulcliritudoiuftiti?,mons  nmdus.Ethabita  4 

«TConfiuntes.    blEcclcn»  litntium  qoMtenet  vna  6descaiholic»,  <(ua:d}ciuiiasicg.smagni. 
cfMultiiudinisauiemciedentiuaict.i   orvnjm  &anima  vna.  dnrr.i  ;icatores 

biltin  eo  ludas,  &  omnes  ciuitatcs  eiusfimul  agricola^,6^  5 

6 


alSubditOf.  blln  bono,(ecunduin  iUud:  Comediieamici  iScinebria- 

mini  chait.Gcc.Hac ebiietate  inebitaius  elk  lolei>h  cum  fratnbus  fuis  in  meridie. 

dSitientem  Qnilititvenijt  ad  me  &  bi, 
t^l  -  -    — 


B 


minantcsgregcsrQuiainebriaui  animam  lairam,&oem 

.if  Bcati  quiefuiiunt,8t  ritiuntiuftiiiam. 
bT<iui  lafli  fueiant.at  cfuiieunt.incbiiaii  atquc  fatuiati.graiias  agentc»  lefpondent. 

t^VelexpcrgcIiftuslum. 

d  animatcfuiientcfaturaui.  Idcoquafi  de  fomno  rufcitaius 

aTChriftumlufcitirtem  8c  di<:-;ntem:SurRequidotmis,8cc.         b«iNouite(lamenti^ 

c  {umAuidi,&  lomnus  meus  dulcis  mihi.  Ecce  dics  vcnmt 

1*  Cathr-Ucam  ccclcliam  . 

dicit  dominus ,  &  feminabo  domum  ifrael  &  domiiluda  i^ 


af  !udaoruro,fcilicet  diuinalegeinftitmoium.     TR.ationabiIium. 
bTGentilifi.f.quia  non  eft  peilonaium  acccptoi  Deus.nec  eft  dillinftio  ludaci,&  Gixci  ^Simpliciu. 


femine  hominura,6cleminc  iumcntorum.  Et  ficut  t  vi- 


gilaui  fupcr  eos  vt  eu  cllercm,&  demolirer ,  &  difTiparem, 
&difperdcrcm,  &:affli2ere :  fic  vigilabo  fuper  eos,  vt  ^di-  ^ 


6<.difp 

afDeienim  agiiculiuta,Dei«dificatio  cftis 


Ffilj.b 


ucntu  fpiritualiter 
haecfadafunt.  In 
fccundo  vcro  vni- 
ucrfa  complcbun- 
tur.Iuxta  nos  fpiri- 
tualiter  ,  juxtalu- 
djcos  &  noftros  lu- 
daizantes  carnali- 
tcr. 

C  Quia  imbriaui .M\l 
tatio  perfonarum> 
obfcuram  facit  in- 
telhgetiam  prophe 
tarum:Dixcratdo- 
minus:adhucdicet 
vcrbuiftudinterra 

Iuda,&c.quibus  diccntibus  rcfpondit:Q«M»nfW<ja:  anl 
mam  Ufjam.  Qupdiccnte,  rcfpondet  populus  de  captiui 
C  tatc  reucrfus:idco  cxpcrgcfa£lusfum,&c 

Ideo 


cf  Vt  faceiein  que  minatus  fum. 


alOmncsGentesptopicroiiginaliapeccata  8c  aftualia. 

b1  vt  eucihsScdcfliuas  6c  difpeidas  8ca:difices8c;;Unte5. 


b1"Moiie  Chrilti  placatus  8ceffufioncfanguinis. 


lat,quifcinnocc;i  1 

tcm  antcDcLim,!?.  1 

iufte  viuerc  mcmi  ! 
nit.  Scd&iuflusa 
inmortcdorniicri 

non  folum  poten-  { 

tiasmalignoru  fpr  1 
rituumno  mctuii 
fcdctiaminpaccqc 

fcit,&  fecurus  dor-  i 

mit,&  diem  refurn  1 

ftioniscxpeftat.  , 
e  Eccediesverr,': ■''■'■ 

cit  do7nini<s,&, , 

bodumum  Ifr^^^^M 
mum  ludjfetnm^fl^^ 

nz<,e&"c.Omncshui  ( 

fccmodi  rcpromii  < 

fioncs  iuxta  hi(ieo  \ 

14  &noftrosIudaizai  1 
ij  tes  in  mille  annon 

rcgno  expedantui  | 

6  Nos  aute  in  prira  i.  j 
aducntu  Chriftifp 


ficS&piantcmVaitdominus,  t  In diebus iHis, non di-  '7  '^^^l^^^ 


aiGillcbeitushocexplanando  Ezechielem  plencgloirauit. 

b1  Vitia  peccata. 


^  .  quianuncm  >  \ 

centvltra  :  patres  comederunt  vuamacerbam,&den-  18  lovidcmus.S:i..     ; 

alDominusn.monemnonfjcit.fed  peccatum,vndc:Ani.iiaqu5peccauctitipfamorieturQ_Non  mUS    ficUt    OpOrit         ! 

pcccaiis  pjtrum,fed  proptiisoffendit  lfrael,8c  fideinChiiftuinpofttcmporamuliafjluabitur.  nOS  fcirC  aUtinfcCl         1 

tcs  filiorum  obIlupuerunt,fedvnu(quifqucininiqui-       docompledacredi     i 

muscum  dominu  :^,  ji 
inmaieftatc  fua  apparcbit,&  plenitudo  Gentiumfubi  n.^  i 
traucrit ,  vt  omnis  Ilrael  (aluus  fiat,  &  nonexparte  pt  I 
fingulos,  fed  fit  Deus  omnia  in  omnibus.  j 

,0  Omnis 


\ 


NICOLAVSDELYRA. 

.  t    Adhuc  dicentjVcrbum  iftud,&c.  T^cmine  itid§  intelUgi. 
*  tur  omnis  verk  confitens  Deumy  ad  litcram  etiam  fecundum  expofi- 

tores  Hebrforum,vt  declaratum  eflfupra  24.  Etftc  terra  luda  eft 

terra  credentium  Chrifium  &  confitentium. 

2  Cumconucrtcrocaptiuitatem.  Deferuitute  peccatiad 
grati£  libertatem. 

3  Bencdicat  tibi  dns  pulchritudo  iuftitix  &  mons  •  Sic 
enim  orantfideles,vtecciefiaqu£efipulcbritudo  iufiiti.i,K!!rmons 
fanilus,  multiplicetur  inbonis  fpiritualibus  &  tcmportdibus ,  qux 
multipUcatio  in  facrafcripturafreqncnter  dicitur  Dei  benedi^io. 

4  Et  habitabunt  in.i.i»  ecclefia  qUit  dicitur  mons  fandus ,  vt 
habetur.fupra  c.z. 

5  \\xddi.s.i.quilibet  fidelis  confitens  ChriRum,  vt  diHum  efi. 

6  Et  omnes  cxi.fidelessquia  ponltur  hic  continens  pro  contetOt 
ficut frequeruer  accipitur  ciuitas  propopulo  in  ea  contento ,  ficul 
cum  dicitur,  Talis  ciuitas  fccit  hoc. 

7  Agricola:  &  minantes.i.;"j^ow  eccleftce  maiores  &  mino 
res  laborantes  in  agro  dominico,^  grcgem  domini  pafcentes* 

8  Quia  incbriaui.  Idefl,gratia  repleui. 

9  Animam  lafTam.  idefl,  prius  fub  peccato  affliBam. 

10  Idco  quafldcfomnofufcitatusfum.  Ferbumefi lere' 
tniit ,  quidetribulationibusquas  viderat  vcnturas  fuper populum 
fuum  fuerat  quafi  fomno  deprcffus ,  fed  audita  redemptione  fienda 
per  ChriHimfiiit  qiiaft  excitatus,  ftcut  de  lacob  dicitur  Cemfis  45. 
Quafi  dc  graui  fomno  cuigilans,  &c.  audito  quod  lofephfi- 
Uusjuus  adhuc  viucrct. 

11  EtfomnusmcusduIcismihi./.rcr/«j/«rfttZ(:f<iJ«f»wp>^(3- 
fterconfoljiionemfuperuenientcm. 

12  Eccc  dies  vcniunt  ii/f/i',  lewpw  Bow /f/?4Wfn^«  qwddid^ 


turdies ,  ad  f^o»».i  j.rf.  Nox  prxccfllt ,  dics  autcm  appn 

pinquauit. 

I j  Etfeminabo domum Ifrae!,& domum,&c./.f«/f/^ 

quie  eli  domus  crcdentium  ^  confitentium  Chusium. 

14  Scminehominum&  femineiumentorum.'./4piVfl 
C^  ftmplicium.Et  hoc  modu  etiam  exponit  T\a.Sa.&  in  iciltfiar 
dtmusfimplicesfapietibnspermixtos&muUiplicatos.  Totefin 
hoc  intelligifpccialiierde  credentibus  ex  Iud£is,quorimaliqiiif 
runt  Japienies  &  Uterati  etiam  a  principio,ftcut  i<latbanael  (S  T". 
lus  &plures  alif,&  aliquifimplices,  vt  Tetrus,^ndreas&M. 
tbi£us:&circafintm  mundiadbuc  magis  multipLicabunlur  crtdt 
tesde  ludxis,&  fmplices  &  Uterati. 

1 5  Et  ficut  vigilaui  fupcr  cos,&C,  In  captiuitate  Babylonii 
&  Byomanorum. 

16  Sic vigilabo  fuper eos.  Quodimphtnmeliinhistpau 
crediderunt  m  Cinifium  ,  (^ampliusimplebiturincredituriiii 
iudicium.  ^ 

17  IndichusiWis.  HicponitureffcBuspaffionisChrifii.  Cun 
bat  enim  tempore  leremix  ifiud  prouerbium  apud  ludxos  dcfii 
pro  peccato  parmtum  punitis.  _  | 

18  Patrescomedcruntvuamacer.&c  &  ifiud  duraidl 
principio  mttdi  vfque  ad paffionem  ClniHi,quia  pro  peccatopt^  \ 
Yu  parentum  omnes  defccndcbant in  infernum,fedin  palfioncCl)'^ 
fli  qita  apcrta  efl,  ianua  cali,illa  punitio  esl  amota.  Et  ideop'oui 
bium  ifliid  non  babit  locum  in  illis  quifaBi  (unt  membra  Cfc" 
per  baptifmum.  s/Lnte  verb  paffionem  Chrifii  pueri  per  circunciji 
ve  liberatidpeccato  ortgindiihidfftendebant,&omnesq«i>^> 
cunqueiuflt.Ideodicitur.ln  dieb.illis./fd  vnufquifq;in  iiti^u^t' 
fua  morietur.i.pro  iniquitatefua  damnabittir pcenaxteTna:fedp  , 
natemporalialiquando  puniuntur fiiij  pro  parentibus  fecimdt^'  | 
dinem  luftitia,  inquantum  funt  qu^dam  refvelparspnt""""' 


w 


ler  emlac  Cap.  XXXI. 


7^8 


^  iOmnUhomo(]ui.  Grcgor.Qyid.n.vna  accrba,nifi  pecca- 
A  jm^^vuaquippcaccrbaeft  frudiis  antetepus.  Qiiifquis 
( im praelcntis  vitx  dclcdationib.  (atiari  dcfidcrar,qiia 
ffrudiis  ante  tempusconicdcrc  fcfhnat.Qui  igirur  vua 
a^rbamcomcdir,denteseiusobftupeicunt:quia  quip- 
ftiiis  miididcliciis 


e  Et non dnccbit.  Vtnon  quffrantIudaicosmagiftros.&:  D- 
mandata  hominum,(ed  doccantur  a!Spirituflan(ao,fi  ta- 
mcntemplum  Dcifuerint,  &  fpiritusDcihabitaucritin 
ipfis,quirpiratvbivult,&diuerfashabetgratias  Notitia 
tamen  vnius  Dei,omnium  virtutum  poffcffio  eft, 

"n  Thcodorct.  Hxc 


pcitur,interrenis  a  tate  fua  morietur.Omnishomo  quicomcdeiitvua  acer- 
fcfuseiusligantur  b  -  .  ^         ,         .  r 


V  aipiritualiama- 
d.c.i  intelligere  ne 
<)|:at:quiavndein 
cjcnoribusdclcfta 
tijnt,indeininti- 
iv;  obftupefcunt: 
&lumpctcato  ani 
ir  pafcitur,pancai 
iuitiaecdcre  nova 
iei.  quia  ligati  den- 
tc  ex  pcccati  cofue 


bam,obftupe/centclentes  eius.tEcccdics  venienf,dicitdo 

al^lcftamemum.f.quod  iierf.iriiu.iifanftum   fciibitur  in  tot.H  l  us  fidclium'. 

minus,&  fcriam  domuiliiacl  &  domui  fudafcedus  nouil. 

aTVcteris  teltamiMiti  quodin  tabulis  lapideisfciiptum  eli  duij;  nationi  &  iicrcdul». 

Nonlecundupadlumquodpepigicupatnbus  velbis  in 
diequa  apprehendi  manu  eorumvtcduccrcm  eosdcter- 

f  liifte  vl<;jccndo. 

ra  Acgypti,pa«5lum  quod  irritum  fecerunt:t&cgo  domi 
natus  fum  corum,dicit dominus.  Scd  hoc  crit pa(5lum  q? 

a5^Pcrtctuce.Crefurreftione&  afLenfionem.     hlDeSionexibit  lex,&  verbu  don.iiii  delernr-'c  i^ 


vcrbafortianturcf- 

fe6luminfuturavi 

ta.  In  illaenimnon  fHcb.8.« 

amplius    ipdigebi- 

niusmutuadikipli 

na  cum  rcs  manifc 

fteappareat,&quic 

fcat  affeaus,5c  cor- 

pora  quideincorru 

ptionerecipiant,ani 

mjKverofintexpcr- 

tcs  mutationis .  So-  tquamuh  io 

lct  porro  fcriptura  «»"""«'• 


tuine ,  iuflu  quod  d  feiiam  cum  domo l{i'ael.Polt  dies  illos,  dicir  dns,dabo  lc-  ^    diuina  intermifcc 


ifLex  0;i  eiusinco:dcip!ius. 

bfNon  in  tabulis  Iapirfeis,fed 

gcmmeammvr 

TPoft  hxc, 


.  .      -f^^tabulis  cordis  cirnalibus. 

fccribus eorum  ,&mcordeeorum  fcri- 


iniisfapiant,n6pof 

futcderc. 

*  flieodor.  Quod 

diit,ehuiufmodi 

vua  a^v.-  .  &vir 

jr&Vonobftu-  f  fratrem  fuum,dicens:  Cognofce  dominum .   Omncs 

pe:aat  dentes  co-     enim  cognofccnt  mc  a  minimo  eorii  vlque  ad  maximii , 

flnprimoaducntu. 

ait  dominus :  quia  propiciabor  iniquitati  eorum ,  &  pcc- 
cati  eorum  non  ero  memor  amplius .  Hsc  dicit  domi- 


Q:madmodu  fie-  c  bam  cam ;  t  Sc  ero  eis  in  Deum ,  6<^ipfi  erunt  mihi 

riDpoteft,ytquis     pulum.  Etnondocebitvlrra  virproximumfuum, 
>  coicdat  vua  acer-      i-  ^  ^  r       ^       ■ 


"-  indentis:ficfierine 

qu,  vtpcnxpatru 

qi  peccauerut.exi- 

"-  gaiurafihis.  Etad 

'    cc  firmandii  quod 

ditumcft,  fubijcit 


Ecce  dtes  veniunt ,  dicit  dominus ,  &  fu 
domui  lfra(l,&c.  Ita  inquit  ficri  non  potcft,  vt  filij  lu3t 
xiaspropeccatisparernis.  ObidquefiiijspoUiceorbo 
u  licetpatrcsgrauiflimcpeccauerint.  Czterumpra:- 
.1  iones  non  paucasnosdocuitcontracos  .  Inprimis 
iimefldegislatorcm  vtriufquc  teftamcnti :  prxtcrea 
.  igcnitum  Dei  verbum  euangclicorfi  bonorum  fuif- 
.oobis  fuppeditatorum :  ipfum  liberaffe  Ifraelem  Ae- 
gptiorum  feruitute,  ipfumefle  quiMofidixir.  tgojum 
qijum. 

>  Mupefcent  dentes. Dcntcs  comcdcntiu  non  pnt  fuauita 
ei  fentire.  Dc  qua  dicitur .-  Gufiate  &  vidae,quoiiii  (uauis 
cHommus  Quicunquclcnpturasno  intcUigit ,  vt  vcritas 
hf,vuamacerbamcomedit.Vndeh2Erctici  pane  qui  dc 
cdo  defcenditcomedere  non  poflunt,  quia  obftupefcui; 
dciteseofum;non;aufteritateciborum,fcd  vitio  dentiu. 
c  Eccedies.HoQ  teftimonio  Pauhis,  fiue  gs  alius  fcripfe- 
ritrpiftolam  ad  Hebr£os,vfus  eft:omncsq;  deinceps  cc- 
chiafticiviriinprimo  Saluatorisaducntu  dicunt  vni- 
ucfa  completa ,  &  nouum  teftamcntum.i.  EuangeUum 
lux-ffiife  veteriiegi:lcgemquoqucUtera!,  legc  fpiritus 
cc.imutatam: vt  omnia  facrificia ,  &  circuncifio,&  fab- 
bsjmfpiritualiter  complerentur. 
d_  Dabotegem  meam.^Thcod.  Hoc  rcbus  demonftrauit, 
cuacrosApoftolosabduxitinmonte^tuncn.nondedit 
i!l  tabuias  lapideas,  fed  in  cordibuseorQ  infcripfitieges 
aiinas,&dantibusoperamvirmti,beatitudinesobtulit. 

£t 


re  prophctias.  Con- 
iungit.n.fermonib. 
dc  captiuitate  fer- 
mones  de  rcuoca- 

10  tione,  dtisquoquc 
in  euangelijs  eodcg 
cotextu  coUpcat  fer 
mones  dc  lerufa- 
lem  &  dc  confum- 
matione. 

>  Auguft.  Quid  Defpirira& 
funt  lcges  Dei  fcri  litera  oap.>« 

11  pt2incordibus,ni(l 
ipfa  prjefentiafpiri- 

tuflandi,quieft  digitusDei,  quopfentc  diftunditur  cha- 

ritas  Dciincordibusnoftris,quxplenitudolegis  eft& 

prscepti  finis.  Nam  quia  veteris  tcftamenti  promifla  ter- 

rena  (untJicct  exceptis  facramentis,qua:  erant  vmbra  fu 

turorum  ,  ficutcft  circuncifio  &  fabbatum,  talia  conti- 

ncant  praecepta  iuftiriac,qualianuncquoquefcruare  pra: 

cipimus,quxmaxime  duabus  illistabulis,  fine  figura 

adubratx  fignificationis  exprefla  funt.ficut  eft ,  Tslon  adut. 

terabis,no»  homiciditimfacics ,  &  fiquodeft  aliud  mandatil, 

quod  in  hocfcrmonerccapitulatur:  diliges  proximum  luH,'/- 

tamen  quia  in  eo  promifla  terrena  &  temporalia  recita-  ^ 

tur,qua:bonafunthuiuscorruptibiliscarnis,quamuis 

eis  fempitcrna  atquccoeleftia  ,adnouum  fcilicet  tefta- 

mentQpcrtinentiafigurarentur  nunc  ipfiusbonum  cor- 

dis  promittitur ,  mentisbonum,fpiritus  bonum,hoceft 

intelligibilc  bcnum . 

f    Omnes  enim  co^^no.Qixh  omnes  erunt  in  contemplatio- 

ne  veritatis:Vnde.-  Ftdemus  nuncperfpecuUmin  tenigmate,tuc  i.Cor.ij.di 

autem  facie ad faciem.Et  3.\ibi:f^idebimus  eumftcutieft,  nonftcut  lioaa.j.i 

hoies  v/tienf.f. vcl  viderunt ,  qn  apparuit  in  fpe  qua  voluit, 

non  in  natura  qua  in  femetipfo  et cum  videretur  latuit. 

* Theod.His  adiungcndum  quod  didum  eft  pcr  pro-  Oftjt.*, 
phetam  Oleam.iV /«tr»  numerus  jiLiorum  Ijrad  tanquam  are- 
na  maris,reliqui^  falu^ficnt,  AmbJB  igitur  prophctiae  conti- 
netveritatem.Nonenimomnesqui  nati  funtex  Ifrael, 
funt  Ifraelit»  .fedqui  Deocrediderunt  &  poenitcntiam 
falutarem  complcxi  funt,  cxquibus&pcrquosecclefia 
confiftitpcrvniuerfamterram.        f  ^Qui 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

'■*  }  .'"^^^  dics.H/c  confequenter  ponuntnr  qu^dam  pertinentia  ad 
IqiEuangelic^  dationem. Et  quia  lcges  ciuitadbus  ponuntur,  ideo 
ponur  primo  huius  legislatio .  Sccundo  ciuitatis  fidelium  pdifica - 
tto,,'.:Eccc dies.Circaprimum  dicitur:Eccc  dies  vcniunt.r.  te- 

.  fornoHi  tefiamenti. 

■*  2  '"feriamdomuilfrael&domuiluda.i.^iefcari- 
ll<*^:o,ifitentibus  generaliter,  &  credentibus  de  ludeis  fpectaliter^ 
feciim  quod  dicipir.  Aa.  i }  .g.de  i«rf;«;  Vobis  oportcbat  pri 
mua  loqui  vctbum  Dci,&c. 

3  ocdus  nouum,&c.i./c^e»j  nouam.  Lex  enimfrequenter  in 
reiti  tciiamento  vocatur  fcedus  &  paclum. 

4  .  ^onfccundumpaaum  quodpepigi  cum  patribus. 
quiilla  lexfuit  timoris,tfia  aucem  amoris. 

5  n  die  qua  apprchcndi  manum  corum,vt  educcrcm 
CosJc  tetra  Aegypti.».j»  tempore.  Q^inquagefma  die  ab  exittt 


dc  .Aegypto  datafuit  lex  in  monte  Sinai,vt  patet  in  E.xo. 

6  Padum  qnod  irritum  fecerunt./p/«»w  multipitciter  traj 
grediendo,vt  pjtcttnlibris  Iudicum,!\egum,&  Varat. 

7  Et  ego  dominatUS  fum  eorn.  pro  tranff^refi  onibus  eos  pu 
ntedo.Ec lubdUu'^ coditio noutlcgis,cYt  dicitur;Sed  hoc crit,&C. 

8  Poft  dics  il.i.pofi  curfum  veteris  tefiament'. 

g  Dabo  lcgem  mcam  in  vifceribus  eoru,&  in  corde  eo 
rU-&C.  Q.u.a  Cijitjtus  lege  Euangelicam  nonfctipfit  inpelltbus  vcl 
tubutis  matiriatibusjtcd  in  tiumaniscordib.  Etpotifftm^  quadoJU' 
per  credcntes  mifil  (piritumfantiii  in  die  VcteoJics.Idto  fnbditur, 

10  Etnondoccbit  vltrayirproximuiljum,  6cc.Quiailli 
ocs  immcdiath  d  Deo  fucrunt  edocii  de peninentibus  ai  legemnO' 
uam,&  poftea  mulii  atiffaniii  habuerunt  fcientiam  a  Dco  infufim: 
&  fi  ijiudgcneraliter  inteltigatur,  ad  Hatunt  trtumphantis  ecclejix 
refertur,vbi  omnes  immcdiath  vident  diuinam  effentiam. 

1 1  Hxc  dicit  dominus  qui  dat  lole m  ia.Qrdinati  difponens 
omnia, 

*Si 


799        Glof  ord.&NicoIaidcLyra     800 


i>Hi(f<if/o/.fecundflGen.SoHncoclo  pofituseflin  lu- 
■M-  Hi^i  Innn-A-  ftcllc in  luminc noflis.In  Pfal.quoquc 


Cont  T.b 


A  minc  dici,lnna:&  ftcll?  in  luminc 


Cene.4».  a 

UlU.i7.i 

AUcgor. 


do  fcmcn  Ifracl  po-  a 
tcftcflcpcrpctuum? 
Cocli  aut  pcribunt. 
vndclacobfilijsait:  b 
f^emte  tS  annuciabo  uo 
bis  quid  futurHm  ftt  in 
neui/Jimis  dieh.in  quo 
patct  mundum  no  c 
cfTcpcrpctuum.Vn 
dc-.Calum  &tcrratra 
ftbunt.  Etalibi:  Ecce 
ego  •pobifcum  fum  vf(j; 
ad  cdfummatio^^e  feculi 

Vcl  alitcr.Aliego  d 
ricc.Qtiandiu  mun- 
dusi(lcfucrit,feme 


lcgitur .  Dtcsdicietu8atvfrhum,&no\rnoc'liind  CJtfuentiarity 

quia  inuiccm  fibi  dics  &  noCtcs  lucccdunt. 

b    si  defecerim,  &c.Si  c?li  pcribunt ,  &  ficut  vcftimctum 

vctcrafccnt.quomo  ,/-,-.    1  ,•  •  1-1  «  n  n     - 

nus:Qui  datlolein  luminedici:,  f  ordinc  luncT&lteliaru 

in  lumine  noctis.-q.  turbat  marej&  fonat  fluclus  eiu.s.  Do- 

al^ConiiiiiK  0&  orJn  njiurz. 

minas  excicituum  nomcn  illi.Si  dcfccerint  lcges  ifta:  cora  1 

atSuut  c«li  nou  periLunt.lit  fnrici  llrjtl  Homini  volun-aie  ^rtpctuuerit,r.e.  aliquj.to  cellabit. 

mc  dicit  diistunc  &  femtn  Ifrad dcficiet,vt  «onfitGcns 
coram  mecundis  diebus:H?c  dicit  dominu$:Si  mcnfura  ^ 

•  1  Vi  magnc  do  coruin  cognofcaiur. 
bfViraiionecomi^rebendancui.Qj^icuihui  i.iipoilib  le  clt.itj  illu<4,  &  fi  audierimu,  luJxoshoc 
teftimonioglotiiiiaPcrtuirus,quodnonabiedu;n  (it  »ni  lerfum  f^men  liracl,  fed  iih  infiddes. 

ri  potucrint  c?'lifurmm,&  inueftigari  fundamcnta  terr^ 
dcorfum,  &  ego  abijcia  vniucrfum  iemc  Ifiacl  ^pter  om-  3 
niaqu?fecerunt,dicitdfis.Eccedicsvcniuntdicit  domi-  "^ 

if  bccitna.lGloiiofidictafmit  de  teci.Dei.Etalibi.flaminisimfetus  Ixnficai  ciuitatrm  Dei. 

bTObedientij  vclgratis.         e 

Krad' Vermanebit :  c  nus:&?dificabiturciuitasdominoaturre  Ananchel,  vfq;  6 

B  non  in  his  qui  incrc     g^  porram  an<;uli.Ec  exibic  vltra  normam  menlur^^m  c6-  l 
dulifunt,fcdquiin  »  ^  aiLxx.evrum.    ^ 

apoftolis&perapo     fi^cdueius  fupcr  collem  Garcb,  &  circumibit  Goatha ,  ^ 
flolos  credidcrQt,  vt  t    i  i 

kUqx  falux  ficrft. 

c  i"/w/f»/(('<in.  Quafidicat  Qiipmodo  rcrfi  &  maximc 
coeleftiuanrorun5poteftordo  mut.iri ,  &  marisfluctus 
voluuturadlittora,  &  fragorgiirgitu  auditiirtcrribilis, 
necvltrapra^ceptu  progreditur.  Vndc:  Tt,rm'mmpofuiHi 
eis  quem  non  t>ansgredien.&c.  Sic  femcn  Jfrael  domini  volu- 
tatc  pcrpctuum  erit,nec  aliquando  ccflabit. 
d  Eccedies.  Quimillcannorum  legnumin  ludxaexpc- 
ftant,  conanturofledercaturre  Ananchcl  vliqueadpor 
tamangullicollem  Garcb&  Goatha  &c.  fanduarium 
domini,idcft,tcmplum  cflecodcndum ,  manfurumquc 
in  pcrpctuuni.Quod  quia  tcmpore Zorobabcl  non  pof- 
funtmonftrarecompletum,tranfcunt  ad  Chrifti  fui  tem 
pora:quem  in  confummationc  mundi  dicunt  eflle  ven- 
turii ,  vtaurca  lerufalcm  dcfcendat  de  coeio,&  hoc  terras 
fpatio  jcdificetur  pcr  circumitQ.Hocaut  inde  conijciunt, 
quiaaturre  Anathot,qu.^appell3tur  kremicjtribusa  le 
rufalem  fcparata  milibus  vfquc  ad  torrcntcm  Cedron 
2  funda- 


fundamcntaciuitatisiaciantur .  Dicunt  Ananchcl  fil  ^ 
Sellum  patruelcm  fuiflcIcrcmi,'ECuiuscmitagru,&  ji  ' 
cfl  inqiiiunt  turris  Ananchcl,ignorantes  Hcbraica  vcr  , 
tatcm:Hiccnim  Ananchcl  pcr  non  mediam  litcram  fc,  1 
bitur,ibi  autem  Ananchel,pcr  men  literam.  | , 

C     rfqiicad.  GtCg 

rius.  Inangulodi|li 
plcxparics^iugituPk 
Ciuitas  crgo  dfii  '^ 
turre  Ananchcl  \    . 
queadportaaii!;i    .< 
a:dificaridf,qiiia     j 
clcGa  a  ccliitudi:    i 
graux  inchoans\    i 
queadingicfliuii, 
fccptionequc  co 
flruiturludaici  p' 
puli&Gctilis./-7(/.- 
adpo.ai.&i.Liccti. 
clcfia  initium  hal; 
rcvidcaturfublin- 
in  hac  tii  vita  rccl 
veritatis  lineam  n 
pofluntan^jiiii  "f 
fidere-Inaii 
lumus  duviuimi: 
fraftis  quoqUim 
cxit  vltra  funicu! 
menfurc,conrra  portamanguli  fupercoUem  Gareb,qi 
incolatusaut  Icabies  interprctatur,in  quo  aducni  5c  p 
regrini  &auribus  prurientes  &  nouitatem  peffimxd( 
(Xtinx  facile  fufcipientesfignificantur. 
f  Et  «rtxTw.Quod.Lxx.gyrum  intcrpretati  fimt,cledis. 
viuis  lapidibus  qui  voluuntur  fuper  faciem  terra:>ficc( 
ftringunturlapide  angulari:  &  omnemPhagarin 
quodintcrprctaturruinarum.  Etcinere»,  lubau^ 
cumibit,vt quauis  videamur  nobis in collibu&« 
per  tamen  timcamusruinas,  &  confideremuscl! 
dicamuspoenitcntes  :  Cineremtanqnam  pa^  tm  mandu 
&  vniucrfamSedemoth.quodHieronymus  vcrtitinR 
gione  mortiSi vnu  nomcn  in  duo diuidens.Sadc.r  - 
&Mooth  interpretaturmortis.Regioautemort.  1 

peccatorum  eft,  qus  pergit  vfque  ad  torrcntcm  Ccdrc  .^  ^  1 
vbi  dominustraciitus  eft,qui  tenebra;  interpretatur.  \ 
dcquantalocahabcat  ccclcfia,  &  quod  finc  macula,      \ 

#  ruga      i 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  Si  defc.&C ({eb.naturalib.i  me  impofit^. (j.d.Jicut  sut  fiirhilcs, 
ita  fiddes  fiabut  cora  me,cf,perfc^h  impleturin  ecclefta  trinphatf. 
2.  Si  menfuraripotuerint,&c././/cMr«o  p<'jfjMrttmc»/«ran, 
fic  no  abijcia  vuiuerfum  femen  Ifrael,  quia  aliqui  iam  funt  vocati  ad 
fidd dtempore  Chrifii,ifplenius  vocabuntur  alij  circafinemundi. 
3  Eccedi.Hic  cdfequcter agitur de  ciuitatis adificatione,&  fecH 
du  quod  dicithic  ^a.Sa.& bene quantu  ad hoc,  nonpoteftinteUigi 
AeJificitJo  ^'  edificationibus  fafiis per  Salomonem  &  'h^eniia,qHia  nofuerut 

eiuitatis  Ictu  tat^  ampliludinis,ficut  ifia  defcribitur.lti  rptia  in  finc  dicitur;Sa. 

&lcm.  ftu  do.non.  Ciuitas  aiit  xdificata per  Salomonc  fuit  defirniia  psr 

Chaldteos,  &  tcmplu  in  ea  exifiens,  &  ciuitatem  readificatam  per 
Tieemia,  ^  templu  diflruxerunt  \cmani.Et  ideo  dicil  3,  leremias 
loquitur  de  rcxdificattone  lerufale  C3  tepli  in  adutntu  Mtffix ,  quo 
tepore  expcdant  ludai  lerufaiem  &  teplum  a  Dco  rexdificari  ina- 
terialiter  multbprecioftus  &  latius  q  vnquamfuerit.Sed  hoc  diBii 


turfuperbi  Deo  abominabiles.Gareb.n.inteipretatur  fcabiesiXf. 
Cuibit.  Quod  interpretatur  Gcs peccatrix.EtCCm  val.  Tercfu 
iuteltigutur  carnales.  'Et  c\ne.i.peccatorespanitttes,fecundTah 
Job.  vlt.a.^go  panitetia  infauitla  &  cinerc.  Et  vni.reg.i.^Oii 
literloes  piccatores  in.regione  ubra  mortis  fjabnatcs.viq;  ad  t( 
quiinterprttatnr tenebr^,qapeccatii menti  obtenebrat.Ei qm ri 
ti  depeccatorib.ad  liicegratite  reuertutur,&  ardctiores  tn  Dci  1 
dientiaefficiunturfidedfubditur.Etv^q.  adangpor.equ.f 
CHturJjicequiq  agntur  infiinUu  Spiritvfjantii,  Hciiciu  ^  diiittn 
I{p.  S.cQiii  fpiritu  Dei  agunt,hi  filij  Dci  funt.c?'  ad iHo 
habet  Spmcufjaniitts^fHut  jifjbr  ad  f^ttS.Sandu  do.non.&C 
cultus  Dei  ab  ecclejia  nd  tolletur,fedpei  mantbit  vifj;  adfini  m'i 
&  tunc  non  defiruetur,fed  magis perficictur  in  patna  vbi  erii  ■ 
iugn  &  perpitua,iccundu  ittttd  Vf  8  j.t.  Beati  qui  habitani 
domo  tua  dne,i  fccula  feculoru  laudabut  te.  Licet  m 
jit  bene  dtcili,vidctitr  t.imcn  mihi  faluo  mdwn  luaic-u,^  loiu! 
pofjit  exponi  cte  re^dificatione  lerufaleptr  .Adriaru  itnperau 


fundatur,fuper  erroneum  fundanientu.f.g>  adttentus  Chrifii  ftt  fuiu- 

rus, qui iam tranfiit in prateritu,f^ quod Hiero.  & alij expofitores  foft  dcfiruBionc fada  fv.b  Titu (sFeffafmw , in qua xdifiai 

nojiri  dicunt,  ^  non  potcft  intelligi  ad  iiteram  de  adificatione  leru  niurus  Icrufatem  fuit  aitatatus  ir.tant Ti  5,  /ot a  duminica  fv 

falc  materialis:  fed  fpiriiualis  qu<e  cedificata  cft  d  CDrifto  viuis  lapi  &  fipulturxfunt  ibi  inctufa,vt  dicit  Hugo  Eloriacenfis  &  ^  , 

dibHS,fecundu quod  dicitHr ylpoc.  j  i.a.  Vidi  ciuitate  fanflam  riographi ,  qute  tamtn  erant  cxtra  hrufatepo  I^pmanos dep"! 

Icrufale,&C.c«i'  ^dificatio  l)ic parabotic^ defcribitur.  Ecce dics  vtpotet  lo.ip.&ad  Hcb.t  3 . Et  illa  trad'dit  ../tciins .AdrianusC 

VC.!.tepus  noui  tefiam.  Et  cdifi.ciui.j.fcc/f/irf,  de  qita  dicitur  Tf.  fiianis  habitauda^prohiijtns  nc  aliqiiis  Iur<pis  Imbiiarttibide. 


86.Gloriofa  di(3afuntdctecmitas  Dci.Aturrc  Anane- 
hcl.  ^nanehel  interpretatur  gratia  Dci.Ti  r  tutvi-  igitur  ^nanehel 
metaphoricb  defignatur  .Apoftuti  &  alij  credetes primi,qui  ad  mo- 
dTt  turris  fuerut  folidati  per  graiia  Spiritufian^ii  defcedentis  fuper 
eos  in  die  Tetecoftes  infigno  vifibili,&  ifii  lapides  primarij  fuerHc 
ludxi  :fed  quia  pofteafuerut  Getitcs  adfidc  deuote  venietes ,  eis  in 
hoc  .fdificio  cbiundt.Ideofnbditur.  yfq-,  ad  porta  anguli.  Situt 
.n.dute  line<tcoiungunturinangulo,fic  luaai  &  Getilestn  ChriHo: 
f  ^  qucd  diciturlapis  angularis.Et  q»ia  ecciefia  militans  nbfotn  ha 
bitinfe  iuHos,jedetiapeccatores  quantUad  numirujticet  non  qua- 
tu  ad  meritii,ideoJubditur.Exihit  vltra  norma  mciura:  in  c6 
fpcflu  cius,&c/.ad  recipiendu  peccatores,  quodcxprimiturma- 
gis  inJpeciati,cHjHbditHr:SapctcolGircb.per  quodmttitigun- 


crgo  pdt  exponi  iitcra.Ecce  dicSjScC.xdifi.ciuitss.J.IernJilt 

4  T^oiwino.i.ad  honotvm  domini,quia  foti  Chrifiiaiii  ibii)»l>i- 
refutrunt  pirmifii,vt  di£ium  efi, 

5  A  tur rc  Ananchcl  vfque  ad  por.  ab  antiqmfuit  in  lcr ; 
k  qiudk  turris  qt  quxda  ponafic  ncminatjc,vt  f)abetttr7>feeV) 
3  &'^.l{cg.  1 4.  Et  inter  ilta  duo  ivca  erat  quaft Ibgitudo  ciuititii  \ 
^a  i  latere  .Aquilonari  fiiit  ditatatus  murus,vt  dui.eft,idt9frp\ 

6  Etcxihitvl.l.ant!q"amctaiiJmam. 

7  Norma  me.f./< yt'fale,ad  includeilu  lcca  pdida.ideofHlidit ! 
a  Su per  colle Garcb.f.w/OHfcw  Caluaria  vbi  C hri^us  fi"f  '' 
fus  :  vnus.n.&  tdem  tocus aliquando  ntminatirplitribusnonii \ 
hus:ficut  mons  Sinai nommatkr eiiam  muns  Oreh  &mons  De j 
$)  Et  circuibit  Qoi.Iftevideturillelocus  qui io.i9'di(it»rC 


\oi 


lei  emia:  Cap,  XXX II. 


802 


^ugain  coeleflibus  tandem  futura  fit .  Audis  angulos  &      nosindigerccurfu  atque  ccrtaminc,vt  tandem  aim  do-  D 
A  :abicni,audis  ruinas  &  cincres,regione  rnortis,  dc  tene-      mino  audire  mercamur :  ^lcendijii  equos  tuor,&  equitatio  Habacjji 
.    .  ^     .       ^^  ....  t«a/a/«<j.InportaOrientali&mportaquadrigarumfan 


ras  nec  vnquam  glorieris.Denique  fequitur. 

j/jqueai  a".gu.  por. 
Jullacnim  Vera  iu  af rheodotio  iprum  Hebr»ura  poruItPhagarim.velruinarum  alia  litera. 

iiiavclcertaviao  a  &  omnctn  vallem  cadauerum,&cinerest6^vniuerlam  rc 
a  in  hocfeculo  Ip     gionem  mortis,  vfque  ad  torrentem  Cedron ,  &  vfv^ue  ad 
angulum  portg  equorumOrientalis.  f  San(flumdomjni 
non  euclletur,&:  non  deftruetur  vltra  in  perpetuum. 


quoque  angulus 
prts  quamuis  O- 
i:ntalisvndeiume 
c;reditur  ,  cquorii 
rpcUat,  vtdoceat 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  itha.Sic.n.frequeter  vamtwnomina  locoru  per  longitndinetfu, 
t  ut  loan.  ?  .nominatur  Sichar  ille  locus  qui  vocatur  Siche  Gen.  3  j . 
Et  omnem  val.cad./»c  nominata,quia  ibi  puniebatitur  ad  mor 
m iudiLOti,  quorum cadauera  ibi  remanebant.  Et  eadem  ratione 
litur regio  mortis &  cinerum,pi ibifiebant diuerlxpunitiones, 
( ibialiquicomburebantur,  quorum  anerts  rcmanebant. 
:  Vfquead  torrentem  Ccd.fcilicet^exclufi^th.  Dilatatio  enim 
ttripr^diHapcrtingit  pfopi  torrtntem  Cedron,fecundum  dcfcri- 

fonem ciuitaiis  faHam  r.btUisqui  viderunteam. 

A  D  D  I  T  I  O    I. 

Jf.j i.T^»  dicitur  in pcji.Etftcinfpojito  perfrumentu  ^  vinu. 

B  Skutpfrumentu  &  vinu  intelUgitur  hic  cucharifli^  lacrametu, 
f  peroitu  in  hoc  loco  debet  intelligi  oleu,  quod  esi  materia  facra- 
r,  ntorum  cofirmationis  &  vnfiwms  extrcm.f.Quod  aute  p  deim 


dificatioduieft,  vt 

1  tunc  nos  perfedtos 
cflearbitremur^ca  t^imujlcuia 

2  dixerim':r«>m/)«2th 

3  decemmilibusmul.mil.  pfai.^Vd 

4  iaJominus  in  eis  in  Si  t  ranaifieatfi 
tiaiinfjndio,hzC  xdi-  «loniino. 
iicatio  mancbit  ia 
«ternum. 


i 


r'Ui£<tturgriitia.hoc  magis  vidmr  ftinere  adjenfum  myiiicum. 

ADDITIOII. 
Uod.  cap.y>bi  dicitur  in  pnfl.  Tuc  lctabitur  virgo.».  rirgines 
Quodhic  dicitur.TuC  iaetabit  virgo.rjon  efi  necel]arium,quod 
(mtUur per pUrale.f.diccndo  virgmes :potcJi  enirnproprik  expo 
tiebeatayirgine,qu£  antonomafiice  dicitur  virgo.lUa.n.excel- 
itiorimodoqcitenbeati  l^taturinchoro,non  folumangelorum, 

/  etiamfanHorum  omnium,de  quibusfubdii^lnnctlCS  &  fcncs  f^^agHe  &paruum  ffl.  Quod  quidcm  inconueniens  nonfequitur  ad 
ia\[.vt per  iuutnes  intdligantur  fancli  noui  tefiamenti,qui  noui  veram  expofitionem  catholicorum.  fecundum  quam  illifilij in pro~ 
t  veniuntiCf  per fenes fanili  veteris  tefiamcnti,qui  ftmulUtan-  priaptrjona  quifueruntoccifi,{unt  reuerft  de  terrainimici  ,fcilicett 
t(  in  ecclefta  triumphati  de  qua  agitur^vt poliiUaror  dicit.Et  quia  Herodis  ad  terminos  juos,fcilicct,ad  rtgna  ca-li,  qu^  efifpes  nouif' 
tvirgopr<:edilia,qua  diBifanHi  iuuenes  &  fenes,antequam  adfla       fima  de  quafubdit:Et  eft  fpcs  nouifllmis  tuis 


3  Et  vfque  ad  angelu  por.ftc  nominaUf,quia  equiper  illaad. 
duccbaturpro  adaquattone  in  torrente  Cedron.Et  dicitur  Orietalif^ 
ad  differentiS  alteriusporta  qu^  dicebatur porta  equoru,q  eratpro 
pe  templu  fic  nominata,eo  5,  homines  equitare  poterant  vfq;  ad  io- 
cu  ittum,fed  inde  dimifiis  equis  procedebant  peditando  vjque  ad  te 
plum,ficHt  diaumfuit  ^ehemifi  ;.&  ifla  erat  in  parte  occidentali 
ciu:tatis,ftCHt&  temptum:  illa  verb  magis  in  parteorientali. 

4  SanaQ  diii  non  euelletur.?./ep«/£/;n  ^dificium  quod  Sara- 
ceni  capientes  ciuitate  nd  defirux€runt,fed  magis  honorifici  referux 
uerut  vfq;  hodie,ftcut  dicut  illiqni  vide>  ut  et  infcriptis  reliquerut, 
cula  annoru  reuerteretur  pofientas  itlorumcaptiuorum,feu  occifo-  „ 
rum  adpropriam  patriam  ,feu  ad  terminos  fuos,  prout  ipfi  expo- 
nunt  hoc  quodfequitur.lc.Q:  merces  opcri  tuo  &  reuertentur 
dc  tcrra  inimici.  qupd inteUigunt  implcndum  in aduentu  Meffie 
per  eos  tr,aniter fperati :  quo  tempore  fecundum  eos  dcfcendentes  d 
predidiscaptiuatisffeu  occifis  reuertentur  adterram  promiffionis. 
B^dicHlum  enim  videtur,  &  didamini  rationis  omnino  inconfom 
qubd  atiqua  mulierfiens  &  dolens  de  nete  ,feuflragefiliorum  pre. 
fentaliter facia  confoletur  &  quiefcat  aftetu  per  hoc  qubd  certifica 
retur  de  reftitutione  difcendentiam  ab  ilUspofi  decurfum  duorum 
milium annorum  vel circiter.T^am  Jecundum  Thil.in  i.ethi.i^.c, 
Etfortunus  vel  infortunijs  viuorufi  aliquid  redundat  ad  mortuor. 


tn  beatitudinis  peruenijftnt,fuerunt  in  luHu  huius  Jeculi  &  dolo- 
i,ideQfubdit.  Conucrtam  ludlum  eorum  in  gaudium. 
A  D  D  I  T  I  O    III.' 
In  eodem  cap.vbi  dicitur  in  pufiilla.  Qitod  fiHitiim  videtur,  ta- 
m  quia  dijfunat  d  diBo  euangciiftx. 

I{atianes  quas ponHlator  allf-gat  contra  txpofitionem  fiBitiam 
id     ^  —-      ■  ■    -  - 


A  D  D  I  T  I  O    I  I  I  I. 

Ineodemcap.vbidiciturin  poftil.  Dabo  legcm  mcam  in 
uifccribus  eorum. 

Cum  tex noua  fitipfum  EuangeliM,de  quo  Ioa.zo.dicit!ir.  HxC 
aut  fcripta  funt  utcredatis.Wrfera»-  ^  lcx  noua Jit fcripta,  non 
indita.Sedadhoc  dicendumprout  ini.2.q.io6.arti.i.incor.art, 
idxorli dehacprophetia.Vox  in  rama  aud.cft>&C.vf>-/e  sHt,  qubd  lexnoua  principatiter  eftipfagratia  Spirituffin£ii quf  datur 
i  non  accipiuntur  ab  eis.De  primapatet,  nam  ipfi  non  accipiunt  fidelibus,de  qua  ad  I{pm.  S.a.  Lex  fpiritus  uitai  in  Chrifto  Ic- 
tritAtem  Eunngdij.De  fecunda  ver6:nam  dicunt  quod  hoc  miracu  fu  libcrauit  mc  a  lcge  pcccati  &  tnottis.Habet  tamcn  lex  nO 
mfatis  exprimitur  in  iflolocoptr  Ieremiam:quod  dicunt  fuffice-  ua qM^daJicutdifpoftttua  adgratia  Spiritufian^i prgdida ,  q  coti^ 
•  ad  publicationem  huius  miraculi ,  prafertim  cum  leremiasfuit  nenturin  Euagelio,Jicutea  qpertinentad  manifefianda  diuinitate 
■>ft  captiuitatem  decem  tribuum,  &  videtur  narrare  hic  ifludfa'  vel  humanitate  Chrifli,  vel  ea  q  pertinent  ad  cotemptum  mundij&' 
C  um  de  ploratu  F{achel  tanquam  prfteritum,  Sed  eft  alia  ratio  vali  iliafunt  fecudaria  in  lege  noua,de  quib.oportuit  inftruifideles  Chri  B 
i  ( otra  eos,fciticet,ex  hoc  quodjequitur.  Hfc  dicit  dominus.Qnlc  fti  &  verbis  &fcriptis .  Ide  dicendU  eft  de  his  quf  ad  vfumfputdis 
: at vox tiia a ploratU,&C.  QHalisn.erat confolatio matri,fett  grati^ pdi£itpertinent,q funt opera virtuttt ad qu§ multipliciter no 
•ulieri  ploranti  de  cfde  prffenti,feu  de  captitiitate  tantf  multitu-  ui  trflamenti  homines  exhortantur:vnde dicendum  eft,quod  lex  no- 
nisfitiorum,ctiam  fi  certificaretur  de  hoc,qubd  poii  multa  curri-       ua  principaliter  efl  lux  indita,fecundario  aitt  efl  lex  fcripta,&c. 


CAP.  XXXII. 

VErbuquod^etc. 
Nonfoliivcr 
hjfcd&opcrapro 

fictarum  funtno- 
sinexcmpla  vir- 
Itum.  Poterat  Ic- 
rcmias 


C  A  P.     XXXII. 
^^^^Erbum  quod  fadum  cft  ad  Icremiam  a  domino 
in  anno  decimo  Scdechi?  regisluda^ipfc  cft  an 
„,.,^^,  nus  odauufHccimus  Nabuchodonof iTilc  cxcr 
citus  regisBabylonisobfidebatlerufalem,  &Ieremias^- 


t 


remias  nuncfare  f - 
fpcra  ,  &  frui  rcgis 
amicitia  ,  fed  ma-  i,iztt.vo.c 
luit  Dco  obcdirc,  g 
poteft,&  anima,& 
corpus  pdercinge- 
hennam.     ^ 

"  In 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.    XXXII. 

i^TErbum  quod.  Superius  leremias  pajfus  efl  iniuriam  a  fal 
V  fis prophetis,  C^ Jacerdotibus,hic  iterumpatitur  iniuriam 
<  egihus  &  principibus,&  primb  d  regibus,fecundb  dprincipibus, 
ip.iy.Vrima  in  duas:  quiaprimbpatitur  iniuriam  i  Sedechia  re- 
}.Secundb  a  loachim  eiusfratre  cap.  j  5 .  iHe  tamen  loacinm  re- 
iauit  ante  Sedechiam ,  vt  dicium  eflfupra  cap.ii.  quia tfte liber 

non 


nonproceditfccundumordinem  tempons,  vt  dt^um  (fl  fupra.Tri- 
tna  in  duas,quia  leremias  primb  patitur  iniuriam,  fecundb  refumit 
fuam  propheti.m,ibi.Et  dixit.ln  prima  parie  ponitur  leremitc  in- 
tarceratio.  feciindb  im  arceratiunis  ratio,  fciHat,  quia  prophetabat 
tiuitatem  obfefiam  d  Chaldeis  capiendam,&  populum  captiuandu: 
propter  quod  Sedechias  recluftt  ei-m ,  nc  talia  coram populo  toque- 
retur,ne  cor poputi  formidine  diffnlueretur.  Teccauittamen  Sede- 
chias  hoc  faciendo,  quia  leiemias  loquebatur  de  mandnto  Dei ,  ^ 
impellebatur  ad  hoc  tx  eius  infiin6i^i,ita  3»  «0«  pottrat  no  toqui,  W 

->  dianm 


MOB^ALITEn^. 
iyerbum quod  faBum  eil  ad  leremiaa  domino.&c.Scquitur. 
tEt  leremias.Vcr  leremian]  prophetam  veritatis  qui  clau 
fscratdexnandatorcgis:  (jgnatur  bonus  prxlafus  vcl 


dodor  perlecutiones  fuftinens  ab  aliquo  potcnte  ^ptcc 
veritatis  dodtrinam  vcl  exccutioncm  a:quitatis,ficut  faa 
ftus  Thomas  Cantuaricn.paQus  eft  d  rcgc  Anglias  6c  fa» 
tcllitibus  fuis,&  multi  alij  fimilia  pafii  lunt. 
Tom.  ^.  Cc 


Soj 


Gloford.&NicoIaideLyra       Soii 


^  a  Jn  atr'0  wrrmV.Notanda  ex  partc  rcgis  clcmctia,  q  non 
A  Jn  carcerc.  icd  in  vcftibulo  prophctam  rcciudi  ludcrat , 
in  libcra,rcilicct,cunodia,ncpoflccffugerc.  q.d.Non  ols 
lcrufalcmclaufamunitionibusfucritcomuniscarccr. 
b  Clauferat  rnttn  tum.ll  vicinacaptiuitatciam  pcftc  &  fa- 
jncconfumptaciui 


dcxtrx  fonat:&  conucnicntcr  appctit  eius emptionc ,  i  J^ 
quoobcdicntia&  virius  domini  vcrfabatur.  '    * 

*  Thcodorctus.Dcus  hoc  mandauitticri,vtrcipfapct  \ 
fuadcret  populo,cosa  captiuitatercuocandoscflc,tcrtj  | 
quc  patcrnam  rcccpturos. 


rum  fuftincrc  cru- 
ciatum  ,  &  vidcrc 

3ucm  timcas. 
yifttem  eum.TcVCi- 
pcrauit  fcntcntiam, 
vt  ad  bonam  &  ma 


It.oin.t.t 


tatc&tiipcrftatSc-  a  phcraeratclaufusinatrio  carccris,g,cratindomorcgisIu 

OCCniaS  in  lCntCtia.  '  ,^  HuIc  iratmclt  lex.quli  loquiiur  in  noniii.cdomin  ,  qu«  (ibi  fjcrantiiiipcijia 

c  Qnarevatici.  Ctz-  b  jjj  daurcrat.n.cu  Scdcchias icx  Iuda,diccns:Quarc  vatici 
Slacpationcm  vc"  ^  naris dicensiHic  dicit dns^ecce  cgo  dabo  ciuitatcm  iftam 
borum,quamp?na     jn  manu  rcgis  Babylonis,  &  capict  eam ,  &  Scdechias  rex 

luda  non  cttugict dc  manu  Chald^orum ,  fcdtradctur  in 

a1  Huinilii  cjptiui.l^Pi^tcniis  &  inrini. 

manus  regis  Babylonis,  &  loquctqr  os  cius  cu  orc  iniusj& 
oculi  ciusoculos  illius  vidcbut,  &  in  BabyloneducentSc 

a1Vcrbuu.li  ambiriium  ponit,  necruciltui  vidcjtut  &  niilcrias  propheiate. 

lampartepoflit  rc-  d  dechia:  &:ibieritddnecvi{itceum,aitdominus.Si  auf  di- 

fcrn ,  vifitatio.!i.&  micauchtis  aduerfum  Chalda^os ,  nihil  profpcrum  habe- 
conlolatione  «c  lup  ^^„^^  „^^^  ^^,^;,  ^^.^^^.^  j^*  .^^i^^^^^  ^^^^^.^ 

B  P^'^'""'  5^"'1.'f ^      bitis.  Et  dixit  leremias .  Fadu  eft  verbum  ddmini  ad  me 

C     £cce  ^nanrhel  fi.       "  i     i/-i-       r-  ii^  i- 

Hclchias  &  ScUum  c  dices :  Ecce  Ananchcl  hlius  Sellupatruclis  tuus  vcniet  ad 
fratresfucrcgerma-  f  tcdicenscEmetibiagrummcum  quieftin  Anathot:Tibi 

ni.ICrCm.rlelCnliErl  afVtptopheiiaopcteimplcrciur, 

hus  fuit.ScUu  Ana-     cnim  competit,t  cx  ^pinquitate  vt  emas  Et  venit  ad  mc 

aTG-aiia  Oci.  blPaci». 

Ananchel  filius  patrui  mei  fecundii  verbum  dfii  ad  vefti- 

aTQi'C  dominus  piziixetat 

bulij  carceris:&  ait  ad  mc:  Poffide  agrum  meu,qui  eft  in 

Anathot  in  tcira  Beniamin,  quia  f  tibi  copetith^reditas, 

lumveropacificus,  g  &tu  propinquuses  vtpoilideas.  Intellexi  autem  q?  verbii 
vcl  pax.  Ananehel ,  h    ,       •    •  \r      o         •  i    a  l  ici-  • 

donum  vel  gratia      dommi  ellet,  ocemiagrum  ab  Ananchei  hliopatri  mei, 

Dei.  Conucnicntcr  qui  ert  in  Anathot.Et  appcndi  ei  argcnium  feptem  t  fta- 
autcmpax  &gratia  i  i.  a  i. 

coniungunturjfccundumillud^GWM-pc.eff.Primumcr 
golpro  pace  meremur  donum  Dei:&  poft  pace  nobis  gra 
tianafcitur.quienon  eftinarbitriopoflideniis,  feddona 
tis.  Dcfcrtautcra  cmptioncmgratiaDciciquiin  alto 
eftzvt  quamuis  vidcatur  cxcclfus:gratia  tamen  indigeat. 
Fuifle  autcm  Icrcmiam  filium  Helchix,dc  facerdotibus 
C  quicrantin  Anathot  in  terra Beniamin,  voluminishu- 
ius  monftrarcxordium. 

f  Emetibiagrum.  A%ct\{kc  facerdotalisjCuiuscmptioat- 
que  pofleflio  lercm  ix  dcfertur  eft  in  Anathot  in  terra  Be 
niamin:Qiiorum  primuobedicntiam,fecundum  filiura 

dcxtrae 


i 


nehcl.  Hclchiasin- 
terprctatu  r,pars  do- 
mini.Icrcmiasfubli 
mitasdfii.Etredeal 
titudo  diii  dc  partc 
domini  nafcitur.Scl 


j;  InterraBnimin. 
Hxc  cftdcfuburb 
nis  quxfaccrdoti' 
pcrfingulastrib.  i 
ciuitatesdatasiitc 
lcge:Ncclicitucr. 
poflcllionedetrib 
intribumtrasfcrr 
nccdcfamiliaadl 
milia:vndc&fili 
Salphaat  intcr  fn 
t     trcs  luos  acccperi 
forte.  Pricipuiv 
ro  fuburbana  lacc 
dotii  vcnudari  nc 
2     potcrantviq.adai 
nu  rcmiflio—  -• 
}     cui  copctcl. 
pingtatc  fs 
h   Intdlcxi 
dendum  vi 
ia  capicndam  vrb 
&  vicinam  (•-"-•'' 
tate  proph. 
grucmcrc  quenc 
poirctpoffidcrcfi    < 
intcllexit  vcrbud;    i 
cflre,&  cmptionc\  ^ 
ticinio  dfu  conua  m 
rc.Dcccm  &  lcpta  M 
ficliscmitagruinj|ff 
4    quo  numcrocatt** 
uitpucrdominfllit  l 
uidindicquacruiteiidnsdemanuinimicoruiv  1 

demanuSaul.&dixit;  Dilr^amtedominefonuitdo- .; 

Denariu  numeru  myfticu  efleoftcndit  Dccalogus  faij 
tus  digitoDci.Septenariusquoquc  in  quo  veruscftfal 
bathitmis  &  reqes  fandla.multis  tcftimonijs  comcnda  "#! 
Inhoc  numcro^pheta  &  lacerdoscmitpoflcflione,fc 
biturq.  in  iib.&  fignatur,teftcs  adhibentur  &  argenrui 
diligecer  appenditur:  vt  omnia  vcnditionis  &  emption , 
iura  fcrucQtur, vt  fic  pofl^eflio  ccrta  ftipulationibus  &  r ' 
fponfionibus  roborara.Audiant  hoc  qui  fall"atcftam( 
ta,&  interdum  nccteftamentaadhibitis  tcftibusVc 

,0  dicarc 


•A 


PluUi» . 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

diBum  eH  fupra  a  o .  Ctttera  patent  in  l:tera  vfque  ibi. 
I     Et  ibi  ctit.fcilicet,in  morte,  qwe  eii  vltima  vifttatio  Dei  quatt 
tum  ad  prtfentem  vitam. 

a  Et  dixit.  Hic  confequenter  leremias  refumitfuam  prophetia, 
Et  diuiditur  in  duas,quia primo  prephetiT^t populi  hidt  libcratio 
nem.Stcundo  Sedechic  fineni,  ca.l^^.Circa  primum  fciindumtquoi 
liberatio  populiper  Cyrum  fuit  ftgnuyi  '•&figura  libcrationis  fiedf 
per  Chnftumfideoprimo  nunciatur primajecundo fccundacap.fcq. 
Trima  in  duas,quia  primo  minciatur  liberatio  populi,fecundo  poni 
tur  confirmatio  didiyibi:  Et  oraui.  Vrimum  oSknditur  per  hocf^ 
ex  ordinatione  diuina  patruelis  lercmi^  venit  adeum,ojferens  ei  ve 
natem  agrumfuum ,  &  ex  dittina  monitione  leremias  cmit ,  vtftc 
nonfolum  verbo  fed  etiamfaHo  oflenderet  quod  poffeffiones  deflru- 


(i^  a  Chaldfts  iterum  emerentur  & pcfiiderentur  a  ludeis  pofi  n 
tum  de  Babylone  :  (^fecundum  hoc  patet  litera  aliquibus  exccp 
qu^  exponentur.  Et  dixit  Icre.^oc  r,on  refertur  ad  literam imn 
diate  pr{cedentem,tanquamftt  refpopfio  lere.fa&a  Scdechif,fed 
fertur  ad  principium  ca.cum  £/»V/r«r.  Vcrbum  quod./«V/cft,  i 
liberatione  populi.  Sed  quia  reuelatio  fuit  ibifdta  in  carcere,  /i 
inttrpoffta  fuit  eius  incarceratio  &  incarcerationis  ratio,(\uofi 
hic  reuertitur  lere.  ad  narrandum  reuelationem  fibifaBant ,  a 
dicitur.  Et  dixi.fcilicet ,  illis  qui  cum  eo  erant  in  carctre  adfua 
&  eorum  confolationem. 

5  Ecce  Ananchcl.  in  Hebtp  iatcr«r,  Ananehel  patrm 
t\xns,ide[i,fiLtus  patruitui. 

4    Et  appendi  ci  argentum  ftathc.  Stather  eft  medietas 
ci^ifecundum  quod  dicit  ifid.  i6.cty. 

^  Ei 


M    0   ^  ^  L  I  T  E  !{. 

ij  Eccf^nanehel.  Qui  intcrprctaturgratusDeo,propter 
quodfignatChriftum  Deo  patrigratiflimumMat.^.H/c 
eflfilius  meus  dile£ius,t>t  ow  mihi  hene complacui.  Per  lercmia 
daufuminatrio  carceris,  fignatur  bonus  religiofusin 
clauftro  religionis.  HuicperfuadctChriftuscmcreagru 
inquocftthcfaurusabfconditus,dequodicitGregorius 
in  Homil.77.  Thcfaurus  autcm  coelcftc  defidcrium  eft. 
Agcrvcroin  quoabfconditur  ,difciplinaeft  ftudii  ccle- 
flis,quac  vigerc dcbctin  loco  rcligionis,  &  idcoagerifte 
diciturcflein  Anathot.quacobcdietia  interprctatur.Pre 
cium  autcm  huius agri  funt  fcptcm  ftathercs,  &  dcccm 
argcnti:pcrquos  fignaturimpletioDccalogiper  nume- 
rum  dcnarium ,  &  pcrfcftio  confiliorum  Euangclij  pcc 


fcptcnarium,qui  fignat  fcptiformcn  gratiam  Spiriiull 
fli.Liber  autem  crnptionis  apcrtus,funr  vcrba  profefl 
nis  cxtcrius  prolata:&  libcr  fignatus  eft  intcrior  intcn 
dcuota:Quorum  cuftodia  committitur  ipfi  Baruch,c . 

bencdidus  intcrpretatur,ideo  fignat  Spiritumfandu  [ 
qucm  vcritas,f  fcflionis  intcrior  &  cxtcriorcuftodiii 
Tcftcs  vcro  huius  rci  funtangcli  fandi.qui  dc  bonis  i 
minum  opcribus  &conceptionibus  corain  Dco  tc(h 
cantur:cuftodiunturautem  in  vafcficl:ili,ideft,  inco; 
humili: qd  no rcputat  fc  nifi  quid  fragilc  &  nuUius  pi 
cij.  Humilitas  n.cuftos  &  dccor  eft  omniuni  chatiin 
tum  &  donorum.Proucrb.  r  i.z.ybihumiUtas  ibifaftfrii 
Qus  tcnct  cxcellcntioremgradum  intcrSpirituflan 
dona,Ifa.  i  i.a.cnumcrata:/^'^tt?f//fr//Yper  n;m)ptntusfp 
ti^  & intelieiius,&c.  Et  fic habct alia  fibiannexa. 


8d^ 


leremix  Cap.XXXlI. 


So6 


f  icareconanmr 
A    f 


tirecepi g. .Baruch qi?i  infcrprefatnr  bcncdicnus, qui 
,iifiliusNcri,idcft,Uiccrna:  mcacclcqiia  diciiLir  !■  arm 
."/ii«cm«V  verbJi  '"Ktii  tt  ImiZ-f  miti  mris.  Ncrt  qi.oq;  fuit 


•itii!c2i)S    Bartich 

rctniimininraiic 

Ijfeciindum  illud : 

Jmbul^si»  viain,nna 

iata  h-c  mil  i  mim- 

• /abar.Vrtdc:  Elif^US 

iiniflcrElix'inran- 
tlmDeoplacuit.vt 
nnslato  magiflro 
(iplicem  fpiritum 
icrercturaccipcrc. 
loc  dicitur  contra 
es  qui  malorum 


ntmifcriccrdia^.  Non  cnim  fiatim  punit  dclinquentcm,  D 
fcd  expcdarpccnitudincni,vtlibcris  fi  imitatifuedntpa 
rcntum  viria,diu  dilata  pana  rcddatur. 
f  Fi>n£in.e,t,  agr.e.^c.  Ha:c  nomina  potentlam  creatoris  loan.i7-a 
indicant, fcdpropricnomenDci,paterefl,vndc:  Vater 

manifjiatii  notncn  tuH 


iiusMaa(i.T,idcft,fadura:  ^Jc  opcrisdomini.Aducrtc  cr- 

b  quantis  virturu  ,.,..,     •  •   •  .  ,    >,  u 

thercs,&:  dcce  argenteos,&rcripfiiiiIibro,&  (ignaui,  dc 
adhibuit  telles.Et  appcndi  argentuin  ftathcra,6<:  acccpi  li 
briitpcfltllionis  f]gnatum:&:  t  rtipulationes,  &  rata  ii  il- 

af  Quann.uain  ci  o  "llit  poHiinr  rr linruenda    T.11  to  U  tali  vir-» 

gna  forinfecus.Et  dccii  libiu  poflcflionis  Baruch  filio  Ne- 

^Qui  vcn-lidcrat. 

ri  fiHj Maafia^  in  oculis  An anehel  patiuehs  mci,&: in  ocu  g 
hs  teilm  qui  icripti  erac  in  hbro  cmptioni.s,&in  oculis  om 

Vrl  j.f  ^>i..ph  <>'V  conf.  landum  venerani  ,   vrl  dom^ni  vfiba  .-.ud^reci  pi.baiJt. 

nium  lud^oru, cjui  fedebant  in  atrio  carceris.  Etprarccpi 

alSnpn  (*i?ti5  prilc.iitus  Jt  vidcniibus.  IQPer  nie  pricei,ii  a..M!inus. 

^utuntur  minifte-  a  Baiuch  cdt am  eis  dicens :  Hxc  dicit  dominus  excicituum 

&cSos'iniqui     ^eus  IfracI.Sumehbros  iltos ,  hbri emptionis  huc  fiona- 

^jjttisfuz.  b  tijthbrumhucquiapcrtuscft,&:  ponesillosinvafefoi.  9 

jo.  ^snme iibros.Y fquc    jj  „f  permancrc  poftmt  diebus mulris.  Ha;c  n.dicit  domi- 

ifi- bdie fcruatur  hsc  c     '     f^        ■     -r^       li-     !     ajl  n' j  \  1 

cfuetudo.vtquod     nus  excrciruuDcuslirael.  Adriucpoliidcbuntur  domus 

afCelcbiata  cmpiioiK  a^ii&  accepta  renteniiadomini,<]uod  adbucpoflidcaniur 
domus,  &  «gli  .^  vinrx. 

Sc  agri  fi^vincc  in  terra  ifta.  Etoraui  ad  dominum  poft^ 

.i*l).i'iirin  ci>-*is  .;<:mitus  expt.inlt. 

tradidi  hbrum  poircllionis  Baruch  fiho  Ncri,dices;t  Hcu 

1«_liriHus  n<i    i.iu»&  Dci  lapientia  vn.!e:Omnia  inlapicniii  tcci.ii 

heuheu  dncUcusrEccctufecifti  ccelum  &  terrainforti- 

a^Btachiuin  ilo.iiini  .)tii  leiirl-irum  cft. 


hvTninibKS, 

g  Mu-i>ws  cofMo^&r.  \  '«^'Sfftj-; 

NcmOergOfecrctlScu  exeplari. 

Dei  fcinfcrat,  &dc 
illiusiudicijsiudica 
rc  ptcefumat. 

hrtyeeldasvnrcuique, 

Significat  quod  in- 
tcrdiim  prx  nimia 
patietiaiudiciaeius 
vidcantur  iniufta, 
Xndc^gnoras quonii,ni  Rom.i.a 
bemgmtas  Deiadpat:i 
tiar/i  teadducn)  Quan 
toigitur  fcriorvio- 
didatantoiuftior,{i 

9  cutinPharaonepa- 
tct  qui  dccem  p!a- 
gis  adinonitus  non  tf^"'"!*:"'" 
punitus,&induri-''''^'"P^*"- 
tiaperfeuerans,taa  ' 
demrubrimarisflu  p 

10  dibus  obrutuscft, 

i     Quipofuifti  (iana. 

11  De  generali  tranfit 
adfpcciale,  &quod 

la  propric  praeftitcrit 
Ifracl,  breuifermo. 

13  nepercurrir. 

k      Etporun'a,  &C. 

14  Quibus  affliaa  eft 
vfquc  ad  dicm  hanc 
poftcrioribus  copu 
ladumeft.Quafidi..f„^.j,u,;a 

15  cat,  &  in  urael&  in  opeie. 
i5  cundis  mortalibus 

tuaquotidie  figna 
complentur. 
Velaliter.  Signa 

tadmuentionueius.  Qui pofuifti fiena &c  portcntain  ter  7  .^ porfentanon  fp-^.  , 

A  ■    r      j  j-       L  o  •    rr     lo   •    4.1         •    •    18  lumm  Aegyptofc-^^       *    ' 

raAcgyptijVlqiad  diem  hanc ,  &  m  Ilraci  &  in  t  hommi-  ip  cifti,  fcd  v{qucho-  + 


itrinfccusfignacu- 
lcontincnt,hoclc-  d 
£recupicntib.exhi 
cat  apcrtum  volia- 

B  tcn , 

■    c  Jn  vafefi&ili.&c. 

li-fcforispofitipatc- 
nt  rapinx.iSc  hu- 
rocrediti  Iblucrcn 

-'"  trhumorc.Hocau 


bTPeicuticn'i?m  iudicnt. 

tudinetuamagna,&:inbrichiotuocxtcnco.  Nojcrittibi 

a  ■  Qj_i:T  ■'p.iil  hominc»  tm^i  >llibilia  Uini,  Peo  piiHibiiia  lunt. 

ttn  fitvt  quividet,  difficile  omiic  verbum,quifacismi{cricordia  in  milibus, 
helligant  rurfum  e  t&  rcddis  iniquitate  patrum  in  finum  fihorum eoru poft 
&m&'^po(Rffio    cos.Fortinime,magnc,&  potens,dns  cxcrcituum  nome  ti- 

(T /^      I  />  afQjem  11011  romprrh^ndit  cogitiiio.(iuoino<<'' poteftfirmo  comprrlicndeie. 

uTu^uis  autnn  per    bi,magnus  confiho  &  t  incomprchenfibilis  cogitatu.Cu 

/n    ^  ■        11  a  T.^Xrnio  crEole  putctabfcondctepoftc. 

:  poflint  intclli»c-2  .  }•       »    ■  r     Ji  •     £1-  *  1 

,commoucturta     ^^^  ^^""  apcrtiluntlupcr  omncs  viashiiorum  Adam,vt 

:ien  Dei  lermone.  h  reddas  vnicuiq;  lecundum  vias  fuas,  &  lccildum  frudum 

■  ^dhuc  pcljidcbuntw  i 
1  rafeje>ra7)-(".Hoceft  k 
lod  Icremias  fu-  ^  ^ 

•5  l.iudcs  lux  in  toto  otbc  celebiantut 

bus:8^tibi  fecifti  ndmc  ficut  cft  dies  h^c.Et  cduxifti  popu 

af  Cumeiiimeduftusell,  tuo  fc:uicl:a'.  imperio  . 


I  c  |l^e  verbum  Pci:(5c 
'^     jcirco  eraiflc  agru. 

t  !>jii  facis  rr,i;erii  ord. 
<fandis  mifcricor- 
tacrcatoris.  Mifc- 
rordiam  fuam  in  millegcnerationesextendfrc,  &  lu- 
Itia  in  alterageneratione  monftrare , qu£e  tamcn  mixta 

fit 


bf  Qu^ando  niaretubrum  viam  ptarhuit  Iftael,  &  Acgypfiot  opprelGt. 

lum  tuum  ifi^ael  dc  tcrra  Acgypti  in  fignis  et  in portctlsjCt 


20  dieeadcmtuxmifcp 

2t  ricordix  fortitudo 

faluatpopulumtuCi 

&  generi  humano 

creatoris   fubucnis 

potcflate.  Et  notan-  ExQd.4.  f 

dum  quod  Ifrael  ab  omnibusfeparat.  luxta  illud  Exod. 

filtus  meus  primogenitus  ifrael. 

"  Etin- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
j4e  J  ^i^f^^^pCiinhh.i.inchartaqujtfuletfieridetaltb.emptitHb. 

2  ElUgmai. jct!icet,ftgillisdebitis. 

3  Et  adhibui  teftes.arf  maionm  certitudinem. 

1  Et accepit  iib. •..cmpti-inis,  per  tjuam habetur ius poffidendi. 

5  Si^n<nam.fcilicet,figillis  dmiis. 

^  E:  ^ifivXmonQS.idiH.interrogationes  &  refponfiones  ven- 

ditts  &ementis,viemishmc:vcndis  ^  vcndo. 

7  i-trztZ.idi(l,verba  vtriufijue  conlenfum  exprimentia. 

^  Et  figna  forin./.  chartam  apertam  coyftmiUm  clauf^  ^  fi- 
'au:  .^nod  ficbat  antitjuitus,  vt  defciUpofjcthomo  vtdere  vir- 

■  '■■rniha-tx  chuft  ,vnde  in  Hebrtcojic  habetur-:  Etdifcoopet- 

^'n,'dcfl,fcriptum  &  apertum. 

9  Etponesillosin  vz.fcilicet,vfque  adfolutionem  Bahyloni- 

c-captiuuatis.Si  cnim  pofitx  tficnt  illa  liter<e  in  vafepreciojo  ,  ci- 

tii  raptrentur:&  Ji  in  lapidco  vafe^  vel  aliquo  huiujmodi ,  citius 

pyefiereht  proptcr  lapideum  humorem:  vas  autem  ficlile  ficcum  efi 

pmet  dccoHionem. 

1'  Et  Oraui.  HJc  onftqucnter  ponitur  confrmatio  diiii,  per  hoc 
■  3>  '.remias  petit  a  domino  perfeclm  infliut  de  ratione  emptidms 
-     dt-^,(um  ciuitas  iff- 1  de  proxi mo  capienda ,  &  populus  captiuan- 

du  ht  domi,msrclpO'.d.t,quddpofl  captiuitatem  ad  locafua  popu- 

l!i'cucrtetur. sic  ergo procedetur,quia pnmo  ponitur  lcremi^ peti 

t:i.Jecundbdomi>ii  ri^)nfto,'bi:  Et  fadum:  ■iententiaprim^  par 

t'fyatet,exceptis  ali^uibus  qua;  dijcurtentur  . 


1 1  Heu  heu  hcn.Terponitur  ad  e.xprifnendum  dvioremprophe 
ttg  de  ctelin:Btone  tcmpli,ciuitatis  &populi. 

12  In  fortitudinctua  mag.&  in  hr i.i\epetitio  (ffciufdem  ad 
maiorem  exprcljtontm.  In  Deoenim  qui Ipiritus  eii bracbium  dici- 
tur  eius  potentia.ficut  orutits  etus  notilia. 

1 5  Non  crit  tibi  difficile  omne  verbum.  iden,^quodcunque 
fieri  pdffibile. 

14  Qui  facis  mifericordiam,&c. idefi,pronior  es  ad  mifcnn- 
dum,qi:dm  ad  condrmnanduni, 

15  Magnusconfilio.i>»«M»«,//M;)otf^/£;>e  Deiconftliumjii- 
ft  quanium  reuelauerit. 

i<5  Etincomprehcnfibiliscogiratu,(7«M quantiicunq; Dtum 
tognnuerit  mtfUitius  creatus,  rtTmnit[tamen  al  eo  intoprehcvfus. 

17  Quipofuifti.  iigrapropri^  diiunturqujefignificartt  aliquid 
de  prtejenti.Sicutfubita  tonuerfio  virg^  Moyfi in Jerpentcm  fuit  fi" 
gnum  diuinx  rirtutis  hoc  facientis  .  Vortenta  verd  qua  dicuvtur 
quafi  piirro  tenfa,tdefl,in  longinquum,ftgnificant  defuturo  .  Etfic 
virga  Moyji  deuorauit  vtrgas  magorum  in  portentHm  dcuoratio- 
nis  .Aegyptiorim  in  rnari  rubro  pct  cxtenfioncm  virga  Moyjifnper 
mare.Exod.i^, 

1 8  Vf quc  ad  dicm  hanc.cfi?  memoria  Imus. 

19  Et  m\Crac\.aliarifmGentium. 

20  Et  tibi  fccifti  nomen.  o[iendendo  qnoi  tufts  Deus  ifraeL 
zi  Sicutcftdies hxctdefijfKut apparec in prJfnti. S^tsra pn- 
tent  vfqtie  ibi  . 

Tom.  4.  Cc    4 


807        G\o(.  ord.  &Nicolai  Je  Lyra        808 


^a  Et  i«jjrf/P /fmf.Nihil  mcdiiim  intcrpofTcfnoncm  &  in 

A  obcdicntiam.Vbcrtascnim  fccuritatcm.lccurltas  ncgli- 

gcntiam.ncgligcntia  contcmptum  parit. 

b  tt  non  obidi  r«fl/.Idefl.Fruara  crgo  promifcrunt.dcf- 

Eted  i^b     xcy.Q t' cunqne pncepetit  d(.minus  fjcitfnus .  Noncnim  in  ro- 

fponfionc.fcdino-  ,        ,  .  „    • 

jn  manu  robufta ,  6Q,n  brachio  cxtcnco,8c  in  tcrrorc  ma- 

»fAbrahl,If«c.M»cob:noiienimruomento,fHpiirri  viriuiiliiKietr.m  ace?r;unt  fr..ii.ii|ion's. 

cno;&  dedilU  cis  tcrra  hanc  qua  iurafti  patribus  corii ,  vt 

•tQy.i»  nonJum  foliduoi   i  imk  "peie  poieiant.jquiDus  alituii  inhntia. 
•  Vr!  rrtum  o.nnium  «hundaniu. 


fugiat.quiaalia  pp  fe ,  alia  in  vfumhominu  funtfaaa.l) 
h  ^t^itijo  t>adam  ciui.  Quia  mihi  efl  cur^  omnia rcgcr 
vniucrfa  difponcre.fingulis  rcddcre  iuxta  vias  luas. 
i  Ciitititt(irii-am.   Primfi  vallata cxcrcitu Chaldcoru, at 
fcntcNabuchodonoforcapta  cit,  &SedcchiasinRabl: 

tha  rcgi  traditus 


pcrc  prcmium  cll. 
c  EcumHtiitiims  ex. 
Dccimus  annusSc 
dcchi9crat&  ciui- 


..-     ^I.V^/T'.    ■irriinr-i  ^Vr!  rnum  o.nnium  ahundaniu. 

dXtl^cii;  &  li?c'  ^  darcs  cistcrraflucntela-dc  &mcllc:&  ingreilifunt  &  pof- 

miasinatriocarcc-  ^  fedcruntca:&nonobcdicruntvoci  tua; :  S^inlegetua  no 

ambuIaucrunt:omniaqua:mandafti  eis  vtfaccrenr,  &c,n6 


tis.Vndcfubditur: 

iicce  mu.  &c.  ,    .       . .  r      .  c 

A      V         o'  r    r  O  d  a^luxtadomini  irr.teniiainbonain.iedditvniruio.iclecunJuin  cper.  l  a 

Nd hab^t quos  vin  *^  fcccruntr&cueneruteis  oia  malahxc.  Ecccmunitiones 
cant ,  fcd  quosca  d  cxtiuvaa:;  funtaducrfum  ciuitate,nc  capiatur:&  vrbs  data 
^X  confumpto?      ^^  ^"  manusChaldxorum.&inmanu  rcgisBabvlonisrj 


k  £f  TfwJinf.  Aquil     > 
mclius.ingrcdictu    \ 
Non  cnimabfcnt 
crantvt  vcnirctq     i 
oblidcrcnt  ciuitai' 
vcrbumautcmH'    j 
brxum&venict.     1 
ingrcdicntur  fona 
1  tt  domuj.Quomv 
do  pcriturus  fcrib 
tur  mundus.iux 
ilUid:  Calum  cf  ffr     i 
/ra'///6«Nr.coqu6cli't(ai 
maUgno  pofitujli 


Et  qu.fcut,qu-:lotu.      prcliantur  aducrfus  caa facicgladij &  famis &cpelUletia::  2    fic &  domusipfa 

■' I.      -   '  .  .1      -  •    r  ■        r-  Inr.i  in  ouihiK  ( 


^&  miracula  atq;  iu 
ftitiaminomncho 
minumgcnus.de 
indetranfitadlfra- 
cl,&  quanta  ci  pr?- 


•Njbncho.1o  imracmores  bono 


g 


1 

k 


nofor. 


e  1 


.inmanuTc-Lxcrcaturis  prcdi    c  5<:quecunquelocutuses  accidcrur,vttuipfecernis  .  Ettu 
«uBabyloDis  catcrcaiore,&pri-  f        4    *   .    /i        •      r-.         t-  ■-►     b,    ji    i  ^, 

mopotcntiam  cius      dicis  mihi  domine  Dcus:  Emc  agrum  argero,&  adhibe  te 

ftcs:cum  vrbsdatafitinmanusChald^oru.  Etfadumeil: 
vcrbum  domini  ad  Icrcmiam,dicens :  Eccc  cgo  dominus 

.if  Nonerit  impo(libileonine  vcrbumapud  Dtuni,  ideft,nuLlibet  tcs. 

Deusvniucrf?  carnis.  Nuquidmihidifficile  critomncver 
ftitcru.defcribit! Et  h  bu?Proptcrcaha:cdicitdominus: Ecce cgo tiadamciuita- 
poft  tantabcncficia  1  ^^^^  iftam  in  manus  *rcgisBabylonis,&:  capicnt  ca,&  vc- 

nicntChalda^ipr.Thantcsaduerfum  vrbcm  hanc,&  fucce 
dent  cam  igni&:  comburcnt  cam,&  domos  in  quariido- 

a^Noncirnte.fea  ronr»ntione,vt  i'-  rr.*.itnrem  ronrumelu  tacrrr  videfatur-  biii  'olo  Sidoniorii. 

matib.facrificlbant  Baal:&  libabant  dijs  alicnis  libamina 

«;neteiii  tiibu^.  alTir.a:  tnbus. 

ad  irritandij  mc  Erant  cnim  filij  ^frael &  filij  luda iugitcr 
facientcs  malu  in  oculis  meis  ab  adolcfcetia  fua ,  filij  Hrael  7 
qui  vfq;nunccxacerbantmc  in  opcremanuumfuarum 
dicitdns:  quiainfuiorc&indignationcmcafadlaeftmi  g 
hiciuitashxcadicqua  «edificaucruntcam  vfque  addiem  9    dcntcm'.  Quicni 

alQ^oo  gcncid  tct  iirsdixii  pci  pricsenuaierat        IQ    prCCatUr,    inclmJ 

iftajquaaufcretur  dcconfpe<5tu  mco  proptcr  malitiam  fi       ccruice  in  tctrap 
horulfraei,&fihorumIuda,quamfecerunt  adiracundia 


rum,clementia.m  il 
liusinamaritudine 
prouoca(re,vt  ciui- 
tas  obfideatur ,  & 
antcqua  capiatur, 
gladio  &  fiime  & 
pefie  confumatur. 
Hcc  autem  vniucr 
lapr^mittifjVtinfe- 
ratquafiinrcprchc 
fioncm  diuinx  fen 
tenti? .  Et  tu  ditis 
mi.dom.Deuscmc 
agrum. 

f  Et  tu  dicis.^b  re- 
prehcndit,fcd  inter 
rogat :  ncc  tam  fibi 


5 
6 


m 


loca  in  quibus  fi; 
gitiafadafunt,  ir 
Deifubiaccbunt. 
m  /«^ifo".  Sincfin  ■ 
Vbiergoiuftitias 
piterna?Lxx.foli  t 
cicntes.    Dv^'!  cn' 
notitiam  ha 
&  ab  co  rcccdcbii 
ideo  foli  in  ocu 
eiuspcccant.Qui' 
roincrcdulipcrm 
fcrunt,quafiillof 
vidcntc  &  negligi 
tedclinquunt.vtif 
Dauidvirfanftm.' 
poenitensai; 
ciram  tefec, 
confpcduti  ■». 
n  Et  verterunt.Vii 
alibi:  Vcrtuntcon 
me  fcapulam  rec 


II 


•iNon  mei. 


f  noliierunc. 


y    .  ,„.      mcprouocantcs,&ipfi6<;rc2cscorum,&principcseoru, 

Cvult  diccre  quam  j  ^^     r    ^    &  •  •  t     1    o  1     l- 

„t  alijsqui  fedebat  in  n  &  laccrdotcseoru,6cprophcixeoium,vui  luda&iiabi 


nus  funditur  ,  q 
vcro  tergumvaii 
gcftu  corporisin( 
cat  fe  ncgligerc  c ' 
minantcm. 
O     Ctmt  docermeo 
Fugatis  tcnebris( 


atriocarcens.&for  o  tatorcs  lcrufale.Etvcrtcrunt  ad  mc  terga  &  non  facics:cu 
fitan    reprchendc-  ^x,hrrun,ngnificjtatbitriu,.K  _         ,  ,    - 

bant  taciti,quo  pro      ^Qccre  cos  &  crudircm  diluculo,t  &  nollent  audire  vt  ac-  ^ 5  '^«'''^ff  '^°'°J" ' 

phetaquem veium  p     .  ,.^.    ,.    .^        r      '   -j    1    i      •     j  •    ^  turaiUuminarec 

nunciaue crcdebar,  q  cipcicntdiicipiina.Et  polucrutidolaiuain  domo  in  qua  14  cupicbam,&doi 

&  vrbcm  dicat  ca-      inuocatii  cll  nomcn  mcum,vt  poUucrcnt  cam,  &  a^difica-  1 5  re qux  reaafunt.  i; 
picndara,&agrum  ^  p    Etpcfaru"t,(S  ' 

ematquemnon  pofifideat.  Non  folum  tunc  ludas  pofuit  idolum  in  tcmplo  Dci.l 

g  Eice ego dontiius. Non omnium gcntlum  vcl populi If-      vfque hodie in  ecclefia  ,  vcl in  cordc crcdentium  po 


Diuinot 


racl  tantum,  vel  vt  de  fanftis  dici  lolct ,  Deus  Abraham, 
&  Deus  Ifaac  &  Iacob,fed  vniuerfje  carnis  vt  rationalia, 
&  brutaanimantiafeciffecredatur.  Suntenim  qui  pro- 
uidcntiamcreatorisvfque  ad  rationabilia  confitcntur, 
bruta  verocafu  vcl  pcrire  vcl  viucrc.  Idco  prophcta  dc- 
darat  nihil  efle  quod  prouidcntiam  &{cicntiam  Dei 

W^rCOlTAV  S    D  E    L  Y  RA! 

1  Eccc  munitioncs,&C.f-<J>-/e« j  udfyangcdtm  muros.&per- 
♦  rcria  adproijciendum  lapides  intra  ciuitattm,  Qr-  turres  Ugnes  ad 

fugnandum  deparicum  illis  qui  defitidutjtmurum. 

2  A  facicgladij  &  famis  &  pcftilcntiai,  &c.  Quia  multi  ie 
illis  tfui  erantin  lerujalem  mm  erant  mortui  gladiOi&  multifame 
(S  multi  aeris  corrupttonc. 

3  Et  tu  dicis  mihi  domine  Dcus:Eme  zgxnm.Qjtaft  dicat, 
boc  ejl  mirabile  propter  ifla. 

4  EtfaQumcft  vcrbumdominiadlercm.  Hic cor.feqfeter 
fovitur  domtni  refponfio,&  primo  de  cimtatis  diflru^iione  er  pu- 
fuli  captiuatione,fecundQ  dc  populi  reduBione,ibi:^l  nunc.  Sm- 
tentia  prim.t  partis  patet  in  litera  vfq-n  ibi. 

5  Etdomos::n  quarum  domatibus.Jic/Z.tct^/r. 

6  Sacrificabant  Baal,&  libabant  dijs alienis.  Te8a  ctiim 
dontoium  illius  terrajuntplana,et  ibi  itdtjiciibant  altaria  idMrum 


tur  idolum  ,quando  nouumdogmaconfiituitur,& 
abfcondito  adoratur . 

q  £t  ^diJicuuetui^&c-Vroprictrih.lttdaSc  Bcniaminin J 
no  Baalis  &  Moloch  demonu  fimulachra  vcncrabar. 
tulos aureos in  Da & iBcthel  lo.tribub.  cp taexccrat 

_3j!1' 


y^^ 


ad  tnatorem  reucrentiam  ipjmutn . 

7  Facientcs  malum  iu  oci\Vis,6(.c.^dolefcctiapopulf  !f' 
dicitur  in  exitu  dc  .Atgypio ,  vt  Uiilum  efi  juprd lav.z.  &  t^^ 
fuerinit  idololatricvt p  nei invituU adoratione,Exod.izi). 

8  Quia  in  furor c,8(.C.idclt,digna  vindi£lx  &  punitiofisn. 

9  Aiiie.ideii,atemporp. 

10  Quaa;dificaucrunt  czm.Et  hoc fuit t^e Salotiionis,^l 
faleprius  adificatd  Mdcbifedech  ampUauit,  &  triplici  muro  cL 
Jit,etipje  idololatra  fuit  ^.<{eg,\\,&  occaftunec^  multiipof>' 

1 1  Auferctur  dc  confpcclu  mco.pereius  deJiru^lwHem. 
tera  patent  rfque  ibi. 

12  Cum  docerem  COS.per  prophetas  meos. 

13  Di[uc\l\o.ldtJi,valde Jolltciti^  &diligenter. 

14  Et  pofucrurWHoc  poiil/imc  ftiit  tcmpore MMafje  4.^^ 

1 5  Et ?£dif\CZUCiut.vidfturcontradi8io,excelfa,in vdle.D- 
dum,q>l.cet  eflentattariain  vaile,  tamen  corpits  alcarisidouc 

•^      .  ■"  *  exctlfiui 


)0() 


Icr  cmk  Cap.  XXXII. 


810 


•^,    ;......  Q«.S.locfonribusrubiacct,  &amc.nitate      pcrll^autpcrcxorScmS  bThoS^ 

fn,  populum  ad luxm-.am  prouocau.t,  qua.n  lcqu.tur      necertitatem,  ad  falutis  viam  nos  trahit veUranS 
:„itusidoIorum  ^       ,,.       P^^^^aionem  fimilitcrabeodemcondS    ?^^^^^^^^ 

««.«Lir?;;^^^^  ver6eftadexhortationcmauxihun.qucDTieSsri 

«ncn,.;,uando  tcmplum'  a  .THcbnicc  Bamo.h.  remiffius  fequi ,  & 

'dificatum  crt  fub      "^^'"^^  ^^'^^''^  BaaJ^qua^luntin  vallefiJij  Ennon,vttinitia  '    P'''^  ^^^  ^^'  ''^"1"- 

taia,&  murieX  »TldoloAmmo..u.xum,quodinurpret,miiexnone„:m  tanu.n,  li.  ,1  l>ru,.lanr.  nCratlOne,  VCl  fup- 

:uaipcrcircuiu-i.      rentfilios  fuos&filias (Iiis Molnrl-.  rr<^  n;^"^''''''°''^'j'    •    •  ^'^.3  promereri. 

cdqQoeritvctu-       r^"*^ ""°j*/"0^ <^ "^'^^  1"^^  ^^iOlOCll,  qd  nonmandaui  eiS,         f    EttmonmweHm 

-   -'     nec  alcedit  in  cor  meu ,  vt  facerent  abominanonem  hanc       t'"'"' "'''^'' ^^- ^'*^ ^' 

aynpecc.uumdeduceruntIud£.Et„uncpropterma,h;.c.  .""roJ^ui 
dicit  dns  Deus  ilrael  ad  ciuitatemhanc,  de  qua  vos  dici-  ^  tribuitur,exgratia 
tis,quod tradatur in manus regisBabylonis in gladio &in  ^    ^''^'■"''"''^ 

_  ULlSjlCU  a  rcrJJS  OC  -  iTInecclefiam.     b  I^Vnde.Vtfilios  Dei  qui  era.it  dilpcrli.canj;,.      ic-.i    uuin 

^  lacedonibus ,  ab  b  1^"^^  ^in  pelte.Ecce  ego  congr^^abo  eos  de  vniueriis  tcr- 

iSpf  ct^Z-  '^'  ^"^  1^^'  'J'"^^ '°'  ^^  ^"'°^'^  "^^"  ^  ^"  '^^  niea  &  in  ihdi 
Mfq;  fcruiunt.  Ad  c  gnatipnegradi,&  rcducam  eosadIocumiftum,&:habita 
^iuentu igit  Chri-     re cos  faciam confidenter,6cerunt mihi  in  populu,  &  e^o  ^ 

tOiarcfereda  Sijr,    d  a«rMultitud  p.;credentiumeiatcorvnum&Lnun5vna  ^ 

j  quo  cornplefa     ero  eis  in  Dcum.  £r  dibo  cis  cor  vnil  &  f  viam  vnam, vt  ti- 

^UCmUS  OCeleCt.O    e  ^TFiIialjtet  Jieatusvitquitimctd^minum.  g 

\ 'Tred^c  *''"'''"i     "^^"^"^  "^^  vniuerfis  diebus,&  bene  fit  eis  S^Elijs eoru poft  9 

INouum  fltainontum. 

Mt  fpSnT.bus'a^;     ^^'  •  ^^  ^^"^"^  ^^'  P^^^""  fcmpiternum,  &  non  defina  cis 

lHim&  in  miiro  r   U         T  o/^-  1    i       .  jNon  iu  .-re.  10  n      Uuiah^c  didtdo 

.mfirmitatTfide     t>enefaccre,&:timorem  meumdabo  mcordeeoru,  vtnon  ^i  minus.  skm adduxifu 

~  ^  \rinirfic  fnh,,^.,^  "  ^°°'"  ™"  '"'''**'"  '""''     ^  ^^^'""is  Q«i  funt  creatura  mea,vnde.  E,  g,udium  cli  angdorum  f^^  pOphbm  iHum  ont 

^^  dJ.tlUlCaSIUDUCrte  ^  1         at  '"«''sfu^.cvnopeccatotepoenitentiamagente! 

'1  prophetatur ,  ^     reccdant  a  me,&  ktabor  fuper  cis  cum  bene  eis  fecero .  Et 


labitare  eos  facia 
^nfidenter  &  fe- 
ameispadufem- 
iternum?Nonfo- 
.mn.avicinisgen 
bus,(cd  a  Per/is  & 


5 
6 


fitlargitoris. 

g     intotocordemeo, 

& in tota animt  mca. 

SiveibafuntSalua 

toris,rede&cor<Sc 

anima  eius  credi- 

tur  quidicit.Pof(./<a  loan.io.a, 

tem  hubco  ponendi  ant  E 

mammeS,&c.Si  au- 

tempatris,Anthro 

pofpathosefl:  intel 

ligendum,  ficutii- 

lud  j'jiiuitatesreiiras  Amos.f. 

h     Huiah^c  dicitdo 


a  TPt*lenti  crclefia  vel  fututa. 


«ewtf.H^Eciuxtali- 

teram  in  typo  poft 

12  reditum  de  Chal- 


])pULUS  OtTirH3.n-  ••   Tri«icniic«cicijavciiutura.  rf*A't-  A'    /"*!      1 

dpXib^rooft  l  P^^^^b°^°^^"^^'^r^^ft^'nveritate,intotocordemeo,&in  ]]  d^is^qf^ando^Jcy 
1  bucrfioncm  vf-  ^'^^^ anima  mca.Quia  hicc  dicit dominus.Sicutadduxi  l\i  '^^  '^e?'s  impcrium 
l;"£ub'us"r  {^^'^P°P"^^"^^ft;^«^?"^"^f''^^^"^^^°^g^''^nde,ficaddaca  ,,  K^^ofunSd 
!.„"!":"^"' ','^"  lupcr eos omne bonu  quod ego  loquorad eos.Et  poflide-  i j  fpiritualiterl  Chri 
buntur  agriin  terra  ilta  de  qua  uosdic]tis,g?defertafit    '^  «o&:  Apoftohsple 

aTRa-onalis.     bTSimpi.ccs       1  Homin,.  .<»,  iun.cntala-uabisdomin  '     ^7    "lUS  COmplcta  funt 

+  -.^^..^j..    -,    •.  I  >-   -        K  -    ,       „   .  Raban.Supradip 

ftum  eft  quodSe 


tconfidcntia  atq; 
ipcrbia  iufta  fcn- 
:ntiam,&delpcra 
0  atq;  humilitas 
>ci  metcaf  ur  auxi 
um. 

EruntmihiintiopM 
■m,&  egOy&c.Trm 
usiitafubiungit, 
>:  captiuis  tcditu 
jomittit :  fed  pri- 
lumoftendit  cau 
imofFcnf^&iufii 


T  co  quod  non  rema(erithomo'&:iumentum  &  datafltin 

a^  vKiciimus  ""bisamkos  dcMammonaini(Ju.tatis,vtrecipi.int  nosin  sterna  tabernacula. 

manus  Chaldxoiu,  Igri  ementurpecunia&fcribenturin 

afVmcntium.     b  tCiucis  &  victouat.     c  «iMattyies  &lanaoruin  choms.         d  »Vbi  domini 

11        M  .  .  n  h  fcttitudo. 

ibro,&imprimcturfignum,&te(les  adhibcbunt^in  tetra 

.        .  aflnquavifi,  pacis&attcrnafecuiitas.     bfVbi  vetaChriftic.  ■ifcino. 

Beniamin,6c  in  circumitulerufalem,in  ciuitatib.  luda,  & 

a  HDequarum  vna  dicitur.Non  poteft  ciuitas  ablcondi  lupra  montem  pofita.     b  TQmj  Hebraice  Se 
^P'"^''-  >t  ile  f lofuixlo  &  de  pre(n$  per  caniporjim  xqualitatem  ad  fuinm.i  egtediamut. 

in  ciuitatibus  montanis,&  in  ciuitatibus  campeltrib.  &  in 

a  cr.«»  KT'.....k  ..!..  r  ^a  ......  j:. ...  _i I -  ■ (..,,.  . 

,  b  1  Hiscomplrtis. 


aTLtx.Niitb  vbi  f.eft  mendifs  &  plcna  !ix  vcrii.itis. 


dechias  claufit  Icre 
i8  miaminatrio  car- 
ip  ceris,quiavaticina 

baturdiccns-H^cd/ 
2o  citdommus.  Lcceego 
2  I  dabo  ciuitatem  27?«»2fupraeo.i.' 
2  2  in  manus  regis  B^ihy- 

loniSf&c.Vbiciizva. 

claufusemitagrua 

filio    fratris  patris 


Iroris    &'nnanr,-.        .  ■7--.f — .. .x i., .,..._, .=t...iis.         ^  o i niscompictis.  nnu    rratnspatris 

'  ^'J"^'"o     ciuitatibus,qua:ad  Aultrum  iunr,quiatconuertamcapti-  25  fui.  Ibietiam  nunc 

f  Alcenicnsin  al.u:,;^.iptn(amduxitcaptiuitatcm.dcditdoiiahom'nibus.  fcCUndo      Verblim  treJi 


Jaiorculpa,tanto 
j  peccatores  am- 
jiorclcmenria. 

«_&rda^f»Xafiiodo.Mainfeflc  prodit,initium  nobis      tu  populi. 


uitatcm  eorum,ait  dominus. 


.-     ,.N  ^C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

.'•  ice^mquamaltaredomini.     i  Vtiniciarent./.co^yr^f. 
Mo  auiem  hmsconfecrationisdia^m  eH  fuprifrequenter. 
-   i^tnunc .  Huponitur  refponfio  dominide  reduciione  popuV, 

K5  ■^■^""''^'^ti'-'^-^-    5  Hxcdicitdominus../;«i 
TntP"T-    ^   Dequa.f«/e^m;i.6-a/;;p.r.p6«.. 
L  ifl   ^^^"^^.^^^-^i^ ^^ritate erit  ita.  Sed aiiod dicit Dcus 
Jaeladhanc  cmtatem  vltra?&  jubdiiur  refponfio  domini. 

iicce  ego  .  Et  loquttur  de  redu£Iione  capti-titatis  Dabyloiice, 
^acaptuutas  per  Ulmanafarregcm^ffyriorum  faaadere^r^o 
^^.±iT'"',f^^^^^  7  Ethabita 

pjopopulus  de  BabylonereduH.sfuit  in  magno  timoreaducr. 
i^o^^mpofms^vtpatainlieemia.&LibrisMachib.    8  F.tda 

9  Vt  timeant.  f^«orf  impktum  efl  in  credcntibus  de  ludtis. 
{.^^^'^'^'''T:  ^-Pon^r.tdclegenoua,  cutnon 


conlblationis    da- 
tureidemdc  rcdi- 
C  AP. 


iiref. 


tjcia. 


promilfioncs ftnt fub  ci>nduione,vt  ditlum  eflfupra  2S.&  r  8. 
1 2  Et Ixt.  Deus enim  non  deleiiatur in  pcenisjed  in  beneficijs  lar- 
gitifd's. 

1  i  Ef  plantabo  cos,8cc.i.firmiter ,  ita quod  non  euellentur per 
Caf4'uita;em quindiuaihercbnnt mihi ,  fed  fo^qnam negauerunt 

tum  corTi  vilato,dicen.]<ion  habemus  rege  nifi  C?fare,e.v/»«//t 

funt  dcten.i  iliiper  Titi(,&  vcfpafianim,& pcr orhe  difperii  sT^t. 

14  Sicutadduxi  fuper  popuUim  iftum  omne  malum 

hocgran  f.  icdrud  onem  tPmpii,&  cmitatis  &  pa'tnli. 

15  Sicadducam  fuper  eosomnebonum.-jow/iw/j/^c/reMCif 

abf  lufh  ledfub  dcerm-naiiou,  ,i,ico  fubditur  . 

1 6  Quod  CgO  loquor  ./".  •  edi^^tonern  de  captiuitate  ad  tcrram 
propnum,iitco  luhdttur.  1 7  Et  poffidebuntur  agri,  &c.  & 
patei  iutra  rfj-^  ibi.     ,  8  Et  Icribcntur./.tw/^j/o^rtj. 

1 9  In  libro.,'.in  chm^^.Eiponitur  hic  fingnlare pro plurali,ficut 

Exnd.S.i.Vcim  mufca  grauifiima,&c. 

20  Etimprimctur.'.%///«w.     21  Etteftes./.t^y/eJ. 

2  2  In  tcrra  Bcniamin,&c.ioi7«;>»»-.n.^artf«»w  de  renno  duarti 
fcedetaiia]~nH2Z^"^^7"i'''^''"''"'"'''^^"°"''''"'"°"  tribuum.<.lud^  &  Bcniamin.!\euertentes.n.de  Bnbylone  nonrau- 
pefi  exponide  oror^flZZ/t'''*''  '^*^« ''^^"^^«"'''/'^er  qmd  perauernnt  rtgnum  Samayiejcd  manebant  ibi  Gtntiles  qui  diceba 
UJZpfpllU^^^^^^^                                     ^a¥««-/>c.        tur  Samaritan,tiam  tcmpo^cCbr.Hi. 

1  Etnondffin^  «„„„,<• 'fl  /       i i  ^tin  ciuit.Scc.lll^erantdeforteIudeqtteerantinparte.yiH 

1    S^}Ondcim^uandjufiab^      cbrd>cntian,ea.  Tql^s.n.       flrah  terrepr.rrnllwr.islficut  habeiur  lofu^Xcap. 

^'''^''■■ybidiciturinpofiiU    H      h      h  ter.jcdvnicadiciio  exiribusliterisiompojita,Jicutaiitumfuitfu- 

MuQitiabfn,u<  X^^  /•Heuneuncu,  frdin  additionefupcrcaputquartumi&hecdiBioeSiquedamin- 

^         "'"^rnus.A^^.inHcbriononpomtHrhicaliquadiaio       teriemo  &exprimens dJonm.  Tom.4.        Cc     3 


8ii 


GIoford.&NicolaideLyra       8; 


^    CAP.  XXXIII. 
A  ap  r  faaitmtfl.Vi^ 
JU  dcit,  cp  ficiit  a 
pcccatoribus  vindi 
Aa,itapccnitcntib. 
parctur  mcdicina , 
vbi.n.  pcrindigna- 
t  n  ^acjilKK,  tioncm  domini  ia-  b 
jL^S^ucratcadaucraibi 
d..miriu«no-  conucriorum  rcc- 
mcocius.      diticabuntur  tabcr 
nacula.cum  bono  ■ 
rum  omnium  abu 
dantia,  vtindegio- 
riadominipraidicc 
tur,&laus&lxti- 
tia,inomnibusGe 
tib.oriatur.  Quod 
.  quidam  ad  rcfolu- 
■^""*«i'^'"tionem  captiuita- 
dicnatn.      tis  ChaldaicaE  rcfc- 
1  niukitudi-  Tunt.  Scd  mclius  vi 
■«ni.  dcturadChridiana 

B  tcpora  refcrri ,  vbi 
fpiritualiter  domi- 
nus  fidclibus  fuis 
vniucrfa  bona  tri- 
buitvtin  omnipa 
cc  &  concordia  c6 
te?:d.  ucrfcntur,yndc:  P. 

-tgloria.n.     p:icem  memrelinquo 


C  A  P  V  T    xxxiir. 

T  faclum  efl  verbum  dni  ad  icremiam 
fccundo  ,  CLim  adliuc  claufus  eflet  in 

<  fVbi  Scdechii(c>aaienteum.        1  Cuiusomnesferui  funt. 

atrio  carceris ,  dicens .  Hzec  dicic domi- 
nus  ;  t  Q^ifaduiuselt&formaturus 
il!ud6<fparaturuSjdominubnomeeius. 
Ciama  ad  mc  6c  exaudiam  tc:&:  annun 


timarGctcsinfcftal 
bant ,  prohib:nt( 
fcasdificarc  tcmpl 
&  ciuitatcm.InM 
chabxorum  quc 
quetcmporib.plL 
nma  aducrfapaf 
funt,  nccvnquat 
plcnam  fccuritai 
habuerunt,  doni, 


^  h     CUmaadtnefA 

7  e^o    cxaiidiam  te 

^  Oftcndit  quod  pj 

9  orationcsprophc 

10  rum  &  fandorir, 

11  quifucruntinpl. 


..,.--     aRomanis  pcr  tt 
tiabo  tibi grandi.i,&:  firmac[uasnefcis.  Qu.ianiEcdicitdo-  4    tum  orbcmdifp< 

minus  Dcus  Hracl  ad  domos  vrbis  huius ,  &  ad  doraos  rc-  ^    ^  ^""^- 

gisludaquxdcftrudxfunt,  &c.admunitioncs  &adgla-  7 

dium  venicntiumrvt  dimicent  cum  Chald^us:S«:  impleant 

cas  cadaueribus  hominum  quospercufli  in  fuiore  meOj& 

in  indignationc  mea,  abfcondens  faciem  meam  a  ciuitace 

hacpropteromnemmalitiameoru.  Ecceeeotobducam  '^  bc  ciominusplac 

•     •     ^  •   -o  r    •      -o  1  o  II      -n-  xj      ^  tusfit,&rcuclauifc 

ciscicatrice&ianitate:6<^uraboeos;&reuelaboiliistae-  14  ^{^^^5  rcucrfionci  i 

precationempacis&:  vericaiis.Etconuertaconucrfionem  ^^  intcrramfua,q«  1 

Iuda&c5uerfionelerufalc,8<rxdificaboeosficutaprinci-  '"^  f^!'"?  °'^'S'  \ 
-,,.,,       .....         ,,     .         ^  bat.  Supradiwu    ' 

piOj&cmudaboillosabomniiniquitateluainquapecca  17  ci\.'Noticrarepro^  ^ 

a  fln  .id'jenuCh  iti.  ^  ^  p^/o /;0C ,  eTf.  Nui 

uerut  mihi:&  propicius  ero  cudis  iniquitatib.  eorii  in  qui       autem  dicitur.t'  l; 

bus  deliquerut  mihi  &  fpieuerut  me.Et  eric  mihi in  nome  ^    "'^^  Tnc,&cxm  .. 
& in gaudiii <5d  in  laude  S^intexultati  one  cudis Gentibus       jem  captiuitate 

doniinus  auctK 

vobis. Et  alibi. Ecct  e^o  ■vobifcumfim  omnibus dichns vfcf; ad  con      noluit,  vt primum  foluerent  poenam  peccati  fui , poft  \| 

fummaiionemfxculi. Cum  vero dc  Babylonc  rcdijflcnt fini-      vcro rcuerfioncm  non  negaui t  quam  modo  proraitt  \ 

tima:  ^  i^dfju  i 


Diullio. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XXXIII. 
r  r?  T  fa£lum .  Hic  confecjuenter  defcribitur  redtptio  fa^a  ptr 
'    J-'  Cbriflum.  Et  quia  talts  reuelatio  efl  crdua  ideo  primo  pra- 
mtttur  qujedam  priefatio,feciid6  fnbditur  narra:io,!b!.Qma  h^C 
dicit.Circa  primum,ponitur  ordo  hnius  reuelationis  nfpeCiuprace 
dmtis,cu  dicitur,fecund6  &  locus.Jn  atrio  carceris  &  autor  Hxc 
dicit  dominus  qui  fafturus  cft,&c.  inconciptione.n.cbrifH 
alnfuidfa^lTi  efi  a  Deopcr  creationem.f.anima,  &  corpus  fu-i  matii 
efl  virtute  SpirituflunBt,&  anima  parata  efi  plenitudinc  ^ratia. 
2    Clamaadme.  Stcutfancli  pr^decefforestuiotamuntad 
me  de promiffione  ChrislK 
S     Et  exaudiam  tc.debito  tamen  tcmpore. 

4  Etannunciabotibi.ejrna«f. 

5  Gxzv\d\z.Futura.f.myHerium  redemptionisfiend^pey  Ckri- 
fium,qHod  efi  quidmaximum&flabiHffimuni. 

6  QjiXX  ncf. Qitia  ifiud  myflerium  non  esl  comprehenfibile  amor 
tali  homine. 

7  Quja  hxcHic  cofequenter  ponitur  narratio,ybi  primo  drfcri ' 
bitur  modus  redvptionis,fecund6  petfona  redcptoris,ibi.Eccc  dies 
Trima  adhticin  duas,quia  primo  bretiiter  repetitur  populi  capnua 
tiOyfecundo  Chrifii  r€deptio,ibi.V.CCC  CgO.  vt  ftc  oppoftta  iuxtafc 
po/itamagis  elucefcat.Circa  primU  dicit.Hqcdicit  dns.&fubdii 

8  Quaj  deflrudas  funt.Tunc.n.ciuitas  erat  obftlfa  a  Chald^is 
vt  didum  eflc.prxc.&  pcr  machinas  proijcientcs  lapidcs  ihtra  ciui 
tatem  domus  iam  in  parte  erant  defirud^e. 

9  Et  ad  munitiones./.  bladi  viiii  &  viBualium,qujc  iam  feri 
erant  confumpde  in  cuitate. 

10  Et  ad  gladium  vcnientium  .comra  ciuitatern,cxercitus.n. 
Chaldxorim  femper  augmcntabjtur. 

1 1  Et  iraplcan  t  cz%.f.domcs  Itrufalem  &  plateas. 


1 2  Cadaueribus  hom.quos.  Cl}aldxi.n.in  illis  interfcfHK- 
hus  fiterunt  quaft it.Hiumtnta  Dei executores iiiflitii  cius ,  vtjt 
quenter  di£lum  efifuprd, 

i  j  Ecce  egO.  Hic  confequc?iter  ponitur  medicinafiue  redempi 
Circa  qi4odjcier.dum,^toti!m  rcftduum  huius  cap.exponit  I{a. 
de  tempore  Meff.x ,  dicens  illudadimplendum  quod  iam  efi  i«i) 
tum.Dicitur  crgo  in  peifcna  redemptoris.  Eccecgo .  Ci'.m.n.G 
trix  vulneris  (Ji  obdntUytur.c cfi  viilnus  perfeHlfahatun:,  &j 
tas  perft&a  data  efi  per  Chrifiim,&  non  per  alium. 

14  Etreuelaboillis  dcpr.f.pacem  &  veritatcm  pro  qua  it 
catifuntpatres  veteris  tcftamevti  ,iden  Chri^onatoclammt)  '■ 
angeli  Luc.z.b.G\or\z  in  altiflimis  DeOj&:  in  tcrra  pax  1  • 
minibusbonz  voluntatis. 

15  Etconucrtam./.ccn^re«t.-«»w  peccatafua,&  vinientiiir.  i 
ecclcfiam  que  nominatur  lerufalem,Ifa.2.&  Heh.  1 2.  C?"  -^pd'  • 

16  Et  xdifica.ho.Trincipi!im  pdificationisfnitin  e.xiiu  de  .A ) 
pto  que  <edificatiofuit  perfigna  &  miracula  diuine  virtutis,  1 1 
tet  in  EXO.&  in  iib.T^ttm.  in  pluribus  locis,&  hoc  modo  cdijii « 
efiecdefiainadnentu  Saiuatoris,vtpatetin  EuangclijS. 

17  Etcmundabo.Woc»o«/Jo//«Kff.vponfre  ludcidealiqu:  • 
porali  faluaiiotic populi prcterita,quia  dict4ntquodinomni  pu>  t 
ne  vel  affiiHione  qnamfufiinuerunt  vfq;  nttnc  &  Jiifiinebimt ' ; 
ad  aduentum  Mcffin,  femper  expiatur  aliqua  pars  pxne debit^  0 
vittdi adoratione,&  ideo  ifta  emTidatio  proprihintcUigttnrdei  i 
fic,qiii pir ftium fanguinem  lat^it  nos  apeccatis  nofiris,  quf  ejl  '• 
feHa  mundatio:propter  qnod  iliis  qui  lauanturpcr  baptijirnm  * 
imponitur  aliquapceniteiitia  fatisfatoria  pro  peccatis  pr^teri  $ 
quia  l)aptifmus  delet  pavam  &  culpam. 

18  Et  erit./e^vif «c.Cundis  Gen.  quia  in  omnilus  Centib.  >< 
aliqui  credentes  Chrifio,in  quibus  nominatt^r  &  laudatur:&  * 
fiiicm  mundi  perfc^ius  impUbltur. 

4«  Qii: 


MOT(^ULlTEt{. 
t  I     Eifacinm f^.Scquitur.H;c  dicit dominus  .  Per  vrbcm  fi- 
gnatur  vniucrfalis  militas  Ecclcfia,de  qua  dicitur  Apoc. 
2 1  .Z.l^idi  ciuuatem  fanflam  Iert4(alem,(^c.t)omus  autcm  hu 
ius  vrbisfuntparticularesEcclcfixpcrorbem  diffufs. 
t    £t  ad  dom.rcgis.i.cnrizs  laicalcs 

8  Qtif  defirucle  funt .  Nam  in  ccclcfiis  pro  magna  parte 
cultus  Deincgligitur,&  in  curijs  laicis  iuftitiafrcqucn- 
tcrfubuertitur. 

9  £tarfw.'(;;/f/onfr.f.alimentorum.  Pcrquas  fignantur 
doftrins  facrarum  fcripturarum,  qux  pro  magna  parte 
lunt  confumpts;  nam  doftorcs  plurimi  docent  cunofa 


&inutiliaadoflcntationcm  fui,  &  prxdicatorcs m  :i 
prxdicant  proptcr  qua:(fum  vel  fauorem  audicntiu  : 
&  fic  taccnt vcl  palliant  vitia  magnatum. 
10  Etadgladinm  vcnientiim  vt  dimicent  cum  ChalJpis .  '■[ 
Aegyptiosqui  tcnebrofi  interpretantur ,  honiincsr  li 
fignantur,  qui  funtmembra  d^monum  pcrChald  )S 
fignatorum  :  &  fic  cum  dxmonibus  impugnant  p<  •'' 
lum  Chriflianum  feminando  difcordias  &  alia  r  l* 
pcrfuadendo .  Rcfiduum  autem  huiuscap.  deChi  ?> 
&  rcdcmptione  fafta  per  ipfum  cxpofui  Iitcralitcr,(J  ^*^ 
expofitio  mea  rcfpcdu  aliarum  cfl  fpiritualis ,  prc  '^ 
quod  pcrtranfcojdc  aliahicponcnda.  I 


] 


'3 

;    ^a  Adlytc  aiidk- 
}t't<'tl«coil}.&r, 
j.     Ne  defpcrer  lu 
dci  proprer  mi 
'"'■'•nas  &  captiui- 
.  rarcs  futiiras, 
"^"■•cflaurarionis 
lona  promit 
r.vtlociisqui 
efcrtusfucrat 
roptcr  fcclcra 
abitatoru,  ^ 
tercorrcdio- 
onj,  e&cmenda- 
one  liabitct. 
Myilice.  Ec- 
elia:gcntiliu, 
dercrta  fuc- 
it  a  domino 
:ridololatria 
„|:  fcderu  ini   t 
-^  '^panitatCjhaiji 
-'""■iturpcr  Chri 
i  iidem  &  re-  c 
]cturamltita 
inccrcdcntiu 
i;  diucrfisna- 
onibus.cui  p 
a.dicitur:  u- 
hitur  dcferta  et 
lUJt&exutia- 
tfolitHdo,  &c. 
-     ;alibi:  Lauda 
frilis  qtunopa 
r,dccanta  laude 
«'  hymmm  qns 
hnparturisj(juii 
Ttlti  fUtj  d  itrtit. 
l    .^iccubatium 
"^  \e.  Grcgcs  ec- 
""'  cfix,fciliccf, 
cGctibus  co- 
rcgat(j,qusin  . 
ulmine  virtu 
aconfifluntA 


Icremia!  Cap.XXXIlI. 


814 

tcrrar,qLirEa.,dic;{icomniabonac|u^egofaaiirusrumcis:&pauc  r    feruorc  fpfri- D 

buiU&^^uibabunturinvniucr/istJociSj&inomnipacegec^-ofa    "■  '"f^ancli  cxcr- 

.  ciam  eis  Ha^c dicit  domin us .  Adhuc  audiecur  in  ioco  liWaSc  vos  bona:  "opcJa"' 

dicitis  cHc delei-tum,!  co  quod non ficiiomo  ncciumcnta  in  ciui-  *  ^'«"'s,  «Sc  d,lc- 

tanbus iuda 6ciforis lerulhlem  ?- ^^^ jflinctab/g, hominc  "^^..^  .. „„„ 

&abf^uchabicatore^ab%pecorc,vd.gaudii6.;o.  l.cuij;:x  ,    ^S^Satf^fS ''""' 

fponfi &  vox  fponfa.,vo)j d-cencium:  Conficemini  domino  excrci-  6    X^cfrcum 

tuum:quoniambonusdominas:quoniamingcernamifeiicordii  7    itu  lerufalem. 

.       -^       \^'''i'"l-       b.TNnn^.„uh„a,„  '         &  in  ciuitari- 

cius:  S^porcannu  t  vota  m  dbmum  domini.  Reducam  enim  t  c6-  ^    ^us  luda  vcr- 

fO.nt^.n.  '    ^^Vt^r"om„,busvn,fil„.&inc,.nfmo.,el.,biu,„vn„m.  9       faUtUr.^luia  dc  t  CaptimUtt 

uerlioneterrxiicutaprincipio,dicicdomiaus  H?c  dicitdominus       *^lo  priori  po- 
exercituum:  Adhucericinloco  illodefercoabfq.  homine&  abf  ro  P"?^'';"''^^"^ 

^    ^-  o    •  n-      .'   ^•''''"'^.'"•"""'■^'""S';''«"'""  '^rf^">-.n„.v,i„a.„nc„ti.         r"hr;a  *       '^ 

queiumenco.,&,ncuna:isciuitatibuseiu,s,habitaculupa:lora,  &  zi  Fuarum^ume 

t  accubantiagrcges  & m  ciuitacibus montuo/Is ,  &  m  ciuitacibus       Hu^busdS 
campeftribus:8rin  ciuitatibus  qu?  ad  a'uftru func,ecin  terraBen-       «^.5^; J-"'<?<. 
iamin,ccincircumiculcrufa!c,ctin  ciuicacibusluda^^dhuccrinfi:  xz  L?^£t!''"" 


»    f  luxudifpoCt,onem.fcil.cc.  veftripaftor.s»i«.n.«,qaiai,:Gaul«equiano,ni„,veftra  lcri.  Untin  « 


o     T  "^  «uim-rit  multilud^Dcinftrlhruin. 


■>% 


I  "     T  '<i!  "umrr-it  multiiud^neinlfrlhrum  

bjntgrcgesadmanuumnumcrantis,aitdiis.  tEcccdiesvenicnt  ,,  !>  fV"""- 

....  .         *     ^ '""*"-"'"  1''''^''° '"•"""  "■■'"°"«"'"c'l^^l'il^>t^>iitinnob,..  M    V''Jf'-   UCqill- 

dicitdominus,etfuIcitaboveibubonumquodlocucusfumaddo       r^^}<^'  ''•'"> 

•r  Ptupoftas  nouuhmis  dic 

mum  Ifrael,et  ad domi  luda. Jn  dicbus  iWis  ct  in  tempore  illo  ?er-  x^  moT^S"'^'"'' 

.  ,Cht,au..,.,  .-.ud  .u...u«,tia,n.„te.ra.,uaiu.a,i,ci.,gu,.-.,„.nborun,Xacfidc     i„?.fl     \\    T-^'.      t^-"^ 

mmarc  faciam  Dauid  germen  iuftiti^,ct  facictiudiciaeciuftitia    '  motitium  &c 

in  tcna.ln dieb.  illis  faluabitur  IuMa,ct  Ifrael hibitabic  c5fide'nter.       bH  tabbtr 

^^^-^--^^"--'^-^^'^^-^^^:^^  Hoc   tcfti^- 

tEchoc  cft  nomcnqduocabunceum  dominusiuftusnofter  Ouia       ^'j  "^'^  '"^S"® 

,,..,.  ,,.  .  a    fChri.h.s&„,c.ubt.eius.  '^  ludaiCl  populi 

h^cdicitdominus:NointeribicdeDauidurr<5uifedcatfupthro-  ^^  "^^^  ofeftao''°" 

ri,  necefleeft 
tameahumilitatcnondefcrum.fed  per      gnumChrifti&  faccrdotiumtratisfcraturSruodid; 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  Quae  audierunt  omnia  bon  a  qu a:  /-a/icrt ,  alfumptiomt 
maru  rutur*,opcrationi5  miraculo>um,edHaionis  de  inferno,'J 
linslatioms  ad  calum. 

:  Er  pauebunt  i/lepauor  & ifia  turbatio  noftmt  ir£  rehimpa 
ttic.ledadmiratums  p  magnitudme  diuinf  mifcricordit  1  pdiais. 
:  AdhUC  audictur,  &c.  Secundum  quod  dicit Ra.'sa.h4!C  efi 
*'mh^ncalocutio,itaquodper homines&  pafloresintellinan. 
PpopuUrjaores.&perPecora ,  itmenta,  C^greges  inteliwuntur 
pditieoru.vndequodinfinedicitur  :  adlmc  tranftbunt  zrnrs  ad 
mumnumerams,f,c exponit,rd  efi,  popultfub  manu  rfgisin ca- 
feeorumpr^cedentis.Terquem  regem  intellign  Mcffiam  ventu- 
mquemnosconfiternur  venijje:  &fecundtm  hoc  cxponenda  efl 
I  Utera:Mhnc  audietur  in  loco  ifto.  idefl ,  /«  ecdefta  nomi. 
rlerulalemjignthcata,  eo  quodibt  fuit  inchoata  per  Chrifiipr^. 
«^''(''^^em^oaJfionem^yefHrreaionem  ,&  fpirituffanai  mifftcnem. 

4  ^iem  vos  dicelTe  defer.Tcr  chaldxos  in temporalibus,& 
r  dmnontstn  fpir,tuatibus,&  quid  ibiaudiatur,fubdnur. 

5  V ox  gaudij  &  vox  \x.  Qnodfuit  impktum  in  Chrifii  natl. 
Mtt  angetis  Deum  lucundi  laudantibus,Luc.  z.&  infpirituffaniii 
Pjtonequando  apofloti  alt^q;  credentes  vart^s  tinguis  loquebantur 
nf^i<i  Det  .Aamm  fecundo.  ^ 

6  Vox  fponfi.irf  eH,ChnJiipredicanUs . 

L  ^j^''  fPpn'"*-'''  efi,eulefia  Deum  laudantis,vt  iam  diaum 
me  '^pojlotts. 

«  Etponantium  vota  in  domu domi.  Qj  videmus  imple- 
imutitmibus  CH  dmtms  taudibus  ad  ecdejidportatts  vota  fua. 
9  Kcducam  cnim  con.8cc.idtH ,  per miracuta  redutam  Ijo- 
TVau'  ^'^"'  P^P"'^  'l""'^  f"  rniracula  eduxi  de  .AcaPto. 
lAwk''  '"locoiftoddbr.&c.Et  in  cunaisciuita. 
cisnabi.paftorum.j^f//,  apojiotorum  nrfucceJforumeorundS 
«'.uiei,a,qui  habent  officium  pafcendifidcies  in  ecclefia  Dei 
1  Incmitatibus  montuofisfic  inciui.campe  &c.'dc/?,;« 
c^'>il^us  mund,partibHs:txpnmuntHrtamen  inlpcciati  lerufulem 


&  lud^a  ^  loca  itla  propinqua,quia  ibi  incepit ecclefia,prout  con. 
tra  Synagogam  difiinguitur :  &  hoc  per  prfdicationem  Chrijii  & 
apofiolorum,propter boc  dixit eis .Aa.i.a. Eritis  mihi  tcftes  in 
lerufalem  &  m  omni  Iud?a  &  Samaria  &  vfque  ad  vlti- 
mum  terrx.  Quia  tamenpasiures&popularesfuntfub  vno  rege 
Cl}riiln,ideo  fubditur, 

1 2  Adhuc  tranfibunt  gregcs  ad  manQ  numerantis.  ideH, 
Chrifii  regts,cui  cognttus  eft  numerus  eteiiorum. 
I J  Ecce  dies  vcnient.  Ilic  confeqilenter  defcribitur  perfona  re- 
demptoris:&  primo  quantum  ad  veram  humamtatem,cH  dicitur. 

14  GerminarcfaciemDauid,&c.  quiachrifiusfecunducar 
ne  defcendit  de  Dauid,Mat.i.L>uod  atic  de  Chrifio  intetligatur  ad  ti- 
tera,patet  per  translatione  Cl)atdaicam,:uff,c  htt  in  toco  ifio:la 
diebusillis  &  inillotpeftatuamDauidiVleftlamiuftu. 
Secundo  defiribitur  quantu  ad  diuinitate,cumfubdiiur:Et  hoc  eft 
nomenqd^  vocabunt  cum,diisiuftusnofter.  Etvbitranf- 
latio  Hofira  ljabet,dommus,in  Hebrp  habetur  nomen  domini  Te 
tragramaton:quod  defoto  Deo  vero  dicitur,ftcut  diaufuit  ptenius 
fupri  z^.vbi  conjtmitts  autoritas ponitur:  proptcr  quod  de  expofi- 
fionc  htc  pertranfeo  breuius^quia  iltuc  potefi  recurripro  refiduo  hu 
tus  autoritatts ,  qi non  efi  hic  adptenum  expojitu.  Sciendum  tamen 
quudficut  lUam  autoritatem  falfificauerunt  Iudfi,ne  cogercntur  di~ 
uinitatem  Clnifii  confiter,,ftc  ^  tfiam,  dicentes  qubd  hfc  efi  titera. 

1 5  In  diebus  illis  (aluabitur  luda  f «/«  hoc  dicunt  veru:  Sed 
illudquou  fequitur faljificant  dicentes:  Et  ifte  qui  vocabit  eum 
dns  iuftus  noftcr.ir^  auodnomen  domint  retragramrnaton,  loco 
cuius  hahemus  itommus.non  referturad  Mefjiam,fedad  Dtum  qui 
mittft  eum,  &  fdiHcabit  nouam  lerufatem  fecundum  eorum  crrc- 
rem^  vt  diilum  eil  fuprd  3 1  .&fU  dicitur  vocare  eam  itiquantu  ip- 
femet  xdificabit.  Sedfaljificatio  ifia  apparetper  translattont  Chal- 
datcani,que  vbi  aosbabemus^Ethocefi  quodrocabunt€urn,ficha 
^;/.Et  hoc  cft  nomcn  quod  ipfi  dicet  ei.£t  ioaliqu^  correiio 
rcsmltn  quiJiccorrexerunt:Et  hoc  eft  nomen  qd  vocabunt 
CUm.vtdencurin  hoc  aliquomodofequifaijtficatiomm  pre<ii£tam. 
i6  No  intcribit Dauid,&c.Hoc impletum efi  de  chrifio  qmfe 

Tom.4.  Cc    4 


8i^        GIoford.&NicolaiiieLyra 


8i 


S  Pfal.Pa«4«  InUcyltm  f^cuU fem-n nur :  &  tbronum  eiu.fuHt 

V^  .  -r-     .....  :j^.^...jt^n,xnT>amubitcumJ»tsl>- 


PfilJs.c 

Pfal.ioj. 
s.Pct.k.b, 

Ccncr.  40. 


A  d'rsc^b.^t^Wx.lHrau:td.mmusa'nonp«nU^^^^^ 

.      cerdosin.t^r„mfrcu.d.fnordnm  Afc/.fc|Jrf'C -.Huiusfaccr 


■fpntcAczcr- 

•tHS. 


»Mc/r«wm.rrj-/c/icrr<io/i«»/,C;r..Hicholocau(U&iacati 

cia  ortcrc  gratiffi-  tEcdefi».  ^     .        .   ^        ,  -!>«->-"■••••—--..      1    .       ^. 

mapairi.  num  domus  Ifiacl,Mc  faccrdocibus  &J,cuitis  non  interi 

^c  Thcodor.Hoc  Ljj^jr  afacie  mca  qui  oftcratholocauftomata&  incendat 
plXk^T-t'  a  facMficium,&^ardatvidimascund.sdicbus.  Etfaaaeft 
lictprincrpsdeiudi,  Ygj-bCidominiad  lercmiam  dicens.  H^Ecdicitdominusili 
tuslltl^Zt^^i  irritum  p5tficripacaummcucum  die,&  ixvclLimmeum 
cum  no«5te,vtnon  litdies  8^noxinteporeiuo,&  padum 
mcum  irritum  cflc poterit  cum  Dauid  feruo  mco ,  vt  non 
nonnouiu.u»  su^  fit ex co filius qui  regnet  in  throno eius^& Lcuitx  &;facer- 
quanii  fulffc  ducc     ^^^^^  minilki  mci.  Sicut  enumerari  n5 1  poflunt iWk cx- 

dctribuluda.  Ke-  ,^sp„uujle,cuiusfumii)af"liDconou,  qui  numerat  muliiturfinemftellarum. 

li,&  metiriareni  maris,ficmultiplicabofemcn  Dauid  lcr 
ui  mci,5cLeuitas  miniilros  meos.  Et  fadHi  clt  veibu  domi 

niad  Ieremiam,dicens:  Nunquidnovidifti  quidpopulus 

a  fmlultiddo.  •         b1:.J«tdotaIii&tegij,velluiai8£lfricl. 

c^viuibu»  promiletat  lerrainflacaicm  ladte  et  meue. 

hic  Io'cutus  fit,dicens:  Dux  cognationes  quas  elegerat  do- 

a^Ex.o.o  ^   blnocdiccntci. 

minus  abicdxfunt,&populUm  meum  dclpcxerunt,  f  co 

.1  '|(.cputatione  nfotum 


repcfnuseil.Etipfeefl 

exocfjatio  ^etium.  At 

j5  poft  Zorobabclcm 

nonnouimus  quc 


pcrimustam£pro 
phctiz  vcritatcm . 
Nam  tribus  regiac, 
&  facerdotalis  fa- 
dacft  cominixtio. 
Sacerdotes  autcm 
impcrauerunt  vf- 
quc  ad  Herodem 
alicnigenara.  Quo 
circa  praefens  pro- 

Ehctia,  hisquaedc 
>auidc  dicuntur, 
committit  ca  quie 
pertincnt  ad  facer- 
dotCS- £t  de  factrdoti' 
A«j,  inquit,e5"Ie«/- 
tis,non  iuterthit  afacie 
ftiea  yir,<&c.  Cuius 
prophetievidemus 
cuentum,  donato 


q,nonfitvltrigcnscorameis .  Ha^cdicitdominus:  Sipa- 
dum  meum  inter  diem  &  noa:em,&  lcges  cxli  &  terr?  no 
pofui,  cquidcm  d^femen  lacob  &  Dauidferui  mci  proij- 

*■  *■  t^DequibiudicitUf.Natifunttibi  filij:  conftituei 

cos  principcs  fupet  omnera  tcrram. 

ciam  vtnon  aiTumam  defeminecius  principes  feminis 
Abraham  Ifaac  &  lacob :  Rcducam  enim  t  conuerfioncm 
corum,&  miferebor  cis. 


cnimiuxta  promif 

lioncm  diuinamnouotcftamento,  donatumefte!iam 


pcrfiftur.ficpromiflio  Dciimmobilispcrmanchit.du.'  D 
co^nationcs  a  domino  clcclas,  rcgalcm  &  faccrdotalci 
triSiim,  vcldiiasquxtucrunt  in  Icrufalcm  ,  &  dccci 
qiisfucrun:inSjmariapofTiimiisintclligcrc.Ha.sclcg 
dominus  qaando  patribus  eorum  promifit  tcrram Hi- 
,  .  tcmlaftc&mcll 

.TQ«.Cb,irtifacerdo..umxtern„m.         ^  ^^^     ^.^^^    ^j^^^^^ 

corum  a  vcrita 
I  crraucrunt,  plci 
quctamcn  in  fit 
rcda ,  &  opcratif 
1  nclJ)onaprobati 
ucnti  funt.quiai 
ipfis  Apoftoli, 
primitiua  ccclcf' 
b  llcc  duii  doi 
ms .  Supra  dixci 
de  crcationc  fol 

3  &luna;,&ftclla! 
&curfucarum, 
earum  lcgcs  mu 
ri  nonpoffunt:n  r 
fimiliterdicit,p 

4  ftumdici,&no( 
irritum  non  pc 
ficrincquepaai 
domini  cum  I 
uid  Finitocniit  ^^^ 
cerdotio  lcgali 
Chrifti  rcgnutr 
&  faccrdotiutn 
xternura  mii 
bit. 

^  TheodorcP 
Huius  prophc 
manifeftus  cft  i 
tus.  Chrifluscn 
cx  Dauide  fccui 
carncmortus,! 
thronum  infc 

rcm  obtinens,  fed  in  codem  cum  patrc  fcdcns  folio , 


5 
6 

7 

8 
9 

10 


II 


iioncm  aiuinamnouuicuauicmu,  uuiiaiuu» «.1^.1.0...  »v..w^^.....w^,  — :«    ,    v-       j-  •  j  r..^.,j 

faccrdotiumfecundumordincmMclchifcdcch,  quod  bernatomnia.  Ettameniftudipfum  dicitdelaccrd 

Qui  adepti  funtoffcrunt  Deo  iugitcr  facnficiu  rationale.  bus  &  Lcuitis ,  adeo  vt  gcnus  illorum  conferatur  c  1 

J    Etfaaum  efif.eJrc.Rabbanus.Congrua  fimilitudine  ho  poteftatc  c^lefti  &  arena  maris.Ac  de  his  qus  dntur,;  1 

ftes  infultantcs  populo  Dci  confAindit,quia  ficut  lcges  c?  moniu  prxbent  res  ipfe  Terra  namq;  &  mare  plcna  t 

li ,  &  tcrra: ,  diei  &  noais ,  in  ordinc  fuo  immobiliter  pontificibus  &  diacoms,  Lcmtico  muncre  rungcnti  ^ 

pcr-  <^  CAl 


NICOLAVS  DELYRA. 

tundum  carnem  efi  de  tribufacerdotali  &  de  tribn  regia,^qu£  erSt 
.*  cammixtf,&  eiusregnum  &  facerdotiumfunt  <eterniffecundum 
quod  deducit  .dpoHolus  ad  Hebrxos  f<itis  diffusL 
I    Qai  offeratholocauQomata  &  inccndat,  &c  Oblatio 
,n.Chrifii  in  cruce,continet  in  fe  perfe&ius  vtrtutem  omnium  facri 
ficiorum  veteris Ugis:;;^ idco depgnatur  hic per  plura  &  variafa- 
aificia  veteris  legis.  Et  ifiudfacrtficium  offertur  quotidie  in  eccle- 
fia,inqua  Chrifius  cf?  Sacerdos  &  bojiia. 
X     Si  irritum  poteft  ficri,&c.  iflud  pa&im  habetur  Gen.S.d, 
Nox  &  dies  non  requielcent-  EH  ergofenfus,^ficut  ifiud  pa- 
(tum  fuitfirmunjyita  illudquod  diciturhic  de regno  &facerdotio. 
;    Sicutcnumerari  non  poflTunt  ftellae  caili .  iHudimpletu 
efi  in  Chrilio  dejcendente  deDauid,  cuius  fcmen  funt  fideles  pcr  or- 
bem  multiplicati  ftcut  fieU^  c<xli. 
4    Nunquid  non  vidifti  quid  populus  hic/.  Babylomcus. 


5  Locutus  fit ,  diccns .  Du?  cognationcs  ./•  ludt  6  «■ 
niamin. 

6  Quas  clegerat.  Mijs  decem  captiuatis prius\per  reget  «•  f 
riorum. 

7  AbieClx  funt.  Sic  loquebantur  Chaldx.i  pofiquam  deSli  '• 
raat  regnum  duarum  tribuum ,  aHirnantts  q,  illud  regnum  nu  • 
deberet  refi4rgere,&  ideofubditur. 

8  Si  padtum  meum  inter  diem  &  noftcm.  nfibi  <  f 
nue  Juci.edant  quandiu  durabit  generatio  hommum» 

9  Et  lcges  csli  &  terrse  n  on  pofui  •  Dicumur  hic  ctU .  "j 
motus cxii  & infiuxusJleUaru,et  lcges terra  fduHio  terrani  «• 

10  Equidem  &  fcmen  lacob  &  Dauid  lerui  mei  p  i)- 
ciam.e^  hoc  eji  dUlum,qHddjicut  iji^  legrs  Junt  firma  &fli «' 
ficfemcn  lacob  &  Dauid  eritfemper  coram  me  Habile. 

1 1  Vt  non  aflflimam  dc fcmine  cius principcs.  Q.»  "• 
tilfme  imptetum  efi  in  Chrifio  &  apofiolis  &  eorum  fucctfj  '"" 

T/i/«?.44.Conflitues  cos  principcs,&& 

•>(•  CA 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.sB.rbi  dicitur  in  poflilla.  Ecce  cgo  obducam  eis  cica- 
triccm. 

ybi  nos  habemus  cicatricem*in  Hebrxo  habetur  qutedam  di- 
Hioquxfignijicatfanitatem  acquifitampofi  longum  tempus,  quod 
tnagis  confonat  propofito  qudm  (icatrix:nam  fanitas  data  per  Cfiri- 
fium  rcfpetiuantiquorum  patrum  data  fuit  pofi  longum  tempus , 
fed  refpeBu  fidelium  tempore  Chrifii  exijientiumfuit  dataftne  ma 
gna  mora  tcmporis,  &  idco  por,untur  hic  du£  didiones  fanitatem, 
quarum  vmfigniftcatpofHongam  infimitaiem  dia  non .  Item  vbi 


nos 


&:ii- 


nvs  habemus.  Et  rcuclaboeisdeprccationem  pacis& 
tatis,?»  HebJiabetur.^bimd^nimw  pacis  &  veritatis,  0 

A  D  D  I  T  I  O    I  I. 

7«  eo.cap.vbi  dicitm  in  pofiilla.  Secundb  dcfcribititr^  f  * 
diuinitatem.  .  , 

Suprd in  f .  j  ? .  habetur  ctnfmilit  autoritas ,  &  ibi  efi f 
additioadconfirmandum  expofttionem  poM.(^  cohtrafi  ^ 
tioiiem  ludttorum:vide  ibi. 


i'7 

;^-CAP.  XXXIIII. 


leremkCap.  XXXIV. 


8i8 


cjno 

ilum,  &c. 

abb.  Licetrcxne- 

jiinmus    mircri- 

ordiafitindignus, 

,.  oiatamcnmifera- 

pncsDei&multg 

i  niagnx  nimis,fe 

ps  eum  per  pro- 

'    pctas  commone- 

i.t,pcrlcremiam, 

-    llicctln  ludxa,  & 

^    lechielem  in  Ba- 

llone    vaticinan- 

tTi  prsdicens  futu 

'    rm  captiuitatem,fi 

(lomodoillumad 

■    penitentiam  pro- 

"^    pcarct.  Sedmens 

siiduratamagiseli- 


C  A  P  V  T     XXXIIII. 


fcmos  dc  ancillas  P 
denationibus  qus 
in  circumitu  eoii\ 
cflvnt.  HocSede- 
chias&populuslu 
d.Torum  fe  fadu- 
ros  promiferunr, 
fcdconuerfirctroc 
fum  fcruos  &  an- 
cilias  retraxcrunt 
quos  dimiferantli 
bcros,  vndeiratus 
dominus  tradidit 
cos  omnib.  rcgnis 


Eibumquod  fadlumcft  adlcrcmiama  domi-  ^ 
no ,  quando Nabuchodonofor rex Bal-yloni.^,  ^ 
&  omnis  cxercirus  eius  vniucrfaquc  rcgna  tcr- 
rx  qu£E  erant  fub  potcftate  manus  eius ,  &  om- 
v\cs  populi  hcllabaat  contra  lerufalcm  &  ccn- 
rra  omncsurbcs  cius,diccns :  Ha-c  dicirdomi- 
nus  Dcus  Ifracl :  Vadc  &  loqucrc  ad  Scdc- 
chiam  rcgcin  Iuda,&  diccs ad  cum.-Hrec dicit  dominus :  Eccc qoq 
nadam  cmitatcm  hanc  in  manus  rcgis  BabyIonis,&  fucccndtuit 
cam igBi .  Er tu  non  efthgics  dcmanu  cius,fed comprchcnficnc ca-  4    cw»  „„,„,□.  rcgms 
picns ,  &  in  manu  eius  tradcris :  &  oculi  tui  oculos  rcgis  Babylonis  5    f err^ ,  &  giadiu in 
vidcbunr,&  os  cius  cum  orc  tuo  loquctur,  &  Babylonem  introibis:        &  P^ fle  &  famcm 
AttamcnaudiucrhumdominiSedcchiarcxIuda.Harcdicitdcni-        mihtfupereos,  &: 
nus  ad  tc:  Non  moricris  in  gladio,fcd  in  pacc  moricris,&  fccundum  .    ciuitates  coru  ignc 
combuftioncs patrum  tuorum rcgum priorum  qui fuerat antc te , fic  j    ^^'^^xlcnm^t  Tropol. 

.„    „  comburcntrc,&tvxdommcplangcnttc:quiaverbumhoccgolo-  8    ircsnonrosin  tute 

-th  ^in  ncquitia  perie      cutus  lum  dicir  dominus .  Et  locurus  eft  leremias  propheta  ad  Se-  9    lam  noftram  fufcc 
~n  ^"^^^^ >  ^"^  y'^5!"      dcchiain  regem  luda  vniucrfa  verba hcec  in  lerufilem :  &  excrcitus        Pf rimus ,  proprer 

regis  Babylonis  pugnabatcontra  lerufalem ,  &  contra  omnes  ciui-        Dcum  nobisfubic  ^ 
tatcsluda  qua:rcliqi.3ecnmt,contraLachis&contraAzccha,hte        «osnonoppnma. 
ennnlupaerantdccia.tatibusludavrbcsmunitce.  Vcibumquod  xi  IZ^Tniu^lS S' ,  -   -^ 
f-ietum eft ad  Icrcmiam  a  domino poftquam percuflltrcx Sedcchias        tutis   imponamus   *" 
foeduscumoinnipopuloinlcrufalcm.prcEdicansvtdimitterctvnuf  ^^  moleftiam,fed  fra- 
quifque  fcruum  fuum ,  &  vnufquifqiie  ancillam  fuam .  Hebrceum        ^^*""®  affcftu  traac 
uii  iiu-      ^  Hcbra:am  libcros,  &  ncquaquam  t  dominarentur  eis,  ideft,in  Iu- 
uerit  iliud  adbo-  ^  daro&  fratrefuo.  Audicrunt  ergo  omnes  principes  &  uniucrfus 
T   nm  finem  perdu-      populus  qui  inierant  pa(5lum ,  vt  dimitteret  vnufquifque  feruum 
cre.  Qui  enim  perjcuc      fuum  &  unufquifque  ancillam  fuam  liberos ,  &  ultra  non  t  domina- 
mntvfciunnftn^n,,     rentur  cis  .   Audierunt  igitur  &  dimifcrunt .   Et  conuerfi  funt 
;«  £in  lic'Tt1li'j      ^^^"^^PS  ^  retraxerunt  fcruos  fuos  &  anciUas  fuas  quo  dimife- 

Taclfrarresfuosnonvendercntconditioncferuorum,  lcusvcniat.  &vnufquifqucpropria;r'^totu7df2nhaVi 

i:c  affligercnt,lcd  tempore  ftatuto  reuertcrentur  ad  co-  &  pofleffioni,vndc  Pctrus.-P^wc  9«;,«  vobn  ejtgugm  Uo^ 

rjH^  pationcm  5c profeflionem  patrumfuorum:haberetq;  minijpontanec,&-c. 

lcruos  '  yg-  ^  ^,7«/«^     F 


^  cirrigerc,vnde  debi 

-  tm  inuenit  poen5 
o   «m  populo  luo  ca 

-  ]iuatus. 

'^'-     1     ^adicrunt ,  &c. 

abb.Patcthoclo- 

),qu6dnihilprofi 

- 1:  cuilibet  bonum 

1:   ichoare.finonftu 


mus  eos.adiuucm* 
cos  verbo  &  exem 
plo,vtvcrodomi- 
noquieos  redemit 
fanguinc  fuo  t  pof-  tpoflinr. 
fimus  dignum  ex  t  »ter««f. 
hibere  fcruitium, 
donec  verus  iubi.< 


nj  NICOLAVS  DE  LYRA. 

SS  C  A  P.     XXXIIII. 

^(  ^t :  X  TErbum  quod  faftum,  &c.  Htc  lermiat  pr^dicitfine 

V     Stdechu.Et  aiiidiiur  i»  duas  parU  s,q':ia  piimo  pr(dtcit 
"      nerrt  Hcdecbu  regis ,  fecundo  arguit  ipftm,  &  pepulutn  de  tranf- 
reffione  diuin^  legis,ibi:  Vcrbum  quod  fa.&CC/rca  primtm 
rimoponitiir  tempus  lum  aicitur. 

Quando  Nab. Et ifla  ob.idio  incepit  nono  anno  Sedechia,& 
iwo.i  I  .aus  captafuit  linitas.vt  babetur  infra.i9.&  de  ifla  captio 
.•■fubiilnt. 

Ecceego  tra.  Etfabditur  finis  Sedechia,& primoquatum  ad 
laium  panx  cntn  diciinr.  ^ 

Et  tu  non  efFug.  & C.  Qma  cxcrcitus  ChalJforum  compre- 
tndit  Sedechiamfugientem ,  ^-  adduxit  eum  ad  regem  Bubylonis 
;  B^hlatha,  vt habctur  infra.  ?  .j.ideojnbditur. 

Et  oculi  tui  OCulos,&c.i««f  dicetur infra.jo-  quod  Itcu- 
is  efl  ad  ewn iit  i.ia,eum  arguendo  de infidelitate  &pcriHrio:pr6 
t(rquodftctoccidifli)s  eiiis  co  am  eo,  &  pofie.vdpJum  exoculari 
r  in  Bdbylonem  dnci.  Secundo  pr^dicitur  fmis  Sedechia  quanlum 
i  bomm,cum  dic.tur. 
Non  morie.inglad./.mor^e  violenta. 

Scd  in  pa.  idejt, naturali  motte ,  &fepelieris  honorificl',  ideh 

bdiiur. 

Et  fccundum,&c.  Infepultwis  enim  regum  comburebantur 
omatica,nonfoium  contra  cadaueris  fcstorem,fed  etiamad  defun 


{lihc>>mem. 

9  Et  va:  dominc  plangcnt  tc,8cc.Cantando  camen  lugubre, 

ftcut  in  fepulturisJoUnnibus.Cfterapatent  vfque  ibi. 

10  Has  enim  fupcrerant,&c.5'c///cef  nondum  capt£,f  lertt' 
falcm,Lachis & .A7^(cha:alijs omnibus iam itptisa  Chaldfs. 

1 1  Verbum  quod  fa.  &c.  Hic  confequtnter  leremias  arguit 

regem  &  populum  de  tranfgrejjione  diuin<t  legis .  Et  diuiditur  in 

duas  partes,  quia  primo  ponitur  tranfgreJfio,fecundd  tranjgrefjionts 

punitio,ibi:?ropKKihxc.Circaprimumfciendum,quodEx!d. 

2i.a.(/ii/t«>.-Sicmcrisferuum  Hebra:um,fex  annisferuict 

tibi,inannofcptimoegrcdieturlibergratis,/M^/(0!/«0';/>0 

terat  vltra  teneri,nift  vellet  rewa^ere .  Tempore  vero  regis  Sede- 

chix  &  ante,te.nuerunt  feruos  et  ancillas  diutinsper  auaritiam  fua, 

&  tamen  admonitione  leremia  C^  atiorum  bonorum,rex  Sedeehias 

&  eius  fubditijlatuerunt  firmiter  dimittere  feruos  Juos  Hibraos  & 

ancillasfc4m  pneceptH  legis.  Et  vt  hfc  ordinatio  ejjet  firma,Jcideriit 

vitulum  in  duas  par:es,&  inter  Hlaspartes,tranfierunt  rex  &  prin 

cipes:adftgnandum  quodfic  effet  dignus  occidi  &  diuidi,tnfringens 

illam  ordinaionem .  Et  talis  modus  confirmandi  atiquid,tunc  tem- 

poriseratpofffimus .  Feruntamcnifli  poflquam  dimiferant  feruos 

&  anctltas ,  cupidftaie  dudi  retraxerunt  cosadfe,redigendo  eos  in 

feruituteta.  Ef  fu  nonfulum  peccautrunt  contra  legem  diuinam,fei 

etiam  contra  fiatutum  propiium  pa  na  monis  firmatum,vt  di£ium 

efi.  Etfrcundum  hoc  patet  literapn.cisexceptis. 

1  z     1'Txdicins.i.fulenniiet  denutit  ians. 

*  Ercomma- 


t 


.  Verbum quod  faBum efl,&c.  Scquitur.  Vade  &  loquere  ai 
''gem,  eirc.Pcrquem  fignaturChriftus  duplici  ratione.f. 
iitionc rcgiae  dignitatis  &  interpretationis  .  nam  Sede- 
'li^as  intcrpretaturiuftitiaDei .  Et  de  Chriflo  dicitur. 
oor.  I  .d.FiiHns  eit  nobis  lapii-nv.a  <^  iujiitia.  Pcr  hoc  igitur 
'uod  praedicitur  ipfius  Scdechia:  captio  ignominiofa ,  & 
imen  honorabilis  fcpultura ,  fuit  figurata  Chriftica- 
tio,  quae  fuit  cum  ignominia ,  Matth.  16.  c.  Tanquam  ad 
'tronem  cum  giadtjs  &  jufiibus  exiUis  comprehendere  me .  Et 
'UsfcpulturafuithoQorabili5&  preciofa,vtpatct  loan- 

nis 


nis  dccimonono,«5c  hoc  prxdidum  fuit  E(ia.ii.c.  Et  eritfe- 
pulcjjrumeiui  gtottoluni. 

r  I  i^crhum.&c.  Pcriflosqui  ad  pr^dicationem  leremisB 
dimiferunt  fcruos  fuos  Hcbrxos,&  ancillas  Hebr.^as  li- 
beroSjficut  tcncbantur  ex  praecepto  lcgis,Exod.  2 1.&  po- 
fteacupidjratedudi  fubiccerunteos  priflina:feruituti : 
ftgnanturpotentes  huiusfa;culi  ,qui  adprcdicationcm 
bonipr^dicatoris  vcl  adconfilium  boniconfcflbrisre- 
laxant  indcbitascxaaiones,&  poflea cupiditatc dudi  re- 
ponunteasin  toto  vcl  in  partc,  vcladinucniuntaliasde 
nouo  tantas  vcl  maiores. 

t  MOB^A' 


Sip 


Glof.ord.&NicoIaidcLyra      820 


A  nint  libcros : «  rubiugauerunt  in  fAmuIos  ct 
in  famula-s .  Et  fadum  crt  vcrbii  adlcremiam  • 
a  dominOjdiccns :  Harcdicitciominus  Deus 
Ilracl :  Ego  pcrcufli  fccdus  cii  patiibus  vcftris 
in  diccjuacduxi  cosdc  tcrra  ^gypti  dc  do- 
lExodjiA  mo (cruitutis diccns:tCumcomplcti fucrinc 
i>eot.  tjx.  f^pjcn^  gnni  ^  dimittat  vnuicjuilcjuc  fratre  (uii 
Hcbrxum  qui  vcditus  cft  ci:  cc  fcruict  tibi  fcx 
annis  ctdimittcscum  atclibcru.  Et  non  au- 
dicrunt  mc  patrcs  veftri :  nec  inclinauerutau- 

a  5  Abiniquitiiibnt  tdhnrum  pairuni 

rem  fuam .  Et  conucrfi  eftis  vos  hodie,ctfeci- 
Ris  quod  re(fhimcftin  oculismeis  ^  vt  pra:di- 
carciis  libcrtatcm  vnufquifque  ad  amicum 
fuum ,  ct iniilis  padum  m  conlpedtu  meo  in 

f  ucncpUcilo. 

domo  in  qua  inuocatum  cft  nomen  meii  (u- 

f  Ad  inii^uiiatem  vcftiain. 

pcr  cam .  Et rcucrfi  cftis  ct com maculaftis no-  ^ 
men  mcum ,  et  reduxillis  unufquifque  fcruii 
fuumetunufquifqueancillamluam  c|uos  di 
mifcratis:  utcfrentlibcrictfUc-E  potefiiris :  cc 
j5  fiibiugaftis  cos :  ut  fint  uobis  ferui  et  ancilla:. 
Propterca  hasc  dicitdommus.- Vos  nonaudi-  1 
ftis  mc ,  utprardicareris  libertate  unufquifqj 
fratri  fuo  ct  unufquiiquc  amico  fuo.  Ecceego  ^ 
t  T«bw.    pra-dico  t  libcrtate,ait  dominuS:,ad  gladium,  4 
ad  famem  6<jdpeftem,  Sc^dabo vos  in  como  5 
tionem  ciiAis  r^nis  terra!.  Et  dabo  viros  qui  6 
nTcolavs  d e ~l y r a .~    "" 

1  Etcommaculaftisnomenmc.^'»d  ilhdpacii<m  admaio- 
^  retn  (olemmcatem  &  ftmitatem  fuerat la^um,in  a:im)  dommi  fif 

in  nomine  ipftus  :&  fic  tranjgreffio  eius  eratquodamniodoininiu- 

riam  &  irreuerentiam  nomims  diuiii. 

a     Proptcr.Hic  confetjuenterfonitur  tranfgre/Jionis  punitio,cum 

dicitur. 

}     Eccc  CgO  prfdico  libcrta.  ita  (ju6d  non  fttis  ferui  meiy  nec 

ego  dominut  vefier  ad  vos  defeudendumjdeo  fubditur. 

4  Ad  gladiuni,ad  famem,&  ad  pc.<i  quib.  vos  non  protega. 
^  j     Et  dabo  uobis  m  com.cijciendo  vos  ibi  in  captiuiiatem,& 

efl  hyperbolcy  ad  denotandum  magnam  difperjionem  lud^orii,  quia 

tunc  nonfuerwit  difperfi  pet  totmi  orbcm,fcdpofieaper  {{otnanos. 

6  Et  dabo  vi.  qui  prguari.  foedus  mcum.  ideji ,  legem  in 
Exodo  pr.tdiH<tm. 

7  Et non obfcr. i.fiatutifui p'<edi8''. Quod  cxponeidofubditur. 


7  pnruaricanturfcedus  meumA'non  obfcru.i 
ucrut  vcrba  foederis  quibus  aflcnfi  fjnt  in  cc 

8  fr)ed-umeo:  vitulii  quem  "^  a  ^'"/«"; (/(e»/. 
COCidcrut  m  duasparccs,  Quondam  ua  iuraa 

«  Viftimxquimficrilicauetuntdor-'-- 
iuxia  c6nit'"n 


iiniTio 

1'rrant. 


cmpaftiquoH  ini„,nt.    COnlUCUCrat.  Nam  (Jf 

6<rtranfjeiutintcr  diuifio-  Dcuscum  fa-dcra: 

.      .  ,         rct  cumAliraha.vo 

nes  cius,pnncipesluda&  judinct  aricic  trimfi 

principesierufale,  Eunu-  &vituliimachirci; 

chi  8/Saccrdotes  &:  om  ^"''''''  f  ^"^ ' '"  <^'' 
cni  oc  :)acciaoces ,  oc  om-  pj^cs d.uidi,  cafq, . 

nis  populus  terra?  quitra-  aducrfocoUocari, ; 

ficiuntmterdiuifioncsui  ^^'^^^^'^'t  «-jibanum 
1.  o   j  1  mantcm&  lamps 

tuli,&daboeosmmanus  ardcntcm,  pcr  nie.i 
inimicorum  fuoru ,  6^in  ambarum  portionr 
manus  qu.icntii  .nimi  nlS"™!^,': 

fCadiuct  I      ^      t.)      1 

o        •.  .   .    -  viffcbat.  Itudcna 

eorum :  6^erit  morticmu  f,^,,^,^^^  ^,^.  ^^^ 

eoruminclcaravolucrib.  tatcferuora  h  ' 

ca-li&bcftijsterrx.EtSc-  nipromiflionc 
j     ,  .-        /    j      o        .    ■   fcrunt,  &  volucrui 
dechiaregeluda,6c.prm-  iurciurando  fi,:,, 

cipcseiusdabo  inmanus  libcrcatem,  fcd  .. 

•    •     •  r       '  Q.    ■     ipfumtral^rciTilun: 

inimicorum  iuoiu  &  in  ^  ^  •"  '«u^ 

manus  qu^rentlum  anlmas  eorum:&  in  ma 

9  nus  cxeicituii  regis  Babylonis  qui  rcccflcruni 
a  uobis .  Eccc  ego  pr.xcipio  dicit  dominus,  k 
reducam  eoi  in  ciuitatcm  hanc,  &:pr5liabun 

*^  turaduerfus  eam,8<;capienteam,&:inccn(lcr 

figni.  Etciultates  luda  daboinfoli[udincir, 

t  eo  quod  non  /ic  habicator. 

8  Vitulumquem  concidcrunt,&cJ.paf7«>»/ei.^»«» 
li  covfirrnatum  modoprcdido.  Cctcra  patent  vfque  ibi. 
p  Er  in  manus  excrcituum  rcgis  Baby.qui  recci.a  vobii 
(.'um  entm  exercims  ifii  obfcdtff.nt  lerufalem  nono  anno  Sedtchu, 
ipfi  &  fubdni  fni  fecerunt  padumpr^iiHum  de  dimiffione  ftrum 
ad  impstrandum  Dei  auxilii:m:tt  pofiea  exerciiu^s  .Aegypti  exijtii 
leuandum  obfidioncm  Cbaldxoru  dc  lerufalcm.  Qjtod  andxtes  Cas 
d.ti,dimi(erunt  obftdionc,  vt  occurreret  .Aegyptijf.ct  tunc  luddo 
dentesfeiffe  hberatos  a  Ci)dd.tis,retraxerunt  adfeferuosfuostiuo 
dimifenint  iiberos,  ficut  muUiin  periculo  poftti  faciuni  Deop:} 
mijjioneset  vota-.ftd  tranfeuntepcriculo  nM faciunt  prcptcr  qu 
ex  diuino  iudicio  ^egyptij  territi  redierunt  in  .AegyptTi,&  finn: 
tcr  Chald.ti  ad  obfidione  lerufjicm  quam  dimiferant.ideo  fubdttu 

10  Ecce  cgo  precipio./'.''f«i'f/ifune»J  jiegyptioruni. 

1 1  Er  rcducam  eos.laticct  Ciialdps. 

12  In  ciuitatem  hanc/.  ieruftUm  ad  dcflruenlu^nipfm. 


10 
n 


M  0  i^>A  L  l  T   £  E^ 


ceflfa  cffcnt  digni  morte  corporali ,  quod  lercmias  ciix 
eis  futurum  pro  dicla  tranlgreflione.SicquiexaSiom 
.  8    VitulunKfuem  conciderunt  in  duaspartes.Hoc  ficbat  ad  fi-      indebitas  amotas  rcponunt,vel  aliasadinucniunt)  incu 
gnandum,qu6d  tranfgredicntes padtum  delibertatcco runt  mortem  culpa:,&  poftea  gelicnna;. __ 

CAP.  XXXV; 


a   "T  T  Erbii  quod  fa8.  Rabb.  a 

y    Cum  propheta  in 
proximoca.  de  Scdcchia ,  &     j^ 
quasfubcofaftafuntcgiflTet:  b 
nunc  ad  loachim  filij  lofiae 
tempora  narrationem  con- 
ucrtit .  Vnde  patctquia  non 


Dluidoa 


C  A   P.      XXXV.  caufarum&conucnientiai 

Erbum  quod  fadum  eft  ad  Icre-  ^  vdiitTm^" 'milnsVm 
miaa  domino  in  diebus  loachim  2,  ximein  Eua^cliofit.vtla' 

filij  iofl£  rcels  luda  ,  dlccns :  Va-      {f  ^o''  <"ipturas  lacras  no  *' 

'  o    _      II-  humanaLlilpofitionccHci. 

dcaddomum  Rechabitarum,  &  j  pofitas.icdinrpirationc&( 

dinationediuina. 
ordinem  tcm*poris*innarrationeferuauit,fedfmdifpc-       b  Vadeaddomu.  RabbAdcofutandalbperbialud^rui 
fationc  Spirituflandi  g  in  eo  locutus  cft  ,p  oportunitatc       madatis  Dei  retti terfir,&  iuflu  dni  Rcchabi tas  obcdici 

caufa-         ^  obi)cif, 

riam  cap.fcqueHi.Viimurn  dtdaraturtxemplo  f\cJKbitarhVi.U\ 
primoponitur  exemplum:[ccundd  applicatur  ad prupofitnm  ibi-  j 
faftum  cft.  Circa  prirtium  poniiur  icmpus,  cum  diatnr.        | 

2  In  diebus  .  qui  regnttuit  antc  Sedechiam ,  vt  di^H» tfl, \ 
pra.  22. 

3  Vadc  ad  domum  Rachab. idefl,ai domm  in  quafn'"  i 
fpitati,vt  videbitur  infta 

*  Etintro- 


NiCOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    XXXV. 

^  I   X  T  Erbum  quod  fa.  Superim  leremias  paffus  efi  iniuria  a 

V     Scdtcbij.  regc,inc  patiiur  iniuria  d  loaclnm  eius  fratrc: 

iHa  tamininiuria  fuit prior priccedenti quantu ad  tcmpus ,  vt  di- 

dum  cfl  fupra  ^ z.Et  dimditur  in  duas  partes,  quia  primo  lercmias 

arguit  regis  &  popuU  inobcdicntiam ,  fecundo  ex  fjoc  patitur  iniu- 

riam 


lM  0  ^.a  L  I  T  e  I{^,  tcsinterprctantur,  viri  perfediafcendcnresdcvirtutc 

T  I     Verbumquodfaaum  ejtad  hremiam,  &c.  Scquitur.  Vade  virtutem,  donec  videatur  Dcus  deorum  in  Sion  figna 

addomum  t\ecbabttarum. Pcr  iftos  Rcchabitas qui  afccndcn  tur  : &  ifti  funt  Rccliabit»  qus  non  Ibliicitanturded 

tcs  t  J"'^'-^ 


leremiasCap.  XXXV. 


822 


qui  autem  parui  funr,nec  implcnt  menfuram  aitatisple  D 
nitudinis  corporisChrifli,  licct  fulgoremaiorum  latcre 
videantur,  a  tencbrisramcn  malcdiclionum  quxin  lege 
funt,alicni,necprcEfcntibus  malis  adijciuntur,  necfuppli 
cio  pledunturastcrno. 


iiC.'irefiit)lcv!:c,fcd 
jiiitiaslcgis,  fnon 
fo.mimrlcrcve- 


'  Jj(.;r  nuiprxceptislonadab  in  omnibus  obcdierunt  vf 
ntquoexercitus  necefllratc  Babylonij.Ierulalcm  copul 
li  intintrarc:vnde  promittitcis  dominus,g7  nodcficict 
vjdeftirpelouadab  ftans  in  confpcdlu  fuo  cunftisdie- 
bi.Mvfticea!ircm  Rcchabit^fignificani  cos  quoddefi- 
diiio  fe.fcclionis 
rr|iiccndcrunt  m_a    loc]Lieieeis,8^int!oduces eos  in  domum domini  f  in  Vnam 

dai  icgis.  i"'J|^"]    exedram dielaurorum  fi^dabis  cis  bibere vinu  Et  afiumpli 
qtous  iion  ctt  lcx  n  -  t  -     n-Air  «    r  ^ 

pQta,  ficprobatur    leciioniam  hliu  Jcremixhlij  Ablam;^  &  rraties  c]U';,S^om- 

ncs  filios  eius,6^vnraerfam  domum  RechabitaiUj&  intro- 

duxieosin  domum  dominiadf  gazophilaciumfiiiornm 

ruKtiamfupcrare    Anan fihj  lezedelig  hominis  Dei  quod  crat  iuxta  gazophy- 

S^oulSS:    lnciumpr,„cipum  fupert  thc&umm  Maafefih,Sc!k,m,  l    Z^^:;!^  <"'■""- 

d5tHmc  Abraha    quierarcuitos  veftibuii.Etpolui cora  hhjsdomusRccha-  9    nioncm,  habcntes 

qinurefibiviao-    bitarum  cyphosplenosvino  8^cahces.Etdixiadcos:Bibitc       ^?^^'''^^   P^l''?'^" 
ri;debcbantur,  ip-  r^         r        j  tvt       l-l  •    ^ 

fouiusfpoha  rctu    vmum.v^'  rclponaerunt :  Non  Dibemus  vmumjCjuia  <c- 

le^tfupplicitcrof-    dab  fiiiusRcchabpaternofl:erpra:cepirnGbisdicens  :Non 

iet'ntC  nOlUlf  aCCi-  a  11nquocrtIuxu;iai)i!i-t:...:ititP!en!em.  b  ^<<;i30 


^  Theod.  Admi- 
rationedignaeftpa  ^  j"  ^^"'^ 
tcrnalcgislatio ,  & 
filiorum  atq;  pofie 
rorum  proptaobc- 
dientia.Quippcqui 
vitam  curis  vacuS. 
&c  prjedijs  carente , 
adamauerunt ,    & 


cubiculis. 


_     f  cubiculuin. 


dcbat  pofTcffioncs, 
toti ,  quo  ad  fc  fua- 
qiic,  a  fiducia   in 


pc:.  HincDauid  bibetis  vinum  vos&filij  veftriviqueinicmpiternum  .  Et 

pcfequentcs  intcr-  5T»"o".'m  c.  •  jmes decratii.o. 

fetosdcflcpit.  HTc  domunon  a:;dificabitis,  &  femcntem  non  feretis,  6^  vineas 

Jt.lS     OC     leremiaS  ,  Tanquamadienz  ^percgiinilu,!   tetr  iii 

g  vj;incspermaiife-  ^0^  plantabiris  ncc habebitis,fed  in  ta bernacuhs  habitabi- 

rilt.HinCnllj  ICna  »  |Cor,uctUtii>ne:iivitarlanfti.igatis. 

d;>propterobcdie  tjs  cundis  diebus  vcflris ,  vt  viiiatis  diebus  mulrisfuper  fa- 

trii  patn  cxhibita  _             lAdommo. 

a  lomino  laudan-  ^.j^  j.£j.j.p  jj,  ^^^  ^,^5  percirrinamini .  Obediuimus  ereo  voci 

tt  &iuturacisbo  •'              r       o                                 ,                o 

n oromittuntur:  g  ^onadab  fihj  Rechab  patris  noflri  in  omnib.  qu^  pr^cepit 

o:rredccimaspof  nobis,iravtnonbibercmus  vinumcun£lis  diebus  noltris, 

ti  ""ed^&^ipras  ^'^^  ^  riiulicres  noltr.T ,  filij  SciJii^ noftrs :  &Qion  gdifica- 

icilioncs  icfpue  remus  domos  ad habitandum ,  6^vineam  &  agrum  &  fe- 

'  1^^^^  aias  Deo  iTientem  nohabuimus  fedhabitauimusin  tabcrnacuhs,6<^ 

V^'  a     Qjii  fi  qi  iJ  III  iius  ftcttimus  niin  vcluntatif  d  lecili  t  liadfctibendumeft. 

ori  m,.7,<u:atiomm  o"bedientes  fuimus  iuxta  omnia  oua^  priEcepit  nobis  Iq- 

(0^11  homo  pro  anma  Vi-/rTiii 

/t:Scirecrgodcbe  nadabpaternofter .  Cumautem  aicendmetNabuchodo- 

fUS    ClllOd    lciiale  ^  ^Q^alicon)municoniiIion[)npiccipit.Tntcihoc  ftclmus. 

randatii  non  exi-  noforrexBabylonisad  terram  noflram ,  diximus:  Veni- 

£;ur,iedfcrmoio-  te,  &  inijiediamur  lerufaleni  a  facie  cxercitus  Chaldaio- 

•«•  rtEuanMhcus:.y*  '     ^    & 


t-  f(rJLcinselJi-,vade 

(.  n.nde  on.h!amtkj.h(s ,  &c.Q\ivn  dccimas  offcrimus 
ciodammodo  ftib  lcgis  farcina  dctincmur,  nec  ad  Euan 
glicumfaftigiumperucnimus  quod  obtcmperantibus 
pomittit,  non  cnim  prifentis  vita;  pra-mia ,  (cd  futurx. 
ixautcm  huiis  vitiiblatiapromittitdicens:  Huiftcem 
^  /;|,  viuetin  «■j.Euangelium  vcicodicit.Beati  paypens  fpiritu, 
oniamipfonimcft  rti^num  talorurn .  Non  magnum  cftll 
aillicitisabftincmus,  fed  fi  a  iicitis  proptcr  reueren- 
tim  eius ,  qui  ea  nobis  proptcr  infirmitatcm  noftram 
prmifit .  Non  cnim  pra-cipicndum  gcncraliter  crat 
qod  abomnibus  apprclicndi  non  poterat.  Qiiienim 
nigni  funt  perfcdionevirtutum,  poflimt  cdronan, 

qui 


Dcum  pcndentes. 
Qiiod  Gtcmporcle 
gis  qucecontinebat 
impcrfedione  pro 
ptcrinfirmitate  eo 
rumquxalcge  ca-  p 
ucbantur  ,fummJ 
philofophiam  am- 
plexifunt  ifti,qua- 

10  lcs  cfte  dcbuerunt 
qui  lcgem  Euange 

licam  audierunt?      -.,     •  „.„, 

Concionepr. 
ma  in  Pf-  7°» 

•k  Auguft.Domi 
nus  autcm  hocno 
pra;ccperat ,  lcd  pa- 
tcr.  Sicautcmhoc 
accepcrunt  tanqua 
adorninoDccfuo: 
quia  etfi  dominus 

1 1  non  pra;  ccpcrat,  vt 
non  bibercnt  vi- 
rum  ,  prsccpcraf 
tamen  dominus 
vt  filij  patri  obcdi- 


reiit .  In  ea  crgo  re 
folafilius  non  debet'obedire  patri  fuo,  fi  aliquidpa- 
ter  ipfiusiufleritcontradominum  Deum  ipfius.  Neque 
cnim  debetirafcipatcrquando  fic  ei  preponiturDcus, 
vbi  cnim  hoc  iubct  patenquod  con tra  dominum  no  fit, 
fic  audienduseft  quomodo  Deus:quia  obcdirepatri  iuf  F 
fit  Deus.Bcnedixiteigo  Dcus  filios  lonadab  propter  obe 
dicnriam,eofqueobiecit  inobedicnti  populo  fuo. 
*    Hierony.lonadabfilij  qui^jn  tabcrnaculisfcmpcr  ha  Ad  Paulinu 
bitantcs,  ad  extrcmum  propter  irruptioncm  Chaldaici  ^'^ '"!"'"'?" 

Hr  1  _    •  i/'  ■  _  •         ne  Monacni. 

lerololymam  intrarccompulfi  iiacpnmica-    .^^^  ^, 

ptiuittatem  fuftiuuilfedicunturquod  poftloUtudinisU 

bcrtatem,  vrbe  ficut  carcere funt  rcclufi. 

'  <0  Cap. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  lEtintroduccseosindomumdomim.  ver  bocintelligi 
tutemplntn  fed  ^dtficia  ad  eum  pertineniia,  tdco  fubditur, 

2  In  vnam  exedram.  ideil  camercm. 

3  Thelaurorum.  Erantenim  plures  Thefuurarij  tempU  ,  qma 
alM  cujiodicbant  vafaaurea.  alif  argentea^alij  veftisJacerdotJUs, 
&onfm<.lia :  &  prope  templurn  habebaui  xdifcia  pro  repofitione 
:attm,iir  profua  habitatione. 

4  Et  dabs  eis  hl.i.cfftres.-quia  ipft  non  biberunt,  vt  infra  habe 
tuiJ^ec  ijiiid prALcptutn  domini ,  <&  cxecntio cius  per  leremiam 
fitm  ad  boc  (juod  ipfi  bibcrunt,fcd  vt  p\  obaretur  eotum  obedien- 
tiitd  lonadab  paircni  fuurn  ,qui  prohibuerat  tis  vinipoium. 

5  Et  aflumpfit  Icconiam,&C.  'fli  omnes  erant  de  I{echabitis. 
^Flllj  kzcdcliqho.ljiefuttprophciajecudum  (j,  dicit  !{a.  Sa. 

M  0  K.^  L  1  T  e1{. 
t  m)iis  ^dificandis,  de  fcmcntc  vcl  vineis  colcudis,  repu- 
tado  lcperegrinos  &  aducnas  in  hoc  mundo  cum  apo 
iko  Hcb.  1 3  .c.  !s{un  habemus  hic  mamntem  cuatuiem,  jvd  fntu- 
ra.  nicjiHrimus-.Sc  ficcxcluditur  foUicitudo  tcmpora!iu,vt 
litnuscotemplationic^lcftium  intcndatur.Pcr  hoc  au- 
tci,  9  Rcchabit£E  vinum  non  bibcbant ,  quod  l^tificat 
cc  hon^inisj^natur  9  talcs  pcrfcai  cxcludunt  a  fc  qua 

tum 


proptrr  qmd  leremius  cofidentius  luit  adlocuillumcu  I{echabitis. 

7  Quod  crat  iuxtagazophyla.prin.//c  nominatum,eo  qubi 
obl.tii'1'.rs  printipuni  tbi  jnuabantur. 

8  Supcr  ihefaurum.  ide/i,prope locum  thefauri. 

9  Maafixfilii  Sel.qui  eratcuftos  ve.i.  loci  vbireponeian- 

tur  y>f(tts  faietdo  um  L.i.ter.i patct.t  vfjueibi. 

I  o  Obediu im us  crgo,VO. lo. vnde ab  ifio  incepit  modiis  vit-edi 
religiofus.Vtr  tdem.t.rnodum  viiiendi  oflcndfbant  fe  ejje  tayiiH  pere 
gtinos  in preji nti  vita,ettenderc ad  vitcm  mamntc. Et  duunt  dodo 
ns  Hebrf,'^'  Latinit,uod  tfiidejcenderunt  de  lethrofocoo  Moyfi. 

I I  Cum  autcm  zfccndidct.Hocdixerunt  ad  fuam  excujationt 
de  hocquoii  pro  tum  trtunebantinfra  domum  inlcrufaltm,  vtdici- 
ftr  in  principio  huius  capituli:quaft  dicerct.-l^lps fecimus  hoc  necef 
(ttate  comt'iillt,qux  tiM  habet  legcm. 


tum  poftibileeftcofolationcgaudij  mundialis,vt  infolo 
diio  cofolcntur.  vndc  de  antiquis  monachis  lcribitur  in 
lcgcnda  bcati  Hieronynai,  &  in  collationib.  patrum,cp 
habitabant  in  terra  folis  ardoribiis  cxufta,  qucE  pribebat 
cishorridiimhabitaculuraiquianoneratibi  viriditasar 
borum  ncccantusauium ,  fcd  tantum  folatium  diuinu, 
f^milludTlal.fiz./n  tcrra  dtjttta,itiuui  &  itiaqiicfajic  infanHo 
appAiia  tibi,  VI  vidcr  rn  virtutm  luam  Vvloriam  tuam. 


823        Glorord.&NicolaideLyra 


81 


A  rum,  &c.a  fadc  cxcrcitus  Sy ri.r :  &  m  anfirnus  i 
in  lciufalcm.  Etfa^flumeft  vcrbum  domi- 
ni  ad  Icrcmiam,  diccns :  Ha:c  dicit  dominus 
cxcrcituumDcuslfracl:Vadc&dicvirJs  'uda  ^ 
Sc  habitatoribus  Icrufalem:Nunquid  non  re- 
cipiciisdifciplinam,  vtobcdiatis  vcrbismcis 
•f  CuRoditi  dicitdommus?!  Prarualueiutfcrmoncslona- 
"^  dab  filij  Rcchab  quos  pr?ccpit  fihjs  fuis,vt  no 

bibcrcnt  vinu ,  &  no  biberunt  vfque  ad  diem 

*  fQMiinaiorIonad3b,8<  viiu^patcr  omnium. 

hanc:quia  obedicrut  prxccpto  patris  fui.Egd  ^ 

a  T  Tm  ptopliMj»- 

autelocutusfum  advosdemaneconfurgens  s 
&  loqueSj&fno  obedilHs  mihi .  Mifiqj  ad  vos 

a  ^Pcr  pio|'hetas. 

omncs{cruo5  meos  prophcras  cofurgcnsdi- 
ifupra.i8.b.  luculo  mittcn[que&  dicais .  f  Conueitimmi 

fl;  »c.b,  »  >iOperarione,  coiitationclocuiioni;. 

vnulquifque  a  via  fua  peflima,  &c.bona  facitc 

lopera.  tftudiavclba.&^jiohce  f;qui  deosalienos, 

■B  ncque  colatis  eos  ,&  habitabitis  in  tcrra  qua 

dcdi  vobis  &  patribus  veltris.Et  non  inclina- 


'  TPirmrnip 


ftls  aurem  vcftram,ncque  audiftis  me.Firi: 
ucrunt  igitur  filij  lonadab  filij  Rcchab  prxc 
ptum  patiis  fui  quod  pr^ceperatci.s:populu 
aurcm  ifte  non  oocdiuit  mihi^-dcirco hz^ 
cit  dominus  exercituum  Deus  Ifrach.Eccc ; 
adducam  (upcr  iudam  S^fuper  omncs  habic 
torcs  lerufalcm  vniucrfam  afflidionc  cjuan 
locutus  fum  aduerfum  eos ,  co  quod  locucu 

fiim  ad  illos^  &Qnon  audierunt,vocauiillov 


a  •Ohriiicndo. 


nonrelponderuntmihi.-DomuiauteRccl 
bidiarumdixitlcremias.  H^cdicit  domiii 
cxercituii  Deu.s  Ifrael :  Pro  eo  quod  obcdift' 
preca:pto  lonadab  patris  veftri ,  6(fcuftodi, 
omnia  mandata  eius  j  &  fccllHs  vni  uerfa  qu 

•lCui  in  InnaJdb  obcdiliis. 

prasccpit  vobis :  propterea  h^c  dicit  domini 
excicituurn  Deuslfrael:  Non  deficiec  vli  ( 

a  q!mmol>iIis  virilit([>g'ns. 

ftirpe  ^onadab  filij  Rechab  ftans  in  conlpec 
meo  cundtis  diebus. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  I     Etfaduin.  Hic  appiicatum  ad  propofitum,  tjuia  f{echabiu 
fimiter  obedmaiit  homiiii,&  rex  loachimcum  pupulofuo  nolcbSt 
obedire  Deo omniumpatn  & crea.to\i:cx  quu cuncludit  tjtiod meri 
to  erant  ar^uendi  C$  pHiiimdi,&  patct  iitera  paucis  cxctptis. 
2     V%0,Si.C.Ver  prophttastneos. 

l    Dc 

J. — '. _ ^ 

M  0  \ot  l  1  T  E  B^ 

f  t     ^*"^*  ^  ^"^  '""*'  ^"'^"  &  habitatorihHS  lerufakm  .  Pcr  hoc 
autem  quodleremias  demandatodominiannunciauit 

perfe 


5     De  mane.  UcflJoUcit^  C^  diligenter. 

4  Vocau i  illos.  Ver  prophetcrum  yerbaj&  attrahcndo  tot 
bencticia ,  &  dctcrnndo prr  fligella. 

5  Et  non  refpondcrunt.  f^erba  prophttarum  reuerenttt 
dieti'10 ,  &  de  benefictts  meis  regriitiaHdo,  &  titnore  flagellom 
tnalisfe  retrahendo:Caterapatent  in  litera. 


perfeftionem  Rechabitarum  viris  ludaper  quos  % 
canturlaici,&  habitatonbus  Icrufalcm  perquosintc 
guntur  religiofi,oncditur,qu6d  excmpla  virtutuml  i 
IJECuiaribus  &  regulahbus  pr^dicanda. 


Clementla 
Dei. 


Diuifioi 


CAP.   xxxvj. 

a   C  7  forte  au- 
^diete  domo 
'  Juda,  &c.  Im- 
menfaclemcn 
tia  conditoris 
conreptus  no 
vltioneminge 
rit,  fed  pgnite- 
tibusindulge-a 
tia  promittit: 
nec  enim  lu 
daiis,    b 


C  A  P.    XXXV  I. 
Tfadlum  eft  in  anno  quarto  loachim  filij  lofi^  ^ 
rcgis  Iuda:fad:um  eft  vcrbum  h  >c  ad  icremia 
adominOjdices:  Tollevolumehbrir&fcribes  ^ 
in  eo  oia  vcrba  qn^  locutus  fum  tibi  aduersii 
lfrael&  Iudam:&:  aduerfum  omnesgctes  a  die 
qua  locut^fumadteexdieb.lofi^Evfq;  addie  ^ 
l  ^  hac,  fi  forte  audiete  Jomo lud  a  uniuerfa  ma- 

aqu^cgocogitofacerecis.reucrtaturvnufquifqj  a  vialuapeflima, 
&propitius  ero  iniquitati  &c  peccato  eorii .  Vocauit  ergo  lercmias 


dceisjfcdo  il 
bus  Gcnti  5 
vcrbu  pr2  ^ ; 
tionis  pcr  o' 
phcta  dirr, 
iiquomoo- 
uertantur  .t 
pcr  mirer;  ir- 
diam  Dc  e- 
nia  conki^ 
tur. 

b   (-^ocatiu  . 
Prompta  x 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXXVI. 

4C1  p  T  faftutn  eft  in  anno  quartoIoachim,&c.  Hic  con 
X-#  fccjucnti  r infertur  leremi^  imuriaji  cutido  ab  eo  nfmitur 
prophetia,ibi:  Et  fadlum cft  in  anno  quarto  loachim  &c 
Trma  in  tres,  quia prirno  Icrcmius  recluditur  ,fccundb  Itber  lius 
comhuritiir,tbi:  Mifit  itaquc,rw/o  ad  mortem  qnxritur,  ibi:  Et 
praeCcpit.PrJwa  /«  duas,<juiaprimd  ponitur  iniurix  occafio,fecun- 

db 


do  Teremi,treclnfio:fecunda,ibi:Etpi-cccpitOccafioautc; 
ftonis  fuit,quia  argucbat  vitia  regis  &  popi4li,dcnuncians  / 
ventura  fiagelh  Dci,wfniprccatis  rt filmnt.Circa primhi 
tur  t  mpMs,<um  diiit:\r\  anno,&C.d^  fequifir. 

2  Ex  dicbus  loCic.Ttmpurt:  inm  loftx  cevpit  Icremias; 
tare,rt  dichmeflluprai'?  p^incipiohuiusdWi. 

3  Si  forti  audicntc  domo  luda .  Vcr  hoc  non  inteUig 

Deoaliqua  tgnorantia  refpetiufutmt^fedpcr  hoc  dcftj^natm 

tas  arbitrijfper  quam  rex  &  popdus  poterant  a  malisfuis  ti 

Cxterapatent. 

^  Etp 


r. 

ItV. 


CMOB^^LlTEtt^, 
■f  I     Etfaiium  efl  m  anno  quar.  &c.  Sequitur. 
t    Tolle  voiwncn.  Pcr  hocautcm,  quod  leremiSs  non  fo- 
lum  prophetauu  vcibo ,  led  ctiam  fcripto  proptcr  futu- 

ros 


ros  &c  abfcntes,  fignatur  quod  homo  literatusin  fc  ^ 
risdiumts  ,nonlolumdcbet  doccrc  vcrbo  pr^viiii'*^^ 
vcl  lcgcndo,lcd  etiam  lcnpto, vt  ficnon  lolumprt  w" 
bus  proficiat.fcd  eciam  abigntibu^  O^  futuris. 


« 


B-y 


'^  :ictia  ipphc- 

i  jconcordat 

kiinecleme 

kquiaficiit 

jcUS  CGlulit 

h,iman?infir 
ritati  mone 
c.vtconiier 
tlitur;  Ita  ,f- 
'  pcta  obcdie 
d;  ad  falute 
^imoru   e- 
xcet  pdica- 
tinis  officiu 
qji  ctfidau- 
{v  carccrc  p 
fuictipsu  id 
fcere.nova- 
ht,  perjntcr 
p:te,q3iur- 
sifuerat  ex- 
Bpjuit.  Quid 
c';o   diduti 
ftit  3  foluti 
&libcri  ver- 
b  Dcipioxi 
riscxpederc 
n^lijunt  ? 
.a  Vndusue' 
rt  imnium  i» 
tiMciu  domini 
vni  populo  in 
li'ffa!e,  (j  vni 
v/a  multitudi 
■>.s  coyfluxt 
i-Mciunevh. 
.    ^kcrr.Vtq 
p|  luxupec- 
cicruntper 
aMinentiam 
-    6  sffliftionc 

fqcata    ab- 
lant.vt  g  il- 
1  ita  comile 
.    rtetiaalici- 
t.  abfilncat, 
Z  vper  hocc6 
ctori  fatista 
_    ant,  &qui 
ciniifcrfit^- 
Ibita  abfcin 
cntfibicon 
c7a,&  rcprc 
&  hndatin  mi 
nxiisqujede 
liucrunt  in 
niximis. 
blgiiurcuau 
dtet,&c.  Etn 
aiidito- 


Icremiac.    Cap.XXXVI. 

T  Neallquid  depcriret. 

Baiuch  filium  Neriaj ,  Sc  lcriplicBaruch  exorcleremiac  omne.s  fer- 
mones  domini  quoslocutuseftadeuminvolumine  hbri.Etpce-  ^ 

3     «.Q^tgo^fi  cUufusfum  veibum  doinini  non  eftalligstum. 

pitleremiasBaruch  dicen5:Ego  clau{usfum,nec  valeo  ingrcdi  do- 
mu  domini.Ingtcdere  ergotu,&c^legedevoIumineinquolcripfilli 

a     ^QuoprpulusattfriMi^  audiT 

cx  ore  meo,  vcrba  domini  audiete  populo  in  domo  domini  in  die  2 

ieiunijrinfuper  &  audicnce  uniuerlo  luda  qui  veniilt  de  ci  u  itatibus 
{uis,lcges  eis,fi  forte  cadat  oratio  eorii in  confpe(5lu diii,  &C  reuerta 
turvnu(c]uiic|5aviafuapellIma:quoniam  magnusfuroieltcScindi 
gnatio^locufuseftdfis  aduerfuspopulumhunc.EtfecitBaruch  3 
fihusNcriasiuxtaomniaqpr^ceperat  ciIcremiaspropheta,Iegens 
ex  volumine  fermones  domini  in  domo  domini.Fad:um  ell:  aiit  in 
anno  quinto  loachim  filij  JofiJEregisIuda  In  mcnfe  nono,prcdica 
ueruntieiuniummconfpedu  dommioipopuloinIerufaIcm,&: 
vniuerfi  multitudini  qua:  confluxerat  de  ciuitatibus  luda  in  Icru- 
falem.  Legitc];  Baruch  cx  volumine  fermones  Icremi^ein  domo  do 
ininiintgazophilacioGamariefilijSaphanftribg  inveftibulofu  4 
pcrioriin  innoiruporrenouedomusdiii,audiente  oipopulo.Cu  5 
qiie audiffcc  Micheas filius Gamari? filij  Saphan  oes fermoncs  dfii 
cx  libro,defcendit  in  domumregis  adgazophilaciu  fcribx.Et  ecce 
ibi  oes  principcs  fcdebac.  Elifama  fcriba  3z  Dalaias  filius  Semei^  & 
Elnathan  lilius  Achobor,  &  Gamarias  lilius  Saphan,  &  Sedechias 
fIIiusAnani?6^vniuerfiprincipes  .  Etnunclauiteis  Micheas  oia 
verbaqaudiuitlegcnremBaruchexvoIuminein  auribus  populi. 
Miferuntitaqi  oespnncipesadBaruchludi  fihumNathani<^filij 
ScIemi^filijChufijdicetes:  Volumen  cjcquolegiftiaudientcpopu 
lojfumc  in  manu  tua  &  vcni.  Tulit  ergo  Baruch  filius  Neii?  volu- 
^  mcn  m  manu  fLia,&  vcnit  ad eos.Et  dixcrunt  ad  eii:  Sede&  lege  hgc 
in  auiibus  noflris .  EtlcgitBaruch  in  auribus  eoru.lgimr  cu  audif- 
fcnt  oia  verba,  t  obftupuerunt  vnufquilq;  ad  proximum  fuum,  & 
dixeruntad  Baruch:Nunciaredebemusrcgi  oesfermonesiftos  Et 
c  inicrrogauerunt  eum  diccntcsrlndica  nobis,  qiio  fcripfifti  oes  fer- 
mones illos  ex  orc  eius .  Dixit  aut  eis  Baruch:  Ex  orc fuo  loquebaf*, 
quafi  legcns  ad  mc  omnes  fermones  iftos,  &  cgo  fcribebam  in  vo- 
lumine  atramento .  Et  dixcrunt  principes  ad  Baruch :  Vade&  ab- 
fcoderc  tu  &  lercmias,  &  nemo  lclat vbi  fitis.Et  ingrefti  funt  ad  re- 
gemin  atriii.Porrb  volumen  commendaueruntin  t  gazophilacio 
tlifam^fcrib?,&nunciaueriitaudientcregcoesfermones.Mifitq;  ^ 
rcx  ludi  vt  fumcrcc  volumen.Qui  tollens  illud  degazophilacio  Eli 
famccfcrib?  legit  audicnte  regc,&:  vniuerfis  principibus  qftabanc 
circa  rcgcm.Rcx  autem  fedcbatin  domo  hyemali  in  menfe  nono. 


82^ 


auclitorib.  ne  D 

ceflariacgra- 

tiafpirjtuflan 

di:Nifi.n.ad- 

fitfpirituflan 

ftus,  fermo 

dodoris    eft 

ociofus.vna 

loquentis  vo 

ccm  oes  pari- 

terinecclefia 

audimus  fcd 

nonoespari- 

tcr  intclligi*'^ 

musfedficut 

vndio     Dci 

nos  docet  de 

oibus  .    Ipfc 

quoqjdodor 

non  aderudi  c 

tione  hoTlo- 

gturfipervn 

tlionemfpiri 

tusn5  loqua 

tur.Didueit 

enim   Cain, 

pcccaftiqtaelce:  ^  ^„5,;^^,^^ 

led  gaculpisGcn.4.b. 

protiibetibus 

noneltinun^ 

d',verba  Dei 

audircpotuit 

fedno  fcrua- 

re .  Sic  loa- 

chim&fcrui 

ci'  vcrbaDei 

audire  pote- 

rantaurecor 

poris ,  fed  no 

cordis. 

C    Exorefuolo 

qncbatf.ryquafi 

U^ts  ad  nieocs  \  hxc 

fermoncs    iftos 

&  cgofcribita  F 

"imlnminr^&c.  \  quafilegfs» 

Significat ,  9 

apofioli  &  ^ 

phctcE    nuUa 

ncccfiStarem 

tratftadi  vi'  pc 

nuriaioquen; 

di  patiebant, 

fed  proptc  &:  , 

facileoia.pfe 

rebant.vnde; 

2y;(j/«cC(;^:ra>-eMatth.io.b 

quo  aut  cjuid  lo 
quamini . 

<0^t 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

le  I  EfprxcepitlercmiasBaruchdicens.  Hic  confeejuenter 
^  ojliditur  Urmiit  reclufto:  loachim  eniri  reclufit  eum  ne  prophe- 
tiafuampublicaretinpopulojfed  quodnonpotuit  exequiperfi- 
ipj-n.executus  eflper  Baruch  amicum  fuum,quia  quod  per  amicos 
fiOnus,quodammodo per  tiofipfos  facimus,  vtditit  Thilvfopbus 
^.■hicorum:!^patet  litera  yjqueiki. 

i  In  die  iciunij.D/cwf  aliqui,qudd  fuit  infefto  expiatisnis  in 
qwembantur luditi affiigere  ammasfitas,Leuit.2^.  fidtextus  vi 
detr  contradicere :  quia  infrd  dicitur,  quod  iftudieiuniim  de  quo 
fit ic Jermo fuit menfe nono  :feftumvero  expiationis  ficbat deci- 
ma'iefeptimi  mcnfis:&  ideo  alij  dicnnt ,  ouod ifiud  ieiuuium  fiiit 
t'<>'populoimpofitum,quiaaudicumfuerat  in  Icrufalem,qu6drex 
Hadonisfe  difponebat  ad  vemendum  contra  lucUam,&  lerufalc, 

ftiut 


jicut  T^niuite predicauerunt  ieiunium  auditovvrbo  loneprophc- 
t{  defuiurafubucrftone  2\{;«i«f .  Sed  quia  talis  affliCiio  cotporis  rio 
vatct  coram  Deo  nifi  homines  rcftliant  dpeccatis  .  ideo  leremias 
mifit  Baruchad  lcgendum  prophetiam  fuam  in  pr ^fentia  omniu. 
Cftera  paient  vfque  ibi. 

4  In  vef^ibulo  fuperiori.  Ftdelocoalto  Baruch  audiretur  i 
populuixiftinti  m  atriO  ad  quud conueniibat  populusad  oranditf 
&  verbum  Dci  audiendum . 

5  In  introitu  por.no.  ifla  eratporta  quom  loatham  adifica- 
ueratyVt  dldurn  ift fupra  i6.  Cfterapatcntinlitera. 

6  Mifitq;  rex.hiic  cdfequenter  libcr  lercmi^  combtiritur,cu  di 
cirwr.Mifitc];  rcx  Iudi./«  Hebrp  habeiur:\ch\i6.u&  in  Latino 
fignificac  luuauquiatuct  lud^usfit  nomtn  appedntiuu,illitamtn 
erat  appropriatum,  ftcut  apud  nos  aliquis  proprio  hcmine  vocatfr 
Cbnft:anus  quamuisfit  nomen  comune  alijs.Cpera  patent  vfa;  ii  i. 

*  Et 


M  0   P^  A  L  l  T  E   l{. 
J  Et/ecif  Baruchfilius  l{erii,^c.?cr  hocautem,qu6d  ip- 
ic  onflantec  legit  vccba  leremix  coram  prmcipibus  & 

popu- 


populo  fignatur  quod  pra:dicator  veritatis  debetconfla 
tcr  annunciare  verba  facrx  icriptura:  &  dodoru  appro- 
batoium  coram  raagnis  &  paruis. 

^Cumque 


827         Gloford.&NicolaiJeLyra 


82^ 


yf  a  « pTolech  in iir.tm.  Stiipcda  indurati cordis ncqiiitia, 
A  qui  dcbucrunt  monitis  rnluranbusadr?nitcntiamco- 
pungi  vcrbadomini  tradidcrunt  ii:ni.&  prophciam  J_o 
ccntcm  &  corrit^cntcm  qucmhonorarc  ckbuerunr  co- 
tumclijs  affcccrbt.quia  ipmtus  ncquam  qui  fcmpcr  Ipi- 
rituigrati^aducrfa- 


3 


5 


*.Pa.j6jl. 
4.  Rcg.34.a. 


&  pofita  crat  arula coram  co t  plcaa prunis . Cumquc  le- 
giflet  ludi  trcs  pagcllas  vcl  quatuor ,  lcidit  illud  lcalpcllo 
lcribcE,6c  proiccit  m  igncm,  qui  cratfupcr  arulam  doncc 
columereturomncvolumcn  igni  qui  cratinaiula  Et  no 
timucrunt  nequc  fcidcrunt  vcftimenta  fua  rex  &^omncs 
ferui  cius,qui  audierut  vniucrlbslcrmonesiltos.  Verum- 
tamenElnathan&Dalaias&Gamarias  t  contradixcrut 
rcgi  nc  coburerct  Iibrum,&  non  audiuit  cos.  Et  prarccpit 
rcxlcremicl  filio  Amalech&Saraie  filio  Ezricl  S,:  Selcmi? 
filio  Abdchcl  vtcomprchcndercntBaiuch  fcribam  8^Ic- 
remiamprophctam.  AbfconditauteeosdnsrEtfadlum  6 
lcx  diuina  pcrmafit     cll  vcibii  domini  ad  leremiam  prophetam  poltquam  co-  / 
illxfa.Huncin  mo^     bui!cratrcxvoIumcn,&fermonesquosfcrip(eratBaruch 
dum  corpus  quide  c  ^"  .       ,■  ^      r  11        1  i-    j    o    + 

^  cxore  ciemiXjdiccnsrRurlumtollevoJumen  aliud,&  T 

kribe  in  eo  omnes  fcrmones  priores ,  qui  erant in  primo 

voIuminc,quod  combufilt  loachimrexluda.Et  adioa- 

chim  regem  iudadicestH^cdicit  dominusrT  u  cobufTifti 

d  voIumeniftud,dicens:Quarcfcripfifliin  eo  annuncians 

feftinus  venict  rex  BabyIonis,&cvaftabit  teiTam  hanc  ?  & 

ccirarefacietex  illa  hominem  &  iumentii?  Propterea  hxc 

c  dicitdominus  DcusconrraIoachimrcgemluda:N6crit  8 

cx eo qui fedcat fupcr  folium  Dauid,&;cadauer  eius proij  ^ 

cietur  ad  cftum  ncr  diem,6c  ad  ^elu  per  node.Et  vifitabo 

fit.  Sicquicunq;  ma     contracum  6ci;ontra  (cmcn  eius  &  contra  ieruos  eius  im 

datis  domini  rcfiflit      oini^tcs  fiias:&  adduca  fuper  eo.s ,  &  fupcr  habitatores  le- 
fccudumcordis  du-        1,^^  1     ,  i-ji  r 

ritia  fuftinebit  vin-      ruiale,&  (uper  viros  iuda  omnc  malu  quod  locutus  lum 
d\(kzm.ih<e enimfe'  >  ,  •    r. 

mv.aueiit  homo,l)ic&mrtet.^ot2ix\dx\  autcnvquod  in  Ta 
ralipomcnon  lci;itur,qu6d  hunc  loachim  Nabuchodo- 
nofor  vindumduxit  in  Babylonem.  Etinlibro  rcgum, 
quod  dornmnt  louchtm  curapatrtbusfuis,yc^numt  loui.hitit  jiliui 

tiui 


viau .  tur.corda  corum  in 
durabat  nc  crcdcrct 
&paenitcrcnt. 
b  Ei  non>intii>ifeos, 
*  Thcodor.  Noii 
cft  contcntus  rcx  ini 
quiiatc  pcrpctrata, 
quinctiam  l'aruch 
&  Icrcmiam  coprc- 
trog*ncrum  hcndi  mandauit.At 
ffgcfli.  Dcus  prxccpit  lerc- 
mie,vt  priftinos  fcr- 
moncs  in  alio  libro 
dcfcriberct  .  Charta 
cnimcxuftafuit,fcd 


afltimprum  paflum 
cft.vcrbum  autpcr- 
g  manfit  paflioni;nc- 
quaquaobnoxium . 
c  ^i  bftuiidit  nta  &i. 
Contra  qucm  fru- 
ftra  nititurh'>mana 
prarfumptio.  CMi'o«/« 
enim  dotn:uus  otnnes  di 
ligetes  [t,  &  omnes  pcc 
catores  difperdet. 
d  Trof>t"-ra.&c.  Di 
gnavltio,gafcrmo 
ncs  domini  cobuf- 


fius  pro  '•o.Scd  lofephus  lcicmix  vcrbis  magis  concord  \ 
rcvrancrcnsiprum  loachim.patrcm  Icchoni^arc  clU 
bylonisin  .crufalcin  fuifle  intcrfcclum,  non  captiuinu 
iii  Babvloncm  dadutn.ln  dccimo  Ahtiquiiatum  libro 
diCcnsita.DumrcxBabylonis  intraflVt  ciuitatcm,  nc- 

quaquam  tidefcr 
uauit.Mcdiuuoncs 
fortiflimos  &c  dc 
coros  occidir  vra 
cii  rcgc  loachin; 
qucm  cti:.m  apr^ 
muros  inliirpuhu 
proijci  iuflit .  y,. 
lium  vcrociusloi 
chim  rtgcm  ccn- 
flituit  vniiicrfe  ^) 

uincix.  Eosaun;ia 
qui  crant  in  d  gni- 
tanbus  confliriu, 
numcrotria  ni  ,m 
captiuos  duxit  m 
Babyloncm,intcr 
qiios  Ezcchicl  pro 
phcta  crat  adhuc 
pucr .  Hiccrao  fi 
nis   habuit  icsi.. 
loachim.quivixi 
annis   trigintafcx 
Rcgnauuauican 
nisvndccini:  Suc 
ccflbr    vcro  rcsi 
loachim  rcgnaui 
tribus  mcfibus  & 
dicbus  dcccm.Sr 
vtrum  in  kri, 
an  in  Chaida;an.. 

9  morarus  Joach. 

10  pcrierit,n6€llo;; 
rcndumxumu- 
ta  prophctam  u- 
daucr  cius  coniia 
cfle  proicdumsc 
xflumpcrdicm,4 

ad  gelu  pcr  nodcm  :  vt  qui  fcripturam  prophcticaign 
crcmaucrat,:eflu  folis  &  gclu  nodis  vrcrctur. 
e    T^i  nent  ex  «/.4«  Thcodor.  Ccrtiffima  prophctiaEt 
enim  regnauit  lcchonias  filius  cius  ,  pofl  trcs  tamc 

^  mcnlcs 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

*  I  Etpornz,SiC.t.iiautemaruliinJlrumentumferreu,inquo 
ponunt'tr  carboms  arden'es  pro  calefa^ionemagnatum. 

C  2  Cumque  l^iflljt ludi  tres pag.  &c.\a^.  Sab. dicit  tres 
vctfus  vei  quatuor  dictns,&  lrgebatl.mt»tationts  Iere.&  lc/^erat 
ijuatiior  verfus  lompktl  ftilktt.  Quomodo  fcdet  &c.  Ploras 
plorauit&c  Migrans  migrauitludas&c.  VixSionlu- 
gent  &!.c.&  liimiixepit quint}i,lcilicet,fzdi  funt  hofteseius 
incapitc,  tuncreximpatknsnoluitplusaudire  ,fedfccitUbrum 
intid-.iiT  ioniburi,idfo  ^um  dicitur. 

3  Scidit  illud  kz^pcUdeftfparuo  cultellofcriptorisyinteUigen 
dum,qu6i  hocftcit  depr£ceptorcgis:vnde  pojiea  fnbditur  . 

4  Veruntamen  Elnathan,&c. contra.&c. '/on  contentiofe 
jedverbisdeprecatorijsl.  yndemHebr<£ohabttur  .  Deprccati 
funtrcgcm. 

5  Et  prxcepit.  Hlc  cofequrnter  leremias  ad  mortcm  qumtur, 
litm  duituKEl  prxcepit  icx,S<.C.vtcomprehtderentBaruchftri 
bam  &  lereniiam  prophetam.let  nriias  autim  iam  crat  reclufus  in 
cariere,vtdiBumeflfupra  &  ideonon qiurebatur adincarceran- 
dum,fed  ad  ocridendum. 

6  Abfcondit  autem  cos  dominus .  quia  vbi  defccit  reme- 

dium 


dium  humanum  affuit  diuinum :  &  patet  in  hoc  magna  objtinm 
Joachitn  f{egis  in  malo:  qni  nonfolim  prophetam  dominipropi 
veritatcm  in  carcere  reclufit,fed  etiam  eum  interficere  qucfi  uit. 

7  Et  fadum  cft .  Hic  corifequentcr  lertmias  refumii  fuamf  p 
phetiiim,rionjolum  loqMndo,fcd  etiam  fcribendo,&  hoc  dedom 
maitdato  ad  tonfirtnatiunem  vcritatis  iibricombnfli.Et  primo 
nitur  hoc  mandatu  m:  vt  patet,ftcu  >  d'-^  fubditur  ipjius  loaclm 
nitio  de  iibri cbbufiionf,<.um  dicitui  .Hxc  dicit  dominus , & 
&  pa'rt  litcra  vfqueibi. 

8  Non  erit .  Jcilicet  fiabiliter:licet  enim  loachim  fHius  ei»s  \ 
cofuerit  rcxjubflitutus ,  tamen  regnauit  tantum  trib:is  mtnfib 
vtdidiim  eHfupra  22. vt Ijabetur.^.r^c.z^..  &  ideoregiumt 
fro  Hihilo  compuiatur,fecu)idum  quod  dicii  Pljilofuf  hus.  Z.^b  ' 
corum,qudd illud  quod  r,iodicumcfl,quaftpro nihilo bibetitt. 

9  Et  cadauer  Scc.lc.ltiet,  ivaijjm  fiiij  loii^. 

10  Proijcieturadxnumpcr,&c.  !{exennnIiabylonis  t 

niens  contra  ilium  iouihmi  ctpit eutn ,  &  cum  ct  tedii^dijiett 

bututn  tribus  annis ,  auduns  quoi  rebellare  voicbat ,  &t 

.Afgypti  adhxi  ere  :  miffis  exe>  titibus  ittrum  cepit  eum ,  (Tittt  \- 

fidumproieceiuiit  cxtra  Itrufulei»,  vt  diclum  eflfupra  il.  C; 

ra  putent  vfque  ibi, 

^  Icrcmia.' 


1  Cumque  legifftt  ludi  tres  pagellas  vel  quatuor,  &c.  pcr  hoc 
autcm  quod  rcx  noluitaudirc perfcde,fcd  fccit  librum 
incidi  &  coburi ,  &  cius  autorcs,  i.  Icrcmiam  &  Baruch 
admortcm  quxriifignanturilliqui  Dei  vcrbumaudire 
nonpoflruntdicctcsillud  Ioan.6.  f  Duruscfthiclermo, 
&quisp6tcumaudire  ?  Infupcrctiaquxrunt  dodlrina 
vcritati5,&  doflorcs  eius  deflrucrc.Pcr  hoc  autem  gjdo 

nii- 


minus  abfc6ditcos,I.Baruch  &  Icrcmiaoftcnditdiu 
clcmetia  cuius  ^priQ  eft  fuccurrercin  calib.defpera' 
f  i\u>luni  tviie  iui'fir„.Vcv  hocnquod  Iercmia"idci' 
datodomini  fcripfit  plurcs  fermoncs  dc  punitio"; 
gis  &  malorum  fibi  adhxrcntium.duo  fignatur  Pri' 
cft,  q^dodor  veritatiscx  pcrfccutione  non  debctccli 
a  vcritatis  dodrina,  lcd  conftantius  doccrc  Sccunau 
quod  cx  augmcnto  fcripturx  defignatur  pcccatorii  i» 
obllinatisaugumcntatiofucpoenc.  .  , 


8.? 


leremi^Cap.  XXX VII. 


^  etcsabduflus  cftcaptiu'.  Minat  porroci  totiq;  domui 
A  :itmrojVrbi  vaftatione,  &  populo  la  didas  affli(aiones. 
latmmsii^tf-mtuUt  volumcn  atiud.  Rabb  Poftcobuftio- 
J,(.prioris,quia  reprobata  ludaea  p^  perfidiam  iibri  le- 
js'&  prophetarum  adlalutem  Gcntium  feruatifunt,ad 
cias  ols  gloria  ve- 
^^^  ,,js(cftame.trasla  a  adeos:&noaudicrunt.lercmiasautetulicvolumen  aliud, 
'°''^;f«Sr/////V,      &  dedicilludBaruch  filio  Ncriasfcriba:,  quifcripiltin  co 
lcptaftmtaiicadcot.     cx  orc  lercmias  omnes  {crmoneslibriquemcombuflerac 

&fdditiS;mo  b  ^°^^^'"^  ^^^  ^"^^  ^g^i  =  ^  i^^"P«  ^ddifi  ^unc  rermones 
n<  multo  plutes  g     mulco  plurcs  quam  antea  fucrant. 


830 


antefucranr.quia  illiliiftonamtantum,nosautcii)cum  D 
hiftona  myflicum  fenfum  habcmus.IUi cnim  fuper cor 
volumen  habentcum  lcgitur  Moyfes,nosautem  reuela- 
ta  fecie  gloriam  Dei  contemplamur  •  *.  Cor-i.  i, 

b     ^dditifuntfermoms  multo  flutes  qudm  anteay&c.  *Thco- 

doret.  Ob  id  cnim 
quod  rcx  iniquus 
aquo  animo  fere- 
bat  comminatio- 
nes  quas  audicrat 
dominus  iuilit  cas 
copiofius  defcti— 
bi. 


B 


NICOLAVS  DE  LYRA. 


1  Icrcmiasautcm  tulit  volumenaliud. &  dcdit  illud 
BfUCh'f^biponitur  reparato  Itbri  combufii:&  cum  hocfuperad- 
di,licut  dicitur  infine. 

2  Et infu.addi.funt mul.plurcs,&c.D/c« bic^a.Sa.^ in U 
brpnmo  quem  combu/fit  loacbim  erantfcripta  tavtu  tr:a  capitula 
ia  tntationum fed privr.um fecundum  ,&quartu: m quibus eft al- 
phbetum  Hebraicum  fimplcx,quiafinguli  verfus  d  fir gulis  literis 
inpiunt:fedin  iiio  fecundo  fuit  additum  tertium  capitulu  fcilicet: 
Ej)  vir  videns,&C.  in  quo  alphabetum  efi  tripUcatum  :  quia  fub 
qUibetliteraJm  tres  verfnuli .  Sedcontraifiud  diHm  videtur, 

quia 


tn  lametatiomhus  leremias  deplorat  deflruaionem  ciuitatis  faaS,  ^ 
quf  defiruHio  fuitpofl  tempus  loacbim.  de  libro  verb  primo  lere- 
ms  dicitur  in  principio  buius  cap.ToWc  volumcn  libri.&  fcri 
bcs  in  co  omnia  verba  qua;  locutus  fum  tibi,&c.  Etfubdi 
/«r.Adicqualocutusfum  adtecx  diebusIofis,vfque  ad 
nanc  dicm  :^«*  erat  in  quarto  anno  regni  loachim.yt  ibidem  pra 
mittitur:^d  quodpotefi  dici  qu6d  nonfolum  tempore  Ioacbim,fed 
etiamexprincipio  quoiam  lenmias  capit  prophetate ,  de  defiru- 
aione  ciuitatis  propbetauit:&  in  multis  locis  eam  denunciauitper 
modum  pr^te)  iti  tanquam  faHam ,  licet  effet  ventura,  yt patuit  irt 
pr^cedentibus :  &  hoc  proptcr  ctrtitudinem  prophetii  >  ^  9«''» '» 
ptopbetia  leremi*  ordo  temporis  nonferuatur. 


r  *AP.  XXXVII. 
i'^  T  regnauitrex 

■  ^  iedechias,  &c. 

■    Q  Sedechias  poft 

-•  >  Icchim  g  cogno- 

j    imatus  eft  lecho- 

!  nij,  rcgnauerit  vn 

:;  ddm  annis,n5  fo- 

--.  liieremiac,  fed& 

lil:rReg.&  Para- 

liinarrant.Siqui- 

d'poft  lofiam  pa- 

trmciusregnauit 


A  p.   X  X  X  V  I  r. 

T  regnauicrexSedcchias  filiuslofis  ' 
pro  'cchoniafilioloachimque  con- 
ftituitregem  Nabuchodon.  rcx  Ba- 
byl.  in  terra  luda:  &  no  obediuic  iple  i 
&C  ferui  eius,  &  populus  tcrras  verbis 
domini  qux  locutus  elt  in  manu  Icrc 
mi^  prophec^.Ec  mifit rex  Sedechias  3 

^ luchal  filium  Selemia?,&  Sophoniam  fihum  Maafi^  facer 

Icchazraefib.tri-  b  dote  adlcrcm.prophctamdicens:  f  Orapronobis  domi- 

cta^g^&lSra     ^^^^^^  noftru.Ieremias  aucem  liberctambulabat  in  me 

:!   frrcreiusaiinisvn     ^^^  populi.  Non  cnim  mifcrant  eum  in  cuftodiamcarce-  . 

*^J^"^j^Poft>unc  c  ris.IgicurcxercicusPharaoniscgrcfruseftde>€gypt.6cau  5 

'  lii  loachim^^rib.     ^i^^^"  Chalda:i,qui  obfidebanc  IcrufaL  huiufccmodi  nu-  ^ 

t>   mfibus.&dicbus 

"  ^c^m: &poflcu Sedcchiaspatruusciusannisvndecim, 
-  lconines  iniqui  fuerut  &  idololatrx ,  &  ideo  pcricrut. 
*  , ..  ''/"■"•Nequaquam pro fe orare  poflulauit,quia di- 
'  y "^  rnandans  obtcmperarc  noluit:  «3«/  enm  auenit  aurem 
,  i««  ne  audtat,kgcm  oratio  eius  erit  execrabUis. 
'  ^  Jf"'  fXftcitus.Quo  Chaldxi  foluerunt  hanc  obfidio- 
'"  Jr  *r'^""^"^  Acgyptijs,Iofephus  manifeftat  Vasfrc 
ram  Aegypti  m  auxtliumveniflelud?is,clicens;  Ita- 
que 


quc  dij  cognouif- 

let  hoc  Babylonias 

rex  ,  mouit  caftra 

aduerfumcum,& 

affli(Sa  prouincia ,  t  Infrt  4». 

&  munitiones  eius  ^  "?'''  *  5" 

vnadiripiensadIc-S„!«'- 

rofolymorum  ciui 

tatem  obfidcndam, 

cum  magnovcnie- 

bat  cxercitu  .  Rcx 

autem    Aegyptius 

audiens  ,  quia  Se- 

dechias  eius  ami- 

cus  cflet  obfeffus, 

adepta  virtute  ma-  ^ 

xima  bellatoru  vc-  '^ 

nitadludfamqua- 

fi  abfoluturus  ob- 


fidionem  .  Baby- 
lonius  autem  rcce- 
densablcrofolymis  occurritAcgypti;s,quos  omnesfu- 
peratos  prxlio  in  fugamvcrtcns,deSyriacxirccoegif. 
Cumq^difcefliiflttBabyloniorumrexablerofolymisdc 
ccperunt  falfi  prophct*  Scdcchtam  di.Babyloniosnoa 
cflc  contracum  dcnuo  pugnaturos  fed  reucrfuros ,  fci- 
licetqui  in  Babylonia  captiui  crantcum  vafis  Dei  quas 
rex  abftulcrat .  leremias  vcro  contraria  &  vera  pro- 
phctauit . 

^Scd 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

E.    C  A  P.     XXXVH. 
rcgnauit,&c.  Superiusfcriptiiefi,qutd  leremias paffus  fit 
^^g'biis,hiccdfequenterponitur  quidpafius  fitdprincipibus. 
^iaiidituriH  duas,quiaprim6  ab eis  incarceratur.  fecundo,  mors 
Z^u^V^/^^.^^^Pf^^^f^fi-^Prima  in  duas  ,quia  primo  ponitur  Se 
"^polfulatto.fecundo  leremie  incarceraiio,ibi:Ergo.Circa  pri 
^mrtmoponitur  conditiopofiulantis,cum  dicitur:Et  rcgnauit 
rcx  cacchm.llievocatur  Sellum.  fupra  22.  &  Mathaihias  4. 
^i>-^-J(drexBabylonis  eurn  regem  conflituens pro  lechonia  ver 
men  eius  m  Sedechiam,quod fonat  iuHitiam  Dei,  vt  effet  me- 
"^'  ^¥o»tsfideliterferuire,&  ^egypttjs  nonfauere. 

Et 


mii  'ar^^T'^"'  ■Pharaonis  egreffusefi  de  ^egypto.Vcr  iftos 
Ch'f  .  """^  dc  Acgypto  adpugnandumcontra 
vacagosjCc  tanti  fuctunt  reuerfi  finc  pugna,fignantur 

ilU 


2  Et  non.iluia contra  munitionem  Icremitt,  ex  ore dornini fccit 
ffdus  cum  .Aegyptijs,&  rebellauit  regi  Babylonis.  Secund6,ponitur 
modus  fu^e pnfiulationis,fcilicet  per  nuncios,cum  dicitur. 

3  Et  mifit  rcx  Scdechias.Dic jr fw;7w  Ea.^alo.quodiiieSede- 
chias  erat  defe  manfuetus,fedfiit  per  malorum  confilium  deceptus. 

4  Icremias  autcm  libcre  ambulabat.fioc  dicttadoflenden 
dum  regis  reuerentiam  erga  cum  ,  quia  iplum  venire  adfe  no  iuffit. 

5  Non  cnim  mircranr  eum  in  cuftodiam  carccris.  fcili' 
cet  principes  loaihim ,  tamen  rtx  eim  incarcerauerat  prius  vt  di~ 
Bum  efi  in  capitulo  pracedenti :  ttrtio  ponitur  caufa  poiiulationis 
Sedechi<t,cum  dicitur. 

6  Igitur  cxercitus  Pharaonis  cgrcffns,Si.c.Chald4ei.n.ohft- 
detes  lerujale  audietes  .Aegyptios  venircin  auxiltu  lud^otu  dimlt 

^  tentes 

illi  qui  cgrcdiuntur  de  tencbris  mundansc  conucrfatio- 
nis  ad  pugnandum  contrad^moncs  in  caftris  rcligionis, 
dc  quibuspotcftdici  illud  Gcn. j  z.z.Cafira  Deifunth^c :(cd 
tamen  tcrritiauflcritate  viuediadfcculum  rcuertuntur 
antc  tempuspcofcfllonis. 

fMO-    i 


Sji        Gloford.&NicolaiJeLyra 


% 


0  cium  receflerunt  ab  Icrufalcm.  Et  fadum  cft  uerbum 
A  domini  ad  leremiam  prophctom ,  diccns  j  Hnec  di- 
cit  dominus  Dcus  Ifrael ;  Sicdicetisrcgiluda,  qui 
miru  uos  ad  intcrrogandum  mc;  Eccc  cxcrcitus  Pha-  i 
raonis ,  qui  cgrcflus  cft  uobis  in  auxiJium,  reucrrcrur  * 
in  tcrram  fuam  in  Aegyptum ,  &  redicnt  Chalda:i,  & 
tpnrfiaWtur.  ^  bcUabunt  contra  ciuitatcm  hanc ,  &  capicnt  cam, 
&  incendcnt  cam  igni .  Ha?c  dicit  doininus ;  Nolitc 
decipcre  animas  ueftras ,  dicentes  abibunt ,  &  rcce- 

dcntanobisChald^'i,  quia  4 
a  Sei  &c.  *  Thcodo-    nonabibunt.  Sed&fiper- 
rctus.  Acfidicat.  Nc-    cuircritis  omnc  cxcrcitum 
B  quc    vcro  cxiftimetis    ^haldforum ,  qui  prclian- 
vos  fiipcraturos  forti-  ,  ^  ^         '     o   j 

tudincm  Chald?orum    tur aducrfum  vos ,  &  dcrc- 
Sufficiunt  cnim  ,  vcl    li<^i  fuennt  cx  cis  aliqui 

vulnerati:  finguli  dc  tcn- 
torio  fuo  confurgenr ,  &  in- 
ccndent  ciuitatem  hanc  i-  _ 
gni .  Ergo  cum  recefliflct 
exercitus  Chald^orum  ab 
lerufalcm  proptcr  exerci- 
Q  tumPharaonis,  egrefluseftleremiasde  lerufalcm, 
t  fegregaret  ut  irct  in  tcrram  Beniamin ,  &  t  diuideret  ibi  pofTcf- 
fc,  quia  erat  fioncm  in  confpcdu  ciuium.  Cumque  pcrueniiTcr  ad  7 
puii.  portamBcniamin;cratiDicuftosportcEper  viccsno-  8 

minc  lerias filius  Sekmi?  filij  Anani?,  &  appi?hcn-  9 

dic 


pauci  vulncrati  ,  qui 
proptcr  infirmitatcm 
reliftifunt  in  tentori)s 
ad  vos  penitus,  dcledos 
quia  peccatum  rcddit 
vosimbecillcs. 


t 


10 


II 


12 


U 


14 


15 
16 

i8 


19 


20 


dit  leremiam  prophctam  dicens :  Ad  Chald^os  pi  | 
fugis  ?  Et  rcfpondit  lercmias;  fallum cft ,  nonfi 
gioad  Chaldgos.  Etnon  audiuiteum,  fcd  con 
prchcndit  Icrias  Icremiam ,  &  adduxit  cum  ad  ; 

cipes.t  Qyi»""'f^^i'<^»'"^f^"P""'^'P^^  contra  Icr  tl» 
miam,  cgfumcummife- 

b  b  iltiamobrcm  ira .  Ra 

Fruftra  cxcufant  S. 


1 


nmtincarccrcm,  quic- 
rat  in  domo  lonathan 
fcribc :  Ipfc  enim  prcpo 
fitus  crat  fupcr  carccrem 
itaquc  ingrcftus  cft  Icrc- 
mias  in  domum  Laci ,  & 
in  t  crgaftuium ;  &  fed  it 
ibi  Icremias  dicbus  mul- 
tis .  Mittcns  itaquc  rcx 
Scdcchias  tulit  cum,&in 
terrogauit  cum  in  domo 
fuaabfcondite,  et  dixit 
t  Putafne  cft  fcrmo  a  do 
mino  ?  Et  dixit  Icrcmias 
Eft;Et  aifjln  manus  rc- 
gis  Babylonis  tradcris. 
Et  dixit  Icremias  ad  re- 
gem  Scdechiam ;  Quid 
pcccaui  tibi ,  ct  fcruis 
tuis  ,  et  populo  tuo  > 
quia  mififti  me  in  do- 


chiam,  quafinonfpo 
tCjfcd  coadus  violcni  '^, 
populi,&  rogatupi 
pumlcrcmianiinc. 
rcm  mifcrit ;  Illuc; 
cofirmationcm  opin' '« 
nisinducctes.qiiod-  ^ 
aflfcduinncccflitaii 
misiuflcrit  cidarit 
riacumiliiquiinfi- 
&  Dco  contrarius 
homini  fidcm 
nonpotucrit:p, 
opcribusciusr 
inDcitimorcne 
ximidilcdionc  _..  .  ..... 

Deo  gratum  cgcrit': 
ideo  iufle  pcccato 
fuorum  vindiftani 
fusfit. 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

*  tentes  obrtdioncm  occurrerunt  ^egyptijf , &  tunc  Scdechiasfpera- 
uitfe  liberandum  fimpltiiter  ^  Chald^ii:  propter  cjnod  quicjiuit  d  le 
remia.  fuper  hoc  domini  refpon[im  ,  fed audiutt  ab  eo  contrarium 
•pnde  fequitur  refponpm  lercmif  . 

I  Ecce  exercitus  Pharaonis .  Supple  vobis  non  vakbit ,  ideo 
,  fubditur  . 
L^^fudarora  ^    Rcucrtctur  in  ter.fua.  Dicitautem  hic  i{a.sa.  g,  ^egyptij 
de  apparirio-  venicbant per  mare in  nauib.& dominus  fecit appa^tere  fupra  mare 
re  AcgytiorQ  fimilitudines  hominii  fubmerforHf  &  tuc  dixetHt  .Aegyptij  ijli  sut 
fnbmerforum  pattes  noflri  ?  fuerHt  fubmerftpro  ludteis  ad  quom  auxiUii  procedi 
paquif  .■        must&fic  indignati  redierunt:Sed  ifiud  ridetur  fi3itiu,qa  ab  cxitu 
de  .Acgypto  quando  illi  fuerunt  fubmcrfi,vff,  ad  tepns  Sedechi^  flu 
xerunt  anni  notigenti,vel  circiter:  Q^iod  aute  ^egypiij  qui  erai  ho 
tninesfenfati  crederent  corpora  tanto  tepore  fuijkinmari  abfque 
omnimoda  di{folutione,non  eft  aliqmliter  veriftmile :  idcoftcut  di- 
fium  eflfupra,redierunt  moti  timore,  quia  Chaldai  tanquam  poten- 
tiorcs  iam  occupauerant  magnam  partem  terr^  regis  -Aegypti,  vt 
habetur  ^.l{eg  14.. 

S  Et  rcdicnt  Chald^i.  ad  obftdendum,&  defhuendum  lerufale. 
^        Cftera  patent  vfque  ibi. 

*"  4  Scd  &  fi  percuf  om.exer.Chald.&c.^.e/.->'o/«wj  Dci  eft, 
quddprfualeant  vobis  finainer,&  ideofi  non  remanerentinter  eos 
tiift  valdk  pauci,&  curn  hoc  vulncrati,tamen  preualerent  vobisfi- 
tialiter  virtute  Dei,cuinonpotefl  refifii. 

5  Ergo  cum  reg.&C.HJc  confequenter  ponitur  lercmipncar- 
ceratio,  &  fubdttur  Scdechie  iterata  interrogatio,  ibi :  Mittcntes 
autem.  CircaprimMmfciendum  quod  exercituChald^orumexiJtC' 
tecirca  lerufalem  leremias nonpoterat ire ad terram fuam:propter 
quod  dimiffa  obftdione propter  iiegyptios ,  vt  prtediHum  tfi,  tunc 
leremias  voluit  ire :  &hoc  efl  quod  dicitur  :  Er.  cum  rece.  CX. 
Chal.  &C.  (^patetlitera  v/que  ibi. 

6  Et  di  ui.ibi,  poflcf./.  agrum  quem  cmerat,  vt  habetur  fupra. 

S2.pof~ 


Diuifio 


^z.poffefiionem  eiusaccipiendo,  C^  ftc  feparando  feu  diu: 
venditore. 

7  In  confp.  videbat  etiim  cito  populum  in  Babyknem  diait 
ideo  volebai  atite  inpoffefjiontm  fe  pontre. 

8  Cumqucperuc.  fic  nominatam  ,  quiaad  fortem  Bem 
duccbat. 

9  Erat  ibi  cuftos,  &C.  Dicit  ^.  Sa.  qubd  ifle  cuflos  erat  v 
y4nanu,cuius  mortem  nunciauit  ftflitiam  leremias  fupra.i%. 
pter  quod  erat  pronus  adinferendum  calummam  leremix  ,/i;i 
quodfugeret  ad  Chaldaios ,  vtproditor  ciuitatis,propier  i^m 
audiuit  eius  excufatiotiem. 

10  Et  addu.  &C.(/«/  erat  priores  ipfo  Sedechia  rege,vtpiiB' 

1 1  CKf.c.  mi.  tanquam  digtium  nonfolum  carcerejtd  ttm 
gis  fluemorte. 

1 2  Qui  erat  in  do.Ionathan.f^/e  carcer  erat  durioralijs. 

13  ItaqueingrcflTuscftkre.in  do.laci.it/ f^,!Bfd/«if' 
tacum ,  in  quo  pruijciebantur  ad  mortem  condemnaii .  n  hab 
cap.fcquenti. 

14  Et  in  crgaftuIum,it/f^,J»  laboris  li)cum,&  diciturah  i. 
quod  efi  labor:&  nominabatur  Jic,quia  laboriofum  erat  ibitjjt 
quia  relegatiibidem  cogebantur  laboriofa  operari. 

15  Mittcns.HicconfequeiiterponiturSedcLhiiiterataiHten 

tio  citm  diciiur. 

16  Interrogauit  cum  in  domo  {\xz.ad  quamfeceraeuti  t- 
nire. 

17  Abfcondite .  ne  offenderet  principes  qui  eum  incme  t- 
rant. 

1 8  Putas. vf  doceas  me  defuturo. 

I  <;  Et  ait,  in  manu  regis  Baby lonis  trad.  non  celans  n  «• 

temtimoremortis. 

20  Qi.1  id  pcccaui  tibi  &  fcr .&C.  Q.d.non  merui  rrga  te )  (» 

uos  luus  incarcc'  ari,quia  quiiqindlocuti'.sfim,dixide  nMtidi  « 

mini .  Quodprobai  cotijequenter  per  faljitattm  propljetaruri  ■ 

trarium  aflerentiumM. 


MOT{.ytLITEI{. 
3    Et  redlent  Chald.£i.  Per  rcceflUm  ChaldjEOrum  dc  leru 

i  falem,&  eorura  rcditum  ad  ipfam  dcbeilandam,  fignifi- 
catur  malitiad^monum,  quia  ceflantaliquando  aten- 
tationc  hominum  ,  vt  fic  ipfos  dccipiant ,  &  opinari  fa- 
ciant  dcmoncs  lupcraffc:&  ficinfolclcant  cx  opinata  vi 
ftoria  ,&  tuncdxmones  pcriteratastentationes  eosim- 

.  pellunt  in  crimina  pciora  &  grauiora,  &  fic  fiunt  nouif- 
iimatalium  pciora  prioribus,  ficut  diciturLuc.  xj.c.  dc 

Ipiritu 


fpiritu  immuado  cxcunte  ab  hominc ,  &  poftca  r  («• 
tcnte, 

t  .Apprehendit  lerc.Vcx  iflum  fignantur clicntes  &  i pi' 
ftri  magnatum  qui  calumniantur  opera  iuftoruijc* 
falfum  imponcntc.s,&  eos grauiter  affiii^cntes.  j 
1 5  Mittcn.  PcrScdcchiam ,  qui  decrgalhiio  carcer  !'C' 
remiam  tulit,&  tamcn  eius  confilionon  aflcntit.  "^* 
tur  homo pius  erga iniu fle  afflidos ,  tamen  nona 
confilio  vcritatis  dc  luis  mahs  alijs  reliquendis. 


m 


j^      lercmlx.    Cap.XXXVllI. 


^,  mum  carceris  ?  Vbi  funt  prophetiE  vellri  g. 
Ai    ybiii>nt6-c.  -{«Th-odo.Hoccft.     JDpherabar vo 

:fir«ipfe.ingt  dcmondraucnnt    U.,  «,Jiccw£p 

rophetiac  tnex  ven'ate,vcaroru m     '-'^-  .txuitcucii. 

urcprophetarum  mendaciiim,  iii- 

cuidicandum  crat  &  iumcndep? 

edehis  qni  mentiebantur.non  de 


8.4 


bLS&:diccbat: 
non  venietiii 
per  vos  rex  Ba 
bylonis,  &^iu- 


3  qui  vera  vaticin  atus  ert. 

<crterrahac?Nunc  crgo  audi  oblecro  diic  mi 

rex: 


rex:  t  Valeat  deprccatio  raea  in  coipcdiu  tuo,  tl 
6^  ne  me  remittas  in  domu  lonatha  (cribx,  ne  ^  ^^^*" 
morianbi.  Prazccpitergo  re.T  Scdechias  vt  tra- 
dcref^leremiasin  veltibulucarccri.s  &  darctur 
ei  tortapanisquotjdie:  texccptopulmetocdo  +  ^e«c6^ 
necconlumerenturomnes  panes  deciuitate. 
Etmanfitlercmiasin  veftibulo  carceris. 


i^ICOLAVS    DE    LYRA. 

:  Vbi funt prophetJe 5cc. Q^d.per  effBum  patet , ^  d'ccbant 
•bi^faljum. Conftquenter ponit jupplkationrmfuam  dicens, 
Nunccrgoau.  &C.  T^e meremittas in domum  Ionath^,<juia 
i  erat  carcer  nimis  durus:  cui  affenfn  rexnon  de  totali  liberatio- 

ne 


ne propitr ptt'iapes,fed ete  mu  atwne.caiccris  adiueum  magis  bu- 
manufn,rj-  prouidens  ei  de  viliu. 

}  ExccptO  pnlmcto.VerhocintelU^itur,^  cumpane dareturet 
pnlmentum ,  llebrfi  lamen  dicmt , ^  h^c  ('ft  vera  Utcra .  De  vica 

panif.cum,&ficnonexprimitttrhicda(iopiilmenti,fcdvicusvn- 
dedepaneprouidereturftbi. 


(AP.    XXXVIIL 

:  C"  Tdi.  rtx  Sed. 

J-^Cfc.  PatetSc- 

-^khiafinepuroaf- 

iftu  lercmi?  impe 

ific  mifencordia. 

.,  J.n.vcrceumdili- 

_'  j;ret,noncuprinci 

.«.  jbustraderet.  In 

udluofaergofuit 

:mulata  mileratio. 

xut  Pilato ,  qui  in 

;iflionednicoram 

•    ppulo  lauitman' 

iasdicens./nioffwr 

tofitnajangmnthu- 

»  .Poftcaverofla- 

fllatu  tradidit  cfi 

Idiis.vtcrucifigc- 

rcur. 

\    Submiferuht  lere- 
rm  in  iumbus. 


CAPVT     XXXVIII. 

Vdiuir  autem  Saphacias  filius  Mathan,&  le- 

delias  filius  Phaflur,  &  -uchal  fili^  Sclcmi^, 

&Phaflurfihus  Melchi.-Cjfermones  quos  !e 

rcmiasloqucbatarad omnem  populumdi 

cens:Hxcdicitdiis:  t  Quicunquemaferitin 
ciuitatc  hac.morictur  gladio  &  fame  &  pefte.  Qui  autem 
profugerit  ad  ChaldiEos  viaet,5i  erit  anima  cius fbfpes  & 
viuens.Harc  dicit  dominns:Tradcndo  tradetur  ciuitas  h^c 
in  manu  cxercitus  rcgisBabyIonis,&  capiet  eam.  Etdixe- 
runt  pr incipcs  regi,Rogamus,vt  occidatur  homo  ifte .  Dc  3    cu,  d?raones  fignifi 


tushisfunib.dutra 
hit,incidat,fimul 

1  ct  vcteres  panni  dc- 

2  ponunt',ganediui-E 
napraeccptanostcr 
rjat,  antiquoru  pa- 
trunoscxeplacon- 
forrat.  Etexeorum  • 
coparationc  facerc 
nosnofrcpfumim' 
gjexnoftraimbecil 
litateformidamus. 
C  ^udiau.Ab.Sicwt 
illi  principesqui,p. 
phctamifcrOtinla. 


induftria.n.  difsoluitmanusvirorum  bellantiumj  qui  rc- 

manferuntinciuuatc  hac,&  manusvniuerfi  popuhlo- 

quens  ad  eos  t  vnmerfa  verba hasc.  Siquide  homo  ifte no 

qua:rit  pace  populo  huic,fed  malu.  Et  dicit  rex  Sedechias: 

■  Grcgor.  Q^d  diui  a  Ecce  ipfc  in  manibus  veftris  cft.  I  Jecn.  fas  cft  reeem  vobis 

:is  admonitionib'  •  i  ^  „   ,  ,  ..,  ^  . 

:  praccdentiu  exc     quidquam  ncgare.Tulcrunt  ergo  icicmia  6<.  proiccerunt 

eum  in  lacii  Elchiiefilij  Amalech  qui  cratin  vcitibulo  car 

ceris,&:lubmiferunt  lercmiam  in  funibus  in  lacu  in  quo 

non  crataqua  fed lutum.  t  Defccndititaquclcrcmiasin 


^<eruu>regis 


tCaitratus  propter  regnum  coclorum. 
-       -        —    -  (1 


lisadiuti.dehuius 

its  profiindo  libe  b 
,.^^  imur.Bencppro 
^Q  hcta  Hieremia  in 

uteumifsu.figna- 

ieft,gvtleuctex  c  cocnunx  Audiuit  autcm  AbdemcIcch^Ethiops virEunu- 

?panni^'etcr«  de^.     ^^"^  ^"'  ^^^^ '"  ^^^^  ^^S'^ '  ^^^^  mififscnt  Icremiam  in 
lacum  .  PorrorcxftdcbatinportaBcniamin.  Etegrefsus 

cftAbdcmcIcchdedomo  regisj  &  locutus  eft  ad  rcgem 

>     ^Q_^afi  leftorts  tencbrjrum. 

diccns.Domine  mi  rex  male  fecerunt  uin  ifti  omnia  qux- 
cunqueperpetraruntcontraleremiam  prophetam ,  mit- 

f   Vitioium.  a     ^Vr;DiDei. 

tcntes  cu  in  lacum:vt  moriatur  ibi  famc.Non  funt.n.vltra 


pnuntur.Quid.n. 
linibus  nifipcepta 
nica  figurantur } 
".117  ganosinma- 
loperaiione  pofi 
ls,&c6uincunt& 
«ipiunt.quafi  ligat 
«trahunt.coarftat 
^leuat.Sedne 
tus 


'§a 


in  ciuitatc  panes.  Prgccpititaqjrex  Abdemclcch  yEthio- 


cat.qfidelesChrifti 
fcmgdcfidcratmer 
gere  incocnumvi- 
tioru,&fordcspec- 

4  catoru  .•  ficifte.Ac'  t  »«««• 

5  tiopsEunuchus,gti 
morcDci,  &amo- 
recopudluseripuic 

t  ^phctam  fignificat 
prsdicatores  de  G5 
tibusquifcipfosca- 
ftrauerut  p^  regnu  p 
ccElorum,'quivere 
charitatisituitu  ini 

6  que  oppreflbs  ftu- 

7  dent  vcrbo  (.Voperc 
&  cxeplo  de  fouea 
pcrditionis  eruere 
qd^&nomeeiustc- 
ftat .  Abdemclech 
enim  fcruus  rcgis 
interpretat.  Illius  f. 
dequo  dicitur :  !\ix  Pril.94.a. 
magtius  Juper   ornnfs 

Dcos:  Cui  ordopra;- 

dicatorum  feruit,p 

t^verbuni 


t 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

.C  A  P.  XXXVIII. 
^ ^^^it.Hic  coft/juenter  dprincipibus  mon  fcremix  f- 
'^uratur.Et  diuiUitur  in  duaspartcs  ,qaprimo  ponitur 
hmoifcuratiofcio  lercmixfubieuatio,  ibi:  Audiuit 
•>  A  nA  .  ,^'^"'"/'""""*pO"«'"'  occafio  fcurationis ,  cum  ai. 
w;/  /■  *^-'^''-'l'oq  le.  ad  om.  po.  licet.n.  cffet  rea,'lus  m 
^JU>"iocarcer,s ,  tamen  ad  locu  iLlupoierant  holcs  inortdi  quib. 
''yatrerua,edefuturis,ficutpatunp  cffeaH pofita.Et  lubd  - 
'J«on,seiuspncuratio,c,imdtciti,r.  Rogamus,vtoc.h  if>e. 

Hr.,l,i  ^"'"^  ^^- ^"'f'  '^'"''"' '^^^'^•'ciatfalja tannium  ho 
{^''■'P^btic^.ttfubditurconcejffw.  ' 

;'/^*^^f"^""'""""  '"*"'  co/j<:e//««>,  ne  incurreretmaleuolen. 
Zr"."^"'"'''""^"  »ocjrc«pt«r  d  peccato  mortali  confentien- 
rf' »  morte  innocentis  &  prophetx  Dei. 

Srulerunter.  Ftibimoreretur  fame ,  &  demerfione  intra 

tutum, 

O 


M 


l\.^    L    1    J     t    H,. 


^JudmtaHtem&c.  Per  ifios  Icrcmia  accufantcsinique 
ful?'!^^  morteponulantcs  fignantur  dctradores  pcf- 
'  apua  magnos  accufantcs  ncquitcr  innocctcs,&  co- 


luiu,&jtc  d'4ra  morte.  6  Audiu.aut.&C.W/c  cdftrjmerponitur 
ipfiuslercmixfubleuatio.Etdiuiditurinduaspartes,qaprimbponi 
tur  fubleuaiio  Jeremia,fi  ib  cofolatio  Sedech.  ibi:Et  inifit  rcx. C/r 
ca  primu  dicitur.Au.H.  Ab. Acth.  Hoc  exprimttur  ad  dcnotandu 
ludeoru  crudehtate^q  non  tbpatiebantur  Ieremii;&  fibi  copaticba 
tur  ho  nationis  extranea. Dicit  tamen  f{a.Sa.qa  dutefunt  didioncs 
tates  ^bdemelech.i.  feruus  regis  ,  &  fic  rio  efi  nomen  alicuius  hois 
deiermmatiyfcdferui  regis  indifferPter  f  quocunqi,Et  qi [ubditur, 
Aethiops,rfic«,c^  verTtefi,^  efl  ibi  Chufi  ^tpftgtificat  .Aethiope 
iii  quocunq;  cafu  in  ftngulari,quia  ola  nola  Hebraica  funt  indecliua 
bilta,ficut  apud  nos  cornu  &geln ,  &  ftc  dicit^  Chufi  e^i  genitiui 
cafus.i.  .Aethiopis  ct  refcrtur  ad  Sedechia  eo  ^  erat  denigratus  vita 
&  fama  :&ftc  in  alijs  iocis,coiter  fic  efi  ititeUigeduTn.ied  in  litera 
hic,&  infequentibus  magis  dicitur,  ^  .Abdiicmech  ftt  nomen  pro- 
pri?i,&  (pfuerit  .Aethiops  natione.  y  Vir  Eunuchusquicrat 
in  domo  rcgis  &C  ldefi,cafius  &  bontff.Citeta  patei  rfo;  ibi. 
*  I  Pone 

rum  pocnam  confufibilcm  impctrantes.  ~~ 

■f  ttjubmif.iere.&c.  Per  iflos  funcsfignantur  maligno- 
rum  colUgationcs ad pocnam iuftorum>  de quibus  dici- 
rur  Ifa.j  8.b.d/^u/Mf  coUi^at.ones  impictatii  &c. 

Tom.4.  Dd 


83T 


GloHord.&NicolaideLyra     S} 


0  vcrbum  Euangclij 
A  Gcntes  aflbciando 
fidci .  Qilautdiui- 
nis  admonitionib. 
&  przccdentiu  cx£ 
plisadiutidc  huius 
t  tieiur©,    vitat  profundo  libc 
raraurbcncplcrc- 
miam  figuratur.q 
vt  dc  puteo  cleucc 
funesadcu  &vctc 
rcspanni  dcponnn 
lur.Funibus.n.prx- 
ccpta  dni  figuran^, 
^  quia  nos  in  pcc- 
catispofitoscouin- 
cut&  cripiutquafi 
ligant  &  trahunt, 
coartant  &icuant. 
Scd  nc  ligatus  his 
funibusdumtrahi 
luret  incidatur,  fi- 
mul  etpannivcte- 
rcsapponuntur.ga 
ncdiuinaprgccpta 
nos  torreant ,  anti- 
B  quonim  patru  nos 
cxepla  confortant, 
vt  eorum  compa- 
rationenospoffc  p 
fumamusquodex 
noftra  imbecillita- 
teformidamus  .S\. 
crgo  dchoc^fun- 
do  cleuari  fcftina- 
mus,ligcmur  funi- 
bus.iprsEccptisdo- 
minicis    adringa- 
mur.Intcrfintetia 
panni  veteres  ,  vt 
melius  tencaturfu  - 
nes.ideft,  prasccden 
tiii  conformcmur 
cxcmplis  ne  infir- 
mos  nos  prjecepta 
fubtiliavuinercnt, 
IIebit}>b>     vnde:  M.mentQtepJt 
fofitofum  veftmuniyqui 


tufntcs  exituscokctf  , 
tionis  imitimini  fir 
a     Si  profcfius  &r. 
Propheta  prcuid?; 
ciuitatecflctudcr 
da  in  manus  Chal 
dxorum ,  confilii; 
dcditrcgi.vtfctra- 
dcrctin  manusrc 
gisBabyloniSAtl]. 
funbundimi  ci 
animij  mitigarc 
&lcuiorcm  lcni. 
tiam  rufcipcrctJLv 
mens  indurataco 
riginonpoterat. 
b     Sijftt  i.dexinii 
*    Thcodor.Frc 
qucntcnftapdix, 
At  inquireiidii  c 


•    5riz<i!citocibui,rci1iret  4e  Cnillbut'  ,  ^ 

pi,diccns:TolIc  tecum  hinctriginta  viros:&:  lcualcremia 
prophcradelacuantcqiiamoriatur.  Aniimptis  ergo  Ab- 
dcmclcch  fccum  viris  ingrcfllis  cftdomum  regisqu?  erat 

a     ^Exeinpta  r^ilicrt  antiqucruin  pi  la.ii. 

fub  t  cclIatio,&  tiilit  indc  veteres  pannos,&  antiqua  vefti 
mcnta  quxc6putrucrant,&:  fubmifit  ea  ad  lercmiam  in  la 
cumpcrfuniculos.Dixitcj;  Abdcmclech^thiopsadlcre-  ' 
iiiiam:Pone  vcteres  panos  &  h?c  fcifla  &  putrida  fub  cubi 

a     ^^Domini  p[it.cfia.  I 

co  manuil  tuarum:8<:  fupcr  funcs:  Fccit  crgo  lcremias  fic. 

Et  cxtraxcrunt  lcrcmia  funibus ,  &c  cduxerunt  cu  de lacu. 

Manfitautleremias  invcftibulocarceris.  EtmifitrexSe- 

dcchias ,  &:^ulit  ad  fc  Icremia  prophera  ad  oftium  tcrtiu, 

qd  cratin  domo  dfii.Et  dixit  rex  ad  leremiam :  Interrogo 

cgo  tc  {ermoncm,  nc  ablcondas  a  mc  aliquid.Dixit  autem 

Icrcmias  ad  Sedechia:Si  annunciauero  tibi,  nunquid  non  ^    guj '"^^''poll 

incerficics  mc? fit  fi  confihum  dcdero  tibi,non  me  audics?  8    cetur  falutem.no: 

lurauitcrcjo  Scdechias  rexIe:emiiEcIam,dicens:  Viuit  do  ^    cxcuntibusaijtco 
^r    ■        i  ■     -       I  r  j  o  r       j.     lo  minaturcxitiii.Sc 

mmus,qui  recit  nobis  aiam  hanc,li  occiaero  te,o>:  li  tradi-  ,  ^  dcchias  iureiuran 
dcro  te  in  manus  virorum  iftorum  g.qun^runt  animaiua.  «2  do  promifcratN^ 
3  EtdixitIeremiasadSedechiam:HiEdicitdnsexercituum  ^  g"qfi°pto"r^^^^^^^ 
Deus  Ifrael:  Si  profedus  cxieris  ad  principes  regis  Babylo 
nis  viuet  aia  tua,&:  ciuitas  hxc  no  fucccndetur  igni,&  fal- 

-  TSponte. 

^  uus  eris tu &; populus tuus & domus  tuaSi aut no exicris 

^A  don-ino.  f  Poicftatcm. 

ad  principcs  rcgis  Babylonis,  tradef  h?c  ciuitas  in  manus 
Chaldeoru:&:  iucccndent  ca  igni,&:  tu  no  eftiigies  dema- 
nu  eoru.Et  dixit  rcx  Scdechias  ad  Jercmia.  jSollicitus  fum 
pp  lud^osj^  transfugcrijt  ad  Chaldreos^ne  forte  tradar  in 
manus  corii,&  illudcnt  mihi .  Rcfpondit  ailt  icremia.9,  fi^ 
dixi:  ad  eii:  Non  tc  tradcnt .  Audi  qua^fo  vocem  dni  J  lo- 
cjuar  ego  ad  te,  ct  bene  erit  tibi,ct  viuct  anima  tua  .  Quod 
linoiucris  cgrcdi,iftceft  fermoqucmoftendit  mihidiis 

vt  egrcdiantur,! 

vohiilocutifttntyerhum  Dei,quoruin-      hunc  inraodtim caftigentiufiuranditranfgreflionco 

tuentes  ^  a  Eccc 


eum  inrcge,  fcfc 
luturumtributur 
&  fedcra  amiciti 
erga  illum  quic 
rcgcm  crcaucrat 
fcruaturu.Atpau 
lopofttranfgrcffu 
padaConucnta.i 
tributii  nonfc 

15  &ad  Acgypt;', 
fugit.Quare  cuiii; 
non  pidolaaiac 
retia.fcdpcrbim 

16  opific^  iuraflct,( 
iufiuraduaufnsc 
fctptergrcdi,Dci 
prcEccpit  Chalda 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  1  Ponevcterespannos,&h£Ecfcifla&putri&c.  Pfr^/? 
enitn  modum  poterat  leuan  facilius,&  exirabi  deluto. 
2     Et  mifit  rex  Sedech.Hic  conjequer.tcr  pohitur  Sedcchi^  con 
folatio,  vbi  primb  confdium  quirituryfccundb  datum  renuitur  ibi: 
Et  dixit  xcX:Tertib  fuh  fecrtto  ponitur  ibi.Dixit  crgO.Ctrcapri 
ntum  ponitnr  Sedechiii  interrogatiOyCum  duitur. 
,3     Ettulitadfelerc.  l^olebat.n.adipfumire  duplici  dcca:  Tu 
ga  to  deccbat  rege  ne  ad  carcere.Tu  qa  volebat fad.t<  f'*u  abfcode- 
te,quantu  poterat,fei  retius  aut  poteraC  leremiasad  regeadduci ,  q 
(j^  rex  irei  ad  eu,quia  reges  incedunt  cum  magna  comitiua  hoium. 

4  Ad  oftium  rcrtium.  Erant  enim  ante  templum  domini  tria 
atria.f.mul:erum,&  viroru,& facerdotum,vt di£iitmfmt.^ .  I{eg. 
Ofiium  autem  atrif  facer dotum  c.-at  tertium,&  ipfefecit  eum  veni 
re  rfque  ad  lccum  illum,ideoque  quodfubdttur. 

5  Quodcrat  in  do.dommi .  Klp  accipitur  pro  domo  templi 
frfcilt,li  d  tiiampro  fr.ificijs  alifs  ad  tcmplnm  pertinentibus . 

6  Et  dixit  rcx.Vf  tittio  d  lcnmia  diumum  oraculum,  &  conft- 
lium,kcundvpcnitur  hremi^refponfio  ibi. 

7  Dixit  zm.Vr^mittnur  tamt  Jcremi^  aQecuratio,  cu  dicitur. 

8  Si 


8  Si  annunciauero  tibi  Scc.Et  qu.triturajieujusaa(UuM 
confilii^m  cum  dicitur. 

9  Et  fi  cofiliu  de.&c.Priwa  at  ceceffit  Sedech.  ideofiAdit. 

I  o  lurauit  er.Sed  rex  lcrcm.clztn.^e prouocarenturpnn 
pesft  fectfftc  hoc  manift(iL 

I I  Viuit  doni'm\isS)iC.Idefl,ficut eHveru ,qubd Dtusyii 
&  animas  nofiras  ireauit. 

1 2  Si  occidcro  te .  .Accipitur  hicft,pro  non.q.d.  ftcut  vtrum 
illud  quod  dixi  ita  verum  eft  quod  no  occidam  te  per  memetiffii 
nec  ttiam  per  alium,idcb  fubditur. 
tS  Etfi tradide.tein ma.vii(\o.9cilicetprincipumquipol 
rant  lum  in  lacum  vt  diiiutn  eft.  Cfterapatent  vjque  ibi. 
1 4  E  t  fuceam.  l^.  d.tu  eris  caufu  huius  incendij  quod  repuul 
tur  grauiljimum. 

14  ^tAixit&ccHic cofequeier confiiiu  datit  renuitur,t«dicit 

1 5  Soilicitus fum ^ iu.&c./« quo apparctmalignitaslud, 
tu  &  crudeliias,quia  S  edechias magis  timebat eos  qua  extraneoi 

16  Et  iilu .mi. Infcrcndo  mortu  opprobriofam,&  viletniVlM 
timebat  modum  monendi opptobttojum,qudm ipjammortem.' 
tera  patent  vfque  ibi. 

it  I  h 


M0K^.AL1TE^. 

t  t  Etfubmr.ea.  &c.  Per  funcs  iftos  quibus  Tcrcmiascxtra- 
dus  fuit  dclacufignantur  colligationcscharitatisadli- 
berandum  innoccntcs.De  quibus  dicitur  tioff.n.  infuni> 
culis^dam  traham  cos,in  vimulis  chiruatis  .Pcr  pannos  vetc 
res fignantur  antiqui patrcs  fandi  quorii  mcritis  fuccef- 
forcscorQ  iufli  legunt  frcqueter  d  p^nalitatibus  libcrati. 
Alitcr  aur  p6t  moraiitcrdici.q?  g  Icrcmia  fignatur  vir 
bonus  p  dcceptione  dgmonu  iniudupeccatideieOus, 
co  cp in gra;ia no  crat  cofirmatus:^  Abdcmelech  qui  fer 
uus  icgis  interprctatur,  pdicator  bonus  de  falutc  holum 

folU-  . 


foUicitus  mtcUigitur ,  qui  talcm  laplumcum  adiutoi; 
Dci  exirahit  iplumdelutopcccatipcr  funcs  &panr' 
vctcres.idcft,  pcr  charitatcm  Dci  &  proximi  <jua  cil  r 
ccnfus  &  excmplo fanOorum  patrum  ad  hocindufl  !• 
Habet  aut  fccum.30.viros:pcr  quos  fignantur  opera*' 
calogi  fada  in  fidc&  fpe&  charitatclpirituflaniti  ga :' 
crus  tricenariuscxdudu  denarii  p  ternariii  coluri { 


nicrus 


15  Svllicitusfm  C^c.  Exhocpatet,  gjApoftatsdcqu'* 
bct  ftatu  magis  formidandi  lunt  illis  a  quibus  rccffl» 
qua  alij  aducrfarij  propter  quod  apoftolus  2.  Cor.  i  i  >• 
inter pericula  in  quibus  fuerat  dicit  in  fiue  •  pentu^^'  " 
faljisfrattibus  tanqu^m  completiuum  aliorun. , 


17 


leremi^.  Cap  XXXIX. 


^.'  ■^h'?;,!^;^'-  °  Ecccomncsmulicrcsq  rcmanftruntindoinoiceisluda 


838 


Aquodfluxacogita 
:io,&  voltiptiiofi 
ronfiliaforcs  inlu- 
■irico  carnaliu  dc- 
idcrionim  &  coe- 
lovifiorum  gref- 
isnoftroritmopc 
jmdcmercut,  & 
.im  dcmerfos  vi- 
erint.anobisrcce 
antiquiapcrditis 
t.    nllura  confiliuiii 
ure  pofllint ,  quia 
bc  folum  ftudc- 
iint,  vtinpcccati 
'Kaginem  pr^cipi 
irent.  Sicrgocofi 
i)diuinarum  fcri 
jurarum  pcccata 
t>rrig-ere,  &  aias 
ijRras  aperditio- 
1;  pcr  poenitentia 
berare    nolueri 
ius,cu  vxoribus, 
ieft,  cumconcupi 
B  l;ntijs  carnalibus 
«  filiis,ideft,pra 
I  s  aftibus  ad  Chal 

dOEOS 


J.  •^"^•'    »  VC-I,»    »l.ll,lt»^ 

educentur  ad  principcs  regis  Babylonis:  &  ipfl dicent;  t  Se  ' 
uxcrur  te&praualueiuncaducrrum  tcuiri  pacifici  tuude  ' 

mcrleiutteinc?no&inlubricope'destuos,8c  recc/Ierunt  ^ 
a  te.  £c  ocs  vxores  tua:  &  hlij  tui  dcducentur  ad  Chaldxos: 

„     ■  3     '''•'■^' oliarternsccnfiilionis 

&  non  eftugies  manus  eoru :  kd  in  maiiu  rcgis  Babvloni.s 

3     l.-^riiu.^m.lcilicctljnuilcum  c,  r,wc.  f In'-xt:nguib!i;.  "^ 

t  traderis,&:  ciuitatehanccomburetigni  Dixit  ereo  Scde- 
chias  ad  leremiam : Nullas (ciat  verba  hicc,&  no  morieris.  ^ 
Si  aut  audicrint  principes ,  quia  locutus  fum  recu  m,  ^  ve- 
nennt  ad  te ,  &  dixerint tibi  indica  nobis  ^d  locutus  /]s  cii 
rege,necelesnos,&  no  teinterficiemusj&  quid  locutus  e/t 
tecu  rex^dices  ad  eos :  Proibaui ego preces  mcas cora reVe 
nemercduciiuberetindomu  ionatham,&ibi  niorei?/ 
Venerunt  crgo  omncs  principes  ad Ieremiam,&  interroaa  ^ 
uerunt  cu.  tt  locutus  clt  ds  iuxra  omnia  verba  cmx  pr^ce- 

perateircx.Etceflkieruntabeo;NihiI.n.fueratauditum. 
Manfitv.er^Icremiasin  veftibulocarceris  vfqueaddiem 
quo  capta  eft  lerufale.Et  fadum  cft  vccaperctur  icrufale. 


d^osqui  interpre-  I). 
tantur    doemones    ' 
educemur  ,  &  in  tlncltauerfic 
manuregisrEtcrne  *'* 
cofiifionisvidtitra 
dcmur  quiciuira- 
temnoflram,idcft, 
carnem    fimiliter, 
&   animam   igne 
comburet  incxtin- 
guibili. 

^  Theodor.Qiia 
fidicat  .Mctuisnc 
ilhidatis  atransfu- 
gisrvidebispoflhec 
vrbecapta,adom'i- 
bus  regijs  extrahi 
mulieresrcducen- 
tcs  ibi  in  memoriS 
crrore  pfeudopro 
phetaru,  &  dicetcs. 
Hi  nepelibri  ,pcu- 
rarunt  ifla,quipol 
licebantur  pacem, 
&:apudtcpotieba- 
turhonore,&  ob 
eam  caufamadiui  £ 
nis  legibus  delabi 
tefecerunt. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Yx\^^\iii\.Tihi  impropeiando. 
:  Praeualuerunt  aduer.  te&c  IdeJi,propheufalfidenun- 

units  paart!  tihf. 

:   Demerfcrunt  te  in  coe  Idefl,adiiatum  vilitatis. 
t   Et  in  lubri.tu  pc.Dundotil>i  occafionejn  ruinx. 
;    Et  rcccfle.a.  i^;a  imminente  cjptiont  ciuitatis  iranifugeyut 
cChaldjios.CtUerapcieul. 

'    Dlcit crgo.H/c  confecpienter  negotlum  in  fecrcto  por.itu) :  ;i- 

wcbat 


rntb.t  e,,.M  Seaechias  offmfam  Hincipu^adeorum  mthiam 
pemcmret  traiiatus  mter  iffm  &  leremiam:  ^patetlitera  vf 

7  Proftraui  cgo  &c.  In  hoc  verum  dixit  rex :  alias  leremias 
mn  obedmiffa  ei  mmiendo ,  &  hocpatet  ex  hoc  mwdfuprd  dm 
eft  quod  rex  lurauit  ei,  qubd  non  interficeret  eum  nec  traderei  eum 
m  mantisprmipum  qui  miferant  eum  intra  lacum,  qui  erat  in  do^ 
mo  mathanfcnb^.Xeceii  vcriftmUe,qubd  rex  iurajfet  dealiauo 
quod  lertmias  nonpetiuijfet.  Cmra  patent  in  litera.  ^ 


C  A  P  V  T 

t  NnononoSedechicregis  t 
luda  melcdecimo,vcnitNa 
buchodonofor  rex  Baby- 
lonis  &  ois  exercitus  cius 
ad  Jcruialem&obfidebant 
eam,Vndecimo  autcm  an- 
.0  Sedechix  mcnfequarto,  quintadiemcn- 
5s,npertac/lciuitas  ;  &  ingreili  iunt  omnes  ^ 
irincipesregis  Babylonis,  iederuntin  porta 
JicdiaNeregel,  Serefer,  Semegar,  Nabufar-  ' 
<thim,Rablaces  ,  Neregel,  Sererer  ,  Reb- 
;^ag  ,&  omnes  rcliqui  principesrcgisBaby- 
mis.  Cumque  vidiifet  eos  Sedcchias  rex  lu- 
«  j  &  omnes  viri  bcllatores ,  fugcrunt ,  & 

egrclli 


NICOLAVS    DE    LYRA. ~ 

C  A  P.    XXXIX. 
Nno  nono  Se.  Superius  dejcnpta  eft  deHruaio  leru- 
falem  propheit  k  ,  hic  coajcquenter  dejcrtbttur  hiflori- 
ce.Et  dm-.ditur  in duas  part: s  ,  tjuia  primbfit  propoft- 
.  tujecundo  ponitur  quoddam  corretarium.  r .45  Trima 

2';;}'''P^^[odelcribiturcmtaliscaptio:Jectmdbpop,4irema 

f  ofidwms,cum  dicnur: Anno  nono  Sedechis  Secundo  te 

itra.Teruo  dtfcnhnur  ipfa  captio,cum  diatur. 

^P^^^^^»-Pr.iaismurisexteriorib.&  portis,ideb  fuhditur. 
tcieaerunt.  Etcaien  aifpofueruntjtadmuadcndumportas 

fecundi 


XXXI  X.     ^ ■ 

f     cgrclfi  funt  nodle  de  ciuitate  perviamhorti 

3  rcgis :  8^  per  portam  Cfax     t>  Ucutus  in  ad  etm 

4  crat  inter  duos  muros  &      '-'''"''-  *  Theodor. 
egreifi  funt  ad  viam  defcr- 

5  ti.  Peifecutus  cft  aute  cos 
exercitus  Chaldicorum  , 
&  comprchendcrunt.  Se- 
dcchiam  in  campo  folitu- 
clinisierichonrin^,&ca- 
ptum  adduxcruncad  Na- 
buchodonofor  regem  Ba- 

bylonisinRebIatha,c|u.'e 

6  eltin  terra  Emath  ,  &io- 

ii,t\.iu         rauores  acnobilio- 
Cutus  elt  ad  eum  iudicia.  "  res,ci'idemq;poftea 

priuauitoculis. 

^    Vr^. 


Quafi  dicerct,  reprc 
hendit  tranfgrcfl[ioF 
nem  iufiurandi  & 
maleuoleiiam  arq; 
ingratitudinequam 
cSmifcratinillum, 
quideeobencmeri 
tuserat,&cumre- 
gem  creaucrat:con- 
uicloquedeiniufti- 
tia  p^nas  infligit.  Et 
primum  quide  eo 
fpeaante   intcrficit 
pueros,&oeshono 
ratiores  acnobilio- 


Jecundi muri.Quodcumvidfijet Sedechias, &  ymJuT^^^g, 
non  poterant  rtfiflere  territi  fngerunt.  ^ 

5  Per  v  iam  acc./.^«*  duccbat  verfus  hortum. 

4  Et  pcr porta.Di«r  l^a.  Sa.3,  ibi  er^t  vna  porta  adingrcdien- 
dum  viam  fubterraneam  ,  cuius  exitus  erat  longU  cimtate  per 
quamfugerant.  ^  '^ 

Klfi"^^^^^^^  aiit.Pe!' J«r//c/««  lud^crum,  quitrasfugera^it 
ad  Chatd^os,vt  dtcn  lojephus.lla.sa.  autem cltci'! mod  Dtusfecit 
apparere  yrtam  ceruam ,  qu^  m  Juperficie  terr^  currcbat  Juper  via 
fubterraueam ,  &  Chald^i  eamfequentes  viderunt  Sedechiam,  & 
viros  citis  alonge  exifientes  fuper  terram  :  &ftc  eos  ctperunt ,  vt 
mmfm  dtffu(tus.^.fieg.C^tcrapatentvjqueibi. 

6  ttlocut  ci\.Vrmo,verboarguedoeudcifidetitate,Q;purio, 

^fecunib 


mfal";^  P"lerufalem  fignatur  ala  fidclis  f m  fenfum 
n^ralcm/icut  diaum  iuii  in  hums  opcns  princpio  ,^ 

ab 


ab  cxercitu  regis  Babylonis  obfidcturquado  tcntationl 
bus  demoniiinimpugnatur.Aperitur  autcm  qii  lcnfus 
cxtenorcs  ad  a^us  mdccentcs  conuert  untur :  vt  oculus 


1829        Glof.ord.&NicolaideLyra         S^c 


^  %  TrJieeperat.'R.abl- 
A  nus.  Supcrbis  &  c6 
tcmptoribus  rcddit 
DcQsrupplicja,  mi 
fuetis&humilibus 
folatia.  Quod  patct 
inScdcchiarcec,& 
in  Icrcmia  ^phcta, 
&  Nabuchodono- 
lor  rcgis  lcntentia. 

7^c  tMruin.  Si  pcr 

eofdcm  diucrfisdi 
ucrfarcddit.quicif 
dcm  clementispro  a 
meritorum  quali- 
tatc  clcftis  &  rcpro 
bisdiucrfa  rcpedit. 

Bkedii4.e.  Aqua  maris  rubri 
Ifraditas  fcruauit  il 
Ixfoscadcm  Acgy- 
ptiosintcrfccitFla- 
ma  camini  Babylo 
nij  rcgis  miniftros 

Paa^.c       incenait ,  pucros  iti 

mcdio  ignis  bcncdi 

^centcs  Dcuraferua 

■teaucereBt.  uit.  Vndcvirfapies 
inlaudibusDciait: 
Creatura  entm  tibifa- 
dorifuo  deferui?s,exav 
defcit  in  tormcntu  ad- 
uerftts  imufios  ,&le- 
uior  fit  ad  bentfacien-  " 
dum  pro  hts  qui  in  te 
confidunt, 

Theodor.  Au 


bufuis  fiipplici, 
fubegerunt .  HfFe- 
ftumtamcnfottita 
i- 


Et  occidit  rcxBabylonis  filios  Scdcchis  I  Reblatha  in  ocu 

lis  eiu$,8<f oes  nobiles  luda  occidit  rex  Babylonis.Oculos       ^^^^ 

quoq;Scdcchixcruit,&:vinxitcumcompedibus,vtduce  ^    ^']  P^^^^' JJ^^  diu. 

rctur  in  Babylonem.Domum  quoq;  rcgis,  5c.domu  vulgi       -^^^^^  ^^^^^^^  ^'^^] 

fuccedcruntChaldxi  igni,8cipurum  lerulalcm  rubuertc- 

runt .  Et  rcliquias  populi  qua:  remanferunt  in  ciuitatc ,  & 

profugos  qui  trasfugcrant  ad  eum,&ct  fupcrfluos  vulgi  g 

rcmanlcrant,tranftulitNabuzardan  magiftcr  tmilitiiin 

Babylone.-&  deplcbc  paupcrum,  qui  nihil  pcnitus  habe- 

bant,dimifitNaburzadanmagiftcrmiIiti:EintcriaIuda, 

&dcditcivincas  &:ciftcrnasindic  iIla.Pra:ceperatautNa 

buchodonofor  rcx  Baby  lonis  de  leremia,Nabuzarda  ma- 

giftro  militi?,diccns:tolIcilIura  &  poncfuj^er  cumoculos 

tuos:nihiIq;  cimaIifacias/cdvtvoIucrit,ficfaciasei.Mi-  ^    ^j^^^  ^^^.  ^^.^^^ 

fit  crgo  Nabui-zardan  princips  militi?  6i  Nabu  &:Scsban  5    lercmix  quasrcbst 

&  Rabfaccs  & Neregel  &  Serefer  &  Rcbmag  &  oes  opti-       --"'•-"--  ^"-- 

matcs  rcgis  Babylonis  mifeiut,  8^tulcriit  Icremia  de  vefti 

bulo  carcciis,&  tradiderunt  cu  Godoha:  filio  Aicha  filij  Sa  6 

pha,vt  t  intraretin  domii,8chabitarct  in  populo.  Ad  lerc  7 

mia  aut  fadlus  fuerat  fermo  dfii  cii  claufus  eflct  inVeftibu  t 

lo  carceris,dices:  Vade  8^dic  Abdcmelech  Acthiopi,dices: 

H?c  dicitdfis  excrcituimi  Dcus  Ifracl :  Ecce  cgo  inducam 

fcrmoncsmcos  fupcr  ciuitate  hanc  in  malii  &  non  in  bo- 

nUfdc  crunt  in  colpedu  tuo  in  die  illa,  &  libcrabo  tc  in  die  ^ 


phctam,  poUicitus 
cftjOftcnlurum  cii 
inuidlum  &  colil- 
n.'E  fcrrcas  muroq:  4 
a:neo  fimilcm  quij 
impugnabunt  illii  ^ 
at  non  cuadent  fu 
periores. 

b  Etliberabote  .Qii, 
fperant  in  dumino  n, 
cofifundcntur .  Co«/i(, 
dantur   omnes  imq^t, 
agentes.  Ecce  prin^ 


captiuantur.  Eunu 
chusquicum  libc 
rauerat  perfcdafK 
titus  eft  libcrtatc. 
Sic  quoque  libcra  imi 
tis  fandtis  przdiu 
toribus ,  pcrfccutc 
res  ajterna  vltioo 
punicntur. 
*    Theodora»' 
rh  beatus ,  cuiusDt 
lacob  adiutoreius,^ 
fpes  eius  in   Dm» 
Deo  ipfius .  Et  htm, 


xeruntcrimen  ludzorumNabuchodonofor  rcx  &  Ab- 
demelcch  Aethiops.Hi.n.cu  fmtalienigenx,folati  funt 
^phetam.ludei  vcroin  verbis  propheticis  enutriti,diui- 
nis  fermonibiis  aitendcrcnoluerunt ,  &  prophetas  qui- 

bufuis 


popil  is  cuius  Bomiu 
Deus  fi«r.Quid  enim  Scdechi?  profuit  regnum?Quidvt 
ronocuitAbdemelech  fcruitus  ?iNamillequidcm(>rt). 
pter  impietatem  paffus  cft  ea  omnia.-hicautcm  obpin 
tem,non  expertus  eft  mala.  ^ 

^CAP. 


«' 


T>laiEo. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

'4t  fecimdofaHoy  fiUus  occidendo  coram  eo ,  &  omnes  nobitcs  qui  de- 
''  derant  ei  confilium  rebellandi.  ([a.Sa.dicit  quodper  nobiles  hic  in. 
telligutur.yO'  fenes  iudices  populi,cum  rege  &}ummo  Sacerdote, 
quodfuerat  inliitutum  d  tempore  Moyfi :  vt habetur  Vu.n.quod 
C  jo.fents  funinerenteiusregiminis  cum  ipfo.Etdicitur  quodiiti  rt 
laxauerunt  iuramcntm  Sedechia  quodfecerat  regi  Babyloms,pro 
pter  quodfecit  eos  occidi. 

1  Etdo.vulg.  ldefi,domos,accipildofingulareproplurali:quia 
Chatdai  incendermt  domos  Urulalm  per  circmtum ,  vt  babttur. 

^  .Reg.vltirH' 

3  Et  reli.  Hic  confequenterponitur  ordinatio  populi  remanentis: 
Etprimo  qnanju  ad  eos  q  prafentes  erat ,  (ecundd,quantum  ad  eos 
quifugerant.^o.ca.ibi:  Cumqj  audiffent.  Trima  diuiditnr  in 
duas,quia  primo  ponitur  ordmatio  generaUs  ,fecundo  fpecialis  ibi: 
Vtxcc^CXZt.Circa  primum  fciendum,^  populiis  inciuitate&  ter 

ritorio  repettuspofi  dtfiruBionem  ciuitatis  erat  in  duplici  aijferen 
tia,quia  aliqui  ante  captionem  fugerant  ad  Chddeos.  Etaliqui  in- 
uentifuerant,quinon  rransfugerant  .Etiftierantinduplicidtft^ 
rentia,quia  aliqui  etant  alicuius  valoris  feu  reputationis,  &ifii(M 


pcedentibus  fuerut  traslati  In  Bahylone.Mijeratpauperes^f 
lius  reputationis  in  aliqua  arcefeufcietia  ,  &  ifii  fueriit  dim^ 
terra  ad  colendum  terras,&  yiaeas  reddcndu  inde  tributo  ren  t 
hylonis  per  Godolia  quem  pr^fecit  eis ,  &fecundu  hocpatetlitt 

3  Prxccpcrat.  Hic  confequenttrpcniturordinatiojpeci^sj  f 
perfona  ltremi£:interponitur  tamen faluatio  Abdemelecb^bi,i 
lcrcmiSim.Circaprimumpatet  ibi. 

4  ToUe  &c.  De  carcere  in  quopofttusfuerat,  vt diBum  eHc. 
pr^cedeuti. 

5  Et  pone  fuper  cum  &c.E«  in  omnibus cmpatiendo.  Ctt  1 
patent  vjque  ibi . 

6  Et  tradiderunt  eum  Godo.  Vt  ei  conuenienter  de  ntce  ■ : 
rijs  prouideret. 

7  Ad  leremiam.  Hicfaluatio  Abdemelechintoponm,^  • 
cundo  ordinatio  circa  leremiam  rejumitur  in  pnncipio  feqmn  • 
pituU.Circaprimum  ponitur  tempus  reuelationis  fa34  Ictemi  t 
.Abdemelech  falute  titm  dicitur. 

8  Cumchu.c^Ct.&C.  Ceterapatent  vfqueihi. 

9  Et  crunt  in  con.  &c.  ide^i,  vidtbis famones  meospn  1  • 
miam  diHos  impteri. 

4«iE 


MOK-^LITEI^. 

4   ad  impudicum  contultum,&  auris  ad  turpium  auditli, 

&  fic  de  alijs  Scd  tunc  principcs  rcgis  Babyionis  fedet  in 

mcdiaporta,  quandoperlcnluahtatem  (quasmediaeft 

intcr  fenfus  extcriores  &  ratione )  ipfam  rationcm  im- 

pugnant,&  tunc  rex  Sedechias&  beliatores  fugiunt,  qii 

vircs  fupcriores  refiflerc  ncgligunt  &tucrexScdechias 

capitur  ,quando  voluntasad  confcnfum  peccati  morta- 

lis  inducitur,&  filij  ciusocciduntur.  Nam  opcrabona  p 

cedctia  mbrtificantur,&  hoc  fit  in  oculis  illius,  quia  per 

vnum  aftum  pcccati  mortalisnonftatimhomototali- 

'  terexca:catur,  fcd  pcr  eius  frcquentationem;  &  tunc  li- 

gatur  per  malum  habitum  acquifitum,&  finalitcr  in  Ba 

byloncm  dicitur  quandopoensgchcnnali  deputatur. 

t    Domum  quoqtti le^is  &  comHm  rm^i  incen./^,  Rcg.2 ; .  ad- 

diiur 


diturdomusDci.  Ignisautiftcquem  inccndunfd^i'- 
ncs ,  qui  per  Chald^os  fignantur ,  crt  vitium  iuxuria  c 
quo  df  lob  3  1  .hJgriis  efi  vfq,  ad  corijuniptioiiem  deuorMS,'  • 
omnia  traditans gcnimina.  Hoc  aut  ignc  inccnditur dot  $ 
rcgis,pcr  quam  fignantur  nobiles,&  domus  vuigi.i'  > 
niincs  popularcs,  &  domus  Dei,i.clcrici  &  rcgularcs  ^ 
t    yade.GrdicAb.&c.  Per  hocautcmquodiftcAl  *• 
nielcchpcropcra  pietatis  quxcircaleremiamcxer ' 
fuit  Uberatus dc manibus  Chald^orum  fignaturgf^ 
opcra  pietatis  Hbcrantur  homines  a  potcflatedemc  i« 
Vndcfccundumfaluatorislcntcntiam,Matt.25.c  '^^" 
turcisinfinaliiudicio.  yenttcbencdiHi  painsmetpei' 
paratum  vobis  regnum  d  tonfiituiivne  mundi.Et  fubditur •  • 
cum  dicitur.  E]uriuienim  ,  &  dedisiis  mii/i  ihMiuc«^i  ' 
C  dtdiHii  mii»  bibere  &(* 


gfl 


leremice.  Cap.XU: 


842 


A  ia  aitdominus,8^non  traderis  in  manus  vi 
iirum  Quos  tu  formidas,fcd  eruensliberabo 

te,& 


te,&  gladio  non  cadcs:{ed  crit  tibi  anlma  tua  D 
in  falutcm,quia  in  mc  Jiabuifti  fiduciam,ait 
dominus. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
j  Etnontradcrisin  manus  virornm.ldijt.Chald^orum .  UUudus  tamen  liberatiom  non  plushic  exprimttur.  UterapateaU 


CAP.  XL. 

a'^  trnio  qui  faHus 
)  en,&c.  Qucri-  a 
t :  quomodo  hic 
{mo  domini  ad 
Icmiamprophe- 
tTifaausdicatur. 
]3n.n.oftcnditur,  b 
ciisiftefcrmofue 
I,  velquidmani- 
fftaucritvnde  (ni 
filor)daturintel- 
BLi,^liberatione  c 
fimpcr  principe 
rilitiacdiuioonu- 
t  fa£tam  prophe 


C  A  P  V  T    XL. 


4 
5 


Ermoquifaiflus  eft  ad  lercmiam  a  domino 
poflquam  dimifTus  cft a  Kabuzardan  magi- 
ftromilitice  dc  Rama ,  quandotulit  cum  vin- 
<5lum  catenis  in  medio  omnium  qui  migra- 
bant  de  lerufalem  &  Iuda,&  ducebunrur  in 
Babylonem .   ToUens  ergo  princeps  niili- 
ti»  Ieremiam,dixitad  eum:  Dominus  Deiis 
tuus  locutus  cftmalumhocfupcrlocumiftu, 
&  adduxit,&  fecit  dominus  ficutloquutus  eft :  quia  peccaftis  domi- 
no,&  non  audiftis  vocem  eius,&fadus  eft  vobis  fenno  hic.  Nunc  er 
go  ecce  foluitc  hodie  de  catenis  quae  funtm  manibus  tuis .  Si  placet  7    iniquitatcm  ,  Dei 
-      ,-        tibi,vtveniasmecuminBabyIonem,  veni,&ponamocuIosmeosfu  ^    verofententiamiu 
f  mrnem  "d  fe      Perte.Si  autcm difplicettibi ueniremecum in BabyIonem,refidc.Ec  9    Jam  pradicabant. 
rjratum  intima-      ^^ ^"^"'^  ^^^^^ '"  confpedu  tuo  eft.Quod  elegeris  &  quod  placuerit  ^^'^        ^*  ''^' 

ivoluerit,f;cutip  d  tibiutuadas,iIIucperge,t&mccumnoIiuenire,fedhabitaapud  Go 
doliam  filium  Aicham  filij  Sapham ,  quempr.-epofuit  rex  Babylonis 
ciuitatibus  ludx.Habita  ergo  cum  eo  in  medio  popuIi,ueI  quocunq; 
placucrit  tibi  ut  uadas  uade.  Dedit  quoque  ci  magifter  miliricE  ciba- 
rie  &  munufcula,&  dimifit  eum ,  Venit  autem  leremias  ad  Godolia 
filmm  Aicham  in  Mafphat,  &  habirauit  cum  eo  in  medio  popul: 


vt  dc  aliis  gentibus 
benc  mcrcretur  , 
initio  elegiflclfrae- 
lem.Nam&  mira 
cuiaqua:  in  gratia 
eorum  fafla  funt, 
omnes  in  ftuporc 
trahebant:&aper- 
tedocebantDeuni 
ipforum  efle  folu 
verumDeuni;  & 
rurfum  aduerfa  q 
illis  contingebant, 
accufabant  eorum  g 


INabuzardanait. 
Iminus  Deus  tuus 
lutus efi  malum  hoc 
fierlocumijlum&c, 
5crgo  illi  qui  pec 
CLiecunt  domino 
rcobcdierur.iux- 


10 


t 


Codoliam.  Raccan.  tquoniam  adT 
Miferationes  do-  huc  non  re- 
mmi  funt  multje,  ""'""* ^"«"^ 
&iuditiaeiusabyf**"'""=*- 
fusmulta.quificut 
prjEuaricatores  le- 
gisiuftecorripuit, 
humilibus 


,r.      r         .    -  ^v  ,.rr  ••    t  "a  humiiibus  & 

qui  rehctus  tucrat  m  terra .    Cumque  audiflent  omnes  principes  1 1  obedientibus  mile 

ricorditcr  folatiu 
contulit .  Per  ipfos.n.hoftcs.quibus perfidum  rcgem  & 
miniftros  cins  puniuit ,  reliquiis  populi  prouiforcm  Go- 
doliamconftituit. 


t  fermonem  do- 

linicaptiuati  fnnt,qui  peccantescorripuit  &diioobc- 
<.ut,  iuxtalermonemdomini  libcratus  eft. 
1   ToUensergo .  Defcripta  vaftationc  vrbis,&  intcritu  & 
<  ptiuitatepopuli,  &  perfidi  regis.fequitur  quiddc  Icre- 
lia  faftum  fit,&  de  rcliquijs  populi  quas  propheta  mo 
,  ^  luitex  verbodomini  federe  in  terra  fua,  &  fcruire  regi 
abylonis  ipfi  vcro  maluerQt  irc  in  Aegyptum,  vbicos 
aflca  Nabuchodonofor  trucidauit  ,  &  ipfam  Aegy- 
tumvaftauit. 
Etjadus  e}i  vobis.^x  hoc  ct  loco  manifcftum  cft  Deu,      ccns  a  pcrfido  Ifmacl  occifus  eft 

vt 


Myftice  autem  Godoli  as  qui  intcrpretatur  magnifica  tAvfkkr 
tusdommo,prsdicatorcsdominifignificat,quidiuino  ' 

nutu  prxficiuntur ,  vt  Deum  timentes  habeant  refiigiu 
&  folatium;  hi  pro  fubieftis  animam  ponunt,  &  contra  p 
perfidosprotcctionisfcutumopponunt,  vfquead  mor- 
tem  in  olfitio  fideliter  pcrfiftentcs ,  ficut  Godolias  inno- 

^CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XL. 

Ermoquifadluseft&c.  Hic  ordinatio  circa 
letemiam  refumitur.Circaquam  fciendum,^  ft- 
cut  dicit  I{ab.Sal.Ieremias  videns  populum  duci 
in  Babylonem,in  vincuUs  &  catenis,  ittit  cum  eo 
vfquel{ama  &  ponebat fe  voluntarie  inter  liga 
tos  &  catenatos  fupponens  cnllumfuum  catenis 
mmfecundum  cjuodpoterat :  propter  quod  Jiabuz^ardan  cui  rex 
'41  eutn reiommendauerat  noluii,^  hoc  modo  iret  ciim  populo:fed 
\fuit  in  eius  optione,^  iret  cum  eo  in  Babylonem  hononficc,&  no 
iutcaptiuus,vel^  remaneret  in  terra  ludacum Godolia:&  tunc 
}it  fibireuelatum a Deo,^remanerct:  quod &fecit,vt  pro  populo 
manente  omi  et,&  circa  ipfum  quareretfdomini  voluntatem  :  & 
\opter  hoc  dicitur. 

J  Sermo  qui  faftus  eft  &C.  Et  iflud  refertur  ad  illud  quod 
tfrd  dicitur.quadrag.fecundo.b.Cum  autem  completi  ciTcnt 
€Ccm  dics ,  faftum  eft  verbu  domini  ad  leremiam  &c. 
id  hic  interponitur  leremi^  remiffio :  &fugitiuorum  reuerjio,& 
vamGodoliaouifio. 

De  Ra.  lipmen  efl  loci  vnde  redijt  leremias  ad  Godolim  ex 

lufapradiiia. 

:  Quando  tulitcum  vinctum  cathcnls .  T^on  proprijs  a 
"o«i  iamantejolutus  fuerat  in  lerufaLem,fed  catenis  tranfmigra 
iimyquibus  fe  ingerebat.ldeofubditur .  In  medio  omnium  qui  mi- 


'   ikbita  ap.Codo.&c.  Per  Godoliam ,  qui  interpretatur 

}  lagnificansdominum.fignaturbonusvir  &Utcratus,cj 

it  &  vult  magnificarc  dominum  cordc  facra  meditan 

o,orc  vcra  docendo,&  operc  virtuofa  opcrando,  &  ta- 


grabant  &c. 

4  ToUens  ergo  princcps  militix  Ieremiam.?^e  J^abucha 
donofor  contraeam  ofenderetur  fi  dmeret  leremiam  totaliter  itt 
Babylnnem. 

5  Dominus  Dcus.  Quafi  diceretynon  debet  ei  tantum  compa- 
ti,ex  quo  e(i  voluntJS  Dei  tni. 

6  Quia  peccaftis  domino.  ^pn  loquitur  hic pro  Ieremia,fed 
propopulo  de  quo  erat. 

7  Nunc  ergo  ccce  fohii  tc^lolens  q,fic  in  Babylont  ducaris 

8  Si  placettibi  vt  vmiis.honefi^  fecundum  regis  mandatum, 

9  Veni  &  ponam  oculos  meos  fuper  tcMiter  non. 

Jo  Etmecumnolivenire,fed  habitaapudGodoliam.r» 
hebr<£0  habftur .  Et  adhuc  non  cft  reuerfus  &  reuerfus  eft 
ad  Godolizm.Quod fic  exponitur  ab  Hebnxis  .Et  adhuc  non 
cft  reuerfus./. propter  verba  T^abuT^ardan.fed  tuncf.iaa  e^i  fibi 
reuelatio  domini  de  reuerftone  rutione  pr£ditia,idebfequitur.  Et  rc 
uer.eft.ad  Godo\x^m.fpropter  verbadomini.  ifie.n.  Godoliat 
transfugerat  ad  Chaldxos  ante  captionem  ciuitatis  de  confiiio  Icrt- 
mi£  vt  dicit  l\ab.Sal.propter  quod  rex  Babylonis pr^Jicit  eumpo 
puloremanentiinterra.C<eterapatent  inlneru.  r  A  f 
II  Cumq-,  audifl^entomncsprincipesexercitus.H/f/>o«;-  „«^^^0^.^« 
tur ordmatio populi quantnm ad los qui Jugerant .  EtUiuiditurin  ttus   tudx». 
duas  partes,quia  piimo  pomtur  eorum  rcceptio  benigna :  fecundo  Diu«fi"- 
contraOodoUamconfpiratio  malignaibnloz.ti^nn  autcm.ifM- 
tentia  piim.epartis  patet  in  litera  paucis  exceptis. 
"Jt  r  Qui 


lis  prsfiddcbetecclcfia:  ficutGodoIias  fuitprefcftuster 

r?,dequo  dicitur  confcquenterg?  habitabat  iti  Mafphat 

qu^intcrpreraturGontemplatio  Dcbctenmi  confidera 

re  boniis  pr^latus  conditionis  tcraporum,quia  fic  diuer 

fimodeeftagendum. 

II  C«w^«etf«.ow.e^(.Sequitur, 

Tom.^.  Dd    j 


843 


GIof.ord&NicoIardeLyra     84 


A  cxercitus  qui  difpcrfi  fuerant  per  rcgtoncs,ip<i  focij 

eorum,  quod  prifccinet  rcx  Babylonis  Godoliam 

filium  Aichan,terrae,&  quod  commendafret  ei  viros 

&  mulieres  &  paruulos ,  &  de  paupcribus  terrarqui 

non  fuerant  tranflati  in  Babylonem,  vencrut  ad  Go 

doliam  in  Mafphat,  &  Ifmacl  filius  Nathania; ,  & 

loannan  filius  Charca; ,  &  lonathan  &  Sarcas  filius 

Thenocmerh  &  fili j  Ophi,  qui  crant  de  Ncthopha- 

tii  &  IcchoniasfiIiusMaachatiipfi&  viricorum. 

Etiurauit  cis  Godolias  filius  Aichan  Riij  Saphan  & 

tcomitibuseorum,  dicens:  Nolitctimcrcfcruirc 

Chaldiis  ,  habitatc  in  terra  &feruitcrcgiBaby- 

t  «peftem  'onis ,  &  bcnc  erit  vobis .  Eccc  cgo  habito  in  Maf- 

CJuidw»  ^phatvttrefpondeam  prxcepto  Chaldajorum  qui 

^'^       mittunturadnos.  Vos  autem  colligitc  vindcmiam 

g  &  meircm,&  oIeum,&  condite  in  vafis  vcftris,  &  ma 

IfiJiif.    netc  in  vrbibus  veftris  quas  tenctis .  Sed  &  omncs 

ludsi  qui  erant  in  Moab,&  in  f  finibus  Ammon,& 

in  Idum^a,  &  in  uniucrfis  rcgionibus,  audito  quod 


tfiik. 


6 

7 


dedinet  rcx  Babylonis  reliquias  in  Iuda?a ,  &  qno( 
prcpofuiffct  fupcr  cos  Godoliam  filium  Aicham  {\ 
hj  Sapham ,  rcucrfi  funt ,  inquam ,  Iuda:i  orr.ncs  d. 
vniucrfis  locis  ad  qua?  profugcrant ,  &  ucnerunt  ii 
tcrramludaad  Godoliam  in  Mafphat ,  &coIIcgf 
runt  uinum  &  mcffcm  multam  nimis,  loannan,  ali: 
filius  Carca:  &  omncs  principcs  cxcrcitus ,  quidc 
fpcrfifuerant  inrcgionibus  ucncrunt  ad  Godolini 
in  Mafphat,&  dixerunt  ci :  Scito  quod  Baalis  rcx  f 
liorum  Ammon  mifit  Ifmacl  filium  Nathani»  pcn 
tereanimamtuam .  Etnoncrcdiditcis  Godoliajf 
liusAicham.  loannanautcm  filius  Carccdixica 
Godoliamfcorfumin  Mafphatloqucns.  Ibo,&p( 
cutiam  Ifmacl  filium  Narhanic  nullo  fcicntc ,  ncii 
tcrficiatanimam  tuam ,  &  diflipcnturludciomnc 
qui  congrcgati  funt  ad  tc ,  &  peribunt  rcliquc  lud 
Et  ait  Godolias  filius  Aicham  ad  loannan  filiu^ 
Carcc.  Nolitc faccrc  uerbum  hoc.  Falfmncnii 
tu  loquens  de  Ifmacl. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
4e  I    Qui  difperfi  fucrant  pcr  rcgiones,/.cjVc<»  iudieam,quia  di 
uerfifugiebantad  diuerfa  locajperaies  ibi  habere  UtibtUpropter 
diquam  amicitiam  feufamiliaritatem  ibi  prius  contraB^^m. 
2     "EtiwrzniteisGodoW^S.Quodleruarctvitameorum, 
J     Ecce  ego  ha.  QJ.potefiis  ad  mefecure  recurrere  ,fiin  aliquo 
formtdatis, 

4  Sed  &,&c.  Qm  ad  illa  loea  fugerant  imminente  guerra, 

5  AuditO  Sx.ci,qubd  ordinaffet  aliquos  de  lud.tis  manere  paci- 
fichn  terrafuayneterraredigereturinfolitudtnempropter  dcfeBu 
cultorum:&  fic  redderetur  iHUtilis  regi  Babylonis. 

6  CoUc.&CWoc  efi  refpedu  popnli  qui  remanferar,qHia  quam 
uis  Chatdiei  vmcas  &  agros  pro  magnaparte  defiruxiffcnt,  tamen 
illud  quod  remanfit  nonfolum  fuit  fufficienSffed  abundansypro  illis 


^  MO^ailTEIl. 

1 1    Venerunt  ad  Godoliam .  Officium.n.  boni  prslati  cft  di- 
fperfos  per  difcordiam  rcunire  per  concordiam  charita- 
tis,&  cos  afTecarare  in  bono:idc6  fubcHitur. 
f    2^/<./i.Adbonumopusinduccrc,ide6fequitur. 
t    Vos  autem  loliigtte  vtndemiam  .  Botix  compunfiio- 
nis. 

t    £f  »ie/7«w,Multiplicisbonxoperationis. 
t    £r  o/««w.Piac  mifcrationis. 

t  Et  condite  in  vafis  vefiris.i.in  cordibus  vcflris  pcr  rcflitu 
dinem  debita:intentionis.Greg.Hom.?7.Sicautcm  fito- 
pus  in  publico  quatcnus  intentio  mancat  in  occulto ,  yt 
&  de  bonoopcrcproximispraBbeamuscxcmplum,&in 
intcntione  qua  foii  Deo  parccre  qua:rimus ,  iempcr  op  • 


paucis  Tudieif,  qui  in  terra  hahitabant, 
7     loann  &C. Hic  confequemer  ponitur  maligna  confpiratio c 
tra  Codotiam .  Et  diuiditur  in  duas,quia primb  confptratiojiit 
ter  detegitur,fecundd  nequiter  perficiturfequen.  capj?tmaf<at 
tet  vfque  ibi. 

t  Scito  <$  Baal.rcx  &c.percutere  animam  tuam.?.f« 
cidere,  Frequenter,n.  infcriptura  anima  accipitur  pro  totu  homii 
eb  modoloquendi  quototum  denominatur a digniori partciiin 
Jjmael  eb  qubd  erat  defanguine  rtgio  indignabatur,qn6d  Codtt: 
praerat  populo :  &  idebpctijt  a  rcge  .Ammon  ad  qucm  confugn 
auxilium  ad  ipfum  occult^  iugulandum,fed  ifiud  innotuit  loantt 
filio  Carete  &focijS  eius,quireuelauerunt  hoc  Codolitc,  volcnuv 
medium  adhibere,fed  ipfe  non  credidit,&  occifwnem  JJmatluf. 
hibuit,&  patet  litera. 


temusfccretum. 

8  Scitb  qiibd  Baal.  rex  filio.  .Ammon  mifrt  &c.  Ammon : 
terprctaturpopulus  iniquus,  &  ide6per  regem  Amr 
fignatur diabolus,qui (vt dicit Grcg. Hom.io.J  eftcap 
omniurainiquorum,&  huius  capitismembrafuntc 
nes  iniqui,&  ipfe  Ifmaelem.i.hommem  impium  &  ft 
ccm  mittit  ad  intcrficiendum  hominem  innocent( 
qui  fignaturpcrGodoliam.  Etficutille  Godoliasn 
crcdiditquoddicebatur  in  I(maele,&  fic  interfcdlus  f 
fic  quia  innoccns  non credit  de facilli  malum dealio 
bi  didum,frcquenter  incurritdamnum  temporalc.li : 
credatadeius  Donum  fpirituale  fi  fufiineat  patienre 
Prou.  2 i.CaUidus videt malum  &  abfconditfCf  innoics  Mtm  r 
tranfit,&  affli3us  eft  damno. 


CAP.  XLI. 

Ip  7"  faBii  efi&c. 

...  -      AL  Gregor.Harc 

Diaboiusqoo  fi-aus  turic  per  If- 

infequiturbo  maclehiftorialitcr 

u  noHra.      fafta  efl:fcd  quoti- 

die  per  diabolu  fit 

fpiritualiter.Scien- 

dumveroeftquod 

bonanoQra  tribus 


C  A  P  V  T     XLL 

T  fadlum  cft  inmcnfe  fcptimo,  vcnit  ^ 
l(mael  fihus  Nathani^  filij  Maafia:  fi- 
hj  Eiifama  de  jfcminc  rcgali , &  optima- 
tcsregisj&dccem  viri  cum  eo  ad  Godo-  ^ 
liam  fihum  Aicham  in  Mafphat ,  & 
comcdcrunt  ibi  pancs  fimui  in  MaC 


modis  diabolu  i 
fcquiturvtciir  c 
duagitur  corao 
rainibus,init<ii 
iudicis  confpcu 
viticntur.Aliq  Q 
do  ct\im  intcn  »• 
ncmpolluitjV^ 
quesadUoabop 
n 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.     XLI. 

"^ /T^T  {zdumeR.Hic  conlequenter  confpiratio  Ifmaelis  nequiter 
Diuifio,         j2i  perfiiitur.Et  diuiditur  in  tres partes,quia  fnmb  ponitur  Gc- 

dulia 


doli^  occifio,fecundb  occiforis  perfecut!c,ibi.  AudiuitaQt.l  ** 
populi  trepidatioyibi.TvXit  crgO.  Trma  p^rspatet  vfqutA 
2  Et  COmede.  Tyo  »2<if  pants  inteWgitur  omnis  cihus:f(cit-  w 
Codoltas  conuiuium ,  credens  5»  yenijjeot  aiiucliahilittr  ad ip  »• 

^c  I  Suri 


M  0  Il^  L  J  T  E  !{. 
1 1    EtfaHum  cflin  (i$*c.PcrilIum  Ifmaelcm  qui  fuithomi 
cidapeflimusfignaturdiabolus,dcquofcribiturlo.8.f. 
lUe  homicida  eratab  initioapfc  vcro  vcnit  ad  Godoliam,pcr 

quem 


qucm  intclligitur  vir  innoccns  &  bonus  ad euin  ful  ^ 
tendum  de  ftatu  grati.-e  in  mifcriam  culpx. 
2  Et  come<^f,eJ"t.Simul.Qiiod fit  qii  vir  itinocens  inc<  J-** 
tionepcccatiper  fuggetUouem  diaboU  incipit  dcl« '" 

t  dci^ 


;4r 


TI 


XLl 


/f  eimmudafit.  Si 

^  oc  non  prsualet 

b  ipfa  adione  , 

uafi  in  itincre  lc 

[pponit  vt  cu  per 

iopofitum  men- 

s   iecurior  quis 

raditur   fubiun- 

o  latcnter  vitio, 

iiafi  ex   infidijs 

j  rimatur  .  Aliqn 

':r6nec  intentio- 

i:mvitiat,  necin 

iA«ltnere  fupplantat 

Id  opus  bonum 

i  fineadtionis  il 


74^ 


tnes 


iiren.  v^ap. 

phat.SurrcxTt  autcm  IfiTiael  filius  Nathania:  &  dcccm  viri 

qui  cum  co  eranr,  &fpercufleruntGodoIiam  filiu  Aichan 

hlij  Saphan  gIadio,&  interfecerunt  eum  quem pr^fccerat 

rcx  Babylonis  terric.Onincs  cjuoquelud^os  qui  erantcii 

Godoliain  Mafphat,  &;ChaId^os  ^ repcrti  funtibi,&cji 

ros  bcliatoicsperculiitlimael.Secundoautdiepoitquam  B    feriendoprxualeat 

occiderat  Godoliam.nullo  adhucfcicntc.venerunt  viri  de  "*    ^*^^"^  vclaminc vir 

aT.npropnisvJbusiiduci„.no„I.bc„r    ^       ^"tlS  OCCUltat.&  du 

Siche&  de  Silo  ScdeSamaria  odoginta  virirafi  baiba,8^ 

4  fpccud  luonon  pirccr.tes.  b  fOpcra.  cirOrationcm. 

&;^ciiris  veflibus,&tfqualentes:&  munera  8c  thus  habcbat 

afQuilibct  inalignus  fpiniu^ 

inmanu,        "^  '     '  •-.   ^      ^ 


pcrbijc  crrorc  gcnc  D 
rat  us  fc  ad  decipic- 
dum  opponit.  dc 
quobencdicitur. 
Incedens ,  &  plorant 
/£ar,quiavt  dcuotas 
mentes  intenmcrc 


6 
t 
t 
t 

icl^ 


concordare  fc  vcrc 
lugetibiis  fimulat, 
ad  cordis  intima  fe 
curius  admifllis  qd" 

vtoffcaer>tinciomodm.  Epiffns  a^o llmkl  ]   ridf,:".'" 
teSS     fil.usN.uha„i^inoccurru™eorud=Mafphat,incric.8r^    TjtoSTZ'. 

'   •         .     -»         t  aTQ^iarub  vdamine  virtutis  fe  occultai,  &  concorrtarefevitis  lugcntibuslimulat.  Ucr  A      A      T 

bTQiliaad  aitiorifeducereprotniitir.quietiam  itiinimafubtrahit      ,        flCrC   ,  VnuC    UlXIl- 

ploras  ibat.Cum  autem  occurifTec  eis  dixitad  cos:  Vcnitc  ''    f^ perhibetur.  i^tm- 

*■  a  f m  ipf.  f  tin  :,t  aft.onis  t«  "'^  Godoli-im  filium 

adGodoliafilium  Aicha.Quicii  venifTcnt  ad  mcdiiiciui-  ^    ^"/^«'«.•&dumma 
.     -      r    •         ir       1  ri-      vT    I       •      •  1-^  I     •    lo  lora  promittit  etia 

tatis,  iterrecltcosUmaelhlius  Natiianigcircamediulaci,  f    minima  fubtraiiit,  E 

vndc  diaumert. 
Cumvenifjent  admedium  cmtatls^rnterfecit  eos.  Viroscrgo  ad 
offerendum  Deo  munera  vcnientes  in  mcdio  ciuitatis  ini 
tcrficit ,  quia  diuinis  rebusdedita;mentesnificum  ma- 
gna  circunfpeftionefe  cuftodiant  iioftc  furripietc,  dum 
deuotionis  portant  hoftia,in  ipfo  itinere  perdut  vitam . 
Dc  cuius  manu  non  cuaditur ,  nifi  citius  ad  poenitentia 
redeatur.  Vnde  apertefubiungitur. 

a  Decem 


d.fii.la.mi.  Quod 
tbelcrcmias  infi- 
rjat  qui  dum  gefta 
fris  retulit,qu5  in 
t5geranturindica 
u,dicens.F<;«en(«r. 


^^MrideSichcm&c 
Irbamradunt,quifibidepropri;sviribusfiduciamfub 
tihunt.Vcftcs  fcindunt,  qui  fibimctipfis  interioris  deco 
r:lacerationenon  parcunt.  Oblaruri  in  domodomini 
tljs&  muncraveniunt ,  quiexhiberein  Dei  facrificio 
citionem  cum  operibus  poliicentur.Sed  tamen  i\  fc  in 
faftedcuotionisviacaute  coiifpicere  nefciuntirmael 
Juhaniacfihusincorumoccurium  vcnit  quiaquilibct 
nJignusIpirituspriorisluiSathanae.f  cxempiis  in  fu- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
:  Surre.au.  Erant.n.  mulio pliires,aliter  nonfecijfent  talefira 
iufi^diflideccmquiexpfimuntureraiitprincipalescumeo.Cxte- 
^dtent  vfcj;  ibi. 

i  Et Chaldiosqui  reperti  funtibi .  Q.uia  aliquando  mitte- 
bitur  de  Baljlone ad  Godolijm,vt  refponderet  de  officio  fibi  impo 
fi..,vtliabetur.c.pr£.Ecccc^o  habito  inMafphat,vt  rcfpon 
^  dampra5CcptoChalda:orum. 
3  Et  vi.bel.{>Mi  er^m  cum  Godolia  ad  munitionem  loci. 
^  Va.ll.QiiianonpAcJuelfantfibi.  Jfmaelautem  & quierant 
c.n  (0  eraht  occutte  armati. 

5  Secun.au. H(c  confeijuenter  ponitur  occifio  hominum  venieri 
litrt  ad  Ccdoliamdeu(iti',Cftm  dicitnr. 

6  Vcnc.vi.&c.rafi.bar.D(c«/)/(r  I{a.Sa.^iHiibantin  lertt 
-f-madofferendum  munetaintempk:  quia quandorecefferunt dt 

dnibusfuis  nefciebant  templum  effe  combufium,fed  in  via  audie- 
r.ft:&tunc  in  ftgnum  tri^iti^  fecerJit  barbasfuas  radi,  &  vefles 
irjderuntfecundummodum  lud^orum  inaffiiBione  exiftentium. 
xhocnon  videtur  verum  quiatemplum  fuit  combuflum  fmto 
-«j/e  decima  die menfis.rt habctur infrd.  5  2.  viri  auttm  ifii  vene 
M  menfefcptimoyvtpatetexprincipio  huiits  ca.&ftc  ab  incen- 
ditmpUCS ciuitatis vfci;ad aduentim  eorum fiuxerunt duo  nse 
ftvei  circiter .  Quod  autemfadum  fic  notibilc  lara  diu  nefciretur 
innis  vnde  venerunt,non  habetaiiquam  api^.r' tntiam  veritatis , 
^nSmaria^Uit  plus  diftabat  a  lcrujalcr/i  r.ondiflabatnift  pcr 


iS.miiiaria qu£faciunttantum.tJ\..leucas,&  Sichemper  izmiliA 
ria  vt  dicitur  in  defcriptione  terrixfanBjc.  Vropter  quod  dicendum 
quod  Godoliaspofl  defiru^ionem  tcmpli  didificauit  in  CMafpljat  al 
tare  domini,  quia  tempore  Samueiisfuit  ibi  arca  domini  &  aitare 
fer  aiiquod  tempHs,vt  diSlumfuit.  l.Heg.y.  &ad  iiium  iocum  ex 
dciotione  venicbant  ifli  viri.  rafts  tameu  barbis  &  fciffis  vefiibus 
in  fignum  trifiiti.^  pro  tempii  dcftru^ione,  vt  offtrrent  in  domo  do  - 
minifftc  enim  nominatur  ioctts  iiie  ratione  altaris  &  quia  er(.t  ^a- 
tutiis  iocus  orationis. 

7  EgrcffUs  crgo  Ifmael.  Vt  eos  deciperet:  viderat  enitn  eos  de 
alto  loco  vcnientes. 

8  Incedens  &  plorans  ibat.  In  hocftmulansfe  dolere  de  mor 
te  CodoiittyVt  dicunt  aiiqui-.jcd  huic  contradicere  videtur  quodfub  - 
ditur. 

9  Dixitad cos.Venitc  ad  Godoliam./". /ec«r^  tanqudm ad 
frisfeiium  terre.l^on.n.efi  verifimite,^  ioquereturde  cadauere  ip 
fius  &  aliorum  interfe^crum  quod  magis  volebat  ceiare ,  &  ideo  f 
cum  rf/c»f«r.Incedens  &  plov^ns.Hocefi  inteliigendum  quodcon 
formabatje  eisin  ludupro  deiirutlionetempii  &  ciuitatis,vtma 
gis  crederentftbi.  r 

10  Quicumveniflentadmediuciuitatis,  interfecit  eos 
Ifmacl,  &c.  ibi  tnim  dimiferai  homines  armatos  latenterad  hoc 
faciendurn,&  ipfefoius  vei  ciimpaucis  occurrerat  iliis  viris.Cm' 

rapatentvjqmibi. 

*  I  Noli 


M  0  \^  L  1  T  E  P^ 

I  dquo  ctiam  Diabolus  deleflatur  &  fic  Ifmael  &  Godo 
uifimulcomcdunt&  pafcuntur,fedcum  Diabolustra 
hiipfumad  peccaticonfcnlum  vel  adlum  tunc  interfi- 
utum.Pct  interfcttos  autcm  fimul  cum  Godolia  intel- 
'■?"^45operaboniviri  quae"  ipfo  pcccante  mortifican- 
tul  offunt  etiam  periftosintclligi  Uli  qui  ex  lapfu  boni 
^  1  accipiunt  occafionem  pcccandi. 
5  •5'fCMn(/oa;<ff>»e«rc.Sequirur. 

^   <5  ^enerunt  de  si.  eirf.PerSiloqui  intcrpretaturauulfio, 
rtijionisprofcfliofignatur,  perquam  homo  a  feculari 
t oucrfatione  totalitcr  aucUitur.  Per  Sichen  qui  hume- 
iUintcrprctatur,obedicntiafignaturperquamhume- 
J^uadportandum  onerareligionisapplicatur.  Per  Sa- 
m  iam  c\\xx  interpretatur  cuftodia ,  intelligitur  obfer- 
uatiarcgulans:&ficperifiosoaogintavirosvniuerfi- 
tascligiol,orum  defignatur.Dicuntarautcm  rafibarba, 
pequodfignificaturcaftitas,e6  gjbarba  fignumcft  viri 
iJs  xuxafti  vcro  funteunuchiproptcr regnum  coeloru 
cal:ati,vtdiciturMat.i9.b. 
T    tfcfis  vtjiibus .  Quodeftfi^nunmoeroris  fiuc  lu- 


ftus.HebrJEOrumfecundo.cOwnJr  difciplinainprefenti  non 

efigaudij,  ledmporis.  Etcompetit  religiofis.  Hicrony- 

musadRiparium  .  Monachus  plangentis  habet  offi- 

cium. 

t    Etfqualentes.pcr quod  defignatur  afpcritas  vits,quara 

religiofi  debent  deduccrc 

t    ,4unera  /;a6c/;a«f.MultipIicisbonxopcrationis. 

t    £tt/>«f.Dcuotscorationis. 

t    i^t  offtr.in.dv.Nim  illa  ficri  dcbet  ad  honorcm  Dei & 

non  ad  gloriam  mundi . 

6    Hgrijjus  cH  &c.  Nam  diabolus  per  Ifmaclcm  fignatus 

aliquando  fc  transfigurat  in  angelum  lucis,  vt  religiofos 

decipiatfuis  fallacijsjdiccns. 

8    ^c«/.<i(/.InuitandoeosmaIiciose  ad  viri  pcrfcdioris 

imitationem,quae  tamen  non  eftimitanda.-ficut  fccunda 

coUationcMoyfi  abbatis,diciturqu6dquidama  Diabo 

lofuitficdcceptusquod  pcrcius  cxhortationem  voluic 

immolare  filium  fuum  qui  fccum  erat  in  monaftcrio, 

vt  pcrfeaioni  Abrahaj  aEquarctur:&  fic  fcciffet,nifi  pucr 

fugiffet. 

t    imerf.c.if.t.  Diabolus ,  qui  multos  intcrfccit pcr  tales 

ftaudulcntias  morte  culpx. 

Tom.4,  Dd    f 


847     '  GIorord.&NicoIaiJeLyra        848 


a  Dtcem  vi. 
A  rep.  (»nt  inter 
eet ,  &c.habc-' 
tnus  thefaur. 
Thcfaurus  c- 
nimJnagro, 
fpcscflin  p? 
nitcntia:  qux 
quianonccr 
nitur,  quafi 
in  icrra  cor- 
dis  fuffocata 
continctur. 
Qiu  crgo  thc 
faurosl  agro 
habucrc,  ler- 
uati  funt  ■ 
Qui      enim 

f»ofl  in  cautc 
X  Cux  vitiu 
ad  lametti  rc 
deunt  ncc  ca 
pti  moriun- 
g  tur .  Cum  vc 
ro  antiquus 
hoftis  ncc  ia 
cxordio  in  ■ 
tcntionis  fc- 
rit,ncciniti- 
ncrc  adionis 
intercipit.du 
riorcsin  finc 
laqucos  tcn- 
dit,qucmtan 
to  ncquius 
obfidct,quan 
tofolumfine 
rcmanfilTefi- 
bi  ad  dccipie 
dum  vidct. 
Hos  namque 
fini  fuo  appo 
iitos  laqueos 
vidcbat  pro- 
phe- 


ipfc  S^viri  qiii  crant  cum  co.  Dcccm  aut  viri  repeiti  funt  inter  eos, 

4  *  a«';[win  j>ucnirrTi«  iVil  ci-i. 

qui  dijccrunt  ad  Ifmacl. Noli  occiderc  nos.quia  habcmus  thefaurri  ^ 
in  agio  frumcti  &  hordei  &c  (^lei  &  mcUis.Ht  ceflauir,&  no  intcrfc- 
citcoscumfratribusfuis  Lacusautcmmqucmproieceratlfmacl  * 
omnia  cadaucra  virorum  quos  pcrcuflitproptcr  Godoha:  ipfc  cft 

»fQiiofcuni)ue<lii.  ol   s  J    u>icimcrHc;t  p.jciipitat  in  'icuin  (ulphiiris,^  innisitcrni. 

qucm  fecitrcx  Afa  proptcr  Baafa  rcgclfracl.ipfum  replcuitlfiTiacI 

•^  a  f  fcccjtis  ligacu.  b  •Fidclcs-l  in  cor.icaii>Utionevel  mcduationclcgi»  manc«- 

les.rel  in  fpccula  viriutum.- 

fillus  Nathanix occifis .  E t captiuas  duxit  -fmacl  oes rchquias po-  3 

a  ^Animas.  b  «"tcrni. 

puli  qui  crant  in  Mafj^hat,filias  rcgis,&:  vniuerfum  populii qui  rc 
manleratin  MafJ:>hat^,quos  comcndaucratNabuzardan  princcps 
militis Godolix  Hlio  Aicha.Et  cepit cos  Ifmacl  filius  Nachani? :6^ 

a  «Oiii  intefprctaiut  iiopuluj  mocioiis.captiuos  n.focios  fctit  peidiiionis  damaatoiii  in  zlcino  tncciore  confHlcniiit 
'^^  *|ieigiatia. 

abijtjVt  tranfirct  ad  filios  Ammdn.Audiuit  ailt  loannan  filius  Ca-  4 

«  f  DoAuits  r.  fancli  Dci  gratia  8c  mileiicoidia  canfuitaii:qui  coniia  fpiiitualcs  nequitiat  pugnando 
raptiuos  ail  fcclcli.ini  reifiicunt.  ^ 

rcx  6c,omncs  principcs  bcIlatorum,qui  crant  cum  co,omncmaIu 
quod  fcccrat  Jimacl  filiu.sNathani?  &:a(rumpti.s  vniucrfis  viris  pro 
fcdi  liint  vt  bellarent  aducrfum  Ifmaclcm  filiu  Nathanix,  &:  inue  ^ 
nerunt  eum  ad  aquas  multas  qure  funt  in  Gabaon.Ciimq;  vidiflet 
omnls popuIus,qui  erat  cu  ^finaeI,Ioannan  filiii  Carea:,&  vniuer- 
{osprincipcsbeIlatorum,qui  eranc  cii  eo  Lxtati  funt.Et  rcucrfuseil: 
omnispopulus  qucccperatlfmael  inMafphat ,  rcucrfufq;  abijtad 

a  1(^-0  pritifipeiu.  b  f  R.efirtite  diabolo,^- fugieti  vobis. 

loannan  filium  Charcx.  Ifmacl  aut fihus  Naihani?  fugic cum  06I0  7 
viris  a  facie Ioanna,&:  abij t  ad  filios  Ammo.TuIit  crgo  loana  filius  ^ 
CarcXj&oesprincIpes  bellatorumquicrantcum  co,  vniucrfasrc- 
Iiquias  vulgi  quas  rcduxeratab  Ifmaclc  filio  NathanixdcMaf  9 
phat,po{lquam  percuflitGodoIiam  filiii  Aicham,  forces  viros  ad  ^° 
prxlium,&  muliercs  ^  pueros  ScEunuchos  quos  rcduxcrat  dc  Ga  11 
baon:&cabicrunt  5<icdcrunt  pcregrinantes  In  Chanaa  quxcll  iux 
ta  Bethcleem, vtpergcrent  6:  introircnt  ^gyptu  a  facie  Chald^o- 
rum.Timebant.n.cosquiapcrcuflerat  Tmaclfihus  Nathania^Cjo  " 
doliam  fihii  Aicham,quepr?pofueratrexBabylonisin  tcrraluda. 


pheta    cui) 
diccbat.  ir 
calcaneum  r.-. 
chfcru.ihunt . 
Per  Cilcanci 
cnira  qui  t 
niscftcorfx 
ris,  tcmilni: 
fignificatur 
adionis. 
b     TiUit  f 
loannctn   fi. 
Citet&  ai 
nts    fHfUKip 
bcllatorun 
erant  ciem  e 
VHiurrfjs  u 
^f-HanC! 

gain  rcliqi, 
rum    , 
tranntum  . 
tra   vcrbi 
dominiin. 
gyptum  c 
Icrcmias  li 
ga  narrati 
nc  hic  rc 
xuit.logc; 
tc  Ifaias  pi 
dixitccnti 
fcilicct  qu 
quaginta 
nis ,  qui  fi 
runtintcr 
iam  (Sc  le 
miam  dc 

res  du.: 
nus  ,ytfxf 
tis  conjjlu 
&  non  cxi 

&c. 


CAP.  f 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
*  r   Noli  occidcre  nos,quia  habemus  thcfaurum  in  agro 
{t\xm.6i.C,Q.d.iibi  erit  neteJjariHs,&  inuemre  non  potcris,ntji  in 
dicauerimus. 

i  Lacus  autcm  in  quem  proie.  Ifma.  omnia cada.&c 
Ipfeeitquemfccit  .Ajarexpropicr  Baaja,fuuthabetur.i.I\(:g,\^. 
Baafa  rex  Ifrael  capit  tedificare  I{^m,a,vt  nuUus  p(fjet  egrcdiftcu 
rk  de  regno  luda  propter  quod  .Afa  miftt  mnriera  rrgi  Syvis  vt  in- 
uaderet  regem  Baafa  quod  &fecit,  propter^  Baafafuit  compulfus 
dimittere  adificia  ]i\ama,&  tunc  ^fa  couuocato  toto  populo  fuo  ex 
lapidibus  &  lignis  didi  ^dificiifecit  fortalitia  ad  rr.uniendum  fe 
de  Baafa:  &  tunc  etiamfecit  iflum  lacum  ad  locum  Mafphatforti- 
ficandum. 

j  Et  capti.du.  3cc.  Hoc  videtur  contradicere ei  quodfiipra  di- 
Hum  tfi ,  ^  interfeccrat  iam  ante  onmes  qui  erant  cicm  Godolia  in 
Irlafpbatfpropter  quod  dicendum  qubd  ibi  per  Majphat  intcUigitur 
illud  fortalitium  prxciskrbi  crat  Godolias  filius  .Aicham-.hic  au~ 
tem  territorium  quod  erat  circaillud  fortalitium  vbi  mantbantali 
qui  Judai  qid  non  fuerunt  cum  GadoHa  interftBi-  Catera  patent. 

4  Kudinit  znitrti.UicconfequenterdefcribitHr  ipftus  Ifmaetis 
infecMtio,  Et  pattt  litera  vfque  ibi. 

5  Etinucncrunteumad  aquasmultasquxfuntin  Ga 


bzon.licet Gabaonfit  inmontein  quo  non  funtaquaitmbu  a 
tia ,  tamen  dejubtus  erat  vaUis  magna  in  qua  erant  ifia  nqni  • 

6  Cumqj  vi.omnis  populus.  LaiatifuHtprofualiberc  w 
de  manibus  Ifmaelis  ipfufngiente  fecundiim  quod  dicitnr  pt '. 

7  Fugitcum  odo  viris .  Duo.n.  de  dectm principaltbu!  «f 
fecum  addnxerat,fuerant  mterfc^r. 

8  Tulit  crgo.  Hic  confequenter  ponrtur  populi  trepiditli. 
mb  ifie  tmor  dcfcribitur,fnund6  letemix  confiliuTn  qnxn:: 
timor conliliatiuosficity  vt  dicit  ThHofoph.z.Bjthorii / . 
pars  incipit  in  priniipio  fequeutis  capuult.Circa  primtitn  fi.  '■ 
quodideo  timuitpopulus  rcmantre  nt  icrr^i  ludii,-neprtpi(i 
j(6iioticm  Godoiia:qui  tcnebatibilocumrtg>sBabytonii,ri 
Chaldxi  &  interficerct  totu populnm  refidu~i,imponentts  d '  *** 
/w  homicidium.  Et  patct  litera  paucis  exceptis. 

p     Qlias  rcdu xcrat  &C.£t  hic  eti  pmctns.  Et  quodfujt::: 

10  De  Mnlphnt.T^onji^nificatlacimyndeloannM  <-^ 
xitjfiia  non  reduxit  eas  de  tJlUfphatyfed  de  Gaba4)i:,vtdUU  -•■• 
&  idco  ly  dc  Malphat,  figmficat  locum  vndceraut  iilfrtL  '* 
quia  rrant  de  teri  iiorto  Mafphat ,vt predicium efl. 

11  QuosTcd[ixcrzt.f.h'Mnan  filius  Caie^& (ocif  eius. 
li  Vtpcrge.&intro.Acgypt.  I\ex.n,^egyptitr»t<df^ 
tius  regis  BubyloniSyicr  idvo  crcdtbant  tbi  efjefecuri. 

^  CA 


MOIl^LJTEn^. 

T  r  Decemaut.  &c.  Pcr  illos  dcccm  vlros ,  qui  cuafcrunt 
mortcm  coquod  habcbant  thcfaurum  in  agro  ,  fignan- 
tur  religiofiUtcrati  &  difcrcti  thcfaurum  facra:  fcriptu- 
ra:habcntcs:& ficnon crcduntomni fpiritui,  fcd  probat 
fpiritus  vtrum  cx  Dcofint,  fccundum  confilium  bcati 
Io.i.canonica.c.4. 
4  ^ud.4ut.  Pcr  illum  autcm  &  alios  bcllatorcs  fe cum  cxi 


ftcntcsjfignatur  bon  us  dc£lor,vcI  pratlarus  &  corii  oi- 
fcipuliboniquiauditoanimarum  damno  pcr  a«'°^ 


_jquad!Cipotci .. 

ta  falutis  domini  contra  Syriam,  idcft,  contra  <i£i  ^ 
fupcrbiam ,  nam  Syri  lublimcs  intcrprctantur .  i  » 
bolo  dicitur  lob  41  .(i.OmiiejMim  rimiip/eelirexli*  <* 
nfsfiUtuJupirbne, 


^\9 


leremi^.    Cap.XLlI. 


8jc 


^  A  D  D  I  T  I  O    I. 

In  cap.4 1  •  ^^'  dicitMT  iTi  ptlidU:  Vropter  quod  diceHdum,qu6d 

OtiodGodolias  deHniHionim  ttpli  <edificaffet  in  Mafphataltitre 
,mmU'iMo  modo  videfn  di  edu'n:Ttm  qttta  de  t-ili  tcdtficatione 
■iHj fithicmeiitio,nec  ins  l{e^.nccin  t.Varalip.  Tiimqiiia  po(i 
,'tfia!ionm  templi  prohibitum  eratfacnficare  jeu  xdificare  alta- 
,  tiifiinloco  templi,vt  habctur  Deut.i6.c.  &  in  alijs  locis,  (^ ideo 
i  endum  qubd  hoc  quod  dtcitur  hic  vt  ojjerrent  in  ciomo  do7/iiui,in- 
l'igitur  de  domo  domini  iu  lcofolyma:  qu£  Licet  fctrent  eam  iam 
t1rui}jm,erat  tamen apuitos  ceUbris  &  veneranda,(icut  domus 
cminiyfrottl  etiam  hodie  ad  illum  locuin  pcrcgrinanturf&  tibcn- 
f  tbi  offemnt  ftpermitterentur  a  Saracenis. 

R  E  P.  In  cap.4 1 .  ponit  poJiil.Codoliam  m  Mafphat  ddificaffe 
ture,rl>i  templo  combufto  ipfeiJ-aLij  obiuletuntjuas  deuotioms. 

Bnrg. 


BuYg.dicit  hoc  ntt llo  modo  dicendu,  vtes  argimerito  fthi  C  VvikUf  L: 
famiitari,quia  inquit  infcriptuiis  non  fit  mcntio.  Sectmdo  arvuit  ex 
Deut.  vbi  pofi  xdtficationem  tempU proljtbetur  facrificari  in  alio  lo 
co  prxterquarn  lerofolimis.Htcvidttur  dicendum,quddnon  oportet 
eundem  modum  vittendi  ferucre  tempore  pacis  &  perfecutionis» 
Tempore  enimpacis  diBum  efi  apcjlolis .  Nihil  tuleritis  in  via, 
temporeperfecutionis  difpenfatiuc,ut  diiium  efi.Sednunc  qui  Ijabet 
tumcam  tollatfimitl:  &  pallium.  Ita  teporepacis  non  licebat  extnt 
templum  altareconliituere,  tempore  tranfmigrationis  potuitlicere, 
rton  ad  facrificandum  inillofidpro  deuotione  ojferenda.  T^copor- 
tuit  de  huiufmodi  opere  indffrenti  in  fcriptura  multam  fieri  men. 
tioncm.Ter  buc  patct  ad  motiua  Burg.Circa  reftduum  l>uius  libri  ni 
hilfacit  Burg.pertraBationc  dignum.  Et  circa librum  Thenorum 
Burg,comendat  dominum  &  ftatrem,Aureoli  contra  pofliUame» 
nihil  tangit  infmgulari. 


b; 


pra. 


CAP.  XLII. 

ytf- ;  /^  Udatoratio. 
Q  X^a  Theod. 
'edtcqiiidcmfup 
[icant,cupientes 
I  fcerequid  agen- 
iirafittfcdmore 
10  non  credunt 
;  icgibiB  diuinis 
i)ntradicunt.Atta 
icn  propheta  fe 
ippliaturu  pro- 
iittit,at  illos  iuflis 
on  adhibituros 
aimum. 

f  c«i  i  Domini. 
Idcm.Verbaqui 
5  pictatis  piena : 
d  vcrbis  non  con 
)nantopera.Non 
T.mpropheta  rc- 
)onlum  accepit , 
ifi  ccrtis  diebus 
ranfaftis,  refpon- 
ionisautem  dila- 
ionem  exiftimo 
cfliflcin  vtilitate 
oftulantium,  vt 
CosnolccrcntDca 
fix  fufcepifTe  pro 

)hctxfuppiicatio- 
leni. 


C  A  P 

Tacccflcruntom  ^ 
nesprincipesbcl 
latorum,&cJoan 
nan  filius  Charcs  &c  leco- 
niasfilius  t  OziiE,  6^reli- 
qiium  vulgusa  paruo  vk^^ 
ad  magnum ,  dixcruntquc 
ad  Icremlam  prophctam. 
at  Cadat  orado  nollra  in-  ^ 
confpcdu  tuo  ,  6^ora  pro  4 
nobisad  dominum  Dcum 
tuiipro  vniuerfis  reliquijs 
iftis,  quia  dcrelidi  fiimus 
pauci  de  pluribus,ficut  ocu' 
lituinosintuetur:  6^annii- 
cietnobisdnsDeus  tu'via 
per  J  pergamus,  &  verbum 
qd  faciam^.Dixit  aut  adeos 
lerc  prophcta:  Audiul.  Eccc 
cap  oro  ad  dnm  Dcu  vcflrii 
fecundum  verba  veftra,  oe 


.    XLII. 

verbum  quodcunque  refpondcric  mihi  indi 

cabo  vobis ,  nec  celabo  vos  quidquam  fic^iUi  E 

dixerunt  ad  lercmiam:  Sitdominusintcrnos 

^  tcftis  vciitatis ,  &  fidei  fi  non  iuxta  omnc vcr- 

7  bum  inquomiferit  dominus  Deus  tuusad 

^  nos  fic  faciemus,fiuc  bonum  eft  fiuc  malum. 

Vocidomini  Dcinoftri  ad  qucm  mittimuJ 

teobcdicmus,  vtbenefitnobis  cum  audicri- 

j,  mus  vocem  domini  Dci  noftri .    Cum  au- 

tcm complcti cflent t  dcccmdies,fad:umcft  ^^ 

vcrbum  domini  ad  leremiam .  Vocauitque 

loannan  filium  Chatc^  &  omnes  principes 

bellatorumqui  crantcum  co,  8<f  vniuerfum 

populum  a  minimo  ufque  ad  maximum,  & 

dixitadeos:  H?cdicitdominus  Deuslfradl 

ad  quem  mififtis  me,  vt  proftcrnerem  pre- 

xo  ces  velhas  in  confpe<5tu  eius .  Si  quiefccntes 

manfcritisinterrahac^dificabo  vos ,  &  non 

dcftruam :  plantabo ,  &  non  cucllam .  lam  F 

cnim  placatus  fum  fiiper  malo  quod  fe- 

,1  ci   vobis  .     Nolitc  timere  a    facic  rcgis 


NICOLAVS  DE  LYUA. 
C  A  P.    XLII. 

,j{   "C  "^  acceflerunt.  Licti populus  vellet  in  ^egyptum  fiigere, 

JL*  tamen  prius  voluerunt  confiiium  leremie  qumre.Vroptcr 

^^    uoadtuidttur  in  duas  partes,  quia  prim h  pSnitur  populi  petilio,Je- 

tndo  leremii  refponfio,ibt:Dixit  autcm.  Sententia  prim^  partis 

ttn  vfcjue  ibi. 

Cadat  orat.  IdeH  humiUter  te  deprecamur ,  vfque  ad  pedum 

cula. 

Etora  pronobis,&c.  Etpittetlitera. 

I.    ■   '~^ixit2utcva,Scc.  Hicconfequenterponitur  leremi^refpon- 

p  '  E-tdtuiditur  in  duas partes,juiaprimo  qucrit eortim  affenfum, 

f^ndo explicat  eisdominirefponjum  ib,:Cilvn  autemcomple 

ieMcnt.j^^/7««  autem  lercmias  affcnfum  pcpul'.,vt  facerctprom 

i»  &  Jine  rebellione aliqua  domini  refponfumfibi  fimdum :  quia 

'inus  malum  efl  conftlium  domininon  qu§/ere,quam  quefitum  (3 

"tur>irefpuere,propter  qiiod  dicit faluator  Luc.  i  i.f.  Seruusqui 

:iuit  voluntatem  dni  fui&  non  fc£it,VapulabitmultJs, 

•'  pvpulus  nonfola  af}enfit,fed  affenfum  iurametitofirmauit  dices. 

oH  do.  lurare  enim  e(i  Deum  teficm  inuocare, 

Si  non  iux.  fubintclligitur,  pnniat  nos  fecundumfeueritatem 

fu£ 


fua  iufiitia,p  non  fic  feceritnus. 

7  Siue  bo.  IdeJi,profperum. 

8  Siue  ma.  Iden,afperum:  ita  quod  non  accipitur  hicpro  malo 
culpe,fdpaniC:  ftcut  medicina amara  fujcipicnda  efi proptcr  jani ' 
tateminde  confequentem. 

9  Qnm^\Xtcn\COm^\(tt\.Hicconfequenter leremias  expli- 
catdiuinum  rtfponfum  ftbi  fa^um  .  Etdiuidiiur  in  duas  partes, 
■quia  primb  ponitur  hutusrefponliexpticatio,fecundd  eitis  refutatio. 
cfe.  Circa  primum  fctcdum,qudd  rejponfum  dominifiat  in  boc  qubd 
primn  promittitur  eis  bonum  fi  in  terra  luda  rtmanfetint,  fecundo  *^'"'"<». 
predicttur  mdumfiexierint,  ibi:  Siautcm  dixeritis.  Ctrca  pri- 

mum  premittiturtempus  diuiti  refponfi,  cum  dicitur  ;  Cum  au- 
tem,&C.  Sic  ctiam  in  Hebrco,&  ideo  aliqui  tibri  male  habenttSe' 
ptcm,ex  hoc patet,quod  Icremias  qu^rendodiuinum  rtfponfum  ora 
uit  decem  diehus,quia audita  petttione  paptiti  refpDHditfupra .  Ec  • 
CC  cgO  OXO,i(.C.q.d.ex  ntinc  incipiant  orare  pro  vobis.C^era  pa- 
tent  vfque  ibi. 

1 0  Vt  profternerem  prcccs  vcftras .  Idefi,  precesmeaspro 
•pobis.C eterapatent  vjque  ibi. 

1 1  lam  enim  placatus  fum  fupcr  malo,&c.io^tt//«r  Dc«j 
^  defeipfo  ad  modum  homtnis  irati,qui  quando  vindiHam  intulit,pla 

catur.Cetera  patentin  lUeta. 

•?<  1  Siautem 


t 


CMOB^.ALlTE\. 

Et  accefjerunt  omnes  principe  s,  &c.  Pcr  illos  qui  rogauc- 
-inilcrcmiamvtconfulcrct  procisdominum  promit- 
-ntcs,  quod  facerent  fecundumemsconrilm'm,&  tamc 
on  fcccrunt,fcdcius  conuarium  iraponcntes  ei  falfita- 

tem. 


tem,ficut patct  in  tcxtu,(ignantur  iUi.qui  acceduiu  ad  bo 
numconfeflbrcm  &  dilcrctum,vel  ad  conliliariumbo- 
num  pro  falutc  animje  luac,  &  tamcn  eius audito  confi- 
lio  cis  difpliccnti  rctrocedunt  imponcntcs  cOnfcflbri  vel 
confiliario  ignorantiam  vcl  aftcdionem  pcruerfara,  vel. 
aliam  huiuimodifaifam  cxcufationcm. 


8yi         GIoford.&NicoIaideLyra 


8^ 


A  Babylonis.qum  vos  pauidi  formidatis .  Nolite  mc- 
tuerc  cum  dicit  dominiis,  quia  vobifcum  fum  cgo,  vt 
faluos  vos  faciam ,  &  cruam  dc  manu  cius :  &  dabo 
Yobis  mifericordias,&  mifcrcborvcftri,  &habitare 
vos  facLim  in  terra  vcftra .  Si  autcm  dixeritis  vos ,  , 
non  habirauimiis  in  terra  ifta ,  ncc  audicmus  uocem 
domini  Dci  noftri  diccntcs .  Ncquaquam,  fcd  ad 
terram  Aegyptipcrgcmus,vbinon  uidebimus  bel-  * 
lum,&  clangorcm  tub.r  nonaudicmus  &  famcm  ^ 
non  fuftincbimus ,  &  ibi  habitauimus ,  proptcr  hoc  ^ 
nuncauditeucrbum  domini  reliquia:  luda  .   H?c 
dicitdominus  exercituum  DeusIfrael.Si  pofucritis 
faciem  ueftram ,  ut  ingrcdiamini  Acgyptum ,  &  in- 
traueritis ,  ut  ibi  habiteris :  gladius  qucni  uos  formi-  j 
datis.ibi  comprehendet  uos  in  tcrra  Acgypti,  &  fa-  6 

B  mes  pro  qua  eftis  folliciti,  adh.-ercbit  uobis  in  Acgy  7 
pto,  &  ibi  moriemini .  Omncfquc  uiri  qui  pofucrint  g 
faciemfuam,utingredianturAcgyptum,  ut  habi- 
terit  ibi,  morientur  gladio  &  famc  &  pcfte .  Nullus 
dc  cis  rcmanebit,  nec  effugiet  a  facie  mali  quod  cgo 


9 

lo 

II 


1+ 


afTcramfupereos,  quiah:ec  dicit  domlnuscxercit 
tuum  Dcus  Ifracl .  Sicut  f  con/iatus  cft  furor  mcu  K| 
& indignatio mea  fuper  habitatores  Icrufalcm,  fi, 
conflabirurindignatiomcafuper  uos,  cuminorcf 
/i  fucritis  Acg)'pruni ,  ct  criris  in  iufiurandum ,  & : 
malcdiiftum,  &  in  opprobrium,  &  ncquaquam  uJti. 
uidcbiris  locum  iftum .  t  Verbura  domini  fuper  uc  h 
rcliqiiia^  ludrc :  Nolirc  inrrarc  Aegyprum .  Scicn 
tcsfcictis.quia  obtcftatus  fum  uobis  hodic,  qui. 
dcccpiftis  animas  vcftras .  Vos  cnim  mififtis  mc ;;, 
dominum  Dcum  ucftnim ,  diccntcs :  Oraprono[\ 
ad  dominum  Dcum  noftrum ,  &  iuxta  omnia  ou 
cunquc  dixcrir  ribi  dominus  Dcus  noftcr,lic  annun 
cia  nobis  3  &  facicmus .  Et  annunciaui  uobis  h( 
dic ,  &  non  audiftis  uoccm  domini  Dci  iicftrifupi 
uniucrfis  pro quibus  mifir  mc  ad  uos.   Nunceri: 
fcicnrcs  fcieris ,  quia  gladio  &  fame  &  pcfte  mori c 
miniinloco  ad quem  uoluiftis  intiarc ,  uthabitari 
tis  ibi. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  1    Siautcmdixeritisvos.nonhat>itabimus.H/c-co«/e<j«ea 
ter  ponitur  comminatio  tnali ,  /i  rcccjjerint ,  & pnmo  ponitur  h.ec 
€omminatioJecHndd  adducitur  ad  idem  ratiojtbi:  Vos  en  i  m.  Sen- 
tentia  primapartispatet  v/que  ibi. 
a     Vbi  non  vid.&C, Quia  Mgyptus  e[l  terrapacifica  etfccura. 

3  Et  clangorcm  tubje,&c.  qui  fit  ai  excitandum  homina  ad 
tnma. 

4  Et  famem  non  fuftincbimuSj^ww  terra  eftfertilis.EtJub 
ditur  poftca  comminatio  po:^-^  in  contrariHm,cim  dicitur. 

5  Gladius  qucm  vos  formidatis. Stilicet  rcgis  Babylonis. 
^  6     Ibi  compr. vos.  Qjia poliea  quaft per  quinque annos  rcl  cir 
^  citer  rex  Babylonis  vaftauit  ^egyptum ,  (^  ftbi  fubiugauit ,  ideo 

fubditur. 

7  Et fames  proqua  eftis folliciti,adh2rebit  vobi^.vafta- 
tis  bonis  ^e^  ypti. 

8  Omncfquc  viri  qui  pofucrint  faciem  fuam.  /rf<rfl,  fir- 

miter 


miier  pofuerintfe  ad  ingrediendnm  .Aegyptum. 

e>    Sicut conflatus  eft  f uror  meus.i.  totaliter  pofitus. 

I  o  Super  habitatores  Icrufalem.  Sic  confiabitur  indigtuti 
mea  fuper  vos  in  ^egypto. 

I I  Et  eritis  in  iunurandum.  Scilicet  execrationis  dicenic 
Ita  male  contingat  mihi  ftcut  ludteis  ingredientibus  Mgyptm, 
nonfecero  hoc  vel  illud. 

I  z     Et  in  ftuporem.  prx  magnitudine  maU  vobis  futuri. 
j  5     Et  in  malcdiftum .  Ita  qubd  aliquis  malediccns  alickifi 
net  vos  in  exemplum  dicendo-.Maledicat  tibi  Deusftcut  illis  luici 
Cttera  patent. 

14  Vos  cnim  mififtis  me  ad  dominu.  Hic  confcquentere 
ducitur  raiio  adpr<edi6la,qu^  ajfumicur  ex  l)oc,quod  rogaucnni 
temiam  d^  qupenda  domini  votuntji'',  promittentes  &aflnnia 
tes fe  imamento  verbumdomini  fimplicitcr  facere  ,vtpatetaj\ 
pradiBis,et  ideo grauiu^s  erat  retrocedere,qmm  ft  nonpetiuijja 
&  fetalitcr  aiirinxiffent .  Et  ex  ifiis  patct  fententia. 


C  A  P.     XLIII. 

A<5tum  cft  autem  cum  ^ 
complcfTet  lercmias  lo- 
quens  ad  populum  vni- 
uerfbs  fermoncs  domi- 
niDei  corum  pro  qui- 
bus  miierat  eum  domi- 
nus  Dcus  corum  ad  il- 
los,  omnia  vcrba  h?c  dicit  Azarias  filius  t  O- 
t  lofiar.   fix&foannan  filius  Chare^,  &omnesviri  2 

fiipcrbi 


fupcrbi  dicentes  ad  leremia :  Mendacium  i 
loqueris.Non  mifit  tedominusDeusnoftc 
dicensrNe  ingrediamini  ^gyptum,  uchab 
^  tetisillic,  fed  Baruch  filius  Neri^incitati 
aduerfum  nos ,  vt  tradat  nos  in  manus  Cha 
dxoru  m,  vt  interficiant  nos ,  &  traduci  faci 
in  Babylone.  Etnon  audiuit  loannan  filii 
CharGE ,  6^  omnes  principes bellatorum ,  - 
vniuerluspopulusvocem  domini,vtman 
rentin  terra  ^uda :  fed  tollens  loannanfilii 

Charex, 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    XLIH. 

*  I  "C  A£lum  cft  .  Tofiquam pojita  ift  diuini  refponft  explica- 

JO  tio .  Hic  confequenter  ponitur  eiufdtm  refutatio .  Et  diui- 

diturin  duas  pcrtes  quiaprimo  luc  refutatio  ponitur ,  &  fecundo 

Diui/io.     fcena/equensjubiungitur,  ibi :  Et  fa(^us  cft  .  Trima  parspatet 

vfque 


M  0  B^^  L  I  T  E  ^ 

i  I  Fanum  efl  autem,&e.Sequkm.  Sed  tolkns  loan.&c.  Per  il- 
losquinon  acquieucrunt  verbodomini  cx  ore  Icremi?: 
fcd  contrarium  facicntcs  recefreruni  de  ludaea ,  quae 
confeffio  vcl  laudano  intcrpretatur  &  conucnit  ftatui 
gratia:,&  ingrcffi  funt  Aegyptum,  quxtcnebraintcrpre- 
tamr:praptcr  quod  conuenit  flatuiculps,  fignantur  illi 

qui 


Tffque  ibi. 

2  Omncsvinfapcrhi.  QHlarehrllab.mtverbodomini. 

3  Scd  Baruch  filius  Ncria:  incirat  tc.leremias enim erat  f 
gnefam^  &  autbori'atis,  &  id<.o  duHnm  leretnic  quod  diceb  ' 
falfum,  retorquebant  in  malitiam  Baruch  qui  tarnen  erdt  innoct . 
C^tera  patcnt  vjque  ibi. 

in  1  Ettuliil 


quicaduntagratiain  culpamDiabolofuggcrcntc.  J 
hocquodloannan  &  alij  principes  duxcrunt  fecum  \ 
A{^yptumalios  omncsviros  &  mulieres  quofcunqj; 
potucrnntinuenirc,fignaturqu6d  pcccatorcs  obflinti 
fccum  trahuntaliosquanrum  poflunrad  rcnebraspe'! 
ti,ficut  c  contrario  homines  boni  ftudcnt  lccum  trah  |: 
aiiosadopera  meriti  l^[sLl.iy.CurriJiiniiofaniiuseiis,& ' ' 
pC'  uerjb,^  truvntris. 


8:5 


lercmlac.  Cap.XLIIlI. 


A  (harca^i&Cyniucr/i  principcs  bellarorum  vni 
uriosreliquiarum  uida,  8<fc|iii  reueififuc- 
jntdccundisgenribus  ad  quasfuerantan- 
tdifperfijVt  habirarenc  in  tcrra  luda,  t  viros 

**  imulieres  6<rparuulos  &  filias  regis,  &  oem 
aima  quaieliqucrac  Nabuzardan  princcps 
riliri^cum  Godolia  fiiio  Aichan  fiJij  Sapha, 
6tulitieremia'prophetam&  Baruchfilium  i 
hria: ,  5<,ingrelli  funt  in  teri  a  Acgypti;,  quia 
nm  obedieruntvocIdomini.Etvcneruntv{-  2 

,   qcadtDaphnis.  Etfatlus  cft  fcrmo  domini  5 
aleremiamDaphniSjdices:  Sumeinmauu  '^ 

,-„  tulapidcsgrandes,&  abicodceosf  in  ciypta 

«-qx  eft  fubmuro  larcricio  in  portadomus 
Paraonisin"Thanis,ccrncn£ib.  viris  luda:is  5 


8y4 


<5    fiTdices  ad  «os ;  Ha:c  dicit  dominus  excrci^  D 

tuum  Dcus  Ifracl .  Eccc  ego  mittam  &  aflli- 

7    mam  Nabuchodonofor  rcgcm  Babylonis 

feruummeum,&  ponam  thronumciusfu- 

perlapidcsiftos,quos  abfcondi,  &  ftatuct 

folium  fuum  fupcr  cos .  Venicnfq[ue  percu- 

j,    tict  tcrram  ^tgypti^quos  in  mortc  in  mortc, 

8^quos  in  captiuitatc  in  captiuitarem :  & 

cjuos in  gladio in  gladium.  Et  fuccedct  igne 

10  in  dclubris  Dcorum  Aegypti :  &  comburct 

J^  ca,&  captiuos  ducctiilos,  &  amiciccur tcrra 

I  i  -^^&yP"  ^^cuc  amicitur  paftpr  paHio  fuo ,  8^ 

14  egrcdictur  indeinpacc.  Et  conterct  ftatuas 

j'^  domus  folis  qua:  funtin  terra  Aegypti,8^dc- 

17  iubraDcorum  Acgypti  comburctigni. 


NICOLAVS  DELYRA. 

^  !  It taMtlcTcmiimprophctzmBsTuch JfiienmnonibSt 
lluntiyUyftd coafii n prmcipibits biUatOium  C  populo. 
X  Et  vcnerunt  vfque  ad  Daphnis.?«^o?Ken  efl  ciuitatii famo- 
ftn  Mgypto. 

3  Etfaiiuscft.  tiic  confetjueater pfna  debita  fubinngitur ,  & 
p  mopropterpeccatum  inobtdientiXyfecundo  propter  peccatum  tdo 
Utri4Ca.fe(i,Vrimnm  oficnditur fenfrbili figno^  cum  dicitur. 

4  Sumc&c.fiib  muro  larcri.&c /«  Htbrxo  bahetur. in  lu 
tcatericio,  ideiiyinlutodtlpofiio  adfaciendum  indelateres. 

5  Cerncntibusviris  IudaEis>  vt  cum  comptetum  fumtftnt 
mn'  res  ijuodp^cJiii'!''»  fsieis. 

6  Ecce  cgo  mittam  &  aflumam  Nabuchodonofor./«/?i 
7^id()  eum  ud  vcnu  ntum  contra  ^eg  yptum. 

7  Seruum  meum.  hoc  dicitur  ,  quia  erat  executor  diuin*  iu- 

8  Et ponam  thronum  eius fuper  lapidcs iRos.idcflfuper 
ium  fbi  junt  lapides  ijii,vel  proptujnia  fretjuenter  m  Hebr^o po 
nur,fuper pro mxtaiSicut  dicitur  conimunifermone cfuod  l{otho- 

^  rtgus  eflfuper  Scquanam.Dicunt  autem  aliqui  expofnores  catholi 

.     «juod  lud£i contra  lermiam  concitati propter  verba  ifia  cum  iU 

Idapiiibus  interfecerunt  eum :  &  in  hocfequuntur  Epiphanium 

qui 


E 


iy«j  hoc  &plura  alia  dixit  de  leremiajed  hoc  nohabetur  tx  textut 

ntc  ex  Iofepho.t{ab.Sal.  etiamfentit  eontrarium,vt  videbttur  capi 

tulo  fequtnti, 

S>     Qups  in  mor.&c.  quia  aliquos  interficiet  &  aliquot  capti-^ 

uabi'. 

10  EtfucccdcntignemindeIubris.7irff^,/«ff»w/'//f .  Etdi- 
ct-ntur  deliibraa  deUo,les,quia  ibidetentur  peccatafecundumerro» 
tem  Centilium. 

11  Et  captiuos  du.  jVf^,^f^^/>«w. 
1  j  Et  amicietur.  ide^,  inuoluetur. 

1  i  Tcrra  Acgypti.Multitudine  e.vercitus  regis  Babylonis,ha  ^ 

non  poterit  reftfitre .  In  Hebrao  habetur  .  Et  amicict  tcrram 

Acgy  pti .  idefiyinuolutt. 

X4  Sicut  amicitur.  ide(i,inuoluitur, 

ij  Paftorpalliofuo&  ingrcdieturinde,&c.T<:f?ormi» 

transfcrens  gregem  de  vno  loco  ad  alium,inuoluit  palliumfuum,tt 

portatfuper  humerm:  (^per  hoc  defignatur  quod  r/x  depncdabi' 

tur  bona  .Aegyp^ i;portans ea  ai  ttrramfuam  ideo  fubditur. 

16.  Et  cgrcdietur.  i.  ficut  viBor  cninon  poteji  reftiii. 

17  Etcontcrctfta.domusfolis.iVeff,fe»j;>/«?»i»  quocoleba- 

turfol,  quoU  eratin  ciuitate  Hdiopoleos,  Gen,  41.  ftc  nominata  ab 

Helios,quodefifo!,&polisciuitas:& deea  diciturlfa.l^.c.  Etci-  ^ 

uitas  rolis  vocabitur  vna. 


I  ^  SumHn  manutua  kpides gran.&c.VetiWoshpidcs  ab(c6 
aosmcrypta  fignanturpcccatorcs  obduratiin  culpa, 

idco 


ideorcx  Babylonis.idcft,  Diabolus  fupercos  folium  fuli 
collocat.nam  in  talibus  rcgnat,&  ficut  funtcifubicfti  in 
culpa,nc  ei  fubijcientur  in  poena. 


CAP.  XLIIIL 

0  a\rErhum.M-Th€o 
"  doretus.Cae- 
ttumperhumanus 
bminus  ludaeos 
cam  nihilominus 
liiorantcs  incredu- 
liite,  rurfum  ad- 
hor- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XLIIIL 

I  ¥^r^'  ^^hum.  Hic  confequenter ponitur  comminatio  pirnie 
''  4y/^  F°  pf<^tato  idololatria.  Et  diuiditur  in duas,quiapri- 
^V  V<  wo  ponitur  diBa  comminatto,fecundd  populi  objiina- 
^A^     </o>J^/.Refpondcruni.  Trma  adhuc  in  duas,quia 

primo 


C  A  P.     XLIIIL  hortamr,  vtens  rai- 

ErbumquodfaaumcftadlercmiaS^adom  ,    pr?mimr?pS&U 
ncs  lud^os  qui  habitabant  in  tcrra  Acgypti  2    mitatcs  quibus  afHi- 

■         •  •  — ■  •"•  fta efl ludsa , ^ptcr 

iniquitatcm  incola- 
rum.Dcindccoqua-  iThmms. 
riturdeillis  ipfisvt 
qui  fimijj.a   pcrpe- 
^  trcnt. 


=  1  Vrbseli  Aegypti  vltrimaterubrum.         ^Vlb^teft  iri  Argypto. 

habitatcs  in  Ma'gdaIo ,  &  in  t  Taphnis&in 

iKegio  Aegypti  J 

Memphis  &  in  tcrra  Phaturcs  dicensrH^c  di 
cit  dominus  cxercituum  Deus  Iftael :  Vos  vidiftis  oe  malu  | 


primo  arguttur  cuipa,fecundo  fubditur paHa,ibi:  Idco  hsC.CirM 

primum  ponitur  locusycum  dicitur. 

2     Habi.  Tslomina  funt  viUarum  in  qtdibus  habitabant  Iudtei,qui 

transfugirantin  ^egypttm.,vt  di£lum  ed.ca.prece, 

}     Vos.  Quaft  dicai  ex  eo  qubd  vidifiis  fenftblliter pcenam  quam 

intuli  lerufalcm  &  terra  luda  propter  peccatum  idoloiatri^,  debc- 

retis  effe  corredu 

*  X  Et  mifi, 


MOl{,ALlT£]i. 
1 1  yerb.quodfaaum  efl  in  Magda.  quae  interpretatur  iniqui 
trismagnitudo.ideo  pcr  cam  fupcrbia  fignatur  quae 
tticurrit  in  omni  pcccato. 

t  tt  in  Taphms.  qux  intcrprctatur  mandans  humilia 
pi>ptcrquodauaritiam  fignatqu.-e  magnitudincin  fta- 
tii  non  quarit  kd prauitatcm^  vt  dc pccuniis  faciat  ma- 
gum  acauwn. 

i  t     £« 


t    Et  in  Memph.  qux  cx  orc  intcrprctatur ,  proptcr  hoC 

pcrcam  gula  fignatur. 

t    Et  in  ler.  vhat.  qux  dcccpti  conculcatio  intcrpretatur, 

idco  per eam  luxuria  «fignatur.Eccl.p.c  Mdier formcana      °*  *'  ' 

quaftfiercusinviaconiulcabttur.  Igitur  habitatcs  in  Magda- 

lOjfunt  inanitcrgloriofi,  inTaphnisvcr6cupidi&  aua- 

ri:inMcmphisautcmgulofi  ,&intcrra  Phaturcsluxu- 

riofi:2c  dc  iftis  dicitur  tnfra  ia  eorum  pcrfona. 

\  f^t  facrificemus 


8yy        GIoJrord.&NicoIaldeLyra  8j^ 


ttfWa- 


It  »ea 


iftud  quod  adduxi  fupcr  Icrufalem  &^rupcr  omncs  vrbcs  luda,  8^cce 
lunt  dcfcrts  hodic  66ion  cll  in  cis  habirator  pi  optcr  mahtia  qua  fccc- 
riit  vt  mc  ad  iracundia  prouocaret  &Qrcnt,  6cjacniicarcnr,  &:  colcrent 

«Clemcntii:ii       ii  '  "    liendii  &  >  iKilinf  ain  ac  Itiei  ii  I  iicni  pr>nbcuiu:ii. 

Dcos  alicnos,quos  ncfcicbant,  &fiIH  6<^vos  &  patrcs  veftri .  Et  mifi  ad  i 
vos  omncs  (eruos  mcos  prophctas ,  dc  no6le  coniurgens  mittcniqj  & 
diccns:Nohrcfacerevcibu  abominationishumfccmodi  quam  audiui. 
Et  non  audicrunt ,  ncc inchnaucrunt  aurcm  iuam  vt  conuci tercntur  a 
mahs  fuis,6^no  facrificarent  dijs  ahcnis.Et  f  coflata  cft  indignatio  mca 
&furor  mcus,&:fuccen(aclUnciuitatibus  luda  &:in  platcis  Icrufalcm 
Sc^vcrlkfunt  in  lolitudincm  8c vaititatcm  fccundii  dicm  hanc.Et  nunc  ^ 
hjEC  dicit  diis  exercituii  Deus  ifracl.  Quare  vos  t  fcciftis  malu  hocgran 
dc  coti  a  animas  veftras ,  vt  intcreat  cx  vobis  vir  2<niuhcr,  paruulus  & 
ladcns  dcmedio'uda!,nccreIinquatui  vobisquidcjuamicfiduu,pro- 
uocantcs  mein  opcribus  manuum  vciharu  lacrificando  dijs alienis in 
tcira  Acgypti,in  quamingrelli  cftis  vt  habitctisibi:8^di(pcrcatis&fi- 
tisinmaledldionem&in  opprobnucundis  gcntib.tcrra:?Nunquid  3 
obliti clhs  mala pacru vclhorum & mala  rcguluda,  &  mala  vxorum, 
corum,  SciTJala  velh a  &  mala  vxoiu  vcftrarum ,  qua:  fccerunt in  tcrra 
t  Iuda,&  in  rcgionibus  :eruraIcm?N6  funtt  mundati  vfq^  ad dlem  hac:  4 
&nontimucrunt&non  ambulaueruntin  leget  domini  inpriECcptis 
mels  qua:  dedi  cora  vobis  &  cora  patribus  veltris.ldeo  hxc  dicit  domi-  j 
irraehvtcu  ^  nusexcrcituiiDcus  (racl:  t  Eccecgoponamfacicmmeamin  vobisin 
malu,&:di(perdamomneIuda,&aflumamreIiquias  !udiE,quipofue-  6 
runt  facics  iuas  vt  ingrcdeietur  terra  Aegypti& habitarent  ibi,  &  con-  7 
fumentur,omncs  in rerra  Acgypti,&  cadetin  gladio  &  in fame,ctcon 
fumentur  a  minimo  viquc  ad  maximii in  gladio  et  fame morientur,et 
crunt  iniufiurandum,ettlnmiraculum,et  in  malediAionem,etin 
opprobrium.Et  vifitabo  fuper  habitatorcs  terras  Aegypti,ficut,vifitaui 
fuper  Icruialem  in  gladio  et  famc  et  pcfte ,  et  non  crit  qui  eftugiat  et  fic 
rcliduusderehcjuijsludxorumquivadunt  vt  percgrincntur  interra 
Aegypti ,  et reuertantur  in  tcrram  luda  ad  quam  iph  eleuant  t  animas  ^ 
fuas,vt  rcuertantur  et  habitcnt  ibi.Non  reuertcntur  illic  nih  qui  fuge- 
rint  .  Rclpondcrunt  autem  ieremias  omnes  viri  (cicntes,qu6d  fa-  9 
crificarent  vxorcs  corum  dijs  alicnis,  &  vniueria:  muliercs  quarum 
ftabac  multitudo  grandis ,  &  omnis  populus  habitantium  in  ter- 
ra  Acgypti ,  in  Phaturcs  dicentes  ;   Scrmoncm  qucm  locutus  cs 
ad  nos  in  nomine  domini  t  iion  audicmus  cx  te,  (ed  facientes 
faciemus  omne  verbum   quod  egrcdictur  de  ore  noftro ,  vt  (acri- 

,         a  fLuni  31U  lunoui.aiit  berccimhii.ijuarSiiurni  vxoi  f<  niatcr  dciTum  c^icitur. 

rciquilacc?  d  ficcmus  rcgina  coeli,  &  libemus  eis  libamina,  ficut  fccimus  nos 
iunt 


^trcnrApro 
A  uoccnt  ira 
'luinam. 
a  Quarevos 
ftcifiis ,  &c, 
*  Idcm.Rc 
tiocat   illis 
in  mctcm. 
vrpotc  rcc€ 
tcm  habcn 
tib.  mcmo- 
riamAma 
laqiifECom 
niiira  lunc 
a   patribus 
eorum ,  & 
r<^ibusncc 
non  a  m?i- 
-^  gnatibus  & 
*illatas   illis 
propterca 
quaflibetaf 
flidioncs . 
Et  his  fubij 
cit  commi- 
natione.fe- 
.   ipsu  vocas 
Dominum 
cxercituu  , 
&    Dcum 


potetiima 
gnitiidinc 
audicrint  , 
A    curam 
quadema 
ioribus  ha 
buit.intelle 
_  xerint,  con 
^  uertatur  & 
timeant. 
b     Ecce  con 
ftituo  vultum 
neum  contra 
yos .  Septua- 
ginta. 
'        4«  Idcm.In 
dignatium 
propriu  eft 
torucintuc 
ri  fixumta 
tDeinoftd  men  habc- 
rcoculum, 
&    diutius 
eos  infpice 


10 


II 


12 


li 


funt.    Al 
liumano  1 
gitur  mor 
format  c6 
minationc 
C      l{efpon 
*ti:  Stiiita  r 
fponfio.G 
fi"crurcui, 
loquiinni 
mine  don 
ni ,  &  no 
aquie.tun 
lcd  fcqiiu 
tur  prauit 
tisfu^con 
liuni.MyO 
ce.  Omn- 
hcritici  1 
Acg)'ptoh' 
ius  munc 
IdcU ,  in  li 
nebriscrn 
ris  con" 
ti,  facri  , 
nonDco' 
ro,  fcdd 
monib.  (  - 
feruntcu 
figmcnta 
praua  do 
mataadd 
cipicdosi' 
mincsdC! 
dcm  fubu 
tcndamfc 
bunt.  Id( 
vcnicnt 
per  cos:.. 
la  ,  &cn;: 
in  dcfola 
ncm  & 
fluporcm 
d   i{cpnm 
h.  -^  ThC 
doretus.1 
ginamcc 
vocant  ' 
ncrcin . 
&Grarci 

cupat  f^ 

>smviAi  ■ 
ca ' 

4- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
^  I     Eta\i{iad\'OS,Si.C.Ideli,miftadpospluresnmcios  frequen- 
ier,(^  folluitt',  ad  retrahendum  vos  de  idololatria .  Caterapatent 
vftjue  ihi, 

2     Secun.di./t/f/?,  vfquead hanc  dicm apparet manifeflt  vindi- 
iia  (j»  im  iiuuli.C£tfrapatent  vjque  ibi. 
l     ^anquid  oh.  Quafi  dicat.Bene  deberetis  ejfe  memoresdepce 
na  quam  eis  intuli,vt  ftc  in  peccatis  eos  non  imitaremini. 
4     'ii^on(un\.m\.\n.quiamacularemanetinvobis,iiuiefiiseA- 
rum  hlii  irnitantts  cos  in  malo. 

y     Idco  haec.  Hicponiturcomminatiopcen^.Etpatettitera  vfque 
ihi. 

6  Qu  i  po./c  ad  hoc  confirmando  &  alios  inducendo. 

7  Et  con.  Quia  aliqui  tamen  euajerunt  inde  qui  non  luerant  vo- 
luntarid,led  magis  ah  alijs  traiii,  vt  videbitur  poilea, 

8  A  d  quam.  Sprrantes  reuerti,  aliquando  in  terram  luda. 

9  Non  rc.  m  Uebrao  habetur  .  Nifi  Euadcntcs .  Et  dicit  hic 

l\ab. 


V^ah.Sal.qubd  iflijunt  leremias  ^ Baruch ,  qm  in  deflritBionc  ' 
falem  habuerunt  regem  Bdbylon^s  propitium,vt  diBm  tfijw-  ■ 
&  i^.&fimiliter  quando  defiruxit .Aegyptum muenicns lerem ' 
ibi  &  Baruchtfuit  cis propiutis  dimittens  eos  redire  pucifiicu. ' 
diCam  ,  probabile  tamtn  eft  quod  cum  eis  redierint  aliqid  ali'.  < 
dxis.  Ex  hoc  patet  quod  dixiin  caf.prxr.jcilicet  quod  i{d.  . 
gat  leremiam  fuijje  lapidutum  in  ^egypto ,  q'ud  tamcn  cin 
veriui  fit.,iudicio  aliornm  relinquo. 

I  o  Refponderuntaute  Icrcmia:  omnes  viri  fcicnic; 
Hic  cotijequenter  dejcribiiur popiiLi  obJiniuiw.Cina  quudp<- 
nitur  irrauonabilis populi  refponfio ,Jecundd  rationabilis  dni 
fponfionis  coHjutatio,ibi:Et dixit: '>'ententiapriina:patlisp't! 
que  ibi. 

I I  Scrmoncm  qucm  locutus  esad  nos,Scc.q.djreput-  < 
te  falfum  dicerc. 

1 2  Sed  facientcs  facicmus.  .Abfque  retinaculo.  ! 

1 3  Vt  facrificcmus  regine  coeli.  idcft,Lun.e, 

^  I  1 


MOii.ALiTEl{.  tuna,eog>eftvariabiIisficutilla.Vndedieitquidam:|'> 

1 1 J  vtfacrficemtn regitia  cceli.lhxnx  pcr quam fignatur  for      ta  fortun?  variatur  imaginc  lung .  Crcfcit  decrefci  n 

tuna,  t  codci 


1 

v8r 


7 


leremi^.   Cap.XLIIlI. 


0>  g  patrcs  noftri ,  rcges  noftii  &  principes  no- 
^  f  linvrbibusluda&inplacels  Icmlalcm  :&: 

a^{rNon«Deo,fed  a  dsmonibus.  uonojum  abin.JantiiiiTi  lurcepcruiit. 

f:uratirumuspanibus,&  bcnc  nobis  erar,  j 
r alumq; no vidimus.  Ex  eo  aute teporequo 
clauimus  iacniicare  rcgin?  ccc]i,&  iibaie  ci 

libamina  j  indigui- 


588 


musomnibus,&gla 
dioj&famccofumpti 
/umus.  Quodii  nos  * 
facrificamus   rcginre 
cali,  & libamus ei  li-  j 
bamina,  nunquidfi-'! 


w.  a  ^lacentas  ad  colevdu,&r. 
4<Theodorcr.  Impium 
qi  dcm  faflu ,  fed  didu 
vtum.  inhisenimqusB 
fuerius  expofuimus  di 
xi  Dcus.  "Hj*  yidci  quid  0 
ag/ii  )filij  eorum  colUgunt  li 
Qjza-paireseoru  ignemac  ^^^^j,^^,^ 
(f,!«»r,  &mutiens  eorum  a  .    .  '       1    ■    r 

fmiuntfarinam  vnde  confi-       ^^  VIHS  noltris  tacie- 

cutflacentasniiliti<ecali.     mus  ei  placcnras  ad 

coIedumcam,&liba 

B    I  rnina  ad  libandum. 

Edixitlcrcmiasadomnen  populum  aduer 
fun  viios,&:  aduerfum  mulieres  &  aduerium 
viiuerram  plebem ,  qui  refponderant  ei  ver- 
b  mdiccnscNunquid  non  racrificium  quod 
fariiicaftis  in  ciuitatibus  luda ,  &Lf n  plateis 
lcuialcm  vos,8cj)atrcs  veltri,  regcs  vcilrij&:  ^ 
pmcipcs  veilri ,  Sc^populus  terra:,  horum 
rcDrdatus  cft  dominus  ,  &  aiccndit  iiiper 
cccius,&non  potcrat  dominus  vltrapor-^ 
ta;proptcrmaliciam  t  itudiorum  vcltro- 
run,& proptcr  abominatloncs  quas feciftis» 
E  fada  eft  tcrra  veftra  in  deiblationem ,  & 
intuporcm,  &c^in  malcdidum,  t  co  quod  8 
n  n  fit  habitator ,  iicut  eft  dies  hxc .  Pro- 
p  .'rea  quodfacriiicaueritis  idolis  ,  fi^pecca- 
udtis  diio,&  non  audicritis  vocem  dni,&:  in 

C  lc;e,  &  in  pracccptis,  &  in  teftimonijs  eius  no 
aiibulauciitis:  idcirco  cucncrunt  vobisma- 
laixc ,  ficuteft  dics  hjcc .    Dixit  autem  lere- 

mias 


NICOLAVS  DELYRA. 
I  ttbcnenobiscrat.  In  boc  falfum  dicunt ,  rt poflea  often- 

'   i  Quod  fi  non  facrificamus.  Ferbum  efl  mulierum  pofi  vi- 

rotios  loqueatium. 

S  Nunquid fine  viris  noftris  fickmns.SccldeftMne fcitu 
^nuntaieeorum. 

4  Faciemus  eiplaccntas.Q«rf/?  dicat.  T^on,  ftcut  exprimitur 
u  /f '?"''''"'' '  ^"^""'  H^odfacrificarem  v.xms  eorum  In 
xTr.Tt"'^''^'^'^'''  ci  placenras  ad  faciendum  ci 
y-ii^.u]}crebant  enim  etpanesrotundos  inquibus  eratimpref 
}<^tgttslun<e,  '  ^  * 

5  :t  duit  Icrcmias  ad  omncm,&c.  Hic  confequemr poni- 
«r  'i^urejponfiomsconfutatio,  &fecundb  infertur  debitapuai. 
"o.'^Ulxit  autcm,  Vrima  pars  patet  vfque  ibi. 

lorumrecordatuscft  domia\is.SciLicetfacrificioru  qu4 

fatres 


t  codtn  fifterc  nefcit.Omnes  autem  prxdifti  in  cultu  for- 

fun/^,"?^^''."^^" '  "^^"  ^'^  quzrendum  bonafortun» 
"^n totahter intenti.  Qux bona funtcxcellentix mun- 
»ur  T^"''.""^'*  fupcrbos.diuirix  temporalcs.quan- 
'ui  ad  cupidos  &  auaros,dcUciae  carnalcs ,  quantum  ad 


b  yiuit  dominus,&c.Qo 
tradicit  prophcta  cx 
fermone  domini  nc 
nomen  eius  vocetur 
ore  ludsorumintcr- 
raAegypti.-quoniam 


mini  ibidcm  haberc 

non  debebant.  Myfti-  Myfiirf. 

ce  autem  n5  vocatur 

nomen  domini  orc 

hasreticorum  in  terra 

Acgypti:quianecfcr.  E 

mo  eorum  nccora-  iGenen.«x.e 


'      mias  ad  omne  populum  &ad  vniucrfas  mu-  D 
licres :  Audue  verbu  domini  omnis  luda  qui 
cftis  in  terra  Aegypti,H?c  dicit  dominus  excr 
*  cituum  Deus  liraei,diccns:  Vox  &  vxorcs  vc- 
ftrx  locuti  cftis  in  ore  veftro,  &  manibus vc- 
ftris  impleftis  dicentes : 
Faciamus  votanoftra, 
quaj  vouimus,vt  facriii- 
cemusreginascccli,&li 
bemus  ci  libamina.  im- 
pleftis  vota  veftra,&  ope     qu'  contra  Dei  prxcc- 

reDeroetraftiQ  PT  •  Irl^o  P^""^  »lluc  pertranfic 
reperpetraltisea.  ideo     rant,proteaioncmdo 

audite  vcrbumdommi 
omnis  ludajqui  habita- 
tis  in  terra  Acgypti.fEc- 
^°  cc  ego  iuraui  in  nomine 
meo  magno,aitdomi- 
nus,quianequaquamvl  tio  ,  dum  in  crrorc 
travocabitiiomenmeu     J""?tacccptacftDco.   E«L.y.b. 

...     ,     .      T^  triim  cji  pulchralaus 
CX  ore  OmniS  viri  ludxi      »«  ore  peccatoris  . 

dicentis:  Viuit dominus  Qpi  crgo  in  errorc 
Deusin  omnitcrraAc'  ^^S^ 
gypti.  Ecce  ego  f  vigila-     iudicij .    Qiii  autem 

' '  bo fuper cos in malum,     ''ji'??"'^'^ ^^ f"^' 
„        ^ .    I  „        *     gypto  m  terram  luda 

&  non  m  Donum,&  con     redierint  pceaitcntes : 

fumentur  omnes  viri  I  u    J.  dcmceps  catholica  ^  k&moi 
.    j       •  r       •  *  fidem  tenentes  lalua- 

t  da,uiiuntmtcrraAegy     buntur.        "''*'"* 

pti  gladio ,  &  fam  e ,  do-  #  Ephret, 

nect  penitus  confuman 

tur.  t,tquitugermcgladium,rcuertcntur  dc 
**  tcrra  Aegypti  in  terram  luda  uiripauci,  & 

fcientomnesreliquisludaingrcdicntiumin 
terram  Aegypti,  ut  habitent  ibi  cuius  fermo 
compIeatur,meus,aniilorum.  Ethoc^uobis  p 
fignum,aitdiisjq»  uiiitem  cos  fuper  uos  in  lo» 

coifto. 


patresveftri  &  vosfecinis  in  lerufalem.  Dicitur  enim  iudex  iufi* 
recordari  de\malis  impiorum,quartdo  infert  debitum  fuppUcium. 

7  Et  non  poterat  dominus,&:c.  ldefi,mak  veftra  diffimula- 
re  abfquepunitione. 

8  Sicut  cft  dies  hxcidefijta  clarum  efl  hoc,ficut  hfc  dies,  & 
ftcpatet  confutatio  refponftonis pr^diaa,quia  exfacrifiiijs  idoloru 
non  habuerunt  profperitatem,fed  maximarn  aduerfitatem. 

9  Dixit.  liicconfeqtienter infertur debita punitio,& patet  litc 
ra  vfqncibi. 

I  o  Ecce  cgo  iuraui  in  nomine  meo  magno.  Quia  nb  habuit 
mamem,feper  quem  iuraret:ideo  iurauitpernomenfuum,ftcut  &• 
Ceii.zi.c.  Per  memetipfum  iuraui  dicit  dominus,&c 

I I  Ecceego  vigilabo  fupcr.  IdeHyCito  inJucamfuper  eos  ma~ 
lumpxnx. 

1 2  Et  (cient  om.rc.  perpeen^eexperientiam ,  qui  habent  modt» 
9Culos  claujosper  culpam.Ctttra  patent . 

*  1  Vcrbum 


gulofos  &  liixnriofos .  Cum  iftis  autem  habitabat  Icre- 
mias,nontricommunicansopcribus  eorum  malignis, 
fcd  magis  eos  reuocans  ab  eis,proptcr,quod  dixit.inf. 
f  H£c  dicit  domtnus.  Et  fcquitur. 
t  Confumentur  omnes  viri  luda.Vtx  iftas  Poenas  corporalcs 
fignantur  infcrni  poenf  muUipUccs,quas  incurrunt  prx- 
dicti  pcccatorcs. 

f  yerbum 


8^9         GIoford&NicolaideLyra 


^a  Ephrec.  ♦  Theo- 
A  dorctus .  VocatE- 
phrccPharaoncm, 
VI  doccat  cut»  habc 
rc  hoc  notxjcn  pro 
prium.nomcn  aiuc 
Pharaonis  fignifica 
rcdignitatcmrcgia, 
Quomodo  noQros 
Jm- 


co  ifto  ,  vt  fciatis  cjuia  vcrc  complcbuntur  rcrmones  mei 
contra  vos  in  malum .  Harcdicit  dominus  :Eccc  ego  tra- 
dam  Pharaoncm  Ephieciegcm  Acgyptiin  manuinimi- 
^  corumcius,  &inmaniiqua:rentiumanimDm  illius:  fi- 
cut  tradidi  Sedechiam  rcgem  luda  in  manu  Nubuchodo- 
nofbrrcgisBabylonis  inmiicifui,  &qua:rcntisanimam 
eius . 


8^, 


Imperatorcs  arpcl 
lamus  ,  Tybciu 
Cxfar  ,  Claudiu 
Cxlar.inquoaltc 
runu]uidemc(\n> 
nicnproprium:al 
lerum  pertincta 
ordincm  rcgiuoi. 

^a  Vn. 


A  D  D  I  T  I  O. 

Incapiml044.  ybidichurinponilk  ,  Vt  facrificcmus 

rrcins  cocli. 
^       '  ybi 


i-bi  nos  haheniK^oc hc< :  Vt  facrificcmus  r^inascoeli. 
Hrbr.co  habetur.  Opcri  coclefii  fcu  ccclorum/y.v 
teili^'ndum  deluiM  tuiituin,j'd  dc  lOiiiidUiioni. y.d-.n 
finthfMjupra.cap.-^Jn  .Addttione.  2. 


B 


^^^ 

^S 

Hr 

^l 

^^^K 

P 

k 

'^^m 

^j^^ 

L    iw^iilyt.^ 

s^^ 

\k^ 

CAP.  XLV. 

a  X  TErbum  quod  lo 
V  cutus  eji  lere- 
mi.  &c.  Rudis  ad- 
huc  in  tolcraniia 
paflionumquasex 
perturus  erat  Ba- 
ruch.expauitcapti 
uitatis  calamitate 
quae  tcmporc  loa 
chimfilij  lofia:  re- 

gjs  luda  immine- 
. at,vndcconquc- 

riturdolorcmaddi 
tum  dolori  i'uo,cui 
rcfponfum  cftado 
mino  quia  lupcr- 
-  •  flue  qu.-erat  fibi  pa- 
cem,cum  totuspo- 
pulus  iaborct  fub 
fafce  tribulationu. 

Significat  auiem  cosqui  in  prefllira  tribulationurn ,  vel 

^  periccutionum.qiubus  inpra:fentiecclcfia  grauaturpu- 

^  liUanimitatc  titubant,  qua:rcntcs  conlbiationcm ,  quas 

in  futuro  proraittitur .  Yndc:yosautemcuntnJiiibimni,jcd 

Wfiuia  vejira  veriuurmgaudium. 

*  Theo. 


C  A  P.     X  L  Y. 


Erbum  quod  locutus  eft  Icreraias  pro 

phctaad  Baruch  firium  Ncriajcum 

icripfiiletverbaha:cin  hbro  exorele 

remi?  anno  quarto  loachimfiHjIo- 

fig  rcgis  ludadicens  :  Hccdicit  do- 

minus  Deus  Ifiael  adte  Baruch. 

DixilH  :  Va^  mifero  mihi ,  quoniam  4    aumpt^pulim 
>    I  II-  T    1  '5     eouxi  c> 


j-*  Theodoretu 

Dominusconrol: 

turDarwch,  m?. 

ftrantcm  propha 

&  oracula  lcnbc 

tcni,  cum  mik- 

&  molcftia  viuci 

Hortat  verovtv 

cem  dolore  plc 

gencroib  animo 

rat.  Sicnim.airc 


addiditdominus  t  dolorcm  dolorimco.  Laboraul  in 
gcmitu  meo ;,  &  rcquicm  non  inueni.  Sic  dices  ad  eum 
HiEcdicit  dominus:Ecce  quos  a:dificaui:>ego  delhuo 


iLli     III   LVl 


&quosplantaui,egoeuello,  & vniuerfam terram  hanc. 
Ettu  quxris  tibi  grandia  ?  NoU  quasrcrc,  quia  ecce  ego 
adducam  malum  fupcr  omnem  carnem>aitdominus: 


&  plantuL 
illaextirponunc 
amputOjiotqiJt 
p     plicijs   afticio,- 

10  Ipodcs  tu  aniL 

1 1  quod  non  ible 

1 2  uas  abfque  foliu 
CcrtcnonitatcJ 
rc  oportct.  Ego 

rodctcfoUicituscro,  &dum  vlcifcardchis,  tibicon 
lationcm  afi^cram  :  &  vbicunquc  dcgas ,  prouidcnti.  f 
meam  expericre .  Quamobrem  docct  nos,  qui  iltaac 
pimus ,  non  mique  ferre,  cum  moleftum  quidpiami 
bis  acccderit. 

"  a  5?» 


I 


NICOLAVS  DE  LYRA; 
C  A  P.    XLV. 

ja  1  ^  TErbum  quod  locutuseft  leremias.H/c ponltur quod 
^        V     '^'"'*  correiarium,($  refei  tur  ijiud  Jailum  ad  tempus  pne 
cedei.SyCum  dicitur. 

a  Anno  quarto  loachim  filij  lofia:.  Etfic  pafet,qubd  iflud 
fuit anti defiruiiiottctit  lerufalem per  iS.annosquia  Joachim  rc- 
gnoMitvndedm  annis ,  &  anno  vndecimo  Sedechix  quario  menfe 
capta  fnit  lerujalem,vt  diiUm  rftfupra,^9. 
j  Uxc  dicit  dominus  Dcus  Ifrael.H/c  dicit  J^a.Sa.qubdifle 
Baruch  Jcrebac  molejth  ,  quod  ipfe  non  crat  aficcutus fpiriturn  pro- 
fhetiicquia  diujcruierat  leremiicftcut  loJUc  minijier  Moyft,&  Eli 
ffus  mimfier  Elix  confeciui  fuerunt  doHumpropijetif,&Jic  expo- 
nit  quod  fuhditur . 

4  Dixifti.  Tu  Baruch. 

5  Va:-  Dolebat  enim  de  incarceratione  leremif ,  quia  ttinc  erat 
reclufus,vtdiilumcflfupra.^6.&  debocquddnon  habcbat  fpiri' 

tum 


tuin  prophetie . 

6  Laboraiii  in gemitu  mco.Vropter  Ola  duo. 

7  Et  requicm  non inucni. ideli,ituri  [um txpertusf 
requiejcirtfpiritum  domini,  (S Jubditur  reprehenfiojui  du. 
diciti<r  inperjona  Dei. 

8  Ecce quos  aedifi.cgo.dc.  ldef!,populum mcim , t 
nomini  rrico  dedicutunt  dcjiruam  de  pitftiquo, 

9  Et  tuqusristibi  gran.  quivissitripropl]cta..Ah' 
babent gaiiaia,  &  mdi,qiita  litera  tficorrupta  pcrjctiptoi 
ptcr  Imiilitttdinem  litcraihm. 

10  "^oW.quafi  dicat  ma^ifier  tutts  non  quffiuitjffd  magn 
plHtia  feexcujauit,vtpatct  in  princ.buiuslibri. 

11  Q}.\iZ.Captimtatis  & de(irii8ionis. 

I  2  Su  pev.ldcli,luper  omhem  Ijomintr/i  dc  I.>dfa  tamcn  r 
de  terra  loquitur  hic  fcriptura  ,(^induciturh(.cpro  raiioii. 
debeat  cejlare  dfuapetitionc,  quiafpiritus  propbetie  dJtw 
muni vtiiitate populi ,  Jccundum  quvd  dicitio.i.Corin. 1 2 . 
immmeiitc  dfJiruiUonc,&  capiiuiiatt  pupuii  non  aebetj^i' 
phciif  pofiuian, 

*  I 


M  0  ^U  L  1  T  E  B^. 

1  Verbum.  Inlioc  ca.rcprchcnditur  Baruch  dehoc.qubd 
minus  patienter  debito  portabat  pcrfccutioncm  lercm. 
&  fuam ,  maxime  quia  dcpropinquo  immincbat  pcrfc- 


cutiocommunjs  popuii  quipartim  crat  occided;; 
cxercitum  regis  Baby!onis,&  partimcaptiuaiidus 
hocautem  docentur  innoccntcs,  patientcr  tolerai 
ctiam  uifte  propriasanxictatcs  quandoimminct[ 
cutio  commums  populi,cuius  luut  pars. 


u 


I 


eremix  Cap.XL  VI. 


86z 


A 

Uo. 


t  Qiiit  tu  non  pcriclitiberis. 

&labo  tibi  animain  tuam  f  in  falutc  in  omni-i 
faus 

WlCO  LAVS    DE    LY  RA 

1  t  d3bo.i'Vil^rn:&  hu  jujjiuat  tibi,.-  Expojitmes  vero  nonri 
nmiicni,!}'  Baruch  qu^creretprophetixfpintumfibtdaii^fed  quod 
im'-tier,tir  ■velfdtem  minus patienterpovtabai  tnbuiatiorcm ma 
gijifui  &fuam,({ttia  leremias  irat  reclnf  s,&  l  bcr  cjum  fcripfe 
rat  i)uch,cor/ibufins,&  vterque  ad  mortcm  quxrcbatur,  vt  habc' 

tur 


bus  locis  ad  quajcunquepeircxcris  .• 


r>' 


turjupra.  j  7.&  propter  ifia  Jkebac.Vx  miicideofubditurinper 
fona  domint:  Ecce  quos:Edificaui,cgodcftruo.2«^yJd/Mr.e/c 
bes  portare  patmter  trihulatiunem  (uam,fecundu  quod  dicit ^po 
ftolustBerc  cum  flcntibus.  Et  tu.  idefl ,  vtfis  inquiete  &pace  ^°«-i-4 
tua  nohquarere.  Quafi  dicat,none/iiempusimminentepopuli  tui 
tribulatione  &  captiuitate.  Uiera  patcnt  ex  diais. 


(AP.  XLVI. 

'    v'(tc.Iofcphus 
B.c'Acgyptiorum 
cmfuiflctapugna 
rcirfus,  cuocauit 
Io;haz  ad  fe  de  ci- 

~  uit:cSyrice,qu2di 
citt-Emath,&rcpe 
icvnxiteum.&le- 
nici  fratri  cius  ex 
cocmpatrenomi- 
ne  loachimtradi- 

■   ditegnum,&pro 

-^  uii:ia:  impofuit  tributum  centum  talenra  argcnti :  & 
vnmauri .  loachim  autcm  pccuniashas  pcrlolucbat. 
Io;;hazautem  in Aegyptudcduxit,qui  ineamortuus 
cflamregnaflet  trcsmcnlcs&  dicsdeccm.  loachim  ve 
roiateryocabaturfZabuc  deciuitatcAbima:Hiccrat 
nairainiuftus  &  ncquiffimus ,  ncque  circa  Dcum  fan- 
fti,ncquccirca  homines  manfuctus.  Dumque  quanu 
rejiihaberet  annum  ,Babylonia:principatumquidam 
noiine  Nabuchodonofor  accepit :  eodcm  icmporecu 
nKnoapparatu  ad  Circham  ciuitatem  vcnit ,  quxeft 
cin  Euphraten,  pugnaturus  contra  regcm  Aegyptiorii 
Niiiam.lubhoc.n.Syriaeratvniucrfa.Dumcjuecogno 
uiOtrexBabylonijevoluntatcmNicham.pcmtusnoex- 
pait,(cdcu  magno  brachio  ad  Euphratcn  venit.Qui  fa- 
da.ongreflaone  viftus  eft,  &  multa  milia  amifit.  Tran- 
ficsautEuphratcn  Babylonic  rex  omnemSyriam  vfq,- 
adyufiu  ccpif  prxtcrludx-am.Quarto  autanno  Nabu 
chdonoforquieratodauus  loachimcotra  [ud-eoscu 
m^nocxcrcitu  caftrametatus  eft,tributacxaaiir'  a  loa- 
,  chii,autcertedimicaturus.llU  vcrometuesminascius 

&: 


C  A  P.      XLVI. 

^'S  ^°^  fadumeftverbum  dominiad  leremia 
prophetam  cocra  gente.s:ad  Aegyptumad- 


uerlum  exercitum  l-^haraonis  Ncchao  reo-is 


&pacemhabcredc- 
fideranspr^buitcitri 
butaqu^ccperatan* 
nistribus.  TertiovC' 
roannoaudiesAcgy 

f   Aegypri    cjuicrariuxtaflumcniuphuS;;  \  t^^^^^ 

inCharchamiSjquepercuflicNabuchodo-  6  tributa non rcddidit, 

nofor  rex  Babylonis  in  ^uarto anno loachim  fihj  lofie  re  |  f^jpe Aegyptiaci  bel 

gis  luda.Prarpararc  fcutu,&  clypeu,  &  proccdite  ad  beflu:  7  pugn^afecontraeum 

jungitecquos,^:  afcenditecquites,  Itatcin  iralcis,  polite"''  "^'"imeprajfumpfe- 

^        ^  runtAcgyptij. 

c        ■        r  *  Theodoretus.Poft 

fincm  mipofitum  prophetiis  depopulo,vaticinatur  qu«  E 
vcntura  funtalijs  gentibus,  doccns  le  efl^e  omnium  opi- 
ficcm  Deumac  Dominum .  Primo  iraque  loconarrat 
de  Aegypto ,  defignato  tempore  prophetie,  nempe  faft^ 
poftrnortem  Pharaonis  Nichao,quiIofiam  interfecic 
iuxta  fluuium  Euphratcm ,  atque  itidem  ipfe  occifus  eft 
a  rcge  Babyloniorum. 

Rabanus.Hadcnus  propheta  mixtim  de  luda  &  Ifra- 
cl.de  Chaldeis,  &  Aegyptijs  pro  conuenientia  narratio- 
niscgit .  Dc  hinc  aducrfus  gcntcs&prouincias,ideft, 
ad  Acgyptum  Palcftinos  Moabitas  ,  ad  fiUos  Am- 
mon  adldumeam  ad  Cedarad  Edcmad  Babylone,  &:■ 
adtcrram  Chaldgorum  verbumdominiprophetat, vt 
fciantcp  contravoluntatemdominifecerunt,  &  quam 
vindiaiam  pafturi  funt.Primo  ergo  ad  Aegyptii  qux  ma 
jcime  lud^is in  fcandalu  fuit,  fermonem  c6uertir,fignas 
quandohcclocutio  fafta  eft  quarto ,  fcilicetanno  loa^ 
chimfilij  lofiie  quandoPharaoNechaorex  Aegyptiiu 
Charchamiscum  Nabuchodonoforpugnauit ,  &  fupe- 

^  Ufcen- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  AP.    XLVI. 
I  Vod faiflum eft  vtt.do.Supetiiis Icremias  propheti- 
\auit  contra  Iud4ospnncipaliter ,  Ikct  aliqua  immi- 
fcuerit  contra  Gentiies,bic  confequenter  propljetix^at  co 
^^'lextrancos.EtdiuiditurinduaspiHes  ^qi^primo 
fl^'tM»yqH(tdambreuispr{fatio,fecunddfubditurnarfatio.ibi. 
AAegyptum.OVfa  primum  dicitur. 

*S^^f^i^amcR.lsiaprophetiaeratadconfolationemIudeo 
rnt^  ideofaBa  eft  contra  iilas  Gentes,  qu<e  (peciali  modo  eis  no- 
(uemti&ilta  Gentes  fuerunt  Babytonij,  quipopuium  captiuaue- 
"*"»  ^ ^^gyptij  cx  quorum  confidcitia  ludxi  Vabuchodonofor 
rebfauerut,vtpatn  exfupradiais^&  ^mmonitx  &  Moabitf,q 
oeo{lmteos  iuuareratione  confanguinitatis ,  eo  quod  defcenderut 
et:jihnepoieMrah(,C^  Saraceni,qtti  defcinderutab  Jfmaeifilio 
^«"•i^  ldm^i,qui  dejcenderunt  ab  Efau  fratre  lacob:C^  Thiii. 
'*"f^  ^pi  ratione  vicinitatis,&  tarrien  magis  nucuerunt  eis. 
2  id  Aegyptum.H/c  incipit  narratio,&  diuiditur  in  quinque 
f^re  jtcundu  quinque  Gentes  contra  quas  leremias  propljeti^atj 

partes 


partes  profequedc  patebunt.lncipit  autab  ^egyptijs.er  diuiditur 
tn  duas  partes,quiaprimd  defcribitur  ^eoypiiorum  deJiru£iio,  fe- 
cTidb  Iudforumfaiuatio,tbi.Et  ta  nc  timeas.  Trima  m  duas,quia 
primo  defcribitur  ^egyptiorum  dibtUativ,jict<ndb  tegni  corJi j^c/fDiuiCo. 
8io,tbi:\cth\i  quod  locutus  C^.Vrinta  adljuc  in  duas,q'<iapri 
rnb  defcnbitur  .Aegyptiorit  dtbeiiationisgeneraiitas,&  fecido  eiuf 
d  m grauitis,ibi.Aicca.in  Ga.  Trima  adhucin  duas,quiaprimb 
delcnbitur  debeliatio  quantutrt  ad  ^tgyptios,fccundo  quantumai 
eotJt  auxiiiarios,ibi. AcgyptUS.  Circa  primum primbtangitur io 
cusbeUi,cu  dicitur:\ux  flumenEuphra.in  Char.fecundbtepus, 
ib:,  quarto  anno  loachim.  tertib  beiiiapparatus,cum  dicitur. 

3  Prxpzra.i^uod  propnee/imtiiium. 

4  Et  clypcum,&  proccditc  ad  bellum,&c.  quiproprie  efi 
piditum  tarnen  freqnenter  Vuum  ponilur  pro  aiiv. 

5  Et  proccdite,&c.o>-<//K«/t/)f /■  acies  difiin^iis. 

6  lungitc  cquos.in  Htbt^o  habttur.LiQUecquos.ldeJi,cin 
gulate,quod  fit  ar.te  afctifu  m  cquitum. 

7  Polite  hnccas.'.fo>biieferraiancearii  yt  meiius  penetret: 
confequtnier  ponitut  coifiidus  cum  dicitur . 

*  I  Vidi. 


M    0  I{  .A  L  I  r  E  !{. 
uodfaam  efl  verbum.  Scquitur. 

fra t"'^'  ^u ^'^^"'^^'■^parationem adpugnandum con- 

nna    "?  ^^°y'o"'s%n3tur  preparationcshominis  ad 

F"ganclumcontraDiabolum,quirfi«r«)'rc.j:/«/5f>-(,»a»« 

,u'„'''^''.*'f-Jot).4i.d.contra  qucm  accipiendum  eftfcu- 

r^patientiz.Quod  admodum  fcutimilitarisdcbctef 

tangulum,fcilicctadportandumpatientcrcontume 

'  a-crborum,  &  moleftias  verberum  damna tempora- 

'1  rerum,&  Clypeum  qui  proprie  loqucndo  cft  rotu 

-oroptcrquod  fignat  munitioncm  facr^icripturcco 

nmitem  pcrfcaioncm  vit?  qu?  fignatur  per  clypeum 

'^Miaris  hgurs,  Proucrb.^o.a.Owwi/awt»  uei  igmtus  dy, 

peus 


pius  fperantii'us  in  /< . 

5  £tprocedit.C6{\iinxcr  &  intrcpide:natalcs  timet Diabo 
lus  &  refugirIaco..^.b.  RcfiftitcDiabolo,&  fugieta  vo. 

6  lu<tg:te.  IuHcbrxohabetur,OH^tt/a/fc7'<oj.  nam  in  beJ' 
iocontra  Diabolumcorporaquaifunt  equianimarum 
cingulandafunrcingulocaftitatis&mundicic. 

t    ^fceiidite. Vcr  dominiu  animasfupra corpus  propriii. 

f     stateingdeis.Vcc  reditudincmintentionis^quia  ficut 

galea  eft  in  capitc,fic  intcntio  refta  eflTc  debet  in  volunta 

tcqujEcaputcftinviribusanimc. 

f    ■Po/.eirt,ideft,forbitefcrralanccarum,amoucndo  in- 

de  rubigincm :  quod  fit  moraliter  pcr  veraiu  &  perfcdia 

poenitcntiam  de  peccatis. 


8^3        Glof.ord.&NicolaideLyra 


8a 


Mjcc.U.c 


a  ^lccnditfetiups.hxrcud  &  fchiTmatici  cx  dmcrfis  pro- 
uincijsortl,  fruftradifponuntcontraciuirarcm  D.ibd 
la.  Toru.Ktfri  non  pmuJcbwt  adi-trh «.  .Scd  u\  dic  vltio- 
nisdomini  gladiusciusdcuorabitcarncs  dc  quo  dicitur: 
IttcbiUbo  fa^^ntai  mcaijan^um.d  ^'''<"'««  mcus  ae.iorubit  uw- 
nes.  Lt  etit  yitlana  dc 


nnniiaterrs^quilonis 

iuxta  flumen  Euphra- 

if»  ideft.fluxum  fc- 

cularis  voluptatis, 

cumtraduturinma 

nusciusquifolium 

fuum  pofuitad  Ag- 

loncm.vtmittatcos 

indagnum  ienis&, 

fulphuris . 

b   ^/cende  in  Galaad. 

Mons  cft  ad  qucm 

fcptimadic  vcnitla 

Geajt.       cob.dc  Charram  fu 

gicns:  Eftauteniad 

tcrgumPh?nicis,& 

2J  Arabix  collibus  li-  a 

banicopulatus.ex- 

tcnditurquc  perdc 

fcrtum  vfq-,  ad  tras 

lordancm,  vbi  habi 

tauit  ScorcxAmor 

J>etg.iiJ     rhxorum.  Cccidit 

autem  in  fortcm  fi- 

liorum  Rubcn,  & 

Gad,&  dimidiaetri- 

bus  ManaiTe. 

C   ToUe  l{c{triam.GrX 


fula  dcporratur.  Tcrtiapinalis,  qnanimaliapiain, 
aliapictinn:alialiquidaalia  arida,&  aflcruntiircxC 
loplionia.  indc  &  noincn  Colophonia  rcfma  fump 
RclJna  autcmaptaeftlcfiscorporibus,(5c  pro  mcdici 
ponitur ,  vndc .    ^{tu,quid  njina  non  ijl  n  GalanJ  ?  RcG 

crgo  pro  pocnitc 
tiaponitur.acni, 
tAfgyptJo...  ^  cjmine  conucr; 

Iaccas,induitcvosloricis.Quidigitur?Vidiip(ospauidos  t    nisadDcum.  Ir 

& tcrga vcrtcntcs, foites ccMum cxlbs, & fugcrunt,cociti,  J    Acg^tunr&co 
ncnclpcxcrunr.Tcrror  vndicjucaitdns.-nonfugiccvelox  3    ncsproumcia- . 

ncclaiuarifc  puccc  fortis.Adr.qu;loncm  iuxraflumcnEu  +    gantpamtcntia-. 
^  5a^  vM.^._  alioquinafalfb, 

fruflramcdicaiii 
expcclanf.quun 
accipicnt  abcisi 
tatoai,fcdconiii 
ncm . 

*  Thcodoici 
Etiam  fratrcs  k 
ph  refinam ,  & 
dcm  dctulemnt 
Acgyptura.  R. 
na  vcro  c(l  arb 
lachryma,  mcd 
nicntisapta,  qi 
potiffimum  cj 
lit  Galaad.   T 


phratcviclifunt  &ruciunt.  Quiscftiftcquiquafiflume  s 

.'•A.iuii  «••lia  (O.  «'Pium     ,     b^Si  i>fr  limfilem  vfl  i   >.;imChl'f  rum. 


afcenditjS:  vcluti  fluuioruintumefcunt  gurgitcseius?Ac- 

a^Q^.ti  lud»»m  &  ifrtam  Chaldforum  fcoperiici   .ufjnKlcr  i.c^irci 

gyptusfluminisinltai  afccndirj&velutfluminamoucbu' 
tur  fludlus  cius,&:  dicct:Afcendens  opcriam  terram ,  pcr- 


n.^  Itjhv^ori 


vcl    rrulal^m. 


^lionitc. 


10 
II 
12 
13 


dam  ciuitate&:  habitatorcs  cius.  Afcedite  equosi?»:  e.xulta- 

afSupcibi  qai  in  poieniii  pioiuia  conti.iu  i  fi  .i.  inis  prouinciis  Avj.y,no  &   «etliiopia. 

tc  in  curribus.&^ccdancfortcs  Acchiopia^  &  Lybia;  cenc 

tes  fcutu,&  Lydij  arripientcs  &  iacientcs  fagitcas.  Dies  aut 

ille  diii  Dci  cxcrciiuum,dics  vlcionis,  vt  fumat  vindidam 

dcinmiicisfuis.DeuorabitgLadius&faturabif^&incbria 

bitlanguinccoru.Vidtima.n.dominl  exercituumin  tcrra  J^  ni^a^^fleSmn 

b  AquilonisiuxtafiumcnEuphratcn.A(cendemGalaad,&  16  bum  dlcincur, 

tolleRefinamviiSofiliaAe<rypti.Fruftratmuhiplicasmc  ^7  ^c^i. 

ci ,  rccn.nam  vocat.     clicamina,faniras  110  ent  ibi.  Audieruntgentes  ignommia       q^i^  fruflratofc 

Rcchi  cnim  dicitur  d  ma,  &vlulatus  tuusrcplcuictcrrarquiafortisimpcgicin  19  tio  Idolorum,. 

quidquid  manat.       forte,&ambo  pariterconcidcrunt.  Verbumquodlocu-  ^^  JJ^,  &JI;i;^; 


rcchinam  vocat. 


tus ci\  dominus  ad  leremiam  prophctam  fuper  eo , quod 
Ventutus  eflet  Nabuchodonolor  rcx  Babylonis ,  &c  pcr- 


Eftautcmlachryma 
fudorc  lignoru  cx- 
halata.  vtCcrafi,& 
lcntifci,&  huiufmo 
di.  Primarcfinacft 

Tercbinthina  omnium  prarftantior,  hancgignit  Arabia, 
Iudxa.Sy"a,Cyprus&  Africa  &  infula:Cicladcs.Sccun 
da  cftLcntifcina,qu2  Myrtrix.vocatur,hxc  cx  Chio  in- 

fula 


dcfortis  cumii 

cccidit .  Sich» 

ci ,  quia  ferapfl 

fcordcsin  vario 

rorc  vcrfantur.altcrutrnm  fcfclacerantcs,  nonvii 

riam  vcritatis  accipiunt,fcd  errorecaptiui  pariterin 

ucam  pcrditionis  cadunt. 

^  a  ^m» 


} 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4«  t     Vidi.^^cilicet^egyptios . 

2  'EttCTgzvcncmcs,Scc.Idefl,fngientes. 

3  Nccrcfpcxc.&c  tetrofc  exfefiinatione fugx,^  adhucnon 
yaltbic  eisjiaeofubdiiur, 

4  Non  fugict  vcl.ncc  faluari  fc  putct  fortis. Ad  aquilo- 
ncm  iuxtaflumenEuphratcnvi£ti  funt./rfffo  aimirandojub 
dil  adhuc  propheta. 

5  Quiscft  Sciticetrex^egypti. 

6  Qui  quafi  flumen.idf/^.cMm  rmtgna  pompa  &  appamtu  ad 
pr^elium  vmit,  &  tamtnftc  efi  tttrpiter  debcllatus. 

7  Acgy.  Hic  confcquenter  defcribitur  debeUatio  quantu  ad  auxi 
liarit)s,cum  dicitur. 

8  Et.  Quia  plures  alias  gentafecum  habebat  &fortes,  rt  pofiea 
fubditur,de  quorum  auxilio  nimis  confidebat^idco fubditur. Et  di. 

9  Ex u  1  tato.  Quia  antiquitus aliqut pugttabant  in  curribus, 

I  o   Acthi.Bellatores  de  terra  illa. 

II  Tcncn.fden,do8iadprxlit4m. 

1 2  Et  Lydij,&C.  Quia  erant  edoHi  in  artefagghtandi. 

1 3  Dies  autcm,&C.Q.(/.fo^i»»  iflttd  non  vuUlfit  ^egyptijs,  qa 
dies  iUe  bclHjiatutus  cfl  a  Deo,vtfiat  vindiBa  de  eis. 

1 4  Dcuorabit  gla.  Scilicet  regis  Babylonis  ^c^ptiorum  excr- 
tittm. 

Et 


ly  Et  incbriabitur,&c.  Idefi,abfque  menfura  effuniet  fi '• 
nem  . 

16  Afccndc,&C.H'C  defcribitur  debellationis grauitas,^m  d 
tifuerut  ttiterjcBi  &  alijvulnerati  pro  magna paite inf-tnab  J. 
idco  ditkur.  ACccdc  in  Galaad.v/'/  abttndabant  medicind 

17  Et  toUe Rcfinam.  Idefi,  medicinam:  quia tamen boiaH 
jVcn/f  t,;rfeo/«<Z;d./'«»  .Fruflra,  multiplicas,&c. 

1 8  Audicrunt  Gentcs.&c.iA-/"^'»  &  debdktione. 

1 9  Vlulatustuus.  Idtjifjunus  cotifufus  fugientium  &Bh  «• 
r;«»B.ReplCuit  tcrram.Er  fubditur  ca»fa. 

20  O uia  for.&C.  miiites  cnim  Tharaonis ,  qui  tdhuc  nOK  l< 
yulneraii  ex  fJiinatione  fugicndi,vnus  impelli-bat  alium  ad  '^ 
&  fic  mutuo  fibi  nocehant . 

21  Vcxhu.Hicconfequenter  defcribitur  rcgni  dcii^io,^ j: 
fubditiir  eius  reparaiiij,ibi.Et  pofl  hxcVnmj  adhui  in  dm  *- 
prmo  ponitur  i^c^yptiorumtu  na  ,jicui,do  Cl  ald,t<-riimpoi  m» 
ibi:Vox  cius. Cmaprirnum  dicitur.  Vcrbum  quod  lo  ^^ 
eft  diis  ad  Icrcmiam  prophctam  fupcr  eo  qd  veiiti  <& 
Dicic  lofphus.  \o.'-ib..Aittiquuaiis  ludauuyijuoa  ^abuilw*  =  ' 
ll.iinno rcgnifui liitrauit  Jiigyptum& fubicdt fibi.Dtbdi  '<■' 
tcm  .yJcgypti pridiciafuit.n.anno  loachim Ittij hfi^fi^tiih  '•' 
priiuipio  hiiius  cap.'& ille fuit primus annus regni T^abucb^^ 
for,vt  habctur  fupra.  15.  &jicab  illa debclMone Mgyf^^^ 
ad  tfiamdtfliudiiortem  regnifuifluxeruni.ii.aniii. 

*  I  Ann  • 


*  t  ^'  induite  vos  loricis.  Pcr  cuflodiam  iuftitix &  xquita- 
lis: Ephcfiorum  fcxto cap.  induti  iorica iuiiitia,& cxteia.  Et 
quoniam  in  hoc  congrcfiu  multi  funt  pufiUanimcs  ex 


humai>a  fragilitatc,fequitur.  j 

I      Q.iiid  iguur^  ym  ipjospamdos  &  terga  vcrtentes (^ fc  f 
rum  cxjos .  Et  quoniam  aliqui  fic  Ixtjliter  vulnera  ;Ji> 
quod  dccaetero  noncurantur,idco  fciiuitur  potte  '*• 
ftratniiUtpUcas, 


;y  leremia:  Cap.XLVL 

^:  MncktcM^y.  a  cufliirus  tcria  ^gypti.Annunciate^gyptoAauditul 

A  fUaii  dicat.    Vosq  alCiuit.sii;agcisartibutdcd.ta.        ci Mc.iopol.tclt  Argvm  . 


8^(^ 


.idiilisvaticiniimi  .     .     ,,       i  i     „       r         -■.  ,-  i  a        .         s  ■vnriuns 

,cG  nunciatc  Pha-      citein  Magdalo,&  reloneti  Mephi.s,&in  Taphnis  dicitc. 


joni ,  qiiia  propc 
t  lepus  &  tumul- 
fjbclli. 

fatus  b  yocate  twmfn. 
■xTheodoretus.Sy 
rdftafic  intcrpre- 

'"*'  tsis  cft.  Vocatc  no 
nn  ipfius,pertur- 


fta  &  ppara  tc  quia  dcuorabit  gladius  ca  qugp  circumitu 

aTldolum  »tl  Hhatao. 

tuum  lunt.QuarctcoiTiputruitfortis  tuu.O  No  (tctit.quo- 

-  '^QliiaioPuIuscnsinitiinuiholtiumti.i.i  lus 

niam  diis  t  lubucrtiteum.Multiplicauitruentcs,  cccidic- 

aiStcut  hottari  fe  debuctunt  ..dpugnam, 
lic  hof tantur  fi-  ad  fngarn. 


nolfaia,  Defrrenmt  D 

fes  Tauius,  Cf  rxalta- 

tif^ntpfincipesMem- 

pheris. 

C  yirula.  Quia  Ac- 
gyptia  plcbs  in  ddi  ttrai.^^j 
tijs  nntrita  indomi 
talafciuaiueridila 


plinxreciirauit 

,  .        ,  •       "  r  T-      1-     *"•""";•"•" 'caanigam.  f  Mcrcniaru.Vnncl 

.  qucviradproxirauluum.  Etdicet:Suige,&;rcucrtamur  4    pes  Ac^vptiorum 

?,vwf  ouondl  b  adpopulumnoftrum&adterramnatiuitatisnoIlr-Eafa  ^    "°"  P'^'^'^^^,  fed 

In^  A^vmiora  *f  N»buchodon<,o,c,u.ftul.us«cf,necotdc-i  Wm  Deoarctibc..dan,.  niCrCCnariOS  VCCat 

ira«  Cim     ACgyptlOrU  afcnbitdnsfu.s 

/\e-ti;perium    potens      cicgladij  coIumba^.VocatetnomenPharaonisrcfris  Accv  <5 

lemcit^&vicinasgen-  ^  mbci..  ^  ^^      b^con.ta.e.  ^  ^■' 

mff  tepturbabat, muU  pti,tumultu,adduxit  tempus.  Viuo  ego,inquit rex^domi-  7 
!«"-fpr"a?mutabat?n  ^  nusexcrcituunomcn  ciusrquoniamficutThabor  in  mo  ^ 
luomamfuut  Tha.      nbus,&  Iicut  Carmclus  m  mari,venict.  Vala  tralmigratio 


"B  Hccft  cx  copara-  ^  nis fac  tibi habitatrix  filia  Aegypti:na  Mephis  in folitudi 
HnHocnru fru^i-      ^^^^^,^^ aefcrct  iiihabitabilis .  Vitulatclegans atquefor- 

a^Nnbuchodonofotqui  eain  iufugaiHi  fjcie  armotum  vcrtai. 

mofa  Aegyptus:tftimulator ab  aquilone  vcnicr  ei. Merce 


tinelocorfifrugi- 
fcoru,qiiafiinma 
-i.ibi"nerroi-u,gran 
d  w  Acgyptiorum 
p  :cftis  '^lntenigerc 
r  nam.  Thabor 
t(minuscftZabu- 
lci ,  mons  in  mc- 


a^nclltiis  carnalrbus  dfdiii 


a^i/c.mis  carnanuus  «po.ti 

narij  quoqj  eius  qui  veifabanturin  medio  eius,quafi  vitu 
Ulaginati  verfi  funt,&  fugeruntfimul :  nec  ftare potue- 
runcquiadiesinterfculionis  corum  venit  fupcrcos,  & 


qui  non  curam  re- 
gishabebant,feda- 
iiaritix,&luxuria: 
ftudebant  idcoco- 
ramhoftibus  infu 
gamconuerfifunr. 
Myftice .  autcm 
Mcrccnarios  Acgy 
pti   fidos  paflorcs^ 
ecclefixin  hocmij  .... 
do  peregrinatcspof  ^''^""'^"'- 
fiimusinteUigerc,^,,,ig,. 
qni  lucrum  tcrre- 
I }  nu  quaeientcs  oues  lOip.jo.a 

14  fibi  commcndatas 

15  p  vaftatores  dcfen- 
dere  nopfumunt, 

16  \'ndc:  Mtner.antis  au  loaa.io.b 


10 

II 

13 


d>GaHIeccampo,  *    .^      .      .  "t  •»  —  ,5  vnde- 

nra  r6tunditate  §  «mpus  vilitationis  eorum  .    Vox  cius  quafi  xris  fona-  17  tem&quinontH  pa- 

ulimis :  diftans  a      hit ,  quoniam  cum  cxercitu  properabunc ,  &:  cum  fccu-  ^^  flor,  cum  videt lupum 

ribus  venicnt  ci ,  quafi  ligna  cedentes  fuccidcrunt  fal-       ^^nienjt,dirriitttt  otus 


dicefana.io.  mili 

bi  contraoricnta- 

lelagam.  QMJcon 

fiiumquoqiicintcrtrib.Ifachar&  Ncphtalim  fuit  Car 

rrlus.vbi  Nabal  Carmclus  fuit  &  nunc  villa  c(i  Carmc 
anominedccimo  lapideoppidi  Chcbron  ,vcrgcnsad 

oentalcmplagam  vbi  Romanonim  prsefidiumeft . 

MyiUcc  autmcquia  Thabor  vcniens  lumcn  ,ve!  vc- 
n.r,6clux  &  Carmelus,tencllusaut  molIis,fiue  lc.cntia 
Q  ccuncifionis  interpretantur,  fignificant  ha:rcticosin  lu 
nnefecuIarisrcientisE  &  fapicntis  fuperbientcs,  vcl  lu- 
djs  molles,vcl dditiofos in circuncifionc carnis  gloria- 
tc,  qui  iub  vero Pharaonc  vcrfantur  &  Chrifto  leruire 
_  r  uiunt,inhuiusleculi  mare  demerfi,&  in  damnationc 
prpctua. 

•:;Theodoretus.i:^ttonia»ny/cKr  eJ-c.Quafi  dicat  nc  dubita- 
iris.Qucmadraodum  cofitcntur  omncs  abfqucdubio 
i  aborcffc  montem,eumquc&  Carmcluracfrcmaris 
ri'.xiniumitapr£di£liocontinetvcritatem. 
d  f^aj3tranimip:niu,us.i.f\2%  aptacaptiuirati.Mcmorat 
ctim  rcgiiciuitatis  defolarionem .  Mcmphis  cnim  te- 
pcibus  illis  erat  vrbs  rcgia  quod  cdodi  lumus  a  diui- 
no 


NICOLAVS  DE  LYRA" 


*  Theodorct.  Dc- 
claratauxiliatorumimbcciUitatem.Nam  vitulusfagina 
tns  non  cxcolit  terram  ,  fcd  ab  alijs  eomeditur .  Eorura 
quoqucfugam  narrar. 

g  yox.  Non  folum  hifloriali  Acgypto,iufto  Dei  iudicio 
vinditla  fiiperucnit,fcd  &  fpirirualiin  dieiudicij  fupcr- 
ucntura  eft,quam  nunc  fcriptura  in  lotoorbeclara  vocc 
futura  pronunciar,vnde:bcnc  vox  eius  xri  fonanti  copa 
ratur,quodca;terismctallisfonorius  tinniar.&dies  iudi  p 
cij  cum^is  retro  correaiombus  fortius  fonabit.Tuncn. 
Dtus manifefie  veniet,(^ non  fihbit.lgnis',in  confpefiu  eius  exarde 
fcet,&  in  circumitu  tins  tempcJljs  va.  Tunc  angcli  ^perabut  pcjj      , 
vtcolligantdc  rcgnoeiusoia  fc3dala,&  ligna  infruduo  Mnt.'i}.( 
fa  fccurib.validiexaminiscedat.Tucfuccidef  faltus-inu-  Maic^.c 
tilis,  gaomnclignii  non  faciens frud^fi bonfi  cxcidctur: 
&  in  ignc  mittctur.Et  multitudo perditoru quiquafi  lo- 
cufta;  breui  volatu  fecxtollunt,  ininfernum  demcrgcc, 
&tuncpatebitconfufionumomniumcarnaIiucogita- 
tio,qua:  voluptatibusfeculiinnititur,cQ  Diabolo  punie 
da  tradetur,vnde:fubditur.  Confuja  efifilia^egypti.&c. 

^   Et 


dicitur  hic,qi40d  tempus  fiatutum  belli  tranfiit. 
f,         ■,n.     ..                                                                ^     Sicut.'. ftciitverume[i,t]uodThaboreflfitusinmotite',&Car 
Anun.  ideli,in  ciuitaiibus  omnibus  &locis prockmate,quod       melus  p^^ope  mare.fic  veniet  deflruBio  ^ceypti,ideo  fubditur 
es  praDarent  Cf  ^H  hfll,,^  ;,t,^  fuUriit,,,-  _      tt  .r_  . r  -.j.n  ^ ..     j /-  .    -^   ,    .      ■* 


n.es  praparent  fe  ad  belium,idcofubditur. 
~  Sta  &  prxpara  te.(]uia  tamen  hoc  eis  non  valuit,ideo  fubdi- 
-'«''Quia  dcuora.gladius  ca  qux  pcr  ciicumitum  tuum. 

Quare.  in  Uebr^eo  habetur :  Quarc  inclinauit  cedcns  ad 
■-^^■^onpocensfefuflinereftiu  ires puirida:  redditur  cauja  Uuo- 
'■'  lihmmus lubuertit  eum. 

4  >u rge  &  reucrtamur  ad  populum.  Sic  dicebant  illi  qui 
ycnwa  in  auxiLium  .Aegyptiorum  . 

5  \  facie  gla.  idtfi,f.xercitus  Chaldreorum  ftc  nominatt^  eo  qf 
'  ^'tquo  tius  vexillo  eratfignum  columb<e ,  vtexpofitores  nofiri 

yctt.in  Hebr^o  habttur:  A  facicgladi)  vinoCi.idefl,incbrtati 
ipi>>^  octijo-fum,fiiut fupraeodem  la.Uititur.  Dcuorabitgla- 
<iJU&  incbriabitur  fanguineeorum. /^a/io  diuer,itatis  hu 
i'^/ 'crx  eli,quia  dtclio  Hebraica  lonah  htt  poftta  xquiuoca  eH  ad 
yinmtem  &  columbam,  vt  ditlum  efi,fupra.  1 3 . 
<5    [ocitc  no.Ironicl:diciturhoc. 

7  ^  ^m\ihum  ^ddaxit.i.tempus  a  Deo  confiitutum  adduxit 
rnHltudinem  Chatdaiorum  adtedcftruendum.  In  hebneo  habetur: 
V oire  ibi,jc//ic«,  adbellum  Vbarao rex ,  &  eil  vocatiui  cafus 
tumtus,jcUicet  belli tranfit tempus  fiatmum, dicit hic  Rab. Sal. 
qmiiefiatuta  debebat egredi rex  Uegypiiin  campum contra rc- 
g^niiabylonisjed  nonfuit  aufusexire :  &ftc  ad  deriftonem  euif 


9  V  afa  tranf.  idcfi,pr.«para  tc  adfugam  de  terra  .  Scitndum 
autem,  quodji tiptura  non  lequitur  hic  de  Carmelo  vbi  manfn  7{a- 
bal  ,[qiie  eft  latis  loiigl  a  mun ,  fed  de  Carmclo  in  quofuit  manjio 
EliXyqui  cfi  propinquus  mari  tnediterramo. 

10  Vitula  SiC.Hocdicitur,quiapopulus.Aegypti€ratfetulans, 
&  lafiiuus. 

1 1  Stimulator  ab  aquilonc/.  T^abuchodonofor ,  qui  a  parte 
aqudonis  ir,tra'i!t^.gypium,&gladio  fuo  fiimdauit  eum. 

1 1  Mercenarij  quoque. rcrra  .ytegypti  efifupra  ware  mediter 
raneum,  prupter  quod  mertatores  de  extraneis  regionibus  vermes 
ihi  morabiniur  ad  ternpus. 

1 3  Quafi  vituli  fagina.  idefl,diuitijs pleni. 

1 4  Verfi  fun t,  &c.  &  fugerunt  vnufquifqne  ad  terram  fnam , 
propter guerram  imnmentim^ideofubdilur. 

1 5  Quia  dics  interfcdionis,/c/7/cef,  quantum  ad  remanentes 
in  .Aegypto . 

1 6  Vox  eius.H/c  confcquenter  ponitm  Babyioniorum potChtia , 
cumdicitur.  Vox  cius.  idtfi,fragor,&  firepitus  exercitus. 

17  Quafi  aeris  fo.  fcilicct,ficut  tuba  ^eris. 

18  Et  cum  fccuribus.  Quafi  dicat,ficut  ligna  non  poffur.t  refifie 
refccuribus  fecredcnttum,fic  necAegyptus  poterit  rtft(ierc€xeici- 
tuiBabyloniorum. 

Tom.  4.  E  c 


S6j        GIoford.&NicolaideLyra 


86 


B 


a  Eipcfl.  Licct  vi- 
dcaturinrimarcrc 
gnuni  Accyptioru 
non  irrcparabilitcr 
a  Nabuchodonofor 
eflcdcftrudum.cu 
poilca  jbi  fucrint 
rcgcsvfquc  adAu- 
guftum.altiori  ta- 
mcn  (cnfu  Chri- 
ftianadefiynattcm- 
pora  quando  Dci 
cultus  m  Aegypto 
huiusmundircflau 
ratus  cft.  adquem 
cxcrccndum  homo 
natuscft,  dcquol- 
laias :  Tncuutt  domi- 
nus.  Uegyptum  fla.& 
fa.tam  &c. 
b  tl  tu.  nr.  ti.  &c. 
Hatc  promirtio  non 
bcne  conucnit  lu- 
djEis  :qui  totoorbe 
dilpcrfi  conlumun 
tur.nec  rcgnum  ha 
bcntnccfacerdotiu. 
Con- 


tuciuSjaitdominus.-quifupputari  nonpotcft.MuItiplica-  » 

•  1Q_j«  111  'l-iplicjii  luni  fu  c  numerum 

ti  funtfupcr  Iocufl:as:,&  non  eft  in  ds  numcrus.  CoFufa  cft 

i*t>«inonuin,  fcilicrt,         b  ^Tiadcn.lo.fcilicet.in  manui 
Nibuchodonofoi  &  Chaldxotum  Hic  enim  dnipucrunt  oinnij;&  flaiuiji  icgni  cuetteiunt 

filia  A.^ypn ,  &  tradita  in  manus  populi  aquilonis ,  dicit 
dns  cxcrcituu  Dcus ifracl.  Eccc cgo  vilitabo  lupcr  t  tumul-  * 
tum Alcxandrix,&: fupcr  Acgyptum,3c fLipcrdcos eius&  ^ 
fupcr  rcgcs  cius ,  &:/uper  Pharaoncm ,  8c  fupcr  omncs  qui  + 
confiduntin  co,&:dabocos  in  manus  quxTcntium  anima  ^ 
corum,6^ in  manus  Nabuchodonofor  regi.s  Babylonis,  & 
in  manusferuorum  cius.Etpofthcchabiiabiturficutdic-  '^ 
b  busprlftmis,  aitdominus.TEttunetimeaslcrucmeusIa-  g 
cob,  &  ne  paueas  Ifi-ael.  Quia  eccc  cgo  faluum  te facia  dc 
Ionginquo,&:  fcmcn  tuum  dc  terra  captiuitatis  tu^e.  Etre- 
uertetur  Iacob,&rcquicfcct,&profperabitur :  6cnon  crit 
qui  extcrrcateum .  Et  tunoh  timereferuemeuslacob,  ait 
dominus,quia  ego  tecum  fum:  quia  confumam  egocun- 
(ftas  Gentes ,  ad  quas  cieci  te.  Te  vcro non  confiimam ,  lcd  ^ 
caftigabo  tc  nviudicio,ncc  quafi  innocenti  parcam  tibi. 


lO 

II 


Conucnit     autcn-j 
Chriftianac  gcnti  c 
coUigicurdcoinnib 
gcntib.&  rcucrtitut 
dccaptiiiirate  crro- 
risadtcri-5Ecclcfix 
vbircquicicctin 
&  profpcrabit  II 
ccnii  virtutum  n 
timcbit   adiicrla; 
cofidcnsinDcoluo 
Non  cofumctur  g 
dcm,fcdficutauri 
quodpcrignetntri 
fir,  purgabitur.atq 
probabiiur.  PoHu 
mus  tamcn  diccrc 
quod  gcncratio  (ii 
antiqua  antc  dic 
iudicij  pcnitus  n 
confumctur.y»/- 
faite    cadtas    cvr 
git  in  IjYJcl ,  ti  £ 
plenitudo  gentim 
intrauerit  ,  turic  m 
IJrael /Juus  fiet. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1     Multiplicati  funt.&C.  7»  hoc  defignatur  magna  multitudo 

exercitns  B^bylonis. 

1    Vifitabo  fupcr  tu.Alexan.Tv^onjew  eft  ciuitatls  .Acgypti  fa 

mofxyin  (jna  eratpopulus  multus,  ideo  (ignatur  hicpcr  tumultiim. 

hi  hxbrxotamen  hahelur.Superturriultum.  "hlo.Sic  rnim  vocaha- 

turilia  ciuitas  tempore  leren.ix:  fei  poSieaper  mjgnum  tcmpus 

Mcxandtr magnus .At^yptumfibifubkcit ,  ur illam  ciuitaitrfi  in 

farte  denruciam  rexdtficauii& ampliauii  &  fw  nomine  denomi- 

nauitypropter  quod  traaslator  quifuitpoli  tempns  ^Uxandritra- 

flulit  nomen  vltiniim  rjuod  erat  Cf  eTi  famofum. 

S     Et  fuper  Deos  cius.  idtftjuper  idola  argentea  &  aurea,qu^ 

rapuerunt  Chald^i. 

4     EtCupcr. tjuiapturesregulierantfubrege^egyfti. 

j     Et.  ijui  venerant  ad  cius  auxilium  fperantes  ab  eo  auxiliari  in 

cafu  conftlij. 

6  Et 


6  Et  poft.  Hic  confcquenter  ponitur  rcgni .Aegypti  pr^pirs 
quia  hctt  tunc  l^buchudonofor  ^egyptum  vafiautrit,  c 
regni  ludx  abfinlerit ,  tamen  poftea^uit  ab  ^egypttjs  k.ii 
poflfiiitm  qHadraginia  annorum  ,  fccundum  ^  habctur  t , 
2C).Futrunt  etiam  ibipoflca  feges nagni  etpotentes  vt pai  . 
Daniel.&  Machah.&  hoc  tfl  quod  dicitur  :  Et  poft  hcec  liu^.u 
bitur  ficut  in  dicbuspriftinjs  lkc.&  patet  luera. 

7  Et.  Hic  conjequenter  defi ribuur  ccnfolaiio  liidxorum^quibn^ 
rnittuur  reuerfto  acaptiuitate  Bubyloiiica,cum  dtciiur  :Et  tUM 
caufa  fubditur. 

8  Quiacccc.  Etdiciturhocdeiuflisilliuspopuli,  quiahii'.. 
fucrunt  dtleti.  C^terapattnt  vfqueibi. 

p     Tc.  totaliter  delendo. 

10  Scd.  panis  temporalibus  fetundum  ordinem  iuflitis  mt : 
affiii.rndo , 

1 1  Ncc.  Quaft  dicat ,  quia  non  es  innocens  fecundum  verit£ti 
yeljic:  h^eiudices  teinnucentemj  fitibi  farcerem. 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

In  capiL45.  Vbi  dicitur  in TofltUa  :  Et  Ammon  &  Moa- 

bitai . 

De  iflis  confanguinitatibus  tam  antiqtus,feu  beneficijs  tamlongo 
ttmporeante  receptis  quas  poftillator  all€gat,nonfit  mentioinhoc 
loco  nec  in  atijsftmilibus,quia  talta  non  conjueuerunt  in  memoriam 
reduci,  niji  apud  reos  qui  fcripturamjacram  recipiunt :  vnde  natio- 
nes  hic  exprfffe  reprthetiduntur  propter  vicinitatem ,  veljaltem 
humanitaiem,  quia  fecundum  legem  naturte,  homo  non  debet  alte- 
rum  ledere  &c. 


A  D  D  I  T  I  O    II. 

In  eod.cap.TAi  dicitur  in  poflilla  .  Et  tollc  refinam. 

ybi  nos  hubemus :  Refinam.  in  Hebrp  habetur  Zori,  i/» 
figniftcat  Tyriacam,  prout  diBum  fuit  fupra  in  additione fuftr  c. 

A  D  D  I  T  I  O    III. 
In cod.cip. 'pbi  dicitur  in  poftil.  A  facicgladij  columbir. 

In  Hcbrxo  inhocloco  proprie  dicitur :  gladij  lonah.ide 
ColumbJB,&C.  nonautemafacie  gladij  vinoft ,  qudier i 
tem  inttlligatur gladius columbx :  vide  fupra.i^.  in  adiitici 
vltima . 


CAP.  XLVII. 

yodfa^tiefl. 

&c.  lercm. 

ficutlfaias 

&  Ezechiel  vicinis 

nationibus  plagas 

venturas  prjEdicit, 

quia 


C  A  P.    XLVn. 

Vod  fatflum ,  cft  vcrbum  domini  ad  Icrc- 

miam  prophctam  contraPalxftinosantc- 

quam  percuteret  Phara  Gaza.H;cc  dicit  do- 


quia  populumE 

InfeftabantA'" 
liusaduerfitatcg 

debant.  Paldln 
crgoficutantci^ 
gyptijs  prxnunc 
captiuitatciu  vc 

turam. 

a  Et 


N  I  C 


O  L  A  V 
C  A  P. 


S    D  E    L 

XLVII. 


Y  R  A. 


jy^Vod  faQum  eftverbum,&c.  Hic  confequenter  lere- 
V^  mias  prophctiT^t  contraThilisih^os.  £t  primo  ponitur 

temfus 


tempus  huius  reuelatianis  cum  dicitur. 

Quod  fadum.  Et  dicit  I{a.Sa.hoc  fuit temfus quotiabuc  • 


M  0  I{^.4  L  I  T  E  n^. 

j-  I    Quodfa6iumeflvcrbum,&c.ContraTalfflinos.c\uiiT\tCtpTC 
tanturore  contundentcs  &orccontun:ide6pcripfos 


fignantur  detradorcs,  qui  orc  fuo  malcdi^ao  contun'  |- 
famam  bonorum,&  per  hocipfifuntorccottil^  n^': 
osfuummalcdidum  tradcnturdcmonunipotcltaa  ■ 

deipfisfubditur.  ^^^i 


8^9 


lercmi^  Cap.  XL VII. 


870 


(%  a  j  (fi/p.Ortcndit  Tyrnm  &  Sidoncm  ad  Paleftinos  atti 
A  nie^licctTyrus  in  iorte  Neplitalim  ccciuerit,  &  Sidon 


te  ninus  Chana  - 
nDrumiuxta  Ae- 
gvtum,cajciditq.- 
iii  )rtem  ludse^fed 
ca  nonobtinuit, 
quiEnaciiim  ,id 
cftGigantcs  Allo- 
piilorum  fortilli- 
ni-reftiterunt  .•  & 
cllfquehodieinfi 
gnciuitas  Palxfti 
^jflJBquamuisdeea 
^petatum  fit  Ca- 
^a  ituraiji  mtumu- 
iir/\mpiternhm .  fed 


ipfi  tradimtur  hoftibus  fffiuifllmis  &  p<;nis  pcrpctuis.In-  D 

terpretarurenimPhilittha:ipotionecacientcs,Tyrus,an- 

guftia,Sidon,venario  Alcalon.  ignis  infamis,Gaza,tbrti 

tudoeius:Qyxomniabenecon"ucniuntAntichrifto,& 

membriseius,  quiperfuperbiam  in  apoftafiam  cadens 

anguftia  mentisse- 


tcTiinusClianana;orum  in  fortem  Aler  .■  led  non  cam 
ptfcdit.quia  hoftesexpcllerenon  valuir. 
b'f/^.InquahabitabantCappadocespriflmiscultorib. 
in'rfc<ais.JH.TCe(t 

TPppuli  AITyriorum.  i^Vi  mulritudine  &  violriiti^  confta  opi>rim3nt. 

nusrEcceaquc-Eafccdetab  aquilone,  &  erut  quafi  rorrcns  ^ 
inundans  &:  operient  terra  &  plenitudine  cius ,  vrbem  & 

T Vnicuiouc  immlnentc  nioitc. 

h  abitatores  eius .  Clamabunthomines&vlulabunt  oes  * 

aTQui  ■  vo«m  ploraniium  (hcpim.  ht/fl  um  (upcrjliit 

habitatores  terr^  a  ihcpitut  pomp^armorum  &  bellato- 
rueius,a  commotione  quadrigarum  eius,&  multitudine 

afiNul;  liriiir.lciiicit  olicrius  cuiam  gerere.  cum  holtis  in  lii^g  1  is  g  aflar-ut. 

rotariiillius.  No  refpexerunt  patrcs  filiostmanibus  diflo-  3 
lutis:  pro  aduentu  diei  in  quo  valtabuntur  oes  Philiftijm, 
a  &  diflipabitur  Tyrus  &  Sidon  cu  omnib.  reliquis  auxili js 

^,,^ a^lQiL  a  P''eitinidcCappadi'ciavenerunt.  A. 

vbpriusfuit  vix  b  fuis  Depopulatus  cft.n.dominus  Paleftinos,  reliquiasin-  5 
vUiremancnt  *    ' ' 


ve- 
B  ftiia,inalioenim 
lo<i  zdificataeft.     c 

C    ~apPadoa(,  d 

*  Theodoretus. 

Dm  interpretare- 

■   mrprophetaSjO- 

,,  ftedimusaducnas 

,    qierantapud  Cy  e 

,    pr  >s,  &  Cappado- 

ca:|uondam  habi 

♦al  inPalasftina.     f 

■^emt.  *  Theo- 
do  tus.  Quafidi- 
cat\ntiquofplcn- 

do  priuabcris.  Caluitinm  autem  frcquentcr  indicat 
lu(iim.Radeenim,aitcaputtuum&  (umein  labijsla- 
mc  tationem  . 

:;Ereticis5c  Schifraatjcis ,  &  omnibus  ecclefis  hofti- 

DuMagamvcntufam  fignificat  ,quia  Chrifticonfcnb- 

ritspraEparaucriitinfidias,intaleruntbella  &  inccnlb- 

:  labolomuitagfecutionu  genera.  Ad  extrcmu  vcro 

jpii 


a^AbUtis  cpibus  &  loboie  viiili.         b^Foititudincm  eiuj. 
£  ?  A  vocegaudii  &  ]xn  iz. 


fula^Cappadoci^.Venitcaluitiu  {iipcr  Gazam,tconticuit  7 

a«rVrbs  i.Icrtiniin  lct;  ludx:  i>d  non  eam  habuit  quia  habitatoteseius  fuperar' non  poluit.      o 

Afcalo  &  reliquiajvallis  earum.  Viquequo  concidcris  ?  O 

a1  DiabcU.m  fii;nih  »t,cui  tiaduniurpcccatores  in  inteiitum  cainis  vt  rpiiituslaluus  fiat. 
b^Nabuihodonofor.<]ui  m  diuetds  gcntibus  vindiftmi  domini  exerciiit.  cTBabylonem. 

mucro  dominijvfqucquo.No  qijiefces.  Ingredcrc  in  vagi- 

«t  Ab  .-rd  re  cjc  i  'endi.  bf^iojcfce. 

nam  tuam,rcfiigerare&  filc.Quomodo  quielcctcum  do- 
minus  prxccperitei  aduerfum.  Afcalonem,  &aducrfum 
maritimas  eius  regiones,  ibique  condixeritilli. 


9 

10 

II 


fluando,  venatione 
cxercet  in  mundo, 
quos  poteft  de  Ec- 
clefiarapicndo&iri  r»' 

terficiedo  cuius  for 
titudo  igniscftinfa 
mis,idc(t,  concupi- 
fccntia  carnalis.  Vn 
dc.l^iitiiseius  inlum- 
bif  eius  &c.  Pcr  libi-  ^°^  <*• 
dinem  enim  carna-  tSonnflsvn. 

..  gularucciuo- 

hum  mentesexunt  rum  fomum 

fed  noiiifiimo  prae-  cius. 

cipitabitur. 

e     0  mufro  dumini. 

*  Thcodoret.  Vo- 

cauit  Nabuchodo- 

nofor  gladium  do-  E 

mini ,  eo  enim  per- 1  Succifa  cft 

mittentc,  fccit  ifta , 

&  impii  de  femu- 

tuas  foluebant  im- 

pietatispcienas. 

f    Quomodo  quicfcet 

cum  dominus ,  &c. 

QuafidicatNonpo 

teft  gladius  quiefcc- 

re,nifidominoiu- 

bente  procul  cuius 

vindidam  exercet 


velrQuaficxperfo- 
na  affliftorum  ad  gladiqm  domini  locutus  erat ,  fed  hic 
refpondet  in  perfona  fua. 

*  Thcodoretus.  Profopopeia  vfus  cft,vt  doccret  aper- 
tiuscreaturam  non  careregubernatore,  fed  fadoreeius 
omnibuspraeflcquasinterdumquidem  fuppcditatipfis 
copiam  bonorumquandoquevero  peruertit  vt  delaba 
tur  in  calamitatcs .  ^ 

#  CAP.      ^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

mr oh/idebat ltrufalcm,rt dicium eli fupra,^ g.&  ah  ilhobfi- 

^.jndifcifkrunt  Chaldiei,vt  obuiarent ^  SyP^^i^  venientibus in 

'"   atix^m IudiCorum^qnorum  occurfum  timens  P^ex ,Aegypti,fp^.- 

>■  liaMGa-^am,  (]U£  efi  ciuitasin  extremitate  terr<e  Vhilijthinorum 

verj:  Ai:gyptum,vt  patet  in  defcriptione  illius  terr^ ,  &  reuerfus 

e/f  aerramfuam.  Confequenttr  ponitur  vafiatio  Thilfihinorum 

. :  per  'gem  Sabylonis,cum  dicitur. ' 

1  lcc  &CC,  Quia  d  parte  aquiloais  intrauit  exercitui  Babylonis 
ttrru  Thililihinorum ,  qui  nominatur  nomine  aquarum  inundan- 
tim^idefignaniumf>rtitudinem  exercitus,&  eius  impetum,  ft- 
cut  f>ia.%.b.dicitur:  Adducct  dominus  fiiper  cos  aquas  flu 

-■  miislortes  multas.rcgcm  Aflyriorum  &c. 

2  ^^\Am2kinx\\.\iOV!\\ms.EitcnmvlulatusfonUsconfufuspro 
ted&  ex  magno  iimore  &  anxittate. 

,J     lon  refpcxe.  ad  aiiuuandum  eos  ex  impotcntia. 
4    t  dif.  IJix  ctuitates  erant  confederatx  Tbili^i$is,&  ideo  dif~ 
-    ftpatfueruntcumas. 

)     .eltquia  in,Cappa.  Cappadoces  (^  Thiliflhxi  exierunt  de 

eadem 


eadem  Gente,fecundum  quod  dicitur  Gene.io.de  quibus  egreffifunt 
Tbilifihijm &  Capturim,idefi,Cappadoces.vndehic  habetur  inHe 
br^o  Infulx  Chaptur.eJ"  propter  propinquitatem  diSiam,in  auxi 
lium  Thilifthinorum  venerunt  ^  cum  eis  perierunt. 

6  Venit  caluitium  &c.  Licet  enimfui^etprimbfpoliata per 
regem  .Ae^ypti,  vt  diiium  efi,tamen  pofieafuit  amplius  defiru^ia 
perre^em  Babylonis. 

7  Conticuit  Afcalon.  Idefl ,  popnlus  ^fcalonis  nonpatens 
reftficre . 

8  Vfquequo  concideris.  Hic  eflfinis  verfus ,  &  refertur  dd 
terram  VhdiJihinorum,&  quod  fequitur. 

9  O  mucro  domini.  dirigitur  adglaiium  T{egis  Babylonis, 
qui  dicitur  m-icro  domini,eo  quud  erat  executor  ditiina  iufiiti.^,  yt 
frequenter  diHum  rH  fupra. 

10  Vfquequo&c.  Ingrcdcreinvaginam.  &ficdicebant 
ThiliflbM  &  regiones  iiU  ^ladio  Babylonis  affiii{£.  Etrefpondet 
prophtta . 

1 1  Quomodo.(/.</.^<i'f  j  occifionss  &  viUbrias  nonfacit  virtu- 
tepropria,feddiuina,  &fimiliter  ctfiabit  ab  occiftonibus  &  viBo~ 
rijs,  quando  fccundumordintm  diuiHteiufiitiapunietur  &  ipfe. 

*  CAP. 


M   0  l{  ^  L  I  T  E  !{. 

»  lce  aqu^^fcenderuntabaquilone  .  Ideft  ,  turbationes 
iftorm ,  adimonum  poteftate,  fecundum  quod  dici- 
turfijra  primumcapitul.  Ab  aquilonc  pandctur  om- 
nc  mlum .  Quodautem  per  aquas  fignificetur  turba- 
*iO  >  'atet Ifai.  8.  b.  ,Adducet  dommus  aquasfiuminis  fortes  re- 


gem  Afiiriorum,  &c.  Detradores  enim  per  dsemoncs  acri- 

tcrturbabunturpccnis.inferni.ideofubditur. 

f     Eteruntquafiturrens  iiiundans&c.  Dc  quo  dicitUf  Ifa. 

30.g.  Trteparaia efi.  ^b  Beritophet,  d  rege  praparata profunda, 

&  dilatata.  T\[utrimcnta  eius  ignis,  &  figna  multa ,  ftatus  dmini 

ftcut  tomns  fulphuris  incendtns  eam. 


Tora.  4, 


£c 


871        Glof!  ord.  &  Nicolal  de  Ly  ra        87: 


Exod.if.f 


i  MjJmfn 
fucciJerit. 


^    CAP.  XLVIII. 
A     A     ^  Moabhscdi- 
a  j\  citd.minustxer  a 
cr/MMi»  Dcus  Ifrttel.Si- 
cut  cft  circuncino  b 
carnalis&lpiritua- 
lis,(ic  Moab  carna- 
lis  &    Ipirituaiis. 
Moab    inrcrprcta- 
tur  depatrc  ,  vcl  a- 
qua   patcrna    tan- 
quam  dc  inccftu  & 
cbrietatc  conccptus 
quafi  ablcntc  &  nc- 
lcicntc  patrc.  Rcx 
Moabitarum  Balaa 
arioluni  ad  malcdi- 
ccndum  inuitauit, 
qui  contra  Moab 
hxc    intcr  cetcra 


C  A  P.     XLVIir. 


•^Admrfuni  Mo»b. 

D  Moab  hxc  dicit  dominus  cxcrci 


tuu  Dcus  liiacl.  Wx  iiipci  Nabo quo-  2 


«Selliovcl  ptoyh(t>a 

nia  vallata  elt  &:  confufa.   Captacftj 

a*c:uiiias  vel  villa  Gluiium. 

Caria  Thiaiim,confuG eIltfortis:,&:t 
trcmuit.  Non  cll  vltra  t  cxukatio  in  t 

a^tx  fUic  vci  aqua  p^tcrna. 

btCogirationes.  TCiiiitas  Seon  rrgii  Ammonhzoram.  Vmde: 

Egrrllut  eH  itinis  de  Flcbon,  &  flammA  de  mrdio  Seon. 

Moab :  contra  Efcbon  coi^iraucruntmalum.  Vcnite&: 

filcns  conticcfces :  ic~ 

^ti.rr.incn:  mrrrotis. 

qucturcjuc  tcgladius.  Vox clamoris dc  Oronaim,vaftitas 

^PtotiiaLia  Aiabum. 

&  contiitio  mafjna .  Contrita  cft  Moab 


difperdamuscamdegcnte :  Ergo  j 


4 
t 

S 
6 


annunciate 


TGciilinni|nciatur. 


i.CoT.le. 


prophctauit:  orietur  Clamorc  paruulis  eius:  Per  afccnfum  cnim  Luith  ploras, 

JlellaeXlaCOb,&  eXUr  ^Cliui.idcfl.itinciijquoddiuitad  Allyrios.                                            7 

gethomoex  ijrad,&  afcendct  inflctu:  quoniam  in  dcfccnfu  Oronaim  ho-  „ 

percutiet  prtncipts  Mo  *■                                                  i  paeuntc  Mcb.         *• 


Fugitc,  faluatc 


Ifa.i9.e 
Genc.i9.e 


Tr»Io». 


tft.Significat  autem     ^^^  vlulatum  contritionis  audicrunt 

Moab    laptennam  c  TMrricair.boreiUmmiiis. 

faecularcm,  dcqua     j^njmas  veftras :  &  eritis  quali  Myricie  in  dclerto . 

dicitur :  Tcrdam  fa-  a  ' 

fienttam   fapiemium  : 

qua:  autorem  fui  fenfum  habct :  Qua;cx  Dci  cognitionc 
gcncrarur,vidcturquidcm  de  patre  nafci.fcd  quia  adul- 
ter  eftaduerfariuspopulo  Dci,deinceft;ii,&fpcIunca,no 
^egcneratur.-  vndein  noflc  pcrijtfccundum  Ifaiam,  m 
crrore,fcilicct,fempitcrno,ficut  Acgyptij  avigilia  matu- 
tina»idcft,  no£lcfludibus  obruti  (iint.  Et  Loth  deSodo- 
misnoftc  parcntibusvcnitinScgor,&  ortuscftci  fol. 
Hinc:  2i*ta  mcie  vnflaia  efi  .Ar,conticitit  Moab.  Notadum  au- 
teni,  quod  Nabo  interprxtatur  feflio  vel  prophctia.  Ca- 
riafhiarim,ciuitas  vel  villa  filuarii.  Efcbon  cogitationcs, 
Luith  gcnc:Oronaim  foramen  mocroris  Quiacrgoom 
nc  dogmacontrarium  vcritati,abfque  infpirationcDci 
de  humano  ilnfu  in  crroris  tcncbris  nafcitur ,  node  va- 
ftatur,(5c  argumcntacius,idert,  muri  ccclefiaftico  fcrmo 
nc  dcftruuntur,vt  xtcrno  filcntio  conticcfcant ,  &  faftio 
corum  ad  poenitcntiam  &  lachrymas  vcrtatur  fuper  Na 
bo,ideft,  prophetiam  vclfeflSoncm,magiftros,(.corum, 
&  iupcr  Cariathiarim  vbi  no  funt  arborcs  fruftuof^^fcd 
faltus  infcrtilis  erit,vhilatus  Sc  pla£l;us,&  omniacloque- 

tix 


tiJEornamcntatol- 
letur,  vtnudircma' 
ncant&defotmcs. 
Et  fi  quid  virUitatis 
habcrc  vidcantur, 
inbarba  rafaavirc 
ccdcfi.inicocrtccnii 
natum&dcbilcco 
probctur.Accinsiin 
tur  (acco  pcnitct 

&fuptcaa&dc^. 
niata  in  quibuslfi* 
fublimcscrcv  ' 
&in  plarci> ,,_;_ 
fac  vixqua:ducitac 
mcrtcm,  critvkila' 
tus  ,  nccalccndcii' 
perfupcrbiam.fco 
dcfccndcnt  in  flciji. 
Tum  inrdligctom 
ncscogitationcs 
asvanas,quodintcr 
prctaturE(cbon,(!c 
cafum  &  nfccn(nm 
fupcrbix,  vtvoxf 
rum  audiatur  v. 
adopera  mala  qi 
fcccrunt  :  &  -^ 
datum  quoL. 
bantDei,propria  fcconfeflionedamnantcs.  Ci 
cgerintpocnitcntiam,  per  Luith,  ideft.  gcnarum 
masad  altarccon('ccndant,&quafi  moerorisfor.; ; 
in  introitii  clamorcm  contritionis  lcuentad  dominu 
dicentes:  Sacnficium  Deo  Ipiritus  con.&c. 
b  i^icfnperT^.  PrccdicitvaftationemBabylonioriimf 
pcr.  Moab  vcnturam,&  (uper  cius  vrbcs  inclytas. 
hoftcs fucrunt populi Dei,  &  deriferunt cum ,  vai:, 
in  derifum  CEteris  nationibus.  vndcin  fcquentibi. 
enim  tibi  in  derifum  Ifrael,quaji  interfures  reitr>fjts  etn 
Ifaias .  Onus  Moab  &c.  Eft  autcm  Moab  prouin^ 
bum  Nabociuitasnobilis ,  in  quacratChamos  i 
quod  &  Beclphcgor. 

c  sal.  Quivolunt  faluarcanimam  fuamfugiant  vc; 
futam  doftrinam  Philofophorum,  &  hajreticorum.v: 
ccrtuseftintcritus  :  &  pcr  humilitatem  confcftionis . 
gant  poenitcntiam  crroris  indefcrto  diftridiabftina 
tia; ,  mancantque  in  fimplicitatc ,  &  veritatc  chatholn 
doftrma: ,  ^ 

Mo 


Diuifiot 


NIC  OLAVS  DELYRA. 

C  A  P.  XLVin. 
D  Moabhsc  dicit  dominuscxcr.&c.H/c  j«  ter 
tioloco  prophetiT^at  tontra Moabitas  ,& diuiditur 
id  duaspartes:  quia  primoponitur  afjiiciio  Moabit* 
rum ab uiffyrijs.fccundo  d  Chald<tis,'bi.H<^C  dicit 
Dominus.*^  hoc  moJo procedit  IJaias  pwylKta 
contra  eos propljetfj^ndo. i$.c.&  i6.&  inpluribus  vtitur  ibi  ver 
bis  hicpofitis,<:x  quo  magis  apparet  ifaiam  O  leremiatn  codtmfpi 
tiiuprophetafic.Trima  diuiditur  in  tres:quia  primo  ponitur  Moabi 
tarii  vaJiatio,fccundd  vaflationis  ratio,ibi:  Pro  CO.n.  Tertiopro- 
phettt  cdpa/Jio.ibi.ldcd  fuper  Moab,  Circa primum nominantur 
plures  ciuitates  terrx  Moab  ,  per  quas  intelligitur populus  ibi  habi- 
tans,eo  modo  loquendi  quo  dtcitur  aliquaciuitas  ajfiigi  vcl  vajiari, 

quando 


quando  populus  ciuitatis  afftigitur  vel  vaflatur.Dicit  ioitur, 
■3.     Vaj  fuper  Na.nowe»  eji  ciuitatis  notabilts  in  terra  M<d. 

3  Confufa  for .  l defi,Cariatharim,  qux erat  valde  fottis c 
tas  intcr  aiias. 

4  Contra  Efc.co.ma./c///tcf,  Chaldd  diccntes  adimca 
Vcnitc  difper. 

5  Scqueturque  tc.  Quantum  adfugifnttsextt. 

6  Vox  cl  a  .de  Oro.  Idefiy  de  taii  loco  egreditns  a  moriemh 

6  ftigieniibus. 

7  Pcr  afcnim  Luith  Scc.nomen  ejl  montis iti^Moabadqk 
rnultt  flcntes  rejugerunt,  ^ 

S     Ho  ftcs  \\u.COn.Jcilicet, Chald^ei  d  longi  ptrccperumck 
rem  Jugientium . 

9     Eiitis  qua.  Idcfi,Jlcriies  ab  omni bono.  In  lUbtM  fic Ix 
tur:tritisquaji  vaJUtasin  dcjerto, 

'  *Pro 


M  0  n^^  L  J  T  E  I{. 

i  I  ^dMoah.  PcrMoab.quiintcrprctaturex  patre,e6g> 
cx  patrc,  &  filia  fuit  natusGcncf.ip.fignatur  homo  in 
pcccatis  natus&  nutritus,&pcrcius  fubicaioncm  Af- 
Msquifaauraivigilantcsintcrprctantur  ipfiusfubic- 
ftio  dxmonibusqmnunquam  dorniiunt,fignatur:ide6 
fubditur. 

a    yx  fuper.  Quae  interprctatur  confolatio ,  talis  autcm 
hominis  confolatio  non  cft  nifi  in  turpibus ,  &  peccatis 
qu2  ducit  ad  \x  letcrna:  inalcdiaionis. 
t    iluoniam  v.  Inmorte . 
3    Et  confufa.  confufionc  gchennae. 
t    Capta  tSl  Caru  Thiarinh  qua  intcrprctatur  vrbs  filuai& 


pcr  quam  fignatur  congrcgatio  opcrum  inurilium,ii' 

filuacft  congrcgatiolignorum  infruduolorum:& 

moralitcr  capta  cft  Caria Thiarim  in  mfertc ,  quiatu 

ccfl^antoperationcs  inutilcs  &  mal«quantu4ii  adcK  i 

tium,(ed  non  quantumad  fupplicium. 

t    2^{p»  fftv/t>^c.Y)</.  (cd  maximadcfolatio.  i 

i    Contrita.qui  intcrpretaturcingulum  triftitiaf,&  fig !' 

fafciculum  pcccatorum.  j 

t    Cogitauerunt  rwd/rt.fcilicctdxmoncs,  qui  pcccatoril:* 

difponuntpoenashorribilcs- 

t     i>^o/i/.wr£o>;f«f/.  In  p^nis  gchennJB. 

t  ■   Sequeturque te gladtus.  lcilicct  dicmoi>u m  finc  finc-  ' 

quoniam  talcs  frcquentcr  tcniporaliterproipcrani  > 

lequitur. 
^  t  W 


^n 


leremix  Cap.XLVllI. 


874 


Oat( flo. &c-Qy^'i'i^^^^nnonc)\my\^n^  &  in  feculari 
ientiaflorerevidebatiir,  in  cielcrtum&  in  foiitudincm 
•digctur  Quia  vero  difplicct  Dco  omnishypocrifis,  vt 
qucnsfcntcntia  oftcndit. 

AJ.i^«'fl«Jf«/«-Necefleeft  .n.  vt  non  folum  intuea- 
lurquodagimus. 


■detiacjuadifcre- 
pneagimus. 
.  Ambrofius . 
ipusDci  prjepro- 
fram  cxigit  fefti- 
i.tionem .  Ideo  di- 
fpulus  illequici- 
tis  Petro  ad  mo- 
rimetum,  immo- 
<;e  commendat : 
i  via  Dci  feftma 
cjortctefle  progref 


corporalis  rei  prsmia,  nccad  laudis  verba,  .nec  ad  D 
humanam  iudici/gratiam  anhcIat.IpUigitur  bona  no- 
ftra,  qniainfidiantisculpsglaJiumeuaderenequcunt, 
nifi  follicito  timore quotidie  muniantur ,  re«ae per  lob 
diCitixx.yenbar operamea  qnaji qua apte egenm in Deo:fed q-iid  l-''»-*'^. 

inhislaienteir  pertule- 

a  f  Dialeftics  dirputai»->nibus' 

Pro  cnim  quod  habuiftifiduciam  in  munitlonibus  tuis,&:  i 

a  fSa^iicntiK  ix^ulciiis  vcl  mciiiorix  .         b  ^AbeccIeliallicis 


ciiis  vcl  meiiiorix . 

pui^Tiant  vetitfltis. 


qui  muniuniut  fcuto  fidei  ^  lcuto 
c  1  Figincnia  hxreticonim  vel  philofophorum  quaEColHi.t<lu.iG  idoa. 


in  thefauris  tuis,tu  quoqj  capiens:&ibit  Chamos  in  tra(-  ^ 

fCuit.ies;  ^  HMiniftri.  4 

migrationem/acerdotes  eius  &cprincipes  eius/imul.Et ve  l 

alEcclcfiafticus.  b  tSeculaiisuientis  munitionem. 

clQuia  omnisprauusintellfftuscaptiuahitMt 

nietpra!doaclomncmvrbem,6(furbs  nullaraluabitur;,8<r 

'  F-.l!x  humiliationcs.         f  r  fta: .  irtutcs  7 

peribiit  vallcs  &  diflipabunturcampeftria;  quonlam  di- 

I  ''QMnll  vrqne.idhucflotuit. 


imem  vt  diabolo  a  ^it  dominus :  Dare  t  fldrem  Moab ,  quia  floren,'?  eg!  edie- 
*"    at  emper        turjSc^iuitateseiusdcferta^eruntj  8Qnhabitabiles.Male- 


{ 


a1  Vcl  defidiofc.        *VeI  pro  coipoialis  ieipi2mio>ve1pio  laudis 
•veibo.vel  humani  tudicii  ^iaiia. 


10 


a  V*^i^''^ua  fat;i:c:t.is. 


abijt.  Idcirco  permanfit  guftuseiusineo^  &rodor  eius 


ne 


a  ^Veibum  D 

tr. 

Malcdi3tts  qui-  De 
idiapertorporem 
i.fcitur,  frausper 
jiuatam  diledJio- 
im.lllamminor 
:aor  Dei  exaggc- 
jt,  hancproprius 

iiorfuiexcitar.Fraudcmquippe  in  Dci  opereperpetrat 
c i  fe  inordinatc diligcns  pcr  hoc  quod  rede  agit  ad  re- 
mncrationistran(itoria:bonafeftinat.Tribusaiitmo- 
d  frausiftacommittitur,quiaaut  tacitacordis  huma- 
n5ratia,autfauorisaura:autresqua:libet  exteriordefi- 
datur Contraquodper prophetam dicitur .  Eeatusqui 
C  i.jiiticmciiii4sjuis  ah  omnimnntrc,(\v[ii  enim  non  (olu  fraus 
ipli  ifacceptionc  pecuniz eft,  ncc munus  vnu  eft.Tres  veru 
f:itacceptionesmunerum,ad  quasex  fraudc  fcftinatur 
2unuse(\.n.acordt:  captatagratiaacogitatione .  Mu- 
risabore.gloria  pcr  fauorem  Munusex  manu,prxmiii 
prdationem,Iu(\usvcr6abomni  muneremanusexcii 
t  ,quia  in  eo  quod  refte  agit,  nec  ab  humano  corde  ina- 
r m gloriam.nec ab orc  laudem,nec  a  manu quxrit  rc- 
oercdationcm.  Solus  inDeiopcre  fraudem  non  fa- 
C,  quicum  in  ftudio  bon£  adionis  vigilat,  nec  ad 

corpo- 


cxtrisvtfandiisad 
irfetur  coeptum 
i:rimpediendi,fpa  I  ^,^^^^5  qui  facit  opustdominifraudulenter,  86naledi 

BtimnOnrelinqUa     ^  1       aTVdbumDti  bTlnterfcftionec»r„,Iisvit, 

dus  qui  prohibet^ladium  fuum  afaneuine. tFertllisfuit  ^^  ^""^  '^^"^:  ^"' 

-,       iLjirr       o  •       •ri         r  ■    -k,        '*  /*•'"    t/-"''/''»»  carmm    ei  paccacus 

Moab  ab  adolelcentiaiua,&:  requieultJnrecibusluis.Nec  1 5  fuamcruLtfixerut,  &c.  ^""« 

uCapiiuitatis 

transfufus  eft  de  vale  in  vas ,  &l  in  tranfmi^rationem  non 


nmignoro.  Sscpc.n. 

bona  noftra  latroci 

nate  fraudc  pereut 

quiareftis  aftioni- 

bus  concupifccnti? 

terren?  fe  finferut.  t««S«"nt. 

Saepedcfidia  inter- 

uenientedcficiunt, 

&:  frigefccntc  amo 

re  tabefiunt. 

C     Etm-dcdiBus.Vo 

tcft  hsc  maledidlio  g 

omnibusconueni-^^,„;pfiM<. 
rcquifiuxumfacu  nb.quiavo- 
li  fequuntur,&cor  \m\.c. 
pora  fua  caftiffare,  ^^*}"^-^;.  . 
&leruitutifubijce;J^""^"S''8'= 
re ncgligunt,  fecun  '  c^r. , y.f. 

aml  vt  R'-cjuieuit 
carrn  m   «' 


b^F.! 


14  Q^tiia  fine  fanguinis  ef- 

15  fufionenon  ptremiffio 

1 6  peccatorum.Caro  enim 
J7  &  fanguts  rtgnum  Dei 

rion  p(fjtd(hunt  .Wl2' 
ledidusergoquiprohibetgladium.ideft,  verbum  Dci  a 
fanguine :  quo  fcilicet  animatur  materia  peccatorum , 
fundendum  eft  quidquid  in  mcmbris  noftriscarnale,&  „ 
terrcnuminolcuit&refecandogladium  verbi  Dei.       •      i»    f  ^- 
Gregorius .  Gladium a  fanguinc  prohibere  eft  pra:di  1»"^*»^ moa' 
cationis  verbum  a  carnalis  vitae  interfedionc  retincre, »«-. 
dc  quo  dicitur .  Gladtus  mcus  denorabic  carnes .  Hinc  Pau- '  '■i'«- '  <• 
lus  ait  .  Conte(ior  hodie  quia  mundus  fum  a  fangume  omnia .    Ad.io.f. 
lion  cnim  fubterfugi  quo  minus  annuntlarem  omne  confilium 
Dei  vcbis. 

d    Tertilis.  Ofteditur  Moab  ex  abundantia  in  odiumj-fc 
elationem  veniflc,  &  populum  Dci  afflifl:um  defpexifte, 
quianihilafflidionis  vel  captiuitatis  patiebatur. 
e    ■a  ■Pfm<j/./jfg«y2«j.Thcodoretus.  Permanfitinmeta- 
phora.  Quia  racminit  valisjneceflario  fecit  etiam  muta- 

tionem 


^* 


NICOLAVSDELYRA. 

1  Pro  eo  .n.  Hu  confeqnenter  ponitur  dici^  vajiationis  ratio , 
qt  c(i  duplcx vnaex cius fafiu.alia ex  Dei contemptu.fccutrda  ibi 
A  fciluni  c{\.Tfima  adbuc  dupkx.  Vtima,qiHa  nimis  confidcbat 
inntalici]sfms,&abundabant  dinitijs.  Secunda^quia  habebantpo 
pnrcs,v:roi  beilatnrcs  natiuos  de  terra  Moab :  propter  quod  ni- 
m  ftpcrbierant  & iujium  erat  quod  punncntur.l^itur  primbpo- 
nnr  primum  fccundo  lecT4dum,ibi.Qi\on\odo  dicitis.Circd  pri 
nm  dicitur.Pio  eo  Scc.reputando  eas  mexpugnabites. 

2  Et  in  The.  tefiimado.quod  indepoffes  bellatores  conducere  ad 
rt  Hcndim  omni  homini. 

j  Fu  quoqj.jii  nulla  poteHas  humana  valet  contra  iudiciu  Dei. 

4  :it  ibit  Qhz.ldoiorum  erat  Moabitarum. 

5  n  tran.  qma  Chald<ei  portauerunt  ipfum  ad  terramfuam,pro- 
pt-  materis  praciofitatem. 

6  Et  ve.prc.'. exercitus  Chaldaorum. 

7  Et  per.val.&c  i.hiibitantes  in  vallibus  &  campefirihus. 

8  Dateflo.Mo.&c.'.rfici/e  eum  fimilem  flori  cuius  pulchrltu 
dotarcefcit&deficitfubito.TranslaiioChaldaica  habetftc.  Date 
i  o.nam  Moab,  quia  egrediens  egredictur.Et  efi  hic  Moabgenitiui 

cafus 


cafus,&  efifenfus .  \egnum  Moab  dabitur  ttlteri,&ftc  egredietur 
a  di^nitaterrgia. 

9  Maledidius.  Opus  Dei  dicitur  deflrtdHio  tMoab,cd  quodpro 
cedcbut  jecundum  ordinem  diuintc  iufiitie ,  cuius  exequutor  erat 
exercitus  Chaldeorumftdcb  fuhditur, 

I  o  Malcdi.qui  pro.yi  Moabitarum .  Confequenter  reuertiturad 
defi  ribendfm  eius  diuitias,de  quibus  fupcrbierat  dicens. 

I I  FertiUs./^rfi«i/^y. 

12  A  b  adolefcentia  i.a  tpc  quo  ccepit  effepopulus  nominatus. 
I  j   Et  icquie.i.quiet^ poffedit  diuitias fuas,qu^  fcces dicuntin,t  0 
qubd  Pieliarttfomentum  omnihus  vicijs. 

14  l^CCtTcLmfll.Loquitur de  eo feciidiimmetaphoramv.ir,i,quod 
non  cH  transjufum  de  vno  vafe  ad^  aliud  eo  qubd  nonfuerat  tranf- 
latus  de  terrafua  ad  aliam  per  captiuitatem. 

1 5  Idcirco  i.fuper  eins. 

16  In  eo.  per  quod  deftgnatur  appetitus  eius  &  inctinatto  ad  v:- 
tia  quibus  diuitif  prtfiant  fomentum.i.Tim.6.l  .Qa]  volunt  di- 
uites  fieri:incidunt  inlaqueum  &  tentationcsdiaboli,& 
in  dcfideria  mala  &  nocuia  &c. 

17  Et  odor. i.fama, 

•J<  Non 


t 


8  DatefloremMoab.  Iden,licetadtempusprofperctur, 
laien  aEternaliterpunieturjIob.ai.b.rencttj/w))^»»?»,  & 
^tt  iram  & gaudent  adfonum  organiiducunt tn  bonis  dies  fuos,& 
.in  unBo  ad  tnterna  defcendunt.  Exemplumdediuitecpu- 
loi; .  Luc.i6  Et  quoniam  tales  adpalliandum  fuas  ma 
nt  s,  aliquando  faciunt  aliqua  bona  opcradcecnerc  fc- 
qi.mr,  «-        & 


9  CMalcdi.qM  fa.opus  Dei  fraudu.  OpusDci  fraudulen- 
tcr  facere  eft  operebonodegencremagnam  malitiara 
palliare. 

10  Et  male.qui  prohi.gla.fu.  Ideft,  iuftitiaBexercitium 
apcccatorum  prxcifione,  cumpoflSt  &  dcbcatcorri- 
gere. 

11  Fertilis fuit.  In  temporalibus  bonis. 

13  Et  re.  Quiadiuitiae  fomentum  pnijflantomnibus 
peccatoribus:  &  pcr  hanc  requiem  fignatur  pecfcucran- 
tia  inpcccatis. 

Tom.4.  Ec    i 


«n 


Gloford&NicolaideLyra     8 


/ 


4^  tioncm,dcgiiflu& 
A  odorc  •  Prbptcrca,  a 
inquit ,  pcrmafit  in 

firofpcritatc&nul 
am  aduerfitaie  cx- 
pertuscft,  vclutin 
eirdcm  fcmpcr  c6- 
ucrfanslocis.  b 

a  Mitiamei.&r. 
4<  Thcodorctus . 
Tropic^poUiit  ifta 
Dixit.n.flcrct.ficut 
IfuccifJenim.  dc  vafc,procxhau- 
ricnt.Nccfufficict 
ipfis.hoftibus.f.  ac- 
cipcrcqu.x  funt  in 
Vafis,fcd&vafac6- 
tercnt.vocat  porro  c 
vafaquidemvrbcs, 
Ar>,i  I  .quxautcm  funtin 
1C6iokcce.  ^,(^3^opcs,vtrumq} 
vcro  fccerunt  ho- 
ftcs  &  dcpopulati 
(■unt,&  inccnderut. 
g  Quicunq;  in  huma 
na  philoibphia  c6- 
fidunt  defpicientes 
ccclcfiaEficie&  do- 
ftrinam  fimpliccm 
venicnt  illis  ordina 
torcs  &  ftatorcs 
dogmatum  fuoru, 
&  diripicntes  thc- 
fauros  falfa:  fcien- 
tiae,  quos  in  libris 
quafi  in  vafis  ha- 
buercmaligni.f  fpi 
ritus:&  tunccofun 
dcnturinexituvit? 
probantcsnihil  fibi 


I 

2 

3 
4 
5 


7 
8 


lO 


II 
II 


Moab  nuUo  modo 

advitamclYcaCho 

mos.quenudmo- 

diim  nec  Ifraclvl 

lum    confcquutu 

eft    auxilium   a' 

idolis. 

C     Confolininimrr. 

Ironicc  vcladpcn 

tentiam  prouoca: 

vt  per  fatisfaOion 

consruamcuadai, 

mifcriam. 

Myftice.Sapicr 
tcshuius  miin  '■ 
hccrcticiquo;  . 
ab  fignificatfiftu) 
titiam  noncoric) 
rint.ndfidemcaih 
licam  conucrfi,\ 


ftoncftimmutatus.  Proptcrcaccceaics  vcniunt,aicit  do- 

.  Cldcft  hortibu»  tr.djm  d..ipunJ.m,su.  fctuteniur  oinnfin  fu?<::kftilrm  e  us. 

minus  8^mittam  citoiainacorcs,  8c.ftatoicslaguncula- 
rum,  6cftcrncntcum,  &vaiaciuscxhauricnr,&Iagun- 

a  5Q.1M1  non  j)ot<:niauxili    ■ 

culas  corum  coUidcnt.Et  cofundctur  Moab  a  Chamos,  fi 

j  «  Vbicol^W-nt  viiuloiaareo». 

cut  confufa  cft  domus  ifracl  a  Bcthci  in  qua  habcbat 

>  ^Libationii.     •  ^  o         •    •         1_      A'      J 

fiduciam.Quomodo  dicitis  forccs  fumus,&  viri  robulti  ad 

TTTub  noinine  Moabftul.iti»  lcculi&  fuperbia  confmatur  ^Hoi.cs. 

prxliandum  ?  Vaftata  eft  Moab,&  ciuitatcs  ilUus  t  lucccn- 

*  a  Idui  in  P"^P"»  •""«'=  "'  fcientiaconhdcb.int  b  f  Damnationcm  pcrpctuam. 

dcrunt,&  clecnii  iuucncs  eius  dcfccnderunt  m  occilioncm, 

«lA,HTnus 

ait  rcx ,  dns  exercituum  nomen  cius .  Propc  cft  interitus 

a  INondiuiuionmell  quod  ccrtofin.  obnoxiumcii 

MoabjVt  veniat,&  malum  eius  velocicer  t  accurret  nimis. 

t  ConfoTamini  cum omncs  qui  cftis  in  circumitu  ciu.s ,  6<^t  j  nict  lUis  ruina,&\ 

r.  /-     .  •         1-   •        /-x"      ^   f«^^  ,.(!•< 4  ftatio  omnibusv 

vniucrfis  qui  fcitis  nomen  eius, dicite :  C^uo  contraaa  cit  ^^  ^.^^^^^ ^^^^^  ^  ^ 

virea fortis  ,baculusgloriofus?  Oefcendedegloria ,& fc-  ,6  ucrfis fcais.Qui 
dcmfitihabitatiofili^Dibon:  quoniamvaftatorMoab  -7  "'-^^^^^^^^^^^^ 

a  1  >'ti'porem  .ndical  Aroer  propter  fubitum  cafum.  a  1  »     C  ~| 

afccndet  ad  te,difllpabit  munitionCs  tuas.  In  via  fta,&  pro       J.;;^^;;;',,^^^^^ 
fpicehabitatioArocr.Interrogafugiente^&ci^cuafitdic,  jg  ^    ^hfdm.Sk 

r__„*:.. .-  contra  Babylonc 

&  Philifiijmvai 
natuscft,  quiac 
preflcre  popuki 
ludxorum,itapr 
diciturvaftitaj.M 
bitarum.i.  Arr 
abAflyrijs,&r.: 
lonijs:  Abvtr:. 
.n  vaRatifunt,;; 
doScnnacher;c; 
ptiuauit  Ifrad, 
2  2  Nabuchodonofi 


19 


a  •iB.cfponliofugient».  - 

quid  accidit?Co'nfu(us  cft  M  oab,quoniam  vidlus  eft .  Vlu- 
late  &  clamatc,annuntiatc  in  Arnon:quoniam  vaftata  eft 
Moab,6^iudicium  venit  ad  tcrram  campeftrcfuper  Hdo, 
&  fupcrtlafa,&:  fupcr  Mcphat,&  fupcr  Dibon,&  fuper  Na 
bo,Scjupcr  domii  Deblathaim,&  fup  Cariathiaiim,  &  fu- 
per  Bethgamul,&iupcr  Bcthmaon,8cJuper  Carioth,&Tu 
pcr  Bofra,&fupcromncsciuitatcs  tcrr?c  Moab,  quslon- 

prODantCSmmiUDl  ^  \r  .,Q:Jd;^MinfarculodoRma,u™rc.un(..uincft 

profuifle  fludium  d  ge&quajpropcfunt.  AblcilumcltcornuMoab, & bra- 
fuum,&falforum      &        ^      ^     ^  n       •     i       •      ^^'"" ''%"''••  ^,  rnhnerfit  lerufa 

pa9y.b.     dcorum  fuoru  cul  -     chium  cius  contritum  cft ,  ait  dommus  ,  I ncbriate  eum  ^J  ^" J"" 
Cturam.Qiua.«Ce«  r.' '''TrX'l\l'^''" ''"''''  ^ 

Matt.»y.d.   tum  d^nonia,  tunc     quoniam  contra  dommum  ercflus  eft.  Et  t  allidctmanu  ^J  ^J^X^o?^^^^^^^ 

&" nldireills  in^^tiein  a:ternum.  lufti autem in  vitam      peruerforum ea^uidquid  ad  terrcnam  fcientiam p 
ot  anjjCii» C1U5     13  ^^^  ^  putatur  robuflum.iubuertitur ,  vt  mhil probc 

bT/<:T«/-Wf/«rWo^fe.  •?«  Theodoretus.Tcroboamcol-      quodfortiffimumputabatur.  ^.j 

locauii  in  Bcthel  vituIam,docet  ergo  fermo  prophcticus  4^  '^'"^"' 


20 
21 


Diaifio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4c  i     Non  eft  iaxtavit^.Ab  antiquo  enim  erant  diffatnati de  vicijs 
carnalibus. 
%    Pxopterea  ecce  Auvc.de  propinquo. 

3  Ei  mittam  ei  in  oi<ii.iitera  Hebraica  plamor  eH  qua  eff  ta 
lisMittam  euacuxtores,&  euacuabunt  eum.  lik.n.fuerunt^jjy- 
rij.qui  euacuauerunt  eum  diuitifs. 

4  Et  lagunculas  eorum  coUidcnt  Scci.hominespoffeffores 
diuitiarum,vel  loca  diuiti<e  vbi  conferuabantur  l^£c  omnia  dejtruxe 

tunt  .y^ffyrif. 

5  Et  confundctur  Moab  a  Chzmos,Scc.i.propter  cultum 

idoli  Chamos. 

6  Sicut  confufa  eft  dom.Ifracl  a  Bethel  in  qua  habcbat. 
J.proptcr ctltum  vituliaurei  in bethel,jtcundum quod habetur.^. 
^egum.ii. 

7  Quomodo  dicitis  fortcs  fumus.Jiic  ponitur  fecunda  ra. 
tio  dejtrudioms  Mn<b,qux  tfl  laH-Uia  de  fartitudine  bellatorvfuo 
rum  cum  diut  />  .Quomododicitis  fortcs  (nmus? Q^d.per  ef- 
fe^um  app.neb  t  tontraiitmyidco  fubditur. 

8  Vahata  cfl  Moab,&  ciuitates  Ulius  fucccnderunt./.a(f 
uirfarij. 

9  Et  clcfti  iuuencs  eius./.Moafc, 
jo  rjcfccndcrunt.<iyi</»e)'ii»j/*«i. 

-  1 1   In  OCCi.<i/«if  adutrfarijs. 
la  Qotiio\d.m\.lr6nict:  loquitur propter  quod fubdttur» 
ij  Dicite  Qupmodo  confra^a.i-foreflaf Aioa^. 


14  "BiCa.Scci.fceptrumregni eius fuperbum. 

15  Dcfccnde./«co«/«/jontw. 

id  Sedc  in  fi.«.  inpenurii ,  qua  fuptrblUi  ex  nimia  abum  • 

17  Habnnnomen  efl tiuitatis  famoja. 

18  Inviafta&profpicehab.  Arocr./o<7«i;Mr  depopulo  f  j» 
per  modum  hormnts  in  pauore  &  anguflia  exiftentis ,  quify 
hinc  &  inde  ad  videndum,fi  veniat  aliquis  vnde  pcfjit  aliqui.  • 
foUbileaudire:frcquentertamenaudilconirarium,^ficJuit.>o 

poftto,ideo  fequitur, 

19  ConfufuseftMoabquo.vi.cft.  i^efponfio  eft  mit- 

gati. 

20  Vlulatc&clamatc.annum,inArnon.Tforw«f 

rentfe  adfugam,eo  quod  ciuitates  furtcs  Junc  dcftruHii:C^ 
tur  in  litera,&  patct, 

a I  Abfcifum  cft.Hic  ponitur  ratio  deflruHionis  Mo^b,  (j  *• 
cipitur  cx  eius  contemptu  &  injidclitatetcitm  dicitur .  Ablc  i^ 
cft  cornu  M.O^b.i.fuperbia  eius  efl  deieda.  _      I 

ai  Et brachium eius contri.  cft .  tdeft ,fortitudo ctusefit- 
tnta.  .         .11: 

2  3  In  Cbrictate./.ca/ice  ir<t  domini.  Iftud  tamcn  inaltqui  ^; 
brisponitur  in  textu:&  hoc  fuit  per  ignormtiamfcriptorw ;  y 
hanc  glojfam  interlinearem  textui  inferuerunt ,  ftcut  ^?-  /» » |'  • 
dijslocisfcriptura.  uu 

24  QupniamcontradominumereCluselt.  />"•/« 

tum  coittcmnendo. 

»j  EtallidcL/.</owiri«x.  ^  ^^^3 


87 


^ 


iris 


i  prioricoiTia;ccr 

ritcsadptciiiren- 

t  m  protiocabat, 

(SadChriftumco- 

urti  moncbar ,  vt 

ircius  fidc  pcrpe- 

tiiniancrcptji.uc 

ii-orrigibil«j<;pliiri 

ips,  &  obftjnatos 

ag(0!ccns,ex  pcrfo 

r^cornm  qni  dc 

n,.  ^''abfaUiati  lunt, 

&xpcriaientofno 

.  eisfupcrbia  didi- 

*''"ceant,ait,^«iw.- 

\\.nii  l^vnbirm  Afi.t'-, 

6drEtMoabfiipcr- 

biarguit  .gaplu.<; 

^efrturquampof- 

Ci  vel  pofcatcius 

""fdtitudo.  i 

b  Jdfb.  Potcntiam 
jj,  ptrtina:  foelicitatis 
&>lag3m  rcpenri- 
n  fubucrfionis  o- 
ftidit. 

c  AiTotfi.quajinter 
p:tatur  fortitudo 
e(  uni,&  fignificat 
faiffimalicrctico 

■  rin  dialediitecoii 
ftfta.inquibusvi- 

•  m  «ioaturcflcfortitu 
derroris. 


d|  Tlorah  .  Tempc 
'^  tttem  huius  (ccu^  f 
■    liVidetur.n.  figni- 
C  fi^irc  aliquos   de  g 
Moab 


lcrcmi^  Cap.  XL VllL 

Moab  in  vomitu  liio,  d/^ciit  m  denfum  etiam  ipfc. 
Fuitcnim  in  dcriium  tibilfrael,  qua/iintcifurcsrepe- 
rifci  cum.   Propter  verba  eigo  tua  qux  aduerfum  illum 

a  TSicut  (ilu  Babylunis.         bTConciliuiu  pr.mho».      •  tOSjpien- 
,  .rsrecuh  cTHabitaculacrrorum  dlTun" 

Joquutuscs,tcaptiuJsduccris.  Rclinquireciuiticcs,  ct 
habitatcinpcrra  iiabitatorcs  Moab^  &  cltotc  quafi  co- 

lubanidihcansm  t  lummo  oreforaminis .  t  Aiidiuimus 

lupcrbiamMoab.  Superbus  cftvaldc.  t  Sublimiratem 
cius  &carrogtntiam,6cIuperbiam,  SQiltitudinc  cordis  ii- 

»  fli^^inn  hil  !at.'t 

lius  cgd  fcio,ait  dominus .  t  ladiantiam,  t  eo  quod  non  fic 

a«rSc.i.lttj.  t 


878 


Moab  ad  dominu 
conucnivellc.  Sa- 
bamacnimconuer 
fioaliquainterpre- 
tatur. 

C       f^inea    Sabama 

&  cxtera .  AttoUcns 

altitudincm,  quia 

fupcrbiaturrimad 

caciuniconamrcri^rC.,^j^_ 

gcrc. 


10  f     A  ff^or .  Vrbs 

1 1  quK  morcuo  mari 
'  2  imminet,  vbi  tcr- 
i<  miniis  Moabitaru. 

•»  "     ■  .  .  ,  '4  ladicat  crs;o,  quia 

luxcacam  virtus  eius  nec  luxta  quod  poterat  conata  (it       vfquoad  extrcmos 

aT0uk„sm.ictiam.,us&r,i^„.,,.^,»,.,......„       u  ..„„....= fincs  prouincix  vlu 

larus  perfonabit 


afl>u!j„sm.fctia,nc,ui.&tii.ht,ainicllultiti,m  b  .|-Proui„ciam  vel  mctfo.>oliu,n. 

I^HatteiicorumfynjgOf;!,,! 


taccre.   Jdeo fupcr  Moab  eiiilabo,  &  ad  Moib  vniuer{am 


a  TMunitionisfophiftict. 

S  «rFragilis  &  folubilis. 


clamabo.advirost  mufifidilislamsntantes.  DeplanAu 

^i  1  q^r  l^  extoiht  contrA  fcicntia.n  D-i.  b  TAliqui  V olrntcs  conuert, 

Lazerploraboribi  vineaSabama.  Prqpdgincs  tu^  cranfie- 

.  a5Ne  liattibipaiiis.qiucnnufttitiuinfelafpidum. 

runt  maie,  vlque  ad  mare  lazer  pei  uencrunt.Supcr  t  mcil 

aTNt  nat,niev,nam,auods;tfeldi,conun.        TEm„gclicus.     bnVt  concnl- 
cct&  delttujt,  ne,ndeco,nedentes  &  biben  esnioiiantut. 

c  TC,).,,inl75  hiteticis.     TBcJti.qm  lugent.qiioniam  ipl  confolabuntur. 

lcm  tuam  &  vindcmiam  tuam  prcdo  irruicAblata  crt  kti 

«TScientiafjlli  nom  nis.  bTldcll.Dehisqui  fe 

'cicni,-'^,  circuncilionishabere  iaftsnt.  c^Oaconum 

tia,  &  exultatio  dc  Carmelo,  &  de  tcrra  Moab ,  &  uinu  de 

...  /-     T      I  a  IQj^^.i  xtcno  filentio  oppiim^-niur. 

lorculanbus  lultuli .  Necpaquam  calcator  vu^  t  folitum 

1a  uCogitatio. 
cumacantabit.  DecIamorcEfcbdn  vfqueElealc,  &t 
lafa  dcdcrunt  voccm  fuam,a  Segore  vfquc  ad  Oronaim  vi 

,  '  »(Amaix,faU3e:idco  Itcrilcs. 

tulam  t  contcrnantcm ,  aqu^quoqueNcmrim  t  pelllm^ 


Ifiiie.ff.C. 

15  Dv.' quo  Ifaias  ^c-  E 

3'S  pinsv{^w  Segor . 

'Vitulam  conter- 
i^  nantcm,idcKt,ferfe 
'7  Q.X.  cctaris  .  Sicut 
iS  c;nim  in  hominib. 
^9  tricefimus    anniis  tCiV  H^res 

ita  in  pccudibus  &  l"  fL^.""'"?'- 

iumcntisannusterq„,,edeflco 

tUlS    robuitillimUS  laxre.deflebo 
eft.  te  vinea  Si- 

bama. 

g      ^qux.mzs.ji. 

qu.eeniml^jwnm  rfe  '    * 

fertie  ertmt ,  &r.  Et 

quxhic  minus  di-|igfj^ 

cuntur,inlfaiaplc- 
22  nccxponuntur  Eft 

enim  Ncmrimop-p 
25   pidum  fupcr  marC|tricnnein, 
24  mortuum, 
2$  S  3.  Et. 


20 


2l 


NICOLAVS  DE  LYRA. 


f  eius. 


<  ^  i  Manum  Moib.i.potefiatem t.-,. 

a  In  vomi tu. .'«  hjc perfiquitur  mttaphoram  homtnis  tnebria 
ItiUi  reifcit  ca  cji,.c  habet  tntmus,  ftc  ex  Det  tuHttia  fytoab  fuit  di 

"    utjs  &  virtute  -pacuatus . 

3  Et erit in  derifum.CwMj  caufa  (ubiitur.  Fuit in  derifum 

tw.mandocaptmatvsfm  a  re^e  Salm  :n:,('r fecundum  iUud  Lfa. 

j.Vxqui  fperni.';,nonnc&  ipfc  fperneris. 

4  rxo^^tx.contempubiliacontra  ifrael. 
*•     5  ^m^y^^-ficut  &  ipfijdeofubditur. 

6  Relinquite ciui.^«oc/  exponcns  I{a. Sa.dicit  quod  in  ripisflt* 
*""»excauationeac}U£fiuntforaminci,&qiiandofiuu!^mtdcurn 
drefcumfuntfatis  alta  ab  aqua,&  ibi  nidificant  columbx,fed  qm 
d:refcitfiuuius  intrat  aqua ,  &  aufert  nidum  fecum.  ftc  populus 
Aflfc  per  tnundantiam  exerciius  ^..^ffyriorumdeterra  fua  fuit 
triswus  Mii  autem  cxponunt  aliter,cum  dicitur. 

7  Habitatein  pet./.J«  rupibus  altis. 

8  Habitatores  .   qui  folebatis  habitare  in  ciuitatibus  deli- 

Ci.S. 

9  Et  cRotc. i.inaltiorilocorupis  vbihomines  armatinon  pof- 
Jnafccnderc  &  yosfequi.q.d.non  potefiis  aliter  euadere,propter 
9driuertttur  fcrtpturaad  tncrepmdumfHperbiam  Moab ,  lum 
rfrfwr.Audiuimujfuperbiam  Moab. 

K  Subl  I  mitatem  cms.tnfiatu, 
i«Et  arrogantiam.i»<jfafl«. 
i:Etfupcr.'»fjfffl«. 
'jEt  al.cordis.(«  cogitatu. 
t    l^laftantiam  cius  .  ed  quod  nonftt  iuxta  eam  virttis  eius  nec 
»«•<!  qtod pourat  conatafitfacere.ln  Hebrxo  habetnr.  Ira  cius 

in 


m  lufta &  fortitudo  eius  non  fic  fccit.Q;<orf/?c  exponit  l{a. 
Sa.Ira  eius.i.odium  contrapopulurn  ljtaeLiniu§la,quia  magis  de- 
buitpooutum  Ifrael  diligere  tanquamgratus  de  beneficijsqu^fecit 
^brah.:m  erga  Lntb.patrem  ipfjus  Moab,quem  captum  ab  hoHib. 
eripuit,3enef.i^.  &  defubuerfior e  Sodomtefuis precibus  liberauit. 
Cencf.19. 

I  y   Ideo.  H?V  ponitur  confcquenter  compaffio  leremi^  qui  Moabi- 
tis  compaticbatur,eb  g,  videbat  in  jpirttu  Chrifiiim  defcenfurum  de 
l^tih  Moabitideje  q^tagrnuit  Doo':^  Oheth,  Et  Obeth  leffe  patrem 
Dawd  ,  ficut diihmfuit plenius  Ija.  i^.&hocefi  quod  dicitur  . 
Idco  Cnpcr.i  ficbiliter  clamabo. 

16  Ad  vir,j.  ad  Moabitas  habitantes  ciuitates  adificatas  &  clau 
fas  de  litteribns  coHis. 

1 7  Dc  planftii  Lazcr  plorabo .  nomcn  eft  loci  vbi  vinearum 
abundantia, 

1 8  Propagines.?.  viri  tuifortes,quosftc  vocat  ex  vineis  ibiabii 
dantibus. 

19  TranCicmnt.Ineaptittitatemdu^is. 

20  Et  cxulta.  nowe»  efi  lociin  Moab ,  aliusa  Carmelo  qui  efi  in 
ludaa. 

2 1  Ncquaquam.  Efi  autcm  Celeuma canticum  vindemiatorum, 
quandoabundanttn  vino.  Etperljociiitelligidestruaio  viaearum 
&  captiuatio  hominum. 

22  Dcclamo.  'Hpmencflciuitatispopulof^,propterquodcia- 
mor  populi  in  citis  defirutiione  longefuit  diffufus. 

1 5   A  Scgor.  Q.ui  locus  efi  in  profundo  Moab. 
24  Vitulam.  hoc  dicitur  eo  5,  Segor  fuit fubuerfa  cum  Sodoma. 
Sctendum  tamen,^  Segor  non  eratin  terra  Moab,  fed  inextremita 
te  Ittdiex  verfus  terram  Moab. 

2s  Aquaeqiioquc.  'Proptei  multitudinem  fanguinis Immani 
ibi  currentis. 

Tom.4.  Ec    4 


8;^  '     Glof.ord.&NjcoIaiJeLyra        880 


^  a  Et  aufrram.  IntC 
A  rcnnfc  fccla  hiima 
ns  (apicntix,  ccda- 
uit  pompa  &  clj- 
mor  vcrborum,vt 
philorophi  ncc  hx 
rctici  dc  cccicfia  c- 
grcfli  aliquid  inijc- 
tCjrllert».  niaut  in  do<!^rina 


t  f'Qii'»<'"m  i^-fccit  "rniiTt.frirwitTCji  f»criS/iori!'n. 

crant&aurcrimtle  Moab ,  aic drisolTcrcntem in excdfis,  r 


•Hcliis. 


&  facrificantcm  dijs  cius .  Propterca  cor  meum  ad  Moab,  ^ 

•  <  Li'tul>ttf«rnM  ni.ino'*  b^     rtcrtos.  ci  Mun  t  uii.s  tfasilis. 

quafi  tibia  rcris  rcfonabir,  &  co^  mcu  ad  viros  j  muri  ^^\-  3 
lisdabitfonitumtibiarurquiatplus  fccnquam  potuir,iJ  4 


fius  Moab  timidu 
animum  qucm  c6 
parat  cum  animy 
muUcris  parmrica 
tis. 

c    £'<»'/'.Bcnccor  i 
Moabcordi  nui!- 
ris  parturicntis* 


^    ^.     ..  .fua.quod  humanx 
lixit^t";  ^'«^  vrilc  fit. 

tJnciliunM.    h     Om:e  fMmiipH. 


■  ^  '  '       i    •  •     '    o     '  i         ">     parat,  ouiadcm 

circopcncrant.TOmnc.ii.caputcaluj(ium,&omnisbar  ^    gnaluxuna  adm 

baralacrit.Incun6lismanib.  tcollogatio,8<ffupertomne  7    gnam  pcrucnimt 

.      .  .         dorlumcilicium.EtfuperomniatcctaMoab,6<:inplatcis       tnftuiam. 

Apudantiquosbar        .        _      ,      -  '.  .      \/      1   /-  \u  ■ 

b,Tcapitirqucrafu-  -  ciusois  pIand:us:quoniam  contrmiMoabiicutvastinu- 
+  qa«dnon  ralu^us  indifium         ,  .''"'^"A^*  a       >>  «Mnb,uto.csc.* 

dejccbt.      fiiit,  pcrhxccrgo      tilc,aitDns.Quomoc1o victa eit,6c^vluIaueruntr^u.omo- 

^    .  >iiprrbix. 

dodeiecitccruicem  Moab,&:  confufus  cft?  Eritquc  Moab 

a  4,Dcicc>iru;e.bi»,hi  huiiranaljiiicniia  ^uinto  conti»  Deuui  leeiigii,tantj  .ctitaic  fupciinte 
fMaui  oii.nibus  fiub-f^iit. 

in  derifum,&:  in  cxemplu  omnibus  in  circumitu  fuo.  Ha:c 

a  «N.Vui  hiidonofof  iapax.r.5:  vrii>x.         b  vTranfiens  ('.'d  ,Moab. 

dicitdiis :  Ecc*  quafiaqijila  uolabit ,  &c  extcndit  alas  fuas 

;■  iC'i<\  li  tainofa. 

ad  Moab.  CaptaeftCarioth,&munitioncscomprchen(^ 
funt .  Et  eiit  cor  forriu  Moab  in  die  illa,(icut  cor  mulicris 


magnirudo  moero- 
moftcditur.  Qiia- 
fidicat,  noncrunt 
priuatxlachrimx, 
publica  lamenta  rc 
fonabunt,necma- 
tron^nccvirgincs, 
nccctaipucriiisncc 
^fcnilis  ent  immu- 
nis:pudorcm&im 
bccilitatcm  cxtre 


8 

9 

10 


II 


dus 
,  omnis 


macaptmitatisne- 

tm»gnifiaui5'f'H'".^.[f^-'"CS 

ojiuuin.       ""s  capitibus 
caluicium 
barba  radctur 
C     Quoi  iam  cvttriiif. 
Omnis     dodrina 
philorophorum,(5c 

Ipropterpo-  h^rcticorum  quia 


partuncntis  Etcellabic  Moab  cflc  populus,quoniam  con 

3lM<ntis.  *  h  «[  Dccei).  '-'lis.  r  *'~aptiuuatis. 

tra  dominut  ^loriatus  cft.  t  Pauor  &  fouea  etlaqueusfu- 
per  teohabirator  Moab,aitdominus.Quifugericafacie 


12 

14 
15 


f     In  V)».  Quia  in 

ciusmunitionc! 
rabantfibi  u> 
fcdfruftra: 
gnis  vindidcvcrii 
cem  tumultusfi: 
rumMoabiufto 
dicc  rctribuctc  0 
preflit. 

g  Fx  tihi.  Q; 
hgcmunitiovrb 
ncc  virtus  idolo; 
valuit  tcdcfcndc: 
ficerit  perpctuui 
V?  his  qui  coni 
dunt.  Infapicnt 
humana  ,  &  ic 
uiunt  crroribusi 
uerfis. 


a  ^Ob(i(li"ni« 


b  I^Tenianscuadrri- 


tcntum. 


pauoris,cadetinfoueam,etqcon{cenderitdefouea,capie 

fCaptiiiiiatis.  ^luftiteiributionis. 

turlaqueo.  Adducam.n.fuperMoab  annum  uifitationis 

iniquitatceorum.f. 


h  EtfOTOcr.Vld 
tur  tcmpus  grai 
fignificarc,  inqt 
(luicuitque  tnmum, 

fragiliseft&inuti-  f  corum,aicdris.In umbraEfebonfteterunt tdelaqueofu-  16  nomen domtni Jik 


aTD; 


lis,avcntatcconte 
ritur&  difly)atur. 
d     Ecce  quaji  atfuila. 
4«  Theodorctus;    g 
DiuinusetiamEze 
chiel  parem  facit  h 
Nabuchodonofor 
aquilK  .   Eft  cnim 
animalr^ium,(Sc 
omnium  volucru 
vclociffimum ,  &  potentiflimum .  Ad  hxc  pr§dicit  ip- 

fius 


gientcs ,  qaignisegrefluscftdeEfebon,  etflamma  deme- 
dio  Seon,ec  deuorauic  parcem  M  oab  ec  uerticem  iilioru  tu 

a  TD  loipuli.fcum  in.ij^uhis  trailunmr  aticini  captiu^ti. 

muItus.Va^cibi Moab:  periftipopuleChamos,c[.ac6pre- 
hcnfi  limtfilij  iui,ec  filia:tua:  in  captiuitatcm.  Et  conuerta 
captiuicacem  Moab  in  nouiflimis  dfebusaicdominus. 
Hucuiq  ue  iudicia  Moab. 


17  erit. 

i2  ^    ThodoretE 

19  Ex  fumpta  vitio« 

20  pcr  humana  iip 
'   tradationcdeaif 

21  ftrauitlecircdot 
num  omniumi 

22  uitiarumcrgaoi 
nes  qui  inuo» 
illum:ncquclud 

rum  duntaxatefle  Deum,fcd  omniura  hominum . 


it  NICOLAVS    DE    LYRA. 

1     Et  auferam./Z»/  enim  idola  colebantur. 
2l'roptcrca..Ter  compaffionew. 

3  Q^afi  tibi .  ^yilte  clamando.  Et  refumtt  hicpropheta  modum 
/«*  compaffio  'iis,fti.ut  folet  fieri  in  carminibus  lugubribus,vbiprin 

cipium  in  profequendo  nfumitur. 

4  Quia  plns.i.ittentaitit  aliqisa mala qu<e  perficere  non  potuit 
quia  tamen  ftbi  efi  imputandum,ac  fifeciffet,ideo  fubditur. 

5  Idcirco  pcmc.Moabitx. 

6  Omne.n.caput.  Illi.n.qui  antiquitus  ducebantur  captiui^ra- 
debantur  quantiim  adcapillos  &  b^bam  fecundum  quod  dicitur 
Deut.ii.b.decaptiuitatenudati  tnimicorum  capitis. 

7  In  cunftis  ma.CO.Ca/)f/.».in  belh  ducumur  coUigati  &  ciVt 
ciofeujacco  induti  fubtraSis  eis  veflibus  pr€ciofis,c<etera  patentin 
litera. 

8  H?C di.  Hic confequentcr ponitur deflruHio  Moabitarumper 
yegem  Bibylonis,quxfuit  magno  tempore  poft  priediBam,  ideb  di- 
citur. 

9  Ecce  quafi.j^M  exercitus  Eabylonis  velociter  &  fine  impe- 
dimcnto  contra  <JHioab  venit. 

I  o  Et  extendit  alas.».acj«  qu£  ordinatte  vocantur  aU, 

I I  Et  erit  cor.i.valde  tumidum  (^  anxium. 

1 2  Et  ceflabit  Modia.Quafi  dicat  ita  pauci  remanehunt,quod  di- 

ci 


ci  popnlus  non  poterunt. 

1 1  Quoniam contra Aommnta.ExfHpcrhia enimpoc t 

bUff^fiemia. 

»4  Pauor  &  fouea.'.  tot  pericula,&  ex  diuerfis partibusc  t 

rent  Miiabitis,quod  fi  cuadent aliqui  CJptentur  in  alijs. 

1 5  Adducam  enim  fuper  Moab,&c. ?.  pumtionis peca  i 

fuorurr/. 

16  lnvmhrz.Bzchoni\c.Efebnn.n.erat ciuiias fortistpn  tr 
quodmultine  caperentur  a  Chald^is  confugerunt  adeam  TiH 
Huafi  in  vmbra  protegerentur,  propter  quod  t^abuchodonofoi  «• 
tus  illamfuccendit,&fimiliter  Seon,ad  quamfimiliter  aliqm  gf 
rant  prooter  eius  fortitudinem. 

17  Et  deuorauit  partem  Moab.i.magnampartempoput' 
fugientisjibi. 

1 8  Et  vcr ■i.ciuitatem  regni  capicaneam. 

1 9  Filiorum  tumul.i'/*:  nominabatur,eb  qubd erat  ihipo  int 
tnultus, 

20  Perifti  po.Ca. Sic  nominatur  ab  idolo  quod colebal, 

3 1  Et  conuertam ca.  IJoc  additur infine ad  oUendenim  ^ 
populus  Moab  repararetur  futuris  temporibus.Etfubditur  cc  1»- 
fto  huius  cap. 

2 1  Hucu  fquc/.  illa  qux  futura  funtfuper  eum  ex  ordiiu  0 

diuinfiufiitt^. 

*  CA 


tl 


lercmi£e  Cap.  XLIX. 


88: 


■tropolts  Moa- 
(tarutn,  qus  nuc 
jriopolisdicitur, 
dmpofito  noini- 
j  cx  Hebrxo  & 
jsccnon  qiiod 
tcs,ideft,  Mariis 
tiitas  vocetur. 

(.    hilia  dciicata. 

^  Tlieodorctus. 
IfpudL-ntia  eius 
ifruit  &tcmcrita 
t\i,quamdcdiui 
I ;  oftcntabat. 

f      Quis    vetiuiU 
Idcm  Etquia 


h  .^!d  idun7£:>rn. TropoIo.TdiiinTa  tcrrcna &  cartica  dc- 
le£latio  ,  que  con  (urgit  aduerftis  (piritum ,  vt  non  facia- 
mus  caqiiaiHint  fpiritus  Sx.  animam  in  mcdiruiiopofi- 
tam  ad  lc  irahcrc  tcllinatrcbclians  cotra  filios  Iuda,qui- 
bus  prius erat  rubdita:(Sc recordatur  doloris antiqui  con 

tra  cos  qui  a  car- 

XLIX. 


C  A  P.    .XLIX. 

AD  fi'u-'S  .  Pofl  Moab  ad  tilios  Amnion  vcrba  vcr- 
tuntur,  <:^.'  uicrcpantur  quod  aufi  liint  tcrram 
]j-ael  iuuadcre,vndc  «5c  cis  vltio  dign.n  pr.rnunciatur,  & 
Irael  poirclVorcs ilios prjtdicitur  polIcUmus. 
F./..e   K^i'h^nh. 

C  A  P. 

JTTg^!;  D  Filios  Ammon ,  h^ec  dicit  dominu.s : 

Nunquid  non  filij  fantKrael ,  aat  h.Tre.s 

^  -  -^     .^*  . , ., .-  -    "on  ^^^  ^'i  •  C"^  ^Si^ui"  ha:rcditatc  poflc- 

^cs,.deft,  Mariis       J^g^M  ^.^J    dit  t  McIchoro,Gad,  &  populu.s  ciu.s  in 

vrbibus  eius  hiibitauit?  Idco  eccc  dies 
vcniuntinte,dicitdominus,&auditum '^    cicns,  &  Dedan.i, 

a  tMctropoIis.qus  foltcaa  rtoliiinjol-lii  a.:itj.ho  ijui  COgnatlOncm  ,  Vt 

Arabiam  cuin  ludi.i  tenuit,  Vh.!a.:c1iifi;a  vo  ata  cli  fcruiant       domul 

faciamruperRabbathfihorum  Ammonfrcmitumpr^Hj.Et  7    ludx.Vnde: /-coi 

eritin  tumulum  difllpata, iiha^q:  eius  ii^ni fuccendeiuur  :■&  ^    dtUxi ^ ^fauautcrn 

poiiideDit  llraelpolieliores  Iuos,dicitdommus.  Vuila  Efe-  ,□  dominus  lacob, 

B  rp  confpicuas  at-  b  bon,QUoniam  valtatacft-^Hai.Clamatc  j  iiIia;Rabbath,ac-  n  quiacarneum& 

rtdcbat.ignora.      ^^^^;^^  voscihcijs,plangite&circumitepericpes,  quoniam  [t  lZTbTJ& 

a  «Inquo  con(idv...(is  b  l^si  ut  fpul.j.  ficl':»  Cicotfs. 

t  Mclchom  in  tranimigrationem  ducetur  facerdotes  eius 

b  1  Abuiia;in[iaruperbi2  Sc 


D 

Tropolo, 


d  s,  /  r*S—  Ti 


I 

1 
3 

4 
5 


nc  rccct!cntes,lpi- 
ritum  fequutur. 
Idcodominus  ex 
tendit  manij  fua 
fuper  Idumcam, 
vrredigat  camin 
folitudincm  .•  Sc 
Thcmamquxin- 
terprcratur   dcfi- 


t  rex  corum 


ignora- 

rautcm  Dcurn 

juilibtlcm:oiIen 

ctquisfit  quiplc 

ar. 

<  l!i'pergemirii,etc. 
'.  Idcm.Nonn. 
Ma  fugictis  fcd  ti- 


+'Ar. 
E 


a  f  Abundaotij  trugum  \a  (jua  nuiinoniiz  confidcbant. 
plebisacquifi'?. 


fi^principes  eiusfimul.  Quidgloiiarisin  vullibus  ?  Defluxit 


i  Scicnfi 


ncm  illiusaccipit.  trcxeorura. 

Primum  cnim  fe 

cundum  carncm 
14  viuimus,  poOca 
I  ?  f  m  fpiritum.Prio 


gietisfcdti-  c  vallistuanhatdcIicara,qua^confidebasinthefauristuis,&:  '^  ra.n.  funt  vitia» 

lore  immodico   ^  ,  tcorrtaot  vci  v.a  „  '  ^^17  dcmdevirtutcsq- 

18  bus  vitiaobruun 
i^  tur :  Appolltucft 

cum,nclupcr-      ..^'.J.i^^^^Ar^^;li[Z.r\.-,.o^^^.^\^,.,,r^     -,K^.^„;k„.  ^.,; /7,.,.^        cnim  cor  homi- 

hnt  lud.ti ,  vtpo 

t^loli  rei^reflum  c 

a:pti 


Rom.  9.C. 
\  rebellis. 


tinpabimini  Pr?  d  jj^jI^^j  .  q^^^  veniat  ad  me  ?  Ecce  eeo  inducamfuper  te  ter- 

critvero  iliisrc-  .,.,,•«•  •  *  *■ 

.        _  a  lEccleliafticoruin  virorum. 

roicm  ait  dominus Dcus  exercituum ,  ab  omnibus  qui  fiint 

a  f  Catholica  ccclclia  pcr  totum  orbcm  dilarata. 

f  in  circumitu  tuo ,  &f  diipergemini  fingnli  a cofpedu  veftro, 
{'ifcepa^/m.Quia  g  neceritquicogregectfugientcs.Etpofth^creuertifaciafus3;ie  n  etas  matura  con 

Vft  conu^rfioiie  h  tes S^rcaptiuos filioiu  Ammo,aitdns.AdldumelHccdrcit  ^^  dcmnat.vnde:^f 
i^rcticorum  ad  n  *■  licia  iH.4ftutn  mea 

«:m  reftam  captiuitas  peccati  di(roluctur,&  rccipicntur 
I  commuQionem  ecclefia:,vnde  cxierant. 


nisad  maiitiama 

pucntia  :  crrores 

20  vcroadolcrccnti? 


t  ragantes. 
Pfal.  .»4.b. 


:&;  i  Etcaptiuos.  Poflumus  pcr  filios  Ammo qui dc  Loth  in 

:  ^  felunca  &  in  ebrietate  &  in  inceftu  generati  iunt,  ha:re 

i:os  accipere/m  ill  udj  Ex  nobis  exic>ui,t,fed  ex  tiohis  r,'o  erat. 


&igno.rne.nememi.  ScicndunVtamen  quod  lacob  accepit 
bencdiclioncm  primam.Efau  fccundam,  &  ad  extrcmii 
Aicxmr:  cb  •^irum ( ris  fratris  tii! .  Cum  enim  fpirituicaro 
fubiedta  fuerit  Jdiimxa  tranfibitin  Iud£am,&  caro  lcr 
uictrationi.  ^  sijures. 


Gen.i7.f. 
F 


^* 


aliquos  d^-  y^mrnohitis  ftbi  fnbiecerunt. 

1 1  Vlula  Efebon,quoniam  va.  nomen  cft cuiufdam  fortali-' 
tij  propitUjUi  cimau  £Jebon,'.deo  ex  deflru^ione  eius  imminebat  de 
(iru^lio  EftboH. 

1 2  Circumite.  tanquam  vagabundx  &  fugitiua. 
1 }     Quoniam  Mclchom.t  rat  enim  idolum  de  materia  prccio 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XLIX. 

AD  filios  Ammon,  Scc.licc  m  quarto  hcoponiturpro 
fheita  c(.ntra  .Amwonitas  &  alias  quatuor  Gfntis :  Et 
£0  diuiditiir  ifliid  caf.ii  quinque p.irtes,quj! pattbunt  projequen- 
i.Inprimaautem  parte  ponitur  propbetia  cortra  .Ammotiitas y 

c^ dcbue^unt ddigere ,  ($ iuuare populum  1  fracl proptcr  bini-ficia       fa,propicr  quodfuuajpunutum  ab aduerjarijs. 
(j£fecit.AbTahani  Lothpatrieorum,vt  didumefica.prccedentiy  ^    •.    .      ■     • 

i  ipft  magis  nocierny.i  e  s,  non  folum  gaudendo  deeorum  infortu- 
rs,'}d  etiam  v rram  eorum  m  p.ir:e  ociupandOyprcpter  q^tod  dici- 
trlnc.  Adfiiios  h.m.&  eSt  verbum  aomini  ad  adueijarioseo- 
m  diuinam  iijlitiam exequmes . 
i  Nun. non fi.  funt If.  aut  harcs.  Q»aft dicat,imo : ideo 
fidiiur. 

3  Cut  igitnr.i. rexeorum,fcilicety.4mTnonitarum.  Melchon 
tmmterpretatur  rex  eorunr.et  aliquandoaccipiiur  pro  idolo  .4m 
initirum,aliquando  pro  nge  ipforum. 

4  Gid.!. bjtreditatem  Gad.  ^ccipit  enim  triins  Gad  hpeditate 
■>"'■«  toraantmprope  ^mmonitas ,  propier  quod  .Ammot,it<£  itl.t 
ompauerunt  violenter  &  iniuUe,  idto  fcquit  ur  ppia  cum  dicitur. 

5  Idcoecce./nfcrm. 

<5  Lt  auditum.  ciuitas  erat  metrapolis  in  regno  ^mmonm 
7  Frcmitum.^»ew/«fii«£re  nonputerit,ideo  fequitur. 
'^  Eterit  in  tumu./if  eniw  ifl  in  HcbrM.MiqMlibrilmhent 
ttttiltim,is-  maU. 

9  Filixque cius... ciuitates & viUxJub ea exificntes: 
'0  igni  iacccn.Hocfmtimplettim  tempore  Macbaba:orum,qui 

aliquos 


1 4     Qu id  gloriaris.  In  terra  enim  ilia  erant  vatUs  fertdes  in 
honis  d-  Qnibus  gtrriabanti^rijed  hoc  excluditur  cum Jubditur. 
I  ^      Defluxit  val.  I'J<ji,abonis  fuis  cfi  euacuata. 

16  Filia  dclicata..'.  Gens .Ammonitai um  dclttijs  carnalibus  in 
tiniat,'. 

1 7  Qus  confidebas  in  thcfauris.  tam  de  diuitijs  natnraU- 
hifS,iici  ijuiit  coiigrcgatio  biadi  &  vtni  &  oli'i,quam  de  artificiali- 
bwyjicut  funt  Loigrigatio  peiuma,auri  &  argtnti, 

1 8  Et dicebas.  irA^fiApi rbia. 

19  Quis  vcnict.  ldefi,nnlltisaudthitme  inuader'e,fed  contra- 
ri.imimiuLiaiir  Lurn  (/i«t?/r.Eccccgo  inducam  fupcr  tcterro- 
rcm,&c. 

20  Difpcrgcmini.  qubJ.  nullus  videat alium de  c^tero. 

2 1  Et  po(I  h^creucrti. /)0C  dicitur  ad  ahquam  jtmmoniti' 
rum  conjidationern  rejpcctu  tamen  futuritcmporis. 

22  Ad  Idumxam.  Hxctfifecundaparsinquapomtur pro- 
fbetia  contra  idim^vSyqui  dchuerunt  filios  Ifraeldiligcre,eo  quod 
dcjttndcruntab  tjau liraiiis fratre :  &ipftecontrafio  odcrunteos 
pmpterquod  durninus  cos  irifutuauit ,  vt  nefciretu  inuentre  conji- 
lium  contra  imtninens periculum:  &  hccefiquod  dicitur. 

*  Nunquid 


MOT{.AltTEH.. 

1 1  ^'//i/.  Secundumfenfumlitcraleiftahabitabantiux 
ta  oflcflionem  filioru  Iirael,&inparte  abftulcruntcam 
fit,propter  9  merucrunt  de  terra  lua  captiuari,  per  illos 
ig  ur  lignificantur  cupidi.qui  fraudib.  &  violentijs  au- 
fc  int  aliorum  hxreditates:proptcr  9  merentur  hxrcdi- 
ta  tclefti  priuari,per  hoc  autcm  quod  liibditur  in  finc 
2 i  ^oii h^i ,  fisnificatur  quod illi qui vcracitcr poeni 

tciit 


tcnt  a  rahbus  malefitijs,reducuntur  ad  poireflioncm  ca:- 
leftisharreditatis*. 

2  i  ^d  idu.  qux  intcrprctatur  fanguinca,  propter  quod 
pcrldumajosfignaniurhomicidjequi  (anguinem  inno 
ccntum  fundcfcdclcdantur:  &raptoresqui  fudoribus 
corum  &  fanguinc  pafcuntur,  propter ,  quod  ficut  Idu- 
tnxi  promcrucrut  partimoccidi  &  partim  optiuari.Iic 
ifti  mcrcnturiiiinfcrnopuniri,ideo  fcquitur  poftea. 

•\  Dcjccnuet. 


883 


Glof. 


o 


rd.  &  Nicolai  de  Ly  r  a      88 


A 


captiui  &  tc  piuas  effngereJSpe  t ua  frudrabcrlf. 
c    ^uiiui.  Hicfcnuntiain  Abdiapenecifdcni  vcrbis 
coptinetur,&  mnltahuniscapituli. 
d    /•ace«;»j.Quali;dicat,OEdom,quiminorcsimcroes 
in  circuitu  nationcs ,  &  adcomparati^ncm  cttcrarmu 

Gcntium    paruu. 


T^pola. 


1a«J 


ma  illius  vitloria 
efl  patcfaccrc  qux 
tcgcbantur. 
Tropologicc.Co 
tra  lud?os  fadus 
cfl  fcrmo,  Q  Chri- 


^a    ^i  fims.W  crcfid  qu i  fur5tur  fufticientiam  fi. i,&  quo 

A  tidic  aliquosdcccclcliajrapiunr,ingrcdicntcs  vmcamdo 

P&l.  r9.\>.     mini  quam  dc  Acgypto  tranflulit  ojpiunt  vniucrla  po 

pulari,vtvixracrmumincarelinquant.  Scddommus 

ccontraomniatccrctacorum,  &  patriarcharum  Elau 

(qui  prm"i3S.I.IKrC  ^  fr,Tdicitur!dumTxquoa»Ufa  nonfiilipitntijinThrman. 

fos'"e3eScos  dominus cxctcltuum .  Nuiiauid  non  cll  vhra  {:.plcntia in  , 
&  doaorcs^fcrt  ThemanJPcrijtconfilium  afilijs,tinurilisfada  cltlapicnt.a  ^ 
in mcdium. Etpri-      ^q^^^^^^ Fugite& tcrga vcrtitejdcfcenduc in  voragincmha-  ^ 

a  cVtbselt  idumjcx.St  iniapi^titurc 'gimii. 

bltatorcs  Dcdan,  q  uoniam  pcrditioncm  Efau  adduxi  lupcr 

a  •  Vaftjtofii  i|iii  j)jlaui  &  omiiino  vaiUnt. 

cum,tempus vifitationis  cius.Si  vindemiatorci-ciust  vcniP  4 

.  *•  3  <Q'ii  noile  todiuni   lomos. 

fliams 'inufdcnt  &  a  fcntt  fupci  tc,non  rcliquifTcnt  raccmumrfi  f Jrcs  in  node ra 

ItiamS    mUIULIUUt    a  ^-  ,  <Al,.,Ti.d.cl.qu.acntveir.<iat,»elUn..rantcv         b  Hcr  BabYl..n.- ,. 

pcrlcquuntur^  l_a-  -^^^      .  fufficerct  fibi .  Ego  vcro  difcoopcrul  E(au,  rcu^- 

a  ^O.nnia  lcilicct  fecntj  caucinas  &;toian..nalj..uintsiuii.,iluia  i;U 
regio  in  fpcluncii  habitatui  ptoptei  niiuium  calotcm. 

laui  abfcdndita  cius6;celarinonpotuit.Vaftatu  clt  fcmen 

fTibi  JereliiVujcft  pauiicr,  otphano,  ttc. 

cius,6^ratrcs  cius, 86^icini  clus,  &  non  crit  Rclinqj  pupil-  ^ 

a  5^ViJtn'n  clus  bcnedicci.»  ucnrdicam. 

los  tuos,  8^cgo  cos  faciam  viucre,  &c  vidua:  tu?  in  me  fpera-  g 

a  "■Q_yix  iuC.u«  lal>i>bitur,  impij  Scp^^catorcs  vbi  ap,  itcbont.  tlDlVldCariS    OCC( 

bunt:quia.h?cdlcitdominus.Ecccquibusno  cratiudiciu,  ^    temnas  pamiiai 

vt  biberent  calicem,bibcntes  bibent,  &  tut  quafi  innoceris  8    ccclcfic.paruust, 
.  ,  ■■  /    j1    L        I    L         r>i    •  mcncs&contci  ■ 

b  reliquens  ?  Non  eris  innocens,{ed  bibens  bibes  .•  Quia  per       ptibiUs. 

memetipfumiurauitjdicitdominus,  qu6dinfoli[udine&       f   c«r«  fx*'.  Qui 

a  ^Ciuitasin  M<iab  qur  .nir-rpictaiii/ fitma  »crtol'u(K  vrl  niun.n.  llCrCtijTl  altitUOir 

in  opprobrium  &  in  defcrtti &  maIcdi6lionem  crit  Bofra,&  9    &  fimilitudinci 

'■^  a  ijpiritiiiitrr.        aquilarum  ipoii 

la^M.     vnde :  ii«5  di  ifle     omncs  ciuitatcs  clus  ciiit  in folitudines  fempiternas.t Aiadi-  10  centur  llbi.quf a 

*    '  ">_..:  .     Aute  fpiiiiuali  b  tChiillui.  5Dclid:r.itus  cunctis  gentibus  ipfcelt  ciiim.  CadaUCr  dOtHinK 


|'»->  •»-"l»»  — -     — 

cob  fratrcm  fuu, 
qui  iliis  primogc- 
nita  patris  rapuit 
vcl  priripuir.  Vcl 
contra  hajicfes  & 
contraria  dogma- 
ta  qu3E  videnturef 
fenobisvicinafcd 
depaterna  hercdi 
B  tateljmplicera  la 
cob  &  habitatore 
domusnifutur  cx 
pcUcre.  lduma:a.n. 
terrcna  interpreta- 
tur  ,&propterru- 
brumcolorecrue- 
ta  intciligi  poteft, 
vnde  :  i>«"  cjl  ifle 


lus  mcrito  &  nu- 
mero:fcd\ltravi- 
rcs  crigcris  fupcr- 
bia.Cumqueiiabi 
tasin  rpcluncis& 
'in  caucrnis  pctr.i- 
rfihumili&quafi 
aquila  cxtollcris. 
&  intantum  co^ 
tationeitumelos 
vt  intcr  lydcralu- 
bitarc  tccrcdasffic 
fi  vltranaturafo 
fescoeli  altitudmi, 
penctrarc,  indcu 
detrahcra&adtc 
ram  rcduccrc.ci 
lerarum  GetiiMii 
e  l\iruMm.O[\i. 
reticcliccf  maoo 
tibividcaris,  ficci 


t  abiedum. 


tiutveiiitdeE.tvmtin  -   —.>.,..-----  .  ... 

7,.         ,j.,             D  r     ?                                          Angclusmignt  conn'11                                                         ^  COn2.rC2antUf  Di 

S^momldui^  c  tum  ai1diuiadomino,5^lcVtusadGetesmiflustfum.Con  „  q„oqncc6tfa2 

-lAramrtTirfffrit                  ^  T.Mccu.n.       1Exort-..,o  letai..        b^^dvn^».».     c  rv.ir^o  cw^.^vx  ic  f^,muur.a.,,.  ncm  diCUtUr.qH 

&  aducrlbs  c5  cxti     gregamini  &  venitc  contra  cam,6C  cofurgamus  in  pra^lium.  immunite  fumi 

^3,  ^ „;...,.,.„  „rrt                     "n  ICotnparationecstttaruit.  Gent.utn.  rCS  CiUS  in  aduC 

matanimampro-  ^  n^..?».,;J,  4...-,r„„lMrr.  rl^rli  r^in  (^pribn?  rnnrpmnnbilcm  ,j  tuCluifti  &co 

^     .-  ^5  tcmptibilis   fa< 

^c».. decepittCj&fuperbiacor-  i^  citanim^iubid 


CoLj.t. 
t  lia.47-c. 


t  Abac.i.b. 


a  ^lnfcifiurisfchi.iiiat  s.  8c  ha:ie$quxf«:inauuiuta  petiaClitill.  ic  ab  vnitatc  faaei. 
b  fCoF"»""»'  '"  iiin..cens.  ,     _ 

dis  tui,qui  habitas  int  caucrnls  petr?,&  apprehederc  niteris  ^ 

a  TI<lel*.'i  «■xsliatcpoiVis  viir.i  namrim.  b  ^ctj- ciintl:s  av.ibus  alnus.volat. 

c  f  Fromiitms  tibiicgiiuni  coelori.m.  ^  I,  i  c 

^  altitudincm  collis .  t  CumcxaitaucrlsquafiaquiJaniduni 

a  5Syn.ii'..t!a  1  ar.-t.curn.i-.  vcl  ludatoium. 

tuum,indcdetraham  tc,  dicitdominus.  Et  crit  ]diima:a  dc- 

3  1 1ntucnriojflii    '  b  Majnitudine  tormeniorutn. 

fcrta.t  Omnis  qui  tranfibitper  cam  Itupcbit,  bc  fibilabit 

uunr,'Abdudisut 

in  Babylonem  prophetx  &  facerdotes,  Danicl  Ezechiel, 
necnonAnanias,Azarias  MiCacl,  viripijA  aiij  plunmi, 
utprobabileeft.  quoruhiftona  meminit.  Illiporroacit, 
vinutis  crgo  no  erant  obnoxi]  pene,fuerut  niiiilominus 

captiui 


fciUcct  immundi 
tiam  &  huiufmo 
diaeternain  Chri- 
fto  vidoriam  con 
fcquamur. 
b   lipn  eris  innoces. 
4«    Theodor.   Ea 
mihi  lex  elhvt  pu- 
Ifup.i8.cap.  niameos  qui  im- 
&  I9.C.&  in  f.  pie  &  perpcratn  yi 

fO.C.  "      '       '^"   -"■' 


imperio  :  &  ft 

5  ftracrigitur.cii  «i 

6  habitetincauent» 
petr^  vcl  ienfib  F* 
vcl  cogitationit 
&  vuft  domin 
anim^cxaltans 
lium  luuneco 
raluapoflccrc: 
lupcrari.  Cuid  • 
tur  quod   quv-- 

uis  fe  erigat  &  aquile  imitetur  cxcdla  ,  multorqucl  • 

laorum  dccipiat,a  domino  tamcn  lupcratur.  Quod  • 

temcontra  herciicos  (k  carnem  ditlum  cft  contra  > 

dgos  quoque  uiteliigi  potcft.  ^ 

^  a  Eca 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
if  1    Nunquid  non  eft  vltra fapicntia^./.^ow.-dr  tamm in ilh 
ciuitate  vigeb.it itudiumfapientia::  &  quia  dcficiente  confilio  con- 
trafericulumnonrcliatniftfnga,iikof>bdttur. 

2  Fugite,&  tcrga  vertite,  defcendite  in  voraginem  i. in 
abyjjur»  malorum,velad  literani. 

3  In  vor.J.in  hcafubterr.inea  vos  ahfcondendo. 

4  Si  vindemiatorcs  eius,&c.  Qid.fi  vindemcatores  velfures 
introifjem  ad  te,  aliquid  tibi  rcliquifjent  Jed  hoftes  tui  ita  fcmta- 
buntur  omnia  occulta  tuuyquod  mhd  remanebit  ibiynec  etiam  homi 
nes  i(ff  o/«tf/««r;  Vaftatum  eft  femcn  eius. 

5  Rclinque  pupillos.I^iOjdo  emm  viri  vccidiimrfeu  in  capti 
uitctcm  ducufitur  &  paruuli  &  muliercs  relinquuntur  fecundum 
tnodumbellandi  rationabilem,  vndcin  hifloriafancii  Sylutflridi- 
eitur,q'.iod  hoc  eratftatutum  in  bellis  I{pminorum,ut  quicunque  ali 
quem  occidiffet  infantem  capitali  fententia  puniretur,per  hoc  ergo 
quoddicitur,Kt\m(\uc.datiir  intelligi:quod  oes  virifmt  occiden 
di  vel  captiuandi,  ita  quodfolum  remaneant  mulicres  &paruuli. 

6  Et  ego  eos  faciam  viuere.  Pro/')'/«»i  eftenim  ipftus  Dei 
innoceniibusinneceljitatls  tempore prouiderey&  fubditur  ratio  ta 
lis  puttitionis,  cum  dicitur.  0 

7    Eccc.   , 


7  Eccc.J.«o«  mernerunt  mortisfeu  captiuitatir  pan.amjtctt  > 
remias iunocens  fuit mcarce-atus  ,  CT Baruch curn ipjo ad wo.  • 
qu^ftm  vt  di^um  cfljiipra.^  7 . 

8  Ft  tu.c'<r«  tamen  multa  iniqua  feceris.C.ctera  pitcnt  vfqKi  u 

9  Et  maledidionem.'.»i  exemphm  v:akditliunis,vtcwji 
quis  maledicet alicui  ciuiia>.i,iicct: iic fiat  de ea  ficut  dv Bofri.  '• 
cit  Mem  hic  Rji.  Sa.quod  Buj'  a  eft  ciuitas  in  Moab,fedponitu  <[ 
in puuitiihe Idumee,  qnia  de eafuit naius  vnus rrx Edom,ftc  i 
quod dicituT  Cen.ie.d.^x. regnauitpro eo lobab de Boli:  ' 
teli  tamcn  dici  quod  e(i  alia  cmtas  Idurnic  etufdtm  tamen  nut  '* 
in  diuerfts  enim  terris  bene  funt  ciuitatis  eiufdcm  tiominis. 

10  Auditamaudiui.A'cr6MWf/?ifrrai4'.  1, 

1 1  F.t legatus.  Dcmmiando  exparte Dei,  vt  veniant  add  '* 
Hionem  ldumaf,ideoJubditur. 

12  Ecceenimparuulum.^»iyo/fi'Jxf//e»MAr/fflKi', 

1 3  Contemptibilcm.'/«i  erus  bonoratus.Cutu^s  caufajnb  P- 

14  Arrogantia.  quia  excecat  intelledum. 

15  Qui  habitas.i.  in  locis  inacceJJibUibus  &  expugntAili ! • 

16  Et  apprchcndere  niteris .  ideft  mdebiti  tibi  bonon  |« 
magtsdeiicierisideojubaitur,cum  cxaltauaisAC'^/"' 
ra  vfqueibi.  ^ , 


8ij 


^a!f«^5icutdominusca(]igau!t  fupcrbiam  Iud.Eorum, 
A  pspcrlordancm  fignific.u.  Iraldumx-orumperfidia 


leremice.  Cap.XLIX. 


88^ 


manuscoru  muU 
titudincm  magna 
nimiSjCpdereliquif 
fentdominu  DeQ 
patrum  fuorum. 


&  crudelitatis,&  opcra  agcbant digna  pla^u  5c  facco .  In  D 
librorum narrat  htnoria.cp  implcto anno  afcenderitco. 
tra  loaz  regem  ludxorum excrcitus  Synq,Sc  veniet  leru 
lalem  &  omncspnncipes  eiusinterfecerunt,cunaamq; 
prxdam  miferat  regi  Damafci  qui  cum  paucis  venerat : 
,cPi„«f;„,  ,  &Deustradiditia 

lupcr  oes  plagas  cms:iicutlubueriaeftSodoma  &c  Gomor- 

rha  8c  viciii^  eius:ait  dominus.-Non  habitabit  ibi  uir,&  no 

a  HRaiionalis  fapientis.  b   D    n.  us  ^  r 

incoIeteamfiliushdminis.Eccequafileoarcc^ndettderu-  ,    roftTnem  S  tat»a,orc. 

a  f  lujx^rum.  ,1'  TC.Mitra  Idumaeam  lcilicctquzpuichra  (ibi  Jcrjbulh  videtur  ^„--     ^ ^ui- 

pcrbiaIordJnisldtpuIchntudincmiobuttam.quiafabita  ,'    f^^LoSa^ 

cuireiefaciameumadillam.EtquiseriteleduSjquempr?  4  gelium  pr^dicatu 

.        '      r      I  a  fQRu>teiiiietvocim«j  T  cft  afccndit dc  Da 

ponamei?  Quiscnimlimiltsmei^j&quistfurtinebitme^^Et  "^  mafco    Gentium  t  eanucnira 

quis  d\  ifte  paltor,qui  refiftat  vultui  meo?Propterea  audite  ]  ^'^IZX.  "^^ 

cofilium  domini,  quodinijt dcEdom:& cogitationes eiusj  9  dam  &  lerufalem  *"""''"'• 

.  a  TRefta  fidc  8c  vero  doamate.  qui  dcreliquerunt 

quas  cogitauit  dc  habitatoribus  Theman.  Si  no  deiecerint  dominum: & om-  g 

._^.rHum,l»^s.  ^      b  _f  Ecdefiaftici.  ^      c  f  ApoCopefis.  d  TPraua  dogmata.  HCS  COtUm  lcgeSiSc 

cosparL:uiigregis,ni(idiflipaucrintcueishabitacuIumeo-  1°  prophctarum  ab- 
rum.A  voce  rni na» er>rn m  rnmni-a  ^4  fffr-,  . /-I^m^r  ;.,  «,,..;  II  ftulerunt  diuitias, 

iz  &  miferunt  rcgi  tdcfc«aJ«. 
ij  Damafciuiriecclc 
14  fiafticiquia  adco- 


5  niiidiam  quam  contra  fratrcs  (iios  cxercucrant ,  per 

nniftrosirajfusplenecaftigabit,  niiUufqueconfilio  &c 

V  untati  cius  rcfiftet^hcereiici  quoquc  &  hoftes  ecclelic 

tcmentafibicon- 

d;nanoncuadet, 

fc  leo  f^uiflimus 

jn  terrarum  eos 

pcpetuo  crucian- 

dc-  detrudet. 

b  ^  voce  rui"£,etc. 

Viientc  vaftato 
""'.reftrcpiius  ruinas 
'    ecumlongelate- 

qi'rcfonabit  ter- 

rcem  incutiesvi 

ci;is  prouincijs. 

.C  Cotifujatfi.l^oOi 

Pllifthxos,  Moa- 

■   ,biiis,Ammonitas 

-    qii-)q-,&Idum?os 

B  aciDamafcia.ideft, 

Aibiamvcrbaco 

uitit.Damafccn' 

vtoregaiisquon- 

d.n  ciuitas  fuit, 

&in  omni  Syria 

punatumtenuit, 

ndfi  florebat  An- 

ti:hia,Laodicea 

&Apamia  quas 

P'I  Alexandrum 


rum.  A  voce  ruinas  eoium  comota  ell  terra :  clamor  in  mari 
rubro  auditus  ell  vocis  eius.  Ecccquafi  aquila  t  arcendetj&: 

"  «lAdrapiendum.  b  ^Faftus,  lcilicet.hitciicoium  coHtetetur. 

—       "  ~  b 


15  parationem  totius 

16  mundi  fideles  ad- 

17  hucpaucierant,&: 

18  tame  dominus  tra 


.     .  ^   -    ' r •■■•  "  1  r.tiu>,  .i.ijiv«,ii»'<:iii.oium  coHietetur. 

euolabit  &  expandet  alasfiias  Uiper  Bofiam.Etlerit  cor  for 
tium  Muma:a:indieilla,quafi  cormuIierisparturicntis.Ad 

_  «  fVrb«»funt  Daniafci&  Atabir. 

^'--Aauu.uui  ^^"^^^^^^"^■CohifaeftEmath&Arphad^quiaauditumpef '     ...    ,     ., 
P    .in.Aauu  uiii  ..     1-    1      •/       •^        .^         /-1-  .      ,^      19  didit  lerufalemin 

ailas  ene  nom-  ^  limum  audierunt.  Turbati  iunt  in  mari ,  pra:  lohcitudine  20  manuseorumrga 
^^^'l"'.^^''-^.^^?!  p  quiefceienonpotuit.  DifiToIuta eft Damakus,  verfia  eftin  ^'  dereliquerunt  Dei 

a  TProveccatiscoiumpcenitentem.  2  i    filium,qui  pCt  prO 

fugam:tremor  apprehenditcim,  Anguftia&  dolorcs  te  ^^  phetas  antc  prxdi- 

a  tvt  patiutiatlpiritumfaluris  &bunotuin  operumfrutum  pateret.    ^"t  ""US  €11. 1  Cr  Dama 

nueruntcamquafiparturientem.  Quomodo  dcreliqucrut  ^^  ^S.^  "^o  vocatio 
'        *■  ^  Gentiumugnifica 

A    A  j       n     ■  ■     •  rn  ,    ,     ■■  tur,qui prius ama- 

a  ^«rf/fam.Upnuitatis.f  Babylonijsimminctvel  a  Ro  tesfanguincm,poftquaminChriftumcrcdideruntprifti 

n  nisiecundum  alios.Cum.ncaptuseftpopulusIud^o  nc  conucrfationis  ciuitas  efle  defierunt,  vndclfaias :  £t 

'  ui,uamalcus cui  impcrabat  Aretha.fimilirer  capta eft.  eriit  iicut  acerum  lapidum  h  ruina.Quomodo enim  aceruus 

:  )^Jolu,_a  Damafcus interprctatu r  poculu fanguinis aut  lapidum  dc  difperfis  lapidibus  cumulatur  fic de  omni- 

'aguinebibcns  ,autfanguiniscilicij,qusB  oiaEthnicis  bus  nationibusaceruuscredentium  congregaturin  rui- 

^  cciucniunt.quiantefideChriftiamicicrantfanguinis,  naludxorumcadentiumdum  Gentes  furgunt. 

&cru-  ^  a  ^d     B 


cei  tnbubuscon 
tr.Iudam  pra-be- 
'^auxiliutn ,  ipfi 
vuitatema  Baby 
lcijsimminereli 
giiicat. 


NICOLAVS    DET^YRA. 

,  I  hcce  quafi  leo.  /.  rex  Bab yLnis  qui  dejignaiur  mmine  leo- 
li  eo  quoa  hubebaijignm  leonts  in  vexillo ,  vt  diilum  efi  fupra 
-}.ip.  '  *  '^ 

2  De  fiiperbia  Iordanis.?.<i(i//w?7/t«d/nfw  lordanis  intume- 
fcets,qui  tuncoperit terramiuxtapofitam ,& per  hoc  defigna 


16  Et  crit.  In  dte  iUii.i.quando  debebunt  rejijtere  &  bcUare. 

17  Quafi  cor.  mulicparturien.  ide/i,paHidum  &  anxium 
nimis. 

1 8  Ad  Damafcum,  &C.  Hk  confequenterponitur  prophctia 
contra  SyrioSyCjui  multa  tnalaintuterunt  ludeis,  vt  patet  s.l{eg. 
& /^.inplurib.  locis:&  hoc e(i-quod  dicitur:  Ad  Damafcil,&c. 


'        ,       n  ,  ;  --— r >';>»-"  j^ /"-•">"- -•^/'^*;"''"       ^  ^■'"ymin/.wcistGT  aoceiirtiuoaaicttur:  j\auixman:u,(x.t:* 

luru,   rex^aoyionisventurus  fn  cum  tanta  multitudine  &pott       Erat  enim  ciuvas  meinpotts  Syrie^fecundum  quod  dicttur  Ifa.y.b. 
m,qnodaboib:atldum^an,  nu„^«,.f^,„,^..«,.j:^:.....  r^ .  p........  ^    _     ,-_        '    <'■'  .    '     ,  '    ' 


lia;qnod  abfoib:  at  Idumaam,quod  notatur  cum  dicitur. 

3  Adpulchritudinem  .  Eo  quod  ibi  irant  ciuitates  pulchrx 

Vntes.  ' 

4  Et  quiserit cleaus.(>wnfc;;r  in Idum^a. 

5  Queni  prajponam  ci.  yt  ei  reftflat  &prmaleat,  quaftdU 
cAt:i'.lliis,eo  q,'.oa  tHe  iH  exiquutor  mc^ iuftiti^ ,  & prMedens 
P:c.virtute,ideol'tbditur. 

6  :ju is  en i  m  fim il is.  Ouafi  diceret  nullus. 

7  icquiscft  ifle  Paftor?  idifi,idumxcreaor. 

■f  i    in  I  refi (lat  vultui  mco.  Q^afi  dicat  nullus,  ideofequitur. 

>  9   |i  non  dciccerint  SctUcei  Jdcmxos. 

.  -  10  Paruuli  gregis.  Ideli,  minimi  de  exercitu  mea  virtutepro ■ 

'  Ji  '^'iCMpiucTmtcumeh.  Idefi,cit,itates&fortalitia 
■;.  I(imorum,qua]i  dicut,ntft  fiat  tioti  credatur  mihi,qui  tamen  fum 
yf^isipja.  '  ■* 

-j  •j\Avoceruineeorumcom.eftterra.i>«4  rumorhuius 
Jtainfundijfulw  ai  habituntrs  m  ttrri,&  nauigantesin  mari. 

-/  li  -ccequafiaqui.afccn.&euol.idf/i!,rc.r£d/.yo»«/o»'". 
ttf  tcekriter  vtniet  contra  idumxam. 

.■>  H  itexpandetalas.Wc//,<jc;«/«aj. 
ti  »-J    )uper  Bofra.  Ciuitatem  regiam. 


Et 


Caput  Syria,  Damafcus.  Et  tdce  prophetando  cotitra  Dama- 
fcumpropheti-:^tcontratctamSyriam. 

1 9  Confufa  cft.  "^ominafmit  ciuitatum  Syria. 

20  Quia  aditum./".ca/f/o»m  Damafii,qu£erat  metropolis. 

21  Turbati [ant.i.habiiantes in  quibujdam infuis maris Sy- 
rite  propinquis,&  jub  eius  dominio  exifientibus,propter  quodaudi 
ta  rafiatione  Syrif  turbatifuerunt. 

2 2  Pr^  (oli tudinc.  Scilicet  populus  ibi  habitans,timens  ne  ad 
ipjum perueniret gladius.In  Hcbr^oautem  habcturtSicut  marctur 
hatum  qtiiefcere  non  potuit,  fcilicct  :populus  exifiens  in  Emat  & 
.Arphat:  &  efi  liteta  plana :  quia  non  leguntur  tales  infutx  ftiiffe 
fub  dominio  Syrig, 

2}  Diftbluta  eft.  Tr<e  timore  qui  diffoluit  virtutcm  animi  & 
Corporis,!dioJubditur.Ycrizc(\  in  fu. 

24  Dolores  te.  eam  quafi  partu.  Quapatiturdolorem  ma- 
xtmum  &  aiigufiiam. 

2  5  Quomodo  dereli.ciui.lau.Hf^;  Damafcum  metropolim, 
vbi  liabituucrunt  ubundanter  &  iocosLln  Hebr^o  lyabetur :  Quo- 
modo  non  efl  fortificata  ciuitas  laudabitis?  &c.  quia  nonfuitfuffi- 
cienter  munitaaciuihus  cnntra  hcfles,&  fic  inttUigitur  quod  dici 
««r/wrQiiomodo  dercliqueruntciuitatem.  i'ci/ice/,t»wm«- 
mtam,  vnde  fub  dttur» 

^  Ideo 


M  0  B^^  L  l  T  E  [{. 


&  confilijs  incitant  alios  ad  contcntioncs  difcordias  ,li- 
^  Atin5m.,r         «     /^      •  tes,&bclla:exquib,fcquiturfanguinisefFufio:&  ficalijs 

Dromanc    /    r""' ^^-.Qii^  mtcrpretatur  fanguinem      fanguincm  propinanr,&  ficut  Damafcus  fuit ignc  com- 
F^uuuns ,  idco  iJgnat  illosqui  fuis  malis  pcrfuafionib.      bufta,  ficut  dicitur  infra. 

&  t  <y«c- 


88;        Glorord.&NicoIaideLyra 


8^ 


^  a  ^d  rtdar.\Y\.  A- 
A  garS  (unt,  fcd  vfur 
pato  nomincSara 
ceni  vocaniur,& 
habitant  per  foli- 
tudincmiota,  dc 
quib.  pocta  dicit : 
iatcque  vagantcs 


ciuitatcm  laiidabilem ,  vrbcm  Ixtitia: ?  Ideo  cadent  iuuencs  i 
cius ,  in  plarciseius,&  omnes  viri  prxlij  conticefccnt  in  ^ 
dic illa ,  ait  Dominus  cxcrcituum .  Et  fucccndam  ignem  in 
muroDamarci,&c.deuorabitmocniaBcnadab.  AdCedar&  4 
adrco-naAfor,  qua:  percuflit  NabuchodonoforrcxBaby-  6 
lonis.Hxc  dicit  DominusrSurgitc  &  afccnditc  ad  Cedar,6^  7 


a  Svnigog»». 


b  ID^rcipulos. 


a  Momcina  peccoioium. 


Agxi  II     -         1  b  ■ 

♦    Theodor.  Cc-  b  vaftatc  filios  oricntis .  Tabernaculum  corum  6c^rcgcs  co 

darvnus  cratc  fi- 

lijs  Ifmacl ,  idquc 

doccmur  cx  libro 

crcationis.lllo  ve- 

rotcmporcillare- 

liquis  tribubusvt 

veriiimilc  cft ,  im- 


b  Ncquiu.^.    ^  iix. 

rum  caplcntpcllcs  eoium,  S^omnia  vafa  corum,  6^ca- 

n   f  Hrutos  gibl  o  ifccc  lorum  d^-r^irmau»*. 

mclos  corum  rollcntfibi:  Sc^ocabuntfupercbsformidine 


b  «l'ecca'crum. 


a  S  c.ucniibusfpir'tu;ilibu«Cbjidzi3 

in  ciicumitu  cius.Fugite,abite  vchementcr,  in  voraginibus 

^Laiiianifs  b  v^t:'''^'"  il''"* '"'"'■'''•  1  M- tropolib  illius  iirntis. 


greges.fcdnonli 
bentoflia  ncc  V( 
ftcs  non  cnim  v( 
fantur  in  vrbibu 
fed  in  folitiidim 
Hi  omnesa  Bab 

lonijsfuntddcti; 
C      Et  erit  ^ji„, 

*    Thood.  Qjj» 
vcrbis  res  ipfi 
ftimoniuni  pr: 
bcnt  .Namrd: 
illa  planedefc- 
acccdiint  ad  l( 
tutioraqnsinh 
bitantur.  Pr.ii 
itcmqiis  vci)[; 


pcrabat.Vnde  ctia      ^^^-^^      ;  habitatis  Aso^aitdominus.  hiijt enini cotra vos  '°  '""^ Adam.cxr 

jllam  appdlaUltrC  ,,D,alol>..      bTC-.<.f..l,on,stc„a-      c  «mol,  aliut,a.,uc^    d  TDiabolusvel'Nabucl.odono(or.  CStO  prOpllC 


Mjftiee. 


ginam  ,  aulam  ve- 
ro  nominat  vni- 
uerfum  ftatumSa- 
*  racenoru.Erantna 
quc  paftores  habi- 
tanrcs  m  tentorijs. 
Myfticc.  Ccdar 
quod  intcrpreta- 
turtcncbrx,  &  A- 
ior,  i,  (agittalumi- 

tmomnela"'S,h2rcticosfigni 

tu$,  cxultjn-  ncantmcntc  tcnc- 
tcsinanguiis  brolos,  &  tamcn 
terrz,  lentcntias  dogma 

tisfui  fagittas  lu- 
minis  fingentes,  g 
fc  nmulant  filios 
oricntis,cumfint 
tcncbrarumfilii. 
b  T-tbefnaLiAlu.YitC 
omnia  Saraccno- 
rum  proprie  gcn 


Nabuchodonofor  rcxBabyloniscdnfilium,  &  cogitauit  ad 
ucrfum  vos  cof^itationcs.  Confurgite  &  alcendite  ad  Gcnte 

a  ^Ci  ntip^ntiz. 

quictam  S^habitantcm  confidcnter,ait  dominus.  N6  dftia 


•  Vcraidcfenlion-,     b   Ablqu^Oco. 


porc.  Nani ,. 
caftatimvtrqrr. 

1 1  rc  ca^pit  Sedcch 
as.emiflamcfle.  i 

12  d     Eiceejiocenfr 

/-bt-T    1  •         T-  I-  -1-  y^w.cJTf.ElJrcr 

ncc vcd:cs  eis,  foii  habitant.Et ciunt  camch  eorum  m  dire-  1 3  Pcrfidis  vndc  E 

j  iDimon:bu5.  b  stuii< 'um.  ^  14  mita:.  Praedicit' 

ptidncm,  &  multitudo  iumentoruminprceda,&  difperga  15  prophcta  Pcrfi 

a  ^Doftiina.  b     5Qi.^"'"'s-<'c'licei>  f*  P.  iu^tosctinibus  v,t'oiu,n  ariitrer.tur:     l6    Adocdis    UcCt  B. 

cos  t  in  omncm  ventnm  qui  funt attonfi  in  comam :  &  cx       lonia  vaftauci 

a  <Qj"  J.iriiion  s  "fini  nobis  Sc  hnc  ptoxiu  o  actc  \o'it.5nte-..        ^^  Actcim  m. 

dmni  confinio  corum  adducam  interitum  fupcr  cos  ait  do 

lAUfO. 


rcgnumqucQ 

dteorum  deftrii 

^  rint,quodpcri 

'^  minus.  Etcrit  Aiorinhabitaculumdraconumdefcrtavf-  '^  ccdoncs  deflru 


«fOiiDonum. 


a   ^  Eccleliadicus 


difunt.Quicn 
cjEtcra  rcgnai 
iniquitatibus  c 
ripuit  hoc  rc 
^9  impunitum  t 
rcliquit.  Elani 


quc  in  ^ternum .  N6  manebit  ibi  uitjncc  incolet  eam  filius 

a  fVcie  raiian.ii:s. 

hdminis .  Qu.odfad:um  cftverbumDomini  ad  Icremiam 
prophetam,  adaerfus  E!am  in  principio  rcgni  Scdcchia^ 
regis luda  dicens  :  Hxcdicit  Dominus  cxcrcituum:  Eccc  »0  quoquc defpici 

tem  (tgaificat.^qiji  d  ^^^  confrinsam  arcum  Elam,  fumam  fortitudincra  eo-  tesvdtentanic 

in  tcntorijs  manet        o  &  '  tcrprctantur.o 

&vbi  nox  cocge-  gnificat  pcrfcq 

f,  ritfedes  habcnt,&  armcnta  multa  &  pecora  cameloru q;      torcs  ccdefix. 

^  gre-  ^  Thec 


l 


Qujrta  hu 
ius  c.  pus» 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
,j«  1     Idco  cadcnt  iuue.  ciu.  £0  tjuod  hofies  defacUi  introibunt, 
'    2    Et  omnes  viri  prxlij  conticefcent.  ^(;>«  potentes  refifiere. 

j     Ei  fucccndam  ign.  in  mu,  Da-  ideli,in  domibus  muro  ad- 

hxrentibHs. 

4  Et  deuo.  nioenia  Bcnadab.  Fuit  enim  Benadab  rex  Tyria 
magnus  &  potens:vt  habetur^.i{eg.Zi.&  fecit  magnatedificia  in 
Damalco  que  tunc  fuerunt  combujia. 

5  AdjCedar.  H^c  c{i  quarta  pan  huius  cap.  in  qua  propheti- 
^at  contra  Saracenos,  qut  melius  dicerentur  .Agareni,  qnia  defcen' 
dcruntab^baham  per  ifmaelcmfilium  .Agar  ancilU  :  ftd  tpft 
yfurpaueruut  fihi  nomen  a  Sara  liheri\Cedar  autefutt  fiUus  Ifmae- 
lis,vt  habctur  Gcnef.  1 5 .  £^  quia  fuit  potens  ^famofus:  fer  ipfum 
inielliguntur  hic  ^gareni. 

6  Et  ad  regna  Afor.A^ome»  eii  ciuitatis  mctropolis:  quamuis 
enim  .Agarent  habiiarent  in  tabernaculis  &  non  in  ciuitatibus,  vt 
poflea  dicetur :  tamen  habebant  aliquas  ciuitates  in  quibus  mane- 
bant  artifices  ad  faciendum  m*Ha  hominibus  neceffaria ,  qux  non 

Tarnrorum  foffunt  fieri  itt  tentorijs  competenter:ficut  modoin  dominio  Tarta- 
hibitJti  ,nes  rorumfunt aliqux  ciuitates  pro  mercatoribus  &  artificibiisjed  no- 
(quales  &  vbi  biks  Gf  homines  armorum  ,  habitant  in  campis  &  in  tentorijs  . 
Quodautem  diciturhic:  .Ad  regna, ponitar  plurate pro  fingulari, 
ficut  Exod.  3  i.a.  lliifunt  Dij  tui  ifrad  :  &  tamcn  ibierat  vnicum 
idotum .  yel  diciiur  regnainplurali ,  quiafub  vno  principali  rege 
erant  plures  reguli. 

7  Et  vaftate.  Sic  enim  nominantur  ^gareni ,  quia  habitant  in 
farte  orientali  reJpeBu  ludxx. 

Tabcr- 


uat. 


8  Tabcrnacula.  Uuia  ftcut  diBum  eH  habitabantintaht ' 
culis  cumgregibus fuis,& depaflavnaregionetiansfctebm  • 
toria  fua  ad  aliam. 

9  In  voragini.  Idefl,  in locis occultis fubterraneis ,iAi{\- 
dei  non  pojjunt  vos  inuenire. 

i o     Inijt cnim.  Cuius  diffinitio  fuit  vos debellare  dicens  bi » 

ribus  /iiis. 

1 1     Confur.  Quafi  dicat,de  facili  poterit  debellari,(iuia  aoi  > 

uer  fibi. 

I  z     Non  oftia.  ldefl,non  habitant  infortalicijs,fed  incan  .^ 

1 5  Soli.'.'jo»  hubcnt  cum  alijs  gentibus  conjaderatiouen  * 
hus  auxttientur:ideQ  fubdhur. 

14  Et  crunt-  Et  quia  non  reflat  ei  nififuga,fubditur. 

15  Et  difperg.  Quia  homines  fugientes  vadunt  addii^^ 
partes. 

1 6  Qui  funt  ar.  .Agareni  enim  tunc  habebant  capillos r  /•* 
admodum  pugilum,vt duut  e.xpofitores  ncflri.  In  Hebrsobi  '■" 
fic:  Et  difpergam  eos  in  omncm  ventum  anguktos  angulos,i.  {*! 
tos  vfque  ad  terra:  angulos,vt  txponit  l{ab.  Sd. 

Ij     Et  crit.  Ciiiitas  fupradi^a. 

1 8  In  habita.  Tanquam  dcflrudafine  reparatione. 

19  Quod  fa.  Hxc  ifl  qiiinta  pars  huius  cap.  inquapro  •"• 
^l^atcontra  Elamitas,  &  poniturprino  tmpusbuiusrmU  «' 
Jatia  leremix,  cum  dicit :  In  pnncipio.Jubditur  prophci  »» 
dicitur. 

20  Eccccg0.irfef?>f»«J  poteflatem  que  defignaturperan  h'* 
quoderantoptimifagiftarij. 


MOIl^LITEI{. 

f  j  Succendam  ign.tn  muro.  Sic  ifti  fucccndentur  igni  infcr 
nali,vt  poena  rc(pondeat  culpa:,  quoniam  fucccnderunt 
inalijsigncm  furoris&  ira:. 

5  ^rf  Ce.  Qui  intcrpretatur  moercns tcncbrofus ,  ideo 
per  ipfum  fignanturinuidi ,  moercntcsdc  profpcritatib. 
aliorum :  &  iicinuoluti  funt  tcncbtispcccatorum ,  nam 

odiuna 


odiumcxi"uidia  procedcnsaufertlumcngratix,^'^ 
fufcatlumcn  naturae.Hos  dcftruxitrex  Babylonis  z% 
diabolus  aufercns  omnia  bona  corum,  ideo  fubdi  .'f- 
7    /^a//<j,Scquitur. 
12  2S(o«o/fij.i.dcflituti  funtcunodiaangelica&di  i* 

19  duodfa.Qui  dcfpicicns interprctatur,idc6peri  i"" 
fupcrbusquicontcmnitaliosfignatur.  j.. 

20  Conjnngam.  i.os  cius  loguens  verba  iai^atiua  ' 


8l5> 


8c)0 


leremias  Cap.  L. 

rum,&:  inducam  fupcr  Elam  quamor  vetosa  quatuorpla- 
gis  ca:li,8^ventilabo  cos  in  omncs  ventos  ifl:os,&:  non  crit 
Gcnsad  quamnon  perueniant  profugi  Elam.  Etpauere 

1    Dormuiiibus. 

faciam  Elam  coram  inimicis  ruisj&  in  confpcdu  qua^reh- 

a     IDequodicitur:  Doininenein  futoraiuoarsiis  mc,&c 

tium  animameorum.Etadducam  fupereos  malumjiram 

furoris  mei,dicit  dominus;  Et  mittam  poft  eos  gladi0,do.       ,.,3,  ^^^^^^^^^  _ 

nec  conlumam  eoS:,&  ponam  lolium meu  in  Elam,&  per-  3    bus  promifit  rcuo. 

3     1  Quiaperfequutoribusraoituismulticoniieffntiit  adridem.  CatiOneiTl  HOn  m6 

damindercges&principcs,aitdominus.InnduifIimisau  4    do  polliceriacapti 
rtpettts.  t    ■  r    •  "  '"^'"^"".'""™-    _/»P"""*-  uitatecorporis,fed 

*  Thcodor.  Cu  b  tem  diebus  reucrti  raciam  captiuos  Elam,dicitdominus.  ct  ^  captimtatc  m5 
B.{ babylonis ob'  a-  -l  l-        r      n-     ■        ■  r,  tis.Eaenimdecau- 

titiiflct  Acgyptu redicns  irrupir  in  eam  , pnltinu  habes  la  caltigationcs  infligit corporibus.Prxdicit  ergo dcftru* 
cxcitu,^partibus Aquilonis&oricntccoadu  .  Cuiet  aionemdiaboh',ccflationcmab  impietatc, & hbcratio- 
adat multitudo  hoTum  infuias occidcntis incolentiu:      nem hominum  a pcccato in  captiuitatem rcdador um. 


54  Theodorct.  a 
^  /lamcftvrbsGta 
irjrc  maris  rubri. 
E^rauthccquon- 
dcnEniporiuinfi- 
gf,vndecrhodie 
piiichuntur,qna 
uiant  ad  Indos. 
a  tinducam .  Mittit 
tnifilifihminisan 
^ts  fuos  e  quatuor 
reis  cceli  >  'vt  colli- 
ga  omnia  fcadala  de 
re^o  eitts . 


«fccum  Stafllim  D 
pferat  Aegyptios, 
Afros  Sc  Acthio- 
pes,quipIagaforti- 
ti  funt  auftralem. 
b  I{euerti  factacam 
ptiuos.  ^  Thedor. 
Exiftimo  bonij  Do 
minum,perhac5c 
aliasprophetasqui 


nTcoTXvs  DE  LYRA. 

ic  1  Et  indu.  U(fl,aduerfar}os  a  quatuor  rentis  . 
a  Et  ventila.  Etidendo  eos  longb  k  lerrafua .  Cxtera  patent  vf- 
quihi.  *'        . 

3  Et  po.  fo.  li  eU ,  da  ho  dominium  eius  altert  cum  fohum  erit 

3 


meum,inquantumpotefiaie,^  aucioritate  mea  cbtimbit.  In  Hib. 
habetur-.Et  ponamfedem  meam,i.deit,  obftdionem  meam  in  Elam] 
yt  expontt.l\a.Sa.  &  diciturilU  obfidio domini,  eo quoddominus 
infiigauit  eam  fieri. 

4  In  nouifl^  au.  IlUid  eaim  regnum  fultpoflea  teparatumper 
magnum  tempus. 


metim. 


M  0  ■!{  .A  L  I  T  E  {{. 

doc^iua  proximi,&  blafphcraatoria  Dci,qu^  tamqua 
i"a:tta:diaboliproceduntdcorc  fupcrbi:  fcdarcusiftc 
cofringiturquando  verehumiliatur,idc6  fubditur. 

I   Et 


1  £nr)rf«ca.Perquosfignaturvtiiitasoriginjsaborietc» 
&  ,ppinquitas  mortis  ab  occidcte,&  crudeiitas  dcmonis 
ab  Aqlone:<Sc  DeibonitasaMcridic.Cofiderationamqj 
iftoruquatuor  diliges,facitfuperbu  humiliari,&  ad  bo- 
nu  reduci,ide6fequiturin  fine./«  nowffmts  uHtdub*s  y&c 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

1  cap  ^c).Vbidiciciir  in  Voftit.ided  fubdiiur.Con^itnt  h^- 
rcitatem,&c. 

leUhom  in  Hebrtio  fignificat  femper  idolum  .Ammonitarum, 
fsiiakhm  alias  Melchorfignificat  regem  eorum  ,  &  aliorii  quo- 
ruxumqhe  de  quibus  agit. 

ADDI- 


A  D  D  I  T  I  O    I  I. 

In  cod.cap.vbi  dicitur  in  poM.  uicitautem  hic  t{abbi  Sa^ 
lom.quod  Bojra. 

Quoi  atitem  Bofra  fit  ciuitas  in  Idumica  de  priniipibus .  patet 
per  Ifa.e^.a.vbi  dicitur:Qi<is  e^  ifie  qui  ytettiit  de  tdom  tinais  v$ 
fiibus  deBofra:&ftc  in  alijs  multis  tocis. 


CAP.    L. 
il  f  7  Erbutn  .  Ex- 
V  pleto  vatici 

■li  cotra  Acgyptu 
i'.a!lUnos ,  Moab 
tibsAmmon.Da 
'  mfcum  quoq;  & 
Clar,c6tra  Baby- 
Io£  &  Chaldzos 
fcno  dirigitur,  vt 
qus  antclatenter 
arait,nuncpalam 
fct:raeorumma- 
rii;ftado,vaflatio- 

nei  &  deiolationem  fubfequi  aperte  pronuncict.  Ifaias 
quque  &Ezcchidfimiliacontra  Babylonios  &  Chal- 
dxsproplietaueiunt. 
^ ^^^^  Confufus 


C  A  P  V  T     L. 

Erbum  quod  loquutus  eft  dominus  dc 

Babylone,&  dc  terraChaldxorum  in 

manuIeicmixProphct^.Annunciatc 

in  Gentibus,&:  auditum  facite.Lcuatc 

fignum,pra:dicate  &:  nolitc  celare  Di  4    cant  illud  loug.qui 
~       •    ■  -   -  damvcroSaturnfi. 

Aitque  pudefaftu 
efle,tumquiaado- 
ratoribusfuccurrc 
renequiuerit.  tum 
quod  fuis  cultori- 


b  Confufus  efl  BeL 
•je  Thcodorctus. 
Idolum  crat  quod 
apud  Babylonios 
fummohabebatur 
in  honore,&  non- 
nuUi  quidem  vo-F 


cite:  Captacft  Babylon,  confufus  eft  *. 
Bel,  vidus  elt  Merodach.  Confufa  f 

I     f  Idola.fcilicetquaprodijscolebant.        ♦  + 

funt  drania  fculptilia  corum ,  fuperata  funt  idola  corum. 


NICOLAVS    De    LYRA. 

Erhnm.Ieremtas  fuperius  prophttaiiit  contra  Cen 
tiUsyhic  vlterius  prophetat  contra  Babylonios .  Tu 
^C^f^  '}'*i<^  magis  circacos  immoratur .  Tuqitiaperhoc 
1|?V**4  htc  prophetiafequctiii  Litera  magis  cotinuatur,  vt 
videb itur:  Et  diuiditur  in  duas  partes ,  quia primo 
ponur  dt(lru3ioCbaldprum,verbisplanis,fecundo  magispara- 
boli  s.i.jfq.Vrim^  in  trts,quia  primoponitur  d(firu5io  Chaidxo- 
funiecundo deflru{lio>iis ratio,ibr.Quoniam  exuitatis.  Tertio  de- 
firwttum  'ondhio,tbi:  tccepopulus.  Vrirna  adhuc  induas,  quia 
friu  deiLribu  Chatdxorum  iitttritus  ftcundo  luditorum  redi- 

tus. 


bus  omnino  fit  fpoliatus. 
c    C  )/«/i/«»f .Similia  dicit  Ifaias:  Ecce  ego  fufcitabo  fu  p 
cosM?dos,qui  argcntu  non  qu^rant.ncqueauru  vclint.  ^f*'*  '!• 

^yenient 

ius,ihi .  In  diebus  iliis .  Circa  primum  dicitur. 

1     KnnnwQiztc.Tanquam  mirabile  faiium  omnihus. 

j     Leuate.  ideji  ,ponite  vexillum  aduerjariorum  juper  portas 

Babylonis  in  fignum  captionisideo  fubditur. , 

4     Dicit  CZ.Dicunt  expofitores  atiqui,  quod  per  Merodach  intel 

iigitur  Battbafar  quem  interfecerunt  Verfa,&  Mafdi,Dan.$.&  di 

citur  Merodach ,  quiafuit  fitius  Euilmerodach,talia  e>iim  nomina 

aliquando  variantur  in  medio:ftc  Guilhtlmus  &  Cuillotusfunt  idt 

nomen.!\a.Sa.dicit  quod  Merodach  efi  hic  nomen  idolificut  &  Bel 

qu£  dicunt  hic  confufa  &  deui^a,  quia  manifefih  apparuit  quod  no 

habebattt  poteftatem  faluandi  fuos  cultores. 

^  Quo- 


\ 


M  0  Hy^.A  L  1  T  E  l\. 

I    'erhim.  Q^^  confufio  interpretatur,  ideo  pcr  ipfam 

ludorum  fupcrbia  per  Romanos  confufa  fignatur : 

idcifubditur. 

i    1  n«nc  jdtf.Idcft,  Romanis.qui  Gentilcscrant. 

3    euate  figmm  AAc^ ,  vexillumbclli  contraludajosin 

viniftam  mortis,ficutcxprcfsc  dicitur  Luc,  1 2. 

t    «pMf/l.icIcftjIudsa. 

t  CW- 


t    Confu.  Qui  interpretatur  vetuftas,perliocdefigna- 

turlegaliumccflatio. 

f    yiHus  elt .  Qui  interpretatur  amaiitudine  imm  1  ttens, 

propter  quod  fignat  lcgaliumonus  grauequodeft  deie 

^um  per  gratiam  legis  noua:. 

f    Confuja  jum  lcutpulta  eius.  Ideft ,  Saccrdotcs  lud^ae:  qui 

dicuntur  hic  fculptilia,e6  quodpopuhis  maioremcis 

reueretiamfacicbatquam  Deo  mandataipfiusproptec 

traditioncs  eoruni  diraittcndo,vt  dicitur  Mar.  7. 

\  Quoniam 


891 


Glof.ord.&NicoIaideLyra      89 


fioncm  arbitrcntiir  fe  ibi  habituros,  fcd  fpcm  rcucrtcn » 
di  hiabcrcnt  &  cum  capriuitas  laxaretur  fugcrcniindc 
<]uia  vcnturumcrat  vi.TMceJis  &  Pcrtis  vailarctur. 

Origcncs.  QtiomodocorpusnoQruminaliquotcr 
tx  loco  conli(Ut,rican:ma  fccundumlktumruunii, 

aliquo  tcrra:  loo 


^  a  yenientfilifllrMl .  HxcpromilTio  rcucrfioncm  populi 
A  Dci  decaptmitarefignificat.qiia  fub  Adyrijsvcl  Clial 
d^isiuQinuit  vcl  magisChriftianatcmpora  quandodc 
diucrfis  Gcntibus  fifij  Dciconucncruntad.cccIcfiaCa- 
tholicam.vbi  quxrcnt  Dcum  fuum,intcrrogantcs  «5c  di- 
ccntcs  viam  vcrita- 

T-   Perfarum  &  Mordorum. 

Quoniam  afccndcc  contra  cum  Gens  ab  aquilone,qu?po  ^ 
nct  terram  cius  m  folitudinem,  ficno  eric c]ui  habitcc  in  ca  " 
ab  hoic  vlqucad  pecus.Et  moti  funt &  abierunt.-n  diebus  s 

a     V 'i  ccclclian'  b   l>fi  m  vidi-ntfs. 

illis &  in  tepore  illo,ait  dominus,  vcnicnt  filij  i{rael,ipfi  & 

^^^  _^^ _  j     ^ VnJcilicci.C' iifrfToics.  b     1  De virtutc tn  vinuiei«K        c     fiopeccatis. 

rcdccemacductri  a  filij  !udafimul:ambulaccs&flenccsproperabunt,&domi- 
bus  rccipicntlibcr-  ^    »   L.jciia.  '^  vcriinis. 

tatcm&  vnareucr     j^uDeumfuumqu^rcnt.InSioH  interrogabunt  viamrhuc 

tCntUr  aC  CofUgiet  »     C^ij  ncqucn.i.snriiuciiiarotrritfepaiirc. 

addominum .  Tc-      facicscoru,  t  venicnt  &  apponentur  addominum  f^dere 
■frenite&ad  ftamcntum   cnim  -      -  .  ...  .         _ 

hrict  domi-  xtcrn 


tis.  vultumq.cor- 
disfui  adfacicnda 
Volutatcm  Dci  c6- 
ucrtcntcs  vtiunga- 
turilli  foedcrcfem- 
pitcrno . 

•J*  Thcodorctus. 
Illo,inquit,tempo- 


niuKupatiuc  cft. 
Corpus    noftrun 
auti  Acuyptoaj 
inBabyloncautji 
Palx-liina  cft ,  au 
in  Syria  aut  -. 
cumque  ,    &  ; 
militcr  anima,  , 
pro    qualitate  v 
t.-E  locorum  diuc. 
fitus  dilhn:»uitiir 
In  Babylone  cni. 
cft,  quandoco:, 
funditur  &  tiir 


eTnum  nondlbi  b  fcmpitcrno,qdnullaobhuioncdclebitur.Crcx  pcrditusfa  6  batur,  &  paccd 

robliuioni,hoc  ^           t      '  '»scnbx&  ^a,.u,  veih«c,ici.          b  fAcu.uDe.             7  |erta    bdla  fu,:. 

t  promiiTio  patri  «^us  eft populus  mcus,paftores  corum  kduxcrunt  cos,lccc  g  nct  panionum.T;  • 

.c  torti  »     Diue.l.shircucorumfeft.s.             b     fSuperbi?.                      c     Legis.                                 9  libUS  animabuSC 

l3  '«^'«t.  j     5Hii"uliiate«i  h»ietis-qua:tamen  putatui  n  bcrr  3liquaniaIt.tU'''ne,n.  •          .    t 


.  .  Lcgis. 

fHiinulitateni  haietis-qua:tamen  putatui  h  bcrr  aliquamaltitu^ln.cn. 

runttiue vlgari  in  montibus.  Dc  montc  in  co-llcm  transie  ^  ^ 

a     «  ,.ccV(;a:   'b.  fponip  cum  *p  nfo  dcleftaiut.  b     f.V.l.bilesik  inuilibileshoftcs 

runCjoblitifuntcubilisfui.Omnesquiinuenerutcomedc- 


IVayantrs 


runt  cus ,  &  hoftcs  corum  dixerunt :  Non  peccauiraus. 


jRcg.i».g 


tu 
B  cft  promi 

bus  fa£ia. 

b       Crex  perditus 

Hac  fcnfcntia  no- 

tanturregcsllracii- 

tarii,qui  crrarefe- 

cerut  populum  & 

declinare  adidolo- 

latnam.quoru  fuit 

primus  leroboam 
,   filiusNabath,  qui 

fccit  adotari  vitu- 

los  aurcos ,  deinde 

caeteri  prjeuaricaio 

rcslegis.  . 

C     De  monte  in  montem.  ■JeThcodorctas.Rcfcrt  m  quo  tc- 

ccrint cos crrarc.Df  mofuf  in  nionierr:,&t  .Ddubra  idoloru 

appdlat  montcs  &  coUcs  :  quoniam  in  cis  adorabat  ido- 

la.templum  autcm  duunum.cubilccorum.  Inde  enim 

confequcbanturbonorum  fruitioncm. 

d  i{tcfdite  Sccundumhifloriam  monetlfraclitasqui 
^  captiuandierantinBabyloncm,vtnon  ftabilcm  poflef- 
-  .  fionem 


fi'ccc..tum  laccrat'  g  cgispto  nihiloiluxeruiu. 

n 


f  Contra  (/rxceptuin.fcllii.et.iuftiiiie.Sc  fpem  reinuncraiioBi$ . 
futurz  oues  Chiilti  tuporum  moifibus  iradentes. 


9  libusanimabusc 

10  citur:  tugncdf 
dto  Biiiyl'ji. 
uct  vnufquj,^^. 
mam  fuam  .  D.. 
enim  in  Babyloi 
cft.ialuarinonp' 
teft  .  Qui  autc 
ibi  rccordatur  1 
rufalcm  ,  ingcn 


12 


pro  eo  quod  pcccaueruntdomino  dccori  iuftiti.-c  &  expe- 

t     «iC.ii'iiui  iii  pecc3tis,     ^^^ocniiendo.        b  Conf'jlior's. 

(ftationi  patrum  corum  domino  .  ReceditedemcdioBa-  ^4  J^J^^^^^J^'^'' 

ticim  dom... 

ra  alitndi  ?  Imp; 
fibilc  cnim  cftin  Babylone  conftitutum  ,  Dc  orga 
cancre ,  otiofa  enim  funt  ibi  organa  hymnorum  D 
vnde.  inlaUiibusinmeeius.i.(i.n.Sni^cni2i  funt  ora: 
noftra,  dum  in  Babylone  fumus  in  falicibusfluminu 
eius .  Si  autcm  vcncrimusin  lerufalcin,  in  locu  vifwi 
&  pacis  organizabimus,  pfallcmuSjCitharizabimus, 
fcmpcrlaudabimusDcu .  Sicutaut  anima  pcccatoris ,. 

^  Baby- ' 


NlCOLAVS  DE  LYRA. 

jj  I     Quoniam  afccn. IdeUyi  Madea  &  Terfideyqu£  vergunt  ab 
•    aquii  ue  refpeHu  BabyloniiC, 

z     Qua:  po.  '}uia  Babylonia  tunc  deflrudia  nonfuitpoflea  readi- 

ficaia,licnt  h.ibitur  infrd  eo.cap.&  Ifa.l^  • 

3  In  diebus  i]lis.H«  confe(}uenter  ^fcribitur  lud^orum  redi.^ 
tus,quia  pujt  deflrndionem  Bflbyloni^  Cyrus  primo  anno  regmfui 
dcdit  liidxi  icentiam  reuertendiinludxam.  i.  Ejd.  i.  &  hocefl 
^«od  d»c-t«r ;  Indiebusillis.  I{egno  enim  ifrael  captiuato  per 
Salmanafar  aliqui  euajerunt,quipoiiea  in  regno  Iud£  habitauc- 
runt,&  (ic  cumfilijs  Iuda  ducHfueruntinBabylon.  &  ctmeis 
tedierunt . 

4  Et  flcntcs  .  Tra  gaudiofeu  ex  contritione pr^cedentium pec- 
catorurnypropter  qux  fuerant  captiuati . 

5  Propcrabunt.Pfr  debitum cuttum.vnde  i.Efd.^.d.dicitur, 
quod  venuntes  m  lerufalem  cr:xerunt  ibialiare  domint  offerentes 
fuper  iW'd  holocauftum  domino  mane  &  vefpere.  ^        ^ 

6  Etappo.  Quia  poflea  non  leguntur  ludai  d  Deo  per  idolo- 
latitam  decUnafje,  nift  aliqui  pauci  tempore  Machab^orum :  & 
magis  vioientia  quam  voluntate .  Sciendum  tamen  ,  quod  in  He- 
brp  hic  habetur ,  fcedere  in  fjcculum :  quod  non  femper  importat 

perpe- 


perpefiitatem  ,  fed  durationem  notabilim. 

7  Quod  nul.  Delcbltur.  in  Hebr<eo  habetur :  QuodobliHi 
nondabiti*r,qmd  efl  inteiligendumvjque ad Chriftiadtietm . 
tempore  fuerunt  d  Deo  feparati  propter  fuam  incredulitatim  C 
inteUigitur,quodobliwoninon  dabitur,vfque  ad  magnum  ta/.'. 
^  rcditu  cnim  captiuitatis  Babylonide ,  vfque  ad  Chriftmfi 
runt  anni  circiter  400. 

8  Grcx.  /«  capttuitate  Balylonica,fubditur  caufa. 

9  Paftores  CO.  Sciltcet,rcges,(acerdotts  .&  falft  propheti. 

10  Seduxcrunt  COS  .  ^tpaietixpr^diiiisinhoclibrQm 
ribus  locis. 

1 1  Fcceruntque  vagari.Zn  cultuidolorumqujcintalibuil  < 
pombantur. 

1 2  Obliti  funt .  Idcfl,  templi  domini,  quod  dicibatur cauh  '■ 
cubile  fidclium.  Et  qina  pi  opter  boc  frequenter  tradittfuerun.  ■ 
dxi  in  manibus  hofHum,idio  fubditur. 

13  Omncsquiinuc.£.v /'occ«iw quodiudpproptercfc • 
Dei  ttadei.anturin  rnanibns  hoftium,  diccbunt  hoitesfe  n'j«f:  ■ 
re,traclando  eos<um  vimia  crudelitate,  'icd  h'JC  iion  eft  vcrum,  ^ 
pcus  aciibus  maloru  bene  vtitur  in  boim:  ficutper  daemeucs  c  • 
cet  fuam  iufiitiam  in  damnatos, 

14  KtQC^iiZxyos ludeiper  Cyrumliccntiartdi. 


I  I  jlj/^onww  tf/cerftr. VefpafianuscnimduxcxercitusRo- 
manorum  vcnit  deTracia  contraIcrul"alcm,quaeefta 
parte  aquilonari  refpedu  lerufalcm. 

3  In  dii  bus  ////V.Scquitur. 

4  ^»/t«/«''fei.Nam  illo  tcmporc  multi  dc  Iuda:is  con- 
uerfi  fucrunt  ad  Chriftum. 

t    interro.  Sciiicct ,  confiUorum  cuangclicorum  a  cre- 

vicaiit- 


dentibus  in  Chriftum. 
6    £t4/7.  Pcrgloriaeconfcquutionem.  j 

8     Grf.T.Per  faUam  dodrinam  Scribarum  &  facerdf!» 
doccntium  cos  dimittcrc  Dci  prarccpta  pro  traditn  i* 
busfuis,vtdiciturMar.7.idcoconcIuditurpoftea. 
14  7^m<ijft.Idcft,dcIudaicapcrfidia.CaeteradefaciIi  '}^ 
funt  addidamfentcntiam  applicari .-  proptcrquo 
propter  prolixitatcm  vitandahanc  applicationeoH' 


r 


&3 


leremixCap.L. 


8 


5^4 


rumfubiiertctur  ftcut  dominusfuburni:  Sodornim  ^  Gomonha.  Ttopolo. 
c     Ecce  r.o-iifjitna  i-ric ,  &c.  In  finc  miindi  vel  in  mortc  D 
cuinfque  omnis  gloria  &  fupcrbia  Chald:Eorum,&  c5- 
fufio  mundi  recedci  a  nobis,&  iu  omnia  (ubucrtcntur, 
ficutfubuertitDeusSodomam&Gomorrham ,  ncc  vl- 

tra  voluptatis  vel 

a    ^  Captiuantlum.ideft.docnionum.audita  deltuftioneBaf-rlonis. 
b     f  In  lejufTlrni  quJtcft  locusvition  s  &  pacis. 

bylonis,  &  de  terra  Chald^oru  cgredimini ,  &  el1:otcquafi 


5     Tfo="itfn' , 


b     CjtiiDlica:eCvic(is 


B 


/fBsylone,  ficiurti  in  Iud^a  eft ,  fcd  iuxta  t  «quahtatem 
A  fid  &  vita:in  ipfa  ludca  locisintcr  ic  varijs  (cparantur. 
fli.  £rtutemin  Dan  quxcxtrcmae  partcs  hidcarfunt  vcl  in 

fuiinoribiislocispauiomciioribus,  vcl  in  mcdijs  fini- 

bu  ludex.vel  circa  JeruIalem.Eft  autcm  omnium  brc- 

uiim.ijqusin  me 

diccrulalcmcon- 

fifl.  Quiautcpec- 

catr  eft  &  nimijs 

faribus   opprel- 

fus  in  Babylone 

cft  Qui  nondum 

ad  inimum  pec 

catrum   culmca 

alcidit,in  Acgy- 

ptoft,&inparri- 

bus;ius  moratur: 

Eti:  quiinludcea 

fun,  non  xqualia 

pofdetloca.alius 

inbphtaUmalius 

in  fiibus  Gad  :  fic 

in  iegypto,  alius 

cftiTaphnis,  a- 

liuffift  inMephis, 

aUi  in  Sienni,  a- 

liumBubaftisha- 

bit:. 

a    ^uafihadi. 

*  Theodoretus. 

»*Vi(V,ideft,aric- 

tcs,  ^yrus  interpre 

tati  eft,T/i*>i<f ,  id- 

cft,/rcos.  Horta- 

furgoeosvt  fint 

potitiores  Baby- 

lons,  &  patriam 

fuai  occupet.  Pro 

pteia  comparauit 

cosjircis.  Sunt.n. 

hiri    robuftiores 

ouius.  Huncctia 

in  nodii  diuinus 

Daiel  vidit  Ale- 

xarlrum  hirco  fi 


hqdi  antegregcm.Quoniam  ecceego  fufcitabo  &c  adduca 

a     s  Oaemonum. 

inBabyloncm  congregationem  Gentiummagnarum  ds 

a     TAbaquilonccii.m  oiuiif  maluin  veniet.  b     H.tiaaitciti:.  qma  iiinc 

manifclta  etuntnbfconditacordium 

terra  aquilonis  8^pr^parabuntur  aducrfus  eam,&  f  in  die 

a     «r^uena  lubii.i  o>.  impmuita 

capietur.Sagitta  cius  quafi  virifortis  inteifcdloris  non  r&- 
ueitecur  vacua.  EtcritChald?ainpra:dam,  oes  valtances 

.1     fCaula  quate  hicpirMiHur.  b     In  iiteritu '.uiia-oiuin 

eamrcplebuntur,aitdominus.  Qudnia  f  exultatis,&:  ma- 

a     1  nnel 

gna  loquimini  diripientes  ha^icditatem  meam ,  cjuoniam 

a     "SLilcHjicntes.fcilicct.in  j-jorationeeius,ficut  vitulus  fuper  hetbain  cjuali 

t.iurino  mugitn  c.pfuis  inlultantfs  _ 

t  effufi  ettis  ficut  vltuli  fuper  hci-ba,5(;mugifl:is  ficut  tauri.  s 

^     Q[_^on  diu  lnabimini.  _ 

b  CofLifacIlmatervcltranimis,^:  f  adequatapulueri  aua: 
^  genuit  vos.EccenouiflimaeritinGcntibus,  &dcfertain- 

a     fQ^a  pro  ca  Se'cuciam  8c  I  lie 'p  nitrm  inclyias  vibts  Pe-farum  fetenint. 

uia&arens.Ab  iradomini  non  habitabitur,(cd  rcdigctur 
lota  in  folitudinem .  t  Omnis  qui  tranfibit  perBabylo- 

a     «Quia  lania  pr.trrtia  cft  in  nih  lum  ica.c>a. 

nem ,  ftupebit  Suibilabit  fuper  vniuerfis  plagis  cius .  Pra:- 


mundi  futuruscft 

flatus. 

d      iicutfecit,  facite. 

Idcft.ficut  illa  per 

Nabuchodonofor 

Gentes  circumqua 

quevaftauit,&rc- 

tnbutioncm    rcd- 

dite. 

e     ^'i  facie  nladij .       .  , 

Columba  liultadi    '"  *' 


a     1  O  l-cifa!  ^c  Mredi. 


paramini  contia  Babylonem  per  ci  rcumitum.  Omnes  qui 
inteditis  aicum  t  dcbellatc  eam:  nonparcatis  iacuhs,c[uia 

*     Ad  occid?n(ium  eain 

domino  peccauit  •  C  lamatc  aduerfus  cam.  Vbique  dedit 

manum.Cccidcrunt  fundamenta  eius,deltrud:i  lunt  muri 

cius:quoniam  vkio  dominiclt.  Vltionem  accipitc  de  ca. 

d  Sicut  fecit^  faciteei.Difperdite  fitoremdeBabylonc,  6c  \\ 

miim :  Darium  c  tcnentcm  in  faicem  te pore  meilis  a  facic  eladij  t  columbe.  2  ? 
-autmaricti.  ^  o       "  -    _^^ 

b  'vnfufa  ell  rna. 
Ifais  dicit  fimilia. 
Et  tt  Babylon  lUa^lotiofain  rtgnis  ittclyta,iufupe>bia  Chaldfc-      na  fcntcntia  congregatas  cfle  aduerfus  Babyioncnn 

^  a  Leones 


pullosaUenos,  ita 

N.ibucKodonofor 

alios  opprimcndo 

&  foucndo.Etiam  t  lyu  fuifti» 

Nabuchodonofor  quoniScxul- 

columbam  vocat,  p**"* 

non  pro  fimplicita 

te,  fcd  pro  flultitia 

fupcrbiae. 

10  •?«     Thcodorctus.  .      l  • 

11  AtacicgladijGrx  qujtgeo. 

12  ci  vnulquifque  ad 
I?  populum  fuumre 

14  ucrtetur.  Cyrusan 

15  tedcftruxitLydos:  - 

16  quamBabylonem.  tfupriiS  c. 

17  Subiugauit  criam  ^!>st.c.49.d. 
i8  lones  6c  Acolos, 

qui  migranres  e 
Grscia ,  habitaue- 
runtin  Afia.  Hos 

19  ergoCirusctiadu- 

20  cens,  inijtexpcdi- 
tioncmcontraBa-^ 
bylonem  .Ncccer- 
tcfruftraGrscorij 
meminitfermo^p- 
phcticus,vcrum'vt  toppnmea»» 
doccrct  etiam  na- 
tionesvbicumqj^ 
cul  habitates,  dmi- 


ium 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

I     X t^oit.ldefl,  Utanter  redite  in  ludteam. 
2.     ^uoniam  CCCc.Pcr  aduentum  enim  Terfarum  &  Mctdoru 
fmt  wta  Babyloma,&  ex  confequenti  data  ludeis  licentia.  C^iera 
pateiin  litetd. 

3  ^uoniam  exul.H/c  confequenter  ponitur  deliru^lionis  Ba- 
bylon^  ratioxEtefi  dupUx,vna  propter  crudelitattm  erga  popu- 
Im  Idaicutn,  alia  propter  impictatem  erga  dominum,fccunda  po 
mturn:  Voxfugientium .  Trimaadhucdtutditurmduas, 
ijuiai  deHrudionem  Chaldxorum  feqnuta  efl  liberatio  ludeo- 
rwnjeo  pnmo  ponitur primum .  lecundofecundum ,  ibi  -.  Grex 
difpcfus .  Circa  primum  dicitur: Quoniam  cxulta.*»  debeL- 
latiQr.populi  mei. 

4  I  magna.  atiribuentes  hoc  vefira  virtuti. 

5  liripicntes./(/e/?;/«rf^(i»j eo  quod ibi  Viguit  diuinus  cultus. 
o    ^^onizm  c^[i.adlacerandum  populum  meum . 

■  7  '-ut  vituU  iupcr  herba m.ad  eum  deglutiendum.  In  Hf- 
brjQlbetur :  yt  vitulatriturans qua pedibus fuis  mefftm conte- 
rit^^nefuo  comedit. 

8  «I mugiRis  ficut  tauri.a^i  ipfum  amplius  terrendum. 

9  Gnfufa  eft  rfiatcr ycAvz.idcfi^Babylon  mstropoUs  in  re. 
gno  Caldttorum. 

10  Ud3eqai.idefl,deieaainterram. 

I »  rce  no.qujijolebatejfeprima  inter  omnes  cinitates . 

11  i-Q.tkt.ab  hommibus. 

13  ^^^^.QuianHllusaudebUtranftrepropler fcrpentes^&  dra. 

cones 


cotet  ibi  hahitantes. 

1 4  Et  arcns .  Quia  Euphrates  tranftens  per  eamfuit  deuiatus  ab, 
alueo  fuo  per  Terfas  &  Mcedos  eam  obfidentes ,  ita  quodper  al- 
ueum  ficcum  intrauerunt  cimtatem. 

1 5  Ab  ira.  Idefl  d  vindiBa  DeifaBum  eii ,  quod  de  c<etero  non 
habitHr,vt  pradidum  eji. 

1 6  Omnis  qui  tranfibit  per  Babylonem  >  &c.  de  dejiru- 
diione  tantie  ciuitatis. 

17  Et  C\h\\abk,8cc.deridcndo  fuperbiam  eius  pracedentcm . 

18  Praeparamjnicontra,  &c.  liaquodnullus poffn jiare ai 
propu^n.uula  adiius  defenfionem. 

19  Clamate.  Exhortando  bclUtores  contra  eam. 

20  Vbiquc  dedit  manum.  Idefl,  vbique  qiiefiuitauxilium& 
non  inuenit,ficut  infrd  diciiur  infine  libri :  Acgypto  dedimus 
manum,&c. 

21  Sicutfecit.Oe»?r«cn</o  crudcliter  aliaregna . 

22  ^acitC  ci.kiamdrfiruendo. 

2 }  Diipcrditc  fztOTcm,Scc.Jdeil,redditeterram  in  circumitu 
eiusdefertam&incultam. 

24  Afacic  gladijcohimba:,  ideH:  propter  crudditatem 
regis  Babylonis  -,  q»i  dicitur  coLumba :  non  d  cai entia  fellis ,  fci 
fagacitatts  fccundum  illud  Hofe^ .  Ephraim  columbafcdu- 
£ta&C.  In  ilebr£ohabetur :  A  faciegladij  vinoG,idefi,fan- 
guine  Babyloniorum  inebriati  .  Et  per  hoc  intelLigitur gladiut 
Mcedorum  &  Terfarum ,  diSio  enim  Hebraica  hic  pofita ,  fcilicet, 
lonah  ccquiuoca  tfi  ad  columbam  CS  vinofitatem  >  vt  di^um 
e(ifupraz^.&  ^^. 

•JtVnuf- 


8py        Glof!  ord.&NicolaideLyra        89(3 


A    YAuxilialor.r. 


^a    ZMii««Vrer«n/,drc.Tcglathphalnararqui  partcm  ma 
A  gnam  ludxorum  in  Aflyriostranflulit,&  Snchcrib 

qui  dcccm  tribus  in  montcs Mocdorum  traduxit,hi  lco- 

ncsappcllantur. 

b    Eictego  vifitabo .  ViGtat  dominiis  rcgcm  Babylonis, 

jdcft.confufionis, 

ficut  vifitauit  rcge 

Afllir.quiintcrprc 

tatur  gradicns  vcl  a 

dirigcns.cumdia- 

bolum  cotufionis 

rcgcm  6c  tcncbra- 

rum  harumrcdlo- 

rcmdcllruit,  f.An- 
tichriftum  &  om  b 
ncs  ccclcfix  pcrfc- 
quutorcs  qui  diri- 
gunt  arma  ncqui- 
tix  contra  Sjuctos 
Dci,  &cffundunt 
fanguincm  innocc 
tcm  :  &  hxrcticos 
Quidiriguntiacula 
prauxdottrinx,  vt 
animas  fimpliciu 
intcrficiant.  In  finc 
B  cnim  mudi  diabo- 
lus  qui  fcduccbat 
Gftcs,  mittcturin 
ftagnu  ignis  &  ful- 
phuris:bcflia,idc(}, 
Antichrift'&pfcu 
doprophctx,idcft, 
hxretici.  Sandi  ve- 
rocum  Chriflorc 
gnabunt  in  zter- 
num,5c  fatiabitur 
animacorumom- 
nibusbonis.Tunc 


in  manu  domini ,  &  in  confpedu  ciiis  confiftcnspcrfi ) 
ftiis  Adamas  patitur.Duo  crgocontrariafunt  Adiiiut 
ti  iuflo.  mallcus .  &  iocus.  vndc  in  proucrbio  dicitur  d 
hisquianxictatibiisprcmuntur  .Inter  mallcumrimt& 
incudem .  luftus  ciiucm  non  curat  dc  mallco  &  dc  incu 

dcquiquantoci 


b    fldcin  lfaii(&eir<ein  vriS:!.  c    fCapii  Bibylone. 


ditur.tanto  fplcn 

Vnufquiiq;  ad  populum  fuum  cdnucrrctur ,  &  fineuli  ad  *  ^^"'^'f  vi"us  ciu- 

-r         c     ■         r-        i-r      r     tr     \    \  ■  l  Mallcumautcvm 

tcrra  iuain  fugicnt.  Grcx  dilpcrlus  llrael ,  lconcs  ciccciunc  ^  ^^.^j^  tcrrxao  po 

a     5Ql'' '"ufalcni  fubuir  ii,\  irnijiluiurucccndii.  t\\' t       fn    C  ' 

cum.Primus  comcdic cum  rex  Aflur,i{ic  nouiflimus  cxof  6  Moyfcs ,  "nec"ant 

fiuiteum.  Nabuchodonolorrcx  Babylonis,  Propterca  7  cum  Abraha,nc 

ha:c  dicit  dominus  cxcrcicuum  Dcus  liraci :  £ccc  t^o  viii-  ^  SMpr^f"  '°'"^"^' 

L    ,„  .  I  .  n-      ■  .  I.  ,  ^  quilquam  proDn 

t     r]ef  Cvrum  8c  Darmm.  b     1  Ballhalji  oui  nouifliinui  in  Babvioneicgiiau;t  *         '     _,.     T™    • 

dbo  rc^gcm  Babylonis  &  tcrram  cius  ,  ficut  vifitaui  [emToSHtnT' 

a    5^cnach;iib,qujado[cilicci,angeIus  domini  pcr,.uinc  Ai.Viiorum  itj.  niillia.  ■  ^  i 

b     tPennitt  rtc  Cvro  qninquagima  tciemiUiarccreTi  luiii  in  lu<l.tJni  .  aumiranS   prOpJK 

rcgem  Afrur,8<freducam  I(racl  ad  nabicacuium  fuum .  Et  9  ta  ait :  Q^mQdt  co'i 

a     ^Vt  vliia  ncqueinO'S,ncqnela<tu».fcd  nouus  populi.  jrattUS  C^t  Ci' COntf 

pafcccur  Carmclus  &  Sufan,&  in  moce  Ephraim,  &^in  Ga  ^"^  ^''-  P/i»^ocon 

\      ,r  L-  •  •      r     j-  U        M     o    •      -  II  fractus  dcindccoi 

laad  lacurabicur  anima  cius.In  dicbu§  lilis &  in  cepore  liio,  jq  jrjfus  ^  q^ ^Jq ^^^. 

ait  dominusjqu^recur  inig.cas  Kracl ,  &  non  crit,&  pccca-  1 1  diabolus.Hcc  omi 


d 


tibi  duOu,  ft  prondfr 
adoranetiirne ,  No 
contriuit,  fcdcor 
frcgirtantimi.  C 
vero  fcceflit  abc' 
vfq;  ad  tempus ,  i. 

14  poft  vcnittuncai 

15  contritus  eft.  Pc 
vnumqtwmq;  n< 
flrum  cofringitui 
quandointroiiuc. 


12 
13 


a    tVndc.Giatia  «itcni  Dei  iita  a:ierna. 

tum  luda,  &:  non  inucnictur:  quoniam  f  propitius  cro  eis 

1     «Alijsabie^il.  b     Jiabyloniain.  c     ^^CIuldzirum 

d     'O  cxcnitus  Moedorum  Jc  Perrarum. 

c  quos  reliquero.Sup  terram  t  dominancium  a(ccndc,&  fu- 

a     «Vt  poltctitas  Babylon •«  funditus  inteicat. 

pcr  habitatores  eius  vifita.  Diflipa  &c  interfice  que  poft  cos 
lunt,aitdominus:  &  faciuxta  omnia  qureprxcepi  tibi. 

a    lln  intcritu  Babyl.->nis  gaudiuin  &  cxultatio  maUoium. 

Vdx  belliin  terra&  contritiomagna.Quomodoconfra- 

a  fhah/lon  &  rcjcs  fiiii  iju.  i>Iur-sC;cntc$  coniriuciai. 

(Slus  cft  &  cotritus  malleus  vnlucrfe  cerr£e?Q^uomodo  ver-  ^^  ^^^^ ^  '^^ij"""!^ 

facft  In  dcfcrcum  Babylon  in  Gcntibus  ?  Illaqucaui  te  j &  17  cimusinfidc  Q)a 

capta  es  Babylon,  &  ncfcicbas:  inucnta  es ,  &  apprehcnfa,  ^^  tcrit  aut  &  cooa- 

nuitur,cu  adperfc 
dlionc  vcncrimiis 
4«    Grcgorius  In  fcriptura  facra  mallci  nominc  a'iqiu 
do  diabolus  defignatur,  pcr  qucm  nunc  delinqucntmn 
culpxferiuntur.  Aliquandovcrbpercufliocaleftisac 
cipitur ,  qua  vel  elefti  fupcr  nosidus  fcntiut.vta  pram 
itineribuscorrigantur,vcl  lufta  ira  rcprobos  percutit,\ 
iam  fupplicia xterna  prxucniens ,  quid etiam  in  poftft 
nicrcantur,oftendat.Nam  quia  appcllarionc  mallcian 
quushoftisexprimitur.prophctatcftatur,  cumfupcr( 
vimcxtremiiudicijcontcmplatur,  diccns,  Quoinu-.occ 
fruHus,&c.  ac  fi  diceret  cum  per  qucm  vafcula  fua  Do: 
niis  in  miniftcrij  vfum  formando  pcrcutit, quis  pcip 
dat, quo  turbine venicntc cxtrcmo  iudicio  in xtenia 
nationeconfringit? 


quxrctur  miquitas 
Ifracl  «5c  non  crit; 

Apo.»r4u  &  pcccatum  Iuda,&  non  inucnicturjquia  tunc  alligabit 
dominus  vulnus  populi  fai5c  fanabit  contritioncscius. 
Et  abfierget  omnem Uchrymam  ab  octin  fanfiorum  :  &  mors  vl. 
trd  noti  (rit  tteque  luSius:  fcd  nouus  populus  in  nouaciuita- 

M/ftW.       *^  ^"  pcrpetuum  exultabit. 

c  Suptr  ttrram  <iowiwfl/)f;«w.Prxdicatoribus  Chrifti  pra:- 
cipitur,  vtregnu  diaboli  ftudeantcuerterc:  &  opcra  eius 
maligna&confiliapefiama,vtintcrficiantomnespccca- 
C  torcs  tcrra5,&  difperdant  dc  ciuitate  domini  omncs  ope 
rantcsiniquitatem. 

d  Quomoio  confraHuSt&c.MiWcus  vniucrfjB  terr?  diabo- 
luseft.  Sedeftquinoncuratdemallco  vniuerfa;  tcrrx, 
vir.  fcilicct ,  ftans  fuper  muros  Adamantinos ,  &  in  ma- 
nu  cius  Adamas.  (  Rcfcrt  hiftoria  quod  fortior  Gt  Ada- 
mas  omni  cjcdcnti  malleo  ,  incontritus  &  inuincibilis 
perfcueransj  licetfupcrftetmalleusdiabolus,&  fupcr- 
pofitus  iitdraco  quafiincus  indomabilis,  nihil  tamcn 

in 


e  Pmo.  Captiuitasiubylonisintclligitur.cu  nihilTnol 
cofufionisrcmaneat. /««/•»?!  je^to/.gadiiorenitifti.i^ 
atfola  Babylo  rcftitit,&  no  potinsoesgetcs.diJcrcaro 
dcferto  idola  colucrut?  An  figuraliter  dt  oem  alam ::: 

lcruu 


Diulilo. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4c  r    Vnufquifquc  ad  populum.  Scilicet  aliemgenarum  in  Ba 

byluneixiJtintiuiTi. 

1     Ad  populum  fuum. Dc  Babylone  recedendo. 

3  Grcx  difperfus.  hlic  confcquenter  defcribitur  liberatio  lu- 
dxorum  quxjcquuta  eji  ad  dtHruHionem  Cbaldxorum:  prxmicti- 
tur  tamen  eius  captiuatio ,  cum  dicitur ,  Grex  difpcrfus  Ifracl. 
JdeH.duHus  ad  diuerfa  loca  cxtra  terramjuam, 

4  Leoncs.fdcflregescrudcks. 

5  Eicccrunt  cum.  Et  qui  fuerint  ilUfubditur. 

6  Primus  comedit  cum  rcx  Aflur .  qui  captiuauit  decem 
tribufy4^i{v^i4m  18. 

7  Iftc  nou  ifsimus  exofla.eum  Nabucho.  jt<<j  deflruxit  le 
rujaicm,&ier/iplum,  vbi  erat  fortttudo  pupult  lemporalittr  &fpi 
ritualito  :ficut  fortiudo  corporis  efi  in  ofjibus. 

8  Proptcrca,  &c.  Eccc  cgo  vifitabo  rcgem  Babylonis. 
Debitampamm  inferendo. 

9  Et pafcctur Carmelus in Bafan./tffy?, viuent abi.niantcr 
(kbommrrxjuit, 

10  In 


10  In  dicbus  illis,&c.qu2retur iniquitasIfracl./^o/o/-r) 
proptcr  quam  fuerat  captiuatus. 

1  I  Et  crit.£^'a  pofi  reditum  captiuitatis  Babylonic£  non Itgit 
popuLus ad idoloidtriam  declinafle,tft  ditinm  efijuprd.  Confetjus 
tcr  reuertitur  ad  drfiru^ionem  Babylonis,cHm  dicitur. 

12  Super  terramdominantium./</fy/,B.i/'y/oww/?,(?.W».- 
tisregiiis  domniab.intur.ln  f/f/))'.fo/w6t£/<<.Rcbellantiuni: 
bcltaucrunt  enim  domino  templum  eius  dcfirmndo . 

13  A  fcc  nde. '«  (Tyrc. 

14  Et  fuper  habitatoreseiusvifita.  Inmalum  ,'^dofuhi\ 
tur . 

15  Difsipa  &  intcrficcqua:  poftcosfunt,  &c.contritii 
cft  mallcus  tcrre .  \deji,  rcx Babylonis ,  qui  cumriuetat  muli  I 
Gcntcs,licut  malUus  lapides. 

16  Ouomodoverfacftindcfcrtum?i^/«W/fwo</am. , 

1 7  Illaqucaui  tc .  Te  capiendo  modo  d  te  tmprouifo,ficut  ai  | 
laqueo  lapuui.MceUt  cuim&Terf^ longb  a  Babylone,fecerunt 
uium  Euphratem.qui  cmrehatper  ciuitatcm^alibidiuerteret^" , 
fernlucum,vos non  erat murus,intrauerunt  repcnte. 

i 8  Iiiuenta  es,&c.«i'  aduerjarijs  tuis. 

^  iQuoniam 


97 


Hieremi«e.        Cap.L; 


8p8 


/^cnifalemnvifioni  pacis  cfTc  Babyloncm?vnde  fanfti  in 
ji^crufalcin  peccatorcsm  Babylonccrant  &  fi  pcccabant 

erofolymitx,mittcbanturin  Babyloncm,  &poenitetcs 

edibaniin  Icrufalc.Capiturergo  Babylon,  &  noagno- 

citlcgt  n.Dci  non  Iubijcitur,ncq5.n.p6t,&inucntaeft 

^abvlon,&  copre 

quoniadnm  prouocafti.Aperuitdnsthcfaurumruum,  8^  ^ 


lenfa:  quia  domi- 

10  reftitit. 

^pernic. OngA- 

leditio.  Aperite 

potiiecaseius,  & 

autaminicaqiia 

ifpcluncam,&  di 

3erditeeam,vtno 

nt  eius  reliquis: 

xficateoes  fruft' 

ius,vtdefcendant 

1  occifione.  F^  eis 

mia  venut  diss  eo- 

m  tmpus  vindiB.e 

w.vtaitApofto- 

iS-Vertulit  in  nmlc^i 

itientia  vafa  ira  pr,.i 

iratainperditionem 

iper  vafa  mifericor- 

5  i^,&c.  Alijergo 

afa  mifericordi?, 

lij  vafaira:.Pha- 

io,Aegyptij  vafa 

x.  Paulusquipri 

ous  raiiericordia 

onfequutus  eft,& 

cludsisacde  Ge 


a    TEccIefiam. 


T  Peccatores. 


4 


gcruntur  in  tcrris  ftcllis  confccrant,  &  cx  earu  nutibus  D 
neri  aflcuerant.Ois  crgo  qui  putat  9  ftclljB  faciuntholes 
luxuriofos,aduitcros,caftos.vci  huiufmodi,!  tcrraChal 
dxorum  cft.  Comminatur  ergo  Dcus  fpecialitcrhis  q 
in  tcrra  Chalda^orumfunt:  Abraham  vero  promouens 

admeliora,ait.£^o 
Jnrn   qui  te  educo  de  Gcitif.b. 
terra  Chaldmru.  Po- 

protulitvaTa  ir^fu^;quoniat  opuseftdnoDeoexercituu  ^    '«eft.nDeusedu 

a     cEorum.f.quiftellisadfcribunt  qui  in  tcms  fiunt.  b     iDiUipatoresfpiritualis!  Bafaylonis. 

intcrra  Chalda^orum.  Venite  ad  ea  t  ab  extremis  finibus, 

5"  fiidicatorcs. 

aperite  t  vt  exeant  qui  conculcent  cam.  Tollite  de  via  lapi- 

T  Uabylonis.  fVitia.f.confufionis. 

dcs,&  redigitein  accruos,  6<;interiiciteea,nec  /itquidqua 

IVitiotum.  a     fSubtiliora  &  fortiora  vitia, 

reliquij.Diflipate  vniuerfbs  fortcs  eius ,  defcendant  in  occi- 
fione.V?  eis,quia  venitdicseorum,tps  vifitationis  corum. 

a     f  De  hi5prpphet3t,qui  ir.orcspatrosrelnjueruntj^c  legcs  Gentilium.  *S^iIuatorum. 

Voxfuglentiu&feomquicuaferuntdeterraBabylonisjVt  ^  apothccaseiiis.do- 
annuncicnt  in  Sion  vltione  dfii Dei noftri ,  vltione  templi  t^m  TVcrmamini 
cius.tAnnunciatein  Babylonepluiimisjoibus  qui  tedunt       cam  quafi  fpclun-  te^to"f"^Ba 

arcu.CofiftiteaduerfuseapsyrUjCtnuIluseuadat.Reddite  7    ^?^^  difperditc  bei  fagitta- 
^  ^  r  .  _^  ^•'    /   .   r    •      n-         •  ca.Qui  refpuit  fup  no», 

icdm  opus  luum,iuxta  oia  qus  recit  racite  illr,  quia  contra  8    putationesnataliQ,  E 

dfim  erafla  eft,aduerfum  faniStii  Ifracl .  Idcirco  cadet  luue-  -9 

a    ffoites.     b    fQtix  ducuntadmoitcm,noncnim  ariipiunt  angutUm  viam  quzducitad  vitam. 

c     uRobufti.  d  *  Coiitraeccleliampugnantes. 

nes  cius  in  plateis  eius ,  et  oes  uii  i  bellatores  eius,  conticc- 

a  f  ^'ilitationis  diit.)uia  poft  iudiciu  nulla  crit  ci poreftas  pr3Eliandi,&  noccndi.    b  f  Re«  Babylonis 


cere  nos  de  terra  ^  '^°5  'i*  "^' 
Chaldcoruvtnul  8°""  «''""" 
lum  alium  creda- 1  cum  vcnc- 
mus  vitam  noftra  rit  cius  fini*. 
difpenfareproqua  tpenoraeiiu 

litatibtismeritoVv^Lr 

OpUS  dommo  er-  &perditeea, 

go  virtutilin  terra  nefitcircfi- 
Chaldaeorum  eft ,  "*'""°.* 
quiavenerunttem 
pora  eius  ,  aperite 


qui  veritatis  fer- 
monevtitur  aduer 
fumcas.quioftcn- 
dit  falfa  efle  q  ma- 

r        •     1  a  n  •    •    ,       •        ' »-     •  r       i  b    f  thcmatici  dnt.qui 

c  fccntmdieiIla,aitdommus.EcceegoadtefupefDe,dicit  10  docet infcrutabilia 

Deiiudiciamecab 


buscixdentis.va 

imifericordise.Suntcrgo  in  thcfaurisDei  vafa  irje.Scri 

:ameftcnim:  ^ptruit  domir.us  ihefaurutr,  fuurn pnjtuUt  vafa 
.cprf^.Thcfaurusdfii  ccclefia  cft  in  qua  fjepclatct  hoics, 
uifuntvafa  irjE.Vcnict  ergotempusqii  aperietdnsthe 
iiirumccclcftx.Nunc.n.claufaclt ,  &  vafa  irae  cum  va- 
'smifericordijEinhabitant.palexcu  frumcnto,&  pifces 
nali  cu  bonis  qui  in  rcte  cccidcrut  qn  apparuerit  in  iu- 
iicio  &  protulerit  vafa  irae,  dicet  forfitan  vafa  mifericor 
i.E,egrcdicntibus  vafis  irse .  Exietunt  d  nobis nun.ti.  rrant ex 
obis.  Ide  ^peruit  doTfnnus.ln  thefauris  diii  funt  vafa  ir^, 
xtra  thcfauru  vafa  peccantia,qua£  non  funt  vafa  ir£E,fcu 
nifericordiae  lcd  minora.Serui.n.  funt  ignorantcs  volu- 
aicm  diii,&  non  facientes.Qui  autcm  ingreditur  cccle- 
jam.aut  vasirsecft ,  aut  mifericordia:,qui  foris  eft  neqj 
Ctnifericordicencq.irjB.  Aliudergonomcn  ciusinquiro. 
JDpus  inquit  diio  virtutum  in  tcrra  Chaldxorum  cft.  Se 

iis  l(i:undumdiucrfosintcllcdus,terrenus  locusmultiplici- 
cr  df  vel  nominatur.&  quo  difFereti  rone  Chriflus  plu- 
a  habct  vocabuIa,cu  in  fubiacenti  fit  vnus ,  varius  autc 
n  virtutibus:Sic  pro  malitia  gcncris  humani  terrena  nc 
;otia  cum  vnum  fint  in  fubiacenti,tii  intcllcclusdiucr- 
Itate funt  plurima .  Vndc.n.f ubiaccns eft  Chriftus ,  fcd 

. .  ilio  intclleftu medicus.Vnde:  'i^oa  neciffehabint  jani  tnedi 
'>,&c.  Alio  paflor,  quia  rationabilibus  praccft.  Alio  rcx, 
ja  r5nabilibus  principatur.Alio,vitis  vcra.quia  in  cum 
nferti  holcs  vberes  frudusafferunt&  fimilia.QCiocr- 
toin  Chrifloplurimiintellcftus  sutdiucrforunolum, 
?c  fubiacensjvnu  ,ficterrenancgotia  in  fubiacenti  vnu, 

rirt.  ediuxta  intelicdii  pIurima.Sa:pc  et  allcgorizatcs  Baby- 
onediximuscflcterrenancgotia.quaciempcofufasiit 
/itijsAcgyptuaffligcntia&  Chaldxam^quia  multiqug 

geruntur 


hoibus  poflfe  coprehendi,  qui  afTerit  fidera  non  eire  cau- 
fas  corum  qua:  fiunt  fuper  terram,prjEcipue  eorum  qnq 
Chriftianis  accidunt:prjeceptum  domini  cxcquitur. 
^  Theod.Thefauros  vocauit  vltriccm  fententiam,te- 
por?  veroeius  ipfumfuppiicium.Nonvltrafiquide,ait, 
dominus  longanimiter  feret,  fed  de  impictatcfumet  p? 
nas.PofthaEC  vt  doccat  fe  eflequi  poenas  irroget,mandat 
vtfcrutenturapothecas  &cunda  perdant,  acnevefti- 
eiumquidempriorisfoelicitatisrclinqiiant. 
b  ^(Jjr/«.Orig.  Vtinamha:cefletnoffravox6cathecu 
mcni  fugientium  d^abylone  &  fugientium.f  vitia  & 
peccata.Vox.n.  fugientium  &  refaluarorum  nofufficit 
fugere  de  tcrra  Babylonis,  fed  refaluari  de  terra  Babylo- 
nis ad  annunciandum  in  Sion  vindiftam  a diio Dco no  p 
flro,  vt  fugientcs  dc  terra  Babylonis  veniatis  ad  Sion  fpe 
culatorum  ecclefia  Dei  ad  annunciandum  in Sion.i. ec- 
clcfia  vindidam  a  dno  Dco  noftro.  Vindidapopuli  cius 
denunciatc  in  Babylonem  multis,oitendentiarcu.  Mul 
ti.n.in  Babylonefunt  in lerufalem  pauci.Non.n.  ait,di- 
lexit  vos  pater  veftcr ,  quia  raulti  eratis  vos.n.  pauci  eftis 
ab  omnibus  Gcntibus-  Annunciate  in  Babyloncm  mul- 
tis ,  cmni  tcndenti  arcum .-  vt  non  fit  ex  ea  qui  faluetur. 
Dilpcrditcintcrficite  oIa,vtn6fitquifalueturex  Baby- 
lonio  fcminc.luxtaea  qujBfecit,facitcei.Dum  habcs  iri 
tc  prauas  cogitationcs  pietati  &  fidci  refiftentcs.  Babylo- 
nios  in  tc  habes,fed  fac  vindidlam:  intcrfice  omnes  pcc- 
catorcstcrrxquiin  tesQt,&omnesBabylonios  vtpof- 
fis  mundatus  in  Icrufalcm  tranfgredi  ciuitatcm  Dci. 
c  tcce  ego  ad  !f  .Myflic^prfnunciar  Antichriflo  qui  ex- 
tollctur  fupcr  oeidquod  df  Deus  &  membriscius.i.ini 
quis  olbus  futuramdamnationem,&  oes  munitiones 

#fa- 


NtCOLAVS    DE    LYRA. 
j^  I     Quoniam  do.q,d.non  est  operacio  humana,fcd  vindiSa  di' 
ma.ldeo[ubditur. 

2  Aperuitdo.i.ffw/aparn*  in  fua  prafcntia  nobis  occultapr/e 
paratutibtprotHlit  in  effcciu. 

3  Vcnitc  ad.j.a  longinquis  valdepartibus .  vnde  colU£lusfuit 
txenitus  Cyn  &  Darij. 

4  Aperite  vt  exeant.f.rf wo«cfe  impedimenta  cxercitui  Mce- 
dorum  &  Verfarum.ldeo  fubditur. 

5  Tollitc  dc.  Litera  Hcbraica  ad  atium  fenfm  rcducitur  qui 
talis  eyi.Aperitcportas./.Bafcj/onw  casfrangeiidi,.Concu\C2i- 
tc  ficut  accruos.j.  frugum  qui  exccnduuiM  in  urea .  er  termaur 
pcdibus  anmalium  in  terratUaadgranurnexcuticaduni.  q.d.ftc 
'■'^r.cuUate  Bt,byloni5  populitm.Ei  ijte  fcnfus  magis  cunjonatlltierf 
ffAcedcnii  (5jubfequeiai,vtpatit  deje. 


6  Vox  fugi.  Hicponitur  fecunda  caufa  defirudiionis  Babyloni 
ff  qne  tfi  iMpacas contrd  Deum  dcflrutndo  eius templun; /i  enim 
verum  Deum  ipjum  reputafkrit  ■,  austemplumnon  combkfjifjcnt, 
Et  hocejt  quod  dicititr^Vox  fugi.  q.d.  adhoc  diuinitus  Jueiunt 
aliquim  Babylone  d  mone  ptfjeiuati,  vtagnofcerent  &  confiie- 
rentur  Babylonemdifiruiiam  in  vitionem  dtfiruclionis  tcmpli  do' 
mini.^^fterapattnt  vjquc  ibi. 

7  Et  nul./.c/f  lUis  quos  Deus  prfordinauit  intetfici ,  quiaplures 
mortem  euajetunt,vt  predittum  iji  mmediate . 

8  Qi\\2iCOY\.iffiniiiionem  lerufalemfudC  virtuti  imputando  & 
templum  domini  comremando. 

9  Aducrfum  fandtum./.rti«c»/«r  DcuquicoUturah  ifrael, 
ficut fauHum fanHorum.C acra  pattntvfqui  ibj. 

10  Ecccego.  Tu  rex  Babylonis  quifaciebas  teadorari  ficut 
Deum:  Dmel.3. 

Tom.4.  Ff 


899 


Glof.  ord^  &  Nicclai  de  Ly  ra 


90C 


S  fapicntirfccularis&concilia  malignatium.quibus  ho 

A  mincsdccipitbat  futuro  inccndioconcrcmanv.li,vtvni- 

ucrif  machinaiioncs  cius&  armaquibusorbc  ccclefia- 

flicu  impugnabar,  ttcrno  mtctitu  dcuorcntur.quiano 

timucnintcalCiniS 


potandum  propinauit .  Idco  manu  in  pacictc  fcribentc 
vidit  dcflrudioncm  fui,  &  rci>;ni  fui.  quam  cimi  Danid 
expofuiflct.mcrore  &  triflitia  fatigatus.ncquaquamre- 
fiflcrc  parauit:quiacadcm  no£le  intcrfcdus  fuit.fic  D.\- 

riu.s  111  rcguu  fuc- 


t  Opprcffi 
fuiic. 


f  quiercerc 
cuu 


dominusDeuscxercituu:quiavenicdiestuus,tcpus  vifita       ccffit 

1    Capiiuiu...r.,u.r&i....r..ni  t  An.ahr.am.  d    /UfC  (7;(.  Rab  Vi- 

tionis  tu:c.Etcndctiupcrbus,&:corruef,&:noncritqui  fu-  dcturfi-ni^ficarcg, 

1   j„mun,Monibu5ic.u;.r.i-.pKn,...  Nabuchodonofor 

fcitctcu  Et  fucccndam  i<:nc  in  vrbibus  cius ,  &deuotabit  ^  poitquamrcgnum 

.  .      r,^     I     •     j        •  >•.-+/-       -  ludcoru  tanquam 

oiaincircumitucms.H.Tcdicit  dominusexercituu.  tCa-  ^    leo  fubucrtit,  lu- 
lumniam  killinent filij  irracl,&  filij  luda  fimuI.Oes  qui  ce 
pciunt  cos  tcncnt-nolunt  dimittere cos . Rcdcmptor  coi u 
fortisjdnscxercituumnomencius  .ludiciodefcndercaii-  4 
fam  eorum,vt  t  extcrrcat teriam &:  commoueat  habitato-  ^ 

a     5Doinini  dequo  diciiur:Si  acucro  vt  fulgiir  gbdium 

rcsBabyIoni.s,GlaMiusadChaIda:os,ait  diis:&  adhabitato 
rcs  Babylonis,&:ad  principcs,&ad  fapicntes  eius.Gladius 
addiuinos  cius,quiftultierut.Gladius  ad  fortes  illiu.s,qui 
timcbunt.  Gladiusadequoseiusd^adcuiTus  cius,&ad 
a  omnevulgusquodefl  inmediocius,8<ferunt  quafi  mulic 
bitur:qaGnagoga  b  res.Gladiusadthelauroseius,quidiripietur.Siccirasfuper  ^°  ^  ^^cm.Etvtdc. 
aquas  cius  erit  5;arefcent,  quia  terra  iculptilium  eif,  &  in 

a     f  Hic  in  Itaia.iiiftoriie  J<  ttopplojiicc  fetundum  Hieronymum  plene  expofiu  lunt. 

portentisgloriantur .  Prdpterea  habitabunt  t  dracones  cu 

a     1      Sjluanis  liuminibus. 

fatu  is  ficcarijs,<^  habitabiit  in  ea  flruthiones,  Et  no  inhabi 
tabiturvltravfq.infempitcrnii,necextrueturvfc|;adgcne  ^'^  Q."onia  paftorlf 
ratlone&generatione.  T  Sicut  fubuerritdnsSodomam  6^       &'rcges  BabylonB 
Gomorram  6ivicinas  eius,aitdnsNonhabitabitibivir,       arbitrabatur  (efu- 

a     ^Perfaru.n  &.Mce<onim.  pCratUtOS  DcUOm 

ncquc  incolcteamfiliushominis.Eccepdpuius  venietab  '5  niu.dcmonftratfe 


&  captiuitatc  po- 
pulo  Dci  infcrrc. 
VndclcquituriCfl- 
iHmmam  ltst»iet  fiii. 
a  £f  fr««/.7,  Imbcl 
lcs  quall  mulicrcs 
pcf  M?dos  &  Pcr- 
fas  dcflruxit  cos, 
oesquoqucqui  iri 
cofulionc  mundi 
vcrlantur,&  qui  fa 
picnti^kculariiu- 
nitcntcs  crrorisfi- 
mulachrapro  vcri 
fatccolunr,cuihe 
fauris  doftrinaru 
&  opcru  (uoruin 
judiciodanabit,& 
arcicctdodrinah? 
rcncorum  &  ficca 


da-am  vaftauit  & 
Icrufalcm,  &  tcni- 
plum  fuccciidit.ad 
fcdcm  (uam  in  Ba 
byloncm  vi£tor<Sc 
fccur'  rcucrllts  fii: 
&  poftcris  (uisrc- 
gnu  incoUinierdi 
qucrit .  Scd  domi- 
no  difpcniantc  & 
vlcifccnteadCyrQ 
translatiimc(t,dc 
quodicit. 


coril  tcrra  fculpti- 

B  liumcft,  &inpor- 

tcntis.i.falfisfigme 

♦  bedi»  fyl-  t>s  gloriantur. 

Arcs  cum vln  b  Sucitaijupo.&c. 

i».  ^  Thcod.  Prxnu- 

tiatquae  funt.iiiuis 
obucntura.  Qi^ion- 

t  Gen.i9.c.  dam.n.  Euphrates 
mcdiam  iplam  vr- 
be  diuidcbat  nunc 
'  autfluuiusconuer 
fus  cft  ad  alia  via, 
&  minimo  alueo 
pcr  rupestiuit. 
c  Eice  pop.M.iai(e- 
fta  cft  hiftoria,  9 
GesinnumerabiUs 
Mocdoru  &  Perfa 
lu,  &  rcgesmulti 

D».f.a.  cu  Cyro  &  Dario 
couencruntaddc- 
ftruttione  Babylo 
nis ,  vbi  Balthafar 

t """*"■*•     conuiuio  pparato 

^  vafa  tepli  q  Nabu- 

.  chodonofor  de  Ic- 

tconRituettc       ,•   ,    „        r 

Ju.mihi.'     rololymis  afporta 
ueratjCocubmis  ad 
potan 


monftrct  no  Cyri 

11  potcntiajfcddfuiu 
dicio  fadum  cffc 

12  fubditur:  Ll»}smm 
fimiLismt.} 

IJ   f  Etquis.  *Thco. 


^Vbi  habitat. 


efTe  cu  qui  vlcifo- 
tur  dcillisincopa- 
rabilipraidituspo- 
tentia.  Deindchor 
tatur  vt  ipfos  ctia 
16  ouiuagniculosin- 
tcrficiat,  &  pafcuu 
^7  deuaftet.Vocatau 
teagniculosjinfan 
^  .^  ^  a     '^  tes.pafcuiivcroci 

gufliaapphenditeUjdolorquafiparturiete,  Eccequafileo  '9  uitatemacterrarr 

afcedetde  tfupbialordanis  adtpulchritudin£  robufl5,qa  '°  ^^^<^^^'^i  Depuen 

a     f  Cij^otpniia  mca  oc  iudiciomi-o  faauni  cft  hoc 

fubiro  currere  facia  eii  ad  illa.Et  q.s  erit  ele(5tuSjque  prcpo- 
na  e!^Quis.n.fimilis  mei?&  quis  Ifuftincbit  mc?t£t  quis  efl: 


^ruoi  Cyia  &  Dario. 

aquiIonc,&  Gens  magna  &  reges  multi  confurgent  a  fini- 
bus  terr?.  Arcu  &  fcutii  apprehendent,crudeles  fimt  &  im- 

a     ^Jonitu  .nulto  &  ftagore. 

miferlcordes.  Vox  eoru  quafi  mare  fonabit,6<iup  equos  a- 
fcedet  ficu^virparatus  ad  pliii  cotra  te  filiaBabylon.  Audi 

a     ^Rex  Bahharar.  TMoe  o  e  8f  triliitia.  TTimoris. 

uit  rex  Babylonis  famaeorij^&c^ifrolut?  siitman^  eius.An- 


a     T  N.ibuchodonofor 


^^  quide  Dauid  vari 
cinatur.  Htatui 
tentbit  parmdos  /. 


Jiis 


22 


&  allidet  cos  ad 


f    W'-* 


tram. 


^CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  EtdeuorabitOmnia.  qtaaMoedi  &  Terfje  nonfolum  de- 
T  tlruxerinit  •vrbesjjed  alia  quccraiit  m  circumitu  vrbium. 

2  Hxc  dici t.  ilic  confequenter  ponitur libtratio  ludx cru  confe 
quutaaddtslrutiionem  Cbald^orum  j  d  quibus  dur^  traciabantur. 
jdeofubditur: 

3  Cal  u  m  ni  a  m  fu  .fuhditur  eoru  liberatio  vimte  diuiiia:  Re- 
demptor  corum  fortis,dom. 

4  ludicio.  Idilifecundum  ordinemfux  iuflit!.e. 

5  Dcfcndct  caul'. Eos  libcrado,et  ChaUaus  punicdo. Sequilur. 

6  Gladius./.A/tft/ortt»»  Cr  Tcrjarum. 

7  Ad  Chtildxos.deflruendos. 

8  Gladi.ad  di.  qui  ddufi  d  damonibus  falfa  Babylonijs  diuina' 
bant  cis  lecnritattm  promittcndo.ldepfequitur. 

9  Qui  ftulti  quia  contrariim  apparuitper  defcBum.  Caterapa 
tent  vfijuc  tb', 

10  Siccitas  fuper.(7«M  Madi  &  Terfxftccauerunt  alueum  Eu- 
fbratis  modo  prxdicio. 

11  Qiiia  terra  Ccu\p.i.diuerfis  idololatrijs  dedicata. 

12  Et  in  portcntis..'.jn/"(i//;i  flgmmtis  ,  vt  dicitglo.ln  llebrxo 
habetur:in  cmlvCigloriantur.i.Deo  velidolo  ^igantum ,  vtdicit 
t^ab.Sal. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.fo.vbidicitur  in  Toflilla,  A  facie  gUdi;  columbs. 


i^  Proptereahabuabunt.^ai  habitaut  m  lods ruinojis c 
diftriis. 

14  Cijfatuis  ficcar./.  Faunis  &  Satyris :  vt  dicit  Huguiiw,' 
funt  homines  fylutfires :  velfecundum  alios dcemones  in tali  ejji,,' 
appartntLS.Caitcrapatcnt  ex  fupraditiis. 

1 5  Eccc  populus.H/c  vcnitur  dedriitntium  condiiio .  Et  prirr 
ex  regiote,tum  dicitur;Eccc  populus  venit  ab  Aquilonc.  v 
cuiidd  d  Hatura  cum  dicitur.Et  Gcns  ma^na.tJcnifies.n.aqui.i 
narcs  funt  mainris  corporis  quam  aitflraUs  .  Tertio  d  multttudiin 
Ji/:EtregCS  multi  Confurgcnt.  Q»artb  abarmhofi>a'e&l>' ; 
delttatc,imt  dicitur:  Arcum  &  fcutum  apprchcndcnt,&<! 
Quanto  enim  homines  junt  magis  aquilonarcs ,  tanto  plus  hd}'-' 
defan^guinciC^  lunt  magisammofi  &  iracundi. 

16  Vox  eoru  qun.ex  muhitudine  homiuii  & frcmitu artnori 

1 7  Audiuit  lex.inprfdi^is conditionibus. 
lH  Et diCibUnxCum.prjetimorc. 

1 9  Anguftia apprehendit  cum.  in animo  interius. 

20  Dolorquafl  parturicntem.w/f«//Z'«rc.rten«j'. 

2 1  Ecce quafi  lco  a(ccndct.  ilte popnlus  contra  Bjbylonem 
2  2   De  fupcrbia  .  txponaturftcut  fup>d  49.  hoc  excepto  ijui 
ibi  dicitur  contra  Idumieam.  hic  autcm  contra  Babylonem  vlq"' 
finem  huius  cap.  -JiCAP.  | 

In  Htbrao  non  habeiur  hic  aUqua  diiiio  xquiuoia  uU  CQtum.  \ 
&  ad  vinofttattm,Jedfolumftgnificat  columbam  ad iicerairi>Et 
ponatnr  ficutfuprd  i^.in additione. 


301 


leremiaE:.      Cap.   LI. 


5>02 


Hindfaias.  Haciiic/t  dominusChrifto  meo 
Cyr-,ciiius  appccheiidi  itrxf^ra  ii.&c. 

fiftatvultuimeo  ^ 


iflcpaftor  quiiefiftatvultuimeo  ^  Piopcerca 
auditc  confiiium  domini,quoclmenteconce- 
pit  aduerium  Babyionem A'  rogitationes  eius 
:|uascogitauitfuperterramCiialda;oru.Kili 


a  fPtKylcnios.    b  .fMcrdi&  fe  ♦rqui  videfeiniurpjmun  &eo«i»firiptiliiIrt, 

detraxerint  cds  paruuli  gregum ,  nifi  diflipaiu 

•   «iH.ibisntibus.     1    Isi.ylon,      <    *  roiiop.  i.^.q.d  non  cirdstis  milu 

fuerit  cum  ipfis  habitaculum  eorum .  A  vocc 
captiuitatis  Babyionis  commoia  clt  tcrra,  S>C 
clamor  inter  Genies  auditus  eit 


D 


C     A     P     V     T 


L  I. 


n.   r 


bit. 
B 


T    L  r. 

h^^s^l^^^  >£cdicitdominus:Eccecgofurcitaboru-  l 
per  Babylonem  6^  fupcr  habicatorts 
eiUs,  qui  corfuum  ieuauerunt  contra 
me,  quafi  ventum  tpeftiientem,&,mit-  4 

tam  in  Babylone  ventiiatores  &  ventila 

buntcam.  Etdemolienturtcrram  ciu"^, 

quoniam  Venerunt  fuper  eam  vndique  in  dic  afflidtionis 

a     *,  ti  ■iUi3  non  poiue.-unt  atc.trnent.a    el  loricati  liabylonia  i.lillere. 

eius.Ndn  t  tendatqui  tendit  arcum  fiium,&nonafccdet  5 

a     f  O  M.xJi  ic  PCdr  nec  ari3ti,f(.iiictt,;)aicciitnec  f'-xiii  _ 

loricatus.  Ndliteparcere  iuuenibuseiusrinterficiteomne 
militiaeius.  Etcadeiitinteifediiin  terraChaldcorum,  8c 
t  vulnerati  in  regionibus  eiuSjquoniano  fuit  viduatus  if-  g 

a     T  Carnalis  vita. 

raci  &c  •  uda  a  Deo  fuo  diio  cxercicuii :  terrl  autem  eorii  re- 
b  pletaeftdehdlo  t  afandloifracI.FugitedemedioBabylo-  9 

a     Nonducn  pana.f  digna  eit. 
f  <^i  enifn  tacendo  alTeniit  pirt'Ceps  fit  poenjc  &  ci'Ipx,  diim  s.!h«jcf"c'lera  comniiriit  n--c  luit. 

ni.s,vtfaiuet  vnufquifq;  aiam  fuam  .  Ndiite  t  tacerefupcr 


^^-^vor.iamnonfm-  Quia  dominiis  mifit  cos  in  vindida 
^v^populi  rui.quem  non  corripicndo  cafligauir,fed  Ix 
^iiendoconn-iuit.vndc-  ■■  g.Ai'nr,vo^^  furons  mii. 

Fui^iic  dt  wrfic.Pofl  plagasBabylonis  ad  ludxos  hifto 

,ce,ad  fidclcs  my- 

ice  cxhortatione  .  C    A    P   V 

oiiertit ,  vt  fugiat 

c  medio  Bal-iylo 

is  i.mundana:c6- 

.ifionis. 
Orig.  Nongra- 

atim.l-non  1  ede- 

entira ,  led  vcloci- 

;r  exiie  quicunqj 

onfufam  habctis 

nimam    varioiu 

aflionevitiorij,ad 

os  fermo  dirigic. 

'oteft  eucnirc ,  vt 

[.sin  Babylonefit: 

."d  cfi  in  extrcmis 

]ijbuscft,quod.i 

lodoextra  Baby- 
"'^ncm  eiTe  vidcaf . 

\liiidaurem  cO  in 

ncdieratc  Babyio- 

,iscflc,vt  vndiquc 

oualelitip>arium.- 

<  mvmbilicocius 

luafiinmcdiocor 

lis  animalis  liabi- 

rt.Sicut  n.animaiis  medietas  cfl  cor:3c  Lucas  cor  terre, 

lominatincdictatcm  tcrras.Sicutin  Ezcchicled.ci  vidc- 

ar;/'i tu' d :  uuris pniiij.  Jyr..s ,  &  nunc  pcccatores d.:  me • 

iioBabylonis.i.decordeeiusfugeredcberedicit.Fugite 

.rgode  uicdio  Babylonis:vtmedictatem  dcfcrctcs  in  ri- 

iibusincipiatiscflc,nonin  mcdio  .  Qui.n.valdc  mcrius 

:ftviti).s,inediusBabylonishabitator  cft,  qui  paulatim 

]nalurclinquif,&;  naturam  ad  mcliora  conucrt;t:<Sc  inci 

pitnontam  vututcs  poflidcrc,gcupcrc:dcmedio  Baby 
(-louisfugit.non  tii difccdit.Tuliicrcxponcndo crcdcndil 

"ciUacraslitcrasncc  vnum  quide  apicem  habcrcvacuu 

.ilapienriaDci.Qiii.n.ait:  >{•">  api>.ty£bts  inconipedA  lueo  vu 

'■    multoplus  vacuum  ipfcnihilloquitur.Dcplenitu- 

.uneciusaccipicntcsprophcta:qui'crant  dcplcnitudinc 

lum- 

NI  G^O  L  A  V  S~  D  E"L  Y  R  A." 
C  A  P.    L  I. 

iTT  Accdicit dom. Dtjcripta Babylonisdeflru&ionc modopla 
Xn  '  fincUtJcribitur  modo  magis  paraboltco  .  Et  d  uidicur  in 
Uas panes-.ix  p/imo  d  fitibiittr  jub  parabola  verbi .  Secundofub 
wabulafacti,  ibr.  Vcrbum  qd  praeccpit.  Vrimain  duas,  quia 
mmoponnur  paraboUca  dejtriptiu.jecudo  ponitur  cxplanatio,ibi: 
*  CUite fagittas.  Trima  m  duas fecundum  duas  paiaholas.  fecun - 
la  iiJi,C:ihx  ZUtCitS.Vrima parabola  e(ide  vento  pesiUenic,per 
ittem  inteUigiiut  exerciius  Mxdorum  &  Verfarum  vetiiens  ad  de 
trxHonem  Bahy'oois,cum  dicitur. 

1  Eccc,&c.leuauer.Con.ftw/?/«wwf«w  comburiendo ten:po- 
e  \aoHihod(jnoJor,&  vjja  mci  cultui  hamanis  vftbus  applican- 
iotempore  Baiihaf.ir^D^u.'). 

5  Qiiafi  vcn.pc.lcilicet,ixercitum  Mcedorum  &  Terfarum» 
}  Etmi.inBafy.Cj/,«»j  Gf  Dariumexckcittis  rcBores. 


supra  cccincrunt.Idcofempfacra  voluminafpiritfi  ple- 
nif udinis  fpirant.  Nihilq,-  cfl  quod  no  a  plcnitudine  ma- 
ieflarisdcfcedat .  Spiranrafithiqui  habcntoculosad  vi- 
dcndaceicflia,"^  aures  adaudieda  diuina,&  narcsadca 
qusfuntplcnitudmis  adoianda  .Primumergo oporiet 


fugcre  de  mcdio  Ba 
bylonis,  deinde  fin- 
gulas  uiasrcfaluare. 
Ncctatum  dixitfal- 
uare,rcd  fccunduni 
aliam  editionem  re 
faluarc.Qiiiaquon- 
dam  guflantcsfalu- 
tem,&deeaperpec 
catum  corruentes, 
venimusinBabylo 
neni .  Ideo  oportet 
vnumquemq,-  refal 
uare  aiam  fuam,vt 
incipiat  recuperare 
quod  perdidit.vnde 
Petrus:  l\eportabmus 
finemfideiifalutem  ani- 
mjruw^&i  Scdinno 
biscft  fugerede  Ba- 
bylone  &  in  noftra 
poteflate,  fivelimus 
refufcitarc  qd  cor- 
ruic. 

b  X'//r.Orig. Alia 
cditio  .Neproijcia- 
mini  iniquitatibus 
eius.Qui  in  iniuftitia  Babyloniseft&  pocnitentiamnon 
cgcrir  confequens  eft  vt  proijciarAlibi  df  .-  h:it-:'j  iiuietius 
fjjciii  i<mo  Dei  nnlirt  nm  oai-r/ity.Hic autcm  non  pofuit,ne 
abijciaraini  fednc^pijciamini  Aliud  o.hn  proijci  aliud 
abi]ci.Qaod.n.dcipicitur,abi;citur:quodpenitus  a  falu- 
tealicnumeftjpioijcitur.vndcD'"'?^/'''/'"/'»»';"''^;!^»*^ 

ex  duiiio delttiurnrn Juarum  p^  pcjjimas  voluntatafuas.CUri  coru 
rion  proderunt  eis,quia  tenip.4S  vindiBe  cim  tfi  a  dort/ino .  Miro 
fcnfu  dicit  fupplicia  irrogari  prbptcrcius  vltioncm  qui 
capatitur.Cumcnimqufsnon  vindicatur,impunitusre 

Uuquitur.Vnde:  .yow  Vifit^biifupofitias  vfiras  (jnando  fnrrii 

eabt,n'ur.  Noncrgo  Dcus  iratus  pcccatorcs  punit:  fcdfic 
cxpcditloqui.Magna  iracft  a  Deotormcnta  no  perpcti. 
Qui.n.punitur,ad  hocpunitur,vtemedetur:  etiam  fi  ab 

^^  caqug 

5  Etvcn  e3m,Scc.bo'iuctui  i..ptendo,0-  eam  dtjiruendo. 

6  Non  tcndit. jit  habent  tibri  corre£li. 

7  Qi.ii  tcnd[t.j.'l.pedites  fagitta: ij  & eqiiitcs loricatiynonpotue- 
runt  dcfendereB.:bylongn.Sctun'inrn  Hibraos  litera talis efi :  At- 
tendat  tendens  accum  fuu  m,&  non  valebit  lorica.  £f  ai 

modus  LocjucnJi  decurtatus  ,  vbi  vportccali(juidfi<pvlcre,ficut  2. 

I{cg.  f.i.propofuerat  in  dic  illa,  qui  percuflSfrec  lebufseu, 

Juh:in,  ili\ic"(iuin cfi^pet  rtmgiUr  r/tiUin  .CJ'  hoc  modo  c  -i.i  dicitnr 
hi  :Altcnda.V.fubirucltigiturbiilatorvttabylQnicum  .  Tcndcns 
arcum  l'iium.^.  quilibet  fagittarius  de  ixercitu  Cyri  &  Dartjci^r 
hon  vaiebii  toriiu.f  Baiyicmorurnad fufimchdi mi[ium.& Imc 
feiiliH  niagis  confonat  Uteiafqutns,cum  dicitur fl^oMtC  par .&C. 
Huvs  d-juuclio>ns  fbditur  vna  cai^fa^cim  dicitu,. 

8  Qiioniam  non.idefi,  derelicius  ub  eo  tmlittr,  cjuia  licet  ptr- 
mijeui  populumfuum  afjiigi  &  captiuan  d  ChaUUis ,  tamtrtpo- 
fieaviiidiHiam  accepit.ldeo  jubditur. 

P  Fugitc  dc  mcdio  Ba.&c.  tt  patet  litem. 


Apoc.t^.b. 


f  vrentejo. 


E 
j 
i.Pet.i.b." 


t  difpcrgi. 
Pfal./'j.c. 


Mich.j.c.  fir- 
cundum  70« 


E 

Hofcx  4.  c. 


M  0  l^  .A  L   1   T  E  l\, 

I  H«c  dicit,&i.\n  hoc  cap.  dcfcribiturdcflru(f>io  Baby- 
•onismetaphorice:pcr  quam  mytlice  iiguificaturdcflru 
aio  lud^ae.Et  ponitur  hic  tripicx  parabola.  Prima  cft  de 
vento  pcttilente  cum  dicitur. 

3  iluiji  vf/;.pcr  qucin  iignificatur  cxercitus  Romano- 
rum ,  qma  ficut  ventus  pcftilcns  dcitruit  domos  &  fran- 
gir  arboics  &  ctadicat ,  tic cxcicitus  Romanoru  dcftru- 
JUt  iud^  umtatcs  &  caftra,&  luccidit  arborcs  ad  iacicn 

diUB 


dum  machinas  &  implcndum  foflata,  &  holcs  partim 
occifi  &  partim  captiuati  fucrunt  in  illa  guerra . 
9  F:'gii.e  ue  meuio.  Pcr  hoc  fignatur  lalus  Chriflianoru, 
qui  itiimincntc  Romanorum  aducntu  pcrmonitione 
angcli  rcccflcrunt  dc  lud.xa  tranlcuntcsinrcgnij  Agrip- 
yix  ,  qui  confa"dcratus  crat  Rcmanis  ,  &  ficfucruntibi 
laluati.  Moral.  autcm  per  ventum  pcftilentcm,  fignatur 
l'uperbia,qua:  vcntus cft  iubuertcns  omnia  bona.  Vnde 
veriiiS.V*  tilii  copia,li Jiipieuiujurwiiquc dciur.SolaJuperbiudi- 

iiruit  omniafi  comuttur .  Sccunda  parabola  ponicur  hic. 
Tom.  4.  Ff    2 


903 


Glof!  ord.  &NicoIai  de  Ly  ra        904 


f  Q«!  «  ticenHoi(rei.tit.panieet..  fit  r«nf  8<;cn1r«.<fi>m  idhur  r<relfrj  committit  11«  luit. 

iniquitatc  ciusiquoniam  lepus  vltionis  cius  elt  dnorvicifli 

,    «IN.rpe  iiifiift.»,  itilpcif  mciipfum.  b^Orni  uvfermoni».  e     ^PoiriUre. 

tudincin  ipfc  ictribuct  ei .  Calix aurcus  Babylon  in  manu 

a     «Vit  M.  b     ^Onine.(.q»iieir- (unt.  c     f  In  quccft  luxnria. 

domini,incbrians  omncm  tcrram.  De  vind  cius  bibeiunt 

«>Jihilceititenetes.      S  tNon  pau'itini,non  per,raiies.      ^Q^ia  .lirs  do.nini  iJcut  fuivenici. 


^   caq  vocamr  iraDci  corripi^- Chrifti  quoq; filiis pcccan 
A  tibus pocna promittif.nc  vcnia dcncgctur.Vndc:  ^^dc,cU- 

,mr.C^f.vidccrgoquonondump?nadi2nusfit.gadhuc 

criminaliafcclcracommittit,ncc  luit.Vifitatio.n.Dci  p 

vifitatatormEtadc 

jndrtratur  Qi«i  aut 

pcccanscorripitur, 

ucfcio  cjdcicxcur- 

tatdcpaena.  a 

a      yiiillitudi':?  tpfr.  b 

Idcm.&c.Noom-  c 

hibusiplf  DcUSrC-   d   ,    «>j,hilceititene  tes.      i>  iNonpau.- .,..  r"^.-"—^    ^^,.  ....,  _.  .^... .  „. 

tribuu.  Sutquibus  c  Gcnrcs,&idcocomot?Iunt.  tSubuocccidcritBabyionK 

itb.tt.e.    pcrallOS  rCtribuir,  fiacoxdeeiuseu.aduenitChiiflu..  b  ^flangiic.  c  « Angeli.r.anima.ura  medici. 

I  ■    n«V«»lrrM"  ti".."»  j     fQjia  nulla  aniina  Dr.^  •nlanabihs. 

vc  punic  ^  contrita  cft.  t  Vlulacc  fuper  ea,  tdllite  rcllnam  ad  dolorcm 

a     CQ  f  otclHanan  C  .ult  b  tVoxmedicorun.  domino  relpondentium  ^.     .    .. 

'^  «r  Q  {{an  efl  Tiiium  aitis  telinx.  c     ^Q^ia  non  »ult  nohis  obedire. 

cius/i  forte  fanctur.Curauimus  Babylone ,  d^  no  eft  fana- 

f     Quia.r.pe.-.j- opera  St  impenfa  .  fln  i..t;i  n  tuedeii,critam       b   IProp.iun^ne.oriuin. 

ta.Dcrclinquamus  eam:,&  eamus  vnulquilqim  terram  lua. 

a  ^  Crelcrntr  lulpa  crefcit  Se  damnaiio. 

Quoniam  peruenit  vlc};  adc^los  iudicium  eius,&  cleuatii 

a     IContia  B«b>lonem.         b  ,Voxai.gelorum  wel  pfzdicatorum,i]ui  vidcnus  plagara  BabylonU 
jncural>'lein,hotianiur  lefedi.veniteSt  nar.  , 

cft  vfq;  ad  nubes .  Proiulitddmin^mllitias  noftras:venite 


Ifa  IX. e. 
Ezccl>./x 


dicaspcr  dolorcm. 

Vndc:W//it  infof/"- 
rorem  ir^ju^ .  Furorif 
eir  iram ,  &  anguliia,  g 
immiffioncK  per  angc- 
lo$  f>f(/jmoj.aliisfor- 
(itan  pcr  bonos  an- 
gclos  rctribuit ,  vt 
cis  qui  profcderi 
buspuniuntur.cft 
qfiminiftroruoffi- 


^  ciorefutatoipfere  ,         r 

^  tribuit,vtnuncBabyloni.Qaandovcro  funtvulnerata- 
cilia,  prompta  curatio.mittit  racdicus  fcruum  mitrit  di- 
fcipuluin,&  pereum  mcdicatur.  Aliqfi  fcaionis  &  ferri 
indiget  g  fanatur ,  no  tti  ipfe  venit.  lcd  vno  cx  dilcipulis 
gcurarcvalcar,vtiEminiftro.Qrivcr6inlanabilesplag? 
&  alta  purredo  inemortuacarne  qii  nccli:rui,necdifci- 
puli:fed  ipfius  magiftri  manibusindigct.tunciple  mani 
bus  pr^cinaus  lubos,ad  feaionem  vulneris  concitatur. 
Similitcr qti  funt minora pcccata  miniftris vtitur  Dcus: 
qii  vcro  grauiora,  tunc  ad  rctributionem  ipfc  fcftinat . 
b  Calxaurruu^i  -Non  cft  fcmpcr  calix  aurcus  Babylo- 
nis  vel  in  manu  domini ,  cum.n  ad  vindidam  venerit 
&  in  manu  doniini  pofita  fucrit,efficietur  terraqus  ta- 
ilaeft  in  lob.  Nec  iugiter  in  manu  dominicominet:fcd 
tunc  tantumcum  rcftituet  ci  dommus  quod  merctur . 

Orig.  Culixaunuu  Nabuchodonofor  volcns  dccipere 
holcs  per  calicem  Babylonis ,  non  railcuit  in  vafe  fidili, 
ferrco.xneo,ftannec>:&  qd  ifta  pr3Ecellit.ar2;enico.  In  va 
feaureo  poculum  temperauir.vt  videns  decorem  radia 
tisauri  totisoculis  hxreas  in  fpe,  nec  cofidcrcsqd  intus 
^  het:  fed  arripias  &  nclcicns  bibas  caliccm  Nabuchodo- 
for.tntelligeprauorum  peftifera  verba  dogmatum,  qua- 
icm  habcant  fermonum  c6pofitionem,qualcm  cloque 
ti.xdecorem,&  cognofccs  qualiter  quifque  poeta  calice 
aurcum  tepcrauit,&  iniccit  vcnenum  idololatria:  &  tur 
piloquij  &  eorum  dogmatum  qujc  aiamoccidunt,&  fal 
li  nominis  fcicntiae.Icfus  autem  cotra  fecit  Scicus.n  au- 
rcum calicem diaboli,ne  quis ad  fidcm  vcnics  putaret c t 
talem  Chrifti  caliccm  eife  quale  reliquerat:  &  pio  fimiii 
tudinc  materia:  formidarcterrorem.curauit  vthabcre- 
turthcfaurus  ifte  in  vafisfiailibus.|a'pe  vidi  aureum  ca 
licem  in  pulchro  fermonis  ornatu,  &  dogmatum  vcne- 
na  con fidcrans,dcprehcndi  cal iccm  Babylon is . 
L  »4  moral  "5*  Grcg.Quid  Babylonis no!e,nifi  huius  mundi  gloria 
cip.8.  'dcfignaturJQiijecalix  aurcusdf.quiadumpulchraeirc 
teporaliaoftcntat,  ftultasmentesin  fua  concupifcentia 
inebriat,  vt  Ipeciofa  tcmporalia  appctant,  &  inuifibilia 
pulchracontemnant,Hocaurcocaliccprima  fua  fponte 
Eua  dccbriata  eft,quia  cum  vctitum  lignum  concupilce 
ret.vidit  quod  eflet  pulchrum  viUi,&  comedit . 
•je    Thcod.Bcatus  Daniel  intcrpretatus  fomniu ,  regnii 

Baby- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
j  1  Calix  .  Uic  pomtur  fccunda  parabold.f.  calicis  anrei  inchrlantis 
Centesyper  que  defignatur  rex  Babylonts,quipotum  dolorts  multis 
Centib.propinauit.  Et  quia  hocfecit  crudelttcr  &fiipeybi,iiitribues 
fuji  virtuti  (luodfiebat  virtute  Dei,idcbfa{iiiefijibrjirKile  fecun- 
dum  ordinem  d  uin^  iusiiti^.Etfecudum  hoc  patet  litera  rfq;ibi. 
z  ToWitc  lcCli.medicinamaddo'orem  eius fanandum  feumi- 
tigandum.Et  loquitur  irowi.yndefubditur. 
3   Curauimus.  Et  loquitur  [cnpti.ra  ad  mdummedic!  totaVeer 

'  Woii^LJTEli. 


Babvlonicil  dicircftccaputaurcu.  Hoc  Itaquc  locofup  l 
pliciilalijsgcntibusaDcoillatum,  nuncupauit  poculQ 
aurcum.Aitcrgo  Babylonem&  reliquasgetcsp^nisafFc 
cifrc.&  mox  prxrcr  Ipcm  omucm  coipta  cftc &  cucrfam. 

*  Ambr  QuaronccalixaurcubJQuoniamqui  avcri-i 

tatedeficit,  qusrit' 
illeccbra,vt  Ipccic 
faltcpretiofaadbi 
bendu.aliquospof 
fitalliccrc.  Confti- 
tue  afi  oculos  tuos 

jopam  huiusfccu- 
i.vidcfpcciofamil 
cccbram ,  (cd  ina- 
negratiam.Nonfc 
ducanrtcaurcava- 
fa&  argcntca.H.jtf 
mus  &  tios  tnefaurum  «t». 
in  vaftsjtHilibus  .  vas  . 

Apoftoli,fiailccft, 
lcd  in  co  thcfaurus 
cft  Chrifti. 
C  Inebria.om.  Vidc 
oes  hoies  ebrios . 
incbriamur  ira  tc 
triftitia  ,  incbria- 
mur&  mentccxce 
dimusamore,con- 
cuplfcentia  vanagloria.  Animaduerteoem  tcrraplcna 
cftc  pcccatis,&  non  quaeres  quo  Babylon  oem  terra  inc- 
briauerit.Iuftus.n.non  eft  in  terra,  fcd  fijpcr  terra  cducr- 
fatione  habensin  cclis.ncc  conuenict  ei  dici :  Terra  es,CT 
in  twrfw<i&».fedc?lutncs,&inceluni  ibis:portar.n.ima  '^ 
gincmccleftium.  Inebriatergocalixaurcusomnemtcr 
ram.i.  abeoomncsinebriamur  quamdiu  terrafuraus. 
d  DevjHo.Idc.&c.Sicutin  his  q  vinu  corporalc  bibunt 
fupra  mcnfura  vidcmuscbrii  corporis  motum.vacilla. 
tcs  pcdes,caput.&  tpa grauata  os  diftolutum  &  hxrenti- 
buslabijsverbapreciofa.Sic  quidecalice  aureo  Babylo 
nisbibcrunt, inftabilcs  greffu debilitati  metcflutuanis 
conatu ,  nihii  firmum  tcncnt ,  fcd  fempcr  in  turbationc 
aguntur  inccrti.  biberunt  Gcntes,ide6  commotsfunt, 
c  .yK/)itottt7.Significatconfummationem  niundiiubi. 
tofutura,q  nonperparrcs  fed  repentc  fict,  ficutlcrichc 
corruenscito  vel  fubit6  perijr.Si  aut  vcncris  ad  aduenti; 
Chrifti,  &  videris  magnum  eius  opus  quo  fubucrtit  oi; 
dogmataGcntiu.vtcrcdentcs  de  crroris  iugocximerct 
vidcbis.-quiainpaflioneciusBabylonfubitocorruitS 
cotritacft.videatquifq.Babylonein  pedorefuo  coruH 
fe.In  cuius.n.corde  no  cccidit.Chriftus  ci  nodu  aduenii 
Babylon  ruit,  &  aidificaflcrufalcm  ciuitas  lan(fta  Dci. 
f  /^/«/dtf.Hiero.Quia  nulla  anima apud  Deum infana 
bilis ,  confiliu  dat  cis  qui  poflunt  tranlmigrationis in  k  ^ 
rufalem  &  teftimoni)  haberc  rcfinam  ad  emplaflrafaci 
da,vtafl"umantmcdicamina:  &quan[6ptit  ftudiolan 
tati  reftituant  Babyloncm  .  Ilogcniuseigodfini,vtdi 
nobis  refinam  r6nabilcni,dequa  dicamus:Eft  malagm 
imponcre  &  olcCi  &  alligaturas,  &  imponcntcs  ligcmi 
vulneta  Babylonis  vt  ianct,  vt  curata  dcfinat  cflc  (pfu< 

rat.Hoceft  qd  ait:  Accpc  refma  ad  corncti..i,causji  quofat  [;'; 

b,tur.Vhi  funt  hsrctici  qui  naturas  quafdani  introduct 
tcs  affcrunt  cflt  materiam  dcfperabilc  quacpcnitusno 
recipiat  lalute?Deusaurncc  defpicitBabyloncmprxci 
pit.n.medicisvtaccipiant  refinam  fiquo  lanctur.Qui 
dam  ergo  corum  accipientcs  refinam  corrcdionis  Bab  i 
lonisfcccruntquod  fucrat  imperatum ,  cam  audienKJ 
poftercciperefanitatem :  fcd  quia  noluir  curari  latisfai 
ciuntbonimedici  &dicunt;C«rj.e^«o«  ty//j. 
p     curauimus. Yidc  nc  qii  angelis  praecipiat  Dcus  lague 

*  '  4^  aiiimx  j 

defperatis  de  fanattone  'ifirmnja  tHc  dimtttit.dii it  tame  glo-^^  j 
bucflnngeloru  ad  cultodia  Babyloni^  dcputatoru  dimitteuttiiea  j 
poraliter  affiigi,ex  quo  viderutjuf  huc  volmaie  Dei .  Ideojubdi 

4  Quoniampcrucnit-it/f^jfor-flw  ZJfo. 

5  Pr otulit  dominus  ■  vcrbum  eflprophitje  inperfona  redeu  [ 
tim  de  Babyionicacaptiuitateconfiuntiumjeliberatosperme» 
tum  Ii.rernix,E-:^cljicUs  &  Danidis  &  aliorum lanilorum  itli 
temporis,&  etiam  patriitnantiquurum. 

^  l  Acuitc 


<r,  vy  ,y  ^  ^  .,  ,    c  /v  Chfi&ditcipuloiucius.quecaliceiudxa^pinauitc 

I  Calix.^  calice  in  facra fcriptura  frcqueter  figiiatur  do      vt patet .  cx  lextu  Euangclioru  &  Aduu  Apoftoloru 
lor  r^nalis  &  anguftia,pg  qS  ^  caliceilli^  figiiatur  paflio      quod  Chriftus  dixit  dilcipulis  Matih.  20.  c  vottjtisbib 


Chrifti 


(0) 


^mimx  tax  mfdicamina  conficerc,fiquo  modo  podit  fa 
/nariA  refpondeat  ei.  Cur  uvnus  Subyiouem.  oftendcnres a- 

limam  tuam  paflionc  confuram,&  non  eftfanata.Non 
(-elifjBlcientiam  artis ,  nec  vmi  refinascriminantur ,  fcd  te qui 
-i-     noluifli cis  obedirc.Sunt  mcdici  fub  magno  mcdico  an 

;cli  Dei  volcntcs 

inimas  noftrasa  vi      «Tvirmtn.f.&niiracui» 

ijscurarc.qiiosip- 
gregate-j  fcpellimus  dum 

bonfilijseoru  non 


lcrcmia!.      Cap.  LI. 


po^ 


non  vfqj  ad cglum  &  Hdera  luditium  fuum  cffert.-pufil-  D 
lum.n.6chumi  e  eft.Qui  verocrefcit  in  fcelere,crefcit  fc 
in  mditiorfimulq;  cum  vitijs  augctur  &  pcena .  Et  quia 
tantum  delmquir,vt  iuditium  cius  vfqj  adcoelumfubie 
uetur:&:  pcr  impictaiem  fuam  refiftcns  Deo  ad  fuperio 

b  TEccIefia  qux  fola  pemenlt  ad  Dei  con.empI,tion™  cum  angeli..  "  afccndat.profcrt 


lupcr re  cckuma  cantabif .  t  '^ifecic  terra in  fortitudilie 
fua,&pr^parauitorbe  m  fapientia  fua,8^prudentia  fua  ex 


a*C^ia  omnia  loclcitij  fejjt. 


i\caMJ\elinquamus 
jjj,    'iJ^r/jC/f.q.d.tradita 

;ft  nobis  medicina 

3Deo,vtanimam 

rurcmushumana; 

adiutoria&  mcdi- 

:amina  adhibui- 
„,  mus:c6tumaxeft, 
jn^ponvult  oblerua- 

l-cquod  dicimus, 

ludium  noftrum 

non  fequitur  effe- 

aiis:habeamusv- 

lufquilque  inter- 

ratn  fuam.i.ad  do- 

.ncflicum  &  proxi 
gmum  n^otium. 

Caue  nc  quando 

dinquatte  medi 

:us ,  vcl  Angelus 

Dci,velcuicredita 

.ft  cura  fermonis 

id  mcdicaminafa 

utis:fi.n.dcrdiqucrinttc,&:dixcrint.Abcamusquifquc 
laterram  fuam,  quiaappropinquauitin  coclum  iuditiCx 

jius,patctq7  abfccfilomcdicicondemnatiotua  fit,  vtir- 
-cmediabiljsnolcntifq-,curari.  Accidet  crgo  tibiquod 
accidit  hisqmdefperantura  medicis,5c  vtcntes  volupta 
ic  morbi  ad  pciora  merguntur.SaEpcprudcns  mcdicus  ac 
ciditadlanguentem,  &quantumarspatitur&induftria 
raedicmi;  non  ccfi*at,fcd  fi  a:gritudo  tata  fit,  vt  rc^^gnet 
curauoni  .autxger  per  impaticntiam  doloriscontrafa- 
ciatquod  lubeiur,  rclinquitcum  dcfperans  mcdicusnc 
expirctinter  manuseius  &  mortis  videatur  reus.  Ne  cr- 
go  mter  landloru  m  angelorum  manus  moriamur,relin 
quut  nosddperatcs  & dicetes.  Noeft malagma  impone 
( '■^^.neqioleu.ncqialligatura:  gaappropinquauitiudiciu 
ciuscflo,cleuauit  vlq;  ad  aftra.Qiii  paruu  peccatu  habet 

- non 


8c  narremusin  Sion  opus  dniDcinoftri.  t  Acuitc  fac^it-  * 
tas,&  t  implcte  pharetras .  Sufcitauit  dns  fpiritum  regum 

•i-        •    -  „       'lf.2'"'  ,  bTQu  .dfiiccendrtunt  Babvlonii 

...  a1 -t  louoeflFugiat.  J 

bylonistleuate  lignum,augetecuftodia.  Leuate  cuftodes,  4 
pr:rparatemiidias,quiacogitauitdominus,&fecitquecii 

queloquutusecotrahabitatoresBabylonis.  Qn^-habitas  l 

s  iCinM  pet  ....■^ium  dusafluii  Eu(.htates,vel  lypire  fisnificatmultitudinero  p  7^"m. 

iuper  aquas  multas  locuples  in.  thcfauris;  venit  iinis  tuus  t  l 

f  Au  smunu.omis.  a  TFitmitcr  ftatuit. 

pedahs  prxcifionis  tux.  t  lurauitdiis  exercituum  per  ani- 

a  1  Toto  .fTv.iu.  b TQuii^d  deihuAionem  eius  innumerz  G-ntes conurncruni. 

mam  luam ,  quoniareplebo  te  hominib.quafi  brucho ,  & 

«  TTriUmphalc  catmen.         b  TAb  hojtibusproadepta  vidoria 


Dcusiuditiumfuu 

ad   humiliandum 

quod  exaltatii  cft. 

4«    Grcg.Babylon  tExpoKte: 

quippccurat,  nec  _      .     ,. 

tamcn  ad  fanitatc  J"  LtTd! 

reducitur,quando  momcij. 

mcns  in  praua  a- 

dionc  vcrba  corre 

dionisaudit.flagcl 

la  correptionisper 

cipit,  &tameadrc 

Q.Z  falutis  itinera 

redirecontemnit. 

•5«    Thcod.Prsdi- 

xit  hanc  Babyloni  ^^^-^*- 

10  camfuperbiam  et 

11  Ifaias,dixit.n. ait., . 

1 2  Supra  fidera  ponam  fo  ^'^™*'  '"^ 

1 3  li'Am  meim. 

14  a    Quileuat  .\.^rx-„ 
1  s  dicatores ,  «Sc  pro- 
16  phetasquinosaca 

tcndit  c?Ios.Date  eo  voce  multiplicanflqusin  c^Io.  Qui  \l  defendat  imbr^c! 

=  T«dpta:d.cauonisMiisia.  b  f  .^b  Im  nili  pr„j,ofito.  ^9    lOquij  fui      Clim  fu 

leuatnubesabextremo  terr2,fuIgurainpIuuiafecit,&pro  20  turadcpromunt. 

.1  TScihcctvndelpiritua^cspoiruntpr-dirediu.tix      o  -     ,ololatr.,»el  hirericus.vel  f. .imatlcis  .        2l     b       FulgUra    Vvxdl 

ducitventosdethelaurisfuIsStuItusfaauscftoishomoa  22  catorcs,propheta- 

.2?  rumfulgura  funt, 
cum  inimicospercutiunt .  Pluuis,cum  deuotos  a  pccca- 
tisabluunt,i5c  imbremfalutisinfundunt;  vndefpiritua- 
lcsgerminentfrudus,  &  in  maturammeflcm  coalc- 
fcant.  .r^ 

c  f^pcoefm/.VcntifuntApoftolijquorumprjcdicatio 
percurrit  mundum  tanqua  vcntus  celerrimusdc  quib. 
alibi  dicitur.  ^agittasfuisardcntibus  fj[ffc«.lpfis.n.vcntispc  Pfal./.if. 

nJE  propterdifcurfusccleritatem  tribuuntur.  Vnde.  yo- 
lauiijuperpennas  veniorurn.  a.Reg.  xi.Ui' 

d  Stultusfac.  Bene  poft  fubucrfionem  Babylonis  re- 
prehcndit  fabricatores  idolorum ,  quia  pcr  ftultitiam 
humanjemcntisfaaa  funt  opcra  vana,  &  rifudigna.-F 
quia  ncc  fpiritus  in  cis,  ncc  vox,  ncc  vUa  efficacia ,  vnde 
nccfeneccultorcsfuosin  dic  vifitationis  hbcrare  pof- 
fum. 

a  Con- 


b  «HrT.lic.itionitdoft  .ua:. 
;  O 


ctCoelcO.tus 


.     NICOLAVS  DELYRa. 

\i  Acuitc.  H^c  conjequenter ponitur  diciarum  parahoUrum  ex- 
'^U>iaao,&prmo pn>r,c,fecundofi:cundf,ibi.Com\5.  Vrima in 
i'ai,nuu pnmo pomtur  txpUnatw. Secuad^  diCii confi,matio,ibi. 
lLirauit.?>-j>»a  pirabolaligntficiJiatexercitum  MxdorH,&  Vcr- 
'i.umBibyloniam  diftmentem^hoc  autem  fuit  maximeper  artcm 
-^gntandt.ktideo  explanansmodumdefiruaionis  dicit.  AcuitC 
lagitta8,&c. 

z    Qtioniam  vltiodo.  incuius  contcmptum  Balthafar  vafa 
^iuino  inUut  atp.Huia  communtbus  vftbus  appluauit. 
?     Vniotctttpllcjuod7iabuchodonoforcombi.fftt. 
^    ^^pcr  ma.qd.quantumcum(i;Babyloni)fediiponantaddefen 
^eiiuao^-umen nihil  eis  valebtt,  idedftquitur .   Quia  coeitauit 
aoininus,&c.  '^ 

5  Q11.X  ha.fuper.feoe  dicitur ,  quia  Euphrates fluuius  mavnus 
■''Mjwatptrcii.iiatemanieeiiisdefiruatonim. 
5  1  ocuplcs  in.de  diuerfis  prnumcijs  crudelitcr  congregatis. 
7  Vcnu  fi.tuus.7.rf.r/4  es  prope  tafum ,  ftcut  a.bor  cui  eH  fola 
menfura  p.ats  pr^fcinuenda.ln  H^hreo  hubetur. Vcnit  finis  tUUS 
mcntura  rapinje  mx.i.lecundum  menfuram  peccati  tui  rapien- 
doirudcUter  bona  anorum.Et  iliefenjus  magis  confonat  Utertpre 
ced.vbi  (//cjt«>  .Locuples  in  thcfa.  '    : 

^     lurauit  doHu  ionjequemer  ponitur  cohmatio  di£li:&  tioc 
X«'m '""^"'°'"'"  '''""'''•  lurauit  dominus  cxcideft.an- 
9    Pcr  2mmim.i.perfeipfum,']uiafpiritus  efl  Deus, loar  \  j.  d. 


trt   0   H^.A   L  1    l    t 


noncnimhabetmaiorcm  per  quemiuret,  ideo  iurat 
per  fcipfum  .  Ce«e/.22.c.  Permetipfumiurauidicitdo- 
minus. 

10  Quofti^m  reple, B^^ij/onm. 

11  Hominibus.'i^i aduerjantibus. 

12  Quafi  brucho.^«i  incedit  cum  magna  multitudine, 

1 5  Supcr  te  celeu.  Eft  autem  celeuma  canticum  vindemiatoru. 
Etper  hoc  defignaturgaudium  Mcedorum,(3  Verfarum  in  tffufic- 
nefan^uinis  Chddprum,^  dcprfdatione  eorum. 

1 4  Qi2.i  fccit  terram,&c./»oc  refertur  adillud  quod  prfdiaum 
«yZ.Iurauitdominus. 

1 5  In fortifua.idt^, potentia infinita qu^ requintur ad creatio- 
nem. 

16  Etprjcparauitorna./.^«Am)a«/f. 

1 7  Prudentia  fua.  qut  ad  modum  tentorij  videntur  extendifu- 
fer  terram. 

18  Danteeovocem.J.jf^-fc/p/Vnrf. 

19  Multiplican.aquJe  in  cqXo.f.acreo  in  quo generantur. 

20  Qui  leuat.i.  ^b  Occeano  tcrram  habitabilem  terminante,inde 
enim  pro  maiori  parte  eleuantur  exhalationes  humide  qu^  conden 
fantur  in  nubes. 

21  Fulgura  in  pIuuiam^&CP/MWrt  enim  abundansfacit  ceffa 
refulgiira. 

22  Et  prodticit  vcvitos.i.de locis  hominibus  occultis. 

2j  StultUS  fattus. Lt  Uquitur  bic  de fcioitiafupcrflitiofa,  cuiuf 
nodi  efi  A^ci  romantia  &  tius  partes.ided  Jubditur. 

4«  I  Confuf- 


c'/icf?n«»A™      /.T   '  ■  V^^  "  'ir. '    ^  '^*  licedoloris&angufticcfueruntincbriati.&hsccorutri 

iinluont-r''        Tu^T^'-^'^''^^''^'"^^  ^*^'  '"'^'^'^^      ^"'at'o  fignificaturhicdiffulcpertribulationg  Babylo- 
uuu  mortis  Chnfti  &  dilcipuloru  cius  ludaei  ca-      niorum,qux  fuit  valdc  magna.Ideo  concludif  mfcrius. 

Tom.-f.  Ff    i 


907 


Gloford.&NicoIaideLyra 


90! 


"ADcmonarata  fub-  afcicntia^confafuscft  omnis  r 
ucrfionc Babylorc    m^''-» "» «'«"°""" ^  p""»"""  ''"^^- 
du proph.  ad auio-    conflator in  fculptili :  quia  j 

Oa  non  Cft  pOrcftaS      licet  enim  pluiioii  eiHuctuiit.tnuUi  umcn  in  6. 

lom.i}j.    miiaDcogdomi-  "«f""  biFigmcnt;. 

nat  in  rcgnohomi  p^cndax  ell  conflatio  cius  , 
num.flccui voluc-  ,i  r  •  ■  •     t/         ■. 

rit  dab.t  illud.  ncc  cll  fpiritus  in  cis .  Vana  l 

ieiT|eral  «•  ^^^^^  opcra,5i t rifu digna, in  tcmpore vifita-  ; 

a1la<iiiil   seBciiU».  blCuii.  jutoiibuifois.  „   ..       /? 

cfP^ftfiivel  pi<'V'hcticavd  apoltolica.  " 

tionis  fux  pcribunt .  No  ficut  h^c  pars  lacob^  7 


|Dtai 


1  f  iol  «  Miiiimiabilii  omnium  cKaioi. 


blK-cleru 
n 


quiaquifccitomniaipfcfcft,  &  Ifracl  fccptru  9^ 
hzrcditatis  cius:  dominus  cxercituum  nomc  ^  ^ 

»1  Mou  bcllicivel  bclliiotes..  b^lullo  iudiee  retiibueiue  vnicui- 

aae  rccandum  opus  quod  tecit ,  ;ucut  in  fuiuta  iccipet  vnurquifque  iccundum 
operi  lua.  , 

cius.Co!Iidis  tu  mihi  vafa  bcllij&  ego  coUida  12 

in  tcGcntcSi&diiJicrdam  in  tc  rcgna  .  CoUi-  ^ 

fi dam  m  cc  cquum,  &  cquitcm  cius,  &  collida  1 5 

in  tccurrum  &aiccnibrem  eius,&c^ollidam  '*» 

5^Vtiumt)ue  fcxum. 

in  te  virum.&  muliercm.Et  collidam  in  tc  fe- 

^QuKtnUbct  ziaicm. 

ncm&pucrum,  &coIlidaminteiuuene& 
virginem ,  &coIlidam  in  tepaltorcm&grc- 
gcmcius,  &  collidam  in  te  agricolam  &iu- 
galcs  eius .  Ht  collidam  in 


te duccs  &  magilhatus ,  & 


ICi.ij.a. 


tnoxie.qui 
corituopk. 


b  f  ccf  ego  <Tf',  &c. 
MospcftifcrNabu 
chodonoior,  &  re-    reddam  Babyloni  &  ciidis 

gnum  Clialdeorri,    habitatoi ibus  Chalde?  om 

vd  diabolus  gaU-  ,        ,  ^l: . 

bi  moscaliginofus    nc  maium  luum,quod  rccc  17 

proptcr    tcncbras    rut  in  Sion  in  oculis  vertris, 
crrorisdicitur.       b    •    j  ^         ^      j 

ait  dommus.  Ecce  ego  ad  tc  ig 

•  CJuDcrbiz. 

.  mdnst  pcftifer,  ait  domluus :  qui  corrumpls  19 


ifTerrt*''!  miuetfi»  vitlfs  dedito». 


bfVindia». 


vniucrfam  terram,&  extendam  manum  mca] 

,Q  a  ^Separabo. 

fupcr  tc,  &  cuoluam  te  de    c  Et  rfaio re.Adhfic.l 
..^fidehrims  c  momcm pcrtincnt I 

21  pccris,  &  dabo  tc  in  monte    I>'dxi,hxrctici,bU  j 

r,  Aietnx  vb;    „  .pa:n„lVtbix.  Iphcmi  &   OCS  im. 

2 2  combuitionis:&  non  t  tol-    P')  f'  ?<^^^^r}-i  m  < 

a  «Angularem.f.  «-dihcii  c^leHi»  fundarocntum.      nialltia,nCCCOUCr- 

lamdctcla*pidcmin  aneu-    ti'ntur  vt  hant  la- 
lum,&;i.ipidemin  lunda-    tioDci. 
2 j  mcnto:  icd  t  pcrditus  in  x- 

a1  V  .^proplietx.  b  ^  Vcxilln.Kmabrllici. , 

24  tcrnum  eris,  ait  dominus .  Leuate  fignum  in 
-^  tcrr3,clangitcbuccinain  montibus:  tlandi 

16  ficatelupercam  Gentcs,  annuntiatc  contra* 

a1  Aimciiia:. 

17  illam  regibus  Ararath,  Menni ,  6<^Afcencz, 
i^  tnumcratc  contra  camThapiarjadducitcc- 
^^  quum  quafi  brucbum  t  aculcatum.  Sandifi- 

a  lQu]acxpU(ut<funtfan^am  Dei  voluntaiem  ,  iuliamictiibuiioncinicui.    «.ii 
burnt..'in.  ( 

catc  contra  cam  Gcntcs,  rcgcs  Mcedla:  duccs 
cius,8c;/n  iucrfos  magirtratus  cius,cii6l:amqi 
terram  poteflatis  eius.  Et commoucbitur  tct 
ra  &fconturbabitur,quia  t  cuigiiabitcontra 
Babylonecoiriratio  domi- 
ni,vtponattcrramBabylo-  vcnicntc  Cyro,& 
31  nisdcfertam  Scinhabitabi    Dario ccflauit ro- 

le .  Ceflauerutfortes  Baby- .  ^''.'  Babylonis,  & 
,      .  , .      ,    ,  .  i  a  prmcipum  cius. 

lonis  a  pra^lio,  habitaucruc 

inprajfidijs.  t  Dcuoratum  efl  robur  eorura, 

TlmbcHes. 

&  fawli funt  quafi  mulleres .  Incenfa  fiint ta- 

*  ^Miinitioncs. 

^^  bctnacuIaeius,contriti  funtuedcs  eius.  Cur 


54 


^CaptJE  ciuiiati 


^  ^  reij^  obuiam  currcnti  ueniet,  &  nuntius  ob- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  I     Confufus cft  omnis.£« loquitur  de  imaginibusper  ^flro- 

nomtamfaH  s^&per  alios  modosfuperfiitiofos. 
Q  t     Quia  mendax  c^.Quodprohat  dicens. 

}     Nc  cft  fpiritus.  Si.n.aliciuando  dentur  in  eis  refponfa,hoc  e§l 

a  dxmombiis, 

4  Vana  funt  opera.  '.nullam  vinutem  defe  babentia, 

5  Et  rifii  digna.  .'iirifibilia  fapientibns. 

6  In  tcmpore  vifitationis .  DeitruBa.n.  Bibylone,deflru{la 
fuerura  tdolii  (ju£  bi  erant. 

7  Non  ficu t  hxc.f.vma. 

8  rnrshcob.j  ip!et/f. 

9  Qyja  qui  fccit  ownii.fDeus  vcrus, 

10  lpiccl},&c./p  rs  acob. 

1 1  Et  Ifracl  fccptrum  harreditatis.  Tideles.n.poffident  domi- 
tium  pirfidem  ^  dilt&.0'crh,&  Deus  poffidet  tos  per  gratiam.Et 
ideoftintfidcles  ftintpars  Dei  itu  CJf  Deus  efipars  eorimiquiapr^e 
UH'  iunt  a  D'v,&  ip(i  prxeUgunt  eum  alijs  contemptis. 

l X  CoUidis.&c.HK po-.itur i xplanjtio fecundiC p..rabula.Et di 
uiditur  in  di^cs  pa  t  s,qt4!a  prinio  punitur  paraboljefcntentia.  Se- 
cundd,Ieriifjl  m  iiU(r!monia.,ihi.  Comcdit  mc .  Scntentia  vero 
p^raboU  confiflit .«  hoc,^per  eam  dcftgnuiur  rex  Babylonis pro^ 
pinans  alijs  potum  mxrnris,&  pcfa&um  efl  jibi  &fuis:quia  vi^o 
viasfad  s  virtute  Dti  arlf,,ibchatfibi.Ideoftbi  dicitu-  in pcrfona 
dow.w/.Collidis  tu  mihi.''.v*  inftrumcntum  iujliiia  mca. 

13  Vafa  bcWui.apparatum  beUoriim  aUarum  Centium. 

14  Et  cgo. iluia  iuflitiam  mcam  voluntate  iniqua  exequutus  es» 

1 5  Et  diipcrdam  in tc.TibifnbieBa&teauxdiantia. 

\6  Collidam  in.i.  equos  &  equites,  quiaponitur  hicfmgulare 
pro  plurali,E>ftniil  le  in  fequehtibHs.Ei patet  litera  vfqueibi. 

17  Omne  malum  c\uod.Templum  concremando. 

1 8  Jn  oculis  veftris.  '.  hoc  aUoquitur  lud£os,qui  Im  vidcrunt, 
<Juorimplures  eranl  in  Babylone, 


1 9  Ecce  Cgo  zd.i.Babylon,  qux  es  monsaltus  per  potcniim ,  & 
fuperbiam.  Et  pellifer,occidendo  Gentes  alias  crudeliter. 

20  Euoluam  tc  dc  petris./(fc/?,rfe  fortalicijs  tuis  in  q^Mbus  m 
fidts. 

2 1  Dabo  te  in  montcm  .'Ji;^a  Babylonfuit  combufla  a  Ma- 

dis,&  Terfis. 

2  z  Et  non  tollam  dc te lap.i.w»  re^dificaberis  vltra. 

23  Lcuate  fignum.i.i  e.v;/i«>»  ad congregandum  bellatotesto' 
tra  Bjbylnnem. 

24  S:in(iifiCite.i.confirmate  ad  bellandum.  San£lum.n.  in  vnaft 
gnificatione  idern  c(i  quod  firmum. 

25  Annuntiatc  contra  illam  rcgibus./.  ,Armeniic regibus. 

26  Mi:nn\.S>c  Kiccncz^lipminajuntrcgnorun!, 

27  Numcrate  contra  czm.T^omen  ifl  Hebraicum,  &fig'ufi' 
catexercitumqni  numeratur  in.cxpcditione. 

28  Adducitccquum./.f^MOf. 

29  Qaz(ihruchnm.i.agiles&preparatosadbellHm.  C{t<Tt 

patentvlqueibi, 

3 0  Quia euigilabit contTZ.VidebatuY.n.  quaft dormientper- 
mntcndo  crudcLitaies  Cbaldeorum,&  euigilans  in  punitione  ?<""• 

31  Ceffauerunt  (ortCS. i^ifiorias.n.fccerant  virtute  diuinii-Et 
ideoipfa  retraHanon  {olkm  ceffauerunta  viHorijS,fedetianiftteiitt 
deuiiii  ab  alijs,ideofuhditur. 
j2  Etfa<flifuntquafimulieres.(f«f/KnN"»Mic'/'^- 
$3   Inccnf^ium  td!ocin^c\x\z.i.habitationcsBahylonis. 

34  Contritifuntvcclcs.'Pf»-/»-<»5wne»n/»oywww.  | 

35  Currcnsobuiamcurrenti.  Babylon.n.eratcmtasvm 
magna.Dicit.n.Hierovymus  fuperTfalmcs,<peratfdificatainq<u- 

drc,&  quodlibet  laus  habebat  in  logitudinefcxdecim  miliaria'<jK(  ^mm 
faciut  otlo  le!icas,propter  quod  dtcit  Vhilojoplm  tn  libris  VoUii" , 
rum,^  magis erat  dicenda  rcgio  claufa  muns  qudm  ciuitas. Eli  ('■ 
de  douoregia  fiequenter  currebant  nuncij  ad  portas  ciuitatis,ir  «' 
uerfo  ad  denunciandum  natumi&  idto  mgrejfus  aduerfirmKim 
fuitreginunciatustidebjubditur. 


iO^ 


/a 


Fdli    BahylonU 

-iQuaisayed  ,  ©"f.  Fuit 

ipIebsBabvlonisqn 

pcr  potcntiam  re 

gni  &  diiiitiarum 

.    abundantiamtritu 

•     rabat  &  cotcrcbat 

Gcnrcs^fedtcmpus 

Jcmomeifionis  eius  vc- 

nitcumcogitur  rc 

cipcre  quod  gcflit 

dcquaex  perlbna 

i*"^Iudaic.tplcbiscon 

^./equentcr  dicitur  . 

I  In"-       *  j 

ytti  jtoniedu  mc  iX  aeuo- 
uhi  r»  auit  me. 
vuJn<t,     Et  defertum  fa- 
...-iammare,&c, 
l^at^liftice.Marchu- 
faluiusfeculi  fignificat 
urbulentia ,  quod 
^'    dominus  delertu 
-^onit.Facict.n  ccf 
"areluxunieius,& 
iiflipabuntur  ini- 
]ui:qui  confufio- 
licrrorumvitioru 
|ue  deferuiebant . 

i^omodo  CaptJ  rft 

(facb .  Sefach.byl- 

jsfaccivelmanus 

,  acci  interpretatur 

"^"  cutBabvloncon- 

ifio.Captae(ter- 

oSefach,  ^in  ftii 

orcm  fadh  cft  Ba 

ylon-.quia  idolo- 

urs&  diuerfi';  vi 

isferuicntes,  flu- 

tibusfuturi  iudi- 

tij 


«t 


leremia^.   Cap.LL 

^  TBn'thafar. 

nius  nuntjati,vtannunt;enticgiBabyIonis,quiacaptaen:  i 

ciuitas  eius  a  lummo  vf(]i  ad  lummu.d^^adapr^occupata  2 

runr,&:tpaludes  incenfe funt  igni,&  viri  bcilatores  conVur  j 
^  bati  sLit.Quialia:c  dicit  dns  ex^ercituu  Deus ifraehFilia  Ba  + 
bylonisquafi  arca,tempus1  tritur^cius.Adhuc  modicu,&^J 
veniettepus  meflioniscius.Comeditme,dcaorauitmeNa  7 
buchodonolorrexBabylo.  Reddiditmecjuaii  vasinane-  ^ 
Ablbrbuit me quafi draco,repleuitventreluii f  rencritudi  ?o 
ne  mea,&eiecit  me  tiniquitas  aduersiime,&caromearu  ^ ' 
perBabylonedicithabitatio  Si6& Gnguismcusfuphabi  [] 
tatorcsChaldc^jdicitlerufalem.  Proptercah^cdicirdns.   '4 
b  £ccecgoiudicabocaufamtuam,8<rvlcircarvltionemtua.  '^ 

Etdelertutaciammarceiusj&jficcabovenameius.  Eteiit\  '^ 

afAj(n.i>u^,  ^    bfDimoniim  c  «Miranti|-m  &  viHentium  imeritum  f  .us 

Babyloin  tumuIos,habitatiodiaconu,fliipor&fibiliisjc6  ^^ 

„  .    .  =fMai.-r'-^Hiinon«.  btDncesChaldxorum 

^non  lithabitator.Simul  vrlconesrugienr,t  SQexcuticnt 

a  «Minort-5  b  <  AHu  rr/^nUiionum. 

comas  veluti  catuli  leonii.  n  calore  eoruponatpotus  corii,  11 

p^Cili.     fx.  b  ^>cporc  mortis  :cternz. 

&  incbriabo  cos  vtfopiantur  STdormiat  fomnu  fempiter 

^  _  afGliflio  itomini  occnlend9S. 

nu,&  nontcolurgantjdicit  diis.  Deducam  eos  quali  agnos  25 

a  IDuces  B'hylonw  b  Tfopuli$peccai(Hibus, 

advidimam,&cjuafiarictes  cumhcedjs.  Quocaptacft  26 

C   a  <  Babylon  ^ 

Sc{ach,&  comprehenfa  efttinclyta  vniuerfx  terrx?Quo  fa  27 
dacftinftuporemBabylonimerGentes?  Afccndit  fupcr  ^8 
Babylonem  mare,multitudineflu(auumeiusopertaeft .  l^ 
Fadajsiitciuitatescius  in  iftupore  tcrra  inhabirabilis  &^e 
fcrta,  terra  in  qua nullus  habitct,  nec  trafiet  p  ea  filius  ho- 
miais.Et  vifitabo  iupcr  Bcl  in  Babylone,& cijciam  qd  ab-  1 1 


5)10 


20 

21 

22 


tij  rubuerrentur:&  D 
fero  p^nitcnres  cu 
Belqui|interprefa- 
tur  vctiiftas,  ideft, 
cum  antiqiio  ho- 
fte    confufioncm 
in  inferno  patientf 
perpetuam.vndc  fi 
dclcs  admoncntur 
vt  cgrediantur  dc 
focietate  corum  , 
necum  iUispereat. 
Egrcdimini,<5cc 
*    Thcodorctus. 
Babyloncm  ipfam 
ita  vocauit.  Illius 
enim  rcgem  fupe- 
riusSe(ach.vocira- 
uit.  Verifimilepor 
rocftjCumitaquo-^ 
damnominarctur^""*'"'^' 
poftea  Babylonem 
fuiflc  nucupatam. 
d  yifttah.^ldcm. 
Daniel  quoq;  me-  g 
minitciborumqui 
offerebanturBclo, 
&  quo  paao  facer  tconuiuia. 
dotes  confumma 
banteos.  Praidicit 
vero   fermo   pro- 
pheticus  ,  crrons 
ceftarionem:8c  co 
folatur   popuhim 
cxhortansne  perri 
mcfcat  mala  qu.T; 
obuentura  funt  Ba 
byloni ,  doccnsca 
multoante  dcnun 
tiata  cfle. 

a  Egre- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

f    Captacftciuitas  eiusa  fummo .  idefi,  dprimaporta  vf- 

me  ad  ■pltimam . 

Et  vada  przoccupata .  Quia  MceS ,  &  Terfa  per  alueum  ■ 
■iminismtraueruntyVi  dtHumeli. 

Et  pal udes  incen (x.  t.fnnalitia  qu^idam  in  paludibus  ftta. 
' '   ^\^"^  bel.conturbati  funt.  ex  f-MtoingreiJu  hofiium. 

Fiha  Babylonis.  Gens  buuylunica. 
•    Quafi  area.     idcH,  ,\ieffis  ixtenja  m  area. 

Tcmpus  triturx  cius.  idefljux  contritionis ,  ftcut  bladum 
fitur  m  area. 

3    Comedit  me.  Hicponitur  contra  Babylonem  qupimonia  de 

Mo,qHodfecit  in  Jerufakm.Et  aiuiditur  in  tres  partLS-.quia  primo 

fnitur  qupimonia .  Secundo  circa  eam  diuwa  iusiitia,tbi :  Pro- 

l^tCi. .  Tertiofequens  laus  diuina,  ibi:  Etlaudabunt.   Cuca 

Itmum  dicitur  in  perjona  lerufal  em  :  Comedit  mc.  populum 

r.um  occidendo,&  bona  rapkndo. 

5    Deuorauit  mc  Nabuch.  crudeliter  hoc  agendo . 

J)  Reddidit  me  quafi  vas  inane.  Abfor.  Qui^d  >,on  efi  aptu 

tfuumufficium  ,  quiajtc  letujalem  dtjiruxtt ,  quod  non  erat  apia 

'bttationihomiwim. 

1   RepIeuitvcntrcmfuum.;.fo  quod  tenerrime  diligcbam 

r^taiaojibt  vaja  aurea,&  argmtea  confecrata  diuino  ciiltut . 

>  Et  eiecit  mc.populum  meum  captiuando. 

I  Iniquitas  aduerfum  mci.faaa  mihi a  Chaldxis. 

1  ttcaromea./jcer^Md^m. 

»  Super  Babylonem.  Supple  veniat  ■vltio eiut. 

J'  Propterea haec. Uic  confquenter ponitiir diuina iuflitia,cum 

iperlonadomitti  refpondctur  lerufalemconquerenti. 

■1  Ecce  ego  iudicabo  caufam.  dando  pro  tefententiam  con- 

li  Habylonem. 

t  Et  dtknum.i.congregationem  aquariim  ex  curfu  Euphratis 
JnnUum  modum  loquendi  Hebraicum ,  quo  ornnis  aquurum  con- 


f^regatiovocaturmareJecufdtmilliidGeKfx.aconstemioncC 

quc  aqfiarum  appellauit  m^ia. 

I p  Et  ficcabo  venam  ei us,  &c.i.  curfum  Euphratis  modofu- 

pradifio.  '  ^  ' 

20  Et  crit  Babylon  in.pjf  ruinis  domorum  &  murorum. 

21  SKn^oxScilbAns.prie  admirationetant£ruin^. 

ai  SimuIvtleonesrug./.C/;«^</^/.  Ltones.n.horribiHterru- 
giunt,quando  funt  deui^t. 

a j  Er  cxcuticnt  comas.detrahendo  caplllcs  funspra  dolore  & 
indignatione,ftcHt  faiitm lcones  quatidn  fur.r  d-  m^i.  In  fj(br£o  ta- 
men  habitur  fic.Kccin3}oi\nt  vt  catuli  leonum./.  extranehu 

gi-:ntp><cd€lore,qi4ia  rnut.a  rt  ptvpne ( Itajnwium. 

24  In  calorc  eorum. .  cuiefaciamevs per poium  &  dormirrfa 
i iam  :  &  non  fvlum  dormitionefoporis ,  fed  etiam  mortis .  Jdeo 
jubdifr. 

25  Et dormiantfomnum.?//aV«»-f«;w  Dan.^.quhd  Baltha 
Hir  fccirgrandeconuiuim  principibusfuis  &  calefadus 
vinoftcitapportari  valaDci  vtbibcrcnt  ineis.  Etibuiem 
fnjuiiur,quou  eaaeni  nocie  tnierfe^ins  tji  BiltDajar,  &  regnTt  eius 
aiupit  Ua.ius  CMadus.hl  quiujaiigati  a  vinofuerunt interfcBi. 
Idibfrqfiiur. 

26  Dcdlicam  COS.i.ftnrdrfcnftone. 

27  Ad  victimam,&c.Quomodocaptaeft./..?i/;)//o>3/?c  ho 
mnata  propter  <  ort tjponUi  ntiatn  Utirarum ,  vt  atHurn  cii  Juprd 
1  j ./'  lund-m  Ha.  ?<r. 

i8  Afcenditefuper  Babyloncm.'.mrt;f«x magnus  valde & 

fortis 

29  Multitudinc./.fec//flf3>-«7??. 

^o  Operta c&.Fzdx.i.ubjorpta&deJiruaa.CDtterapatent vf- 
quc  ibt. 

31  Et  viCita.hoCapcr.!dolumeratinB.tbylonii,perqtwddefl- 
gnatur  populus  coit  ns  tum. 

3  2  Et  eijciam  quod  abforbucrat.  Diuitix.n.aliarum  Gemiu 
quas  Babyimtj  abforhuerant ,  ftbt  rapiendo  ex  diuina  leateattaftbi 
datxfuerunt  Mcedis,&  Verfts. 

Tom.4.  Ff    4 


911  GIoHord.&NicolaideLyra         ^n 


^  a  Ejpredimiti  de  me-  {orbucrat  dc  orc  cius,  &  no  i 

'  1:ZiS^;^L  coflucntndcamvltrdGen- 

faccrcfugiatpcrdi  tcs.Siquidcm&  muius  Ha- 

torum  conlortiu ;  j^ylonis  corruct.Ecjrcdimi 
vcrcatur  fcrmonc'1     ^  .fF.dd?  - 

doivindiftam  pcc  ^^^^  mcdio  cius  populus 
catorum  prxdiccn  (•,  r      r, 

tis. qui quoi.d.c p.  mcus ,  vt laluct vnul(]Uilc], 

dicaturmccckna,      ,        ^       '^^'""•"•r 

&auditin  icriptn  aiam  luam  ab  ira  turoris 
ris  fanais  dc  anno  .  iDcfitoM,  c-n  i  bu.. 

in  annum  attcflan  dni .  Et  nctortc  moHcIcat  j 


nciK  ziciauni 


tib.  quia    iudCXdl-  a^:if  edtr».iiemilignii..  lijnc                     ^ 

durusnthisquia  cor  vcllrum,  &timcacis  aii 

fiiullrisciuscrunt.  Jjcuq^i  j^,c{JQCiirin  tcrra. 

ptjccdiieu  me  m.iUdi  °             1         ,  ^,^  ^„^,  .^  ,„„^^ 

XT-"^"/ 1""'""*'^''  Etvcnicrinanno  auditio,-J 

Non.dcbcmusm  ,       j ■•     o    ^ 

dclidcrijs     carnis  &:polthucannuauaino,6d 

moilclCCrC      &  (C*  •1<^i»rcmuner«l»tutiniquiWlintnra 

D              •       1       '        /T.  moituotum.                                                 ^ 

fS"n,oS:not:  Iwqui"^"'  tcrr».&domi- 

...  .  fVi  uui  ootcntioirs  luetunimpeccitismiia 

ClUSlcglS&CXerCl-  r.tormcn.apitun.oi. 

tio  virtutii  nrenui.  natorlupcr dominatorem. 

O       Et  Venitt  in  annO  ,^Ketiibmions,quoni»ru  iuJ.cal>ilorl>em  ut 

auditiOy  ^  p"^,  i^f.  laium  in  iuftiiia,v*<  populos  i  n  i'|uitlte.  ^ 

•j«   Theo.Qili  vno  ^  Propterea  eccc  dies  vcniiir, 

aUt  duobUS   anniS  .fSimulachiatroruinquilixietiofinjnnf 

antedenuntiarum  &vifitabo  fupcr  rciilptilia 

adUCntUm     hodiii  avn-rrcniconucrratio. 

morc fuo  perfcuc-  Babylonis:  8<fois  terra  cius 

rabanl  in  iniuftitia  a  tf erpetuo.            U  ^Eiuiiie»  &  in  enoiem 

&iniquitatc,pro-  c      ,.-,          ini.^ntcs^ 

ptcrca  minatur  in  contundctur,  &C  vniucrli 

tcritum  tam  fcul-  .         -  ,_ .    .•^^^^''- ';•"";" 

ptilibusqiix adora  intcrkdti  cius  Cacet  in  me 

tlir  ,  qu.im  hiS  quae  '^^"^  prxdocn>ni,.-  Gcntiun.jMl.nusett. 

adorant illa.  diO  cius.  Et  laudabut luper  8 

c  p,opttrea tccc&r.  Babylonem  ccli  8<j:crra  bC 

Enumcrat    pla^as  '.            ■      ■  r             -9 

Babilo.  liiperultu  omniaqu5incislunr,quiaio 

raS&OptimatibUS  YA4Uoe.va,...(cuntmal.,rupciterran.. 

cius.ducib.  &  ma-  ab  aquilone  venient  ei pr^ 

giflratib.  &  omni  dones,aitdominus  Etquo 

populo;  quia.f.di-  tM''''"^'''- 

iicrils  (upplicijs  in  modofccitBabvIon,  vtca- 

tcrepti    dormicnt  Anpnt 

Q  fomno  ^tern?  moc  ui,i.>.ui. 
tis 


derent  occifi  inlfirael,  fic       tis  Myflice.hicrui 
tdcBabylone  c.idcntocc,(i  ■     ,ro'„"u"'l?,": 


If 


a  ^Vox  pi "!  Imv. 


'n\  vniuerfa  tcira  Qmfugi 

flfiaclit». 


.  f  Si  vuli»i«lu  I'. 

brin  Bib\Ione 
a      • .  I !        n  b 


diabolus  ab  initio  opo 
conftruxit.pcrqi}^  *- 
contra    ciuitatcn 
'*  tis  eladiu  venite,nolitc  lla-       ^«^^  '"'^d"'"  pugna 

^  a«intcri,ion.n,ua.        uit:  quia libcratisc 

rc.    Rccordamini  procul      lcc-t.s  Ddimpiaci 

»^Non«aby.on,cuiu5vanatiopttJicii,ii.        uitasin  a;tcrnii  fu: 
ijcii.ii.sic^i^msEni.        pliiium  dcmcrgci, 

13  dni,  &  Ici iilale  afccndat  fu-       vn  lo. in  Apoaly! 

afVoxpopuli.        flnluttantibusvicinit,  Ccddlt  ,    CCCldtt    Bi- 

■    n    -    •■A"'z"r''Vr  h^onmagna,^c.S>i 

14  pcr  cor  veltru .  Contuli  lu-      poft  pauca.  Exitedt  **< 
mus,  quoniam audiuimus      itiapopuiusmcus,,,- 

alVicino.u.n.   ^  f^rtlljpCS [itls dclic  . 

opprobriu.  Operuitii^no-         rumeins,&dcpla;^n 
^.'  .     r  n  ■  eius no accipiaiis &i 

j,  minia  raciesnoitras,  quia  ^ 

vcnerunt  alicni  fuper  {andlincationem  domus 

17  a  1  Refponfio  p  ophftx. 

I  1 8  domini  .    Pidptcrca  eccc  dies  vcniunt,  dicir 

•  '^dominus,  S^vifitabofupcrfcuIptiliaBabylo. 

20  nis ,  &  in  omni  terra  eius  mugiet  vulncratus 

^Superbiendo. 

Si  afcendcritBabylon  in  coclum ,  8^firmaucri[ 
incxcelfbroburluum,admc    .  ,       ,      . 

^  .  .       d  Vo.r  clamoris,&c. 

vcnicnt  valtatorcs  cius,  ait    ^    Theodorcms. 
dominus.    VoxcIamorisdedPcrhsc  muUitudi 

Babylonc,  &  contritio  ma-    ~^^^ 
gua  de  teira  Chalda^orum,    haflse,  vel  tcla  ml 

a  TCiuiiatcin  cosfnfionis-       prodcrut  DCO  p^- 

i^  quoniam  vaftauit  dnsBaby-    nasabeocxigcntc. 

"lonem^S^^crdidltexcavoccmmagnam^&fo. 

nabunt  fludus  eorum,quafi  aqua:  mult^ .  D^ 

ditfonitum  vox  eorum,quia  venit  fiipcr  eam, 

.  f  DiahnluS. 

ideft ,  fiiper  Babylonem  pr^dd  .     Et  apprc-  ^ 
hcnfifuntfortcseius,  &tei'narcuit  arcus  eo- 
^^  r.um   ,    quia  fortis  vltor  dominus  reddcns 


4e  NICOLAVSDeLYRA. 

1  Et  non  confiucnt  ad  cam  ultrd.  c}H£  crantfubHtce  dom- 
nio  enrnm, 

2  Egrcdimini  de  medio  .  Licet.n.iudxieJfetitfeniHnterra 
B  xbylonityitaf  nonpotcrant  exire  rcgnurn;tmen  potetant  de  vna 
ciuttatetranfireadaliamreddendo  rcgi  de  bonis  fuis  pro  tributo 
magnam  portionem,ftcut  cfi  de  ludmmancntibttsfnb  primipibiis 
Chriliiaiiis,&  multi  ex  diuina  admvmiione  ftc  cxiuerunt  ante  d(- 
firuclionem  Babylonis.  fioc  modo  Tobias prxuidens  interitum  7\(i 
mue  dixitfilifsJuis,quddeofcpulto  indcexbent.  Tobi.c  14. 

3  Nc  forte./.  nimio  timore  rcfoluatur  ex  auditu  appropinqua- 
tionis  fxtrcituum  contra  Babylonem. 

4  Et  ucnict./^  nmoris  de  occifione  Balthafar,&  defiruBione  Ba 
bylonif. 

5  Poft  hvinc  f.de  vefira  teuerfione  in  Ierufatem,vt exponit  I{a. 
Sa.Oi cih.ti.Balthafar  Darius  Madusfufcepit  regnum  eius,  vt  di' 
iiumcH:&  regnauit  per  annum  integrum  &partemfecudi:&  fic 
Ulefecmduspro  parte  cius  fuit  primus  annus  Cyri  quifuccefUDa 
rio-.&primo  anno  Cyrifuit  data  difia  Ucentiaredeundi. 

6  Etiniquitas.^KM Darius&  Cyrusfucrunt  idololatre. 

7  Et  dominator  i.Cyrus  pofi  Darium,vt  difiuTH  efi.C^tera  pa 
tent  exfuprad:8is. 

8  Et  laudabunt.H/c  confequenter  ponitur  laus  diuina  dc  lufii- 
tlt  circa  Babylonimfaaa,cum  dicitur.Et  iau.fuper,&C.'.a»gc/i 
&  homines.Ideo  fubditur. 

9  Et  orania.Er  accipitw  hic,&  pro.i.Calum  enim  efi  habitatio 


jlngelorum,&  terra  hominum. 

10  Quia  ab  aqu. &c./:  CMcedi  C5"  Terf^e^qui  venerunt  de  Jtjni 
lonari  parte  refpc£tu  Bahylonis.Et  fubditur  vna  cau/a.f.occifto  crn- 
delis  filiorum  Ifrae[,cum  rf/c//Kr.Etquomodo  fe.Bab 

11  Qui  fugitisgladium.i.cof  iK(/4;i^««eHa///fij. 

12  VcnUc.inlud^am. 

1  j  Et  krufalcm./.  accipiatis  cordi  dtflruBionem  Urufalttn  6' 
tcmpli,vtadeorumrefdijicationematiimemini. 

1 4  Confufi  fumiis.  cj.d.  quamdiutcmptu  domini  remanebitfu 
defirutium  a  Centib.eritnobis  confufio&  Gpprobrtu.Jdcofubditui 

15  Qilia  \ici\crunt.'.idolQlatrf,quifnnt  aiieni a cultu  Dti. 

1 6  Super  fanftiticationem.eaw  incendcndo,vt  liabetur  c,2.& 
/\.Keg.vltimo. 

17  Proptcreaecccdies.(/fpfo/7i«7«o. 

18  Et  uifitabo  fuper. i.idola  &  templa  Babylonis. 

19  Et  in  omni  tcrra,&c.2^(o«/?otenj  loqui  retii-pnt  dolore.fei 
rnugiens  ad  modum  beliie. 

20  Si  afcendcrit  Ba.b.qJ.quantumcHnquefit€leuatain  honou 
&  firmata  inputtfiate,tamendeUructurmea  virtute.ldeofeqmiui 
Ad  me  vcnicnt  uafta. 

2 1  Et  pcrdiditex  ca  vocem.i.  verba  ia^antif  defuamap* 
tudine  &  potefiate.  ! 

2  2  Et  fonabunt  findns.i.exercitus  Mosdorum  ^  &  Vetfatm  | 
Cxttra  fatent  yjque  ibi.  .  \ 
21  Etcmarcuitarcus./.  nonpoteruntfe  deftndere perarttml" 

gittandi  in  quafunt  tdccii. 


5'3 


leremiac.  Cap.LI. 


5,14 


a  ^^CiUce  iic. 


'■crribuet.Etinebriabo  principes  ciuS  & /apic  ^ 
cscius,duces eius  &c magill:iatuseius&  for- 
7^.1  eseius.tEtdormietfomnumfempiternum,  t 
inonexpergircentur,aitrex:Dominusexcr- 
ituunomen,cius.H:Ecdicitdominuscxerci- 


a  Miinitioqaxlibet 


igen. 


.  lum :  Murus Babylonis  illc  latifTimus  t  fuf-  2 
^^r  Dfrionefuffodieturj&fportgeiusexccligigne  ^ 
omburentur,&  laborcspopuiorumadnihi  4 


i  f Afietnun. 


lim,8^Gentiuinigneerunt,&  difperibunr.  5 
"crbum  quod  prxcepitJeremias  propheta  ^ 
«^rairfilioNcria:  filij  MaaOxcumpsrgerct 
dSedechiaregein  Babylonein  anno  quar-  7 
p  re2;ni  cius:  Saiaias  autem  erat  princeps 
jirG.  ipropheti^.  Etfcripfic  Jcremiasomncma- 
iimquodvcnturum  eratfuperBabylonein 
bro  vno,  omnia  vcrba  h£EC,qua:  fcnpta  funt 


NICOLAVS    DE    LVRA. 
j{  Et  inebriabo  principcs.  (juia  mciefequem  fmt  feflum  Bd- 
'  tifar  in  quo  ipfe  &pri  utpes  eius fiierv.nt  vino  rcpleti ,  &  interfc' 

iisfuit  Balthafar  & prtiiiipes eius  cum  ec,vt  dicium  efif.<pra. 

' Murus  Babylonis  ille la.//c eft  i  Hebr^o  et in  libris  correflis. 

jSufroflioncfuffodie.r.  deijcietur  qtucunq-yfu  Utus  etfortts. 

*  Et  labores  po.ad  ni.  In  fdiftcatione enim  murorum  &  domo 
r  Pfi  Bitbylanisfuti-unt  expenfe  mult£  diuiti^  acquijitje  laborib.po 

florurft  (^  Gentium,quas  ab  eis  abjiulertmt  Chaldf.  Et  ideo  diui- 
trnfuit  iudiciu,quodtaLes  ciificationes  redigerentur  ai  nihilum. 

•  Verbum. H/c confcqmnter  dcjcribitur deflruclio  Babylonisfuo 
jrabola  fi,cli,ftcu\n,parabola  verbicH ,  qtiando per ftgnificatum 
icumaiiudiutellivitur,vt  cttnt  dicitur  /«rf.p.i.  leruntligna  ad 
liamnu  PlT  quod  intclHguntur  habitatores  Sichem  &  ^bitrte- 
th  (juemjeceruntjibi  regt:fic  parabolafaBiefi  quando  ftt  aliquid 
(ftgnandum  aliud  fiendum .  Et  ftc  efl  in  propofito  quia  dtiiru^io 
Ihylonis  fcriptain  quoda  libello,et  alligata  lapidi  ponderofo,proie 
jj  fuitinfluuiu  Eupbratcn  coramplurib.ludfis  ad  Jignificandu  de 
tuclionern  Babylonisfutura.  Vrimb  ponitur  ergo  qui  precepit  boc 


contraBabyIonc.Etdixit   a  sk  fuhmergeiurBa-:^ 

8    IcrcmiasadSaraiam:Cu    S-So^"'-^^"^ 
•   •    T>  I     I      -  ^'^"^  cabvlon  in  Eu 

vcncris  in  Babylone,&c^i    phratem  merfa  cft , 

„    deris  8c  lecreris  oia  verba   qnamuisin  folitudi 
^     1-       j-  -  T-N       •  !        nemrcdafta.Sedfpi 

10  h2:c,dices:DominetuIo-    ritnaiis    Babyloms 

* '  CUtUS  CS  contra  locu  iflu  ,    aetcrnu  interitu  pra:- 

vtd:fpcrdetctcun,,t„efit    ^SSg"';','; ,  „  «,, 

qui  in  co  habitet  ab  hoie    cipe  diabolo  demcr- 

vfq:  adpecus.Scvtficper    getur.  vndc  loan.  in 
^      p\.      j     „  ^  -     Apociufiulitvnusan- 

petua  lolitudo.Cumq-o   ^.i^,  f^^tis lapidc  qu«fi 

plcueris  legere  libl  U  llhl,     molare  magnii,  &miftt 

^^   r^-U;,.    j  1      •  I -    o /    inmare,dicens:Hocim- 

hgabis  ad  eum  iapide ,  8^  ^,,„  „;„,,„^  ^^^^;^„_ 

proijcics  illuinmedium    -54  Theod.Hocaute 

Euphrate,&dice.«;:Sicfub  ^fieri  dominusprarce  E 

*  TT.  I    1       „      -     pir,mc6folationem 

mcr^eturBabylon,&no    captiuorumrvtcum 

confiirgetafacieafflidio    ill'"s  captiuitatem , 
nisquatf,  ego.adducofa  l;;S>„t,^^,t 
13  peream,  8c  diiroluctur.    folatione  fpem  bo- 
Hucufquevcrbalcremi?.    norumc^ciphmt. 

ficn.cum  dtcitur ;  Verbum  quod ,  &c.  Et  cui.  Saraia:  filio* 
Nerix.  &  tcmpus,&  etiam  locus,cum  dicitur. 

6  Cu  m  pcrgcret,  &c.  Sedeclnas  enim  fuerat  infiitutus  rex  a 
rege  BabyUms .  Et  ideo  quarto  anno  regnifut  iuit  in  Babylonem  ad 
factendum  et  reuerentiam,&  ad  deferendum  mHHera,cum  quo  iuit 
i(ie  SaraiaSfCuius  fubditur  officium  cum  dicitur. 

7  Erat  princcps.;.  principalis  inter  Leuitas,  qui  in  tepto  decanta-  p 
bant  laudes  dtumas  a  Dauid  et  ab  alijs  prophetisfaBas,  In  Hebr^o 
habetur:  Erat  prmccps  xcnij.  Et  io  iuit  cu  Sedechia  adfaciedum 
xcniam  regi  Babyloms  nomine  Stdechie.C^terapatent  vfque  ibi. 

8  Cnmvcncris.diUgenterea,quefcriptafuntinhoclibro. 

9  Et  legeris  omnia  vcrba  hsc/.  coram  iudds,qui  illuc  tran- 
slatifuerantcumlechoniaregeluda.  lo  Diccns.coram  eifdem. 
1  i  Dominc  tu  lo.i.contra  Babylonem.  Caterapatent  vfq;  ibi. 

1 2  Ligabis  ad  eum  lapidcm.  vt demergatur  in profundumfln 
niiiiisM  defignandum  totalem  deflruBionem  Babylonis. 
1 5  Hucufque  vcrba  IcremiE .  Dicunt  aliqui,  quod non  efi  de 
iextu,Jed  qujidam  rubrica  appofita:  Sed  hoc  non  efi  verum,quiafie 
fcribiiur  in  Heb.ftcut  &  alia  prxcedentia. 


M  0   P^^  L  1  T  E  B^ 
i  Etinebriabo  principes,&c.(cqaitui:. 

Et  dormientfomnumfempiternum.  Per  morte  dolorofar^. 
ytrbmquodpnecepit  leremiai.Yixc  ponitur  tertia  parabo- 
i,qii2cftfa6li,fcilicct,delibrocuiprxcipiturlapisaUiga 
.)&in  Etiphratcn  dcmergi.Liber  autem  ille'fignat  Eua- 
jJium  cui  alligatur  Chriftus .  qui  dicitur  lapis  abfcilus  de 
mtejine  ma>iibus,D3niclz.^  Namcius  doftrina  &  fada 


contincntur  in  Euangelio .  Per  eius  veroproicaionera 
inEuphraten,  quifrugiferinterprctatur  apoftolorum 
praedicatio  Gentilibus  valde  fru<aifcra  &  lud^orum  re- 
probatiocamrepclIetiumfignificatur:proptcrqiiodPau 
lus  &BarnabasIudeis  conftanterdixcrunt.Aa.ij.g.ro- 
bis  oportebat  primum  loqui  verbum  Dei,fed  queniam  repellitis  il- 
lud,&  indignos  vos  iudicatis  aterme  vit<e,ecce  conuertimur  ad  Cen 
tesyfic  enim  pr^cepit  nobis  Dem. 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

lncap.'^\,  vbidicitur  in  poJi.ToWitcicixnz.m.  Didioinhoc 
iopofitafignificat  tyriacam,non  refinam,prout  diHumfuit  fupra 
iadditionecap.^. 

A  D  D  I  T  I  O    II. 

Ineo.c.vbi  dicitur  in/)o/(.Stultus  fadus  cft  ois  homo. Quia 
iTttiles idolor}icuttores,non Jolii enabat  in hoc,qiiod  tdola  vana  co 
hatffedet  quia  fiulte  pjitmabat,  quod  Deut  verus  qtie  populus  If- 
r:lcolebat,eratjimiltsdijseorK,vnde  lfa.\6.&  $7.  Sennacherib 
ifui  dicebant,  qi  non  poterat  Deus  Ifrael  defenderc  lerufale  a  ma 
ro.  sAfSyriorii,Jicut  nec  dij  altarugentiu  potuerant  gentes  fuas  pro 
lac  ab  cis,  quos  Deus  cenfutauit pcr  Ifaia,  denuntiado  eis  defen- 
fr.epopulifui,vtiibi.  Sedinhoc  loco  quia  Iere.no  poterat  ofledere 
daUais  cxcellentia  diuime  pottti^  f  defenftou-  Ierufale,cu  ex  ordi 
» iufiitiit  diuinx  fp  pcccata  populi  erat  deftruenda ,  io  oUendit  eis 
tcellentiam  Dei  IJrael  refpeclu  falforu  Deorii,  exhoc  quod  dij  fatji 
jnt  ab  hoib.  fabricati fcu ficlt,(^  ftc  cH  autnrib.  fuis  pereunt,  et  pf 
i»c  rfidt.Stultus  fadlus  eft  ois  ho a  fcicntia  fui.f.vera.  Con 
:ifuseftoIsc6flator  in  icn\puh,dcc.Quod patet ex  hocquod 
Mu:\nt^c  vifitationis  {vixpcnhm.l.idolavana  cu  cultorib. 
iriifeu  autoribus.Et  ro  efi,quia  talcs  dtj  no  hent  alia potentia,nift 
i  5  autores  feu  cuttoresfui  fingiit:&  fic  oportet  qi  cU  cultorib.pe 
uint,no  tame  fic  efi  de  Deo  vero  Iacob,cuius  virtus  et  potentia  no 
jndetacultorib.fed  econtra  totu  efjeet  bonU  colcniiu  ipjum  ptdet 
<> illo  quecotut,et  ib  dicit :  N6  ficut  hxc pars  lacob  {.f.vtpe- 
■atpereumpopulofuo)  quiaquifecit  ola  ipfe  cft,  &  fic  tffe 
mm  ab  illo  depedet.Et  quia  licet  ipfefit  ptiniipm  totius  effc,tame 
^propriaturpoputo  IfracUfpecialuer.ioJubdtt:Et  Ifracl  fccptru 
crcditatis  ci'. Cofcqueter  expermavetia  diuinx  poteti*  infert,^ 


ftcut  Babylotitj Jueruia  injtrume/iia  dtuin<e poientt^  coniia  ultas  nu 

tionesfic  et  alie  gentes  ejfent inftrumenta  diuinx  vltionis  cotra  eos 

fpccialtter pp  ea,qmfecerat  in  iiot,  qui  erat  locus  diuino  cuhui  de 

putattts,& de hocdicit:ColUdis  tumihi  valabelli,&c.Ci?">-e</- 

da  Babyloni  omne  malu  quod  fecerunt  in  Sion  in  ocults  vijiris  &c 

A  D  D  I  T  1  O     III. 

In  cod.c.vbi dicitur in'pofid.  RcgibusMcnni&  Afchcner. 

Vbinos  habemus.Mcnni  &  Afchcncr,;«  Hcb.hubetnr  Alche- 

naz:  quod  ftgnat  .Aiemaniam  Jttm  Tapjar  eHnomenHcbraitum 

ftgnificans  capitaneum  vd  (Itictm  cxercitfs 

A  D  D  I  T  I  O  I  I  I  I. 
7«  eod.c.vhi diciciir  in  poftil.  Er  vifit.fu.Bel.  Qiiod dicitiir  hlc. 
Et  vifitabo  fuper  Bclpropriepoteft  intelligi  de  ipfo  tdolo,  quod 
nominatur  Bch.Jine  hoc  quodftgtiificetpoputii:quia  cum  Dcuspimit 
aliqua  genteidnlolatra,confueuitet  Deos  dijjiparefeu  C0njui,dere. 
Tnde£.vorf.i2./;.Inomnibusdijs  Acgypti,  &c.  Etftcinalijs 
locis .  similiier  dtcitur .  Et  cijciam  quod  abforbucrat  dc  ore 
ciuSjpoiffi  inteHigi  de  ore  ipjius  idoli  Bel,in  quo  cotentes  ponebmt 
diutttas,fingcndo  quod  eas  acceptaffet.-ftcut  faciehant  de  Moloch  in 
occifione  puerorTi,  Similtter  quod  fequitur  :  Et  non  COnflucnt  ad 
cam  vltra  gcmcs.propriluntelligipoteft  de  ipfotdolo  Bel,ad  quod 
gentes  conftutbaiit,cnm  Babylonia  effet  in  profperitate 
A  D  D  I  T  I  O  V. 
In  eo.c.vbidicttur  in  po/i^.Hucufq;  verba  Ieremia:.jQ«orf  dU 
citur  /)?c.Hucufq,-  VCth3Llctcmix,deHotat,quodilia,quffequun 
turfcq.c.nonfunt  reputanda  de  verbis  prophettx  Ieremii,fed  fumu 
ttir  hijiorialiter  a  4.  ({eg.vlt.cap.inter  quod  cap.  &  iftud  modica  & 
quafi  nulla  eft  dijjerentia,  &  interponitur  hic  bdc  hifloria  dcflrU' 
aionis  lerufalm  (S  tentflt  adcontinuationemlibri  Tbrenorii,&c. 


9iy 


Gloford.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


C  A  P.    LII. 

A  a  "C  'l'it«  w?/n»/.Hifloriaquxcapta  rcfcrt  Scc!cchi3,&  Icru 

♦■»«g-M-     JL  falca'Chald?isvaflata,inli.  Regplcnc toracotinct. 

b  Fjct'<mrH  -jicr.Noucnaiius  minordcnanoimperfcdio 

ncm  lcgis  Cgnificat,  licut  vaJcnarius  tranfgrcflione.  Bc- 

nc  cr^oNabucho 


donolor  anno  no- 
noScdcchiirqjni. 
oblcdit  ciuitatcm , 
mcnfc  IO.&  lo.dic 
mcnfis.quiacuma 
li  paftorcs  dccalo- 
giimfciunt,  &ira- 
plcrcncgligunt.nc- 
ccflccrt,  vt  plcbcm 
cis  commilTam  an- 
iiqnus  hoftis  cuni 
cxcrcitufiiocircun 
dct.munjtionccr- 
f^p.  if.a.^  torum&vitiorum 

vcrbi  Dci  in  ciuita 
tcprzuaieat.cuno 
expcditur  libercpa 
nis  doflrini,  &in- 
tcrrupitur  ciuitas, 
&viribcllatorcsno 
ftcfugiiint  Intcrru 
pta.n.tentationcdia 
boli.cuflodiapopu 


loan.  10.  b. 


cuscxingcnti  lapidemutocxtrado,  vtqiic  famcscos) 
quiintuscrantcruciabataccrbiusquamlioftesipG. 
d  ferlecutus  e'ii  auum  f/jij/t/iCi^^-wmj^c.Inlib.Rcgum  ita  If  4. 
^xtnnfugn  Sednhiaiper  viam,qu.t  duiit  ad  iamptltnaj^Utkdi 
ittSti^  perfecuius  t/i  exL  rcitts  C  bMprutn ,  coinprfiendiitjuc  tui 

in  panitse  leruho 

LII. 


fS^f^inu 

m^^ 

^^'2 

B 

t  cxerciau. 


C  A  P. 

Jlius  viginti  &:  vni'  anni  crat  Scdcchias 

cumrcgnarecapificr,  &  vndccim  an 

nis  rcgnauit  Jn  Icrufale.Et  nomema- 

trisci^Amitalfilialcremi^dcLobna. 

Et  fccit  malum  in  oculis  cini  iuxta  oia 

qfccerat  loachim ,  qm  furor  domini 

cratin  Icrufalcra  &  in  Iuda,v(c]uccjuo 

proi jccrct  cos  a  facic fua. Et  reccflit Scdcchias  a  rcgc  Babylo 

b  nis.t  Faclu  cft  autem  in  anno  nonorcgni  cius,in  mefedeci 

mo.dccima  die  mefis  vcnitNabuchodonofbr  rcx  Babyio- 

niSjipfc&c^is  cxcrcituscius  aducrfus  Icrufale,  ^obfcdcriit 

cam:  &  ^dificaucrunt  coira  ca munitioncs  in  circumitu,&: 

fuit ciuuas  obfeffa  vfqj  ad  vndccimu  annii  rcgni  Scdechi^. 

Mcnlc  aiit  qiiarto,nonadicmefisjobtinuit  famcs  ciuitaie, 

&  non  crant  alimeta  populo  tcrr?  Et  dirupta  cft  ciuitas,& 

oes  viri  bellatorcs  cius  fugerunt,exicruntc]-  deciuitatc  no- 

lorum  ,qui  dcbuc-  c  (5tepcrviaportrE,qua:eft  intcrmurosduos,t&  ducit  adhor 

rantciuitatcm  gla-  rceis,ChaIdeis  obfidcntib.vrbe  in  syrOjS^abicrut  pcr 

dio  vcrbi  Dei  defcn         .  &       ,      .    .*  _     ^  ^•'n    -   ^i     ,,    ^  ^ 

dcrc,noclc ignoran  d  viam,qua:  ducit  m  crcmum . Pcriccutus  clt  aut  Chaldsoru 

tic.tCncbrispCCCatO  ,       .  iM.l.g-.p.mus.        b  ^Ammum. 

run)  vallati,fugiut,     cxcrcitus  rcgcm,&  apprchenderutScdechia  in  delcrto,  qd 

&    VidcntCS  lupum  .        .^IDtfect.oncm.  b^«Virtutcs.  ,     -,        .        , 

venientcm  oues  di-     cfl  iuxta  lericho.-  &  omnis  t  comitatus  cius  diftuglt  ab  co. 

a  fDiabo'um. 

Cumcjjcomprehedifrcnr  rege,  adduxcruntcum  adrcgcm 

j   ^  .ntim«  lonfufi  >nis.     b  f  Kac  eft  nnti.chia.  c  <lQuz  iolerpretatut  mult)  ii.cc. 

Babylonis  in  Rcblatha,qu9  eft  i  tcrra  Emath:  &  locutus  eft 


4 


t  otium 
lin^uetc 


mittunt. 

C  Terviaportf.Lz- 
tcnterarguitincrtia 
dodorum ,  g  intcr 
murosduorum  te 
ftamcntorum  con- 
fliiuti,  nonbcllum 
gcrcre,  fcd  cff"ugcre 
qu2riinr,&deliti)S 
magisaffiuere(quas 
Q  hortus  Hgnat )  qua 
jc-  fcutofidei  t  liofti- 
busrcfiflere. 


Tide^l.iuiieHidicauii  eum. 
.  1 


b  i"()p-ra  bona. 

n 


adcuiudlcii.  EtiuguIauitrexBabylonis  fihosScdechi^in 
oculis  cius:fcd  &  oes  principcs  luda  occidit  in  Reblatha.Et 

j  ^Lu  rien  intel  igentix.  tPeccitrrum. 

oculosSedechia:eruit,&  vinxitcu  copcdibus.Etadduxitcu 
rex Babylonis in  Babylone, &  pofuit  eii in  domo  carccris 

•1  f  Quiapentateuchuin  legis  nej^!<.)tei.nt.  b  I^Q^iia  conttj  d^calogum  peccauertmt. 

vfqj  ad  die  mortis  cius.In  mefe  autc  quinto  decima  t  mcn- 


5 


tmncs  iHUatneSfO. 
eraiitcueodifperli,,u 
Malignis  fpiritibi: 
populumcircunJ, 

tibus.rcdornofu 

git  ad  niontes,  d 

quibusdicitur:;;, 

tes  itt  urcumuu  tiu: 

&  d.  in  c.  p.  fcilicci 

fedad  capcftnaic 

litudinis.idcft^d  l 

tam  &   fpatiofan 

viam,  qu2  du.a. 

mortc  Coprchcn 

diiq;cuminp!anj 

cic  lcricho :  &  om 

nes  viri  bcllatorcs 

quicrantcumco 

di(pcrfifunt,&rel 

qucruntcum,cun 

virtutcs  hominen 

defcrunt,  qua;dc 

fcnderc  debucrat 

in  defcrtocapitur 

&  in  planitie  Icr: 

cho,i.inlafciuiavi 

in  dcfcdu  carnali 

concupifccntix  6 

conuerfationis.Icr 

cho.n.  intcrprcta, 

luna.&fignificatd 

fcducarnis.  vnde 

Qui  de  ierufakn:  ■< 

Jccndtbat  in  lo 

in  latrones  incidiffeie 

fnhitnr.  ApprchCD 

fumcrgo  rcgedu' 

xcrunt  ad   regctr 

Babylonis  in  Rc 

blatiia,&c. 

C  Etauauxitenmta 

Bahylonisin  Babyme 

&pQ(i4ieumii  domi 


*  Thcodorctus. 
Qua:  (i:quiintur  hiflorico  potius  more  profcquitur,&!do 
cctquopattoScdcchias  regnauit&  perfcucrauit  inique 
agcre  Quoetiam  modo anno nono  regni  ciusexercitu 
adduxit  Nabuchodonofor ,  qui  in  obfidenda  Icrufalcm 
perdurauit  vfq;ad  annum  vndccimuin,aUcrunicxtrinIe 

cus 


6  Quiaanima  inco 

7  fufionc  pcccatort  &«•» 
vinftacompedibu 

vitiorum ,  pcr  malignos  fpiritus  ducitur  in  donuini  car 
ceris  vfque  ad  dicm  mortis,  &  in  anguftia  mcntis indud 
tur,vt  mortisfcntcntiam  cxpcftct. 
f     In  m  T'je  autem ifuntio decin.a  ti,rnlis,'c(e efi  nnnus  roKuldici 
musyeic.  Cogruitordoteporiscu  rationc  vindidce:Mcnl' 

quinto. 


•jc 


Oiuifio, 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P.    LIL 

'     ■     ^      >>■■ 

I   TJ'  Ilius viginti  &  vnms. Jflud caput aprtncipio  lihrifu^tdi 

X^  uij  m  toiitru  pi.ii.tdeiitw.F.fl  enim (ji(£dam breuii  cpdoga 
tio  refpeiiu  prxftdentum ,  in  quib:is  dtfcripta  efi  d  flrndio  leruja- 
lem,licei  occefione  hitius  plura  aliafucrint  aniitxa .  Et  diutditur 
hoc caputjin  ttes p.<rt  s,qi!a p'  imopomtur  ciuitatis  laptio,  Secun- 
do  captx deflrucho,ih ::ln  mcnfc  autcm  quintO.rmio  de  reli- 
4juifS  ordinatio,ibi:  Dc  paupcribus.  Trimu  in  duas.ijuia  primo 
ponitur  captio'iis occuli^.feiunJo  ipfa  captio,ibt:  Faftum  cft  au- 
tcra.Ocf (j/iu  autem  captionis  prima  fuit peccatum  rcgis  ef  populi 
contra  Deum.cjuod  notunr  cnm  dicitur, 
i  £t  fccit  roalum  in  oculis  domini .  imitMdo  in  hoc  /o<z> 
fhmjiUum  lo/if  &  aliosregesyquif  emt  idololatranpropltr  quod 
dominus  raluu  ItruJaUm  deflruere,&  maximl  propter peccutum 
hlanaffe,qui  pojuit  idob  in  domo  domini.  Secunda  occafio  fuit  pec- 
catnm  Sedechi4  in  rtgem  Babylonis  cui  rebeUauir,quamuis  iumjfet 

ei 


ci  fi.'rlu,r  fr^Av.f^vt huheiur  i.V^ralMt.  cjUod  nct^Hur  cum^d 

turc^^t  rcccflit  Scdcchias  a  regc  Babylonis. 

J     Fa^lum  cft  autcm. Hic  pomtur  cmitats  captio.Et  patetftt 

tentia  ex  his,qu£  di^ajuhtfup.  3  p.c.  rbi  defcribitur  ifta  (aptiofl 

cut  <&.  hic.paucis  exceptis,qi4ie  exponentur. 

4    Chaldsis  obfidentibus  vrbem  in  gyro.  3"*  erp  qudra 

tur .  Quornodo  rex  &  btUatores potnerunt  exire  ^  D!cendum,qHO( 

erat  via  fuhterranea,cuins  introitn^  erat  intra  ciuitatem  inter  duv. 

muroSyiS"  cxituseratlongl^aciuttatevltra  iocum  vbi  eraiitChii 

dxi ;  &  per  lUam  fiigerunt  rcx  &  alij ,  ficut  diHum  fuitfup.jp. 

&  ^.'lc^.vlt. 

J     Sed  &  omncsprincipcs.  0/cif  I{ab.  Sal.  qubd  ifli  fuenm 

yo.iudicts  ordiiiarij ,  to  quod  relaxauerant  iuramentum  Sedecbi- 

^ltjautem  dicunt,  quod fuerunt printipes  inducentts  Sedccbia  at 

rebcUandum  rejii  Babvlonis. 

6  Vfquead  diem  mortis  eius .  Licet  autem  mortuu^s  fuerii 
in  carcere,tamen  rex  Bubylomsflutum  eius  regium  confiiirrans,f- 
cit  eum  fepcUri honorifict\[icut  predixerat  lere.fup.  34. 

7  1  n  mcnfc  autem.  Htc  conjequeter ponitwr  ciuiHiis  captx  (k 

fltiSio. 


M  0  R^  .A  L  I  T  E  \. 
f  I     F'/»«x  riginti  &  vnius  anni  erat  Scdechias  cum  regnare  cxpif- 

fet. 


fet,  &  vndecim,  &c.  Moralitas  huius  capituli  pofitacft  fu- 

pracap.?i?.vfqueibi. 

f  Columnas. 


57 

/?  dinto  vananir  cinitas,  qnxpentateuchum  dcfpcxit.dc- 
%  (iTiadie  mcnfis,quiadccaloii;o  lcgis  contraria  fccit.blan 

i-nsfibi  dc  fecuritate  pro  fandorum  locorum  habita- 

ttnc.  vnde  fupra:  h^oliteiunjidcici/t  vabis  meudaitj  dicenus 

t^trlunidomtni,ten..do. 
v>nl  Grcg.Diimfcri- 

riraScdcchiacca- 

puiratem  narrat, 
"""Vdincm  captiuita 

lintcrnx  dcnun-  a 

t;t.RexcnimBa- 

fcloniscrtantiqu» 

h)fli$,poflcflbrin- 

t.nar  confufionis, 

cipriusfilios,  an- 

tintucntis  oculos 

fncidatrquia  (aepc 

fioonaoperainfcr 
j}fiit,vthsc(camit- 

teeipfcquicaptus 

c!  animus  dolcns 

onat.  Nam  cum 


leremis.   Cap.LII. 


918 


Quandoquc  enim  &lumen  totius  rationis  clauditur,  d 
quiaprauo  v(u  ic  imquitacis  ftix»  multitudinegrauatur.' 

a  l^tnit  l^abui^ardan  pmccps n,i'iti.-> ,ej.ii lial/ir,&-( .  lu flo  iudi 
tio  Dei  venit  Nabuzardan  princeps  cxcrcitus  rcgis  Baby 
lonis  (uper  krufalem,&  fuccedit  domum  domini,cum 

antiquus  hoClis  & 

fiSjipfecftannusnonufclecimusNabuchodonofoircxBa- 

j  4  Wntilabrnin  vcl  j>rophcta  alieni  iudi  ii. 

bylonis,venitNabuzardaprinccpstmiliti^,quiftabatcora 

a  "  D  .rtores. 

regcBabyJonis  in  Ierufalcm,&  incedit  do'mum  domini  dc 

.  5Ridofc>  b  ^Qui    i  >j'^Jntur,fc!li«t,  in    iliorcpacis  manere    •'Conrticnt'jin. 

ddmu  rcgis,  &  omnes  domus  Ierufalem,&  omne  domum 

a  ^  iliciti  air.o  15  t>  ^lntentionem  o  a  ion:s  &  viriutuai  ttuuia. 

magnit  ignc  combu{lir,&  totum  murum  erufalem  per  cir 

a  1 1n  liflp.ianiibus.     *Darinones. 

cumitu  dcftruxit  cunclus  cxercicus  Chaldrcorum,  qui  erat 

IDubolo. 

cum  mngiftro  militi^.De  pauperlb.autempopuli&cde  rcli 
quo  vulgo,C[uod  remanferatin  ciuitate^&deprofugis,  qui 
transfuf;cratad  rcgemBabylonis,&  c^tcros  dcmultitudi 


gmtpcrunq;am  ^  ne,tranftulit Nabuzardan princcpsmilitix.  Dc paupcrib.  l 


nis,  &  tamcn  car 
n  laz  dclcdatio- 
n>u$  vi(flus,bona, 
qa;gcnuit,amans 
pdit,&ca,quxpa 
tiirdamna,confi- 
dat.  non  tamen 
vtutis  brachiijco 
tt  regcm  Babylo- 
n  leuat.feddum 
vlct  perpetratio- 
nmncquitias.per- 
cdf.AJhocquan 

dqueperduciturpcccati  vfu,vtin  ipfo  quoquerationis 
Imine  priuctur.  vfi  Babylonis  rcxextimflispriusfiliis, 
Sdcchia:ocuioseruit,quiamalii;nus  fpuslUbdudispri' 
bnisopcribus.et  intelligentiaslumcn  toUit-  Quod  rede 
Sflcchias in  Rcblatha patitur ,  q  multa hcc intcrprctat. 

Quando- 


rexc6fu(Jonisprin 
ccps  omnium  ini- 
quorii  inuaditgrc- 
gcm  fidcliu :  &  do- 
murcgis&  domus 
lerufalcm,  idcft  re- 
dorcs,  iScqui  vide 
bantur  in  vifione 
pacis  mancrc,  &  in 
flammatos  cupidi- 
tate  fubuertitjOcm 
domum  comburit 
igni,i.cuiu(qucco- 
(cicutiaflaiTimaiili 
citi  amoris. 
b  De  paiipiribiis  ve 
ro  tenx  relujun  7\[ahH 
■^ndari,&c.  Eos,qui  E 
vtilcs  vcrbo&cx6- 
ploeflcpotcrar,pcr 


CT 


vcro  terrg  rcliquit  Nabuzardaprinccps  militiic vinitores  6c  t 

a  ^r^i-^^res.i  u  roni-iuJtepiiHicatijnis  St  fiimitatelidei  debueiunt  alioslui>entare.    6  ^ 

agricolas.  Cdlunas  quoq;  a:rcas,c[U9  ctat  in  domo  domini,  7    vitiacaptiuans,  flul 

a  Tli.iftifmi  liuaciuin  vel   lomfuiictioneiuJachiyinatum.     TEcdelia.  8       tis  &  haOCtibuS  CO- 

„,       P      .  a  ^  ,  Mminet.i.mmas.«rotu,«auH,ciot«f.ai.    ^       mcndar    a^riCultU- 

&  balcs 5<mare  aincu,  quod  crat m  domo  dni  cohegerunt  lo  ram,vt non  vinum 

,fsp,i,tu..ies.  ^  •T^Li-ciL         o**  s?ratI?(Diruualis,& 

Chald?i5&tuicruntoeacscoruminBaDylone.btlcbetcs&:  n  frumcntum   (anx 

t  creagras&:pfaIteria,&phialas&mortariola,&:oiavafa  ^^  doarms  in  vineis 

ymja  \] 

fed  fpinx  &  tribu-  Sioiiis'. 
li  vitiorum. 

C  Columnas  quotjin  ifaSyCju^  eratit  in  domo  domini,&  bafcs  tir 
ma<e  ancumf&c.Pcr  diuerfa  vafa.diuerfaofficiamccclefia 
fignificantur,  qua:maligni(~piritusdcfcruitioDciaufe- 
runt,(5c  in  vfum  fuum  conucrtunt.  F 


rErea,qu9  immiftcriofuerattulerut,&  hydrias,&t 


&    agris  populo  - 

rum   frnaificent,^^,,„^;^„ij^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

luHio .  Circa  quoa primc pomtur  tempus  cum  dicitui:  In  mcnfc 
■  ;item  quinto.  licet uutem  fuerit  capta  menfe  quano,vt  dicituf 
pn  todtin  capitulo  tameri  non  fnit  combusU  doncc  fuper  hoc  ha- 
itnint  volwitatem  regis  Bibyionis  yC\ut  agebat  tunc  in  remotisjci 
et,in  tcrra  Emat,vt habtt^r in  tixtn, &  fic  tranfiit  tewpus  vf- 
<e  ii  decimam  diem  qninti  menfisun  quafuit  combufia.  Cxtera 
nent  in  litera. 

Depauperibusautem  populi&  dc  rcliquo  vulgo, 
«lodrcmanlcrunt,  &C.  Hic cot.fequenter pomtur  ordinatiode 
r/i^>ient!bii.f,&primo  de  populu,fecundb  de  regi  loathim,  ibi:  Et 
idum  cft. Vnma  iH  duas,qu:a  primb  ponitur ordinatio  de  perfo- 
K  referu.tis.fecud(>  de  occijis,ibi:  Et  tulifPnwa  adhuc  in  duas, 
c/a  primb  ponitur  ordi'iatio  depopulo.Jecundb  transiatorum  nume 
>'-ib,ibi:l([Q QfXpopy^^^us.Vrima  m  duas,qiiia  frimb ponitur  or- 
cuiio  dcpcrfonts.fecundb  de  vafts,ibi :Co[nmn3S  quoque. Cir 
iprimumjciendHm,  quod  deperjonis  referuatis  fic  fuit  ordinaiu, 
cfd  iili,  qui  erat  alicuim )  eputationis  in  fapientia  vet  arte  aliqua, 
jt  condiiionc  notubili ,  fuerunttranslati  in  Fuibyloncm,  vtdeilla 
ciditione fcruircnt  Babylontjs.  c^ieri  verofuiriit  dimiffi in  lud^n 
A  cokndum  agros  &  vtneas ,  netcrra  rcdigeretur  infolitudihe,& 
rtderetur  inuttlis  regi  Babyloni,  de  cuUura  rero  tcrrf  ei  tributum 
u^num  redd  batur,Cf  hoc  efi  quod  diiitur:Y)e  paupcribus  au 
tn  populi,&c/.  habenfbus  atiquam  tondittonem  Babytonijs 
y.lcm,vi  pleniws  cxponitur  ^ .  P^r-Kvlt. 
iTranflulit  Nabuzardan  princcps  militia».  etpatct  litera. 
5 Columnas  quoque a:reas .  W'c ponitur  dijpofitio  de  vafis , 
f^equKLtnm  ff.itpr^tiofum  detatibusin  tempto  domini ,  totum 
..  ^ porta- 


portaueruntfccum  Chaldfi.  inter  vafa  tamen  ponii'  lur  kic  dux  co- 
lumne  ^rcf ,  qu^  erant  in  porticu  tempU,  de  qimum  magnitudine 
&  forma  dicium  fuit  difjuilperfinguta  j,  H,cg  7.  &  fimititer  de 
alif  vafis  hic  pofitis,&  ideo  hii  brcuiier  intendo  pcnranftrt^quia  de 
fcriptio exquifita  de  ifiis ibi halm locum,  dicit ergo :  Columnas 
quoquc  xrc^S.de  quarumforma  poileafubditur. 

4  Qnx.  erant  in  domo  domini.i.JB  porticu  templit 

5  Et  b<i(cs.i.fciticet,columniarum:qa.ilibet  enim  columna  hahe 
bat  (luatuor  partes,fcilicet,bafcm,tiipitem,  caput  &  capiteUum. 

6  Et  mare  a:ncum.v<jf  erat  magnum  &  rotundum,in  quo  Ui' 
uabantur  facerdotes. 

7  Qiiod  crat  in  domo  domini.j.m  airiimfacerdotum,do- 
musenim  dommi  large  accepta ,  non  Jolum  accipttur  pro  corpore 
tcmpli.fcd  etiam  pro  atrijs,  £?  fdificijs  ad  ipfum  pertinentibfs. 

8  ConfrcgcruntChald^i,&  tuleruntomnexscorum 
in  Babyloncm.  vt  materiapofjet  ixpeditius  portari. 

$  Et  p{7\ici\Z.i.chatdMias  ,  vbi  coqutbantur  carnesfacrificio- 
rum. 

I  o  Et  lebetcS.i./«/"c/n«/<ij  ad extrabendum  carnes, 

I I  Et  crcagras.?.  irtfirumcnta  mufica pro  Lemtis. 

1 2   Et  phialas  .'.Tafj  erant  ad  rcponendnm  vnguenfa  quib.  vnge 
bantur  rcges  &  Jacerdi'tcs,&  mfSdiuino  cuttui  confcrata. 
i^  Et  mortariola,&  ola  vala  xrca,que  in  minifterio  &c. 
In  qutbus  nrtbaniur  lpecics,tx  cfuibus  cvmponcbaniur  vngUL/ua. 

14  Ethydria.iw  qmbus  pontbatur  vinum  &  oleum  prottbami- 
nibus  ftendis. 

15  Et  thymiamatcria.  In  quibus  terehantur  fpecies  ad  facien- 
dum  thym'.ama,q'iod combu>ebalur  fuper  altare  thymi.maiis. 

M   I   F.t 


Uil  0  R^.A  L  1  T  E  ({. 
t ;  Columnas  quoque a:reas.confrez,cn\nt  Chaldii.  Myftica 
vr6fignificatioiftorum,qu.Tpcrtincbantadcultum  di- 
inum,pofita  fuit.j.lib.Rcg.Scdpcr  Chaldxos  confrin- 
untur,  quandobonaadDcicultum  pertinentiatcnta- 
fcnibusd^monum  fubuertuntur.Adduntur  tamcn  hic 
:iquaad cultum templi  pcrtincntia,  fcilicct, 
:    £t  lebetes.  ad  coqucndu  m  carncs. 

0  £fcrf<i(^r<jt.adcxtrahendumcas.pcrquefignantur  di 
jofitioncsadmuiiftrandum  cuchariftiac  (acramcntum, 

1  quocarnes  agni  immacuiad  contincutar. 

li     Et 


iz  £t/»/j/fCi.ij.  quib.  dc(it',natur  laus  vocalis&  mentaUs. 

12  £f  ;?/;ia/aj.  adreponcndum  h^c  vngucnra,pcrqucdc- 
fignantur  vnftioncs  chifmatis&olci ,  qu^  fiuntincc- 
clefia. 

1 3  Etmortarola.&ownia  vpfi  airca,&r.  in  quibus  tcncban- 
tur  fpccies  ad  facicndum  vnPucnta  pro  regum  &  ponti- 
ficum  vnftionc. 

14  tttndria.xn  quibusponcbanturvinum&oleumpro 
facrificijs  liquidorum. 

ly  £ft/;ywz2awj/e''«.inquibustercbanturfpccicspro  ihy 
niiamate  conficiendo,  &  in  altari  inccnlo  offcrcndo. 

t  AlOl<^^- 


919 


Glof ord.  &  Nicolal  de  Ly  ra 


9 


^  a     De  columntt  iufmdnnn &  cS"  c«' *'»  '-^  «>'^«'«'r  '"'■■  »f »"  fo  C     i5?  r'"K;/:rre  fw/if eu^uchim  vnuw,fi' erit prapr,fiti't,&, 

A  a lumni,&c.  llabbanus. Qiiod fafturam coiumnai um dc-  tincntcs.lcil  CJf,olcum gratic & milcricordic:  Ccuti" 

lcribitcum  capitcHis,&  rctiaculis  atqucmalisgranatis,  virgincs  in  pccloreluononhabentcs  ,  qui  frunrar; 

oftcndit  myi\icum  opus cflc:quia  Gcut  columnx  fignifi  viros  bcUatorcsconftnuuntur,  cum  arrognntiain  v: 


cant  do^orcs,  ita 
capitclla,  i.  fuprc- 
maparscorum.pr^ 
cordiafunt  fidcliii 
doftorum,&  rctia- 
cnladiiicrfacharir 
mata-iandi  ipiDtus 
cxprimut,  ficut  ma 
la  granata  virtutu 
luauitatcm  .   Hxc 
oia  antiquus  ho-  a 
iOaai       fiis  pcr  miniftros 
fuasconaturaufcr 
rc  dc  tcmplo  Dci. 
Si  quisafithoc  plc 
nius  noflTc  voluc- 
rit,  Ic;atopusno- 
P  ftrum  fupcr  hbru 
Jlii»um,  vbi  quid 
dc  his  fandti  patrcs 
fcnfcrint,  explana-   - 
tumcft. 

b     £t  lulit  maglfier  b 
militiJt  Surgiam  j-zcer 
dotem  primum ,  &c. 
Etiam  fortcs  in  cc- 
dcfia  diabotus  dcci  c 


matcria,&  viccos,  &pclucs,S^candcIabra,  dQmortaria,  » 
5<:cvathos.  QjiOtquota.urca,aurca:&quoti]uotargcntca,  ^ 


a  *i><at>il'Js.     Ylaternilis. 


noprcnicditan: 
d    SrpiSviiosde 
quivtdcbantfach> 
,Z'i,&r.  Scptifr 
fpiritu.fcilicct,'. 
(^ificatos.  Scd^i 
gratiam    pciu 
runr.rcptcmfp 
bus  ncquiorib. 
diti.non  rc^isc 
ftismandata  in 
tur,  fcdrcgisin 
ni  voluntatio. 
qiiuiuur. 
e     Et  ftribamp''- 
^ ptm  militun},t^ui 

cula  SQTiala granara fuper t corona in circumitu oia  gnca,  ^  bcr^RcijQ ^q  \ 
(imilitcr  columna: alteriu.<;.Et  fueiunt mala granata  nona-  qui  intcrprct, 
eintalcxdcpcndentia,&^lamalagranataccntum  retiacu  ^^  ^'^P^"^  \ 


argcntca.Tulit  magiftcr  militi?  colunas  duas,6^mai  e  vnu, 
&  vitulosduodccim  a::icos,c[ui  eratfub  bafibusjquas  fecc- 
rat  Rcx  Salomon  in  domo  dni.Non  eiat  pondus  acris  om 
nium  vaforu  hoiu.  Dc  columnis  aurcm  deccilfi  &  06I0  cu- 
biti  altitudinis  crac  incolunavna,&tfuniculusduodecim  s 
cubitorucircumibatca.Porrogroflltudoeius  quatuordi-  9 
gitoi  u,&:  mtrmlecus  caua  erat,&:  capitclla  lupcr  vtranque  ^ , 
5rea,&  altirudo  capirelli  vniusquina;Cubitorum,&rctja 


'rm  ordinem  aniiuc  vcljptitis  vit  o  i'm  CJt  "3  fonihinglt. 

lis  circundabanrur.Et  lulit  magifter  militi^  Saraia  faccido 

9  «ALIcondiiam.-        b  fPresb)  tfios,fcilitci,t|ui  t;,lentum  verbi  Deiai>fionduni  in  terr». 
cfQui  ofliiini  liil-i  •iFCiiir  de  e  n  «  i-n     t:s  cijue  f.-imtu-.nrc  intr;int,nec  ilios  inir>repetmittut. 

tcm  primii,&  Sdphonia  (acerdote  lcdm,&:^rcs  cullodes  vc 


xc 


Abaei.d. 


ftibuIi.Et  dc  ciuirate tullc  eunuchu  vnu,  qui  crat  prgpolit**  '^ 
pir,&captiuat.  vn:  d  fupcrviros  bclIatorcs,&lcpteviiosdehis,q  vidcbant  facie 
£.^c*eiu%LkiU,&c.   c  regis.-quiinuentifuntinciuitatc,6<ffcribaprincipemilitu. 


is 


cos,  quirudesi; 
clcfiaquosadn 
tiamChriftinu 
redcbucrant,  : 
uis  cxcniplisd 
pant:&acoctu 
lium  percrro: 
fcqucftrant. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  I    Et  vrccos  &  pducs  &  candelabra.  m  quibu^  lauabantur 

catnes  ojftrcnUa  fuperaitare  holocjujii. 

i     El  cyathos.  Jn  qinbns  probabatur  vinum&oleum  ,  vtrtim 
,  effent  apta  ad  facrificium. 
'  ?    Quptquot  aurea,aurca:  &  quotquot  argcntea,argcn 

tca.<;«iJ  omnia  vafaaureaponebantadvfuimpa  t-m,&argc}itea 

cd  aliam,  &  area  fimiliter  ad  alim. 

4  Vitulos  duodccim  xrcos.  bowt  vocantur  5  .T\e^. 

5  Qui  crant  fub  bafibus ,  quas  fcccrat  rcx  Salomon  in 
domo  domini .  B-tfes  dicuntur  hie  partefmdi  mans  ^mi.  tjuod 
fedebat  fuper  illos  i  z.vitulos:  &  tres  refpiciebant  ad  orientem,  (j 
trts  ad  occ'identem,&  tres  ad mcridiem,  &  tres  ad aquilonem. 

6  Noncrat  pondus  airis  omniuni  vaforum  horum. 
Hoc  dicitur  ad  defignandum  magnitudintm  &  multitndinem  eiust 
intantutn,  quod  nonpojfct  defacili  fciri  pondus  determinatum. 

7  De  Columnis  autcm.  duabmfupradiclis. 

8  Dcccm  &  odo  cubiti  altitudinis  crat  in  columna 
Vna. hoc intelligendum  tfi defiipite, qiia lota columna ex quafior 
partibus prediHis  conHituta  h^bebat  z") .cubitos  in  altiimivt habe^ 
tur z.Varat.^.& dcclaratumefi  diffuftus  ^.RSg. 

5?  Et  funicukis  duodecim  cubitorura  circumibat  eam. 
idefi,eiui  grojfitiem. 

10  Porro  grofilitudo  civis.idefi,fpifJ!tudo. 

1 1  Quatuor  digitorum,&  inirinfecuscaua  crat,&  capi- 
tclla  fupcr  Vtranquc ,  &C.'quorum  forma  erat  valde fubtihs  & 
artificioja^prout  didumfuit  3.  f{cg. 

11  Et  rctiacula  &  mala  granata.  t4d  decorem  emm  capitcllo- 
rum  erant  tbictrcumita  matagranata  dexre  appofita,  &  rctiacu- 
la,quie  fecundum  aliquos  eranl  quxdam  foramina  in  circumitu  capi 
tcUorumartificiosd  fafla,(icut  in  oflijs  laternarum  xrearum.Et  di- 
cuntur  retiacula,quiaforamin<i  illa  in  aliquo  erantfimiliaforami- 
nibus  retis .  Setundum  alios  eratopus  reticulatum  defilis  xreisfa. 
8um,& pofitumfuper  capitella.veL  quodper  illa  apparebant  ma- 

U 


U  granata ,  ficut  illa,  qu£  funt  operta  reti ,  apparent  exterim 
tetisforamina. 

\l  Supcrcoronaniincircumituomnia  cnca,  fimilii^ 
Column^ i[tzx'ms.i.fnper  capitelln  quod  dicilur  corona  ,  co <\ut 
erat  fupnr  caput  colitmn^  ficut corona  fuve/  caputr^-gis. 
14  Etfucruntmalagranatanonagintafcx  dcpcn,'"' 
dependentia  a  capitcllo ,  &  tot  erant  quuji appofit.i  i»  qu 
lumna.Tertib  ^egum  dicitur.-quoderani  ducenu  in  q.ial/i- 
nii,centum  dcpendcntia  &  centum  appofita.Et  ftcut  d  dn, 
dcm  ,  i(ii£  dux  column^  erarit  fitepropeparietes  ex  vtra: 
portitHi-.ita  quod  quatuor  mata  •^r.inata  iuxta  parietem  pojiia  lio 
appurebant,&  ideo  non  computantur  hic,&fic  remanentttona'. 
tafex.^.vero  I\egum  computantur  ornnia. 
I  s  Et  omnia  mala  granata  ccntum  retiaculis  circund, 
Licet  enim  in  qujlibct  cotimiua  cjjlt  lantum  vnum  rctiai  ulum ,  /: 
men  ibierant  ce>U»m  diflin^'iGnes,ficutin  malis  granatif  erani 
tum  ordints.duQ  enim  mala granata,  fcilicet ,  r?//;»; 
aliud dependcns (ub  rof.uiebantvm.mordincm-.&j.   . 
cumitucapitelli  cffcnt  centum  appofita  &  centiim  dtpendentia, 
per  covfe.ftens  erant  centum  ordints. 

16  Etrulit  magiftcr  miliiix  Saraiam  faccrdotcm  p 
fmm\,&CC,HiC  pi>ititur  ordiiiatto  de  perfunis  ad  ritam  n<tn  rcjt 
usyCUMdicitur:Et  tuUtmagiftcr,&c.  faccrdoicm  pi; 
ideft,primi  ordints.Dauid  ettnn  diUtn.xicJactrcluCiS ptr  j^r., 
tuor  ordinesivt  habetur  i.Varal. 

17  Et de  ciuitatctulir  eunuchum  vnum,  qui  cratprc- 

litUS  luper  virOS  bcUa.tA'  quopatetqubd  dnUur  tunmhus, 
a  Jeciione getiHalium,<juia tales  non  prcpmmntur  homimhii bt 
feda  maturitate  & h>neliate ,  fecundum  (/und  dicitur  AUtth. ! 
Suntcunuchi,qui  fccaflraucrunt,&c. 

18  Et  fcpteviros  dchis,qui vidcbant  facicm  rc^is.-qui  ii 
ucnti  funt  in  ciiiitate.j./Ai/>t'«rt.f  ud  ipium  Uhcru»!  .jk  (-//'i»'.  • 

19  EtfcribampnncipemmiUtum,  quiprobattyron 
idtji,iuuenes aptds  ad cxcrcitiHni arriHtruTiuhoi.  ii.ierjeiittcxb^ 
lonisyquia  confilium  &  faHorem  dedcrant  Sedechix  rcbelland\ 

*  I  £t 


1 1    £t  vrcees,&  pdues.  vbilauabantur  carncs  offcrcndc  in 
altari  holocauftorum. 

t     Et  candelabra,&  mortaria.pro  iUuminationc  tcmpU. 
a    Etcyathos. inquibusprobaturthus,  &  fimiliahuiuf- 

modi 


modi  ofFcrcnda  ad  vidcndum  fi  cfTent  ad  hoc  apta ,  pi." 
h^c  omniavara,qua:crantnccc(rariain  diucrfisoblatii 
nibus&  facrificijs  tcmpore  vetcris  teltamcnti,  figoant; 
vafa  ncccflaria  in  oblationc  vnius  facrifici)  pcrfcfl' 
quod  cft  cucliariftia  tcmporc  noui  teftamcnti. 

t  MOK^' 


^il 


leremix.   Cap.LII. 


/^  a  Etfexj^intartmdepfiputo  terra.  Stiilfos,  rciIiccr,coopc- 
^r,orcs,qiiimerito  vnlgi  nomincappellainur.qiii  vrilita 

t,ii diuini  confilij diiceincrc ,  &  implcre  ncglcxcriint. 

\)Etpercuf/:ttos  rr.x  Bal>yloi.h,Grc.  Hoc  ambif  rcx  Babylo- 
.(,.  n , vtquosab  ecclefiacuellit,  pcrducat  ad  interfcciio- 
pu-  naiperpetux  mor 


tingcntas  ciuadrasintaqumque.   Summamverocom   D 
pinans  dicirefle animas  quatnor  milia  fexccnfas.  Qiiod 
hiflorialircrfadnm,  fpiritualuer  innuit,  quia  omncs 
<iui  fandce  trinitatis  fidcni  pcr  morcm  polluunr,  &  cu5 
geliorum  dodrinam  noncuftodiunr,  &pcrfcdioneni 

bonorum  opcrum 


quitprobabar tyrones,&:  lexaginta viros dcpopiilo  teri-^,q  i  defpiciunr,  regi co. 
inucti funt in  medio ciuitatis.  Tulit aute  eos  Nabuzardaa  f^.^J^P^l^^ff.^^^J: 
magifter  militi.'E,&  duxiteos  adrcgeBabylonisIRcblatha. 


af  lii  muliitudine  rcclcium  &  amoic.voluiitiiis  Lau  cnini  dl  &  fi>atijla  vu. 
qiiiducitnd  mo-tem,&  niulti  intrjni  percain. 


Iud?os  tria  milia  &c  vigintitres.  In  anno  odlauodecimo  Na  -. 


S  Secun  I 


C  Ifte  cH  populus  tjue 
tnlinlit  T^abuchodo- 
n0r,&c.  Rabba- 
HjS.  Tertio  vafta- 

lUlNabuchodono-       _,  ^,  t^  i    1      •    „    .        >    .  .        „  ,    , 

fcluda:am.Prim6,  b  Etperculiiteosrex  Babylonis,&  mterfecitcos  in  Reblatha 

Clloachim  ,qui5c  fPer  pecc;IJ.     a«Q^nominisDe  confcllo.es.  idcmut.     bf  In  regnum  coi  f  (iori<  &  crnir  s. 

Ehchimfiliu  lofic  ^  in  tciTa  Emath.Ettranslatus  ell  ludadctcrrafua.lftcellpo 

viauni  catcnis  du      pulus  quem  tranlUilit.Nabuchodonofbr.In  anno  fcptimo, 

X\  in  Babylonem      *■         ^^,^  ^ 

•ciin  vaijs  domini, 

qKin  tcmploluo 

pquit .   Sccundo, 

cm  loachim  co- 

gi5mento  Iccho- 
gnim  filium   eius 

cmniatre.&prin- 

citbus  ,  &  cunu- 

cbtranllDhtin  Ba 

b]onem,  &  pretio 

fiima  vafadomus 

dmini.  TcrtiocQ 

S<'cchiam  cajpit,& 

C2;auit,  filios  ems 

iiKrfccir,  &  incen- 

didomum  domi- 

niScIcrufalcmde 

flaxii.  vndc  lere- 

iras  primo  dicit  cf 

fcanslata  tria  mil 

lii&  vigintitrcs. 

S<und6  ,  odin- 

gitas,  &  triginra 

das.  Terii6  fcp- 
r  tin- 


3 


uiunt,  quiiumine 
fcientijcpriuatosin 
captiuitatem  pcrpc 
tucconfufionisab- 
ducir,  &:rctruditin 
carcerem  inferni  , 
vbigcmunt  inper- 
petuum  damnati. 
d  Etficiumeli.Sx' 
gnificat  admiranda 
Dei  potentiam  per 
bonos,&malosa:- 
auefuaexcrcerciii 
dicia.  Njm  ficutSe 
dcchia  incorrigibi  E 
lcm  ,  &  prophetis 
inobedicntem 


buchodonofor  traftulit  de  Icru/ale  animas  odingcntas  tri 

«r''rr'io. 

gintaduas.Inanno  vicclimotcrtio  Nabuchodon.  triiftulit  j 
Nabuzardan  magifter  militia:  Iuda:orum  animas  feptin- 

aTQj^primo  vel  fccundo  vel  tertioc3^)tiur«funt. 

pntasquadragintaquinque.Oescrgoanimxquatuormi-6^°b,X"drofor' 
iia  lexccntar.Etfavflu  eft  in  tricc/imofeptimo  anno  tranfmi  g  cscitatc,  &  captiui- 

j^rationis  loachim  regis  luda  duodecimo  menfc,  viccfima-     ^^fc  perpetua  dam- 

°  afN.posNah„chodonofor  nauu,  ita  pcr  Euil- 

quinta  m£fis,  leuauit  Euilmerddach  rcx  Babylonisipfo  an  9  "j^crodath ,  &  loa- 

_•/-•  T       1-  rf      «>»i"^-      '11         chim,quihcetpec- 

no  rcgnilui  caput  loachim  rcgis  Iud« , 6c eduxit  eu de do-  •    cator fuerit, ramcn 

mo  carccris,  & locutuscft cu cobona.  Etpofuitthronij  ci'  populo,  &  ciuirati 
fup  thronos  rcgu,q  ui  erant  poft  fc  in  BabyIonc,&  mutauit  trTmiram' fadTdVt 
vcftimcnta carceris  cius:&:  comcdcbat  pane  coram  co  fein     rcgi  Babvlonis,cor- 

pcr  cundis  dicbus  vit^  fux.  Et  cibaria  cius  cibaria  ppctua  J.^^^^"^  mifericor- 
j  u  ^  T>  L    I      •     .1  r        \       ,-^     r        a"erre(pexit,&dc 

dabantureiarcgeBabylonis,  itatutaperlmgulosdieSjVlq;     pccnislibcransqutc 

ad  dicnunortis  fua:  cundis  dicbus  vit^  cius.  **  reaituit  &  hono- 

ri . 

r0  Sunt     1 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  )  EtfexagintavirosdepopuIotcrra;,quiinuenti  funt 
i  mediocmitatis.  hos  fimiUter  imerfccit  quta  retlitttut  ei  dc- 
tjdendomtatem  quatum  potutrunt:  &fic  non  reiJideruntfe  vo 
htarie,(cd  fuerunt  inuenti  latentcs  &  abfconditi. 
2  Mecft  populus  quem  tranftulitNabuchodonofor, 
h  cnnfequenter  punitur  trunslatorum  in  Babylomm  numeratio. 
i  Inannofeptimo,Iuda:ostria  milia&  vigintitrcs.  Et 
Imturhicfcriptura  dt  tra.nslatts  ciilechoniafiiio  loachim,  vt  di 
Ctl{ii,ia.&  alijHeb.Sed  contra  hoc  videtur  quoidicitur  4,,\eg. 
i-iuhdlranslaticum  to  fuerunt  decem  mitia.  Sedhxc  difjbnantia, 
foitturper  hoc  quod  hic  dicitur,  lud^os  tria  milia,idefi,de  tribu  lu 
dide  alijs  autem  tribubus  fucruntfeptem  milia,  qui  hic  omittun- 
tu  &^.l\egum  cum  ifiis  numerantur.  Item  ^.l\rgum  dicitur,  qi 
ifitranfmtgratiofuit  anno  oSiauo  f^abuchodonolorMc  auiem  di- 
€iir annc  Jepttmo.  ^i  qued dicendum,  qubdibi  accipiuntur  anni 
T^buchodonefor  i  principio  regnifui ,  hic  autem  ab  illo  ttmpore 
qi  loachim  filius  lofi.tfuiteifubditus,&feruiensfub  tribtito.J^ 
bihndonofor  autem  tam  regnauerat  vno  annr. 
4  InannoodauodecimoNabuchodonofor  tranflulit 
alerufalem,&c.  Loquitur  htc  detrarislatione populi  cumrege 
Sii  chia.  Sed  cbira  hoc  videtur  qund  fupra  dicitur  capite  ifln.  Ipfe 
c  annus  dccimu  fnonus  Nabuchodonofor  rcgis  Babylo 
ti,SiC.EtjolHttur  hotftcut  &prgiedens,quia  hic  accipiutur  anni 

2{abu- 


Xabiichodonofor  i  tempwe,  ^  quo  loachim  fa^us  fuit  eius  feruus, 
fupra  verd  d  principro  regni  jui. 

5  Anno  vicefimotertioNabuchodonofor,tranftulit 
Nabuzardan,&C.  Tunc  enim  cepit  Tyrum  &  pLures  alias  ciuita 
tes  circaluddam  ,  ad  quas  confugerant ante plurts  ludtni  timore 
J^ab-Achodonof  &  illi  tuncfueruntcapti,&in  Babylonem  du^i. 

6  Omncscrgoanim:E./;/c»«wcrtf(<f. 

7  Quatuor  milia  fcxcenta:.  Sciendum  tamen,  quod^erunt 
rnulto  plures  ,fed hic  &  m  libro  l{egum numerantur  tantum  nola- 
biliorrs . 

8  Et  fad^um  cft  in  tricefimofeptimo  anno  tranfmii^ra- 
tionis  Ioachim,&C.  Hic  vLttmo  pomtur  urdinatio  de  lecljunia 
regr,qu:  pofi  Lmgim  carcerem  fuit  honoratus  in  Babylonr,cum  di- 

citur:  Et  faftum  cft  in  trigefimofcprimoanno  tranfmi- 
grationis  loachim.  Tantnm  enimfun  m  fiatuhumili. 

9  Lcuauit  EuUmcrodach  rex  Babylonis  ipfo  anno  rc- 
%m,ix.C.llie inimregnaun  foH  ^ahuchoatttofor  patrem  fuum  fc~ 
cundum  Hibr^os.  Et  mortuopatrecuregnarct,hvnorauit  Joachim 
Jupir  vmnes principes  regni  fui,vt  apparet  in  litera .  I{atio  autem 
Imius Jecundiim  aliquos,  qn.a  H.'^buihodoi.oJor  patre percijfname 
tia  ,  ifie  Euilmerodach  filius  eti-s  volutrit  regnare ,  &  vidtbatur 
de  peicufflone patrisga  udere.  propter  quod  l{abuchodonofor  in  rr- 
gnu  rcflitutus  fecit  eum  incarcerari  cum  ijio  loachim,  &  ftc  cum  eo 
contraxit  amicitiam:prvpttr  quod  conflitutus in  regno  mortuopa- 
tre  hunorauit  eum.  Casterapatent  in  litera. 

•J«Et 


M  0  II.A  L  I  T  E  II. 
T8  EtfaBm  eil  in  tricefmofeptimo  anno  tranfmigrationis  loa- 

cbim, 


cWm.cJTf.Scnfus  huius  mynicuspofituseft^.  Regum,  in 
fine,vbiproprie  habct  locum. 


9H 


Glof.  ord.&NicoIaidcLyra     c)i^ 


Protbemata  itiTbrenos  Uremix. 
P  ASCH^'S  IVS. 


R-.tlxrtu» 
;  .ii-.Cor- 
btcofit,  vixit 
fiibj<UL8lio. 


Thren.i.a 


animo  fufjiirans  &  ciulansjdixit. 


Prjl.<:4a. 
Pfal.85.b 


j.Par.jf.d 


Vntcanticacan- 

licorum,  Tunt 

&  lamcntatio- 

ncs  lamcntatio 

mim.LibcrSa- 
lomonis,  Canticacantico- 
rum  Ihrcni Icrcmii.lanie 
lationcslamcntationum . 
Sicut  enim  cantica  prxcd- 
liint,  inquibusfponlusaut 
fponra  dulcibus  fruuntur 
amplcxibus:  ita  lamcntatio 
ncs.in  quibus  fponfj  afpon 
faabfcntia  moltis  modisflc 
tibus  dcploratur.vndc  dxci- 
tur:  liuamodo  fcdet  fola  ciuws. 
Iniiliscanticis  inducuntur 
diucrfje  perfona:  ad  nuptia 
liagaudia:  In  hislamcnta 

tionibus  diuerfae  abdudac  planguntur.  Cantica  dcccnt 
in  pairia.lamentationcs  in  iiuiusvita;  milcria.  HincDa- 
Uid  ait:  leaeirt  hymnus  Deus  in  Sion  ,  &  tbinddetur  votum  in 
ItrufiUy».  Et  alibi:  Bcatus  vir cuins  tfl  auxilium abs  ityafctii.  in 
B  cordr  fuo  difpojuit  in  vj/.U  hyy.&<. 

Pafchafius.  Quadruplici  plangit  alphabcto,  quia  & 
QuaJratum*  nos  &  mundus dc  quatuor  clcnKntisconfininnis,ignc. 
aipiubctum.  aqua_acre.&tcrra:vtquiquatuorclemnnisconfi(1imus 
quatuor plangamus  alphabctis.  Quod  propheta  non  (o- 
lum  prsfcntia,  fed  pr.Ttcrira  &  futura  dcploret,lilcr  1  a- 
raliponicnon  manifeflat,  vbi  lcgiturquodvniuerfus  lu- 
da  &  Icrufalem  luxeruntlofiam  Scdlcremias  pracipue 
fubquadrato  coeli  cardinepixrcntis  feculi  delia?  Qua- 
dratoalphabctoluger,vtomncsadlaipentainuitct  Ma- 
tcrialis  cnim  hicnumcrus  cfi,  quia&  homo  &;  mundus 
quatuorclcmcntiscficompad\us.  Quatiioriunt  tcmpo- 
ra,  quatuorclimata:  artas  quoque  noftraquatuor  coflat 
partibus,fcilicer,temporis,&  dici,&  hebdomadis,  &  mc- 
lis,&  anni .  Hic  cii;o  numcrusmaicrialij.  quafi  quadia- 
tuseftfolidus,omniafibi,vtfubfiflantqu3drat.non(olu 
terrena,redetiam  coeleflia  .  Quatuor  funt  cuangcliflar, 
quatuor  virtutes  egrcgijB  vndc  ca:tcrae  cgrediuntur,qui- 
bus  quafi  quatuor^Paradifi  fluminibus  omnia  virtutum 
germinairrigantur.Quiaergoquatuorclemcntisfubfi- 
ftimus,quiinteriusextcriufqucdelinquimus,iuflumcft, 
vtcjm  prophcta  quatcrnarionumerodcflcamus,&  ma 
tenali  numcro  nos  intus  exteriusque  renoucmus:V  t  fin- 
gulismorum  corporumq;  corruptionibus  fingulaop- 

Eonantur  elemcnta  litcrarum.  vt  qui  fuper  flumina  Ba- 
ylonis  captiui  tcnemur,  abfoluti  pcnitentia  &  gratia  in 
noftraSion  vcra  libertatepcrtruamur. 

Pafchafius.Conflat  multa  efle  genera  fletuum,multas 
diffcrentias  lachrymarum.  AUtcr  propriadamna,  alitec 
Q  plangimus  alicna.AliterpIoramusdefidcrio  ca^lcflis  p.v 
'  trix.AUtcr  X)  (celerum  immanitate  &  tcnore  gchcnnx. 
AUter  pro  dolore  cordis.  Alitcr  proamore  pix  rccorda- 
tionis.Hasdiuerfitatesfletuumdiuinalcripiuraindiucr 
lislocis  cxplanat.cum  fingulorfi  yarios  affcdius&  lame 
ta  explicat.  Vnde  Dauid.  Fumtnt  ththi  lachyrru-  rrn.>, {ir  i .Et 
nlibi.Lalioraui  ingenntu  nieo,vatare  facia  tota  noilekHu  rneum, 
lacry.me.fir.we.yig.Et  leremias:  Caligauit  oculus  meus  pKC  ama 
riiudiiie,cfc.  Hisaffcdlibus  fidcles  moucntur.quitotum 
volumcnilludEzcchielisinfenfurnmentistrai)ciunt,in 
quociantfcript£elamcntationcs,&  carmen,  &  yx. 

Pafchafius.  Tam  terrcni-ciuitatis  ruinim  quain  ccdc 
fix  damna,&  animarum  dilcriiiiina  in  lamentationibus 
cxponerc,&  proopportunitatelocorum  adtriatempo- 
ra  fcnfus  dccernimus  dirigere ,  Thrcni  ficut  ait  Hieron. 

nietrica 


Inciptupt  Lamr.tAtiones  kremiic,  qus.  Crece 

Tsnyii  j  Hebraice  nwp  Ktnoth 

tnjcrtbttur . 


T  flidum  efl:  poftquam 
in  captiuitatcm  ridaCl' 
clt  Iliacl  ,  &  lcrufjlem 
dcferta  ell  ,  fcdit  lere- 
miaspropheta  flens,  & 
planxic  lametatione  hac 
in  lerufalem,  &:  amaro 


Var'j  flctus. 


rrj.4T.a 

\H'i\.f..b 

Icre.T^.C 

tzecha.d 


Threni. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  T;j  T  faftum  eft  poflquam  in  captiui.&c.rofttw  iflud  vf- 
X-J  i»e  adjinm  capitis  vJetnr  appojiium  ab  aliquo  e.xpofttorCf 


mctrica  lcge  compofiti  apud  Hcbr.funt.vndc  apiid  La  [) 
noiin  fingutisfcnrcntiariimprincipijs,  fingulx  Hcb.li 
r.r  pra:notanmr,a quibus  in propriaUngua  vnufquilqi 
vcrliis  incipitur.Nxtoi  litcrx  vacanta  iny(krio,cu;n 
vnus  apcx  aut  vnu  iota  dc  legc  ptcriri  dcbcat.  Vn  (inoi 

larii  literaru  intclligctia,!" 
gulis  fcniciijs  cfl  aptand 
Alcph  intcrprctaturd( 
£tnna.  Vcraautcmdoft; 
na cft,  qiia Dcus cogno(c 
&  vniiifcuiufqucflatusv 
dcfcctusnon  ignoratur.\ 

de  Ifaias,  Clnr.fnaie  damnr. 

in  dcilrinis.  Vndcbcnclei 
mias  fpintu  maroris  p' 
nus  ait:  Q:ii>muuiijAaJc4ei, 
uiias.   Nonplangitman 
ciiaitatis ,  lcd  tropiccpop 
lum  in  captiuitaicmducl 
vndc lla.  Et  'cln.ijttiur  ji. 
Siunfuut  vrnbiatulinn  in  vii 
■  &ftcut  tugmin  in  cucumtrai 
&licut  ciiiitas  ,<iux  v.iflntut.l 
vchcmcns  cxclamatiopp 
phctx,plcna  fletibus,plcnadoloribus,plcnaadmrratio 
&  ftuporc  Lamentatio  eft,autcx  moeroreprarfcntis^ 
tx,autex  defiderio  stern?  vitaecordibushumanisdo! 
Spirituflandli  infufa  compundip.Legimus  DauidUi 
tatumfuperSaul  &  Ionathan,&  luper  Ablalon.  Flc 
Ezechias  flctu  magno.Flcuit  Petrusamare.  Scd  hx  mc 
tolamcntationeslamentationum  vocantur:&  ficiiir 
nus  rcducituradfpeciem,vtaIiquando  fpcciesad 
extedatur,fic  tcrrcnae  Icrufalcm  &  popnli  cxcidium  * 
ploratur,vt  prxfcntisecclcfis damna  dcflcantur.  Sics 
ncralitas  noui  popnli  &  veteris,  qui  a  fidc  corrucntcs 
ptiuantur,vtvniu(cuiurqueanim3E,quje  fuittcmpluf, 
rituffandi  ruinaplangatur.  Sicad  prxlentemcjptiuit; 
fub  qua  fit  hxc  prophetia,lamcntationes  intedut.vtqn 
faflacft  fubTyto  &  Vefpafiano  penitus  nonomiiia 
Omncsdcniqucprxfcntis  vita:  cau(as  &  ruinasccrnc 
prcphcta ,  &  ccmit  &'plangit  &  plorat ad fingula,  vtt 
fcant  finguli  dcflucrc  propria ,  cum  defleat  ipfe  coram 
nia&alicnadclida. 

Gilbertus.Lamcntationcs  Icremi^  mcmbro  patcto 
tionismaximediftingui,vcldiflblutocolo!ari.Rc?c 
breuiter  abloluta  finctotius  fentcntiajdemonflratio; 
dicitur , qua:  alio orationis  membro  cxcipitur ,  (Iciir , 
hic:  Tlo-ans ploiaMit.  Intcrdum  vero  more diffoluti  co 
iundUonesdemedioauferuntur,partcsfcparat2ofl'cr 
turhoc  ti\odo:044omodu jidet jola cunas.&i.  morerhctorii 
aliquando  duobus  mcmbris, aliquando  tribus,aliqua 
do  pluribus  conflatoratio. 

Giibertus.  Rhctoricorum  coloi  u  fplcndorem.  &  fe 
tcntiarum  grauitatcm,&clocutionisornationcmmc 
ccntc  diligcns  lcdor  non  taccbit.Locorum  cjuoqucr 
toricorum  nmltitudincm  ,  &  dialc(3:icorumraritn\; 
&aigumcntori!m  fubtiliratcmgratisinucnict.PrcEtcr 
&  rhctoricacoqucflionishumilitaccm,&  intcrdumi 
dignationis  a(pcritatem,vcl  vtriufquccoiniflioncm  r  } 
lodocentedocebit.Rudibustamenfaiisfacicndo&cf 
queflioncm  &  indignationem  rheroricam  proprij';  <^: 
nitionibusadmcdium  dcducerenongrauabor.Elh 
(vt  ait  Tullius)conqucflio,oratio  auditornm  miicn'^ 
diam  captans.CuiusprimusIccus  eft,duni  pcrqiicm, 
bus  inbonisfucrin)Us,&  quibus  in  m.^.Ijsnunc  fimi 
ofledimuSjficut  hic: '^iwmcdo fcdet  fola  uuiras.&i .  Indigr 
tio  cfl  oratio,  per  quam  ccr^ficitur,aut  in  homineod 
aut  in  rem  oftcnfio.  Cuius  primus  locuscft  abautir 
te.cum  dicitur:  ^iMt^.cuneea  res fnerit dijs imnnirtdlibif 
Sicut  hic:  ^  anui.liu^esV.a^^a^.ii  eius  niiie,&r.  In  primo. 
alphabctopaucosconqueftionis,&indignationisloi. 
aflitinado,  diUgciiori  &  perfpication  via  aperio  kcto  ; 
"^  CAP.I 


ad 


ad  contintMttdum  fcrtentiam  capiiibusffqucntibus,  quodwmf? 
Hcbr.  nec  in  libris  cornliis . 

*CAP. 


s^-y 


Th 


t  jUph.  Do<flrina,  fciliccr,  vtreipfiim  &Dcum  cogno- 
,cat iiomo  .   Hancplcbs  Iiidsortim  nonhabuitidcirco 
nerito  iioihbus  (bbiaciiir. 

c  A  p.   r. 

\r\Faniodo  fechtfota  du.tis.  SubLier/jonemifcr.T  ciuita- 

v^tis,  &  ruinacclcflispo- 

uli  no  Iblu  iiib  Ciialdxis  ac- 

Jdiflc,  vcrQ  iub  Tyto  oc  Vc- 

Mliano  plcniu';  coplcnda^- 

.fjtiat.antc  vitinia.n.captiui 

fieno  (blaiureledcrcdf,ni- 

|(brtepro  doloris  e.xaggcra- 

nne.  A  Cliaid;tispaupercs, 

:rrs  cultorcs  relidi  lcgutur, 

(jib.  Godoliasprxcflciubcf. 

■cccinitas  clnodeftruif,  (cd 
pft  mortgChrirti  valhinda 
clertur.vt  nec  lapis  fupcr  la- 
picm,necpopulusinca  rciin 
caiur.Rcucrfi.s.n.a  captiuita 
taeuit  virga  furoris,  quia  p 
ninita  &  corrcdioncs  pphc 
tJu  non  funt  ad  Dcii  rcucrfi, 
lijbencficijs  Dci  lcmpcr  liic 
Brist  ingrati.  VndeMoyies.  b 

.  I'  conitiictune  tua  ,  &  leruuim 
Iunljimim:fe:nner  contenin  se 
r-.icdiraDetim:  EtStCpllrinus 

lAdibusApoftolorfi:  >nru, 

,1  uit. cer;v.cr,&  incircuiic:ft  cny 

:■.  Propterca  fepe  flagcll  is  at- 
r.abhoilibus  opprclTi,ma- 


5)z6 


ren,   Cap.  I. 

rioru:vt  ta  illiqua  hi  intclligatcx  fcriprls  quaforu  pccca 
tu  fit  caula  maloru.Quatuor  igicrcripfitlamentationcs- 
quaru  vniulcuiulque  verfus  copofuit  iuxtanumcru(5c 

ordinedemcntorfi.Lugctautvrbisvaftatione.muItitu- 
dinis  incolaru  eius.antequa  deflruaa  eflet,  fada mentio 

.d.,™  H!„„„v,.,.        ne:vides  etia  illa  mifere  folue 


D 


afDoftrina  f«iindiim  Hiaonym. 

Alcph 


Iliaorice. 


t  cxpoIiaM. 


te  tributu,qua:  ab  aliis  ciuitati 
busquondaaccipere  folebat. 

Pafchaf.  Qnomodofe.fo  ciuitas. 
lerufalem  populisfpoliata  & 
ignominia  plena.inter  hortes 
humiIiata:o]im  populofa,& 
Itcr  hoflesgloriofa.  Fack  e  (jua 
[1  vii'a,&c.Kcgibns  deftituta, 
facerdotibus  defolata,  teplo 
prophanato,5c  vaforu  gloria 
fexplofa ,  auxilio  Dei  deftitu- 
ta  .  Oumiaa  gcntium  C[\XZS  amb 
fubucrtcrat&  fubiugauerat. 

Paichaf.  Anima  fola  (cdet  Moraliter. 

quafividuabonisexuravirtu 

tfuquxfubiecit  fe  dhio  Chal- 

dxorfi,  &  pubertatis  fu.T  cote 

pfit  fpofum.Chaldsei  captiua 


a!Aifeilaose.adn.ratiiie  bTHumiliata.  cTPopuIof?oliatA.   1-DeHitnti  v^l 
«leiolaraaux.lioDei&angelotum.fHabituplorantis.  dflrrunil.re!  ani- 

^  i'a,  vcl.iilelia.  I ■^"'""'•'^iJaiua.i  tdpiiua 

•<g  Vomodotfedecrdla  cmitasplena  ^  ''^sinterpretanMiifuntdcmo 

\  W   a^Exgonribus.  &  tribubu? ,  &  linmiis  congtegata.  TOi:m  ^  "^'^  '  ^  dcIoHo  Carlcftis  patri» 

popuioa  bfAboppoaio.  c^Nin  vere. diRegibus.ia-  anima  reuocant,&  inDOiefla 

cerdo.ibus,Deiau!.i':o   ^Abrenterponro.  .- r    -             .•^_-"">'^  lU  puiCUd 

po'puio.  t  Flda  eft  quafi  vidua%  ^^^^^^^^Pf'"«-.vnde.^;^«.«« 

.'  ••I)''uiclaruni.  -    '  ' 


E 

Ifa.i7.« 


domina 


gentium 


t 


iinbusafflidi.ncc  ficcrediderunt:  fcd  cxaccrbaucrunt 
)aexceiium:&  ideocaptiuatisia  lo.rribubusin  Affy- 
ri>,dux  qusrcmanfcruntdomo  Dauid  (cqucnrcs,& 
Ciifpecictenuscoletcs,  paulatim  crefccntc  malitia  pri- 
n:in  Chaldxacaptiuantur.  vndcliicciuitas  plangitur. 
Mcmuduleaajdu  uMai.  *Thcod.Lamcnratiocquide 
ccniferationis &  intimi  amoris  eft  inditiu.Cxtcrfi  arbi- 
trtdiuinu  prooheta  fcripfiirdamctationcs  in  gratia  & 
vmate.tii  corfi.qui  tuc  tpis  viucbat  hominfi.,tfi  pofte- 


tiy.difl.c 
nuida. 


C      LyranusiupcrThrcnoslcremiae.      CAP.  i. 

OVomodo  le.  ///  pcedetibus  hutus  libri  fphitamt  leremiis 
,    ^  difln,cl,0'.c  ler:ifuicfutu*a,hic  cdfequenur  deplorac  c.i  ia  fa 
;w  anma  vidujuaprophetia  copleta.  ^irca  qnod  fciedu,nuod  fmgw 
'^  L^erfib.  literi  Heb.praporiutur  fecridn  ordint-  alphabeti.  Et  dicut 
alw,cppfipfit<efm  ad  fignififatidufemmtia  ver(mqub.py<e. 
f<^ini'AT,&  \\c  cx  merpretationib.Utcraru  procedunt  aa  e  :pQfttio 


nebrasfilia  Chaldxoru ,  quia.f  fi- 
..,-,•....../!'"'"'""••         iiaDeiinlcgevirmtuftareno 

piinceps    proum-4  luifti.IntramutatonomineI 

tencbrascscitatis  .vndc  lere. 
gcmens  exclamauit:Q«o  fe.fi.ciu.  anima.f  quonda  virtn- 
tib.  &  fuffragijs  fanaoriiquafi  ciuitas  plena  populo,nuc 
defolata,  qujc  prius  polebat  diuinis  operib.  inter  freque 
tias  fodaliij.nucintcrhoftcs  fedetfqualida  ,cui  nuUa  cft 
focietasfan(aoriJ,nulla  comunio  facramentoru,nulla  cu  ^  «'<»""■« 
fpofo  participatio  led  redafta  eft  I  tributu  vitioru. Vii  ct 
df,multis  mereligtpater  meuscredirorib.obnoxiu:qb. 
ctfiquotidiehboro,n6  fatisfacio.  Multa  funtdeli^aoril 
tributa,gb.  ala eft  obnoxia,  doncc  ^ penitentia  ad  liber- 
braicaspCT  ordine,no  addefignandu  aUquid,'iifi  quodpcr  tates  lite- 
ras  ihcipiunt  verft^s  in  Heb.  Lamentationes.n.ijiefcriptj^funt  metri 
chin  Hib.&t^e  leremi^  currcbat  modus  talis  metrificandi  aliqua 
mjteria.f.quod  verfus inciperent  ordinatc  aliteris alphabeti.Saen 
duetia,qihicno  eH  qucrendus  proccffus  artis.fed  magis doletis,& 
coq'terctis,q!ii  tamentans aliq$ fa8Tt,ide  freqitenter  repciitfub  alijs 
rerbisiftcut  mater  lamcitans filiu  mortuii,aliquando  nominatipsH 


loel  i.b 

F 


,,;,,..r-. ',,       .     '.        ,        ■  V-       •    ..~.r~,...u,        "'■■'^"•jn-^i.muici  iutfic'iiHnifliiumoriuu,aLiquanao  nominatipsi 

nm.iuusdboc  no  vidctur  bene  dch.Vrimo  quta  Hebr^t  quoru       proprio  nomine,aliquando  nominat  cu  corfuu,  aliquando  vita  U 
l^iiSUmrx^&pcrcofcquesvirtutcearudebetmaitsco^mrce.        e^  ricdi-  oliifC^T-  f^^^„^y,t^v^^^«.  ^..,f.„'  ,.,...r..'j  .u-^. :.  r. 


iu-iji£ littrx,  &  pcr  cofcques  virtutc  earu  debet  magis  cogmfce 

reibdtaledicun'.  Secundo  quia  litera  per  fe  fumpta  vt  titera  esl, 

nuu  habetftgnificztionc,  nec  p  cofequcs  interprctatioKc,  Ucct  ali- 

"^rera^n  eii,diHi<j  aliqdjig>,ificct,ficut  apud  latinos  h^  litera^ 

^  4pr£pofmo,iignifi(atjine.  Siergoexiflaftgnificationeah- 

<iuit>elletptocedereade.xpone!^du  vinuteipftus,a,prout  efl litera, 

'^thfcrtpiu.a^n^incipiemtyflfet  m.inifcfi.i4!quitiocatio.  Item  ilii 

wutnantur,^  ifix  Hter^  nojint  de  iniegritate  verfuu,Scd  quafi  q. 

ia  tuji  eispripofiti,  q:,od  non  efi  veru,quiafic  funt  de  integritate 

rcrftinHeb.jicutapud  nosintllo  hymno.-A  folisottu,&C.//re 

■^mi  tncipiedo  ab,a,vfc,;  ad g,inclHfiui',funt  de  ir.tegritatc  ver 

j^'.,iiap,tmus  incipit  per a.  A  folis  ortu,&C.  feiunJus  perb. 

iieiis  author  fcculi.&c  ZS fic  idjcque,:ter  vfq;  adg,  &  eode 

nuueslhic  de  literis  Htb.m  wb.fcd  trahslator  ko  potuitin  Lati- 

nojiimre  oriue  literaru  Lattnaru  inprincipijs  vcrfuH  .  qa  prima 

aiii\ tn  Heh.pro  qua  transfcrtf.r  qTio,incipit  per  aleph,&  quo  inci 

£^,<?>  g  tdeofmgutis  vtrfibus  prfpofuit  Jeparatim  literas  He- 

M   0  \^    L   l   T    E  — — 


ri 


K. 


t '  ^^^odofe.fo.ci.Ulc  incipit  lametatio  cafus  lerufale  hi 
Hoce,  p  q  fignat  lametatiocafus  Icruf  aIlegoricc,qcft 
mitans  ccclcfia.Circa  quod  fciendu,quod  m  his  lamen 
tatinib.  cadelcnteniia  frcqueterrcpctit  fub  alijs  vcrbis 
aa<^nrubeifde:i]cut&incanticislxtitia:fieriiblct.lte 
'^''^""'S"°d"fum  lerufalealiqti  df  Dcusfecine,quod 
cit  'tclligcndupcrmiffiuetiTi,quantum  admala  culpa:, 
quatii  aur  ad  mala  poensB,p6t  intelligi  Dcus  feciirc  non 
oiocrmiiniie,  fed  etia  adtiue^quia  licet  n6  fit  autor  ma 
l*i!^,f '  "?  ^"'°'^  "^^^'  poen.'E,I'm  ordine lux  luftitix 
FO:dcntis.Igiturcirca  Icrufale  allcgorica,q-ia:  cft  mili- 
ianccclefia(ciedu,qu6ddcclinauitmultu  a  pcrfcdionc 
n  .''  '"..P^V^  ^  clcrici.s,&  etia  rcligiofis.  &  fimilitcrin 
P  nipib.&  laicisfibi  Iubiec^is.Similitcr  tpibus  moder- 
nii  luitu  dcfccit  in  numerofideliu.  Na  Aphrica  tota  q 


(3ftcde  alijs:<&  frequenterde  vna  perfona  tranftt  adalia,magis  fe 
cundu  motu  ajje^ionis^quafecundii  ordine  rationis.Trfcrea  fub  no 
rnine  ciuitatu  vellocoru  mteltigitur  populus  ibiprius  habitans,& 
fic  dicitur  citiitas  vel  locus  Jefolari  vclfierepro  defolatione  etfietu 
populi.His  igitnr  pmifiis  h^c  pars  libri  lere.  quf  apud  Heb.  kinotb 
vocatur.i.lametationes  ,in  duaspartes  diuiditur :  qa  primo  punitur 
Jeremif  lametatio.fecTido  eiufde  oratio  $  ,c.Vrima  diuiditurin  qua 
tuor  partes  fecundh  quadruple.x  alphabetu  Heh.fccundu  quod  lame 
tationes  ifie  metrice fcribuntur  & hocin  ^.c.  Et  hocmodopr^fnis 
caput  pofict  diuidi  in  i  z .partes  fecundu  numeru  literarT(,fed  no  cit 
yis,quiaficut  diciu  efi,ifie  liter^  noponumurhicadfenfum  litera. 
le  ccjignandu. Oicit  ergo.  i  Quomodo  fc. Co.i.habitatnrib.fnis 
priuata.zCiainsple.po.antequaelJetdeJirua^''.  ;  Faflacft 
quafi  Vi.i.dtgnitate  regni  &facerd'jtif  orbata.  ^Dominagen. 
i.qfult  domina gentiu,ma.vime  t^e  Dauid  &  Salumonis,q  mi^ltus 
gentcs  alicnigcnas  fibi  Jubiecerunt,vt  habetur  z.H^g.].&ad  idep'-. 
tinn  quod  f.bdnur.     5    Princcps  prOUin.f.<cwpQ>'/fc»y  ditlis. 

aliqnfuitChrillianis  repleta,  falte  .pmaiori  parte,  KdX 
ab  infidclib,  habitata&  pofleira.Gr^cia  veroeft  fchifma 
tica  fa£ta,&  tota  tcrra  fancla  a  Sarracenis  conculcata  Dr 
etquodArmenia  eft  eis  fubieaade;nouo,&  nofoIugtG 
adtributi  redditione.  fedetquantuadlcgisMahumetic^ 
rcccptione  fa!te,.p  magna  parte:qa  eft  materia  magni  do 
loris  toti  geti  Chriftianae  De  Chriftianis  autremanetib. 
licct  plurcs  fint  deccclcf  numero,pauci  tii  refpcaiuesfit 
numero:ppquodlamcntadodicendu  eft:  UTiofc.ld.ciu.i. 
ecclcfia  qu.e  df  ciuitas:  na  in  cadebcteircciuifi  vnitas  ^ 
concordi.i  charitati,s,  &  nunc  Dco  pcrmitt£tc  &  diabolo 
^curate,fada  cft  quafi  fola  rcfpeau  pteriti  teporis,&tdif 
futa  mutuis dillcnfionib.& gucrris.  zTte.p.i.fm  numeru 
&  mcritu.f.tpj  prxtcri.  3  Faaaefi.  Nacxabundatemali 
tia  videt  Chnftus  ciusfpofusea  in  magna  partcdefcruif 
fe.  ^  ^^ufflwrf^ew.i.quxdcbeiretalijs  gcntib.dominari. 


Diui(i04 


-Iditraluta. 


9V 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


9ii 


M«t>.t> 


lob  a.c 


t«Q:jj  triboMri»»fecefit.  f  fcel*<i»rO,»irionim,ren(uuni.bT»>i  maioribus, 

■     i.iorxiat*-  c«rimfn«m.1Ch3ldxoru.dfniicnu»lacoh..'.'inus  m. 

ciaium  fada  cll  t  fub  tributo.  Bcdi ,  Plo- 

ilAnimj.ecdclia.populuslfcicI  tlniuv  bltxicnus.  tlM  mdi  adufrfitate. 
peccaioiu  •' c«ciiate:         ^Aliena  a  Tttalucc.        Qja  non  licct  iu  die. 

a  rans  plorauic  in  noCii  ,  &  lachrymae  eius 

alDouoribusquorumofliciocibunnimaEadminore»  tramitur. 
fI>rxbti..conlcientiij.  b«iDum  elt  .n  r^ofte. 

in  maxillis  eius .     Non  cft  cjui  conlolctur 

l>  a^janrtu.tcl  anf>,clis,velafleftibus  piau.i  1Propl'>-"s.'Jcctdoiiba»,icgibuj. 
^Piiuj  blandieutibuj.       bltJcnteseiu»  amicitia  coniunifiz 

tVel  anncli.         IViitute».     c^Q.iJ  ^c  chati. 

cam,  cx  dmnibus  t  charis  eius ; omnts ami> 

alQjiiaDcus  Iptcuit .  b^Dum  fubirahunt  auxiliumquali  his  nuibiis 
Deusoifcnmse.t.  Sinwliin  ecclclia  nonrui  qoam  pio  pcccansluisatrii- 


Iia-4M 


tatc  rcdeat.vndciP/a»??  quaft  wr?o  acch&ifacco  fuf  virH  p.t- 
!A  bemtis  tiu.xh  vox  plagcntisfcquit.'P/or4/;r  ploraHuin  noHr. 
QHomodo  le.f,l.ciuitaiplcna.?Mch:iC.UchryniohiMi  plan 
c?da  c«  ccclcOa  ailpiscxigcntibus.fpofi  ablcnfia  vidiia- 
fa.  Qucmodoie.fol.ciu.  Dci  «5c  angdorum  auxiliodelolata. 
Si.n.fpofus  cii  ipfa  cflet,  no 
cflTctlugcndatQuia  nopfit 
filijfpdfilugcrc  gdiu  cu  il- 
lisctlfponfus,  Jcdgaudio 
gaudcnt  ppvoccfpofi.  Cii 
vcro  matrc.i.tcclcfiSa  vc 
ro  fpofo  viduaia  fcnfcrint, 
no  lolu  filios,  led  &  omncs 
amicos  flerc  coucnit.vndc: 
lercmias  pra:omnibus&,f 
ommbusflcbat,non  ruina 
faxorumfcd  hominu.(J/«o- 
worfo  yed./o/.c;tt.Plorantis  dc- 
monftrat  habitum.vride  & 
lob  in  ftcrquilinio  fcdiflc 
pcrhibef,  vtdolcntiscxpri- 
B  mcrctur  affcc^Vus.qui  &  ip- 
PfjLijiy.a     icdoknsintcrpretatur.De  hac  captiuitatc  dicitiir.  Su^flu 
tnina  Bibyloms  illicfcdtmus.Qn\  fcilicct.fcdcrc  in  throno  rc 
gni  &  in  fummo  vertice  cccli  flarc  nohiinnis,  iurc  lupcr 
flumina  tentationum  fedcntcsdolcmusvndc  I(a.  Dijcen- 
dejtde  mpuLere  filia  Baby.  ft-dtin  ten.t,m.ne/l  foliumfilix;  Chal 
ditorKffj-.italcrufalcm  noflracum  in  cofuGoncm  pcccato- 
rum  vcnerjt,non  eftei  folium  dis;nifatis,  fcd  fbrdidatur 
tcrrcnis  vitijs.vnde  leremias  plangit,qnianon  modo  fe- 
dcttcrrcnis  opcribus  fordidaia ,  fcd  quia  fola  5c  quafi  vi- 
dua.^'(i«a,quia  proturpitadinisf»xdiiatca  (ponlo  dcrcli 
da  quafi  vidua.Non  vcre  vidu3:nam  ctfi  a  iponso  ad  te  - 
pusdefpicitur,fponfalitatistamen  iuiaretincntur,vtfi  re 
direper  poeoitcntiam  volucrit.fpoiifum  iccipiatciim  fa- 
tisfcccrit;&'tandcmvcftcm  immoitalitatis  recipiat,qua 
reuclUta  nullius  tributo  fubiacebit.vnde  Paulus :  Xfimat 
(liiiciiuani  ucbeacis,nilt  vt  innicem  dil^iatis: 
«  T^^iranip/o.  Pafchaf.(Scc.  Quxfitqusplorct,Beth  litera 
oftcndit  intcrprctatione,qua  intcrprctatur  donuis,qiie.f. 
cum  lacobin  Acgyptueftingrena,&  dominiclcmcntia 
cgre(ra,f  m  illud  P(ai./«  cxttn  ifrael  lie  ^r^pto^&c.Scd  rur 
fus  cxigentibuspeccatis  in  Babyloncm  captiuatur.  vndc. 
Tloratts  pli.tn  »;o.quiaindicn6  datnr  eis  requies.vr  faltem 
fuis  confolentur  lachrymis,  &  fcio  oculos  abluant  quos 
prius  ad  idola  leuabarit.Et  quodgrauiuseftex  omnibus 
amicisciusprius  blandicntib.no  cft,quic6folcturea.Z.d- 
ibrym£  cius  ni  maxiUis d«y.v t  magis  inter  hoftcs  pfundant, 
&  fuisfaturcntopprobrijs.  Propteridololatria.n.popu- 
lusincaptiuitatedu^lus  dureab  hoftib.affligcbatur,  fcd 
fubTito,&  Vefpafiano  durius:quediu  paticntiaDeifii- 
flinuit.ledtmp^nitesira  fibiin  die  furoris  thefaurizauit. 
'Plora':s  plorauit  in  noiie  &  lachrymtc.Quznus  locus  con- 
qucftionis,per  qucm  res  turpes  &  humilesindignepatie 
tibus  proferuntur ,  qui  hicfxpifliimefrequentatur. 

Tloraiisplorauit  in  tio^e,&  lathiym^ eius  in  ma.&c.  Pafch- 
Anima.f.in  pcccatorum  cjccitate,dequadf:m«oJ:j//d/o/i 
taria,nec  laudedigna.ieU  non  ploratjuo  atbitnOyfeU  mifcrante  do- 
wiHo.  Vnde  in  perfona  dni  plangcns  propheta  dicit.  Qtumo 
dofedetfd.ciuitJs.mCi.n-dns  milericordia  motus  eam  (bla 
federe  vidiflet.ipfa  fc  minimeplorafl[et.Rcfpcxit  dfis  Pe- 
trum,&  fleuit  amare.  Lachtym.t eius  in  ma.c.  Maxilla  ani- 
ni£B  confcientiacft.  Vultusin  maxillisformatur,  cum 

vniui- 


t 


fitu.  coni»ein.iut.t)m  ab  inierionbu»  qu.iinal.^Mrrioii_bus  inimicis. 

ci  eius  iprcucrunt  eam,  6cfa«5li  funt  ei       j 


Rom.ij.e. 

Hiftorice. 

Gen.4<.a 
IfaLitj.a 


Moraliter. 
lob.^.b 


Lncta.g 


vniufcuiufqucqualitasin  confcientia  monftratxir.Crr ' 
fcientia  vero  quce  nouit  pcccata  fua  ^  fcniper  dobot  fo 
lachry.iiarum  irrigari :  VndcDauid:  Veci.atimmemn  < 
tr  •  iticeii  femptr.  Alitcr  non  cft.qui  confoleturcam,  V( 
cohfolatorc  amiflb^Icilicct,  Spintuflando:  cu  prilcr- 

omncs  amici ,  idcll,  ciTcv 
praua:  dilc£lionis  fiant  . 
inimicKCum  indieiudk 
cundum  Apoftoluniin 
gant  cogitationcs  miic, 
animam  acculantcs,  aut 
fcndcntcs,  &  dicmoncs, 
mi  pcrfuafores.qui  nuiu 
cipicndo  blandinntur. 
Tlorans  plorauii  iti  niich. 
fchafius.Chrifti  ccdcfia 
rat  innodc,idcft,intcrai: 
fahuius  vita;,quialiccti; 
gloriam  prxdc(linata,vi 
turtameinrcrcaligi; 
ranti^&  cjecitatisc..... 
na:plorat,qua:  foris  tol, 
ploratintuscaccitatisfua;  a-rumnas:  fedploran^   ' 
quiapriusintuscompungitur,&fIcextcriusprc^.. 
chrymis  baptizatur ,  quae  de  cordis  fonte  producm, 
quarum  vbertateinfinuansprophctaait^i^/orar, 
Hocmodonon  minusextericrquaminteriorli u. 
formandus  abluitur.vndc  (cquitur.Lac/;r^w.c  eiusmv. 
lis  eius.  Maxillx  funt.qui  fciunt  fua  &'aliena  dcli " 
gcre,non  regcre:  dequibus  dicitur  :  Gcn^  tnxfic^i 
nidi  pimici,;  abfque  eo  quod mtritijecus  latft.  Inhis  c.    . 
clefia:pulchritudoortcnditur,&  ipforum  prae^ 
incorpus  ecclefixtrai;cimur:qui  ficiit  plus( 
corporeChrifti  laborant,plusgemunt,  &plot 
quosvidcntin  nodedclidorum verfari,&  in< 
crroris.  Plorat  ecclelia  no£le,qua;peccatorum  fu 
tenebras  non  ignorat:  lachrymas  in  maxillisporu 
bus  piilchritudinemfuam  qiiotidie  renouat 
enim  Maria  Mafthslaboranti,  dum  ploransplo^ 
cus  pcdes  domini .  Plorat  fponfa  a  complcxu  fp 
niota,&  in  vaUe,ideft,innofteignoranti?huius,PI^ 
plorat,pro  patrix,fcilicet,ciBlcftis  defiderio,&  proi 
tisfuis&  aliorum  in  hoc  feculo.  Ploratin  his.qm 
tuifuntmundo:Ploratinvirginibus,in  viduis;  ' 
omnibus.qui  fe  percgrinos  &  hofpitcs  confitcntK 
tcrrOitn.^ion c/i qui conloUtnr  eamex  omnibus  tharis 
dis  vidclicet  &  angelis,nifi  rccipiat  confolatior.. ... 
tufl!andi.vndc:  Omnes  amicieius fpreuerutitcam,  quial 
fpreuit  cam,  &  fa£li  funteiamici  cui  Deusinimic 
cuius  xquitate  non  polfunt  difcordare. 
*  Grcgorius.  Maxilla  ccclcfia:  fandi  przdicatorcs  i 
ficutfub  luda:xfpeciepcr.Ieremiamdicitur,p/ 
uit  m  noCie,&  lachrym^  eius  in  maxitlis  eius,  cjuia  in  .\ 
te  ccclefiaE  illi  ampliusplangunt,  quivitamcarna 
confringereprcdicandonoucrunt. 
b  iVo«  ejl,q!si  conlulctur eam  ex omtiibus  charis  eius.">tn>iei 
ci.  Hocpropri^ad  vltimamcaptiuitatempcrtincr, 
ex  tuntnccprincipesncc  facerdoteshabucrimt.ln 
lonc  autem  conlolatores  habucrunt  Daniclcm ,  & 
chielcm  &  alios  multos. 

c  Omnesamiiicius.  Tcrtiufdccimuslocusconqucdi 
per  qucmi  cum  indignarione  conqucrimur,cum  ab 
quibus  minimeconueniat,male  tradtamur. 

a 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1     Fadta  cft  fub  tributo.  regis  Babylonis. 

1     Plorans  plorauit,&C. Per  hdcreduplicationemintclligUur 

fletus  abuiidmtta. 

5     I  n  no£le,&C.  idefl,  tetnpore  tribulationis  &  angtifiitCf  <juod 

diciturnox. 

4  Et 


4  Etlachrymx  eius  in  maxillis  cius-Tfr  hoc  dejignai: 

tmuatio  &•  dmtnrnttas  jiins. 

5  Non  cfl,  qu i  con(blctur eam  ex  omnibus .  qMn  ■ 
ludxis  ionJcedcrut:,vt  .Ae^yptif  &  Syrtj  &  aliejiii  al^,in  nc 
te  eam  reliquerutit:t&  nonjolum  retit;uerU'>t,f:deiiaM  ''hnU 
tum  aduetfarijs  fauerunt.,ideo fubditur.  Omncs  amici  ciu  'f* 
ucrunt  eam  &  fadi,&c. 

i  Miu 


M    0  K  >A  L  1  T  E  I\. 
I    TaBaeflfuh  tributo.  Sarracenorum  &  aliorum  infidc- 
lium  inpliiiibuspartibnsorbis,&  in  illis,qui  liberi  funt 
ab  humano  tributo  nnilti  per  peccatum  daemonibus 
iUnt  fubiedi. 

3     Tlorans  plorauit  in  no&c,&  lachrym^  eius  in  ma.vtllis.  Hoc 
diciturquantum  ad  dcuotos,qui  funt  in  ecclefia,  qui c6 
fiderantcs  praEdida  funt  in  luftu  &  anguftia. 
5     T^cn  ejt  qut  conjoletur  eam  ex  omnibus  charis  eiusAdeR,pt^- 


latis,  clcricis,&rcl;giofis.  Ifli  namqueintimiorcs' 

fiaidebenteflc  &  tameneorum  multi  plus  deftruui 

clcfiam  fuis  malis  moribus  &  cxemphs  quani  laici 

fubditur. 

1     Omties  amicieius  fpreuerunt  Mw.fuglcntes  ecclcfiai 

indcuotioncm,fed  non  per  bonum  tcmporalium 

ftionem,idco  (ubditur. 

t    Et  fatii  Junt  ti  j>;»»j;c?.fpoli  antcs  eam  bonis  tcnip 

bui&  non  intendentes  obfequiiseius. 

^  MO. 


:lc- 
cc- 
lco 

ipcr 
llle- 

i,- 
fali- 


92? 


Thren.CaD.I. 


'P 


9P 


»f  Pleriru^r.        bTDciiir.u? '--cus,  puqueminoph.infirmitas.rolicituctn,  defnonnratur. 

inimici.  Gim  cl.  Migrauit  ludas  proptcr  afflid:ionem ,  & 

>TQ:i'»'"g'''"g"'"  luauedom.ni,&  onuscius  eue.      bTAlias.Gentiles  vcl  v.t  a.veldsmnncs. 

cTSic  viiiisinflamibui  vel  damonibus. 

mu 
requiem 


uldtuclinereruitutis,habitauitintergentcs,necinuenit  * 

uostugicb3nt,coirpr:l)eiTunt  crudcliterros.bTSequentesqualifugiiiuatn  Clul  Isi  Romani. 


omncs  perfccutores  cius   apprchcnderunt  ** 

Mlfuga  oc  ainictioncaiigu:i«tjm.    bTAfriiclionum,     ^''««-■atoruin. 
cTIntcrprctatut  tabuh  um      dTPridicatotcs.     eTCslc^^is. 

eamjinterangullias.  Daleth.Via:.  Sidn  lugcnt,  eo  quod  ^ 


iTt^edibutmentii. 


bTPattiiceV.iis.vndcConftituirediem  lo.incon. 

TSar|ftorum«ngelorum.  c1Qo|cdebentornati. 

non  fint  qui  venient  ad  iolennitate,omnes  pdrtx  eius  dc  8 

aTQni  dcucntgaudete, 


rcrauit  7*'fu-x.Pachar.Hifloria.Migrauit  ludas  proptcr 
mltitudinempeccatorQ.r.captiuatirolu  funt  no  vlque 
^  jiilabyloncm.fcdindetanquam  fugitiui  ferui  ppaffli 
fljniJ  fcruiiutis  ad alias gcntcs  inigrauerunt,  fcd  ncc ibi 
reiiiem  inuenerut.vnde  Ixqunur.OnMs pe  Juuto.es  ««y, 
qi;f.fugitiuos  pcr- 
fe(icbantur,&  antc 
aniiftiatos,  afflixc- 
ruicrudelius.  luro 
cmiquilcuc  iugu 
dciini  fugcrant.du 
raffliclionepremu 
tu.,  &quilibertate 
inChriftopromif- 
fai  vilipendebant,  b 
afidioncleruitutis  c 
mrito  laborabant. 
M;rauit  ludas  de 
alishoftib.adalios 
crdelitatem  domi- 
ncumfugies,ficut 
«  Cai  fratricida.vagi 

*  &|)rofugi  habitabant  ludxi  intcr  gentcs nuUam  rtrquie 

inenientes,confufionis fua;  ignominiatncircumfcrcn- 

te,  quia  Chriftum  fratrem  (uimi  occidcre  non  timue- 

rut.Plcnitudinecnim  deliciorum  fitorum  migrauit  hi 

daincaptiuitatem ,  quse  (ibi  accuinuiandopcccata  pro- 

ucauit  DeivItionem.Ahtercnimfibigcntemdilcdtam 

&,loriolam  non  ttadcret  Dcus  in  captiuitatis  ignomi- 

niin.quife  nondum  Amorrha:os  pofletradcredicit^ga 

nodum  funtcompleta  peccata Amorrharorum. 

iiirdifit  ludas.  Moralitcr  .  Anima.f.  qua;  Dcum  dcbct 

3dare,vel  feaccufando peccata  aperire  ,  afflida  vitioru 

c  litute  de  vitijs  migrat  ad  vitia,ncc  inucnit  rcquie.vn 

l^ipoftolus^A^/rfeo  aliam  legem .»  membris  mas  lepu^nantem 

e(»i?n.m'\f.Euadendiautcm  nullaviaeft,ni{lquamip- 

ecmonftrat,gratia  Dei  per  lefum  Chriftum.Scd  mili;- 

ainima  a  pcrlccutoribus  fuis  intcr  anguftias,  prxgnan- 


anagogcn.liariiofficiodomusdominicSricxaquadrato  D 

culmincconfurgit.f.vijs,portis,facerdotibus,vir"^inibus. 

^<<ei;on.Pafchas  Hifto.Prsemiflbgenerctrandtadfin- Hiftorice. 

gularum  fpcciesperfbnarum ,  vt  dum  gcnuspcr  fpecics 

diuiditur,&fpecicspergenusreintcgrat,  luftus  ampHor 

multiplicctur.Et  ga 


b  TFropcccitis. 

d  cQi,i-t<lebentfuIg; 


cTCaHz  intcniionrs. 

«.  TC^iaa  titiiscorriipti. 


Thrcnilcgemctrica 
componuntur.fecu- 
lariseloqucntif  figU 
ris  interdum  ornan 
tur,&permetapho- 
ram  rhethorica  pro 
prietate  diftinguun- 
tur.  Vndehicdicif. 
Vix  ^ion  lif.&c.  non 
quod  vix  fentiant, 
autlugeant,(i:dinfo 
litudincm  rcdadx, 
luaumtranfeuntib. 


•»,» 


ftrudx,raccrdotcseiusgcme^ntes,v|rgindsciust/qua1id?;  ^  Su^^^^^^^        '■S" 

n.       jxjt    r   A-  ■        j-        .      fcmvcniant.Similcici.1.4 
cft  quod  Moyfcs  dicit,^udtte  cxU  qux  loq.&c.  Ifaias  quoq; 
coelu&  terram  in  teftimoniu  vocat,vtcuaacognofcant  E 
dementa  iufte  Defi  iratum ,  &  ad  iracudiam  prouocatQ. 
•^  Theodor.Meminit viarum  homines  imitantium  tpc 

folennitatum  (namvndecunquc  concurrebant  omnes 
ad  vrbcm)&  luget.  Viderictiampofl^unt  his  quiangun- 
tur,  inanimata  quodammodo  fufcipcre  mutationcm. 

yi£  yfow.Moral.Virtutcs.f.ad  fupernam  Icrufalcm  dn- 
centcs.ad  folcnnitatcm  aninise,cui  fponfus  ablatus  eft.cft 
animadearce  fupcrnx  intentionisadexterioreslabitur 
aaiones.Solennitaseiuseft  vitacxleftis  intima  contem- 
platio,fed  non  funtqui  veniantad  folennirate  afiFeaus.f. 
prioris  vitx ,  non  vcniunt  ad  folcnnia  contemplationis 
animcE:veldiuinx,quia  portafenfuufunt  deftrudtiE.  Sut 
.n.portae  mortis,funt &  iuftitias.de  quib.df,  ^pente  mtht  Pf^l."7.c 
portanfflitiiC&c.&in  \hiz:^peritemihiponas &  tn<iredietur  ^^»-**** 


ammoretandcm  fcfladeprehenditur,vndeF.i.p<^«^')a»      genswfla.  Scd  gamorsintrauitpcr  feneftrasnoftras,fqua 
tvis & nittneni.hus  tH die illa:  lct  animac virginitas  &  gemit r^alc  facerdotium,dfi  jj 


Mi:vauit  ludas.VaichzCi.  ccclcfiaChriftilibertatcamif- 
fS^peinfcruitutcmgentium  ,  &  afflidionemvitioru 
r;gtauit,&nullaminuenitrequiem,feddelocoin  locu 
f^iensa  pcriccutoribus  deprchenfa  grauiori  affligitur 
2gu(\ia.Sa;pc auie  hiftorialiter  fic  captiuatur,  &  affligic 
Lulalem  noftra,&  inter  hoftcs  vagaturcaptiua,ficut  hi 
()rialiter  figurabat  lerufalcm  terrcna  . 

^bDiiicJb.lntcrpretarurtabularu.  Dcimputribilib.  cnim 
tjuliscedrinis.f&  Sethim  ,  conftrudla  eratdomusDci. 

'    c^i^jyww.Odauuslocus  pcrqucim dicitur faaurh,quod 
nn  oportuit.non  fadu  m  quod  oportuit. 
Myfticc.  Tabularumquadratainducitur  fpcciesfm 


virtutib.  replemuramantudme  vitiorum.  Egrediamur 
crgo  de  portis  mortis,&  portas  vitjc  rca:dificcmus,inter- 
rogantes  quae  fit  porta  domini, vt  ambulemus  in  ca. 

^?*ijo».Qiioticsccd.^  pcccatisfuisintus  forifve  rcplc  Anep.ri«i 
turfurorisdriiamaritudine,mcrit61ugetvi?,port?iacet 
dcftrudar,gemut  facerdotcs.fqualidxsut  virgines,vt  toti» 
tabulatura  domus  quatcrnario  num.  defignata,concufla 
videat.Vii  &  alibi  lerem.  ftate  in  vijs,&  vidcie,&  interroga-  Ut9.6.A 
te  vias  domini.  Vix  funt^phefK,patriarcha:,&  alij  p  quos  F 
adChriftfiquivcraeft  via,vcnitur.Sicut.n.lux  dicitur  a 
luceChrifto,ficvi«dici  pofluntab  ipfo.vndc  Abraham 

prima 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

.4  I  Migrauit  ludas.  Sicutenimfuttdi^umca.prfcedentiillos 
tmitiilernnt  Chaldp^qui  propter  robur  corporis,vel  induftriam  ar 
p;poterant  eis  feruire,alios  dimittentes  pro  cnltura  terr^. 
2  Habitauit  intcr  gcntes.  populus  in  Babylonem  du8us. 
5  Nec  inuenit  re.  'juia  laboribus  duris  a/fligibaiur. 

4  Omncsperfecuto.eius  ip.iden,lerujalem. 

5  Intcr  angu  fti././iiw/f ,  &  mortalitatis,qu^  pr^ualuerunt  in  ci 
uate,i[uanio  futtcapta,vt  diiiimeflfupra.l{a.Sa.  exponit:  inter 
tsufiias,fcilicit,viarum.vbi  capiebanturfugientes,quianon  pote 
rctdiuenere  . 

6  \ ixSion.Hic conuertitfe  ad lamentandum  teynpli deflruHio 
nn,(^AOd  crat  in  monte  Sion,cum  diutm.  Via:  Sion. fcilicet,per 

quas 


quas  pupulus  veniebat  ad  templum  de  locis  exterioribus. 

7  Lugent.  hoc  dicitur  metaphorice,  ftcut  dicebantur  s,audere  in 
popult  uiHltitudine.vndein  Htbrto  habetur.VicSion  herbofs. 
quianulLus  tranfibatpereas. 

8  Eo  9  non  fint  qui  ve.ad  Co\enn\.t.adfolenn}tates,quiapo 
nitur  fingulare  pro  pluralt  ,ficutfreqnemerfit  infcriptura  veteris 
ac  noui  teflamen.  Ter  enim  tn  anno  debebatpopulus  comparerc  in 
templo.f.  <n  pafchatc,pentecoffe,&  feflo  tabernaculorum,  Exod.  1 5 . 
fed  dtfiruiir,  tcmplo  &populo  captiuato  nullus  veniebar, 

9  Ocs  porta:  cius.^«/fl  a  Chaldeisincenf^yVt  diatmtfi,fupra. 

10  Saccrdoteseiusgemcntcs.^«/4  atiijuifueruntocctji,&c} 
teriin  captiuitatem  dutii. 

1 1  Virgincs  eius  (c^nzlidx.-.dtformat^  ixfame  &  lahnrr. 

*  Etip 


M0I{_.4LITE!{. 
t  iMigrauit  lu.propter  fl/eTf.Iudasqui  intcrprctatut  confi- 
ns  fmclaudans.fignat  primos  rcligiofosin  dcfertis  habi 
tates,&  ibidcm  aflidue diuinis laudib.  intendcntcs.Sed 
cioniamhocfuit  labotiolum  piuribus,  ideomigraue- 
iintadhabitandumin  ciuitatibus  ideo  fubditur. 
:  Habitauuintcrgentes.  non  (blum  quantum  adcorpus, 
Jd  etiam  quantum  ad  morcs,Plal.  1 05  .f.CommisHjunt  in- 
t'gcntes,^  diditeruht  operaeori>m,&c. 

'Hec  inuenit  retjuiemSconkicntiq  bon?,  fcd  magis  tur- 
litionem,idco  fcquitur. 
'    cmnes  ptrjecutores  lius.  ideft  dcmoncs. 
•  ^pptebederiil ca  inter  anguflias.i.  iniCT  (\Tii\:i%  rcligfonis 
oferuantias  quastranfgrcdiuntur,  &  ficadasmonibus 
«piuntui. 


6  f^ie  ^'icn  lugent,eo  cp  nonfint  qui  ve.ad  folennitatem.  na  m  re 
ligiofi  habcntcs  magnas  poflTcfliones.occupati  funtcirca 

tcmporalia.&ficnonconueniuntinccclelia.Mcndican- 
tcsctiam  multum  dilcurrunt,&  fic  ad  ecclcliam  non  vc 
niunt,  &  de  remanentibus  indomomulri  occupantur 
circa  ftudiumcurioforum&  inutilium,proptcrquod  in 
magnapartcrcfugiuntecclcficoflicium.ideofubditur. 

9  vortf  eius  deftr,^ tit.  jdeft,  dodores  &  prcdicatorcs,qui 

dicunturportg,e6qu6ddebcntalijsaditu'mprcbcre,fcd 
aditusilledeftruiturpercuriofitatcm  doftrinc.' 

10  Saceid.'ttseii-.sgtrntutes.  namcuratiquando  leuantur 
ab  cis  fubfidia  pro  bono  communi,magis  gemunt ,  qua 
pro  fuis  peccatis  vel  fuorum  fubditorum. 

1 1  yirgtneseiui fquatidi.nzmz\ic(ax monialcsquxdicua 
tur  ccclefia  virgines,dc  incontinentia  funt  notatat 

Tom.  4.  C  g 


P3» 


Glorord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


93 


^  prima  via  crcdchdi  appcllatur .  H«  funt  vix Sion.  idcft, 

A  cdcftisciujutis.hx  lugcnt  &ccmunt,  coquod  non  fint 

qui  vcniant  ad  folcnniraicm  cxlefiis patrix , quia  portx 

dcflruax ,  qui  ct\im prifunt officio  ncc  ipfi intrant  ncc 

aliosintraccpcrmittunt. 

Saierdoies  tr.Qliii 

defiruaxportx.Iu-  .TfieWYuMiu.     bfrkUH*-.  ^*. 

rcautcmlaccrdotcs 
virginibus  cbpulan 
tur.quiavirginiratc 
iacctdotium  poUct 
acvirginitasrcgimi 
ncfaccrdotujncgct 
quib.us  conflupra- 
tisgraditsus  fcquen 
tium  furba  <!6mo- 
ritur.  vndc  gcncrali 
tcr  fcquitur.  Etipja 
iCorn.d  "PP^O''  amaritudine. 
Quiafi  patitur  ynu  me 
brum.fompatiiitur  oni' 
niamcmbra, 
B  a  fjflj /"«nrAo Jfla.praediaa  funtinDcurc.&ficcomplc- 
ta  quafi,  quiaDco  quicisgentcs  fubicccrat,obcdirc  no- 
lucrunt,mcritogcntibusfubicftifunt. 

FaHifwit  ho.&c^  Pafchas.quia  dominus  Locutus  cftpcr 
Moyfcn  diccns.  Tra(^t  te  dor/nnus  tonuehtem  antc  bojits  tuosy 
CJ"  aifpergaris  pcr  omnia  regna  tmx,  fil^  tui  &  filix  tuatradaiur 
alteri popnlo.it po(\  pdiUCi.^ducna quitecum  verfutur ^fcctidet 
fupcr  tc,(^  cril  fublimtor,&  ipfe ci it  tn  caput,  &  tit  cris  in  catida. 
Hxcautdominuslocutus  eftptoptcriniquitatem  Icru- 
falcm.nQn  vt  praEfcribendopcccarcfacciet,(cd  vt  mone- 
do  a  peccato  reuocarct.  Scd  ga  Deo  noluit  obcdire,  idco 
hsc  omnia  iufto  iudicio  Dci  deplorat  prophcta  accidi  f- 
lc.  ProptercapraeponiturHclirera,  qux  interpretatifta. 


fpiritiis  ab  ipfo  cogitationis  cxordio  principantiu  tan- 
toque  eam  plenius  poftSdcnt,  quanio  &  pcr  initiiim  do- 
minantcs  tcncnt.  Cum  vcrointcntionem  vitiarcnonp. 
ualcnt.in  via  pofitos laqueps  tea;unt,vt in  coquod  bcnc 
agitur,cor  cxaltans  fc  cx  latcrc  ad  vitiuni  dcriuGtur,qua. 

tenusquodinchoa»' 

drO^auut  loriti. 

eTPxmoAo.  tHireticl. 

holles  ciusin  \ 


piopiincipia 
nomii . 


&  ipfi  ppprcflaamaiitudinc.  Hc.Fac^i  funt  hollcs 

.■Qufjnieini.juii».1Cumbi>noniopu»<oriupiimente  concipiunt.aiabolusin  princi( 
'^       „,.  blDimiiUUuiocboni.jlT^iiuilJtrpccCJniii  ci(ln  IVui.rn 

capite  ,*  inimici  cmst  locuplctati  lunt :  quia  dns  t  locutus 

«lOppiimcndim.        bf  Concrflio.&  ccnlenio.quia  haum  ron  cxcufjt :  fed  ignofii  poaulat.    J 
"  clruiiUtRimct     ttVnba»  xiatij  benthcioinifeienduni.  + 

_i(No:i  OT  gni. 

cft  fupcr  cam  proptcr  mdltitijdine  iniquitatu  eiu.«;,  paruu  ^ 

alAdzmonibut.  bf t«tra  ccclcfiam.         c^Cioiiribulant me.exuliabBOf 

fl  motut  fuero. 

li  cius  dij«5li  funt  In  captiuitaccm  ante  t  faciem  tribulantis, 


a*f.cclcC«,»tl  anima.ijuat  filii  fu|it  c«leltis  lerufaltm. 
blsawdctiiim.iempliofiiamcnium.  j  ^Putitas  Hdei.  ^Virturum. 


5 
6 


b  Vau.EtefrrcfTuscUafiliaSioomniscIccorqius.  Fadifunt  7 


Dcu(.»8., 


Hiftorite. 
Dcu(.:i8. 


alitcrpropofucra: 
inaQionclongca 
tcrquam  coepcnt^ 
percurrat . 

TMi  fwthitfiesti. 
Alleg.Heretici.i;a 
paganiaut  malicu 
tholici  locuplci.\: 
funt  difputandi  1. 
cijciia,cinii  fiiintc- 

ligenfia:penuria.va 

dicitur.Af/MafHMf, 

Ri»  fametn  panit  lu 
fiiim  acjUiC,  fed  ouii< 
di  verbum  Dei.  Qtn 
cutollitur,  hoftcsecclefia:  in  capite  fublimantur.aclct. 
pturarum  diuitijs  locupletantur  proptcr  multitudincm 
iniquitatum  noftrarutii.Tunc  vcro  cancs  mutinonva- 
lcntcslatrare,fidemnpnpofluntdefcndcre,autdcbitair 
doftrinam  fubditis  miniftrarc,vnde.paruuliquinon  I 
bent  dodrin;E  perfcdionciii ,  ducuntur  in  captiuitatcm  p. 
non  habentes  rcdores  autdefcnfores  ante  facicm  tribu 
lantis  hoftis.fvifibilis,  vinciilisdclidorumconftrifih. 
b  Et  enrf/Ji^y.eJT.Quintus  locus  per  quem  ante  oculosCi 
gulaponuntur  incomtiVoda,quod  fcrcvbiqucnotin 
diim  cft.  • 

Et  egnffus  f  fi.Pafchas.Huic  fententix,  Vau.prxpr- ■ 
quod  intcrprctatur,  &  quafid.  &iflaillis  quxpra 
funtfupcrius,iuftoDciiudicio  invindidamannc 


8 


q.d.Ifta  funt  iudicia  qu^  olim  Dcus  p  Moyfen  pdixerat..      ObfcflTa  quippc  lerufalem  oem  decorcm  pulchritii»^ 


EccLio.a 


lob.ji.b 


Prou.ij.c 


Lib.i.mora. 


Fuiit  funt  hclies  mi.Moraliter.dxmones,tcilicet,princi- 
pantCSjdc  quibus  dicitur..yjypjWf^J  poteftatcm  hahentis  alcen- 
derit  juper  te,locumti'um  nedimiferis.$\  cnim  miferaanima 
vigilantcr  animaducrtiflct  hoftcs  male  fuadcntcs,in  capi 
tccflre  non  pcrmififlet.Z.yc«p^ta»/«nr.  contra  nos  f.inuale 
'  ./cunt,  vfu  vitiorum crefcente,  vt  nifi  auxilio  Dei  fugerc 
ncqueamus .  Scd &  ipfe  iratuseft,qui  propter  iniquitate 
noftram  hanc  vindi^lam  locutuscft.qui  femel  loquitur 
&fe,cund6idipfumnonrcpetit.  Defperandum  tamcn 
non  eft  ^ut.  d  luftu  ccflrandum,quia  paruuli  tantum.i.pa 
fillanimcs,non  fortescaptiuantur.  ^nrc/<tc«w  tnhulantis. 
Q  multisXlaqucis  irrctiti ,  aquibustamenDcomifcrantc 
foluuntur.Inftantcnim  hoftesfadli  fortiores.aliquando 
incapiteipfam  boniopcrisintentionem  poUuentes,  ali- 
qiilongiori  vfu  voluptatum  aiam  renitcntem  prjEpedie 
tcs.fccundumilludSalomonis.  Quifcruumfuumipuetitia 
intntin delicvjs ypoflea  jentiet ctim  contumaccm  .  Ab his tanto 
.  difficilius  liberamur.quanto  in  capite  fuperiores&  iocu 
plctiorcs  dominantur. 

*  Grcgor.  Refte  fub  ludqx  fpecie  de  vnaquaque  anima 
mifcraeintcritionislaqueo.capta.per  prophetam  dicitur, 
faHiJunt  hojies  eins  in  capite,  acfi  aperte  diceretur,Cum  bo- 
num  opus  no  bona  intetione  fumitur,  huic  aducrfantcs 

fpiri- 


extcrius  &  intcrius  iucunditatis  amiferat  diuitijs 
templo  &  facerdotioprophanatis,ipfafame& 
tia  laborabat,&  qui  fubueniret,non  crat,  quia. 
principeseius  ve.aric.non  /nf(e«?./?<7/.diflblutis  viribus 
corde  non  defenfionem,fcd  fugam  meditantcs. 

Et  egrefins  efl,&c.  Anima.f.malis  moribus illefta.qus 
perdidit  decorem  fuum,  ideft  virtutum  ornamcntQ,  nc 
fubueniunt  principes  animi.f.tnotusrationalcsvellcr; 
pturaru  defenfioncs,quibus  rctundcre  dcbuit  pctfequi 
tcs ,  fed  magis  fatigato  robore  virtutum  aftri£la  ncxibL 
dclidoru  propcllitur  in  foueam  itcrriaE  confufionis. 

Et  f^rfj5«i  ffl.Ecclefia.f  de  quain  Canticis  dicitur,  £n 
tupul.es  amica  mea.Ah  ca  dccor  cgrcditur,quando  hatrci 
corum  rabie  fidescorrumpitur,  dequa dicitur,  Cc> ' 
«( m  &  decorem  indiiiiii.  Fafti  iunt  principes  eius  paiiu;  c 
fcilicct  &  red^ores  in  fcripturis  velut  arietcs  pafcua  vii 
non  inucnientes.Abierunt  abfquefortitudine.  Diuii 
vcrbi,quocunque  cos  crror  impcllit  ante  faciem  fubli 
Cjuentis.vtqui  minare ad pafcua  vits  grcgcm  domini r 
gligunt,ipfi  ad  pafcpa  mortis  ligati  vadunt  abfqucrobc 
re  vijtutum.Dccor  .n.  ccclcficein  omnibusfidciibusci 
fedmaximein  facerdotibus,  &  altari  feruientibus,  < 
in  virginibus  quae  iam  llipra  fqualidx  mcmorabantu 


.  NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Et  ipfa  opprcfl^a amaritudine./(iffl,woB  potens inie  refm-, 
'  gere,ftcut  qui  ipprffjns  efl  importabiii  pondere. 

2  Fa£li  funt  hoftcs  eius.&c  quia  ante  erantin  cauda. 

5     Inimici  cius  locuplctati  funt.  de  bonis  qutc  erant  in  leru- 
faUm&  ludiCi.  Quia  tamcn  hoc  fatlitm  eft  ex  diuina  iujlitia,  Sub- 
i//t«>.Qiiia  dominuslocutuscft  fupercam. 
4    Pariiuli  cius.  iiuijecundum  legts  bclli  non  debebant  occidi. 

Dudli 


5  Dudlifuntin  Cl^pUumic.vtcrefcentesferuirentChaJJc 

6  Ante  facicm  tribulantis./.  ducentis  cos.ad  trihulatiomt 
illi  enim  qui  ducunt  captmos.  faciunt  eos  ire  antefe,  i^  mnpoli. 

7  Et egrcflTus  eft  a  filia  Sion.'.  d  Itrujahm ,  quedicitierfi 
Sion,c6  qubd  ciuitas  protcgtbatur  d  tcmpto  &  regia domo emsq 
erat  in  monte  Sion,ficutfilia  protcgiiur  a  matre, 

8  Omnis  dccor  cius,&c.  fcilicet/ignm  C^  ficerdotii.  h 
fequitur. 


M  0  \.A  L  J  T  E  1{. 


t 


1  Et  //'/r.f.ecclcfia.opprena  ama.vnde  B.Bcrnar.cxponit 
illudlfa.jS.cap.diftum  in  pcrfonaecclefiae,  Eccempace 
amaritiido  mea  amariffima.  nam  tcmporc  pacis  tiiagis  amari 
catur  dcclcricorum  & rcligioforum  peccati^s.quam  tem 
pore  tyrannorum  de  corporalibus  tormentis. 

2  Faciifunt  Ijofleseius  inwpi.f.Saraceni in  terra  fanda,  in 
A^ypto,&  ArmcQia;&  ali;  infidelcsin  pluribus  locis. 


^     Inimici  eius  locupkta.funt.de.  bonis  temporalibus,  quc 

Chriftianisrapuerunt. 

t     Quia  dominus  locutus  efi  fuper  eam. fcilicct,maluni  poei 

proptcr  multitudinan  maliculpe- 

4     Partiuli  eius  nudijunt  in  cap»«JM,fcil'CCt,fimpliccsCnl 

ftiani,qui  capta  tcrra  non  poterant  rcdimi. 

6  Uncefacitm  tnbulantii.idc^  duris  laboribus  affligcnt 

7  Et  egrffius  eH  a.  filia  Sion.idc(\,  ecclefia. 
9    0;««/f  dfcormj.gratiai&virtutis. 

t  woM- 


c>2  Thren. 

/f  ij(fcnrdatdefi  /c»'«,'i/'W.ParchafIi]s.Non  rccordarur  ad  c6 
f^  flationcm  dcfidcrabilififuoru.lcd  ad  mulriplicandudo 


CaD.I. 


.ap. 


934 


ircm  cumcadar  popuiuscius  in  manushoftilcs.  vndc 
loniturZai,  qux  intcrprctatur  ha;c.Ha:c.n.cft  vitio  per 
i,3a,vtmagisdcbonispcrditis  dolcat,  &  prxuaricatio- 
liscOfcicntia,  &  dc 

»fMotu»rJtionaIc5  aiiimi.     Traflorcs,  reflorts,  qui  vtroque  cornuTtriurquereAamcnti  fub 
dito<  rlfbeiii  Heteai^cre  *t  rfbcllante?  percutete.  bfScri|>tutarim. 


ca;h"s,vndc  &  nos  plorab!mus,5c  ipraperce;rinant.Sa^ba  D 
tha  quoq;  noftra,i.  fcftiuiratcs  no  rainus  a  nobis  violaf, 
quoniam  ab  hoftibusdcridcntur.vnde:«^i;  eJlDeiistotum'<  PraLyS.b 
Er  zViWlJuemnt  mihi  k.&c.  dum  di.mi.qiw. vbi efi Deus  tu.         l'i"al.4i.a 


*  Grcgorius.  Sub  ludxi  fpccie  torpcns  otio  anima  de- i'!':^' '"°"'' 

fl— j.  •       "f-»». 


principcs  eius  vcluttariete.s  noninuenietes  pafcua  abic- 

a^  Lif.1  i.  bf  viinitum.  c«  Uigeilloneiu  d-.ibo!I.  d^H^c. 

riintabique  fortituJine  antefacienirubfcquentis.  Zain. 

af  fnrautlotnsconijue  iionis  ?Ptima  tcperitio.         b  lEcdcfia  vel  akiin». 

tr/-jtiioi  .lis  vci  fpiiiiujlis^    «If  rro  qua  affl  ftio.     Mandatorum. 


ralis  q  incciTanicr 
ilcrat.q.ddiuinac 
l--cvItio&:pfcda, 
cilegislaror  prx- 
d<crat.f.cumcade- 

rrinmanuhortili,  ^  

anullus  fubiieni-  a  Recordata  eft  lerufale  dierum  afHidlionis  fuae  Sct  prarua- 

iy„irii  afViriutuni.     b»C.ileiiium  promiflo  uai    f Itonorum  qux  contuliteiiDeus  lu  Aegvpto, 

in  tcrra  promilliiin^.Jc  in  ''ftrro  cfAiii'iij. 

ricatiouiS:,omnium  dcfiderabilium  fuorum  quxhabuc- 

Ail  habenJum  fcilicct,cr,t  condita  vnde.Cogitaui  dies  an'iquos,&c 

af  Kcr  diucifa  vi  i  bf  Cordis  -iffeftus. 

rat  adicbusantiquis.-cumcaderccpopuluseiusin  manu 

aTDsinonuin      bf  \  ius  non  potcrat,&  Deus  nolebat.         c1  Vn  e  imusindignitionis  locus. 
Iiiia  cuin  ir.iuta  coinun.eli.i  Hiniflaci>.      dTChaldzi  vel  quilii  ei  Gentijrs  vc!  dsinones. 

ho'ftilij&  no  eifet  auxiIiator.Vidcrunteam  hoH:es,&:  dcri- 

a^SKU  hodie  ludius  deridcmus.   bl^V  ti  quod  i.lhoc  refpicit  ipfa  autemgcmcns  &  conuctla 
clt  rciioriuni  idciico  eriin  domirtusinducit  tribulationem.vi  peccator  conueitatur&  viiiat. 
c^Con.!ertio  vel  conf^^fllc^quia  noiipeccatuin  excufat,  fed  vt  peccalum  ignofcattirpoliulat. 

'  fTrc.itum  inh.li:lit.itis.   «JX  j  lociisccjiiiiellii^nis. 

ferunt  fabbatha  eius.     Hcth.     Pcccatum  peccauit  le-  ^'  pepropcccatis,velE 

paganisvcl  hatreti- 


n.  I'i/»per  videtHten 
t^'-  hls.&c.  Siciitnos 

hdie  rccitata  lab- 

btha  ludxoruderi 

dnus,  gacupcre- 

nrrunt  in  quovc- 

rlfabbathum  habc 

rdcbuerunt.  H-xc 

cbutemiuftadeli- 

Orum  copcnfatio 

c^crcinmanusho 
S  flmi,rccordari  iu- 

gerdicrum,  nofo 

linafflidionisjfcd 

eiimpia:uaricationis,&ad  rcrnm  dcfidcrabiUum  vfus 

c:rccord3tio«cinhiarc,vt'deaffli(aionenouus  dolor  in. 

dlcatjdcprjeuaricationeconfufionis  ma2ftitia,de  rcbus 

p-ditis  inardefcatirrcmcdiabilisconcupifcentia,  dcoffi 

ciiuaerclieionisopprobrium  vrat. 
Rf.f^  /f.Anima  licctfcrorecordatur  defiderabiliudu 
cnrpicitfeartarivndique,&in  manus diaboli afFe<au$ 
foscorruerc,&  quodputabat  fecurius  ftare,diuinapcr- 

cirumvltioncjtunc  prxuaricationisfadaoccurrunt , 

tucaiH  rtionispcflimx,  quapcr  muhaaberaueratfaci- 
nrarecordatur,n6  adconfolationc,(ed  adpocnajcxage 
raonem.iu.xtaittud  quod  in  infcrno  impij  diduri  lunt. 
tamnus  a  viu  vcaiatis  Zir  iuiuvs^umm  uubis  nun  lUnXit ,  ful 
nt tsi  ortus  nobis.LaliatiJumus  in  vui  ini^uitatis,  &perd:tionis, 
abutauimus  •pi.is  d^^ctles,  Quidnobisprofuit  fuperbia,jc  diuitid 
rnopultntia^Tra-ilmunt  emn'a,ta'qtam  vmbra uio-iis  intnali 
?^tatevofl'ai.n>:fnmptt lumus,f^idc'Unt e./nt  hii.&c.M3.\iQm  fpi 

ru.svac3tionisnoflra:otia,  ad  cogitationesiUicitas  per- 
tihunt,&  ficdcludut,quodcanonicismonachis&om 
ijusqui  Dci  vacant  miniflerijs,valdccaucndum  cfl.ne 
m  lolum  ab  intcrno  iudiccfabbatha  corum  cxprobre 
ir,lcdetiam  ab  hoflib.deridcantur.Si  aut  pro  vanis nf is 
<u;itationib.  fabbatha  nf a  dcridcnt,  gd  de  illis  putandu 
e ,  qui  cfi  Dco  vacare  debeant  6t  flagitiofa  comittcre  n5 
frmidat.  Si  crgoDcovacare  volumus,ipfi  foli  corde& 
C^porcvaccmus.vndct^^cjfeet  videic,qu'jnia  t^ofuin  Detis. 

.^ccrdati  '/i.Srpe.n.jntuet  ecclcfia populu  fuu  cadetcm 

manus  hofliii.  i.demonu.alius  pcr  auaritiam.alius  per 

i:uriacadit,aliuspercarnis  obtc6lationc,prohisoibus 

liklmilibusecclefiacontinuedcplorat.rccordaturolum 

ddderabilium  fuorum,ideft,qu?  nobispromiHa  funt  ixi 

c^lis 


flctur  cum  dicitur, 
Fideruut  ea,&c.PrC' 
ccptocnim  legisab 
cxteriori  opcre  in 
fabbathoccffatur. 
Hofles  f  abbatha  vi- 
dentesirridet,  cum 
maligni  fpiritusip- 
fa  vacationis  otia 
ad  cogitationes  illi 
citiSjpertrahunt,  vc 
vnaqusequc  repro- 
baanima  quo  re- 
motaabcxtcrnisa- 
dionib.feruircDco 
credit.eo  magis  co- 
rii  tyrannidi  illicita 
lo  cogitado  famulet. 
b  Fiderunt  eam.  Sx 


cis,velvitijstraditi, 
pra:uaricationisnoflr.'E  rccordamur,  &  tunc  dsemones 
fabbatha  nofira  derident.cum  d  bonis  nos  feriari  videnr. 
vnde.  Qui  mbulant  me  exultahunt,fi  motus  fuero.  Pfal.ri.l» 

c  Vmatimpcccauit.  Pafchafius.   Caufam  tantxmifens 
dcraonflrat  efTepeccatum  fingulare  quo retentocmnia  "'*<»• 
tencntur,quo  abfcnteomniadimittuntur,  hajceftincre- 
dulitas.vnde:.^««/«erf/'f//ae'incr«f(//^/.Exincredulitate.n.  ^""'■*°"'* 
Dcu  m  femper  cxaccrbauerunr.idola  coIuerunt,in  Chri 
ftum crcdere noluerunt.vnde.  si hon  vmifjem, &.  lo.eis non  ^*'*"'^^"*' 
f'if.peccacum  nonha.  TtoptcreainJiabHisfaiHaefi.  necrelidus 
cft  in  calapisfupcrlapidcm.Owncr^/^ijj/oy/^M^jwtejw.fcri 
bx,  fcilicer,  &  Pharilaei qui  lucri  caufa  peccantcm  dice- 
bant  populum  beatum :  &  econucrfo  plebs  delinquen.s 
beatos  vocabat  eos ,  &  col  umnas  in  domo  domini ,  (zd 
modo  inuicem  fe fpernunt ,  qui  adulatidnibus  crcdide- 
runt.  Oitnens  & conuerja  mnirjum.  Captiuorum  cxprimit 
habitum  qui  dum  abducuntur,retr6afpiciunt,natale io 
lum  plorantcs  &  gementes. 

•>  Theodor.  Pcccatu  peccauit  Icrufalem  proptcrea  fafta 
eftincomotione.  Qiiapropterhiquipriuseam  venera- 
bant  fpcdlato  eius  ihfortunio ,  contumeliofi  fucrunt  in 
ea.Pofthasc  mcminit  pcccatorij  cuiufcunquegencris. 

Veccatnmpeccauit.Q^afi  dicat.  Aiiima  pro  peccato  infi-  p 
delitatis  per  diucrfa  vitia  raptatur,  quas  fupra  petram  vir  Moral.'cer; 
tutum  non  fixitgreflus:  vndeangeli,  vclvirilaniaiqui 
priusglorificabantcadefpiciunr,  vt  tandemgcmatpec- 
catum  fuum,&  redeat  ad  Deum,  audiat  vocem  moncn- 
tis  depoft  tergum.vnde  Ifaias:  Erahtaur^s tu^ audimcs  ver  irji.;o.c. 
btirn  puiltcijurn  monentis.   Indc  Mariaconuerfaretrorfum  i"^"'*»  ^ 
inucnit  Icium,quem  quxrcbat  priusnccmucniebat:Sic 
&  lerufalem  quahicpropeccatoinfidditatisplagitur, 

^fico- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
I  Fafli  funt  principes  cius  velut  arictes.  mfenfati. 
i  Non inucnicntes  pzCfjme  afJiiSli. 
j  Et  abie.&C.^(0'/  potentes  in  aliqt4o  rrfiflere. 

4  Ante  facicm  {ub.i.in  captiuitttrm  dncertis. 

5  Rccordatacft  Icrufalcdieru  affli£lionis  fuae,&c.  cdft- 
d!i<,i},!ila  affl  ci  0 merltbiibi  vencrat  ^f>  piccatafua praterita. 

6  Omnium  dcfid.fuorum.  in  diuinis  condeficnftonibus ftbi 
jaisad  vntum. 

7  Quae  ha.a  dic.  zn.i.tempcre  Moyfi  quo  Deus  pauit  populum 

ilLum 


illumclo  c.tUla.AO.annis,^  mntta  alia  borrficiaconiulitet. 
8     CumcaderctpopuIuseiusinmanu.£a£/wrf?cn/>K/fv 
tentta  co<itfanorum ,  &ideo  vnum  Dppufnorum  aiii,daci  mcmoriU 
reducit, &  ctiam  magii  apparere Jacit,  i^uia  oppojita luxta  fc  pofju 
magis  elucfcunt. 
5)     Vidcrunt  eam  hoftcs.  captam  &  exulatam. 

I  o  Et  dcriferunt  fabbatha  dus.ldcji  cuUum  Dei  }frael,rcpu. 
tantcs  quod  faluare  tiopoteratpopuLum  iLlum,fed  hoc  rtmouetpro- 
pheta  dicens. 

I I  Peccaiia  peccauit  lcmD.peccatapeccatisaccumulauit. 

•k  Pro- 


I  TaBfuntprincipeseius-  idcft,do<5lorcs  &  prjclati. 

i  Felutarietesnoninuenitniespafcua.la^crinim literaru,fcd 

p:uniarum. 

3  EtahUrunt  ahfque,C^c.  idcft>  incaptiuitatcm  vitiorum. 

4  .>€)«e/acimytt6.fcilicct,daemonis,quinon  rcfiftcntes 
fii  impcUitdc  pcccato  in  peccaiu  m  abyflum  vitiorum. 

5  l\f:cordata eji  laujalem  ditrnm affitciionisfiu,&  pratta. Co 
ficrando ,  9  pcccata  fuabene  mcrucrunt  talia  mala. 

6  OmniHntatiidcrabili-.rnfuori*  r,«/,  &c.i. confolationu di- 


uinarum  quas  habuerar  temporeChrifti  &  apoftolorfi' 

8  Cumcaderet  popuius lius.  aftatu  VKtutis  in  manusda:- 
monis. 

t     Et  non  fffctauxiliator.qnia  dodlores  &  prxlati  qui  debe 
ret  auxiliari  paru  curant,nifi  deprofciau  fuo  temporalL 

9  yidcrunt  tam  hojies.  ideft infideles. 

10  Et  derijeruntfabbathaeius.  ccclefia:  cultum  idololatria 
reputantes. 

1 1  Veccatum  pcccauit  Icrufalem.(^c. Hic  redditur  caufa  prx- 
difti  cafus,qui  eft  multipUcatiopeccatorum  eius. 

Tom  4.  G  g    2 


935 


Gloforcl.&NicoIai  deLyra 


93' 


^  fi  cognoucrit  &  crcdidcrit.  coniicrra  rctrorfum  &  ingc- 
A  mirccns.inki;cqiicm  mortuuacrtimabar.inucnitt.  Qiii 
vcro incrcduli  funt , ncc afpiciunt  rctrorfum ,  v(qi hodie 
ficut  Cain  inflabilcsfunt.&portantconfufionisiuxfi 
gnii,&  in  I^abyloncm,  idcft,  inconfufioncm  tcndunr. 
Ttccatmm  petCMmt. 


AUegotk^. 


a 
b 


Allcgor.  Ecclcfiain 
mcbris  (uis  aiiqua 
hxrcfi  poUuta,  pcc- 
catum  infidclitatis 
pcccat ,  idcoquc  in- 

*"*  "*  •  nulla  fidci  folidita- 
tc  fundatur,q  prius 
fundata  crat  iupra 
firmampetra.  Hos 
autcm  populi ,  qui 
cos  vario  affcdu 
gIorificabant,vidc- 
tcshxrcfimcorum 
d  catholicis  \  dcic- 

Mttt&m.  aam  &  conculcata 
■n  fpcrnunt  &  dctcfia- 
tur.  Ipfiautcmgc- 
mcntcs. 

a  ref/>.idcft,bonum.vndc.  Vide domine  affliBionem  meam. 
Bonum  eft  enim  pcccatorcm  fc  rccognofcere,&  cii  poe- 
nitcntia  &  gcmitu  cxdamare:  yide  domine. 
b  Sordes eiks.crc.  Triplicitcr  plangit  eam.quia  cotra  Deu 
pcccauit ,  quia  ncc  pocnituit,  quia  poil  flagella  ad  Dcum 
rcdire  noluit.vnde:ii«M  non  eii  nccrdata  fimsju!. 

Sordes  eius.&c.  Pafch.  Quafi  lerufalcm  inftabilis  fad^ 
cft,&longaviafatigata,fordes  in  pcdibusportat:  quod 
magisdccxtcrioriplorat.  Pcdesiynagoga:.  dodorcslc- 
gis uint ,  qui  pcr  viam qutc Chriflus cA  , cam  duccrc  dc- 
buerunt.  Scd  hi  pcdcsfordibus  fcclcrum  inquinati  funt. 
Nccrccordatacft  finis  lui.idcft,  Chrifti,  qui  cft  finis lcgis 
ad  iuftitiam  omni  crcdenti.  Ideodepofitaeft  vchemcn- 
tcr.  vnde  propria  voce  lerufale  cxchmsv.y  ide  domitie,&c. 
A  principio  naniquc  &  hucufqucdcplorauir  prophcta: 
abhinc  autera  ipfafua  dcploratfuppliciahumiliata,& 
pcccatum  fuuiti  confcfla,quodCgnificatTcth  litcraqu? 
intcrpretatur  bonum. vnde:  Bonummihi dcmine,c,mahimi. 
me.  Ipfaautem  humiliatanon  fuftinetampliu.sprophe- 
tam ,  fedcum  gemitu ,  &  lachrymis  exdamat.  i^ide  do- 
7wi«e.Morc  rcthoricoconqucftionemcum  indignationc 
facit,vt  iudiccm  contra  hoftcm  moucat ,  &  ipla  mifcri- 
cordiam  fufcipiat.  vnde  addit.  Quoniam  creflus  cH  inimicut 


uerfationis  candore  pcrdidit.vndc,'"^»//*)',??  lerufahmt: 
ttre de pulueri.Animi.n.quQ  tcrrenisintcnditaftilni$,i&i. 
dcs  ncccftc  cft,vt  habcat  in  pcdibus.i.affcdhbus.vndcHi.. 
miliata  tji  inptUuere  anima  hoitra.  Ab  his  quotidic  pcdc»la. 
uadi  funt,nec6tingatquodfcquuur.0todfftyin/j/a,,^ 

politatllrthenuurni 


«fPerdiofHiiTiti».  ff«diu«rf«»Krin.  b**"ib«8tPh«rifxi  quibcjtificintpopiJam  vndc. 
f  HsrrtxiapplMiHcftct.vcl  jn^rli  vcl  larrti  liri.fopniUMneuscjui  bcacum  t  •dicum,ii>fi  tedr  iplut. 

rufaIcm,proptcicatinitabilisfa(fi:a  cft.Omnes  ^  glorifica- 

af  Ca.iiujm  conuiftjm,  harcfi  ccnfulani.vel  vitijjconftupratam 


bant  ea,fprciiciuntillamj  quia  vidcrunttignominia  eiiis, 

a*rciiaiun)Cogii>r  rm  b1  A^  Dcuui  quemrcliijueiat.  i^Perpcrnitcntiain 

wi  ronucjfaiiotirmca-li  vndeezciderJt.  ,  cciSunum. 

ipfa  aiit  gcmens,&  conucrfa  cfl:  rctroifum.  Teth.   Sorcies 

a^Do^lo  i.i.»  a  quibus  dibuli  poitari.vcl  aftcAibus.bl  Chiiiti  vel  ludici/  lui#ii,vel  cjpnuiraiis. 

,       _      Cf  A  lolioirKjli. 


I 

2 

4 
5 

cius  intpedibus  eius.nec  recordataeftlinisfui.tDepofita  7 

TSpiiieumfjnftuin.     a1  Voxiplius  captiui.     %V' in  fc.cjcis  8 

cfl:vehemcnter,nonhabens  confolatorem.  Videdominc  9 

a^Non  iniquitJtcm  btContra  te  fuptibicns.  c  fihiincipium  malotum 

fiilicet  ouiJ  vid  t  Dcus  grmesingtcirjifjnftuaiium  fuum  j. 

afflididnem  meam,c]uoniamtcrcdus  eftinimicus.  lod. 

»TOpeia':oif,veI  luggdtionc.btCli-ldius  veldiabolus.clRrgnu.lacerdoiifi,  Ijnajfanaotum.vafa 
pren.  la^Hdf  fpc.baptilni.i.corpusClirilH.Sc  caretjs  viituie».d«(iuali.Hjc^ft  pia:ii,uacaufamaiorii. 

Manu  fua  mi/it  hoftis  ad  dmnia  dcfiderabiha  eius,  t  quia 


4 


10 

it 

12 


hi:brns.Sc^  dicatani 
ma,  dicat  ccclcfu, 
ynde  domint  afftH,^ 
ncmmem.  nonpcc- 
catum  vtdamncs, 
/eda/fliHionem,  \i\i. 
bcrcs .  quonia  tTtHnf 
cfli.  tibiimputiins, 
tibiinfultans  quafi 
npc]ucasnoslibcr. 
re.  vndcDauid,)- 
ti  d:cut  aHimx  mt^ . 
efl  falus  ipft  in  Dtt . 
AWcgOT.  Sordes  fi: 
Ecclcfia  fordcsjpc 
dibusportat,quiai  ^ 
huius  vitjcmilijria 
ncmo  cft  qiu  Giic 
fqualorc  vitiorui" 


Hifio. 


Rom.io.b 


T«li. 


inccdat,falteinpcdibus,quib.tangiturtcrra.Indcdnsf 
dcs  difcipulorum  lauit,&  nos  inuice  lauarc  iuflit,&  a, 
ftolis  zit.  Excutiie puluenm  de pedibusvcjtris.  Pcdcsaute;. 
circo  lauit,  vtpulchri  eflcnt  &  mundi ,  &  ficpertotu 
mundu prjcdicaturi difcurrercnt,de quibus dicitur.  ^n. 
puUhrt  Juntgrejius tui  tn  caUtamentis  JUia  principis .    Er  alihi 
CaUeati  pedes  in  preparatione  tuafigeltfpacis:  Sordcs  au 
in  pcdibus,vita  reproba  in  pra:dicatoribus,quia  noaic 
cordantur  finislui.ideft,  iudicij  futuri,vndedcponentu 
vchcmcntcrinconfpedu  Dei,non  habcntcsfpiritumi 
folatorem,  qui  aliosconfolari  dcbcrcnt.Conucrficrgc 
&  humiliaticlament. 

b  2^un  est recordata.  *r  Thcodor.ConucnitenimnoDdr 
pro(pcritateconfiderc,fcd  cxpcdarc  mutationem.fljtti 
do  ergo  ei  nemo  adfert  confolationcm ,  ait,  tu  dorant 
qui  intucris  cam  infcliciter  agentcm,mifcrcre. 
c  yidedominc.  Quartufdccimuslocuspqflioriis,inqui 
orant  g  audiiit  humili,  &  fimplici  ofonejVt  miiercamr 
d  Aid»(,»j/;«zm.Quintufdccimuslocusconqucftionis,f. 
quem  non  noftras,(cdnoflrorum  fortunasdcploramt 
ficuttipfeleremias  fortimam  populi  deplorat. 

Palchaf.M<i«tt»?/j)d?w.Chalda;us  mifit  manus  ad  fantt 
fanftorum,  adquem  nonlicebatnifi  (olisfaccrdotib 


iwcMjcontrarc.  (ciIicct,nontua:  imputatiuftitiaj,fcdfua:fu      introirc,  &  fcmelin  anno,&  cumfanguincvaiadccor 


perbis.q.d.Videprimum  afflidione  mcam  vt  mifcrea 
C  ris,  non  facinora,  quibus  irafcaris.  Deindequiaeredus 
cft  inimicus,  vt  vlcifcaris. 

Sordts  eius  inpcdibus.  Animz  fordes  habct  inpedibus,for 
des  vidclicet  vitiorum,f.qua;  calcftis  vits  &  priftina:  c6- 

ucrfa- 


abftulit,  &  fanduariij^phanauit.Cuiusrcicaularedd 
quia  viditdns  gentes  mgrcflasfanduariu  (uu.i.  luda-' 
Gentilitcr  viuentcs,&  landiuarium  poUucntcs,  quodi 
feprohibuerat  vnde  fequitur.  Dc  tiuibus  pr^.ct'  Vndc 
alibi,  Tradidit  in  capiimtaitm  virtutemeorum.&c. 

S    The 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I     Propterca  inflabilis  fafta  cft."on  potcns  rtfflere  aduerfa- 
*  rijspropter  Deifui  oJjenfam,non  proptcr  eius  imfotintiam. 
i     Omncs  qui  glorificabtintczm.temporejuaiprofperitatis. 
5     Sprcucrunt  lilam.temfore aduerfitatis. 

4  Quia  viderunt  ignominiam  cms.idefl  deflru3ionem,& 
captiuitatcm . 

5  Ipfa  autem  gemcns.ftib  onere  importabili. 

6  Et conucrfa  cft  retrorfum  Sic.jcUictt  i»  cdfuflonem  afla- 
tu  honorabili. 

7  Sordcs  cius  in  pcdib .  cius,&c.  In  Hebnto  habetur.ln  oris 
cius,'o^Mj/Mr  deea,litutde  muherepatiente  mcnflrua,cuius  immU 
ditia  defcendit  ad  inferiora.ita  ^  fosdantur  orx  yeHimenti  interio- 
rtspedes  tangentis  ,  c^  per  hoc  deftgnatur  immunditia  idololatri^ 

^"  abun- 


ahundansin  Icrufalem,propttr  quamfuit  deiiruda. 

8     Ncc  rccordata  eft  finis.  idejt,excaiata  yaijs non  ccgitd 

puniuonernfnperfefinaltterventuram.ldeofubditur. 

5>    Dcpofita  c(i  vehcmcntcr.  ab  omni  honore  &  confolatio 

ideo  in  perjonaeius  orat  prof'heia,diitns.  VldedominC.    ^ 

1 0  Manum  fuam  mifit  hoftis.  idc^populus  ^mmouitm 
&  Moabitarum,vt  duitf{a.  sa. 

1 1  Ad omnia  defidcrabilia cius.?*. adlibros  legis,dc quiLii 
r«>";yd/,i8.c.DcfiderabiIia  fuper  aurum  &  la.&c.<iu«.«-'' 
Sa.g,  Cijaldats  currentibus  aU  aurum,  &  argcntum  indeiindn 
lerufaiem,'fii  magis  voiuirunt currere ad lumburcndum ibrcs 
gis,ed  ^jcribiiur  Deut.  i  ?.  Ammonitcs  &  Moabitcs  non  1 
trabunt  ccclcfiam  domini  in  xternum.  idt^o fubtntur. 

1 2  Quia  viditgentcs.  idtJi,.Ammonitas & Aioabitas. 

*  Tn 


M    0   l{  ./i  L  I  T  E  l{. 
f  2  Omnes  qui glorificabantea. proptci  vitam  &  miracula  qu? 
facicbantcpifcopi  ,&  religiofiprsEteritis  temporibus. 
3  Spreuerunt  iUam,quia  viderunt  ignominiam  eius.  idcft,turpi. 
tudinem  vita:  in  modcrnis  clcricis&  multis  rcligiofis. 
$     Ipja  autcm  gerntns.fnb  pcccatorum  pondcrc. 
6    Et  conuerfa  eH  retrorjum,  a  ftatu  perfcdionis  ad  mife- 
riamculpx. 

7^/ordis  eius  in pedibus. quod fit cu per  cxercitiu  mali acq- 
rit  habitus  per  que  placct  adus  malus/ m  quod  dicitur, 
Pro.2.c^j  Utaiiinr  ch  mdhfn  erm,&  exultat  m  reb.  pelji  mis. 


8  T^ccrecurd.  ideft,  vcrs  bcatitudinis  aquaaucr(ae(l[ 
inuolutionempcccati,idcofubditur. 

9  £)e/5q//.f.rf.fciiicef,piumdodlorem&folicitumpaf 
rem,idcopctit  diuinamconfolationcm.diccns, 

j"  yide  dorntnt aJfliHioncm  tr,eam  quonid  ere.eSt  nti.i.diibOt  '• 
1  o  Manum  fuam  miftt  hoflis  ad  omtiia  dijlde.eius.  idcft,ad  ai  ■ 
rendum  bonagratix  &  virtutis  ficut  dicit  Grcgo-bo.  j- 
Noncuratantiquus  hoftisvt terrcna tol lat,  fcdvtch.r 
tatcm  in  nobis  feriat.  1 

1 2  ^uia  vidtt gei!.ingref.fanHu,fH,  facienics ibi tcmporc  I 

ladini  ftabiUum  equorum.  > 

jOmni 


/f .  Thcod  In  ranftaran<!!lomm  foli pontifici  liccbarin- 
^  iz&x  .&  hoc  fcmel  in  anno,  in  fanda  vero  anteriora,foIi 


Thren.   Gap.I. 


5,38 


rc virtus  rcdcat ,  &  fpiritu  Dci  anima  rccreataconualc-  D 

fcat,iurecumclcdoriim  multitudine  plangendoexcla- 

mzx..vUe  t/oww.q.d.fafta  funi  vilis.mihihumilis  in  ocu 

lis  meis,quia  mcin<*s  dominitetigit  wf.Coph.n.manus  inter- 

pretatur.Cum  aQt  manus  dni,vel  puniendo.vel  reuclan- 

dofuppIitia,velin- 


a  f  Dorolnus.    b  5^Carnalcs,vel  vitia.vel  quia  ludzi  cultum  idolorum  in  templum  eontulttant 
^Saceidotes  Gentiliiec  viuentes. 


'JP 

c  uTemplum.anjmain.vel  cccleham 
d  ^^accrdos  in  quo  fuerit  macula  non  acceJat  ofFrrre. 


fi 


|crdotesingredicbaniur,in  mteriorem  vero  atnum,et 
J,iita:,at  in  cxteriorcm.qui  erant  degcnerc  Ifracl,  &  pro 
fiyti  circuncifi .  Omncm  namq}  non  circuncifum,  etia 
jjllamlexprohi- 
b3atintrare,maxi 

ritamcn  viditgcntes  ingrcflasfanduariu  fuumrdequib.  prxcepc- 

a  TAnimam.  b  ir.vianu5,excuius  taftuclamat.Videdominc.&c^ 

«i  Vox  propheta:.  'JC^yrtus  locus  conquertionis 

ras,ncintrarentinecclefiam  tuam.Coph  Omnispopulus  * 

ifAngoDii  libelli.  bTVe.ljDci  c  TCa:Ic(iia  protcirenis.  ^        _,  r  1     ■- 

cius  g^mcns,  6cqusi  ens  panem .  Dedcrunt  prcciofa  qux-  ^       ^"^^  fabrica  tua, 

tlNonad  fatiantarn      bf  Aniinaliitcam.  cTQuariurdccimus  locus  conquedionis  quauiUUl  Jll  VlllS  . 

fVp.T  fynii;.w,a:,vfl  pccl_(i«,vcl  animx.     d  1  Faftu-am  tuam,  n«n  iniquitatem  m^am.  Anima  qUa^  prlUS 

qucprocibo,ad refocillandam  animam.Vidednc6i  con-  i    obleaata virijglo- 

bTDuodcciuiuslocusindignation's,  indignatieniin  vidctucquod    4       rl^batUr,  maUU  do 


t;  &  Amraonitas 
jt^rcdivctat../^'?- 
n^ita  cr  Moabita  no 
inabit  in  eccleftam 
dnini  in  ^tirnum . 
}-iiuslcgismcmi- 
n  lamcntatio. 

Uanumfu.  Diabo 
Ik  audader  ma- 
nm  fuam  mittit 
a  anima  dcfidera 
bia,&aufcrtvir- 
tium  ornamcnta 


ftruendoanimam, 
velneghgentcmcc 
clcfiam  tetigcrit , 
moxadfc  redicns, 
&  ingemifcensdi- 
cit.yidedo.q.d.  con  ^*''»  '9^. 


fibip.«m,umcucncrir  a  fl^rc.plina  ^TSanfti  y       miui  tafta  lC  Vilcm 

Iidciajquoniamttactaiumvilis.  Lamed.  Ovosomncs  5    profitetur,qu2ad 

f  Noi.  Ji..benie$  hic  mancntcm  ciuitaicni.     a  uCcletittr.     b  fChriflum,  vjideego  fum  via.  imasincm  fuicrca 

TViitntum.     c  fQuaitufjciimusliicusconqucftionis.     f Compatenti  corde.       d  KCharitatisin-  .&  ,.  p 

tentione.  •■  IQujs  infirmatur,  &  ego  non  infirmor  Quisifcand  &  e  n  vrot.  tOriSCOndita  Crat  • 

ficm,fpcm, charj-     qui  tranfitis  per  viam,  attenditc  6c^videtc,  fielt  ddlor  7 

ta:m,  dilCrCtiOne,  afPcourreniscaileAiaptididi.         bf  (deft.vindemiabit.        f  Bon  s  viitutum. 

&  Ouodillftusiu  «Qm  debuir  dcfcndere.  c  f  Fei  Chaldzos,pei  Romanos. 

tB,  d< fieri  permittit,     ficut  doldr  mcus*.   Quoniam  vindemiauitme,  vtlo- 8 
qta  videt  gcntcs, 


^"  ^tuas  .C  fuggcftioncs  &  cogitationcs ,  &  voluptatcs  in- 
-rflfasfanduarium  anim2,qua:dcbuitoftium  clauderc 
kn  cubiculo  patrem  orare .  Tuncpudicitia  corrumpi- 
11,  abftinentia  euertitur ,  &  princepscocorum  omncs 
nrosanim«.i.virtutescucrtercconatur.ficvindemia- 
aifuisbonisanimamfineconfolationcrelinquit. 

■ianHmJHam  miftt .  Hoftis  antiquus  ad  dcfidcrabilia  cc  • 
cli2manuramittit,in  membrisipfius  fidcm  contami 
n;is,baptifma  rcfcindcns,do(flrinam  corrumpens,  cor  • 
Di:  &  fanguincm  domini  indigne  contrcdans ,  &  vafa 
ntiofa.i.oues  Chrifti  quafi  lupus  dcuaftans.  Et  cau  fa  ta 
naliredditur,quiageiues.(carncm  amatcs.quafi  pr^ 
omm  retinentes,&  Chrifti  circuncifioncm  non  haben 
tcminii^ri  altaris  cfficiuntur. 
a  Omwrpu.Pafchafius.Quantam  famem  Iud«i  pafii  sut 
niori^no  tacer,&  lofcphuspr^cipuc  manifcftat.vfi  hic 
Omsptipuluseiusge.ar  qnte.&c.ad  re.ci«/.i.corporalcm  vita. 

Fiie  do.  Nota  quod  propheta;profuerit ,  dum  fe  non 
pingcntem  Icrufalem  planxit,  quitamcn  fupra  quafi 
iinobiliotibus  membris  plangcns  inducitur.nunc  vero 
qafivitalifpiritu  rcccptoomnis  populus  plangcrc  per- 
. o£tur.^j!it<a.Sicut.n.galIinafouctouafua,  &coani- 
nt,  fic  fpiritualcs  viri  fubditos  fuospaulatim ,  vel  mo- 
rndo  vcl  plangcndo  fouent.vtfibi  coanimem. 

Omnispnputui  eiut  (jewrwj.  verbi  Dci,  qui  dc  C9I0  dcfccn 
d.Inangufliafamisccclcfia  hunc  pancquzrit  adofto- 
n.nccinucnit,quia  dcderuntqua^qj  pretiofa  procibo, 
c<eflia.f  pro  terrcnis,  ajtcrna  pro  caducis  ad  rcfociUanda 
?:m,non  fatianda,  quiainnumefisdefiderijsacccnfam 
rcocillare  poffunt,non  fatiare.Hmcquoqi  populus  ge- 
n-ns&qu^renspanemDci,  quiapraui  affliguntur  & 
Oiciantur ,  quia  non  ad  votum  deliciofie  vits  afflucn- 
tihabetur. 

b  DederuHtpretinfaquieque.  *  Thco.  Hoc loco prctiofa 
V  catinfantes .  Nam  guftaucrunt  tempore  famis  ctiam 
«icarnibus  humanis. 

Infciix  aia  prctiofa  qu?q;pro  cibo  donat  ccclefia ,  qfi 
C  V tutcs  mcntis  ad  tranfitoriam  dcledatione  inclinat,  & 
ribcillare  nuit ,  du  diucrfis  vitijs  &  defiderijs  fatisfacerc 
rachinat,vii.Po/>M/«f  eiusge.&  quttrens  pa.  plangitur,  quia 
qauispretiofa  quacq;  pro  cibodcderit,pcupifceti.-E  afte- 
tisnofatiat  vifu,gutlu,&  CcCtcrisfcnfib.Vii  fi  qua  for- 

tb. 

NICOLAVS    DE    LYRA. 
^      I  Omnis  po.c.pr^  anxieiatefamis,  qu^x  prauduit  in  Jerufalc 
,  ]*  0  'ejfa  a  Cbaldxis,vt  habeturjupra .  3  S.ca. 

2-  DcdQ.Scc.iUi  qui  erant  diuites. 

2  Ad  re.animam.«.arf  mitigandumfamim^&non  adfatieU- 

U\,tdeo  in  perfona  eius  orat  prophcta  dicens. 

4  Vide  d.<iJfitciionem  meam. 


C  faft/i/wTww/jy.Vi^'^'''"''"''** 
hsefficiturecclefia 
cum  crcfcente  nu- 
mero  malorunon 
fummapetit&c?- 


Lamed. 


Ieftia,fcd  infirma  &  terrcna. 

d  itfwerf.DifcipIina  vel  ptritio.Quod.n.proph.lugct,aIiis 
difciplina  cft  &  ptritio  cordis,vt  lugcat  fimili  mo  landli- 
e  o  uos  omnes  qui.  Pafchafius.  Proprium  eft  miferorum  Hiftorici. 
tanto  maiorcm  xiiimarc  fuum  dolorem,quant6  alienu 
minus  intcUigcre  ftudueri'it,&  quo  magis  dolorem  fuu 
fcntiunt:tlicnum  fibi  xquari  non  cofcntiunt.Scd  venus 
reliquia:  qua;  falux  fiunt,contritionc  cordis  talia  deplo- 
rant.quandofan^uarium  deftruitur,  tcmplum  piopha- 
natur,  altaria  cuertuntur ,  lumcn  candclabrorum  extin- 
guitur,libri  concrcmantur.faccrdotcs&  Leuitoecaptiua 
tur,virgines  &  uxorcshofiililibidincpolluutur,omnia 
fanda  contaminantur .  Prohis&huiufmodi  rcliquijc 
quaifalua:  fadxfunt  non  immcritoIugent.cumgentS 
fuam  ,  non  minustcrrcna  quam  cacleftia  bona pcrdere 
vidcnt :  fic-n-  vindemiauit  cam  Dcus  iufto  iuditio,  ficut 
in  Icgc  &  prophctis  locutus  cft. 

0  wjomncx.  Animavitijspraegrauatanontamenom-        ,    , 
ninocxeaecata  uidensalios  cum  defiderio  ad patriam  fe-  Moraliter» 
ftinantes,&  peruirtutum  uiam  gradicntes,cumingenti  *" 
dolorecxclamat.o  vos  ojwn«,€2rc.q.d.videtequib.lauciata 
pcriculis  ,  quibusafflidlatribulationibusquibus  fubia-  ; 

ceam  paflionibus.  Quoni  m  vtndemiauit  rfo>wi«««x.bona.f.uic 
tutum  iufloiuditioabftulit,  quibus  me  quafifponfam 
dccorauit,indie  furoris  fui  exacerbatus  malismcis.Vos 
crgoquitranfitis  peruiam.i.quiprcfcntcmdefpicitisui 
tam  tendentes  in  uiam  ueram  qu^  Chriftus  cft,  uidete  fi 
cftdolor  ficutdo.mcus,c?lcftia  amifithcfaurizaui  mihi 
iram  in  die iuditij,  &  grauata malis meis ,  non poffUm 
uobifcumfcftinareadgaudiac^li.  _  AUgoric^; 

0  vos  vmnes  qui  tranfttis  per  viam,attendite,&  videtey&c.^i^^tZ 
Sion  cuiusc6uerfatioeftinc5lis,'decelo  in  terrispofita  Pftl.r»x. 
mebia  fua  confpicit,&  qu?  patiuntur  quotidie  de  cxccl- 
foconfpicit,uii  miferando  proclamat.  o  vosomntsjantfi, 
.(.dc  quib.Dauid  dicit.£«"{a  ibarit,&  fiebant,&c.Hi  eut  p 
uiaqu?Chriftuseft,ueftigiaciusfequetes,neq,-addcxte 
raneqi  ad  (iniftra  dcclinantcs .  Vocati  n.ad  pafchalcs  da- 
pcs:&  pafchalia  uota  cclebrantes,  agnum  f m  lcgem  co 

mcdunt  feftinanter.Hos  pfpicit  eccfa  uiarcgia  ad  patria 
gradietes,q  mulrisfiliotucuris  ppeditaigemit&clamat 
u  vos  own«,d^c.N6  utretrahat  a  uia,  fcd  utad  copaticdu 
moucat:attedite  mete,&  uidcte  intuitu  chrtis,  fi  c  dolor 

f^  ficut 


5  Etcon.ielcuutiituehm, 

6  O  UOS.Hic  inducit propheta  alios  ad  compafftonem  dicens,0 
UOS  omncs  qui  tran.  pcr  ui.propb lerufaiem dejirutiam. 

7  Attcndite  &  ui.per  compajjionem. 

8  Quoniam  ui  ScC. Loquiturdc  lerufalemper  modumvineiCf 
cuius  tUujura  e[i  diffipata,  &frucius  coUtQus^  quia  muri  leTuj(.- 
lem  etant  dijjipati,&  omnia  bona  ajportata. 

4«  De 


M  0  l{  .A  L  1  r  £  H. 


I  Omnispo.ge.Qx  tali  contcmptu  fanfti  loci. 
'  T ,  £f  qua.pa.zd  famis  tcmpcrationcm .  Et  quoniam  hic 
t«  ualdc  dolorofum,fubditur. 


4    A^irfedo.oculotufclcmcnti^.  Prouocantur  etiam  ali) 
ad  compatiendum  cum  dicitur. 

6  O  vos  oes  qui tranfnisti^c.quonia  vindemiauit  mc.vt  lo.rjl  do, 
tradcs  meinfidelibus,ad  meumfanguinem  cffundcndu. 
Tom.ii.  Cg    s 


-ij 


939 


GIoford.&NicoIaideLyra     p^ 


^  ficut  do.m.  Murtercim  ptrtl  tri.hs.  Vndc  Apoftolus .  rilioli 
A  metquosuerimpJrtutio.EcdcCn.nquxpeiitSc^eTicut  & 
nutrit&  ladhr.proomnibuscontriftatur.vnde.  iiuis  inftr 
matur,  &  ego  non  in.  Sic  ctiam  ccclcfia  tcncros  laftat,  aucr- 
fos  rcuocat.pigros  cxpc(2ar,pr2Cipitcs  vt  prouideant  ca- 


Caat^,c 


ftigat  nc  qucm  ho 
fliscxtra  caftrain- 
ucniar,  duiplaor- 
dinato  agminc  ad  a 
patrii  fcftinat ,  vn-  b 
dc.  Qtfdcit  ijia  qint 
tjcendit  ptr  deferturn 
fuMt  aurora.  Adz(cc  C 
dcntcscrgo  vcl  tra 
fcuntcsab  cxcclfio 
libus  mcrabni  di- 
citur.  Ovos0is,&c. 


rorumA  concupifcentias .  Conucrtit  me  rctrorfum.vi 
poft  iplum  ircm.nonpriircm.Hoc  rctc  Apoftolisconv 
miflTum  cU.vt  de mari  huius  mundi pifces cxirahant:Pf  i, 
dibus  meis: vndc,  Ah  omni  via  mata  prulnbui  pedts  meos.  Po 
fuit  me  dcfolatam  prxfentibus  bonis.qua:  mihi  prius  fc 

latiafuerant.Totj 


aTreiptopheiu.     b»Qui  oonmeBtftut.    cti^ujj  et»eetl<aui  illum.    d  Tludiiij. 

'  cTEx  ipn<donis.l.$|uritullanAieruditur. 

f  TAlto  eonfilio.     5Q2;n'u»  lociu  conqueft-onis. 

cutus  cft  domfnus  in  die  irsfuroris.fui.  Mem.  Dc  cxcclib 


a1Apparueiuniilli(dirpcttitzlingu>.     TSpiiitu'l>i>^i- 
b  ^  Foitioiibus.        c  TSic- 


d  TDoflf=ni. 
d 


mifit  fgncm  in  ofsibus mcis,e*tt erudiuit me.Expadit letc  2. 

•  IVoluptaiibu».    bTDe  vitij»  «d  vinute».    TDeinHdeliiatead  lidcm.      ciVt  audnem  vocem  poft    ' 
trrcuir.  moncnti».  dfSlc.     e  TTfnrno  folatj).      f  *Omni  temp^re. 

pc'dib.  mclsjcou^rtitmcrctro^rfum.  Pofuit  mc  dcfolata  tota 


•  Trizrcnliavits  dolore.Oc  delidciio  tututx.vnde.Fuctunt  mihl  lachiyms  mex.     b  TSempiteinum. 
TConcelfio.     cTQu^tfi  Vindifta  punit,  quidoimire  vldcbatut.     iMe  dirniente. 
d  TSupetpn-^ndum  mihi.  TPioi'ocan5  Dcum  ad  vinjiftam 

quiaaliafunt  quaj  d  dicm^rorcconfcdam  Nun,  t  Vigilauitiuguminiquitatu  ^ 

..     _   -_      _  .»  i  TQui  ex  meluni.     b  f  In leiiibutiooc  doinini.    c  Tlniolubili  vinculu. 

rTanqiiam  graue  pondut 


f  Buna 


prohisdolco,  alia 
quzabhisquxin- 
tus,  vcl  foris  funt 
tolero,a  patriadif- 
fcror,  in  cxilio  mo 
ror.Attcnditecrgo 


dTTanquam  luffbcatutf.     T 
e  ISiriit  laqucu^  luHx.     y 

mearum  t  in  manu  ciusrjcoudluta:  funt  &  impofirg  cdllo  8 

•,..  alVtnonp^ffini  lefiflfie.   h  Tlufto  iuditioDei.  cTCh.-Mjti.vel  poiiu»  Roni3j.i,hortis,  vel  diaboli.    p       w.. ...  ..v>ji.in,c 

mco.  ''nfirmata  cft  virtus  mca;  dcditmc  diisin  manu,dc  10  porefecure,  &  1 

punequicfccrc.i 


dic  mocrorc  con 
fcdl.dolorc.Cprpi 
tium  tribulationii 
&  amore  futurc 
rumbonorum, 
C  Expanditnir,^!  ^ 
^    Thcodo.  Rci  h 
vocatmala.qiiaK 
uitarinonpoflun 
Etcnim  ctiamqu 
aufugerunt  cap( 
funt. 

d     yi^itauitiug: 
Pafchaflugumii  71 
quitatis  dormi: 
cftinncquitiati' 


t.Cot.t.d. 


MaL/.a. 


HiOorica. 


Moraliter. 


quamuis  ad  brauium  nos  indcfcfla  rapiat  dcuotio ,  vidc- 
"  tc  dolorcm  mcum,filioscducarc  volui,&cduccredc  mi 
fcriacxilii,&pcrduccrcadgaudiac?li  fcd  multiabcrrat, 
multicxafpcrant,  multilangucnt,paucifuntqui  venirc 
curcnt.Omnia  omnibus  fa^us  fum,vtomncslucrifacia: 
pr  o  omnibus  lugco,pro  omnib.  vror.  f^idete  n^o  ft  ifi  do. 
fi.ft.do.m.  tcditccrgo  oculum  mcntis  ad  cxtrcmum  iudi- 
tij  diem.&  vidctc.  Qtioniam  vindemiamt.i.  vindemiabit  mc 
dnsindicfurorisfui.dcquo  dr.Domine  neiufurore  tu.ytto. 
tfi  do.in  t/it/wr.quando  rcddct  vnicuique  ^m  opcra  fua. 
a  MF.Inccdiu  tcpii  rcgaliuq;  domorii,&  totius  ciuitatis 
fugicntiumqjopprcflioncm  &  defolationcmfignificat. 
b  De  e.mi.iji.  Pafchafius.ifupcrnam  vindiftam  dc  quo 
in  Iobdicitur.IgnisDeidefcenditdec^lo,&c.Ignem  mi- 
iit,xreas  f.potcftatcs.quibus  cruciandi  ludsos  vfqueho 
dicpoteftascft,  inolIibu.smcis,  vtfortia.f.intcriusextc- 
riufqueaffligant:&  ficcrudiantur  qui  Dcum  blandiente 
audircnoluerant.vndeaddit.&crudiuitmc.  Expandii  re- 
tepedibus  wm.ncpoft  voluptates  &  dcfideria  vana  vfquc 
ad  finem  vitaiircm.conucrtit  mc  rcper  anguftias  &  tri- 
bulationes.  Vofuit  me  defolatam.  Defolati  funt  Iada:i  vfquc 
in  finem  fzculi  &  moerore  confcdi. 


vigilat  in  mcd.  vn  Icremias.  A^jV^tw  vigUantem  ego  yi 
Cui  dns.y  igilabo  ego  fuper  verbum  mcHm,vtfaciani  illud .  ^ 
bis.n.torpcn  tib.peccata  latcnt ,  fcd  in  manu  diii  vigiUi 
du  nosadvindi6lamiuftacrctributionisaccufant:vnc 
/^oJf  languims  fratris  tui  ctamat  ad  me  de  rfrra.Conuol  Utc 
quafi  pondus  ad  prcmedum,&  impofito  coUo  mco,: 
torque  aurea,funiculo  iniquitatis  circudata.vii  in  Pn 
Funibus  peccatorum  fmrum  (juifq;  conilrtngitur .  Datacft|c 
in  manib.pcccatoru,necpotcrat  furgeredonccintrct 
nitudogetii4,gjfignificat7y/<w,cpinterpretaffempireri 
Sempiternuin  .n.  cft  illi  iugu  eius,&  captiuitas  pcrpcti  14 

yigilauit.lvtgvtm.  animxvigilat  in  manudi'ii,qusre 
tijs  &  fcclerib.  fubdit,  nifi  quotidiepoenitcndoponat 
coram  OCulisfuis.vn.TTcMrK «»?«»» contrameeflftmpcr.' 
luit.n.Dauid  vigilarc,&  pcccata  flctib.  ablucrc,nevic 
rctiugumeoruminmanu  domini,  vndc,^(frre/<i£/f 
a  pma.me  q.d.nolo,vt  in  manu  tua  vigilcnt,fcd  vtego 
tra  peccata  mca  vigilem,&  fletibus  pnrgem.nc  conuo 
tas iniquitatcs  imponas coUo  mco, nec  des mein  ma 
de  qua  non  potero  furgcrc. 

yigita.Dunx  ccclcfiatentationib  quatitur.vigilatini  „.:> 
nu  dni  iugum  iniquitatis cius,&  hoflib.tam  vifibilib 


De  f.Ycf//o.pum  anima  pro  pcccatis  a  domino  corripi      quam  muifibilib.fubij  citur,amiflis  monilibus,qui  d(  *■ 
tur ,  ad  fe  rediens  falubritcr  compungitur ,  &  in  olTibus     rat  ei  in  ornamen tum  fponfus.vndc  ingemifcens  ait,( 
fuis.i.  cogitationum  meduUisadomino  ignem  veniflc     uolut£ funttmpofttie  colio  meo.vnde  Ifaias  M.Q.uia  ^iix  sion 


AUegcrk^. 


tcftatur,vndediuinituscaftigatur,&cruditur.Etquiase 
tit  do^rinjE  Dci  retia  coram  pcdibus  fuis  expanfa ,  gon- 
ucrtiturretrorfum,abftinct  abillicitis:luxum  voluptatis 
&  concupifccntia:  in  lachrymas  conucrtit,tant6  fortius 
moeroreconfcdtum  plangit,&  praifcntis  vitarconfolatio 
nem  non  rccipit,  quanto  vcrius  in  cis  pcr  vana  defideria 
fe  confiderans  abcrraflc. 

Deex.Quidc  ludiis  crcdidcrunt.vclgcntibus,  &  vna 
C  ccdcfia  fafti  funt,merit6dicunt de  excelfo, decoelo  mi. 
ig.i.Spiritumfandum ,  quo  corroborantur  fortia  virtu- 
tum,&  eruditur  diuinitus  ecclcfia.ne  vltra  idolis  fcruiat, 
vcl  mundi  delitias  quairat .  Qupd  fignificat  Mcm  litera, 
quas  intcrprctaturex  ipfis.f  donisSpirituflanai.quib.gra 
tulabunda  fecruditam  dicitecclcfia,vtcafte  amet,&  ca- 
flc  timcat ,  &  ex  ipfisetubcfcit vitijs,  quibus  deferuierat. 
Expandit  rete.f.  pra:dicationir,ne  abcam  poil  vanitatcs  cr- 
N I  C  O  L  A  V S  D E~LY  rX 

*  I  "Deexdcl.mi.Scc.i.in  temptoy&regisfortalitio,&iHC<tttrh, 
dequorufortitudine  cofidcbat  populi4s,ftcnt  offasuc  rolmr  corporis 
&  omnia  iihfuerunt  combuUa  a  Chatdais  vt  dt&umfuitfup.  J  a 
a  Et  crudiuit  mcquia  vexatio  datinteUtBum.  In  Hebrao  ha- 
betur.Et  fcparauit  me.l.membratim  laceraun. 
S  Exp^in.Te.pc.meis.i.pemifit  expandi.Et  vocaturhicrete  de 
ceptiofalforum  propheiarum  qu^e  fuitpopulocaufa  ruina ,  vt  frc 
quenter  diHum  cfi  fupra. 

4     Conuertit  mc  K.i.de  fiatu  bonorahili  adconfufibilem. 

f  I     De  excelfo  mifit  ignem.C.  vindifta:  fua:. 
t    in  ofjibiis  mcis.lin  viris  fortibus,qui non  potuerunt  fe 
defcndcre  ab  infidelibus. 

2  Ei eruu.qm  infliaa  vcxatio dat  Intclleftu,i6  fubdimr. 
}  Expandit  «.f p?nitenti?,vt  vUranonprocedam  ad  ma 
lum,fcdreucriarad  bonum. 


ih/atte»'««rfjrfe»foco//o,aufcrcndacfle  omnia  ornamcr 
&intcr  cxteratorques&  moniiia.  Torqucs  inpcc 
pcndcntcs.intclligcntiam  mentis  dcmonftrant.Mon 
omniaornamenrafignificant,quib.  amiflisviriccdc 
ftici  muliebriaffedlu  ambulant  extentocollo,&nutii 
oculorumloquuntur,  plaudentesmanibus&pcdib 
vt  compofito  gradu  inccdant  fecuri,gloriam  Icftantc^ 
rccrgo  iugoiniquitatumprcmitur,qua:tantisvirtuti 
ornamcntis  fpoliatur,vndc,conuoluta:  iniquitatcsfii 
culo  infolubili  plangcniur.&impofirxccllo  eius,qL 
quxdam  membra  fuffocantur,ficut  ludam  laquco U 
fpcndifle  lcgimus,vndc  addit. 
C  infirmata  t(l  virtus  mea.Qniz  implj  in  xtcmu  tradun  ' 
tcritu,vbi  vermis  coru  non  morict,&  ignis  eoru  non 
Sicut.n.fupcrior  fcntetia  qua:  Mcm  intitulaturjjcx  if 


5  Vigilauit  lugu  iniquit.&cin  manus  ei\.\s.f.(iomM,  ^ 
vigilanter  &  {olictte  induxtt  pxnam  pro  iniijuitatib.meis,pro 
hoc  in  perfona  eius  dicilurin  principiolibri  dedefiruSionepc  i 
/o^wfjj. Vigilabo  ego  fuper  verbo  meo,vt  faciam  illn 

6  Con\.\o\\x.C\int.j.inii{uitates  mete. 

7  Etimpofi.col.mco.9/'c«//jr(/f//Mji»jponit/tfrro»iJ(/fpri  s 

8  infirmatacft  virtus  mea.Ow  me  deftrente. 

9  Deditmcdominusinmanu./,C/w/</<eorttw. 

10  De  qua  non  potcro  furgcre.  yiriutepropria,f(dt'"  « 
diuina.  4«  Abfti 

t  7'oftiit  me  (/e.pcr  peccatoru  meoru  iugcm  rccordati  c 

5  yi.iu.Hoc  pot  exponi  dc  mortuis  in  pcccato  mor  |. 
quorij  p^na  grauis  cft  &  ptinua,i6  iugu  vigilas  nouii  jt. 
t  i«»><i««  ci«j. f.iuftitia:.  _  I. 

6  Co«o/«./««^iwpo.to/.w.ficutfardclluslatronidepI  ^ 

8  Inftrmata eii virtus  mea. ga talis cftcxtra mcrcndit  i- 

9  Dedit  me  in  manu^de  fl«<i.Na  in  inferao  nulla  cft  rcdef  >• 

t  ^*./^*'' 


r. 


41 


Thren.Cap.I. 


?42 


yl  qx.(.domit\us  mifitde  coe!o,  conncrtit  cam  ad  pcniten 
j  jni.itacx  iugoiniquitatumciusNun,  quod  (cmpiter- 


(jpplicijs,  fcdqua: 
.ranit  jjcnibris  luis  acci- 
,■;'<"•  ^nt,  imputarlibi 

aplangit.  Uijirmata 

,f  Sextusconquc- 
fi}nislocus,qii6d 
cmadomino  bo 
nmexpcclaret,  in 
iiTimas  dcciderit 
nierias. 

r.cha.hccpleniiis 
irextrcmacaptiui 
tiacciderut,  qua 
oprimctc,ncc  pro 
pfct.-c  nccfacerdo- 


riens  aducrfarij  npftrj  fortitudinem  calcaret.atq;  conte-  D 
reret .  Hoc  torcuiarcalcauit  dns  in  paflionefua  virfrint     ' 
filixluda,vtcredentibusprxmia,  incrcdulis&:  crucifitrc 
tibusperpetuxcaptiuitatis,  &  danationis«tcrnxefrun  • 
deretfupplicia.Propheta  ergo  vidcns  duritiam  lud.tora 

deplorat  cp  calca- 
ueritdominus  toc 

qua n(5n potero furgere. SamecET Abftillit oWesmagn] -      ^"'^'  ^''''  ^"'^^ ' 

,-,  f^^ii.irtiH  Ifcusccinqueltionis-      llufto  m.iitio.     fQui  diu  d.ftuivrat, 

ficosmeos  dominusde  medio  mei:vocauitaduerlum  mc 


j  minterpretatur.impegit  in  intcritumrvtiufto  Dei  iu 
tiolccundum  impoenitens  cor  fuum  fcmpiternum 
i;urrar  fupplitium ,  non  9  ecclefiaad  vitam  pra;derti- 
rtamhis  tradatur 


a  ^Vnde.Non  adijcUtiVtiefurgat  virgo  iilia  irtael 


b  ^Adiutotiam  Dei  quod  omnino.f.fublaium  eft 
cTlrruentibusRomanis-        dTtliges, 
facerj)ote5,prophetis  do<loies,  vd  ecclefix,vc!  fenlijs. 


a  lldeft  tfmpoiescccptoatflxit  me.     f  Vindiftj:  tjujc  non  tit  a  Djonili  in  lempore.non  puniiante 
peccaium,noncoron.ii  .-inievia  riam.         b  1  Ptincipes,velqui  videbantut  vututibusemmentiores 
vel  con.itus  reeniis  exceMenfs  c  TCrucis, .  n.ie:  Tor-ular  calcaui  folu.;.  \c. 

b 


Quod.n.  dominus 
patiebat  ad  ipfiuj 
rcmcdium,conuer 
titfibiintormentu 


,  ,,  r,         ,  extremx  captiurta 

ttempuSjVt  coatererec  elcctos  meos.Torculai-  calcauit  do-  3    tisj&perpetux  da-  '.tcongrejt. 

»tSynagogx,vcletclefia:i|ua:clttiliafynagoga:,velanimj:  coniitenti.  t       nationis  >  Vll  ipfiuS  *"'°*'**" 

b^Fons  velocuhis  -  ■    ' 

cCSepriniusindijnationis  !ocus:faftum  cnim  crudele  &  ty 
rannidemSc  violentiamhotliumoftendit.  ^Wox  lynagog*  veleccleiia  vel  grophet«,vcl  ammx.  d«r\l 

ludit  liteix.quEoculus  dicitut.     ^ 
,  f  Fontem  lachrymafin.        T 

minusvirginifili^Iuda.Ain.tldcirco^egopIoraSjtSrocuIus 

f  laracletus!    's,  «Ail  bonum;  -  5 

meusdeducensaqua,c]uiaIongefad:uscfta  mecofolator,  ^ 

«Vaf.antem  &  crranu'ii,.     a  * -.  J  liteiam  vel  ad  opera  vel  qui.-;  pint  ecclelia  quoiidie.  7 

tfemanferuiit.  In     t  conucrtcns  anima  mcam .  Fadlifunt  filij  mei  pcrditi.qm  \    "™  perfidiam  ,;& 
o?tiuitate.n.  Baby  -  T    durmamfpiciam*.  ^ 


fynagogJB  ploratis 
inducitperfonam. 
Idcirco  ego  florans ,  . 
&c.Longefaausefl d  ^^"'•'^^- 
me  conjbtator  cotiuer- 
tens ,  eJ^f.  Hoc  fa:pc 
probamus,fiIudai 


oica,  Danidcm,  &  Ezcchielcm,  &  multos  confolato- 
t.hnbiicrunt:in  hacautem  omnes  m.ignifici  ablati  sut 
yod  Samcch  fignificat ,  quJE  intcrprctatur  adiutorium. 
Vde  Ifaias.  ^nfcvan:  a  i:  lufaUm  validum  c  fortem  &  omne 
iMpanis,  &  omne robtr  aqus.,  principem  & qutnqna^^cnariYt, 
T_Yudint(m  elonujfniyiiii i.CTi.W^VtC  ipfos  angdos  in  portis 
lailaleclamafielegimus .  Tranfeamuscx  hisfedibus. 

^6f7tt//>,ei''f.Scnfus  virtutum.f.quos  in  feanima  fentit 
c:  tiuosrvnde  dominus  contraeam  tempus  vindida;  ad 
dcit,  cumdiuinum  adiutoriuadducit,quooblato  ini- 
n.cusinconfiifionctncrroriscaptiuam  ducit ,  &dum 
Tidicatorimi  do£trinamobliuifci  facit,  elcdos  mcnris 
.■.aatuscontciit,  vtcam  virtutibus  fpoliatam  facilius 
-lafiinterraalicnapoffidcat,  nepcr  recordatione  lani 
c'*gmatis&  mc!iorationevita:adprifiinum  redcat  ftatu 

jlhiiuU!.  Spiritualis  lerufalem  quoiics  tribulationibus 
catitur,quotiesperfccutionibusagiratur,velhxrctico- 
nv  ho(iibusimpugnatur,meritoplangitdicens.  .Abji:- 
/ijomiKay  (->«««, o  f.Sxpe.n.in  tofoorbepaucircmanfcrc 
lagnifici,  quilanadodrinadcfendcrcntcaufam  fidci. 
hi4'.it  idutvfurn  mt  /««//'«i.peccatis  cxigentibus.  Tempus 
uidicl3eadducitdominus,vtcontcratelcdoseius:quia 
;)  ciiquidefendat ,  vcl  murii  ponat  feprodomo  Ilrael. 
;   ToniiUr  laliafit  dowinus  virgiiiihiij:  luda.  ^.  Thcodor. 

:.rripediuina(c:riptura  comparat  fuppliciumgrauifii- 
i  u  cum  tofCL:lari,to  quod  in  torcularib.omncs  vuce  c6 
:rantiir,  itavtneacinusquidemvnus ,  vtplurimum, 
''.iig/at. 

•:  Hieronymus  .  luxtafcriptnr.-E  fanftaeconfuetudi- 
rim  intcrdum  pic  vitioncacfupplicijs  ponitur  pcccato 
rtn.  Interdumin  congregationenouoium  frucluum 
ppnenis  poniturarq;tormcntis,  vt  Hicremias  inprne- 
foti  lamentationc  plangcnseucrfionem  lerufalem  lo- 
qitur. 

Pafchafius.Torcular  vltionem  fignificat,&  pcccatoru 

^\i\>\\iiA,Vn(it{(z\7L%,Qi4a>erubriim  eh  in(iumemum,i^  c.^^n- 
gisqiuwntibusdominu  refpondideinducit,  Torc.catc. 
/uj.Cf.iilud,  fcilicct,quo  malisfupplicia, bonisprie- 
na calcanuir .  Hoc  folus  dominus  calcauit ,  quia nul- 
Imadiutorcra  habuit,ncquecnim  Angclusncque  Ar- 
'^imgelus  corpub  humanum  airumpCt,vt  pro  nobis  mo 

ricns 


Metaphor.autem  dickvir. To>cutarcalcar4it  dominus  virgi' 
nifili^i  iitda.  Mctaphoricos  vineam  fiiamde  Aegypto  do-  ifa;-_j. 
minuseduxit,  &interram  promifiionisplantauit,  qua:  '  '  * 
diu  fterilis  &  infruftuofapcrmanfitfecundum  illud,  Ex- 

petlauit  vtfactret  vuas,  &fecit  labtufcas  .  IdcO  dominus  tor-  Moraliter, 

cularcalcauit,vinnmfibi  refcruauit,  acinunrpcccatorii  ; 
perpetua  captiuitatc  preflit. 

Torcular  calcawt dominus .  Stcr  ili  animcE  virtutibus,&  O- 
peribus  vacuJe  dominus  torcular  calcat,  quando  ea  qua 
ii  fterilem  ,&  otiofam  affligitpoenacondigna,  vndcair, 
Idci.ego p/".quia  fentit  ie  amififleconfolatorem,  &  impg 
nitentem  ruere,vbi  erit  flctus  &  ftridor  dentiu  m,vnde  in 
gcns animx  flctus  dcfcribitur,vt  fibi  fciat  poft  huias  mu' 
di  vanam  Istitiam  omnemconfolationem  defuturam. 
Ibi  filij  perdentur,  ouia  frudus  malorum  opcrum  difli-  . 
pabitur,&  folus  inualefcct  inimicus. 

AUegor.ror.frf/caHif.QLiando.f.ccclefiaeper  pafilonem  in,  j^i. 
fuamaereaspotefiatcs  lubiccit.  Ipfaverovereefi  virgo 
filia  Iuda,quia de  Sion exibii  lex,& ve> bum din.ini ae  lernfa- 
/fw.cuicalcauitdominustorcular.i.opprcfiionisiugum, 
vteflctlibera.  Sed  quiacalcantedomino  multafuerat 
amurca,  idcirco  dcplorans  propheta ,  inquit,  Ocutusmeus 
dcducens  aquas.Sc  idco  Ain  interponitur,quod  fons  vel  o-  ro.i^.f, 
culusintcrprctatur.  Cum.n.  pra;lumcrucisprefljt,de 
Chrifti  latere  foiis  emanauit ,  vnde ,  Etcotitimoexiuitfan- 
guis&aqua.  Hocfonte  emitur&lauaturfponfafponfi 
complcxibus  focianda.  Hoc  dotatur  vtgaudcat,vt  fpon- 
foIbliinh3Ercat,folumdiligat,quifetantumdilexit.  Et 
quia  Ain  etiam  oculus  intcrpretatur  ,non  immerito  de  J'''"^' 
hoc  fontcoculusincbriatus  aquam  deducitlachryma-  *" 
XVim,vndc.EX!tus aqujirum  dtdux.&c. 

U)gc  htiiis  t(i  conlolatGr.Qaoucs  ecclcfia  tribulationib.af 
ficit',  quoticsdcfolatauxilioDei,  ad  lachrymasquafiad 
afluetaarmarecurrit.duautdodlorccxtcriusmonetcno 
adeft  paiaclctus,qui  cu  inftruat,  &  crudiat  intcrius.pgea 
funt  filij  eius  perditi,&  inualefcit  inimicus.  Quifquis  cr- 
go  do£toru  ecclcfia  fibi  comiflam  minuscouerti  vidcrir, 
defontcamorishauriatjVfilachrymas.pducat^donccco  . 
folatorcm,&  conuertentcm  paracletu  reducat,  alioquin 
inualcfccnteinim;cofiuntfilijciuspcrditi,  qni.fnondu 
abladati,nondum  in  virum  perfeaum  funt  produdi. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

•  Abftulit  omnes  magnificos  meos .  regem  &  principes, 

:  phitas  (^facerdutcs. 

~  Vocauit  ad  me  tcmpm. f.affliUionis  &  dcflruaionis. 
3  Torcular  calcauitdns.7i«<i/if«f  intorculari  de  vuis  expri 
mmvinum,  jic  m  aejiruiiione  lerufalemfuit  tjjufus  fangms  lu- 


dxorum. 

4  Idcirco  cgo.tn  cjuo  tiotatur fletus,&  dotorisaliundantia. 

5  Quia  lon  t^.i.ipje  Ueus  ritralnni  a  me confdiition(.m  fuam 
licetjn  vbm'41  pt.r  potcnt.a':,elfc)itiam,  & pr.cjentiam. 

6  Facli  iunt  filij  mc\.i.habi!.itores  lerufatcm. 

7  Vc\:diU-Jaific,murtuliiate,&gtadio. 

•5«  Expan- 


t 


M0R^.ALITEI{. 
1  ^hHulitomnesmag.m'.  idcft,  fidclcsdcuotos,quorum 
p:ccsnon  valcnt  danmatis,  propter  quod  ablati  dicun- 
Vi  abeis. 

z  yotauit  aduir.me  tcmpus.in  quo  malc  opcratus  fum,cu 
t.Ticn  mihi  datum  fuiflJct  ad  bcnc  opcrandum. 
t  yt  lonteret  cltHus  me  i.  fpcciaksfocios ,  vt  focij  fint  in 
Fcnahcutinculpa. 


j     /'o)-c'//^r(,  t,6.j,tit  (/(/wu«<f.i.locumperfc6l^deprcflionis 
ficut  fandis  praeparauit  locum  cxaltationis- 

4  Jdarco  c^o  depl.ruiti.n^m  ibi  eft  flctus  &  ftridor  dentitt 
Matth.S.b. 

5  Quia Itnge  fa&us  efi  a me  confolator.con.a.m^am.f.zd  bon& 
nam  poenitentia  fruduofa  non  habet  ibi  locum. 

t     Fadifnntfilij meipLrditi.i.  imitaiores  mei. 
t    QuQii.minudiiit  'wJm.'f«j.Inconfli(^umortis. 
Tom.j.  Gg    4 


943 


GIorord.&NicolaideLyra 


94 


a  Expaniit  ri»».  Pafch.Dolorem  fignificat quafi partung 

^  lCS.vn  alibi,?Ki*X expaniittuia  n  -id  nMdndu  munns  j  i<tt,lic  cr 

KJ. 40.  b.       j,5  tter  angiiflUs.  Et  an,i(ufiia,ziUpofredit  me/icut  an^uflia  panu 

{?'.*'•''•       r</'flftf.Anguftiacaquidcmcordis.quxincxpafioncma- 

ioucai.^i.a.  num„„primimr,plulquamincxclamationcotis.vndc 


Phc       pratlCriDltUr         ,  »chiW«ti«.»d  «.oimnm.dijbolu».     k50rii.    cf<^rtiii  locujconqurftioni». 

f  Qiyfi  pjrtuncnj.vcl  quod  non  vilit  ore.fignHiC.M  inanuum  rxpanfione, 
<*  'Tiicni,  vrl  rrtlrlij.vrj  inm.      r  f  Afniflo  vrro  confolatnrc. 


ogenuum. 


X&.»»J* 


Moralii 


ter. 


rc,vndc.  t^tceditea, 
me,amareflebot  nolite 
incumberef  vt  confo- 
lemini  mry&c. 
*  Thcodorctus . 
Illxcnim  quJC  lu- 
gcBtconfucucrunt 
&  cxtendcrc  &  c6 
trahcre  manus 
fuas.Dicit  itaq;  illi 

admittcrc  non  poflc  confolationcm,  pra:cipuecum  pcr- 
«  miferit  dominus  hoftibus  impetum  facere  in  cain,&  co 
fccratampollucre. 

b  Mandauit  domintis aducrfiim  lacob.i.  iufto  Dei  iuditio  & 
Chaldxi  &  Romani  addui^i  Uinr,non  n.conlurgit  gcns 
aducrfusgcntem.nifiprxcipicntcdomiao.  i>jijipui'uta 
menflruis.  Sicut  abominabilis  cll  mulicrdum  mcnllrua 
patitur.fic  ludsi  vbiquc  tcrrarum  habcntur. 

Expatidit .  Anima  qux fucrat  Ipcculum  Dci  &  vitioru 

fupplantatrix,cum  proptcr  iniquitatcm  traditur  fpiritua 

libusncquitijs,frulira  quarit  conlolatorcmextrinfecus 

quae  fpiritualcmconlblationcm  pcrditintrinfecus.Mcri 

toergo  mandauitdominusaducrfumlacob,&c.i  con- 

traanimamquondam  vitia  fupplantantcm ,  nuncfolo 

nomincgloriantcm  .  Vnde  incircumitu  fpiritualcsho- 

ftcs  obfidcnt  cam ,  ne  pofTircffugcrc ,  qux  fjepe  videns  fc 

vallatam,cxpandit  manus  fuas  intcrcogitationum  angu 

flias,ncc  eftci  vox  oris,ncc  vlla  exculatio  fermonis,quia 

mcnftruispoiluta.icrucntisopcribus  maculata  aquib. 

Q  lineconfolatorenunquam  liberabitur,  cum  etprophe- 

Ifa.«4.e.       tatefletur,  cpomncsiuflitia;nofti\Equas  nobis  afcribi- 

Allcgonfc.    mus,fic  funt  coram  co,quafi  pann u$  menftruatx. 

ExpanditSioit.QyLoivzs  ccclefia  h^rcticorum  vallatur  e- 
xercitu.dominus  aduerfus  lacob,  ccclefiam.f  qux  debet 
vitia  fupplantare.contra  eam  mandat  inimicorum  excr 
citus,quiaSpiritumfanctum  confolatorem  &  dodorcm 
amifit,  finequonullusad  fidcmcruditur,  nullusavitijs 
releuatur.Ideo  expadit  manus  fuas  inter  dolores  &  pref- 
furas ,  ncc  cft  ei  vlla  vox  oris  digna ,  qua  poffit  hoftiu  m 
dogmata  vincere,&  fua  defendere,vnde  fcpe  fit  polluta 
foeditate  camalium  operum  ,  &  fanguine  carnalium 
defidcriorum  intcr  hoftes,  quib.  interius  &  exterius  im- 

pugna- 


pugnatur,vndc.  V^  t>rtznant''busy&  tiutrientihus  11  dif  n: 
c    luiius  tfl  dominus  Pafcha.Sadequa:prxponitur,&  in 
tia;  inrcrpretatur ,  fignificat quod  iuftitix  domiui  rcci  - 
qijod  bcnc  his  vcrbis  oftenditur,  iujius  eli  dommus.&c.  (pn^ 
oi  ctus  ad irucuadiami  r  .q.d.  oris  cius  iudicium  iuflepcnu 

lit,  vndcconfitcn 
quiaiuftus  cft  do 
minusnondiftuli. 
£tnotadura,quo^; 
fupra  tranfcunta 
pcr  via  quafi  pau- 
ciorcs,  nunc  leri; 
Icm  vcl  prophi.i, 
cumitu  cius  hoftcs  cius.Fada  cll  Icrufalc  quafipolluta  mc  4    ad  ^  cqfi-.Icrandui 

afluftitiz      btDcpietatio         ^v^afi  ,  lufta  fenientiaon;  Uoinjni  conitJine  piolaca.  a\      i .»  m  ^., 

f  In  oninibus  vij»  fais     d  Vcrbum  patiis,vel  pizdicatoies, 
vel  proj)hetjs,rrl  inxfcntiam. 

ftruis  inter  cos.Sidc.'uftus  clldominu.s,quia  os  cius  ad  ira 

HPeccando.  blAurecoidn.  c5Noii  lunfeunici  pri  viaiii,vi  lupia. 

d  «inilifiiicr  conlHeiar-.         » 

cudiaprduocaui  Auditcobfccrovniucrfipopulij&vidctc  ^ 

a  ^OAauut  liicosindignationit  fCMC  intrntioncs.  b  ^  Fonci.  ciBabylonit.      7 

1Vin.,inr»rnim  recaliumUdete, nec  fedefrndete  poflunt.  8       «aj,  v%.  ku.uu.wj. 

doloie  mcu.Viigincs  me9,&  iuuc^nes  mei  abieriitin  capti  t    gctcaptiuos  .num 

robuftio 


pratfcribimr 
qucorisinrcrprcta 

;^"'f.'.^  mSrfur«;^n  .  inualuitinimicus.PlK^t£xpanditSio'nm.inusluas,no'n  t 

nVeiin..-         "»•»'""»       ^        r  «t*nim»m.  b  ^lulte -.lipjndo.al.as  dipcnlando.  , 

dlt  intCr  angUHiaS,  cTAnlmim.  ou«debr'»iti»fupplai.tiir.       55olo  nominc  gloriantem. 

fignificatgjoreno  b  cflquiconfoIcturcam.Mandauitdnsaduersii  !acob,Incir  ^ 

ValCt  CXprimcrC  q*  ^  ^Chaldxoi.velRon.anoi.  b1  ^anagloiia.dum  nobis  atiiibuimutbon»,Sc  ipfa  va- 

patiturin  cordc.cu 
fit  finc  conlolato- 


nitaif  •icui  inen(liu's  >]u'cquid  tang.ir.m  .  polluiirius. 


doloie  luum  on 
ncs    communitL. 
inuitat,  vt  corun 
fit  vna  paftio,  quo 
rum  vnaeftnatur? 
conditio.  Supcri 
.n  virgines  Iquu 
das,&  paruuloi; 


etiam  roouiiior 
iuucncs  &  captiuatas  virgines,&  quanto  malum  cum, 
latur,tant6ludius  multiplicatur.<_^«</«e  o^/c.T/»Wji;>or 

l!,& vide .dolortmmtun-.Ma^no.n  inmita  &  acutaconCa 
rationc  hxc  difcernuntur. 

luflfs  eli  domi'ius. Anima  quai  ex  oris  iuditio  caftigati 
merito  confitctur,  quia  iuftus  eftdominus,  quiaprai. 
dcliderijs  os  domini  ad  iracundiam  prouocauit.vi  du: 
contra  Icproferatfententiam  ,quiaiufluseft  domin. 
inomnibus  vijsfuis .  Vndeconfufione  fuaperfufanc 
audetoculum  ad  irratum  iudiccm  Icuarc,fcd  vniucru 
inuitat,vt  vidcant  &  audiant  dolorem  fuum.Talis  qu;; 
pc  eft  humana;  naturae  aifcflus,  vt  doloris  noftri  &  ga 
dij  confortes  qu£eramus,quorum  participatione  facil;. 
feramus,vndc .  CongraiuLminirnihi ,  quiainueniouem me: 
qudmpn.  Quxritergo  anima  multiplicesintcrceirort 
quia  ad  iudiccm  qucm  offcndit,enam  oculos  leuareni 
t\iit.yirgines  mex  &  iumnes  mei abivrunt.  tunc.fcummui 
danas  cogitationes  &  affe^^usrobuftiorcsquafi  fobolt 
&  fpem  vteri  fui  dcperirc  hofte  vaflantcccrnit,  &  fpcr 
futura:  generationis  amittit. 

luflus  t/j!rfo»»w«j.Palchafius.EccIefiaquaj  fupcriusor 
iuditium  pertulit.quxosdominiin  fcripturis  fanctisa 
iracundiam  prouocauit,  didicitconfitcri ,  luflus  t  ■  ' 
Nihil  .n  fine caufa  fit  fuper  tcrram,&  in  magna  Dc; : 
publica  nihil  fine  prouidcntia  Dei  fit ,  quia  os  cius  c 
iracundiam  prouo.non  quod  humana  mcmbrahabc 
Dcus,  fcdficuttropice  alcribuntureihumaniaftefli; 
ita  &  membra.Per  os  verbum  dcorcpatrisprogcnitu 
fignificatur,ac  fi  dicat  flagitijs  meis  iuflum  iwdiccm  p 
uocaui ,  &  natura  clemcntem  compuli  contra  mc du 
ferrc  fententiam.^«d«c  oi>(e.vtii.copui/.  Calamitatelua 
multiplice  &  inccftimabilc  penfat ,  vndc  ad  cpndolcn 

^  omncs 


NICOLAVSDELYRA. 

'  I  Expandit  Sion  manus  fuas.  Loquitur  de  Sionftcut  de  per 
{ona  mijera  &  abiecla,qu£ ex^.andit  manusfuas  omni  tranfeuntiy 
qu/tre>^do  fiiffra^ium,&  non  inuenit. 

2  Mandauit  dominus  aduerfum  Izcob.i.populum  Ifrael 

3  In  circumitu  eius. i>uiupopuii  qui  habitabant  in  circumitu 
luddSy-veneruut  cum  Chal  Ixis  ad  dclirudionem  lerufalem. 

4  FadacftIerufaIcm.J.e«  <i6oj»/n<jW/j. 


5  luftus  eft  dominus.Hic  Icremias  in  perfona  Icrufalma 
tetur  diuinam  iuftitiam  ih  difii  rudione  Itrufaiein  propter  diuin 
cffcnfam,diceus.luQus  eft  dominus.''/  mea  punitione. 

6  Quia  os  eius  ad  iracundiam  prouocaui.trd7j/g''f<''" 
iegcm  ix  ore  ipfius  datanijExoi^.zo. 

7  Audite obIecro,vniucrfi populi.co«/e^onfr» peccatiti. 

8  Et  videte  dolorcm  mcu m.nonfoium  dc pana  mihi ill' 
fed  etiam  de  ditiina  offcnju  -Je  qua  pLus  dolebat  leremas  &  dij ' 
fii,quam  de  pana. 

^  Vocaui 


MOn^.ALITE^^. 
,  I  Expandit  ^ion  manusfuas.Hoc  cxponi  poteft  de  amiffio 
•  nc  r^ni  Icrofolymitani.In  Sion  namqi  fuit  fortalitium 
Ierulalcm,qu3e  mctropolis  cft  in  rcgno  lud^g.propter  ^ 
pcrSion  poteft  intcUigi  tcrra  fandla  ,  cuius  habitatores 
Chriftiani  frccjucntcr  pcticrunt  auxilium  ab  alijs  Chri- 
flianis,idco  di.Expandtt  sion  manusfim ,  pctcns  auxilium. 
t  ?^one/<fl«/fon/o/£t«rea7M.quianonfuitciscxhibitum 
ptoptcrquod  ab  inimicis  circumftantibus  fccutum  eft 
tcrr?  totius  cxcidium,ideo  fubditur. 
a    4iianca4t  dominus  m  (inurrUtu  eius ,  idcft»  manda  ri  pcr- 

mifit 


mifit  per  Soldanum. 

4  Fada  rit  lerulaiemquaft  polluta  menRrui  intereos.q\M' 
catur  pcr  Saracenos .  Quia  tamen  hoc  cx  diuina  iufti 
permittitur  ex  peccatispopuIiChriftiani,fubditur. 

5  luiius  efl  domitiUS,quia  cs  eius  ad  iracundtam  prouocant  • 
quoniam  fubtraftum  videturabillatcrra  diuinuBif ' 
fidium  &  humanunijcxclamat  dicens. 

7     .Audite  obfecro  vniucrfi  pupiiii,&  vtdete  dolorem  mtiM .  ■ 
fubditur  caufa  cum  dicitur.  i 

t     yirgines  mea  &  iuuenes  mei  abierunt.Jn  captionc.D'lc  ' 
falcm  &  Achon  contigerunt  illa  mala. 


9^J 


Thren.  CaD.L 


^anc$  inuitat ,  vt  multorii  compaflione  anxicws  Icuior 

A  ft.Vjrgincs:dcquibiis  dicitunor///»';!//  vos  pni.  &i.  juue- 

i/A  r.quos  in  fontc  baptiCmi  rcgcnerat  matcr  cccicfia .  Hi 

cni  autfisrcticaprauitafecornimpuntur,aut  vitijsco- 

i  prantur,  non  loco  fed  mcntc  in  Babyloncm.i.  confu- 

f-necaptiuantur. 
'■''  iicnimaahxret  mc- 

r-rict,  vnum  orpus 

efitur  cum  ea.lnde 

nitu.s  Uidus  tan- 

tiq;dolor  cumii- 

lair,  vtvixabvni 

urllsvcl  videri  vel 

iiclligicredatur. 

a  ^OM«J  amicos.Vn 

uafddmuslocusindi 

gationis.  Abhis 

rrfa£tumc(\,  qui 

filijfacercnt,dc- 

bicntproiMberc. 
^aichafius.  Foca 

afm.-f.CophjVocatio  intcrprctatur.  vndecontinuo  fub- 
B  i\iiit: yocauiamicosmeos  .^eyyptios.quomm  ludxi  frcti 

utamicitia&auxilio.  Sedip^  dcccpcrunt  mc:quiain 

eiporcprimas  &  vltima:  capriuitatisnullum  auxilium 

pilbuerunt.  vnde  Ifaias:  Ent  tcrra  luda.  ^egypto  in  die  vajii 
U.'  eorum  tn  formidine,&c.  lurc  aute  dcccpti  funtqui  ma- 
giin  Ac2ypto,quam inDcofpcraueiutSaccrdotcs mci 
&cncs,&c.h5cfub  Romanisaccidiflcnuili  dubiumcft. 
'vcauiamuos  wm.Dulcescarnis  affedus,fed  &  ipfiani 
rm  fibi  intcntam  dccipiunt.  Etquiain  ca  rcgalcpcrijt 
a.-rdotium  &  fcnile  maturitatisconfilium,vanis  illefta 
iiderijslaborat ad rcfociliandam  concupifcentiam car 
n.  Acgyptusvancauxiliatur.  Quia  mundus  tranfit  «Sc 
cocupiicentiacius  quieftbaculusarundincus,quifu- 
p<  fe  nitcnti  pcrforat  manus. 

_  ^oiaui  at/.icos  me<s .  Ecclcfia  (xpc  amicos  vocat  quos  in 
fic  fociosputat,  fcd  ipfi  dccipiunt  qui  fidcm  corrupunt, 
ac  intus  latendo ,  aut  in  hasrcfim  apcrtam  prorumpcn- 
d.  Maliquoquccatholiciin  potcftatibusconftitutiin 
qibusccclcfu  f«epe  confidit  quafi  amicis,  fjcpc  dccipiut 
civquodquc peius eft,  tunc crudelius  fsuiunt,  cum  fa- 
CQOtcs&  lcnes  fame  vcrbiDei  confumpti  funt.qui  (e- 
^  qentcslucra  carnalis  vit£,  magis  quatruntcibumani- 
nilisviti,quam  celcfiem  deSalomonis  fcrculo  vd  cua 


ap. 


5^4*^ 


r 

z 

i 

4 
J 


cftpro  amaritudi- 
netribulationis. 

Moralitcr.  Ani- 
madolorib.  varijs 
vcxatavcntrc,i.m6 
tcmturbatagcmit. 
vn-.cucernadominijpi  t,^a.J<i.i,. ' 
raculim  hominis:  qute 
inuefligai  omnia  jecre 
ta  vtntris.i.  mcntis.   tp«>«citef 
I^cnceftcrgo  capi-  xcfceilii  lui; 
tis  ifte    gemitus. 


cruciatusflcaatad  mifcricordiam  pudor  ad  veni5  Con-  D 
m^.>r^,/ive«^<rr..«,.quafiparturicntis  plcnafuminon 
cx partc  fc  taftam .  fcd  amantudine  doioris  &  moeroris 
plenam  fc  fignificat.  Subucrlum  cft  cormcumpondert: 
tribulatioms.  Giadiujpericcutonsforis  intcrficit  mc,  & 

.  TVo«,io.  b  ,AeErp,io.  v.l  h.rccos  vel  ,fF.flus'c,rn;.  *^°"^'  "^°"  ^^*"''* 

^a     1       xrH  cAtgypt„v,„e,uxiliatur.    f  q«ar„.,  I<x;w  conqueflioni,. 

uitatcm.  Coph.  Vocaui  amicos  meosSc^ipfidccepciunt 

a  tB.eS»lefj'«'aotiuni.         b  ^Maturitasconlilij.  •  ■' 

_,  ,  •„       r       b  «  ^'«'"'•''^™>»rl«"'m«,vtl«cleli.,vfli«tnte. 

mc.  .^accrdotes  mei  &  icncs  mci  in  vrbe  con/umpri  /unt : 

,  ^l..crar.-..-^.vclv,na;dcfidr.i,.     b  r*n;mal^.nc,n.     c  f -ap.S.i.e  ..- cn.i.'. 

quia  qu^lierut  cibum libj,vt refocillarec  animas  fuas .  Re s. 

Vidediie,quoniam  tribulontcontuibatuscftvenrer  mcus.  ^ 
Subucrfum  cll  cor  mcu,in  memctipfa,qmtamantudinc  ple  • 

a  iPeilccutorum.  b  1 1n  nienic.     c  ISiiggcm,  iieui 
/  .      .  Ml<ieMemjumvelpr«1lcat    ..m,  vMctgir.tmr.im.    9       H»    lUC      gCmitUS, 

na lum.hons  intcrhcitgiadius;8cdomi mdrsfimilis cft.Sin.  ■'°  ni<^ns.n.in capitc fi 

u  giiificatur.Vndcali 

bi  lercmiasait:^*»  ^*'"*"'**''» 
trrm  meum doleo^yer.me.do.Si  cxponcns  adiunxit:  ie^ijHi  cor  ^ 
d,s  mei  tMrbati  (unt.  Vcntcr.n.mcntcm  fignificat,quia  ficut  * 
m  vcntrccibi  conapiuntur&  prolcsficin  mcntcco-^ita 
tioncs.  Fidehs  cnimanimatcntationibusfatigata,in^tuj 
&  toris  tentationibus  attritam  fc  depIorat,foris  perfccu- 
tionibus.intus  doloribus.Cu  m  cnim  flaj^elliscxterius  at- 
tcrimur,intuscarnisfuggcftionibus  fatigamur.vtldc  ad- 
(kx:forisinttrfjcitgladiHt,ar  Uumimorsjimilis  tjt.pto amaritU 
dinc  tribulationis. 

A^/rff  rfc.  Rcs,capitis  interprctamr.  Conturbatioenim  AUe«,ric4l 
ventrisvcllubucrfiocordiscftgemitusmetis,qucinca-  '■ 

pite  defignatur.  lurc  crgo  conturbatiocapitis  dicitur.da 
ccclefia  fuorum  cafibus  amaritudine  replctur,qu.-E  dolo- 
rcm&tribulationem  fuam  quotidie  clcmcntifilmo  cx- 
ponitiudici.Vcntcromnium  cfcarum  rcceptaculum  eft 
\a  quo  cxcoquuntur.Pcr  qucm  ifti  inteliiguntur,qui  pa 
ncm  qui  de  coclo  defccndit.intus  runiinarc  &  rcconderc 
nonomittunt,ficutmundaanimalia  hunc  cibum  reci- 
piuntpcr  fidcm.dccoquuntpcrcharitatc  &:  lcgis  Dci  mc 
ditationcm.vndc  Ilaias :  ^  timore  tuo  d-imne  concipimu^  &  ^^'^•'^'^ 
ftpcmniisjfmtumjuiuus.Hunc  vcntrcm  ccdcfia  conturba 
tum  lamcntatur.cum  varijs  tetationib.  alliditur,  &  intus  ^ 
atq;  forisgrauafur.Subuerfum  eftcor  mcum:quia.f  fu- 


'  j        Vr'"- — • ""^ .-.—      pcr'-'orfuunoupofuitDcifignacuIum.vnde-Po//ewe-pt*'"***^ 

vSin?nr-?'li    P'^!l"r*'°""'"^''^'*'l"°'^°'""'""'      y'^«''^"/"'^'/''';'f''"''^"'?.Si.n.fignatafuiflet,hoftisc5n6fub. 
h  .'2.?^  n'""^??' ""'"''•  n-     •   ,  "«^"'^^•f-F^itcrgoforisgladioprecutorMnmsdoarina 

b  yidt  dumine.  Qaintuldccimus  conqucftionis  locus      hercticoruautimprobitatcmorn.quefcireamariorasfit 
Mpotiusquintus:qu.afin2ulacxoonitiud,ciincommo      *    Grcgorius.  Foiisgladiusintcr^  cum  ^^^^^  , 

fcriens  vindiaaconfigit.  Scd  domi  mors  fimiliscft,quia  c.!..* 
&  fiagcllaquidem  fuftinuit,  &  tamen  intusconfcicntia  a 
tentationislordibus  munda  non  cft.  Hinc  Dauidait, 
liaht  tanquampuiuisamefaium  ventt ,  dr  anulus  domm  atfii- 
gtns  eos, 

^  Audierunt 


\\  potiusquintus:quia  fingulacxponit  iudici  incommo 

c,\  t  quafi  rcs  ipfas  vidcat,&  non  modo  audiat,&  ad  mi 

1  icordiam  deiccndat. 

yidedminecjuoniarn.  Pafcha.  Aliqfi  Icrufalcm  pudore 
cnftinditur  :aliqii  dc  Mifericordiapr^fumcns  fublcua- 
ti.vndcaitiA^ide  uomine  ^«o«Mwtr<6«ioi.vtpiumiudicem 

cru- 

~      NICOLAVS    DE    LYRA. 
^  I  Vocaui  amicos  mcos.i.  Aegyptios  mihi  confccdcratos. 
•    -2  EtipfidccCpcrunt  me.  quia  nbellain    ha'.Jjiis  ex  eorim 
t<"<icntia,ft  ipl$  non  tulerunt  mihi  atixilium  ni  meu  mifricordia. 

3  Sacerdotcsmci&  fcnes  mei./.  i.«/i«j  orrfinar^. 

4  In  vrhc. fcilicetlerufaltm. 

5  Confumpti ([int.f.fame,& multoplus  alijqmnon  habeban 
tm  tanta  authoritate. 

6  Vidc  domine  quoniam  tribulor.  in  mcnte. 
^ 7  Con- 


M  0  I^.A  L  1  T  EP^ 

\  i  ''oMHidwicojwcM./fpgj.ideft.aliosChriftianos. 
^  Etipft  de.mc.nzm  cx  auxilij  pcrmiiHone  Saraccni  gra 
wsegeruntcrgamc. 

3  Sacerdo.i.iWi  quifueruntobfeffi.Etquoniam  hxccft 
tntena  doIoris,exclamat  dicens. 
<5  ^'<iedu.Et(ubditurcaufacumdicitur. 
7  Contur.efl  ven.me.Ycntei:  ccclefi?  funt  pr.xlati  &  alii  dj- 
Wi.s  m  ccclefia  Dei ,  quia  ficut  vcntcr  rccipit  cibum  pro 
iccproalijsmembris,  nam  indcmittitur  ad  mcmbra 
caera  ntttrimentum,fic  ipfis  data  funt  bona  tcmporalia 
pr  lepaupcribusqui  funtecclcfi?membra/cdifte  vcn- 
tcconturbaiiiscft{orfionibus:  nam  illabona  rctorquet 
acumptus pompaticos  faciendum,  vcl  ad araicos  iuos 
«nalcs  mdcbUe  promouendum. 
»  subuer.tji  M.  CoriUud  poiTuftt  dici  rcligiofi ,  quia  fi- 

cut 


7  Conturbatus cft  vcntcr  meus,&c.ejr  redundantiamen^ 

ad  co'p'<s. 

8  Subucrfum  cft  cor  raeura.i./e»/«f  meus  abforptus  cfi  pr* 
umto  dolore,  '  «    . 

j>     Foris  intcrficitgladius.Er  loquiturpro  tempore  obftdionis, 
quo  interficicbantur  omnes  qui  cxtra  lerufalcm  inucniebantur. 

I  o     Et  dom  i.  idefiyintra  ciuitatem. 

I I  Morsfimiliscft.  quia  aliqui  moriibmurfamc,aliqmgU'- 
dio,CS  aliqui  lapidibus  proicHis  per  niachinas  ab  extra. 

■^  Audic 


cutcorcftlatum  lupcrius  &  ftriftum  infcrius,  ficrellT 
giofidcbentpcramorcmcoeleftium  fupcrius  dilatari& 
mfcrius  circa  terrcnorum  appctituin  quantum  bono 
modo  ficri  potcft,rcftringi,  diccntcscum  Pauloin  cpift. 
l.T\moth..6.b.Habe),tesalmenta  &  quibus  fganmy^hisconten 

ij^/m«y.SedcorilIudcftfubucrfum,quiaiTiultifuntcirca 
diuina  multum  rcftriai,  &  circa  curam  tcmporalium 
dilatati.Bcrn.fupcr  Mifluseft :  Vidcas  plerofqucpoft  ag- 
grcflam  Chrifti  militiamrurfusf^cularibus  implicari  nc 
gotijs,  rurlus  cupiditatib.  terrenisimmergi  cum  macna 
cura  erigcrc  muros  &  ncgligcre  mores,fub  prctextu  quo 
que communis  vtilitatis  uerba  vcndcre,  diuitibus  &  ma 
tromsfaIutationcs:cx  quibusfcquitur  bencconfideranti 
bus  amaritudinis  plcnitudo,  proptcr  quod  fubditur. 

9  foris  imcrfi.  ^/a.f.infidclium  ab  cxtra  Chriftianospcr- 
fequentiiim.  '^ 

1 0  £tdo.  ijww.i.  intra  ccclcfia  pcr  gucrras  Chriftianoru. 

t  ^udic- 


947 


Glof.ord&NicolaideLyra      94 


Kiftorici. 


^a    ^udhrunt.  Scamduslocusindignationis:  Oftcnd.t 
A  Jnim adqucm  rcs  .fta  prxcipuc pc> t.ucat  .dcft.ad  .plijm 
&:  qucm  hoftcs in  Ims  dclpicmnt.vndc  mgrcd.atur 

^"j;:r«l:;.Pal?h\GcntcsIcrufalcmcircumfu^ 
uitatib.cius  in(ul 


Aifd^cruntquiaingemifco  cgo:&  non  cft  qui  conlolecau  r 

.,l)xmo..>,.<rIh.rrtc..vcM.,al.ca.l>ol,ci  ^    "  V  ?  ""•    •  />  ^ 

me.Omnes inimici  mci  audicrunc  malum  mcu:l^tati lunt,  5 


•        ctludic.i.  d  TMcjnoni..oum.  ^  tUr  llCUt  iofiustio 

auoniamtu  fccifti.  t  Adduxifti  dicm  conioladonisA  ncnt  ^  ratcOatur,  &  fio 

*       ,fCiitiu.aflni.  btSign,.  c  tQ^mJ wdcmj  !'.«•  7  apud Grxcos,», \ 

u  fimilcsmel.Tau.lnffi-cdiaturomnemalumeorumcoram  s  nmr.rftiirrr,   . 


«Futu  i^  bjii: 


« rutu  14  njii!»  L  ... 

te :  & t  vindemia  cos ,  ficut  vindemiafti  me  proptcr  iniqui- 

a  «:lu.»etci;ieft      b  «CLiu  muhifxcrnus. 

tat&  mcas.MuIti  cnim  gemitus  mei,&;.cor  meum  mo^rens. 


Moraliccr. 


»ral.70.t». 


talVcnocftquiam 

bigat.  Dcftituta.n. 

Dciauxilio;?audc- 

bant ,  cui  intcr  tot 

proccllas  rcfiftcnti 

inuidcbar.Quonia 
•»  AdduxiBi  tu  fccift.,  Dci  iudi- 
i,em  c[nem  cio  imputat,  a quo 
vwcM.       jjIj  ordinari  non 

ignorat .  Mduxijii 
t  fic  eis  Ccot  dim  cofoUtionis.Vcr 
fcciih  njihi.  baprophctaifunt, 

qui  cdrolationem 

futurafquiacertif-  ...  f 

rimcpreuidit)quafipraetcritam  annuntiau.t  in  confo- 

R  lationcm  captiuati popuU .  Rhetor.corum  more  loqu.- 
turqui  ribiiudiccconcilianr,&  inaducrlanos.acitant. 
J»<ii  ru»t .  Deploratanima.quando  audierunt  inim.a 
inalaqua;tolerat,non  cft  qui  conlolctiircam.  Anxiatx 
anims  doloriseft  augmentum.quia  in  quo  Iperat.dUtcrt 
auxilium.Hocquoquc  ineffabiiitcrdoler.gjirndcnt  ho_ 
flcs  inaifibilcsqui  priusblandiebantur.Conlcicntiaautc 
crauius  infuitando  accufat,  &  vitia,  qux  pr.us yidcban- 
Fur  dulcia,  patcfcunt  amara.quae  autcm  aute  u.dcbantur 
tmici  qui  dcbucrantcompati.fiforte  nfafcdera  tciunt, 
irrident  quafi  inimici.vndc  Dauid:  'j^t  cutiodiehmc  an.mom 
tneam ,  conftlium  faeruKt  in  vwm  .  Scdhabct  aninia  dcntes, 
idcft,  virtutcs,  cogitationes,qux  prolpcra  &  aciucrla  no- 
runt  diuidcre.  &  confolantcm  Ipiritum  rcquircrc ,  &  m 
Dci  mifcricordiafperarcvndc  addit:  ^dd.x^fii  diem  confo- 
la  Sciteuim  fortis  anima  poft  anguftias  poenitentibus  ve 
niam  dari,6c  inlultantibus  fupplicia  retnbui. 

\^«rfif,«-;/.Dcploratccclcfiafua&  luorum  malajvndc 
prxponitur  Sin  litera,qu2edcntium  fonat.  Hiceftdentm 
fictus,dequibus  in  Canticislcgitur:f)ef«fw  funtnrcj't's  ton 
jaruw,&c.H'i  lunt  qui  non  lade  infantia:  indigcnt,fcd  ma 
ducantfoUdumpanem.  vnde  Pctrodiaumcft,Ai^f/je^ 

■  mandHca.  Q.d.  Non  folum  pancm  tibi  ad  manducandum 
■  prxpolui.fcd&reptilia.  Talescnimdoiannsacumine 
lciunt  vitiu  madare  &  reptilia  in  corpus  Chriai  ti-aijce 
re.Dentium  autcm  diucrfum  eft officium. Al;j diu.dunt, 
alij  minuunt,alij  voces formant.  Sic dentcs  myftici.  AUj 
funt  vt  grcges  tonfarum,qui  vctuftate  fpoliati,foetib.fuis 
lac doarin.x  &  indumenta  virtutum  miniftrant.  Alij  la- 

C  aecandidiores,pulchritudineofficij  fui  decorati  ad  fub- 
tiUtatem  fummam  vcrbum  miniftrant.vnde  Apoflolus. 
Terfeiio  um  edjoltdus  (ibns,qtn  excitatos  Ijabcnrfenjusi^udie-ut 
ifuia  in^emijio.  Audiunt  inimici  fponfam  plorantem,qu» 
fcntitfponfumabfentem,  qui  etfi  femperadcft  per  ma- 
ieftatem.patitur  tamen fponfamtentationibusconcuti, 
vtfemper  folicita  fit&  timida.nccorruptorisluggcftio- 
nem  fufcipiat.-^/W;er/.nt  qui.tin^cmifco  ego.  <$  fempcr  opta 
uerunt,  quod  nunquam  fufpicati iunt.  Jsjj^-n tji  cjm  couj.me. 
quia  in  libro  Sapicntix,/^<»-««^  difiipUn^  eff'i<giet  fiBum,  & 
quotidicmultiplicaturmalummeum.  D?mones  funt 
cccfe  inimici  &  h?retici  &  falfi  Chiftiani. Q^Q.tu  tectlii.etc. 
Vndc.EfO  dcjwnus Jacicns  pac/m  &  creans  w.t/!«m.ideft,  iufto 
iuditiopermittcns.Adduxifti  in  diemcofolationis:  hoc 

magis 


ma?is  ccdefiz  cogruit.quiapoftyUimamcaptiuitatcn) 
nuiraconfolatiorcftatUjdxis,indiciudicij  rcdt.ictdomi 
nusconfolationcm  bonis,&  fuppliciamalis. 
b     /n!;rHijf«»-»/ji.rft.Pafchafius.  Tau,figna  intcrpraatn  • 
pluraiiier,quia  hoc  figno  monftratur  illud  ad  quod  mi 

ta  fignificantia  rc 
c  tFii^«ofpiri.u.        fcruntur.  vndc  i 

Ezechielc.yi^narj 

in  fiontihus  y>irnrk) 
gtn.!iit<rr.,&c.\r\\\r 

cruxChrifti  fffi;n; 
tur  ficutipfius"ti2 


K  CASfentc  fi'onf.> 
b 


iudui"  prrmiliiti.     b  1 1dcll.ad.  ucc». 

'  tiudici.  d  f Mcf  nonillo  um. 


frtjic.) 


b  IPer  eM. 


Allegbriee. 

Can.4.b. 
Aft.io.b. 


Heb.t.d. 


Sap.i. 


Ea.ij. 


NICOLAVS  DE  LYRA- 

^  I  Audknmt.f.  Chdd<tirneobftdenles. 

2  Qmz  \ns<:m'upr4!  fame  &  alijs  miferijs.  .  .-    -f . 

j  Et  non  crt  qui confoletur  me-  veniendo  ad  auxiltu  fnihi. 

4  Omnes  in  imici  mci.^w  eram  in  cxercitu  Chaldprum. 

5  Audierunt  cndL\\xmixiz\xn\,?x.ctde&tantHm,quodnon 

poffum  vttra  reft§icre. 

6  L?tati  funt.  Obfidcntes  enim  cimtatem  diqua  multii  gaudenU 
qHaiido  audiunt  quod  illi  quifunt  'tntra^  non  poffunt  tencre  ctuitate. 

7  Quo- 


•j-  I     ^Hdicruntqutaingemifco^&c.SiCcquimT^Etlxta.funt.niL 
fidelium  ad  inuiccm  contuibatio  eft  infidciiii  exuitatio. 

8  Mdu- 


8  tima  cftiitcra, 
t    apud  Hcb.Tau,\ 

9  de  dominus  ai 

10  t.goJumaiphiCSu 
itium&finis.Sm] 
ter  ergo  Tau  fign 

ficatcrucem  qua  frontcs  fign.intur ,  nc  ab  intcrfcifl' ; 
interficiantur.Tau  namquelignum  cruciscft.imo  ,>c: 
ipla  crux  •  In  frontibus  dolcntium  pofitum  cft,fed  tiiti 
crat  fignum  futurxcrucis,nunc  ipfacrux  .  PrctcrcaT^ 
fin  scftHcbraicarum  litcrarum,  qiietotidcm  funtqui 
libri  ve.te.quorum  ipla fignalunt.Sicutenim Tau cft 
nisomnium  elemcntorum,  ficeorum  libroruracti 
Chrifti,qui  eft finis  legis  ad  iuftitiam:&  omnia  illalibi 
rum  fic.na  dominicx  incainationis &  noftrg  redempti 
nis  fuiu  facramcnta.Ideo  Tau  iure  interpretatur  figna; 
pcr  cadem  figna,  hoc  vnum annuntietur,  in  quo omr 
rcfcruntur  figna  Nccnon  figna  lamcntationu.-n  inqu 
concurrunt  figna  iudiciorum  Dei.Dignuseftfinis.vt 
mcnt;bus&  dolcntibus  in  quorumfrontibuscruxQ 
fti  fignatur:  merces  laborum  a  domino  compcnfetur, 
his  qui  tribulauerint  eos,  nec operis  tanti  figna  uolua 
agnolcere,digna  vltio  retribuatur.Hinccft  quod  dicit' 
innediatur omnemalum.  &  adlitcram  ficfaftumeft.  Ix 
prophctas,&  omniacompleta  inuenies. 

i»oredwr«r.Anima  in  confpedu  Dei  expanfa.rogat: 
^rediutur  omne  wa.quod.f.foris  intufqueingcrunt.  Ing 
diacur  coram  te ,  vt  euadam  tuo  auxilio ,  qui  .n  mc  n 
confido.Vindemia  eos  ab  oibus  fraudibus  fuis,nc  fru< 
meum  auferant  mihi.Sicut  vindemiafti  me,cumtui' 
tusdonatuafubtraxiftipropteriniquitatesmcas-.qua 
Jufius  es  domine  ,  &  rccium  tud'cium  tuum  .  Et  h?C  funt  fig 
propter  qu?  ola  fignorum  fada  funt  miracuia.vnde: 
difli  metuentibuste  ftgmjicationern.-vt  fugiant  afacic  arcusy& 
rentur  dUedi  r«:.Qui  autcm  nolucrunt  precaucrcinctir 
ea  que  minantur  fcripturae.vnde:  Excna  Jurorcm  &  ^^'< 
iram:tclii>ia  ,empus,&  trumentofnis.Q.d.l^C  fempcraftli? 
tur  fanai,  recipiat  vnufquifque  quod  gefirit ,  &  imm 
mirabiUa,pro  fignificantibus  fignificata.  Idco  in  fine  I 
iuslamentationis  Tau  literam,ideft,fignaprcnotauii; 
verfibuslachrymabilibus  futura  prophctando  coplc  • 

Ingrcdiatur  vrnne  maium  eoinrn  coram  te,et  vinutmia  c  s 
vindemiajii  we;>»o/>rcr,er-c.I'a(d-iafius.  Quafid.  Quan 
non  v!!:dicas fa'iguincmn3firur>.>Et  a.\ib\:!^indica domiiic 
nrmlfuoriimtuorum  qui  ({f')Ji<stJi.Et,''indemiaeos.l\OC  m  • 
dicio  complebitur  quahdo  mali  rccipient  quod  mci 
tur.Scdimpij  hicaufcrunttcmpcnalia  infuturoai  • 
tentJEterna.  Et  ficutlantlos  Dcopcrmitrcntcoppn> 
runt,  ita  Dco  opprimcnte xtcrnas poenas  luftuicbuni  a 
timens  ecclcfiaadiungit:  Multiemngcmtius  mci.         ' 

Q  Ca] 


7  Quoniam  tu  fe.^.  d.  boc  non  accidu  clhUamum  w> ''» 
fed  tx  punittonc  tuin  iuHitia. 

8  Addux'i(\'l.'.adduces.Loqu!turenim  defiiluro  permodui  n 
teriti propcer  cmitudinem  prophctix,  videbut  emtn  piopl)tt.i  .n- 
ram  Babylums  dcflru£lwncm  ad  liidprum  coiilotatiottent,fiH<^ 
hocljabutrunt  licentiarn  Hdmtdipiimoauuo  Cyri. 

o     Ingrcdiatur  omne  ma.  v£  pttHWwr. 

10  Et  vindemiacos  ficut  vindcmiafti,&c</f/?»-w«''«|"- 

ros  eorum  &  bona  rapiendot  &  Ijoc  dtcii  proplnta  non  ^elo :  ['"• 

£i^,fcd  diuime  iujiitia.  „^ 

44  t/« 


8    .Adduxifii.i.  fidclibus  in  tua  pr.xfentia ,  quia dici 
doaoribus  quod  fcfta  Mahumeti  ficutagladioint 
fic  eft  per  gladium  terminanda,idcolubduur. 
f    £tyi.//.wei.  Qu^patcntexdiclis. 


ra 


?'9 


Ada 


A  A  D  D  I  T  1  O. 

icipiunt  additiones  Tauli  Burg.luper  Librum  Thren.'lere, 

icap.l.vbi  dicitur  in poftiUa.Qnomodo  fedct  - 

icetliberi/lecompeienter  expoHuturad  planum  liter<e  fenfum 

g  flil.  tamen  magifier  Tetrus  ^iireoli  notabtUns  vtdetur  tUum 

exfiere  in  quodam  compendiufacrxfcriptur^ :  &  quia  illud  com- 

ftrim  non  habetur  commuaiter,  ideo  de  hoc  non  me  expedio,re~ 

rnbndo  adipfim.-fedfuam  expofttionem interpufuiinter additio- 

nesicet  non  eam  ponendo  omnino  fub  proprijs  verbis:fed  quandO' 

HUdUquid  modicum  mutando,addtndofeu  diminuendo  ,proutvi'. 

furfuit .  Et  notandum ,  qtod  in  hac  expcfitione  non  proceditur  ad 

finila  verba  litera  (xponenda ,  fedfolum  adprincipale  intenttm 

cuvtibtt  vcrfits:relictis  ali^s  indufirix fiudentis .  fum  quia  liber 

ifimetrich  procedit,vt pofiiLdicit  &  communiter  teneturjn  tro- 

ctl  autemmetrico nonfingula  verba  junt  ponderanda,feph  enim 

tacn  tepUcat  autor  vel  alta  mtroducit  ,  prout  meirico  modo  con- 

.:  pu '.  fed  iUa  tantum  Juni  txponenda  qiif  principatiter  intendun- 

tur^um  qm  illaquainhat.  expofitione  retinquuntur,pvfiunt  ha 

berex  pofiilla  fua  modo  prottt  ad  propofitnm  pertinet  exponenda. 

Trwergofecundumprtdiaumdoci.  lib.ifle  in  quinque partes  di- 

aidiir.  In  quarttmprimapropheta principatiter  lamentatur  d'ftru 

aiim  ciMttatis  lerufaiem:  qua  erat  part  regni,  quf  quidem  pars 

tonnetur  tnprimo.c.alphai/ttico,qnod  incipit :  Quomodo  fc- 

_  dc&C.  Infeeundalameniaturpnncipatiterdearuaionem  totiut 

P  pofli  Jfraelis,  &  totiht  regm,  /(//  incipit  infecundo.c.  Quomo- 

dcibtClit./n  tertia  verb  more  prophetico  conuertitfe  ad  Chri0, 

rrimmaturdefeipfo,  quaft  induent  perfonam  Chrifti,qna  ratio- 

ne  item  hocfu  hic  introduciu  n  diceiur  in  princterti^  partis:  quK 

mnt  tettio cap,ibi:E^o  vir  vidcns.  /«  quarta autem  parte  U- 

nu-aturprincipaliterdetieiiruciioiiejanfiuarif  &  templi:qu:e  tn- 

t'.p  in  ^.c.ibi.Q^omodo  obfcuratum  cft  aurum.  in  quinu 

iu.mpirtefttKduoratioHtm  imploratiuam  addiuinam  mifericor- 

i^ii prouocandam,qua  incipit  in  J. c<:.:i/.Rccordare  dominc. 

fnmergoca.quodprincipaiiter  refertur  ad  ciuitatem  leru/ale: 

querat  caput  regni,dtuiditur  in  duas  partes principales .  Trimb 

naqutprophstaprincipaliter  admirando  lamentatur  deftru£lio- 

%eltrufdem,qi4aftloqtensadfeipfum.  Secundo  vero  ipfamet  ciui 

talamentatur  feipfam ,  quafi prouocando  atios  ad  compatiendum 

f^Secundaincipitin  i  i.verfu:  vbi  dicttur:  O  VOS  Omncs,qui 

tra.pcr  viam,&c.  Trimaparscontinet  i  i.verfus fecundu  ii. 

txiitnuas  ciiiitatis  lerufalem  :fuper  quarum  amiffione  leremias 

dnkbiliteream  lamentatur .  Exceffit  namque  ciuitas  lerufalem 

at:s  in  authoritate:  quia  multis  ciuitatibus  &  terris  dominabatur, 

fitmtempore  Dauid&  Satomonis,  quod  deplorat  in  primo  verfi. 

J.f»f.Quomodo  fedct,&c,£?/f^«irtr.Princcps  prouincia 

nn  fafta  eft  fub  tributo.fijrco^f  etiam  m  t^tttia  &  imundita. 

timnximhempore  prfdiilorum  regum,  quoddeplorat infecundo 

*fi.(f'.Ploransplorauit,&c.e^/f^«««r:Non  cft  qui  confo 

l<ur eara.Tf f rio  excfffit  infecuritate,ita  vt  de  attjs  ttrrts ad  eam 

ciuemrtntpropterfecuritatem:qup  cxcelletia  videturtequi  adpre 


r  ji    j     *    '     ',  -—-7;v -"-"—-••- ^."i.*«'/i:Y«»a«/7rf        tnmmisacrxjcripturjeiocis.intertiaver(it}artflamPt,ta«,i\xt,,n 

CaUsduas,qutquidemexcellentudeptoraturintertioverfi.J^  fitetur  ifludprJuenieexreaitudinediu7JZZ.^^^^^^ 

f.'^M/2ramt  ludas  propter  afflia  onem.rir  W;r„,.r>rr,       t.,a.,c-aX>^;^.,c.  .,..:-„.  ''aiui».tiujtiti^dequo  dtctt. 


cir,MigT2mt  ludaspropter  affliaionem.dr/f^«««r;Om 

n>per/ccutores  eius  apprchenderunt  cnm.Exccffit  quarto 

mtenmtatibus  e^  celebritattbus  diuinis,quia  ter  in  anno  debebat 

piulusconuenire  in  lerufatem  adcelebranda  diuinafefia,  quoi  de- 

piat  m quarto  verfi.di.  Vix  Sion  lugent.f o  quod  non  ftnt  qui 

vitant  ad  fvlennitatem  .  Excefftt  qumto  in  pacc  (^  tranquitlitate, 

qii  licettantus  populus  ibi  concurrcret  prefertim  inprediBis  fe- 

ftitmen  erat  inttr  eos  tranquillitaspacifica,  vt  patet  tempore  Sa 

{oomf,qHoddeploratinquineo  verfi.di.  Fadi  funthofteseius 

in:apite.  Excejfnfextd  infortitudinemititurn  &  probitate,vt  pa 

^i*p'4frtimtemporeDauid:  quodadmagnum  dtcortm  politia 

pmet.  Dccet  enimfecundumlegifiasimperatoriammaieftatem 

tliarmis  dtcoratam.quod  deplorat  infexto  verfi.di.Egrzffas  cft  a 

"iiSion  omnisdecoreiusrfafti  hintprincipcs  ciusvclut 

'  .'tcs  &c.^/e<;/«f«r;Et  abierunt  abfquc  fortitudinc.  Ex- 

t  feptmo  in  multiplici  profperitatc  &  diuitiarum  copiofitate. 

~<t  enim  tempore  Saiomonis  copia  auri  &  argenti  qudftferri ,  vt 

'  '';"  l-Kez.quod  deplorat in  feptimo  verf.di. Et rccordata  cft 

-lalemdierum  afflidionis (vi<^inHeb.hahetur:Dicx\\m 

ipertatis  i\xx.&  fequitur.  Et  omnium dcfidcrabiliu  fuo- 

[n,&c.£Arcf^)l  0^4«^  in  Uudis  pr^conio  &famofitate,nomina 

batur 


ICIO.  ^jo 

haturenlmincuna:sregms,Itavtreg!naSah4ven}ret  dc  finihm  D 
terr.taudtrtfapienttam  S.itcinonis,quod  deploratin  cfhtw  verCdi 
Peccatum  peccauit  Ieruialcm,dr  fequitur  ^Omncsoniko 
rificabant  eam,fpreuerunr  cam.£Afe/At  nond  mpulLitudi 
neaformohtatceratentn-  puUherriml- idificata.-cidcplarat  in  no 
novern.di.Sotdcs  cius  in  pedibus  cius.^/t<?«»«r;Dcpofita 
eft  vchcmzmcuid  fi,dcfornma.  Exzeljn  dccimo  in  ceremoniuru 
fanditate,ua  vt  nonpermittercturaliquis  Gmilis  ingredi  infra  te- 
plum  quod  deptorat  in  decimo  verfi.  di.  Manum  fnam  mifit 
hoftis.  &feqmt,ir:  Vidit  gcntcsingrefTas  in  fanftuarium 
luum ,  dcquibus  pr?cepcras ,  non  intrare  in  ecclefiam 
tuam.  Excejpt  v,.d<cimo  m  ccptapanis  & faturitatcpront  in  mul 
tis  locisfacrxfcuptHr.€  dlaicrracommendatur ,  quod  deplorat  in 
vndccmo  verft.dt.  Omnis  populus  eius  gemens,&  qucrens 

P^nem.  DeindetnctpultcM,dapa,spr:ncifatisiamtmattonishu- 
t^spnm  cap.  in  qua  poHquam prcpfjeta  iamentatus  tft  ciuitatim 
deliruaam,introducit  ciunaum  ir.mentar,tcmfeipfam  ,(S incipit 
duodectmo  tn  verfifeq.tln:  O  vos  omnes,&c.  ibi  enm  toguitur 
ctmtas  tnuocans attos adfibi  cmpaticndut,.:  Ouepars diuidnur in 
quatuorpartes  principalcs.  Vr.mo  namque  lamtntatur  immenfitatS 
fu*  mifcrt£,&hocinqujtuorprimis  verficutis  fuh  fimithudine 
quatuor  modorum  hominum,rjui  confueuerunt  omniafpoliare  Dicit 
entm  in  pnmoverficulo,domimmfehabuiffead  ipfaminfiar  vinde 
mtatorts,quimhU,nvineaTC>inq!,n,  dequodicn.  O  vosomncs  E 
qui  tranfitis,&c.eir/y«i,„r..  Qjioniam  vindemiauit  mc. 
Vt  lOCUtUS  Cft dominus.  mfccunao  dicu  Deumfe  habwfie ad  ip 
fam  ad  infiar incendiartf  &  vet,atoris,Incendiarn(s  enim  confueuit 
totum  comburere,  &  venator  quicqutd  capit  in  reti,maaare  fcu  oc- 
c'dere:&  de  hocdiCit  infequeuti  verfu:Dc  cxcel fo  mi fit  iffncm 
m  offibus  mcis:^  fic  ince„diarim .  Expandit  retc  pedibus 
raeis,*5^  fic  venator.  In  tertio  dicit  Dtumje  habuiffe  ad  tpfam  ad 
iniUrligantiscaptum  per  mamm  &  collum,f,c  qubd  nulto  modo 
poffit  euadcre .  dequo  dicit  in fequenti  verfu ,  Vigil au it  iupu m 
miquitatum  mearum ,  in  manu cius  conuolute  funt &: 
impofit?  collo  meo.e^/f<?«««,;Dedit  me  dominus  in  ma 
nu  dequa  non  potcrofurgere./«  quarto  dicit  Deumfcbabmf 
fead  tpfum  ad  modum  calca.tis  in  lorcutari,qui  nullum  hnmorcm 
telinquit  in  vua.de  quo  dicitinfequenti  verfuulo ,  Abftulitom-  ' 

nesmagnificosmcosdominus,&c.Torcularcalcauitdo 
minus,&C.e2r  y/c/«/»  quatuormetaphonsprfdia.s  tameniata  efi 
fu£  miftn^  magnitudinem .  Infectmda  verd  partc  lamcntaturfwer 
tmplacabilitatediuin^iracundi^,&  hocin  duobus  verficulis  Inpri 
monamque  ofiendit,  qubdipfa  nonpoteft  Oeum  pUcarc iaclnymis 
oculo'  um  dtcens,ldcitco  ego  plorans  &  oculus  mcus  dcdu- 
cens  aquas,  &c.  Infecundo  verb  ofiendit,qubd  non  poUfiDeum 
placare  gefiibus  manuum,  autfignis  dcuotionis  quorumcunque  di- 
«»r,Expandit  manus  fuasSion,&  non  eftquiconfolctur 
tzm,&fic  tamentaturfupcr  tmplacabilttate  diuinxirecudie  cum 
tamen  confueuiffet  alias  fihi  Deum  placabilem  inuenire,proutpatct 
tn  multisfacrxfcripturx  iocis.  In  tertia  verbparte  lamentando  pro  F 
f letur  i/ludtroueniref  yvfftifu/t;,!»  j;..:.^^  :../!:.• .     ,  >•  .. 


luftus  cft  dominus:  quiaos  cius  ad  iracundiam  prouoca 
Ul.e^  durat  pars  ifiaper  trcs  verficutos .  In  primo  enimprcfitetur 
Deum  non  fuiffe  iniuftum  in  captiuitate  quam  inflixit  ludfis  a  le- 
rufalem  exeuntibus,de quo  ^««.luuencs  mei &  virgines  mee 
abieruntin  CA^pimimcm.lnfecundoprofitetur^quodDcM  non 
fuit  iniufiustnfamequam  inftixit  rmanentibus,de  quo  dicit:Vo 
caui  amicos  meos,&c.Saccrdotcs  mci  &  fcnes  mei  in  vr 
be  confumpti  funt,&c.  m  tertioprcfitttur,quod  necfuit  iniu. 
(ttis tn  morte  &  gtadw^qi^em  inflixit  omnibus tam  iliis  quum  Hlis 
dequo  rf»7f,Vidcdorainequoniam  tribulor.Cf/M«;>«/.Fo 
ns  interficitgladius  &  domi  mors .  In  quarta  verb  parte& 
vitimatamentandupr^siotatur  duicortm  diuinfclementie&rtme 
diumconfotationisfuturf,&  coniineturparsiUa  in  duobtts  vcrfnu 
Its  vltimis.  In  primo  namque  aperit  inimicorum  compaftionem  re- 
fpeaufui,  &  prenuntiatfibi  diuinam  confolationem  ex  aduerfario- 
rum  atfiiaione  futura.  dc  quo  dicit ,  Audicruntquia  ingcmi- 
fco,&c.eir/f^«,>«r.  Adduxifti,idcft,adduces,  Dum  co^oiaiio 
ms.&fientftmiles  mtht.lnfecundo  verb  petitfuturampunitionem 
fuper  tnimicos  ex  demeriiis  eorum  adfuam  futuram  confoiatiore. 
dequo  rfic«,Ingrcdiatur  omnemalum  corum  coram  te  & 
vindemia  cos  ficut  vindcmiafti  mc. 

CAP. 


Gioford,  &  Nicolai  dcLy  ra 


n 


C  A  P.    IL 

X»  a  i^  yomodo  oirf«r.Pa(cha.Priocibusfingulis  fapphy 

Hi«o.  yj  ci  mctriclaufulis  tcrnorum  vcrfuum ,  fmgulas 

curnmtcrprctationibus  fuwlitcras  rcddidi,n6  9  prophc 

taclc^antix  fxculari  aui  racuo  ludcrc  ftuducrit:fcd  fpo 

teixcularisfapicn  ^     1    *^       «i 

A  P.     H. 


dnsfiliamSionrproiccitdc  c^loinier- 

•  «  Bomm  priut  qni  affeiebat  frufturo  eu--*gelicum:  St  cjntem- 
plauoncTidcbacDeuro.  . 

b  tQui  Hiii  dtlertam  patitiireuc. 

ram  inclita  Ifrael ,  &  no  cft  recordatus 

t  ^Aniinaiulli  fedcjeliDei.  b  r ?»' l"lcl>at  cvalnre. 

b  fcabclll  pcdum  (uorum  in  die  furoris  fui.Bcth.Pr^cipitauit 


B 


I£i.irc. 


tia  fcruit  diuinac. 

Scdqa  ii.funtHc- 

braica  clcmcnta  <j- 

busomncquoddi 

citur.initiatur  &fi  a 

nitur:placuittoti_ 

dcm  iniiia  vcrfuu 

clcmcntis   cifdcm 

cxordiri,vt&poc- 

ticadcfcruirctdifci 

plina.&diuinaful 

gcrcnt  myftcria. 

Qiiiavcrolongum 

cftfinPulis  claufu-  .•■/■••/-        . 

lisfingulaslitcrascumintcrpretationimisluisinlcrcrcec 

cxponcrcdccrcuicarumconncxioncsinprincipiofccun 
di  alphabcti  annotare,&  lcaorisarbitrio  rcliqui:quomo 
dofingularumlitcrarum  intclligcntia  rcddat  verfibus 
fuis.Ert  autcm  primaconncxio  quatuor  lircraru,  Alcph, 
Bah,Gimcl,Dalcth.hoceft  doarina.domus.  plcnitudo, 
tab'.ilarum:quarumfidnxinnganturcxrrcma-,c6ficient 
doarinamtabularum.in  quibusf.lex  Dci  digito  fcripta 
cft,&  plcnitudodomuscft.  Ex  doarinaliluorumaiitta 
bularumplcnitudodomusDcicfticitur.SinauteGimcI 
&  Dalcth  iunxcris  critfcnfusquodplcnitudotabularu.i. 
fcripturarri,cftdo(arinadomus.f.Dci.Quiavcrodomns 
Salomonisintrinfccu$tabularalcgitur,pcrtabulaspoflu 
museos intcrprctari :  quoru latitudinc charitatis domus 
cmincntiora coniunfta  ornantur, quoru  dof"  ^  -  "  ' - 
nitudototius  domus:quede  fontetimorisDei  nafcitur, 
vt  ad  culmcn  fapientix  Dci  pcrucniatur .  vndc:.^  tmore 
tuo  domtne  comtpmw  &  prperimus  Ipv  tt  m  faluris .  Sccunda 
conncxiocftHc,Zai,Bcth,hoccft  ifta,&  hxcvira  •  Haru 
fi  duascxtrcmitatc:iungas  &  duas  mcdias,cxibit  talis  in- 
tcliigcntia.Et  hcBC,qua:premifimus.f.in  ifta  vita,ncccira- 
ria  lunt:fcripturarum.f  fcicntia  pcr  qua  Chriftus  agno- 

Exech.i.d.  fcitur  in  hac  vita  &  prxparatur  fcmpircrna.  Hictli  liber  in 
quo  conwentur  lamentationes  &  laymin  i&  »j.  lamentari  cm 
oportct  pro  pcccatis  &  pro  dilationc  boni,  vt  tandc  Dco 
laEticarminacanamus,ncvaepcrpctuumincurramus:& 
in  pracfcntiarum  ifta  cft  vita  corum,qui  dc  infantia  abla- 
dantur  in  virum  pcrfcaum .  Tcrtia  connexiocft  Teth, 
lod.quod  cft  principium  bonum:in  quo  cum  doftrina  a 
timorc  Dci  concipimus  lamentandi  inftituta.donec  pcr- 

Mi«h.  f .1.  ucniamus ad  fpQm  falutis.vndc:SM«  tjui  lt,<jMonia ipft  con- 
/o.Sic  ad  c^leftis  vitx  caniicap€rucnitut,fi  bonum  princi 
pium  prxpon^ur.vn-.runc ahlier.Oim  omnetn la.icrcScqui 
a.ji.n.  tur  intcr  fcptcfScpte  funtconnexioncs)  mcdiaconncxio 
^  CophXamcdl  manuscordis vcldifciplin?.  Manus  vt 
cxtcndat  ad  opcracharitatis :  Cordis.ludusfubaudis^vel 
mcditatio  difcipUn?,vt  0ia  munda  fint  nobis:quod  quin 
ta  litcraru  oftcndn  pcricopa.q  cft  Mcn,Nun,Samcch:hoc 
cft  cx  ipfis  fcmpiternu,adiutoriu:quod  fic  planu  eft,vtcx 
pofitione  non  egcat:cx  duobus.n.  mcdijstam  fupcriora 
compleftentur.q  inferiora  remuncrantur.Vn  fexra  con 
ncxiofequitur,Ain,Phe.Sadc,quodeft  fonsvel  oculus, 
oris,iuftiti?:  quiaex  gemitu  cordis  cmanat  fons  pietatis, 
&  oculus  illuminatur  quo  Dcusuideatur.vfi:^e^«  »'undo 
orrft.^./p/i.rf.v/.Exmanu  autcm  &oriseloquiodiuiti?  iu 
ftitix  conduntur  in  coclo.vn:  Diuitiascoelo  condidit orc 

Pill  III  b    nianu.q  diuitixpfcft?  vitx  iuftitie  intclliguntur:vii:  lufti 

'  '    tia  eius  manet  mCfiulu  fecuti.Scqnil  cxtrcma  &  fcptima  CO- 

ncxio,Coph,Res,SiniTau,qa  cft  interpretatij,vocatio,ca 

pitis, 

'        NICOLAVS  DE  LYRA.   CAP.  IL   ~7 
jj  l^  Vomodoob.Hic  confcquenter  dejcribiiur  lere.lamentatl» 
'     S^  fub  (ecundo  alphabtto,et  primo  lamentaiur  deflruciione  ci- 
uiuiis(tteinpli,dicensadmiratiuc:  1  Quomodo  ob.c.pri/^M- 
lationismaximf.  1  In  fUTOTC  (uo.utn  cjfeiiu  fux  iusiiti^. 

3  IiVumSion.idefltlerufalem.vtexportlumiftca.prMe. 

4  rroiccit  dccoclo  in  ter,  ided,  deftatu  fHmtrtj  honorjbili  ad 

"  lM  0  ^^  L  I  TTliT 

1 1     Quomodo  ob.(^c.f.Si  i.ccclcfiam  In  ccclcfianamnue  cc 
cidit  caligo  magna  pocn^&ignoranti?:  quia  doftorcs 
thcologi  pro  vanis  curiofis  falutaria  dimilcrunt. 
4    Troiect  de  cx.ia  ttr.i.dc  coiitcmplationcccvlcnium  ad 


■  TEfclamaiio  idmititionii  Sc  dolotia  plena. 
beaeconueniunt  hzc. 

b  *-ubito.    c  Errorii  pcccati  &ignoraniic. 

b  •      I  _•     -furorcfuo 


quetcrnariosapii 
rcfcrtur. 


Vdmodo  obtcxit  caligine  1  turorc 

a  i  Quam  taniuro  diligebai. 


b  f  Decarlefticomitrratione. 
b 


pitis,dctium,figna.  Pcr  dentcs,vox  articulata  intcUigitur 
quia  clemcnta  qux  prxmifl*a  funt ,  figna  funt  omnmni 
vocum  fanftarum  Icripturaru,&  vocatiocapitis.LChr' 
fti.pcr  quem  veniturad  patrcm,nccdubium,quinSpiri. 
tuiranausmyfticcinfcptcnaiiohospofuitintdlcaus.vn 

demeliusadvtrol 

ALEPH. 

Quomodo  ob.  Pj 

fchafius.NotandL 
eft  quod  trib.  lap 
phyci  metri  alph; 
bctis.vnumprinc 
,  4  piumcftvnaq;cx 
clamatioplcnadi 
loris,  admiraiio 

5  nis&ftuporis.Vi 

6  dc  notandii  quan 

7  toaftcdu.quant 
charitatcfandip, 

trcs  caufas  omniu fuas  faciunt:&  quantislachrymis  alic 
nos  riftis  abluunt  vndc  lercmias  totics  ponitladirymai 
lcprincipium :  quo  fedet,quomodoobrcxit,quomodc 
obfcuratum  eft:  quafi  tam  improuisc,tam  infpcrateoua 
fibicxomnibusgcntibusclcgcrat&glorificauerat.oijtr 
xitcaliginc.Eftcaiigobona.dequadicitur:  MoyjesmtH: 
ad  cali^-'em  in  qua  erac  l>c'is  .  Et  alibi :  Cali^ofub  pedihwstm 
fcd  Sion  caligine  turbinis  &  mtKroris  tcgitur :  proijcitu 
dccoelo,dcaltitudincglori£e,dc  Iblio  rcgni,dctutdaDf 
Et  quia  dicit  domini  noluit  obfcruare,qucm  -vidit  Alir 
ham  & gauijus  e]t,irt\pcs,\tin  dicm  furorisdominL 

Qunmodoob.  Anima  lumen  fcientiJE&  fpcculumdiui 

nac  c6tcmplationishabuit:&  nomcneiusantcquampc 

carcr,incoelo  fcriptum  £iiit,fcd  pcccato  dciefta  in  tcrrar 

naro7nVn7ur,'quorfrdoarina  cft  pic      proftituitur  &  vitijs  inquinatur ,  &  pcdes  diii ,  i.  vcfti- 


Apoa. 


Matth. 


^a. 


prcccptoru cius  dcrcliquit.cfi  cflct  tcmplum  in  quo  ha. 
tarct  Dcus  &  dcambularct;  idco  in  die  furorisdiii  abh 
ftib.conculcatur,ncc  dns  rccordatur.Quia  in  dicdomin 
&  in  luccftarenoIuit,tradiditcamindiefurorisfuLvii 
dc  alibi :  MaUdi^a  dies  in  tjua  hatus  jum ,  dies  in  qua  peperitm 
mater  mea\n  qua.f.animadccoclo  cccidit,&  tollens  men 
bra  Chrifti  fccit  mcmbra  mcretricis.i.Babylonis.  Etide 
dominusnon  rccordatur,fcd  iniuria  fuam  vlcifcitur. 
Quomodo  (.b.  MyfticaSion  caligine  pcccati  &  crroriji 
ignorantictcgitur.quaetantismuncribusantcafuofDOi 
lo  ditabatur.Terram  inclytam  Ifracl  de  coelo  proicftar 
coufpicimus,quando  coelcftibusrclidis,ccclefiam  terrc 
na  feftari  videmus,  cuiusvcraconucrfatio  incoeliscfl 
fcd  abijcitur  iufto Dei iudicio, ncc  recordaturdorainr 
fcabelli  pedumfuorum.Quamuiscnim  fucritSionD 
habitatiopulchcrrima  angclis  miniftratibns,&  Deiprc 
tc£tionc  honorata :  multis  miraculis&  diuinis  folai 
cducata, vtfcabcllumDcipropterftatum  diuinicir 
meiitodiccretur,ccclcfiatainen  predicaturgloiio  : : 
vndc  Mo)'fcs  ;  yidtrunt  oeum  ifraet,  &jubptdibus  eius  fi- 
opus lapidis fappl}idui,& (]u:ifi  roelum  cum ferentm e^  .Hoci 
COdum  dcquo di(kum  cR.Casli  anarant ^lor/am  Dti.  ^       ) 

*  Thcod.Hincclaru cft,DauidemfcabdIum pcducii 
appcllaftctcmplum  Dci.  ./dorate.n.M,)cai)<ihmfdJirn 
Sinedubioprophctacalamitatcm  fimile  fccitcaligini' 
dicitciuitate  decoclisin  tcrraefleproicda,eoquodpi 
uata  fitflorcfccntcgratla,  hoftib.cffcaaeftcaptu  facil 
b  Vr.(ap!tAuit .  Palcha.  Hxc  omnia  Uidxis  accidilh 
manifeftum  cft , dominus  autcm  h^c  omnia olimfcc 
fc  dicitur ,  nonquodlcrufalcm  pcccarccompulerit.li 
iuflo  iuditio  pcccantem  punicrit  ,  &  puniri  perinil 
rit  fpcciofa  lacob  ,  famofum  tcmplum  ,  ccrcmon; 
rumcultum,&  huiufmodi.Scdiratusdominusoiapi 
cipitauit  ,vtintclligcrcs  dominumnonproptcrh$cn 

X^  ir.ines: 


fummemijerabitem.      5  Inclytam  IfracI././fr"/''^'''*^"*' 
ntetropoiis  &  nobilijfima  in  ngnu  luda. 

6  Et  non  cft  re.  fca.  pedum  fuo.  /.  t:  mpli  quodinccnda  > 
Chaldxi,&  dicitur jcahellt:m  pc  duvi  Dti,  qnia  mtra  ipfnm  erat  • 
ca  teflanienti  cJ-  propiiiatorn.m  quoi  erat  quafijedis  Dei,  & ' |' 
tjuajt  fcabellum  illiusJidis,fiCHt  di8nm  Juiiplcnius,EXod.  25  j 

7  rrccipitzuit-Ocuulumviawiufliitafu^.   __*_rl-L 

occupationcm  tcrrcftrium ,  qui funtparsindytapopj' 
Chriftiani,ideolubditnr.  . 

6  £t  non  eii  rr.J.p.luo.i.ccdcCiC  militantis,  que  dicitur 
bdlum  domini .  ficut  ccdcfia  tnumphans  fcdcs  c 
Ifa.v66  z..Ccekm  mihijedes  efl,&  ter.fca.pcdum  mmum. 

7  vr[cipnatHtdmirm.'pctaiii!!iVi\i'  t  0""" 


n 


Tli 


ren. 


c 


,0  mies.fcd  pp  hoics  ha:c  obreriia(Tc.Iiid;ti  aut  hxc  pfcre- 
A  te^loriabaiurA  in  (alcribusluis  voliitabantur.Scicn- 

(jintn  ha:coIafubRomanis  plcniiiscncc6plefa,nepe 

g;ucrutoIaiflalegalia  ,  qiiall  magnaqdaui  prophctia, 

vticnte  veritatcola  CDpieta  runt.Wco  prxcipitata  lunt 

oi,  deftruda,  dcie- 

d,pphanata,  neq; 

vccrunt,vtfutura 

vicant  ,ppherare. 

'rrfC'^'/ia'<./.Deii- 

cViis  Cpcciofa  ale, 
ne»arcit  qn  forni- 


9H 


ap.IL 

re  rcplcfiquis  ipfa  priushabuerit  natural/fcrcocipiendi  ^ 
gratia  &  nutri^di  efficacia.-rcd  &  lc  pdidit  &  natur^iiber 
t.'itc,&  idco  q  dcpeccatioriginciiafcunt ,  cofringuntur. 
Cornua  alia rorc  diuinc  grariarcrefcu nt  &  exaltant,fed' 
ha;c  fibi  inuiceaducrfant.vndciCofrcgitdfisoIacornua 

carnalislfracl  ncfc 


a    IMorefuo.     TOrnamenM  t^mpli.     fViftutes. 

b     ^  lacob  doiiniens;  afcendentes  Sc  dcfcendentes  sngelos  vldit. 
Ideo  qui«caj)ui,ideft,inentein  fuper  l»pidcm,  ide(t  Chriltuni.po- 
liiit:  alitei.n.&  fi  cellat  quii  a  ttrepitumundi.anKclos  non  con- 
fpicit. 
.  ^  ,       .  c  TQ:i'  rnnfttuxe.-at     d    Qui  natnra  mitJs. 

dns  necpepcrcit.-ofa  f  fpeciola  lacob  dcftruxinn  fiirorc 


a  «"l>a!iores,di)aor(.s.     1  Virtutes.     b  T  Ecd.fii  vel  aiilmzprms  cafti. 
c  fQ^IJeuabstincotlum.     d  TQ^i  Tiundauerat.     •  Collutuin  nftenH  t. 


T  Vel  aiiimam  qux  D.'i  erat  templuaj . 
b     '"^uijblidauerat. 


r^ciilus. 


ra-fiorauisdcfide  r  •    -i    «^  ''Q:'|;'e«b»tincotlum.     d  TQ^iTiundauerat.     •  Collutuin  ..ftenH  t. 

xTfeK  ar^ore     ^"° '  munirioncs^  uirginis luda,  &  deiecic in  terram:po1- 

fp(i,cuidiauerat: 

Obutfcere  populu  & 

(loKipa,titi.(^  conc», 

rtxdtco.t.  Deflruit 

mriitiones ,  qn  fi- 

deinfirmatur.nec 

va'tfuftinereteta- 

tioes  q  infcrunf. 


1  Saccrdotcs.     •  Qu^^is  p.oaiouerat. 
I       .  ' ^  u     ..  ..^ui  loiiaaucrai. 

lui  t  regiui  &  principcs  eius.Gimel.  Confregit  in  ira  furoris 

a  iivegumi.riitudiiiem.     «iVirrutu.-ji.     b  <i  EccleGz  vcl  aniins. 
^    .    ,  "^  1 ''''"''•■  Vtqi-i' ru.iiisininumtuain&detuam.ft  infinem      d  ♦Defenfionem 

iuiomnccornu  IfraeJraucrtitretrorfum  dcxterafuaafacie 

.     VpalHliinCpuentis  ,     lTi,luxuria:,concupifcentia:. 

inimici,  6(^lucccditin  lacob  quafi  igne  flammc  deuoran 


tlOeS   q   inrCrURr,  .  a  «,•  udiclun-  b  1Nonndc..tiig.-nd.j,ii  Q        U,,,'C^r~.A-    -    *•    u 

galerdtdkip5m&  b  ^is  mgyro.Daleth.Tetenditarcumfuum^qi^afi  inimicus,  l   loedcuirJinat  & 

cu:hritudinc,  qui-  ■'•  '         '^j^^^-ji-uiij^indrajoc 


diuti^cftollat.Plo- 

ratat  Propheta,n6 

gafrangunf,fcdqa 

cu  his  I  furore  Dci  ^    . 

ala  contcrif.de  quo,!''^""'*"" 

dr: Domm',ne "i  fu.  tuo  pfai.6,a. 

ar^^.mc.  Cotrahitat 

diis ,  ^  auertit  ma 

nufuaafacieinimi 

ci,alam  infcquetis» 

gaipfafc  priusho- 

flibus  expoluit,& 

aduiterurcccpit:qa 

fo ris  egrefla  cfi  Di- 

na ,  vt  vidcrer  filias  Gcn,j4.   _ 

hui'feculi,adiabo- 


pu:hritudinc,  qui- 

budclcdabaf  fpofus.-  (icdeflruunf  muri  virtutfi  g  fufti 

^ncantviolcntiahoftin  Proiic  tur  dc  c^lo  in  rctr.i.qaco 

L-iGcafli  amoris  violaiut,  &  lordjbu".  vitiorti  ic  proili 

j.,cui rede dr.rer.a rf,c  m  urra //'(j.Polluir rcgniim  & 

^n.e.ipfa.I.q  fucrat  Dei  tcplum  cum  fcn fibus  luis,  g  ei 

.   m  e principantur .-  dciccit  in  terra,  perdidit  crgo  rct^nii 

-&  rincipatum  ad  quod  in unda  erat  pcr  baptifmii ru. 

'w.Ad  ccclcfia  populo  pcccatc  h.xc  iurc  refcruntur, 

g;iramis  naturalibusno }  cpercit  Dcus.nccnobis  q  dc 

oliftro  pcifi  lumus.etfi  coru  dcipexit  ofhcia,Quatoma 

!;k  noftra  polluunfpoUutametc  &  cofcicntia.Specio 

ii.'MtC(ih(MC^.Vndt:.ylHititte:iiiiaadtxins  u;u.Etalibi: 

T^hraes  amtca  mea,&c.Sed  multispcccantib.  deiccit  dtis 

fpciofaeius^qohm  virihtcrluaabaf,  &  tradunfhofti- 
bii.Dei aiJt deijcere,  cft  iufto  iudicio  vnuaucmqj  in  de- 
fimacordis  (uipcrmittere.  Deftruit  autcugraticc  iiix 
.  futrahitauxihu .  Dcftruuntur  munitionesccclcfi«,qii 
ntcuhoresauxilio  Dci  nudanf,3c  voluptatib.dcpra- 
uiilf.Quiavcrofcdeftruclos&  difllipatos  minusintelU- 
gnt,choruslanaorLicorupulchritudine,&:fortitudi. 
ndepcriffedeplorar.Eft  namq,  ccclefiaChnfti  krufa- 
Uqedificatur  vtciuitas,&  ficutturris  Dauidcu  propu- 
gacuiis .-  mille  clypci  pendet  ex  ea,oIs  armatura  fortiu. 
M  cu muri  i.paftores &:  dodorcs deftruunf ,  hoftis  in- 
2;ditciuitate&populatur.vndefcquitur:  Deie.m  inttr. 
c.l.tetrcnisaaibus  &  vitijs  occupat.7\(^c'c  e/i  j/»y2<;.c.jrt5, 
^  vl  dottnnaE  vcrbis  vcl  opcru  exeplis.  &  idco  diuina  vl- 
"  ukquimv.Totluit  reg.&prw.f.  Dcus  aut  iUos  poUuit,cu 
ntepollutosofledit,  q  fe  &  alios  cora  Deocaftoscxhi- 
b.-e&cuftodiredcbuerut&immaculatos,g  faaierat 
r^alefaccrdotiu.vndc:  culpafacerdotu  ruinae  populi. 
a  Co»/ft^H.Paich.Inirafuroriscornu  Ifracl  confrcgit, 
cm  rcgnum  ludsorum  dcftruxit .  Rctrorfum  dcxtera 
liim  aucrtit,cum  dcfcnfionem  vrgetibns  inimicisfub- 
tixit;  &  lerram  corum  in  manusinimici  tradidit,cum 
lyitiahoftium  quafi  flama  voransomniacofumpfit. 
Co/rf.Aiacornuafuahfcperhibef^dc  gbus  df .  0;j  «r- 
^peccatorucofiin.&cx.ior.iulii.  Cornua  naq;  aiaru  funt 
i^  "^""'"^^f^  virtutu :  gbus  aducrfa  qucq,  rcpcrcu- 
ti  &  quafi  f^nuautpuiuerein  aerevetilat&  difpcrgit. 
J-rnua_figdecu  aialib. n5  liafcunf .incll  th  eis  ca  nalcc 
flAcc  aianatur^inftinau  virtutib.amaf,fcd  Dci  mune 


re 


NICOLAVS    D  E    L  Y  R  A. 

^^  I  Necpeper.ejr/««  mjemo^dia,  eo^hctjem^  luliitia  annexj. 
3  Jmnialpcciofa  \:iCob.t.regnum  &JacerdAium,ciuitaicm 
Cfmplumy&  ptr  conjequeits  alias  ciuitates  (&  fortatitia . 

i^o\[aittc^num.ideit,oJiendnpoUutummiiUiplicibuspecca 
^itxrigorejuapunitionis. 

4Confregitinira  furoris  fm.ideli,in  ejftaufu^  iuflltix. 

5Umnecor.If.i.oew^dt«  d  gnHatu,&funttudmedefeftoms. 

*Auertit  retror.dcxte.fua  a  facie  ini.  Ql pot  duplicuer  tn- 

^tgLyno  modo  rtfenndo  ad  Im  u.to  f},  nd  di  ftndit  populu  Ijrflel 
M   0  l{  .A   L  1   r  h1(. 

lOmniafpeciofa  iacoi;,idcft,fcicntias  &  virtutcs,qux  con- 
ti  doemonum  cxcrcitum  funt  munitioncs. 
3  Po/^«»  »-e^„Mr«.fcilicct  pcrmilfiue  tamcn. 
T  Etprimpes  eiui.qui  funt  prselati. 

'^'^^"Jrigninirafurorisjui.i.di^muicm  ccclcnaflicam,  & 


t 


. .  ...  ipfi  Icorporata  cft, 

idcoauertitdns  manu  fua.S:  fubtrahitauxiliu.ga  illa  fe 
priiiscorruptoricxpofuit.  HacdccaetIud^'Osin  cxiUu  E 
mifit,ga  crat  leprofi  no  volatili  lcpra,fed  manenti.qd  fi- 
gnificabatMoyfes cu manu q  lcprofa fucrat , extedcrat, 
&  miada,cu  in  finii  reuocarct.vii  Dauid^rr  qdauer.m^utu,  Pfal.7j.b. 
C  .Maimsextefa  ludeosaDeocxiflc  tignincabatextefos 
ad  praua  opa,&  idco  optos  lcpra.Reuocati  vcrodcmen 
ter.q.  manusinfinueorCimudifiebat.  VhDauidcernes 
irreuocabilecaptiuitate &  Dei indignatione,  inqt: rt qi  Pn.lr.ie 
«j«cr.w.cJrc.q.d.Duaucrtis  manutua,  nifi  remiferisca I  fi- 
ni3,ipGcxrefi  Iter  gctesimmudicrijt  &  leprofi.  Sii^raia  q 
dcfinuDeiad  fecularia  defideria  exierit,  contaminata     • 
crit.Dfis.n.fouct&^tcgitquosIfinugcftatvclaliascbii 
brat:cos  vcro  q  exicrunt  audi  qctfcquitur;  ^'^ccen.  m  u.q. 
i.f.'l.in!(.Au-n.  immudisfpiritibuspcrmifla  fuccedirur, 
\iexaf,&  concupifccntiaru  liamis  deuoratur  donec  ad  ii 
nu  reuocef.  Hajccft  fornax  Babylonic^  ,  q  fcptnplil  fuc  Dan.j.c. 
cciiditur,  &incenditquofcunque  rcpcritdeChaldrcis. 
Confrr.  Noftra  Icrufalg  q  cft  fponfa  Dci  fummi ,  cu  ab  AUegorfrf; 

eorcceflerit&tcclcrib.feruierit,cornuciusc6fringiriir: 

qd  crexit  diis  in  domo Dauid  pueri  fui,ne  poflic  refi  flc- 

re  inimicis.  Manij aucrtit dhs  retrorfum  a  facie in imici, 

gextenta  tcncbataddefenfione&  vltione:Iedprius  ipfa 

auerlaeftrctrorfum.PerdexteraDeifiliusintclligitur,    ^ 

Deivirtus&Dei!apietia,cuiusauxiliu  fubtrahif  cum  '•^'"■•'■*' 

fpofaamatorib.^ftituif.indccornu  eius  cofrcgiflc  Deu  p 

lamcntatur  prophcta:  fucctn.  m  Li.<i.iifia.de.in;iy.Cum.n. 

Dei  gratia dcfolatur ,  &  fuis  viribus  encruaf',accenditur  » 

ignclibidinis ,  cuius  fiammis  intus  &?  foris  deuoratur. 

b     Tetendit  ar.  Pafchaf.  Hxc  ola  diim  fecifle  conftat,  qii  ^'^*<'- 

pugnanfibus  vcl  contra  lerufale  Chaldxis  velRomanis 

ludicia (uacxpleuit.Ipien  arcusin manu dhi muUo an- 

te  advltioneextenfuserat.Scd  garedirenoluitSion.cri 

menlura  tpis  implcta  ellmenfura  peccati,  vt  tande  fcri- 

rct.Et  quia  noluerunt  eflc  amici,faaus  cft  diis  cis  inimi- 

cus,iuxtaillud  C/i'«;;'(r<iec/o/7(.»«me//i-.  Firmauicdtxifrajui 

q  aji /;.  .ga  &  ipfi hoftcs  diuinjelcgis  crant ,  vt  vcl  fic  ad  ^'"^'•^^  i 

ciifccrent,  qma  xon  tn  ^Udio  polieaciwtt  terram  ,  nei  bra.e.f.c. 

Quodganonintcllexcrunt,occidiiomnepulchrum  vi- 
fu.Occidendi.f  hofti  potcftatem  dcdu:  Non  ftiHauit.fcd 
eftuditquafi  ignem  in  Sion.  Quod  lub  Romanis  vcrius 
complctur,quando  tota  t  Dci  indignatio  cffunditur . 

^Tcten- 


t  die. 


ajuis  ininiuis,& jic autrtit dexiera f<4i  virtutisab  eis.  Mio  mo- 
do  reftredo  adpopulu,d  qw  Deus jubtraxit  virtutt  &  indujiriaje 
defendendi,(S  ftc  aut/  tii  dcxtera  ludxorum  dfacie  Chaldteorum. 

7  Et  fuc.&C.fp  Chaldps  lerufale ,  &  terra  i  circuitu  incededo. 

8  Tctcndit  arcum  (uum.tdtfi,variosmodosinuadend,  cimta 
tct,i  per  exaautm  Chaldprum.yel  ad  lttera,UrCHm,qHia  in  Chal 
dj;vrtm exeicitn  erant  multija^ittarij. 

p  Quafi inimicus. ■ttcut.n.idferendo beneficia  ojiedit fe amicu, 
iia  infercdo  ptnas  iudicatur  dfimpLicib.  inimicus  :  ^uis  hocfaciat 
_ad  purgatiore  maiorum  &  extrtitm  bonorumin  virtute pati?n£. 
fccularem  ,  qux  Deo  permittentc  ciipiditatls  ponderc  a 
rcctitudine  iuftitiae  funt  confraftz. 

6  ^uer.re.no  reprimcdo  ipsu  ab  luafionc  populiXpiani. 

7  £f/«cccnc/«ri«  ji/cot.permifliiue. 
t  /^«cr/i.carnaUtatis&auaritiae. 

8  Teten. ar.fu.Q  fcrit a l6gc,ideo  fignatafpc^ia impudicu. 


Sj^        GlGforJ.&NicoIaideLyra 


8y( 


^      Tetenditarcum.  ContraddinqucntcmaTam  dnsquafi 
A  inimicusarcum  tcicndir.cum  cam  pcccani.m  adpvni 
Rofaliter.     tcniia  noncmollitlcd  manu  cxtcnta  poacarnaliadtfi- 
dcria  irc  pcrmiitit,ncc  aucrtit.lcd  occidit ,  qa  pulchrum 
crat  vi(u,honcnatcm.f  morum  in  conrcicntia  cms.Pcn 
mcrcaiitdnsdr.cQ 

f  *d  pCTCu'irrdum 


quia  cu  pcccarrix  aTa  relinqnirnr,priu<:  ab ca  dona  vi: 
lu  q  dau  luntad  manifcltationerpirit(isaufcrutur,o 
Jndcfidci  (pcuSc  charitatis  fundamcntacucrtfitur.H 
oIapcrfidisIuda;isdnsabfiiili;,6c  e;cnribiisconuilit.\: 
dc;  ^iuitre.ura  vubisrc^nJi Dti,^t.^tdcv\  hisanntiacxp 

liat,fitcidns,  fic 

^■fiftoro.^oftorei.honffl.ifm  morum 


firmauit  dcxtcia  fuam  quafi  hoftis;&  occidit  omnc  quod 


Albg' 


t  tnnAolit 


pcrimi  patiiur ,  & 
tradii  cam  in  pal- 
fioncm  ignomini^ 
&flammam  libidi- 
nis  ,  vt  dcfidcrijs 
fuis  acccnfa  amaio 
rcsfuosfcquatur. 

Tittnnturiii.Cb' 

tra  ccclcfiam  tcdit 
dnsarcum  iuuqua 
ritnrmicus,quiaip- 

fa  inimicacft,  ncc  ,- .       -  ,.y,.-  ^  , 

vultaudircclaman  b  lialudahumiliatLimSQiumiliatam.  Vau.  ht  t  diilipauit 
tcm  vt  pocnitcat  & 


t 


b1  C'  "ftjtcm  Jaiido.     I 

pulchru  crat  vifu  in  tabcrnaculofiha:  Sion :  cffudit  quafi 

<     »lrr.conciii)ifccmix  8cliuiurini)di  finimicu».  b  rNun  vcre. 

i<^n  *m  indienationcm  fuam.  HE.  Fa6lus  cfl  dominus  ve- 
lut  inimicus,pra:cipitauit  ifraehPrxcipitauitomnia  t  m? 

I     <<yii  lunioMiiiDrnti  eii  cli».  ..... 

b  ^D'fcnrionr»ecc!e;;i,veldora  fiiir^-utranrti,  in<iu!bu5cftfalu$.     c  trMultiplicjuit. 

nii  cius,  difiipauit  munitioncscius :  ^f  t  rcpkuit  in  fi- 


«iniflicaii  pfMnitit. 
b    ~ 


PfiLio. 

lob  «1. 

Pfj|.ir.t. 


HJo. 


Sap.eo.a. 


klorjiiitcr. 


rcdcat.Pcrarcuiu- 
dicium  intcllipitur  quoquifq;  nuncpcrcutitnr,vtcorri 
gaturaut  mirialitcrpuniatur  autdiii  tcnditurvtcCipcc- 
cataconfummaia  fucrint,  adpumcndimigiauiu^  rcla 
pXctur.Inarcudiuerfaifunifagittx.Alijemittunturadpc 
rimcndum  vctcicm  hoicm  cua(ftibu!,  (uis.  Aiia"  ad  fla 
gdlandu.autcoronam  autad  corrcdioncm  aut  ad  poe 
na .  Iliosafitgcmit  ccclcfia  &  plangit,  quos  pcicuiit  dns 
quafi  inimicus.aut  pcr  diabolum.aut  pcr  hxrcticos.dt  q 
h\\$6x:Ptctaioris  mtti.detunt  'i'  ti'.rn,ra>  .i.la.ift.iCr '  .Yhuniv.^o 
di.n.lagittxdcarcu  dni.i.dciudiciodiuino  vcniunt.vn- 

dc:  av,ii:t  domini  in  nieftint.Et  aiibi:  -a^ittjc  iiu  mfixtf  iunt  mi 

/>/.Quoldam  aut non  pcrcutit  dfis  vt  corrigantur ,  qa  ar- 

cusin  furorc  tcndiiur,  vt  cordcindurati  dunus  fci  atur, 

Vndc: 'idiitirnuiithtibns  ir.f.vt  tu.a  fj.a, .  Firmauit  diisdc. 

•     fu.quafi  hofiiscontra  ecclcfiam  cum  inccflantcr  atfligit 

vtcorrcOarcdt.at,aui  mduratafualuat  lupplicia  Occi- 

dit  pulchra  viiu,  dum  prctiola  cius  mcaibra  pcrire  pati 

tur.  htfniit  q-iafi  igiicm  iiiiiion.tion'  iiijuuiii.  \'idcs  oia  dili:or 

dizincediis.fic  concupilccntiacflammiscrcman.Hccccr 

tiusin  nobifipfis  lcgimus.qua  in  lcnpturarccordjmur. 

a    fd-^Kf  r// riiiwin/(j.  Palch   Hx-coia  Iuda:ishinorialitcr 

C  cucnifTcdubium  nocftLachrymofacrgorclatio  adco- 

paiicndumcomouct.adlamcnia  inclinat  quafi.Diisdu 

£lor  Indxorum,5c  cunosfuir.quibusquaiiamicusami 

cisloqucbatur,fadus  cl^  inimicus.  vndc  (upia  df:  VrAci- 

piiauit  dominus  ntcpeptrtii  ota  Ipecioja  laioby  utjiruxit  in  futore 

fkOTtiuiiiiioites  vir^iiiis  /«d.»,quodibidixrt  iufnforejuo  hicdl 

C\tquj(i  iniMicus,ib\  fpeiwfa,hi<^  ihu:ni.T,vt  quafi  alia  diccrct. 

Scd  cadc  rctcxes  amplius ad  lachrymas  rcuocarct ,  vt  ad 

noua  vcrba  nouasciiundas  lachrymas,&  cade  (^pifiHme 

itcrans,  nunq  fafiidias,  nc  forte  cum  dfis  nos  pcr  llaiam 

vocctad  flcium,ad  planCtum,&  ad caluitium,&  ad  cin- 

gulum  (acci,  adgaudium,&  ad  vanam la:titiam cxcur- 

ras.vodc:  ^elius  ejt  iread  dom~i  ludus,qH  im  ad  duniiitonutnii. 

Faiius esl tlominus.Ha.hct3d3.  virtutum  moenia ,  ficutci- 
nitas  adornamcntum  het  moenia.  Munuioncs  vt  (c  dc- 
fcndat.itafuntdonaq  muniunt,  aliaqu.'Eornani  aiam. 
iJimilitcr  &  ccclcfia.vt  prophctix  dona  &  gcnera  hngua 
rum,intcrprctationcsic;rmonu&huiufmodi.Hic(unt 
mcrnia  mcn tis  q  fi  quis non  het ,  ftarc  tfi  pcr  fide  &  cha- 
ritaicm  &  crtcras  virtutcs  potcfl',  fincquibus  ialuari  no 
pot.Cum  dc  ludasa  prophetiam  &  dodrinam  &  mira- 
culorum  figna  abftulitdominus.moeniacius  prarcipita- 
uit.Quando  vcr6fpcm,fidcm,charitatem  aufcrripcrmi 
fit.mumtioncsdcllruxit .  In  his  crgo  rcftus  ordo  icruac, 

quia 


ludxis  inimicu'; 
quidiccbat./iM»;:, 
inis  ero  itiin.iius, 
^^'.?,'  'vfl/.iprcinir 
cafic  afHigif.vmi 
RcpUtincahun 
liatus&humiljat 
idc(\,  (cnlus&co 
tatioimmuiida, 
initis&  foriscot 
mclijs  .igatur,  d 
ncccofufaad  pc 
tcntiarcucrtatur 
Fattiii  ifl  di,tuii 
•pfluti  imirus^ptti, 


pi&r.Cum  fponfa  dni  fpcciofa  fcaucnii  a  complcxib; 
fponfi,  cotra  pccpta  cius  agcndoinimicitia  Dcicontn 
hit ,  (cd  tepcrat  Dcus  fnlam  lcucritatis.qa  nonablolii; 
drinimicus,fcdquafi. Quamuis  n  aftligaiur  &'pcniti 
dcnituta  vidcatur.tn  vt  rcdcai  flagcUatur.Et  noiandfi, 
primum  pcipitat  Ilracl, qn  mundjtiam  cordis  anfcn:c 
indc  moeniacius  q  ad  pulchritiidincm  &  dccorempc 
tinctrcligionis.Hcrmunitioncshxcciuiias,  nchoftisi 
jupat:hethoncfia  <5c  inhoncfla  (cd  quse  inhoncdafun 
abiindantiori  honorc  ciicudamus.  Sunt  in  ccclcfia  fin 
pliccs.sutruftica  vilitate  abicc^^i^fcd  vtriqj  neccflarij  & 
frequcfcr  diis  aliqnos  pcipitari  pcrmittit,  g  vidcbanii 
ornamciaccclcfixcfle  autin  hcrcfimaut  inqlibctviti 
Munitioncs  quoq;difi^pat  (;EpecudcfcnforescrrarcI 
nit,&  prauis  adib  difiipari .  Rcplcr aut.i.  multiplicatc 
vtroq;  fcxu  humiliatu  &  humiiiatam,qi'i  pafliim  fraud 
dcmonu  plurimos  tcrrcnis  opibus  hnmiliari  pcrmitti; 
b     Et  diiiipauit  '//(.V/.Pafchaf.  Notandum  quanta  vcrtjB 
elegantia,quato  carminisfplcndorcHcbraica  vcrita» 
gca t.qux  translata  lanta  pollet  elcgantia .  PoflquaniJ 
dixit:  ■^icrnodo  ob:ixit,iic  pcr  fingula  gradatim  dcfleuif,\ 
qijo  poflitomnibusco3piari:fic  quo  proiccit,  ({uotnodtj 
tijJuauit,n''itmodo  dtfiruxVyquomodo  deiti  u  ,<fiwmodQ  deiedi^ 
lu!t,&c. siccroo  plangit  fimul  &  dolci  oia,vt  fluporc,a 
.niirationcjgcmim  plcnalunt  fingula,  vt  fic  dicaturqii 
diflipanit  quafi  honum  tcniorium  (uum  ?  Scicndii  ai 
tcm,g7  pro  pcccatis  Iuda:orum  hoc  dns  difiipauit  quid 
fipandipotcftatcmdcdit.Santautetabcrnaculavbico 
tinxfunibusdi(\cntaetabulis  intcrftantibus  appendui 
tur,quibus  tcntoria  fuftincntur.Tentonum  quoquci 
quod  crexit  Moyfcs  in  dcfcrto.  Tabcrnaculum  cft  icn 
plum  Salomonis,qua:  propter  fcelcra  ludxoruin  tradi 
funtpoteflati  inimicorum  .  Primum  diis  rcpulittn^^c 
naculum  Silo.vndc ;  t^tium  uomui  ouic  in  qu.i  iniwnii. 
nornen  jnium,&  m  tjua  vos  Ijjbttis  tiducidm,fici't  fecit  Silo, 

Etdifjip,  HetaIatentorium&  tabcrnaculu,  inquoi,, 
ci  cu  liDirituflando  colloquiu.  Scd  diflipatur  quafiho 
tus i\ fc  rcfolucrit in  luxum  & carnis obleclamcntuN 
aut  dillipatur  vt  hortus  dclitiarum  Dci  icd  (icut  illc  (u 
qua  Saigon  dux  AflyriorCi  praicflb  lcgitur ,  qui  princcf 
horioru  intcrprctatur, quaii  voluptatibus  &  hixuria:i 
ditus:Achabquoqi  rcx  Uracl  vinca  Ni\borh  in  hoiti' 
vcrtcrc  voluit.qd  illc  intcUigcs  jcgc  troroicigia;;  ni.. 
niori  qconfentirc  ,  v i  hxrcditas  patris  6c  lania podcil 
virtutiSjimpij  regisdcfcruirctdclitijs.  Scd  gainfclixa 

tcnto- 


NICOLAVS    DE  LYRA. 
*  I     Occidit  omnc  quod  pul.crat  vifu  lr\  tabern.fi.  Sion. 
idefi in iLtnpU, domim q^odtrat tn monte Sion^jAUjuceniotts  occi 
fifuerunt  ibi,  w  habitur  infrd  todcm  cap.  &  omnia  prctiofa  inde 
afportata.Cittcra  patent  ex  ditiis  vfqueibi. 

i  Et 


2  ht  rcplcuitin  ti.luda.'.i«^e«£f /«■'••'i"-'^. 

3  Humiliatum  &  hu.  quta  omnts  vtrnijqucftxus bum:. 
inleruitiitiih  is  taptinitatem  redigenda. 

4  Etdifiip.quafihortum .  cuiusclaufv.rx  difjipantur tol 
JruMiis. 

^  Tcnto- 


M  0  I{_^  L  1  r  £  l{. 

t  t    Fn-ma««  rff.rffr<jro/«d»j.qua;fcritdcpropc.  idcofignat 
jllicitumtadum. 

I     tt  otcidii  i.omi\c  honcflum .  Efl  tamcn  hic  hypcrbo- 

lcquia  non  omniahoneflaecclcfisfuntdcftruaa . 

t    Pr.eap,uuit  ifrad  dc  conucrfaiionc  c?lcfti  ad  terrcna. 

t     T-icipiiauit  omma  mfnia  Ciw.fcihcct  vjrtutum. 

Et 


2  Et  teplcuii  infilia  i/(c/^.idcft=ccclcfia. 

3  HuTnili.ititm  &  humdtaiarn.  i.  dc  llaru  gratix  dcic^lu 
&dcic6iara,fic;.itdi6tum  fuit.Tpnncipio. Illaqu«iii 
portcnt  culpam  non  cft  intclligcndum.cp  Dcuscafccci| 
nifi  pcrmifliue,&  ficcftmtclligcndnmdc  diclis&diCj 
dis  poftcrius,nc  oportcat  amplius  i  cplicarc.  j 

4  Et  ailftpauu  ith.ist.  i.ccclcfiam  miUtantcm.ficut  ho: 

flctilis  ciaulura  diflipatur. 

t  ohlium 


.1 


5)»7 


Thren.  Cap.lL 


5)58 


b  T  rabetr.aculuin. 
d 
1* 


J{ept4l!t  dcmlnus.Qviodiitciim  Jli-^cordisnoftripropha  D 
natur,&  mens  &  confcicntiaproftituta  vitijspolliiitur,  Moraliter. 
ybi  d nbbis acccptum Dco facrificium  iure offertur, f m  ^^*^' 5"'*' 
illud:  iavrificium  oeojpintns  conir/bniams.SanCtificztio  ma- 
ledicitur,cum  anima  maledidione  profternitur.ga  in  fc 

T  In  quibus  quaf.  in  ecclefia  yidebaturquiffcere.  nOmCll  Dci  landl- 


jff  •ntdrinm  fuum,i.carnem,qu:coflibus&  ncruiscopin- 
^  itiir.dcliiiofoluxu  diilipari  pcrmilit ,  &  tabernaculu.i. 

•ipfam  in  fiiis  voluptatibus  dcmoliri,vineam  &  heredi 

[tcm  fummi  patris  in  hortum  concupifccntiarum  ne- 

4in]morcc;i  mutaricofcntit.  Ideodiisfefliuitatcscius 
■  Tfabbaiha"obUui 
/  itur,quia  temph'i 

ilquovotadignc 

(jferuntur.&fole 

r$celebrantur,de 

ipUtumeftillcce- 

bbfis  dehtiis,&  dc 

{^idumelUcnto-  

im  carqis  varijs  a  tioiiem  furoris  fiii  regem  &  facerdorem.  ZAIN.  °Re- 

CMCCtametlS  •  ixeX  a     Itnlocaultorum.vel  Chtirtumvelanimam. 

AfaCerdOS  dantUr  ^  TS'CtificiJ5.Chiifto,in  ononoltn  (anfllficatiocflivel  coniiitioni  coidis&  facrificio  Tientis. 

■lt5pprobrium,qa  b  pulic  dommus  alure  fuum,  f  maledixit  fandificatio- 

h    Officiis  amiffis  '  "     fChaldii  velRomanivel  diaholivcl  ha.ieiici. 

.,..■        -     (■-,{"., UJ-  b-  TApoft^los^elopera.     c  IFidelinm  vel  vinuiuin. 

d-i^ibus  impijs.     ^^  ^^^ '■  tindidic  in  manus  inimici  muros  turnum  c- 

"V^i  g  Azotios  dc 


a    fCcncupif.cntiatuni. 

d     5Deqnodtcilur:  DominequishabiubiiiD  rabcrnaiulo  luo. 

quafi  hortum  tentdiium  fuum,demolitus  dl  t  t^ernacu- 

3     f  >.i^'i  violituin  cft  templuin.in  quo  celcbrabantur. 

lum  {iium .  Obliuidni  tradidit  dominusin  Sion  fcftiuica- 

tem  5(riabbachum ;  &  in  opprobrium  ,  &  in  indigna-  ]    blTaycelum' en>i 

a  5De  quibus  dicitur:  Efunt  leges  nutritij  tui.  x/       •      i^  ^' 

b   TDequibusd  c  tur.Sacerdotesducitinglorios.  "  ~ 


ficarenoluitcudi- ^  r  o.     - 
gno  facnficio.Tur  f„„^  .^nRrc 
rcs  animae  (unt  fi-  gationcfua. 
des,fpes,charitas,ct 


rium  fuum. 


,1  ^ 
u^lac  gcnerationi  ac  libidirffleruientes ,  quia  Azotus 
iais  gcnerationis  iritcrprctatur.  ALteri  qni  florcntes 
Crifti  vincasin  horto  coricupifccnriarum  defideratco 
iritari.vnde  fequitiir;  n^pula  d,rninns^ult  rp  (mm . 

■tdiljipa.  In  ecclefia  muhos  diflipare  vidcmus.  q.hor- 

tj[h(Qrtus  hic  eft  ecclefia.de  qua  in  canticis  dr.Hortus  con 

H usjprormea. Ihi  putcusaquarum  viuentium.ibi  ipirat 

Baikr,&rcmouetur  Aquilo,fluuntaromata  fauum  cu 

nillecomedit  fpofu^.  Scd eft  ahus  hortus  dclitiaru  qua 

fiaradifusDci  dequo  df.cpelcuauitoculos  fuos  Loih, 

&;iditoemregionem  lordanis  quaiirrigabaf  ficutpa- 

nifusDei,&  ficut  Acgyptti.vtefletquafi  hortus  delitia 

ik  voluptatis.  Ad  hasdeUtias  fufpirabant  ludajiollas 

.nium,coepas&pcpones&  cucumcres  Acgyptiorum 

itldcrantes.q  Qia  in  alo  eorum  funt  qui  tcrrenafapiut. 

\  huius  horti  fimiUtudinem  diflipat dns  in  ccclefia  la- 

aient^s.&adSodomorum  &  GomorrhEorum&  ad 

.^gyptioru  defideria  fufpirates  ficutin  fynagogaaberra 

tc.Dcmolitur  tabernaculum,  cum  quofdam  in  ecclcfia 

dTcntes  flagitijs  exierminari  &  concremari  vitijsper- 

nttit.Non  nhabitatin  tabernaculo  Dei,nifiqui  ingrc- 

cur  fine  macul3,&  ope.i.Quibus  pr^termifl[is  obliuio^ 

riradiditdiisfcftiuitates&  fabbathanoftra,  nonqdei 

nn  plaCcant  fcfla  noftra;  religionis ,  lcd  qa  in  nobis  ta- 

brnaculu.i.teplum  Dei  violatur.  No  cft.n.in  riobisvn- 

cplaccanteiqua:oflerutur:vndc  obliuifci  diciturqu» 

r'bisadiuftitiam,vioIatoDeitemplo,  no  imputantur. 

Iderex&faccrdos  opprobrio  traduntur,  quiccclefiae 

iKtallaiam.quafinutriti)  prxponuntur.vnde;  truntre- 

gnuiritif  tui.Scd  quia  violant  templu  fpirituflandi,  ma 


gorice , 


tur.Muri  gbus  mu 
nit',c3£terarfi  virtu- 

4  tumoperafunt.Hi 
in  manu  hpftiii  tra 

5  diitur,  quiaanima  t  proJem  i 

forisintusvelfuis'"''''^'^"^"* 
adibus  difl!ipatur. 

6  Hoflcs  dat  vocem 
in  domo  domini 

flcut  in  die  folenni ,  quando  immundi  fpiritus  in  porte- 
ta  vitiorum  vitiato  jemplo  ipirituiranfti  jnanimapcr- 
ftrcpunt,qnp  fpirituflandi  organa  &  virtutum  harmo- 
riia  refonare  folcbant. 

/^ep«^r<io>wintty.Eft  VnuaUareinecclefiaDei.Chriftus,  Allego 
qui  hoftia  &  facrificium  ,  pontifcx  &  facerdos  dr,  in eo 
olaiacrificiaioflerimus.Sedfuntianftialtariaabhocal-  £ 
tari  diai>ficut  lux  aluce,&  motes  a  monte,  paftores  a  pa 
ftore.  Altarc  illud  pater  repiilit  in  paflione  p  ludaeis  ora 
tcm.Tater  trarisfer  calicem  hunca  we.Aquibus  repuUuspa- 
temo iudicio  transfertur  ad  gcntcs. vnde Dauid;  Tu  verb  Luciii.e. 
reputijii c^ deftruxi/ii .  Sicut.n.facrificiailla  figura  Chrifti  PC>l-88-+'' 
gcrcbant ,  itaaltaredclapidibusimpolitisquosferru  no  "^^"^'  *''"'* 
tctigitjprxfignabatcorpusdtiicumnullohumano  opere 
contaminatum.Quia  ergoChriftusad  ccclefiain  tranf- 
fertur,in  eo  quafi  in  altari  fidelium  vota  oflerimtur,pro 
quibus  quafi  apoftolis  compaiiens  plangit  ecclcfia ,  non 
q?  a  fc  translatum  doleat,fedcu  apoftolispro  morteems 
triftata  eft,vt  poft  cum  cifdem  derefurrcdione  gaudcat. 
Vnde  mos  inoleuit  in  ccclcfia  ab  apoftolis  traditus ,  vt  Miflfe  officiii 
quo  dicpafluseftChriftus,corporis&  ianguinis  Chrifti  'n<J'cpa"'« 
co  dic  hoftianon  oflijratur^tribus.f.de  caufis .  Vcl  gain  "um"quoHc» 
veritate immolatur , cui ha:c caetcris  diebus  funt  myftica  &  quare. 
facramenta.Vel  quia  ipfc  pontifex  Chriftus,qui ca  reftc 
off(:rt,eo die  per  Icipfum  ad  mferos  defcendit .  Vel  quia 
tcmplo  foluto  &  altari  depulfo ,  non  eft  in  quo  corporis 
&  languinis  domini  viftima  offeratur.  Sequitur. 
b     Muledixit  fanHtficationiJm.  Chrifto.f.  qui  cum  peccatii 
non  haberet,  pro  nobis  pcccatum  &  maledidum  fadus 
eft.vnde  t/\oyics: MalediEius  omnis  qut  pendet  in  /igno.Hiccft  Gil.j.d. 


Cginecclefiaopprobriumfuntqnamdccus  .dequibus.      oIs!noftrafandificatio,qui  jptiobiscrucifixuseft.Sicque  ^ 


Deucjr.  d. 


Lni&.EtnuiicrtgesinieUigitey&c.  Ex  quibus  vcrbis  infi- 
njtjquia  regalc  gcnus  &  facerdotiuiii  fandtum  fumus, 
liilutares  hoflias  offerre  Dco  volumus,  tabcrnaculunt . 
f<.fti  fpiritus  fimus ;  m  quo  dignse  Dco  hoftioE  off^erun- 
tt.Hocne  vitijs  demoliatur.dihgcntcr  obferuemus. 
a  P^pulit dominus  d/faye>ttfw.PaIchaf  Altarc.f.  in  quo  vi- 
<!^na:offerebantur.Maledixitfan6tificationi,i.(acrificiis 
lcs,populu  &  turrcs  tradiditinimicis.vnde  inimici  ibi 
iwefli  magna  vocc  exultauerunt.vbi  quondam  diebus 
li:;nnibusfaccrdotcs  Dculaudabant.vnde  Kaias:Df/b/<j- 
i*tdmus{anii'ftcationii  nofira,  ybt  laudaueriit  tepatres  nojiri. 

l{epu- 


li.C. 


impktum  cft.  Tradidit  doiriinus  muros  turri.eius  iri  manus  mi 
wiitl.Apoftplos.f.quifunt  muricaeterorum  fideliu.  Tra- 
didit  intentationcm  inimici,qui  expetiuit  cribrare  eos  ficut 
triticum.l^ocem  dederiint  m  domo  dorrtini.  Qiianta fuerit  tunc 
cofufio  in  domo  diii.quanta  in  atrijs,  quanta  in  plateis> 
quata  in  ciuitate  totacum  eiret  dies  feftiiia,  euangelium 
declairat  .,vndc  Ifaias :  .ExpUtaui,  vtjacent  mdkium.&ecct  jfj.j.b. 
clamor  .'■ 

4«  Theod.EtqdoTum  molcftifllimu  eft',  yocgbclli  de- 
dcruntindomo  domini.tanq  pfalmuleuitaru  in  diefe- 
fti  loco  pfaImodi.EfoIita:,  rcionabant  vlulatus  hoftium. 

<#  Coii 


NICOLAVS    DE    JLYRA. 
.je  I  Tcntorium (ixnm.ideli,templum  Sulomoms,  quoderat  di- 
fpctum  fitrd  perfandum  C  fan^im  Jan3orurn,ficui  tabernacu- 
iuiquod  fecerat  Moyfes  in  deferto. 
»  ObIiuioni,&c.((fef?,tr^(/i /ctir. 

3  In  Sion.^Kitf  dejtrucio  templo,& populo  captiua(o,talia  cef- 
Jawunt  quafi  per  annos  feptuagtnta. 

4  Rcpulitdominus.fcm/i/ten</oi//tt</^f^>-«j  ptrChaUxos. 

5  Ma- 


5  MaledixU.  idefl,teniplo  in  quo  fan^ificabantiir  hominesper 
facrijttia  er  oblationcSyCui  n'aledi.xit,i'iefi,maltfetit.  Dicere  enim 
Dei,'flfacfre.  7y<!/.l48<7.Dixit,&  fadtafunt .  Licet  aut  Dcus 
nvn  fit  autor  malt  iulp£,ejt  tumtnautor  mali  pamc&Jic  malcdi- 
xit ttmplcjhiquantumpcr  Chald^os  ipjum  combufjit  lecundum  or- 
dinety  fupiifinie. 

6  Tradidit  \n  manus  inimici  mmos.prope  enim  templum 
erant  lutrcs  rtoiabiliorts  ad  Ijci  dcfenjiouem. 

^Vocem 


M  O  H^^   L  I  T  E  !{,. 
2  Obliuionitradidit  dominus  in  5ion, Adofticiandam  enim 
ccefiam  pauci  veniunt  &  tarde,fcd  ad  recipiendum  ibi 
pcuniam  multi  veniunt  &  feftuic. 
4  ^f«</«dtiffj»/j«^.propter  malitiam  faccrdotum. 


5  Maledtxit  fanSlificat:omfue.  propter  iniquitatcm  bencdi 
ccntium,  hocn.  non  cft  intelligendum  in  illis,  quorum 
affedus  non  depcndctcx  bonitate  facerdotum. 

6  Tradidit in  m^n<s mnros  turriu.i.  pra:Iatos &  religiofos, 
qui  debenteireiurrcsaddcfenfione  populi  Chriftiani. 

\  yocera 


87t 


Gloford&NicolaideLyra     81 


tcsfacit.Chriftusihacciuirarc,&antcmuralecn«c  ni  c 
rus  cui  mcmbrorumfuorum  luftusalcribitur.  Hicn 
rusdiflipaturcumciiismunitioncccclcfiadefolatur 
b    Dcfixjifunu^y^PiCdMCPonxl  tcrradcfigunt,vc> 
pcrduntur  Sc  conicruntur.ciim  do^orcs  fynaijo^i,  \ 

dcfcniorcs,  mci 


^ii 


lurmcnfurapfn^, 
fn\iUud.yidhHima 
nns  ctus  cxtenta.  HOC 
<]uippcc(l>  cpnon 
aucrtit  nuniiruaa 
pcrditionccorum, 
'  ncc  rcducit  cos  in 


^  ^  pcnuiit.qui 

n:uun<ii«  r*icitibus  aditum  claLidu  nt 
e 


Moraliter. 


Alkf. 


/^  t    CoptmiUinml  Pafchan  Profundoconfilio  dijpofuit, 
A  &ncvidcaturcogiiairc.&  humanaiuftitiacxccflincad- 

dif  rticn .'if /i«./i<.idca,mcnfuram  fuam  pccne  lccundum 

«qualitatcm  culpx  ■  Coi?itarc  auie  mct.iphorice  ad  Dcu 

transfcrtur  Ab  holbusnon  aucrtit  manum  a  percuflio- 

nC,donCC.(.implca  a   *Hofto.vclJnrnionfi,vHvitij.         b  «tTfmplotrlfCC^elia  vcl  animi. 

ius.Voc»cIcdcruntindoinoDci,{icucinclicroIeni.  Hcth. 

a  *C«eit«ndifacult«c.i.«liqu.t.  b  fdel  .Ch  'ftum     c  1  EccicCx.-cianimx. 

^      •  d  fV-^nih  Itacntlitiem-nluii. 

Co^ritauit  dns  didiparc  mumm  fili^Sionttcicndit  funicu 

^  a  fN  .'.  iciiinitniiu  111.  tl.ugo- ic.it. 

lum  fuu,&  no  aucitit  manu  fua  a pditionc:  t.  luxittji  an- 

.. a  1Fid«,Chrirtu»  INc  dcf.-n.tat.  ^  «  Mcnte. 

protc^ionisfucfi-  b  tcmuralc,&:  niuruspariterdifiTipaiuscft.Tciii.Dcnxajlunt 

nU.fcd  intCr  gCnrCS  i^rerrcni».    b  IDoJ^orea.     ^Seiilui.        c  ^Q^i  Jiu.ni  legis  laiuam - 

quafi  man*Moyfi  ,  ,, 

cxtcnta  &  ita  vfq; 

hodiclcprofi&im 

mudi  manit.  Antc 

muralcluxiflc  tro- 

picidf,ga  vidctcs 

cosangclorucurto 

dia  dcfiitutos  quafi  antcmuralclugercfccit.  Co^itaun  do- 
B  mmus.Cii  DcusaTamdcarcocontcplationisvidctadima 

tcndcrc ,  cogitat  muros  ciosdifliparc,  fcd  aniefuniculu 

tcndir.vt  vidcatqua  mcnlurapunienda  fit.Primumqui 

dcdclib^Tat.vtrcdeundi  facultatccirclinquat,  &  vtipfa 

rccogitct,cp  pcccaucrit.  Antcquam  diflipct  murii ,  fupcr 

cumcxtenditfuniailum  q.pcrpcndensquanta  fintdcli- 

da  &  qualia.vt  fimilitcr  ipfa  perpcndat,&  p6(lcorrigat; 

alioquinfciat  ga  manum  fua  nonauenit.Scd  gaillaco- 

gitarcnoluit  9pcccaucrit,  lcdfanguisfanguinetetigit, 

jdcomurusdinjpatuscft,&  ipfahoftibusfubicaa .  Au- 

di.u  hxcq  tcmcre  ludicarc  n6  mcruut ,  ncc  caula.siufto 

examinc pcrpcndunr,  dfis  nihil  fine dclibcratione  &  me 

furafacit,iu  ftoexaminccunaapcrpcnditqui  pcrfcd^ 

olanouir.Anrcmuralcfidcscft  q  diftipatomuroUigcrc 

df,nonillaqucpcrdilcaioncmopcraiur,fcdquad?mo 

ncs credcrc  &  cotremilccrc  dicuntur :  pcr  quam  aiitcq 

murus  difliparctur,  viriutum  f.caetcrarum  conftruftio 

cratci  Chriftus  murus  &  antcmuralc  pcr  candcm  fide 

in  animxcoUoatus.Sedquianoluitper  fidcm  Chriftii, 

cuftodcm  &  dcfcnforcm  habcrc,  diflipatur  operatio  vic 

tutum  &  luact  antcmurale fidcs.f ;qua  iudicium credit 

&  contrcmifcit.Ita  non  potcft  rcfifterc  hoftibus,  non  qd 
«  pocnitcntixaufcraturlocus  ,fcdquiaredirccontemnit. 
'      Co^itJMt  rfo.AHcg.DnsfupcccIefiam  funiculum  pecca 

toru  noftrorum  &  normam  diftrifti iudicij  extendit,  vt 

ipfamafBigatfmdclidorumcrita.  Murus  difllpatur,f. 

rcdorcs&  dcfenforcs.cumaut  immatura  morte  fubrra 

huntur.aut  ab  hoftibusiupcrantur .  Sed quia  iufto  Dci 

iudiciofit,manumlUam  dpcrditorumaffiictionenon 

aucrtif.Vrbs  n.noftrx  fortitudinis.  Sion  non  minus  ab 

inuifibilibus  hoftibus  intcrius ,  quam  a  vifibilibus  cxte- 

riusdcuaftatur.Lugctmurus.i.faluator,dum  nos  luge- 

rcs 


I 

2 

4 

t 
6 

7 

t 

t 
8 


tcrrcnisapplicSt 
Rcgcscius&p; 
cipcsciusingcn; 
idcm  rcpctcrc  \ 
tur.vt  pcrport,i 
tclliganturrcntv 
p  vcdcs  princii 
Hiingcntibusc 
fradi  &  pcrdii: 
inrcrradcfixi.n 
dcant  ad  ciiai  o 
in  lcgc  proniini 


in  tcrra  porta!eius,pdidit&  cocriuit^vcdcs  eius ,  t  rcgcm 

a  1  ftincipatus  inan  !Morjin  l>ei.    b  ^Vitij»    c  f  Opinionc  .otum.  ^ 

ciu.s,&:  principes  cius,  ingetibus:non  eft  icx,  &  propheta:  9    fufcipcrc  nolucr 

a  «iPeiue.ii  J'>ftiiics,fpitiiinlcmintellu'cntiam  pciJum.  -  Huniiliati.  lO    InO  Clt  lCX,C|UJl  i. 

ciusnoainuencruntvifionemadommo.Iod.Sederunt  in  n  maraeftaChaldt 

vcl  Chrifto  an.; 
nuUalexcis  eft.vndc  iam  apud  ludgos  nulla  cft  lctji^ 
fcraaric>*.  Prophcrje non  inucncrut  vifioncm  a dortn; 
quia  lcgiferum  fuum,&  dominum  prophctaru  prcli 
tcin  vitTcrunt,&  contcmpfcrunt. 

Df^x^x/i«'.r.Aiaplangitur,cuius  fenfusfuntin  tcrra 
fixi,i.in  fimo  pcccari,&  non  cft  virtutu  fubftantiacu, 
di:  q  quia  noluit  intrarc  per  anguftam  portam.poru 
fcnius  fixit  in  terrcnis  oblcaamentis ,  vcdlcs  pcrdidi 
fcras  virtutu,  ne  immundis  fpiritibus prohibcat  ing 
fum,ficprincipatusmandatoru  Dci  captiuatur.Nor 
lex  ci  ncc  vifio  a  domi  no,vt  audiat  intus,  quid  loqua 
Deus:fcdcfFrcnispoft  vanarapiaturdcfideria. 

DtfixxJunt.&i.Vonx  ccclcfix  dodorcs  funt  quid: 
fcicntixgerunt.qiii  intcrrafixi  funt  dumtcrrenisoci 
pantur.  Superius  dixiiportasdeftrudas.hicquafial. 
plus,finterradefixas.Quodinfixumeft,difticilcmou 
p6t.vndc:£Wp(^  me do<nnie dc lucu,vc  noh  nfiiar.Ycf^i^   : 
ti  funr  &  contriti,  qui.f.diuina:  legis  ianuas  credcuiii 
prius  recluferut :  vel  qui  m  circulos  aurcos  ad  portar 
arcam  mitti  dcbucrunt .  Hi  ha;reticorum  viribuscor 
rutur.quiaperditisfuismoribusdeprauantur  .Sicre 
&  principcs  vitijs  vitx  carnalis  quafi  ingcntibus  capt 
tur . Non eft lcx  quantum ad  eos.f  g quotidic fibi  m 
accumulant ,  &  fine  lcgis  vindifta putant  fc  poflc pc< 
rc.Talesdodorcscccicfiarii  quafi  prophcis  ludascri 
uinac  infpirationis  vifionem  non  mcrcnrur,vtredei 
ccar  de  futuris,ga  fe  prauis  &  vanis  implicat  dcfidcrij 
c    Seiiruntinter.Pi(ch.?atcth[{\oni,  quia  morefuo 
da:i  tantistribulationib.opprelC,  miierabili  habituf . 
gcbant:  Nontamen  finecaufailli  pra:cipueploraii : 
plangunt,  in  quibus  &  rcligionis autoritas & intcgi  ■ 
tis  honcrtas  pra;dicatur. 
iedcruu .  Aia  cu  fpiritQ confillj  mittit,quafi  fenef  ^' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
'  I     Voccm  dc.in  do.f.aduerjarij  txultando  de  captione  &fpo- 
liationr  loci, 

2  Sicut  in  die  fo.  ideflf  ficut  in  folennitatibus  folebant  cantare 
Leuitit  Ijkdes  Dei. 

3  Cogitauit.(/Mu  ab  ftemo  prfuidit  omnia  in  temporefiendx. 

4  Tetcnditfuniculumluum.  d<<rfe//>-«rM(i«>»/ec««rf«w/i- 
neam  (uc  i  [{itif.liio  m&do  dicitnr.i.l{e'i.8.  u  Mcnfus  cft  Da- 
uidduos  funiculos.vnum  ad  occidcndum,&c 

5  Luxitqueantemuralc  Antemuraicentmejiparuusmu- 
tusante  murum  pnncipalem  in  claufuris  ciuitatum:  &  vterq^fuit 
diffipatus  in  lerufalem. 

6  Dcfi.fun t.  Hic  Ipecialiter  larnetatttr  Itrcmias  de^ru£lionem 
perfonurum  (S  alfliHionem ,  tamen  coniinuar.do fe  adprfctdentia 

^ \ , P^r 

M  O  l{  ,4  L  I  t'e  l{. 
I    yo-em  dederunt  k  domo  Dei .  niercatorcs  &  homincs 
garruli  &  mali. 

j     Cr,g.tai>it  dominus  diffipare  murum .  idcft  ,  aufcrrc  prxfi- 
dium  angclorum  propter  malitiam  dcricorum. 
J     Luxitque  <anff  m«rj/f  .idcftjtcligiofi. 
t     Elmuruspariter  diffipata  t/<.idcft,praElati ,  quifunt  in 
altiori  ftatu,quam  religiofi. 
6    Defixejunt  in  tcrrapoitf  ««f  idcft.facerdotes curati ba- 

ptifmum  adminiftrantcs.qui  cft  ianua  facramcntorum 
dciixi  funt  m  amorc  tcrrcnorum. 

t  yclfet 


pipniitit  de iiuitat.s aeit>uiiioneydiiei:Dcfi.(unt in  tcrraj  • 
tX  c'\.US.'.tmotf\ie  lutis  fnis,  &  in  ttrr^m proieHx. 

7  Pcrdidit  &  contriuit,&c,regcm  cius.  sedechia,qui  i 
duBfs  in  3ahyl'otitm,&  plurts  dupnncipibus  fuis. 

8  Non cft  lcx  i.doilor  le^is,aafiienit  occij.-.itarxpmt  P^-  '• 
Totct  txponidclegead literam,cj!'f  ftitl  tunccomhuJi.i,ytdh  i 
eji  jucra  cap.prtecedentiuamen  pojitafuitper  Efd-.m  icpara  < 
5>     Et  prophctxcius.  idefi,  pyophctx  lerujMrn  ,  qutnont  t 
vcn^jru  tutji  frvfhii.i,idevf-bditur. 

i  o  Non  inucncrunt  vifionem  a  domino  .fcd  magn  >  ' 
Ji^io'  e  vel  dafn,oni<m  illufiotic. 
1 1  Scderunt  in  tcrra,conricuc.fcncs filix  Sion.tt!<ji,  ■ 
falem.tj.tf.iUi  tjui pnns  tiantibiinbonore& IvqutbanturtH  <> 
ritaic,lunt  inhonorati  &  muiijttf  confuftunc. 

4«Cor 


t    ytiiesciHi  idcfr,archidiaconi,qui  per  vifitaiionCij' 
ta  tcncrc  debcnt  laccrdotcs  curaios  honcftatc  daufr ! 
t     i{e^t  tius  &  1'riiiapts  ««y.quafi  dicat  omncs  dciixi  I  ■' 
in  amore  tcrrcnoru  m  .  { 

8  T^onejilex.  lciiicct  diuina  in  orc  dodorum,fed  '" 
gisinutilia&curiola. 

9  iff/o^^/ym.idclr^prxdicatorcs.  _  i. 

10  Ti^oninucneruiit  vilt.itnm  d  doinuio .  quiamagisCurJi  '' 
ccrc  placentia  qudm  falutaria . 

I  r    stdcrHCinteira,coiituueruntjenes,  f,  mor  bus  &  f»^!'  \^ 
tangi  abicdli,&  pucri  aetate ,  moribus  &  fcicntia pro  > 

t  u^-r'^' 


f  In  tftreni». 
dirmm  malorum. 


b    TAb  «tate. 

c    tSoIo  nomine. 


fMentei. 


capita 


i;tolo  nominc  amil'|V>  imore  fponfi. 

fiia  vir^incs  liida . 

:i     1  inuirores, 


9^1 

'f2iuitatis&  d'gnitatS  inaturitatistcrrenisinhsrcnsin- 

r  jl.,at:qanullofalccondita  tcrrenasfcftaturillcccbras.- 

si/encs  fcdcnt  in  iena,con(ili).(  cogitatusA  prudetix 

adisinvoluptatib.quibuscumalaoccupaturjConticc- 

fcnt  apudDeum  ocseius  conatus,fm  i\\\xd.i>uomum  ta- 

ifTiufteraiurur.tolaojJa  tnea, 

Qidumabeis  qintussut 

vc;ra(cunt,dum  fedantur 

veirishoislucrum.quafi 

cuofi  fcncs  de  fpecula  cce 

lcftvitxinterraprolapfia 

bois  c6ticefcut.Scd  ad  hu 

iusrit?  negotiatota  diccla 

mic  non  definunt,  ita  ca- 

pur.mentepuluereafper-  a 

gui&  vitiorum  fetis  &  ca- 

pr^pilis  aiacircumami- 

fta;loriam  perdit  qua  ha- 

bebt  in  c^lcftibus  &  in  tcr- 

la^lutatur.donecin  pul- 

uetmrcuertatur. 

^di  r«?if,Senes  in  ccclcfia 

-  Dd^erito,  taccnt,quoaia 

>.  ffra  fecicnr.  Nec  iam  iu- 

e  -ncs  di"ir,niil  chorus  fe- 

nairum  Deicumplange 

tibs  pati2tur,&  pro  hu  mi 

libjhumilietur,  fi  auc  ta- 

lcsi  nobiscflent.non  pla- 

^eitur,fedplangcrcnteos.  b 

r:heta  vero  fuget  eos 

1  us  Grarci  vocant  prc(by- 

:crs  ,nullo aetatisoperc  decoratos,  qui  fatui'in  terra  fc- 

vic!."  dfi  tcrrenis  inhxrent,quia  dr .-  s^mci  cha»aan  &  non 

::  Et.Iiinetcrate dinnmrnjhrji^c^; .Viro\ncsluda  5c  leril- 

ilnidcmfignificant,  qarcnatorumaix  calertis  Icru- 

ilnfilix  funt&  Sion.Hae  funt  nli^  Iuds,i  cofcflionis, 

vicliiSioni.diuins  cotemplatioiui  quibusdf;  -•■diuro 

vohiiie  le>iiialtni,li inutrurnis :liUcii-m  wi/iWjCirt.Scd h^no 

cicrecapitaafpergunt  non  cilicio  fcinduunt.quxco- 

pciti&ornat^fcliinant  ad  iponfiamplcxuni.Scdlunr 

,  fikSionlolonoIe&  facramcto:quxcecidcruntin  hx- 

'  r(inidcthrono  regni.autprolapfz  funt  in  puluereter- 

na:3c\ionis,quibuseftopilatumos,necadDcum  au- 

ditlcuareoculos  ,quarumcapita,i.  mentcs,  puluercis 

C2ribusarperguntur,&faccociUcinove(tiuntur,peco- 

ricontexiolctis  &  capraru  pilis.Etquia  (emcl  capita  in 

itramdeicceruntnoluntfecrigcre,  nolunt  depulucrc 

c  :utere .  Dchis forfitans  illa  eft  quje alias  adiurat,  nec 

ri(eadfp6rumecclcfi?vfurpat,(ed  iamp^nite.s,iapcc- 

caplangcns.  KiasvocanturfilicT  Icrufalem  &  luda,  vt 

iiio  nominc  (uo  recordcnturcatholicae  confcfilonis. 

£>f/?(«)'«»(/.Pal"chafius.  Q.d.  Quo  pcdore  pati  potero 

n^arciturfexui  ncc  ztati :  idco  lachrymando  dcficiut 

ocli mci iucunditas  vertitur in  anxictatem  cordisocci 

diirnatioantiqua  patriarcharum  filia  legibus  erudita: 

fctiucDei  fui  oblita,&  ^p  fcelera  hoi^ibus  tradita.Lau 

dailis  efi  hic  dcfeftus,no  exinfirmitatecarnis.vndeDa 

uidicit^Of/eio^^nf  oculimei.i.e.i.&c. Oculi  fanftorum cu 

inirius&ardentiusinuifibiliaconcupifcunt,  abintuitu 

vibilium  deficiunt.  Defeierunt .  Oculi  alai  deficiunt  pra: 

ia(irymisquandoamorclanguidavidct  interiuscotur 

ba  vifcera  (ua  ncc  mentis  intctione  ad  ea  dirigerc  fuffi- 

cituxoculusintcnditcuiusvifcera  funt  conceptiones 

co.tationii:his  turbatis  non  potcft  liberecontueri  q  cu 

piorjedoloris  amaritudinc.  tffufum  eit  m  tena  iecnr,  volu 

ptJum  fcilicet&  cocupifccntiarum  luxus,quarCi  collu- 

uionc 


Thren.  Cap.lL 


5)^2 


IfC^busdicitur,  Inueterats 
d     (Jorrnijilatiuniscliuiiiat. 


tcrra,conucueiunt  fcnes  filirc  Sion,  confpcr 

a     Vreiicna  voluptate.        b     fMcntes.         fAbn.f.         1Vi!i<)  cs. 

fcrunt  cinerc  capita  fua^  virgines  lcrufalcm 


T  '  crrrra 


f  Alias  fti  tHabiiupoeiiicenti.T  _ 

accindre  funt  t  ciiicijs  ,  abierunt  in  tcrra  2. 

f  Qnibus  maxime  condcilcn  lum. 

c     TConfrfTionii. 

Caph.  Oefccc- 
runt  prs  lachrymis  oculi  mei :  t  contur- 

a    ^■Conccjitiones  cogitationum,vel  multitudo  infirmotuin,<]il;  in  ventie  ec- 
delia:  toucntur. 

bata  funt  vifcera  mca,  cffufum  eft  in  tcrra 

1  ^Luxuscuncupifcentiarum.  ^Diuites  cuns  V  »oluptatibus 

fetmentibus.  b  TEcclefixranctoruiarilis.vtlaniniae. 

t  5Vnde,ZeIauifuperiniquos,  pac-nip.cci-r nun vidcns. 

iccur  mcum  f  fupcr  contricionc  fiJi^  pd- 

a  fSrnfOsextenuatus.  b  ffides.  T   Mens. 

fTeriena  dodirina.        fParuulus  &  laftent  quibuszusSc  innocentia  mifeti- 
coidiam  imp-ttat. 

puli  mci  ,  cum  deficeret  paruulus  &  la- 

a     fC^afi.lpfa  n«iuta  dcbuerat  cogere  *Huius  leculi  vr>'nptjtibus. 

ftcns  in  plateis  oppidi.  Lamed.  Matribus 


uionediuinus Ignis cxfinguitur  Tgnis humani  corporis  D 
(vtaiunt)in  iccorepiKcipuehabitat.indeadccrebru  fub 
uolat,dcindcadoculosc?teroiq.  fcnfus,&ficper  me-  fecurrn  aai- 
bradifFunditur.Cumergo  mentisconcupifcentu  prona  '"i''.'>"*'i'"< 
cft  in  malum,  &  ignis  de  iecore  in  terra  cffufo  ad  oculos  *^''""' 

toUitur.rea^E  inretionis  dc 
fcdiofequitur.vndeait:  De 
fei  t  rut  iculi  rriei  prx lachrymis. 
Ex  dolore.n.quo  lachrym^ 
nafcuntur  defe(3:us  diuin? 
cotcmplationisgcncratur. 
Notandum  afit.q?  talis  effu 
fio  iecoris  de  cotritionc  al? 
cucnit,q  fandtorufilia  cfse 
debuit  fedhoftibusconcul 
cata  (liccubuit .  vnde:Exte- 
rior  se(us  vigoregrati?  par 
unlus&  mcnsintror(usIa-  Aileg. 
flcns  amiflfis  virtutibus  ,p 
platcas  huius  feculidilabi- 1  intumue- 
tur.ncceft  quofe  vertat.ni  '""^ 
fi  ad  lachrymas ,  ex  quibus 
quamuis  oculi  graucntur, 
tamcnilendoconfortatur.  £ 

Dcfectrut  prxlachiymisocu 

li  mei .  Ecclefia  cu  leremia 
ad  lachrymasquafi  addo-  Sap.i.c 
lorisrcmediarecurrit,&fe 
pro  mebris  fuis  in  lachry- 
mas  profundit,dicens:  Defe 
cerunt  oculi  mei  prelachrymis. 
vifcera  mca  coturbata  sut, 
dc  quibus dr: yenternteus  conturb.uns tji.  Hasclunt  n.vifce- 
raqdvcnter^pcrhocfvtdiaumcftjmultitudofidcliuin 
accipitunqdiuinisalimetisquotidicinfraverumccclc- 
fierep!etur,("cdpraj(rurarum  tcntationeautmorum  pra 
uitate  quafi  ciare  turbatur,^  quibus  maiores  quafi  par- 
turientcsfoliicti  funt,  vndedicitccclcfia.-  Conturbatafunt 
TVtfrawr-.Pcriecur  locupIetcsintelliguntur,qinecclc- 
fia  curis  &  voluptatibus  deferuiunt.  Aiunt.n.  phyfici .  g> 
in  iecore  voluptas  &  concupifcentia  habeantur .  Cu  hi  p 
pcr  varia  defideria fe  effundunt  &  laxant  fi ena cocupi- 
fcentiaru,iecur  ecclcfia  in  tcrra  cffunditur.  Et  notandu, 
quia  hepar  fine  fcUeno  hf  ,nec  diuitiie  terrena?  fine  ama 
ritudine  poflidcntur.Fcrtur  aiit , 9  hepar  fuccum  cibo- 
rum  calorefuo  contrahatad  fe,  &  in  fanguinem  vcrtat, 
&fingnlismcbrispartcsdiuidat,ficqui  habet,fintqua(i 
no  habentcs,&infanguinem  redeptionis  fuc  diuitias 
vertant,&  fingulisccdefia;  mcbris  quafi  cx  abundantia 
ianguinispaftum&alimentuprebeant.  iuperco/itntione  tCiUri.», 
filitpopHii  wf/.EccIefia  rede  vocatur  fandoru  filia ,  q  tuc  •, 

conteritur  &  afficitur  tcntationibus.qii  iecur,  i.  potetcs 
&  diuitcsin  terrenadefidcriaeffunduntur.Tuncparuu 
liis&Ia<ffesdcficiuntinplateisoppidi,cutalcsoIfelicita 
tc  abundare  videntur  qui  nifi  paruuli  &  ladantes  dodri 
naChriftieflent  &fidepro  talibusinplateisnondcficc 
ret.vnde Dauid:  >/e/ aiit pene mo.l.p.pe.ef.j.g.m.  Mouentur  Hiflot "c^. 
aut pedes  cu fide paruuli,dodrina iniperfedi  terrena fe-  MuwUur. 
licitatem  zclantes,  anguftam  viam  <^ux  ducit  ad  vitam 
relinquentcsjcxeunt  in  plateas  vt  effund3tdcfideria  fua. 
b  (V;  di  nbiis  fnis  liixcrun:.  Dccimus  conqucftionis  locus, 
in  quo  infirmitas  &  inopia  dcp^ontur.  viairihtis  juis  dixe^ 
r«nr.Pafchafius.  Hcc  &  pciora  his  accidiflc  ludaeis  deda- 
ranthiftori^. 

Manib.iu.s  dixcrut.ldc  pcne  fcnfus  moralitatis  &  tropi 
cx  &  AUcg.cft.AIa  rcdo  itinere  dereIido,cu  cepcrit  fc^ 
cxtcriora  dilatare,&  quafi  pcr  platcas  voluptatis  ambu- 

t^lare 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  'Onfpcrferunt  cinere  capita  fua.J»//?««m  triftitix.  ■.Ali- 
•   '/«•i6i'<  habent  hic  addnum:V  irgin.cs  Icruulem:/(?d  »0«  tfl  m 
itt'io,(itde6  h^c  litera  referturadjenes. 
1  ^ccinftf  funt  cilicijs./n  ftgnum  pa  ntentix, 
i  ibiecerutintcrracap.fua,virg.Iuda.P>-fBiw/(ia«g!«/ZM. 
4  ^efeccruntprglachrymis  oculi  mei .  Verba  funt  lere- 

mia 


t 


M    0   l{   u^    L    1    J     t    H,  . 

uatur  in  ecdefia ,  &  iic  habens  autoritatem  loquendi, 
J  /ibieceruntm  terracapttalua,virgines  y«du.Pcr  quas  figna 
tu  boni  cotcmplatiui,  qui  virgincs  dicuntur  pp  intcgri 
ta:m  fidci.Per  virgmes  vcro  Iuda,fignatur  boni  actiui, 

qui 


mi£  tomp.iticntis  miferitspopulifui. 

5  Conturbata  fiint  &c.  Q^.d.intantum  doleo^videtnrmihi, 
qiiod  umnia  mtmbra  meu  Pttatia  dcbeant  cadcretu  tcirafn . 

6  Cu deficciet  paruulus  &  ladcs  I  platcis oppidi.  Ex  defe 
ilu  nutrmeti.La'.-to,tas,tde  tji  qi lac  txuibtre.Laiito  l.ides  liteeji 
quod  Lac jngcre,'S  ii}dc  dicitur  l  ilens.i.Lac  fugenSfideo fubditur. 

7  Matribus  fuis  dixeruut.  Etpatet  Litera. 

«j«  cui 

quidolctde  malis  qfiuntinecclcfiaDci.idcofubdiiur. 
4  De/eccfunc  pi ^  Laihrymts  vc  li  mci.Scc\iiit\it. 

6  C'»n  dtficerit paruului  C  laiie  >sinpLateis  (ppidi.  Idcft,  CC- 

cleC^propterdcfcdumnutrimcntifacr^dodrinc:. 

7  i/tatnbus fuis  aixermt.  ]dcft,paftoribus  q  dcbet  iuDditos 

Hh 


Glof  orcI.&  Nicolai  de  Ly  ra 


^ 


85,3 

hrc  arripitlatS  8c  fpatiofam  viam,qiia:  ducit  ad  mortc. 


y 


4 


Ailcii 


i/v..fqi}cxpofc; .    . 

tibus  cu  m  quibus  non  cft  panis ,  qui  cofirmat  cor  hois, 
idcrt ,  doarina  fpfialis,  ncc 


•    fSptiituatiidoAriaa» 


Pto«.U«c 


vinriqdlctificat.i.gratiaq 
mcntc$incbriat:idc6cxha 
larit  aias  1  finu  matri.s.  Dti 
caro  g  macrcm  fibi  crcdi- 
dcrnnt  in  torrS  rcdit.ipfi  cx 
halatur  m  finugchcnniq 
ad  morii  gcnuir,vndc :  Uy 
wuitns  eji  ditr(,corruet  in  malh 
Et  Bttiis  homo  qui  femper  tH 

ffjnidiit.  Qpodquia  Icrufa- 
2  audircnoluit  ,adipfam  a 
prophcta  conucrtcns  quc- 

»  '  -j  ^    rclasdicit:.C/«fo»«^a>i^o'r. 

tJT^  Mambusfuisdi.xerJit.QnU  b 

paruuUis  &  ladlcnscuitif- 
cunc]j.f  li:xus  pplatcas  hu- 
B  iusfcculiiuxurios^vagan- 
tur,ficut^digusfilius,bo-  c 
nisfuis  cxpoluntur ,  6c  fa- 
mc  pcriclitantur ;  vndc  in- 
quiut  matribus  luis.vbi  cft 
triticu  &  vinum  ?  Scd  funt  d 
mifcrzmatrcs,  qadtatam 

Nobjlium  vi  jnopiam  filiosfuoslons^ci 

rorum  iudi-  patribus  adduxcrut.  Nota- 

dum  aut  quanti  fint  idolis ,  quant^nobilitatis,  qui  licct 
inopcs  non  quirunt  filiquas  aut  hordeiim  6c  talia  q  fa- 
mclicigratiflim^glutiunr,  fcdtriticum&  vinum,&no- 
runt  quamuis  vitio  fuo  dcgetcs.qualescospatcr  gcnuc- 
rit,<?cqualitcrnutricrit:  vnde : Prodigus filius g  fiiiquas 
ncc  habebat.vyrtijn./^Inquit^wcc.ii  df>.pa.r,iei.cr.^'.&c.  Vndc 
alibi:fr«rwe«.c7-  vin.jtabiUm  rum.  Hisduobusliberipafcun 
tur.pancconfirmatur  cor  hoIs,vino  laftificafur  .  Hicclt 
panisqui  dc  tritico conficitur,  quod  in  tcrrani  cccidit  & 
mortui'1  fuit,&  decoclodefccntiit.  Hoc  vinum  devinea 
Sorcth,i  dcvitcq  cftChri(lusfuniitur.Hocpatuulus& 
la^lens  rcquirunt  fcdinplateisnon  inuenitur,  necAvul 
ncratis  dign^accipitur ,  idcoin  finu  matru  fuarum  ani- 
mascxhalant,qua:illosmalcnutriciant:&infinumpef- 
fimaiobleaationisallcxcrunt.Sapietiorcncuangelicus 
prodigus  qui  dicit ;  SuYgam,& iho  jdpatretnMeum  &c.qua 
ifii  qui  a  voluptatibus  carnis  quafi  &  matribus  rcquirOt 
ca qu.E patcrna  lunt  l fla  fi cu m  patre cflcnt ,  vcl  ad  patre 
Q  rcdircnt,  non famccxhalarcnt:  fed  carnis voluptatcdc- 
cepticrant,non  quiaqu^runthac.-  fcdquiaquajruntd 
carnc.Quiautcmincarnefunt,Dco  placcrc  nopoflunt: 
hi  autcm  funt  fili;  patris;<?tt/  non  ex  volumate  ca^nihniquc ex 
yoluntate  >hi,fed  ex  Deo  natifutit. 
a  Cuicorripdfabo  &c.  Odtauus  locus  indignationis ,  quia 
infolitum  malum  &  finc  comparatione . 
Cutcon/fara.tc.VafchzCms.  NuUi  dubium  cft,g5quant6 

ludxa 


f  Nifi  granum  fnin^enti  cadrin  in  terr»  &c. 

b     *Quod  laiificat  corhoininit. 

fuis  dixcrunL-Vbi cft ciiticum  & vinum?cum  f 


1     tAnipliaetl  vij  ijux 


Ego  doir.iiuis  ciuitaicTi  non  iii"r    <ior. 


forati»incbii»t.         fFamc.  f  A  liiabolo. 

iiucit  ad  m.ittcm.         b     f  Dequa.  Ego  domi 

dcficcrcnc  quafivulncrati  inplatcisciuica^is  | 

a    TFaine         b     frFc(tim«obleftaiionij  velgelicniif  .ui{nutiit  H  mottem. 

cuni  exhalarencanimas  fuas  in  finu  matrum  ^ 

•     ^Opleb»  iulra,velrcc'efu,velanima.  b     'Idei  aJBifti»  tiia  nulli 

^       poiell  compat.iri  aftiiftio  &  ideo  pio  exaggrrat-onerepctit  cut  coiiipaia- 
boic,&  alIimilabote,&^x-iii»^K>,qu«oinn;.»  itlem  (ignificant. 

fuarum.  Mem.  t  Cui  comparabo  tc ,  vel  cui  i 

fCoelellis.  a     INullifuiMiiclis. 

afiimilabo  tcfilia  lerufalem  ?  Cui  adgquabo 

1     ^Id;ltcu'u>cjlu4  coinparationecon  o  abcrte.  b     1  Kicbs  luJia 

qui:  non  tiduilti  cotiumpiidololatria,  quia  Dee  derponfataivcl  ec- 

clelia.vcl  a"nna. 

te&con{oIabortc,virgofiIiaSion'  Magna  * 

a     TS'nec|uie'-  b     i  Aut  nullus,  lciticet  3'itratus. 

cft  cnim  vclut  marc  contntio  tua,quis  medc-  ^ 

a     •Filli.  b     «rQ^jfi per  vifioncm  annun.;u'"es. 

biturtui  i  Nun.  tProplier^Etuividcrunttibi  "^ 

a    fbona  fcilicet  non  veta.  b    fP.piilusmeus,  oii  betit.rt«  t«dicune, 

ipfi  tL-deciriunt.  c     TTibi.  d     ^Qj^nm  vidri^ant.  5 

falfa ,  &C  ftulta,nec  apcriebant  iniquitatc  tua  6 


IudjEagenscxtcrispraK:cUcbatgroriofior,tant6pca{ijr 
cxii^cntibus  nuUaefl  modo  inferi^^r. 

Allcgor  Mifticc  hiflor.Sicut  luua^acartcrisregti  j|(J,  ^ 
riofior,itaccclcfiaomnium  noflrummatcr&filh^if. 
ftis  patriit  fummi r<^is  fponfa  pr.«  olbus  cfl  gloric  l-fjc ?, 

fidcliscftanima,  cuicfti 
incoelohxrcditas.Huftj^ 
iuflificatioinfolo  Di  fft  i 
&  ex  omnib*  vna  cc  fu| 
&  vnumChrifticoriscii! 
Capitcfuo  fide&chaatc! 
coniunguntur.  Etfi.tcx 
oibuseft  vnaciuitasgffifti 
ia.dcquadf:  Glortoj.\iif 
junt  de  te  ci.Dci.itA  vna  li).  i 
laquein  Babyloniaa  hri  l 
fto  fornicls  degcncra  /n- ! 
dc  pro  tzdio  legcntir  ,fa  '\ 
pcrharumtriumcor.ni  . 
lesruinascontracon  xo  i 
cxplanationisordinc  loj  ^ 
adhibcturluctus,  vtd  >m  j 

nibus&defingulisdit  | 
b  Cuiad.i:(jualio  &c.Sk  n.  * 
illagloriofior  eftoib  ,qK 
adfupcrnx  brauium  taf* 
tionisperucnit,itani;  co*' 


parandaeftignomini  iu  j 
qujctreccpit.  Na&  na  j 


Lbc  tr.c. 
Gca.if.  {. 


Io.i.a. 


HiOo; 


nce , 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
i|c  I  Cui  coparabo  tc^c.Subdii!ir:6c  cofolabor  tc .  Solatiu 
cuim mijeri tfl habere focium in pana :fed non inuenebant in  pro* 
pofito ided  dicitprophrta. C\iitidxc\Uiho  tcScC.Quaft  dicerety 
non  inuenio  alitjud  ciuitatem  ita  afjt  Ciam,quam  tihipoffnn  in  txe 
fluni  prooonere  pro  alimiali  tua  co)ifolatione,ideb  jubditur . 
»  Magnaeft.  n.vclutmare  contritio  tua-  idc(l,fic  excedit 
totritioiies  aliarii  ciuitatii  >  ftcut  mare  aquasfUminu,ideb  feqtur, 

3  Quis 


M0I{ULITEI{. 


fpiritualitcr  nutrirc. 

t    ybirjl  triticum .  Dcbit?  cruditionis ,  &  vinum  dcbitae 

corrcflionis. 

t     Citm  dfficerent  qu<ft  vulnerati.S^^itti  diaboli. 

t     Ciim  exhilartnt  animas  infi.ma.  Ideft ,  paftorum  proptcr 

pictatisdcfcftum. 

1     Cni  c.mparabo  te,vel  cui  affimiUbo  te,  6f c.  Hic  ponitlir  1  a- 

mcntatio  cafus  ccclefi^^quantum  ad  ciUs  grauitatc  cum 

dicitur :  Cut  adxquabo  te (<c.  Qijafi  diccrct, non  inucnitur 

limilis  in  gramtatc-  quia  quanto  ftatus  cft  altior ,  tanto 

cafusgrauior,ide6  lubditur. 

3  Qitis 


rcpetitio  vcrbpru  ful  oa  i 
fignificatione  harun  B,  j 
vnamamentiJEcecitatemvideturcoUigercquxd  id.  a 
todignitatisculminc,im6deitatisaltitudinc,adfa  o  i 
mifcricprofunditatcm,im6infrabcluinamignot  >  i 
tem  feproiecerunt,vnde.-£^orf/.nrf?/e/2ij-,c^/7.f.v.onjfl  «, 
autcmjictithomo.  Nuncautcmquia  dc  tanta.gloria  o- 
lapfa  cft  gcns illa  vcl  krufalem  myftica,  lugens  pn  «.  i 
ta vcl chorus clcdonim Dei,ait.- Cinadxquabo tc.Q^\  < 
inuenitur  tibi  digna  comparatio  vel  affimilatio  ve! »   : 
quatio,vbi  nec  (pecies  ncc  forma  inuenitur.Tota'  ti 
formis,totaeshorribilis,totam  repofl^idct  contrit  li  \ 
nonefl"ctendis.Ncfcioanpofiasrcuocari.Q.d.Cui  iv  / 
paraboanimamlcprofam,  velcGcIefiam  a  fponfc  !»>  .' 
clanijVclgentemiUamdc  foliogloricEdeicdamtm  A  3 
cuiuscafuvclruinaquxlibctcarumconfolariquc      ' 
C     M-ignatJlenim  v  Itrmre  contritio  tua.  Contritio.n  tf^ 
tJsillius.vel  ecclcfi?corrupta:,veIcadctisaix,fi  femi  10  p 
ftibus  fubiefta  fuerit,quafi  marc  nunquam  quicfcn  ai  l 
quafi  vndarum  fluftibus  fefe  indcfincntcr  collidit .  a-  ! 
ditx.n.in  manibus  inimicorum  perfccutionibus  &  tt- 
rationibusc6teruntur,vndefcquitur:  Quis  medeititu  ii<a 
Acfi  dicat :  nullus  medebitur ,  nifi  ad  cum  redcas,^  16 
rcceflcras.Quisfaut  nullus/.aut  rarus,vnde:^(c»  cji  »,  1 
quijaciat  tibi  bonttrn  non  eji  vfqtie  ad  vmm. 
d    Vropheta  f/«.Pafchafi*us. Allcg.  mifta  eft  hift.  H.  lit  I 
Ieru{a!epreudo,fphctas.HetEcclefia  hereticos  &  l  il-  i 
iTiaticosjdodorcs  prauos,  quiliniunt  ablq;  teperai  w  , 

^  charitai     l 


j    Qiiis  medebitur  tui  Quaft  diceret ,  ftidlus pofjit  nifi.  u-  j 

4  Prophctxtuividerunt&c.H/V/pr«d//«T/«af/;H»r'W  i 
fttlfos  prophetas ,  qui  regcm  &  populum  induxerunt  ai  rebi  **  j 
dum  regi  Babylonis,'ded  (//«'/.  Prophetc  tui  vidcrunt&  i*  ; 
ftiaconf^Bione. 

5  Et  ftulta. Quiaper  hnc  fecttta  ifi  deflrnBio  ttia . 

6  Nec apcricbant iniquiratcm  tuam./V veracitert  ih  ( 

doyfeu  magis  palUabant  feccata  lua. 

*  Vidcru 

.,  — — ,  .  ■  ■ —     -_ — '  , 

3     Qhis  medebicur tin .  Qiiafi  diceret,(olusDcusho(  >  ' 

tcft  &  fubditur  vna  caula  didi  caf us  ciim  dicitur.        ' 

5  'Propheii.  tiiividerunt tibt falja  &liulia&c.\QLi(\int:l'  1 
latorespcflimi,quiafFcrunt  cxccfTum  in  familijscq  ta  ; 
turispompis,&;expenfis,&amiciscarnalibusvltra  1  ' 
dum&meritumfuumpromoucndis,dccercftatfi  j?' 
latoru ,  &  hoc  credere  ad  ecclefi?  reuerentia  &  hon  p-  \ 
Sed  hoc  diau  eft  valde  diflbnum  a  didtis  &  geftis  far  \0  5r| 
ru  j3ccdcntium,quideboniseccIefi?  magnasclecm  j»'-'^ 
nas  pauperibus  erogabant ;  &  ipfiquantfiporcrltbilOrti 

modo  ftridtc  viueb"at:ide6 fubditur  talib.  adulatoril  >  r « 

6  'Hecaperiebantiuiquitaterntuarn  .SzdilX\.^g\SOCC\x\l'^   ; 

&  paliiabant^idco  fubditur.  i    i 

'  t  f^^^"'*      ^ 


4^ 


Tliren.  C 


b    fVanafpelaftantesvfl 'uftantes. 


yCiharitatiSj&doIoflsargumetationibusvclfalfisopinfo 
,  A  libus  Aibuertunt  corda  fimpliciuivi  a  vcritaicrc6l2fi- 
'.      ci  &  ft3f "  ^O"'  operiSjVnde  Petrus  z\i:Vtie< urnpjeudopro 

hctfHipopKloJicui&in  nvbisfnnt  r/uigj}iimenflaces.&c.]<lcc 

ubiiiraquin  culpamagiftroru  &  facerdotum  ruinafit 

^pulus  Docentenim  fal 

&flulta,  quafi  Vidcrint         »    ^PceihsfuHir«pr«diceBdo. 

ii>onem&  popuhpaipat  a  ytte  ad  p^nitcmiamprouocarenc.  Viderunt 

*      liquitatem.MultierqUX         ,    lldcltinagnaScctiminslia  peccatae.jcienda9uafico.uemnfndj,dicen. 
■     ciCetVCrbismalisdcftruflt  tesiquxomnupro  fuoluctofaciunt. 

^cmplis,  vt  mactrix  qux     autem  tibi  t  aflumptionesfaIfasj&  f  eicdlio- 
'   ^ilans  puerum  Ia<^auit  *  fpjt^rsc^ndoientes. 

'w.drmicnsextinxit.  Hifa-  b  nes.  Samcch.  PlaLilerunt  fupcr  temanibus 

"     antOiaCaufa  luCriaUt  er  «     TfwKi^itudiiicm  fidei  incedcnic$,nonexotbitantcsaiuftitia,fed  per  viara 

^'     rrisaUtiaaantia:  &  iOCOr  qu«Chriftuseltt.a«feu«t«,qaidici.:Egofum  vl.  vetitas  &  vit.. 

l*"""'-  z     f  1  Idcll  conHi.Iuetunt. 

omnes  tranleuntcs  per  viam,fjbilauerunr,6c 

a    t^-^omp^ientis  affeftu.  o    TMcntcs.  c    fludaicani  pltbcm, 

»  b     .        /•        r         c  »el  ecclefiam  vel  ,nimam. 

mouerunt  capita  lua  lupcr  hliam  lerufalcm: 

a     1Q___a:iamlubitodciantaglotiacortuit.         b         TGIoriofadiftafunt  de 
teciui.  Dei.  c    f  Pijjchnes  Scdecora  filia  lerufalem. 

h^ccinccflvrbs  fdicentes)pcrfedli  decdris 

a    1  Mundl  vel  cotporis.  ^b    TAccufanics.vndeiDeus  laudtm  meam 

gaudiu  vniuerf?  terr??Phe.  Apcruerunt  fuper 

a    fAd  deuoiandum.  b    TChaldzi.Romani ,  darmones,quiIibet 

,  j,  ptrfecuio.rs.  c    iqu^afi  lcrpente». 

te  os  luum  omnes  inimici  tui :  fibilauerut  & 


^66 


ap.III. 

gnationis,gahcflibusvclcxtrancisresmiferadaoncdit  D 

_  Vlaujauuijuper  te  n,nnih,<i  ornncs  6^f .Pafchafius.  Plaufc- 

rut,alii  Tuper  tcalij  fuper  fynagogam  /velccdcfiam,vel  A"cg. 

anmiam  hxcinterprctantes.plaudentcs  manibus  inimi-  MoraUter. 

cos  efle  dixerunt,ex  irrifione.fcilicet  &  gaudio  infuUan- 

tes  Sed  nos  econtrario  dici 
m  us  fanftos  patrcs  &  ami- 
cos  zelocharitatis  affc^los, 
hi  cum  quamlibet  proie- 
dam  cognofcunt,  plaudut 
manibusnon  ridentis,  fcd 


dolcntis  afFeau.quiadeta-  pi"*bfn''" 


dc.dcquibusdicitur:  i^ide 
t^i autem  tibi  &c.Ybi.r\.  in 
IiiaHicronymus.  Onus 
Ibylonis  traflulit,  vclTy 
rii^el  Damarci.LXX.dixe- 
rtit:Vifio  vel  vcrbu.Sym- 
iichus&  Theodotio  afsu 

3o  intcrpretati  funt.Qua- 
.n.falfi  prophets  onus 
'  ppuli,i.afflidioncm  vidct 
iimmincn  tia  dclidoru  m 
foplicia  falfisccnfolatio- 
rouslcuigant,  &deijcerc 
a  orfo  peccatorum  oncra 
iimincntiacertant  .  Sed 
vaq;  funt  falfa.aflTumptio 
fdicct  &  dcicdio  ga  fepc 
tlcuiorib*culpisgrauio- 


5 


a     H^aC  leo  deuorare  copiens.  b     TVel  lerufalem  lerienam.vel  delin- 

qu-ntcraecclefi.im.velanimam  in  fanguine  peccatoium  conculcatara. 

frcmucruntdcntibus  fuis,&  dixcrunt:Deuo- 

a    T  Quia  oblato  Dei  aux  liolerufaltm  dcuoiatepofluinus. 

rabimus .  En  ,  ifta  cft  dies  quam  cxpcda- 


ronera  vcl  afiumptioncs 

ppulopr2nuntiant,cxgrauidribuslcuioraquafidiui- 

n  autoritatc pcccantibus annunciant . Scd  i'c iUis q'n d- 

lit  bonum  malum ,  &  malum  bonuw,  Ycilccandiim  Aqui- 

In.quidicunt  malo  bonus  es;5c  bono,  qa  maluscs.  His 

(joduabusUterisprauos  doaorcs,&  auditorcspphe 

tplangit,ficutcarum  intcrpretatio  oftendit  Mcn,'  i^5un, 

kft,cxiflis,fempiternum ,  fubaudis  fupplicium.qui.f. 

;1  malcdocent  fubditos,  vel  maleaudiunt  magirtros, 

Pro/)/wi.ttnj,c5ri.Habetanimactia  falfos  prophetas  ex- 

|riusfcnfus,fcilicctC3rnis,qui  prxfentianunciant,  futu 

i  non  curant.Habet  interius  prauos  cogiratus  quos  pru 

tnta  carnisgignit.qiUB  falfa  &  ftulta  oftcndunt  nobis. 

..n.iudicantcfl"edamna,fiquid  in  pra:fcnti  de  volupta 

jbusmenspiitermittat,  iniquitatccflTenonputant  vbi 

iiquid  acqu:ritur,aut  talio  inimicis  redditur  carni  iudi 
nt  indulgendum,  longiora  tcmpora  pronuttut  nobis: 
dic/a  Dci  futura  vcl  omnino  ncgant  vcl  cxtcnuant  vcl 
^o  modofuturaprophctant.  Hoc  lcuigant,Uludgra- 
1  i|nt,(ua  ieuiora  putat,alicnicrimina  ingrauant,  vndc: 
i^adei.tij  ,u>,i.s  w(/'if//.Hicogitatusvidctaflumptioncs 
£  flfasaut  dciedioncs  &:  fempcr  uel  cxaggcrant.uel  aflu- 
s  nint.vd  dcijcmnt,vel  minuunt,ac  ifiisfempitcrnu  fibi 
j    ipplicium  acquirunt. 

r    i  ytderunt  auiem  &c.  S\  quis  non  dcdcrit  in  orc corum 

.    aippiam  fandificant  fupcr  eum  pr^lium  quafi  magna 

penam  pro  paruis  peccatis  imponetcs  &  aflumptiones, 

Oafi  magnum  pondus  iudicantes. 

t  ^/««/«w.Quartufdecimus  locus  conqftionis  vcl  indi 

gnatio- 


to  culmine  fynagoqa  vcl  me  &  i  Tia 
ccclefia  vel  ala  prolapfa ,  ta  mM. 
fubifo  ad  tantam  ruinam 
peruenit,  hivcretranfeun- 
tcs  funt  fecundum  illud: 
Trarijibo,&  wdebo  yifionthac 
magnam .  Hi  pcr  viam  tran  ExoJ.3.a. 
fcant ,  non  hoflcs  ccclefiae 
qui  viam  pacis  ncfcierunt: 
fcd  aberrantcs  &  tumultua 
tesadimacorruunt,  fibila- 
uerunt  &  mouerunt  capi-  E 
ta  fua ,  &c.  Sibilatio  fubitCi 
&  improuifumdolentis3c 
admirantis  affcftum  indi- 
cat .  Soletnamque  motus 
capitis  Yel  manuum  ficut 
fibilus,  fignificarc  diuerfos 
affc6lus,vndefeqtur:  «^m. 
we  </?  vr^y.cj  c.No  hofles  ani 
ma;  vel  ecclefix  putantea 
cffe  pfcdi  decoris  aut  gau- 
dium  vniucrf?tcrrc:fcd  foli  fanfti  &  amici,  qui  quanto 
glorioiiorcm  &  pulchriorcm  vidcbant,  tanto  admiran- 
tur,&  lugcntjCU  in  manibus  hoflium  dciedam  videant. 
Sedquiagcmitum  fanftorum  fupeream  propheta  ctia 
ipfe  gcmensexhibuit,inimicorumgaudium  &t  in^ul  ^  Exuluuo- 
tationcm  fubijcit,diccns.  "*"• 

c    ^permrimfuper  te .  Pafchafius.  Hicquoquchiftoric^ 
Allcgorice  Moralitcr  fimulcxponemus,quiaparQdif- 
fcrrc  aucrtimus  &  t^diolb  \cCtor\  parcimus .  Propheta 
aflBcitur ,  vcl ,  quia  amici  gcmunt  pro  his  tribus  cx  qui- 
bus  vna  ciuitas  colligitur,  vclquia  inimici  infultant  fi 
qua  profternitur  vndc:  Aperuerum  (inquit)/«/5e»-  te  osfuuw.  i„;^;^j  g  - 
Inimici  os  apcriunt.cum  quod  accufcnt,mucniunt.  Ali-  periuat «.  * 
tcr  tencnt  os  claufum  contra  lerufalcm  deieaam,vel  dc 
linqucntem  ccclcfiam,ucl  animam  in  fanguinc  pcccato  • 
rum  conculcatam.cum  quotidie  uenatur  quid  accufan- 
do  obi jcianr,undc:ye«x  Weiw  weaw  K.f.^c.  Felix  autem  pjy 
cui  fi  obijciuntur  culp? ,  laudes  e  regione  aflRflunt  qu? 
culpasrepellunt.  Sibilaueruntut  ferpentes,fremuerunt 
dentibus  fuis.ut  leoncs  ad  dcuorandum  rugicntes.Sic  ut  p 
cnim  boni  charitatecompundi  ftuporc  pcrmoti  dolen- 
tesfibilat  &caputagitant,ita  irridentcs  cum  quemlibct 
corruifle  uidermt  fibilant  &  frcmut,undefcquitur:  ma 
efi  diesquam  expeHabamus  &c.  Iflam  die  fcmperexpcdant 
hoftcs  qua  liccat  cis  ucl  cuiulq;  animam ,  uel  totam  ec- 
defiam  deuorarc;  fcd  hoc  non  poteft  fieri  nifi  exigenti- 
bus  peccatis,  &  iufto  Deiiudicio  pcrmiflum  fuerit  ficut  Exod  ji  g. 
terrenjlerufalcm  iccidit.unde  addit. 

S'  Fecit 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^i  Videruntautcmtibiaffumptioncsfalfas.  Inducendo 
■    tm  fdjas  perjuafiones  adfumendim  bellum  contra  Chaldfos . 
i  Eteiciaioncs.  Scilicetdeterratua  per  captiuhatem  tuatttt 

cgeiiadboc  fccuto, 

3  Plauferunt  fupcr  tc  manibus.  Deridendo  fatuitattm  tua 
( cmamHatem  tuam. 

^  Hfccine  cft  urbs(diccntes)pcrfe(ai  de.7t4  enim pukhrh 

& 


&  mainifid  fdtficauit  eam  Salomon,qu6d  delcftabile  eratom 
nibus  habitarc  in  ea. 

5  Apcruerunt  fuper  te  os  fuum  om.  inim.  &c.  Salicet 
Chald/t  &  alij ,  eis  adiuruit  conferendo  ad  inuicem  de  tua  defiru' 
Bione  totali,idt  6  fubditur. 

6  Deuorabimus.  Et  quia  hoc  fadebant  tx  magna  volantatef 
ideo  lubdnur. 

7  En  ifta  eft  dies  quam  expedabaraus  inucnimus.S«7» 
cet  cum  magno  deftderio» 

-je  Fcdt 


,   ....  M0I{.^LITEI{. 

\^nderunt  autem  tibi aQumpitones  falfas \n  exceflibusprx 


in  tcrra  fanda  &  Arracnia ,  qu^fubicftiE  funt  Sarracc- 

nis,ide6  fubditur. 
2  liefiin      AA        •  ^     'PWf»'«»^y«per fc )B<i«/6«r ^c.Scilicct infidelcsdefidc 

cicfl      ft  UTtutis:  &  timcndum  nc  fequatur      lium  fubicaioncSedquonjam  hoc  faftumeft  proptec 

KMio  a  itatu  poteflatis  &  dj£niiaiis,  ficut  iam  contigit     pcccara  noftra,ideo  fcqui  tur. 

uj  Tom.4,  Hh    a 


Glof.  ord.  &Nicolai  (3e  Ly  ra        ^6^ 


^i^j       Uloi.  or 

/X  a    F^^Viom.Wr-^fojj-Wr.Scptimiisindignationislo. 
il  cus  quuncfariumfaaum&abomniiurcrcmotum. 

uhsfuis  dominumirritans ,  u.namproracruit  pana^ 


(?d^£miVbon3iu  iu  iiinuit  adpanitcnuam,  lcd  ga 

fcclcribus  fuis  vicit  Dci  pa 

ticntiam.  tandcm  fccundu 

mcrita  di?na  (utUnuit  poc 

nam.  Vndc  Moyfi  pro  po-  a 

pulo  ropitanti  rcfponfum 


dcbantur,non  dc  ifta,de  qua  Pctro  dicitur:Port«rn/iri«o 
prmali buntaduerfus in.Scd  dcquibus  diCitur;  A  mbis txi' 
rufitfcdex uohis  non eranc .  Cornu  hoftium  cxaltatur,  cum 
Ecckfiamfirmatur,rc?num,fcilicct  &  potentia diaboli. 
b    cUunauu  4oreor«»/.Pali:hafius.Clamauiimagisintcn- 

tioncquam  vocc.  Vifibi. 


quis .  DcUruxir,  &  non  pcpcrcit:&  la:tiiicauit 

•^  •Exieriojem  vd  .nt«iorem.        b    <|  Ex.uari  permif.t.        c  1  Potcltaie. 
.    ^^''«*°^""^f,^^,,^,^,^,„^„i  Romanorum  .^cl  darmonum  ve  v.r^nrum_. 

Aipcr  tc  inimicum,  &  exaltauitcornuholtiu 

^  ,     ^ntrnnone.  b     ^Hoftiura.  -     ,Ideft  con.u. 

tuorum .  Sade.  Clamauit  cor  eorum  ad  do- 


«    «BlifDhcminduro.     b    f Diuinampotentiam 

(    ^Biaipnfinauuuu.  1        ^     ^E,it,„aquarjmdeduxcrunioculi  mei 


llanlhtr. 
1 9  mart  • 


Lae.i«g. 


lacMg. 


Afif. 


Cft:  iJJm«i4  i-tf-  W/^A*"» l"" 
ymmtsmtn  i«  rf«  W/ioiiif  w// 
y^  (^  ho: p<ccatu;n6  9>  dns 

in  die  vltionis  dcbucnt  pu- 
nire  idcm  pcccatum.ga  no 
iudicat  bis  in  idipfum :  fcd 
c]uia  pcccatnm  idololatria 
puri  no  dcrcUqucrunt.ncc 
pcnitucrot,vndcait:  Fccicdo 
■nunusqud  cogitauit&c.  Pla- 
gas.l.implcuit.quas  in  lcge 
przdixcrat&prophcns.      b 

Fecitdutninus  tju.tcogi  .&c. 
Anima  quoq;  ia  poteftatc 
hoftiu  traditur,  quia  in  dic  c 
bonoru  fuii  im  mcmor  ma 
j  lorum.Idcircovcnit  dics  q 
cxpc^abant  hoftcs ,  «ifi  fc- 
cit  diis  &  coplcuit  fcrmo- 
ncm  fuum  in  fcripturis  pr? 
didlum  ,  vtdominus  in  ty- 
po  Icrufalcm  pcritur.-Bvi- 
dcns  alam  malishuiufmo- 
di  circumdaia  flcuit,  dices: 

Qua  ft  cognouiffes  &  tu  CTC.  ^ 

Habct  creo  anima  pcrucrfa  hic  dicm  fuam,  qustraiito- 
rijs  bonisfruitur.cuictiamcaadfunt  qux  adpaceiunt, 
dum  rcbus  gaudct  tcmporalibus,  dum cxtollitur  hono- 
ribus:dum  carnis  voluptate  rcfoluitur,nec  ventura;  for 
midinc  pocnx  tcrrctur.Tat?  habct  m  die  //'<i,fed  atcrna  da-. 
natio  rcrtat  in  die  aliena,  in  qua  pro  iniqtatibus  fuis  cru- 
ciabitur  attcrnis  p^nis.  Tunc  q  ad  paccm  modo  lunt ,  in 
amaritudinemcrunt,tunClixumrixariincipict,dicens: 
Cur  damnationenon  praiuidi?  Cur  mentis  oculos  dau- 
fi?Curhaspoenas  non  cxpaui^vnde.-T^ScaMffWJ^oHfi/ra 
juta  ab  oeulis  r«/j:Facit  crgo  fubito  q  dm  cxpeaans  d^libe 
rauit ,  &  complct  diis  fernioncs  fuos  quos  proiccpit :  dii 
iubet  vcnircq  pra:dicit,  Lie//i'«.r«e^«o«  pf/5eraV,nefem- 
pcr  facuhatc  habcat  pcccandi,&  quJE  fibi  parcerenegle- 
xit,hoftibus diripiendam  tradidit:  quoru  cornu  cxaltat, 
du  potcftas  dominandi  tribuitur,&  q  fciugo inimicoru 
crucrc  noluit,  fubiugatur,vndc  addit:  Clamuuit  cor  eorum. 
Fecit  do.qux  cogit.&  lotnv.fem.luit  Cirt  .Sicut  inimici  cor- 
porcicontra  IcrufalehaEcfeccrut,ficfpaalis  ncquitis  & 
miniftriantiqui  hoftiscontraccclcfia  faciunt,qii  (Deo 
iufleiniquos  vlcifccntcjfibi  traditam,poenis  &  dolorib. 
aflligunt.Hoc  tanacn  dc  his  dicitur  qui  in  ccdefia  cffe  vi 

debantur, 


a    »Eugeetige¥idtruntoruli«oflri.  b^^^indem. 

bamu.'5,inucnimu.svidimus:Ain.  t  Fcicitdo- 

a    ,Diu«xpeftauitiiibueo»(>at''""  ?«"'■"<''  \'^^".''  f 

minus  qux  coeitauit ,  &  compleuit  lermo- 

.  ,NonbLmi..  ^         b  i.A"-^p'„t;"';r5it;i: 

ncm  fuum  qucm  prxccpcrat  adiebusanti- 

a    1  Nif,  dom.nus  xd.Luerit  domum  &c.  1  Ne  fempcr  habeat  faculu. 

ndi.         b     IQuiatutibiparcerenolu.ft.. 


c     fKxaliauit. 


f  Ecclefix  vel  anims. 

in 
d 


minum, t  fuper  muros  filias Si6.Dcduc  quafi  ^ 

i    1  Diuina.nlpiratione  non  liumana  Holuntate  infufa». 
b     tlnprofieris.  c     Tlnaduerfii. 

torrcntem  lachry  mas  pcr  dicm  &  nd6le:non 

a     ,„„dun.lach,vmandide<erm.nat.  b     TCompunft.o  rMioni».    7 

d  dcsrcquiem  tibi,ncquc  taceat  pupilla ocu-  8 

■*  a     fA  torporr  nrghgcntil.  o     lldcll  aduerntate, 

litui.  "Coph.  Cdiifurgc,  f  laudamnoctc  9 

a    f  Ne in  princip.o  operis fomnus  ob.epat  deceptioni.  .  TPrzueneru.t 

oJul.me,a.c.df-  b   f{.acluymaJCompunA.on.s. 

^  in  principid  vlgiliarum  :  eftundcrc  licut 


lcs  inimici  aut  inuifibilcs 
fupcr  muros  filix  Sioncu 
mat,  animacf.vdecclcfiz, 
vcl  ciuitatis  tcrrciii.cfi  po. 
tcftatem  quaeis  dominaa- 
tur.nodiuino  iudicio.roi 
fua;  potentix  afcribiit.Cli 
mant  aut  contra  dominu, 
cuius  potctia  quall  mutu: 
protcgit  &  dcfcndit.Cii  vf 
roauxilium  fuufubtrahit. 
hoftcs  fupcr  muroseoruir 
quos  opprimunt.dicuntm 
clamare  cotra  dominuni 
cum.f.fibi  attrahunt  cjaic- 
gdcontraeos  pofluntquoi 
Dciprius  municbat  auxi- 
1.  um,  quafi  libcrarc  no  poi 
fit.  Talis.n.oppccfliovenif 
de  aiquitatc  iudicij,  non  d< 
impotctia  protegenii$:ho< 
quoqj  propheta  inter  czd 
ra  dcplorat.Et  notandfi ,  i 
hxc  ad  fupcriorc  lcniai. 

10  rcfpiciunt,qiiotics  n.mcn  . 

1 1  ci  vno  verfu  vel  duob*len 
fum  cxplerc  no  polTunt,ii 
principio  vel  in  medioalii 
rius  diftindlioncm  fadik 

Vnde  mox  ad  ipfam  Icrufalem  conucrtitur  fcrmo. 
C  Deduc  tjuafi  torrentem  lachrymas.ToncS  no  fempcr  VDO 
eodemq,  impetueffluit,fed  ficut  inundatio  de  coeloo- 
fluir,fic  &  lachryma:  fecun  dum  quod  diuina  infpir»- 
ne  &  compundiione  cordis  generantur.Nemo  quidcpn 
teft  vt  torrcntcm  lachrymas  deduccre,  fed  his  verbism- 
nuitur,  a^  mens  &  oculi  fempcr  parati  debent  eftc  &li 
chrymas  iuxta  gratiamdiuinaiinfpirationiseffundat 
&  inprofpcris&inaduerfisnunquaquiefcerc,  vtnaw 
fibi  parcatdum  viuit, &  nemo  torpeatquafi  iccuritat 
acccpta.donecadillamrequiem  perueniat,inquaal 
get  Dcus  omnem  lachrymam  ab  oculisfuis,vnde:£"'i' 
thant  &  fiibant,  &c.  Hx  lunt  vcrxiuftitix  animsE.quzp* 
Sadc  fignificStur:  ^lecjue  taceat  pupill  t  oculi  /<//.Pupillaoci 
Iitui&  orat&  impetratcompun<Sa  diuina  infpiratii 
ne.Ifta  tacerenon  debet,donecDcushis  malis  fincmit 
ponat,&  omncm  lachrymam  abiicrgat. 
d  I^eque taceat &c.  Elt  autcm  ocuius  intcrior,  qui;. 
Deum  ftillat,vnde  cxteriorconlachrymatur.&  tuc,fi 
minis  impetus  /e.c.d.^f.alioquin  ftcrilis  cft  lachryina,qi' 
tacet  pupilla. 

c  Cdfur^c.la  node  cofurgit  g  dc  tribulatione  vfangul 

^pra:fcatis 


NICOLAV3    DE    LYRA. 

^  1    Fccit  dominus  qux  cogitauit.  idefl,  ab  ^terno  difpoftuf. 

"  1  Complcuitfcrmoncmfuum,qu2pra:ceperatddie- 
basMliqms.Uilicet  in  Dcut.n.C^  zS.vbi  comminaturpanam 
terribilei»  ludxisdeclinantibus  ad  idololatriam . 

3  Et  litificauit  fuper  te  iniraicum.  Exfua  viiioria  &  de- 
ieHione  tua. 

4  Clamaui t  /iic  leremias  inducit poputum  ad  querendam  Dei 
vtifericordiam ,  &  quia  ad  hocfacit  aduerfariorum  fuperbia  ,  ided 
dicit:C\im;iukcoTcOTnm.idcHCl}aldforum. 

5  Ad  dominum .  ldiJi,contra  domimm  cum  blafphemando 
tanquamimpotenum  ad  populifui  dtfenfionem .  Voteji  etiam  hoc 

aliter 


aliter  expotii  de  7«</;jr:Clamauit  cor  corum  ad  dominu 
fupcr  muros  &C. Quia  multt  eorum  videnti  s,  quud r.cnpott 
yltra  dcfendcre  muros, clarmbant  ad domirium  qnfcndo cius> 
xilium. 

6  Deduc  quafi  torrcntcm  lachrymas  per  diem  &c 
bundanter  flendo. 

7  Non  des  rcq  .^A  operibus  panitetitie  ceffando, 

8  Ncque  taceat.F/ef«w  intetrumpendo. 

9  Coniurgc.idcfl,ftmulfurge,corpore,fcilicet  &  menttttdt 
nam  laudcm  vt  poffis  inuenire  mifericordiam  . 

10  It)  ]}r\ncip[ovig[\iarum. ldefi,celeriter&cxpedUi. 

1 1  Effunde.  ldefi,perfciit;ficut  aqua  cffunditur  perfeHiHsa  • 
ris  liquoi  ibusi&talts  effujio  idem  eii  quod  intenfa  deuotio . 

^cLeuJ; 


MOn^^LlTEB,. 

I     Fecit  doninus  quf  cogitauit  &  comphuh  fer.  &c.  Vt dcdc- 

cu5  culpx  non  rcmancret  fine  dccorc  iuftitix. 

4     Clamauit  cor  eorum  ad  donnnii  &c.Hic  ponitur  dcprcca- 

tio  bonorum ,  qui  funi  dc  ccdcfia  nuracro  &  merito  ^ 

diOi 


difti  cafus  rcudationc,cum  dicitur.-  Clamauit  cnr eorun  f 
dominum  &c.Ei  non  ostantum,&  maximc.quiaiion  j- 
paret  modo  humano  remedium  de  propinquo.  Et  li  |- 
ditur  ad  idem  popuh  fidclis  cxhortatio,cuni  dicitur'  i, 
6     Deduc  quafi  torrcntem  lachrymas .  Ad  Dd  miferiCOI , 


prouocandara.Et  patet  fentcniia  vfquc  ibi . 


fw 


99 


Th 


ren. 


Cap.II. 


yfp  ifentis  vitx  fpc  eleuams.rorporcm  negligetix  cxcutit, 
A  !f  indefcflus  contra  omnia  aducrfa  fc  accingitin  omni- 
bs  Deum  laudet.vnde  addit.f 0)«»^^,©^  lauaa  m  nnHc&c. 
( lia  calidus  iioftis  dum  flagclla  ingcrit,  vt  Deus  blafphc 
r^turintenditjVnde  lob  ait.  SUut  dommo  placuit,na.f.ejt.Sit 
n>icn  dvniini  ber.ediclum.  In 


970 


pncipiovigiliarumlauda- 
rdcbcmus,  vtomnia  qax 
asmus  aur  patimur ,  ad  glo 
ri.ii  &  ad  laudem  eius  refe 
rs.nus,  nc  tor  pentes  in  prin 
ciio  operis  opprimamur 
fcnno  dcceptionis,  vnde. 

'^"  OMai'1  gloria  Deifacite.  Mul 
tanuidemfuntvigilia:,  in 
q:.bus  laudandus  cft  dns, 

j,  &Tiaximc  pra-cauendu  cfl, 
nijbinitio  intetionisopus 
cddemnetur.Cum  autcm 

cancps  bene  incipitur,  reftat 
anuc  vigilia ,  quibus  vfq; 
ininem  in  gloria  Dci  con- 
finmctur .  Efjmde  ftcut.  lllc 

„  fiotaquamcorfuu  cifun- 
diin  confpcflu  domini ,  g 


«^IncaIoierfi!cftioni$Dei,Dilig«dominamDrum  tuum. 

aquam  cor  tuum  anteconlpcdiim  domini. 

a  «I  Vox  propheia: :  lciulalcin  Deuni  laudare  j  t.i:cipitur, vt  paxuuli  eiuia fa- 
mc  Sc  obfidione  libcicntur.  b  tldeftopera. 

,  cfMaj^nienim  nonpeieunt. 

Lcua  adeummanustuas  protanimapaiuu  » 

afVcrbiDei.         b  Tsific  non  efler/,  nonpenflcnt.  t" 

lorum  tuor um,  qui  fame  t  pereunt  in  capitc  ^ 

a  TOciiliiinifeiicoidix.  \ 

omnium  compitoru.  RES.  Vide  cIomine,& 

a  irDi  ij^nter.  b  fExpoliaueritbonisfms. 


Poftquam  mifcram  rcrufalcm  vcl  ccclcffam  vcl  cuiusli  D 
bctanimam  adIachrymasprouoc3mt,ad  ipfumDcum 
vcrba  fupplicationis  conucrtit,  fiquomodoa  vindi^a 
poflit  reuocarcdicens.  r»rfe  domine .  Notanda  eft  aut?  pii 
prophetsdaigcntia,<jui  multiplici  ardorc  charitatis  rapi 

tur  ad  diucrfa 


TQujfi;  Qiiomodo    i 
,  poteflhocfitri! 

confideraquem  t  vindemiauerisita.Ergo  ne  4 

aTAnimrpeccaiorum.         f  Sicut  Martha  filiaEleazati.  r 

comedec  mulieres  frudum  fiium ,  paruulos  6    nihiriatetlcuiidjrvidai 

n  fOpetum.  fProquia.  '  ' 

fad  menfura  palmjs.tSi  occlditur  in  {ancflua 


nunc  mala 
fusBgcntisrcplicat.nunc  lu- 
gctpcccatanuncpcrdita  bo 
na  commemorat,n  unc,  of- 
fcnfumDcum  dolct:  non 
tamcn  ccirat  fundcre  prc-  tanioiabiir. 
ccs,vndcaddit. 

a  yide  domine  &  cofidera,&c.  t^efweriwt. 
Quartuslocus  conqucftio» 
nisRcs.n.turpcs&  indignas 
dcplangit,vnde  fcquitur.  £r 
gonecomedentmulietes  &c.  U- 
cuerunt  in  terraforis  puer  ^fc- 
nex .  f^idedomine.&c.  Dcum  tOccideDtat, 

ne. 

ro-c 
gat  tamcn  vt  videat ,  vt  vcr- 
bis  &  affeftib.  ad  mifericor 


•     j-r    a  j      o        1  o.vT  "   .  diamfleftat.  Nouit.n.de- 

rio  clnuaccraos  &^pnetas.SIN.IacueiUt  m  8    mentcm  Deum  in  natura: 

.».,-         :  ::.  b^Liebilit.  cTFuetccDiumannoiuin.  &  idcO  TOgat  Vt  mala  fuX 

^_.^.uipollcre.      _      ^  eTForres^  gCntiS  infpiciat.  i^m  V;Wc 

ruiaueris  ita.  Q.d.  nulli  genti 


» tTeiienis  regoiiis 

A  f  Qux  vitglniiate  viWrbantuipolicre. 


cxntimoafFcducordisla-        ^^    ~ r    ■         h  or"    «      •     •    d  ',::,: 

chymas  producitcompu-  b  terral:orispucr&lcncx,virgmesme?6yuuc 

£tinis ,  quia  facrificiu  Dc6 

fpitus  contri.  Si  tamen  tantus  lachrymarum  imber  no 

afierit, noncft defpcrandum,  vndcl^mnia  rneafuut  tena 

/i;a^«a«A^Animamarentcm  ficuttcrram  fincaquap^ 

ni:nscoramdominocxpandit,vtirrigctimbribusfuis, 

01  fiticntipopuloaquasdcpcrraproduxit.  Corquoq,- 

fcit  aqua  effunditur ,  quando liqucfadum  amorc  Dci, 

&roximiquafiglacics  calorcrelbkiitur.vndc  fcquitur. 

Ua  dd  eum  manus  luas .  Pro  paruulis  ad  Deum  manus  lc- 

u  .quioperamifcricordixpro  humilibus  mebrisChri 

fl;xaltat,qiiifamc  &  fiti  pcreunt,  quiaterrcnisadhajfc 

rnt.  Ha;ceflautcm  pcrfcdiacharitas,vtcorquafi,  qua 

fndaturadDeum,  &manusleuenturadproximum. 

S:utMoyfcsmanusleuafrelcgitur,nepopulusDci  vin- 

caur,fic5cnos  vtparuuliccclefix vcltcners cogitatio 

rs  animiECOnfcrucntur,vndc.  UquefaSa  efl  anima  mea vt, 

icHuslocutus  ejf^on.n.cor  vcl  animarcfoluitur  afrigo- 

I  infidclitatis,  nifi  calorc  diuinx  infpirationis .  Et  ideo 

f  nper  orandum,  vt  refurgat  Aquilo ,  veniat  aufter ,  & 

f.antaromataTuncn.fluuntaromataorationumcum 


icns  diuino  fpiritu  afflatur.Sed  ne  fola  Dei  dileclio  fu  f- 
'  l.cre  videatur ,  Icuanda: funt  manuspro paruulis,qui pe 
iuntfameverbiincapircomnium  compitorum.  Nifi 
.in  vi;s  &  in  capitc  compitorum  clTentinon  famc  vcr- 
ivclfinlaborallentjfcdrcuocandifuntdc  triuijs,  dc 
fueis,&decapitc  omniumcompitorum,vt  vcniantad 
cminiprandium,nefamepercantin  pcrpctuij.  Lcuan- 
dfuntmanus  vt  Amalcch  vincatur,nc  paruuli  contcra 
ttjVndc  Paulus.  \e  alijsfortepradicaHS,  ipje  reprob.  inueniar. 


tania  bcneficia  contulifti , 
nulli  tam  iuftetatairrogatafuntfupDUcia:quiaprovuis 
fecit  labrufcas,(Sc  pro  frudu  fpinas.Non  eft  qucm  vinde 
miaucrit  dominus  ita ,  nifi  qui  cius  imitatur  cxcmpla,  4 
quib.abftulit  lcgis  &  omnium  cercmoniarum  ornamg- 
ta.Cum.n.cumquicundJaprajftitcratoccidcrunt,omnia 
bona  coelcftis  &  tcrrenaj  vitx  pariter  amiferunt :  qui  dc 
tanto  amore  mcrucrunt  oftcnfam,  dc  tantaglona  igno- 
miniara.Ad  hac  videnda  Dcum  prouocat,vt  ficaffliftis 
quamuis  immeritis  parcat.£>-^o  necomedent  muUerts.Qaz- 
fi.Quomodoifta  facicnt^Hocn.in  libro  Rcgum  mulie- ^  Bj.  5.fc. 
rcs  fecifle  Icgimus,8c  lofephus  idem  tcftatur.  Taruulos  ai  ' 
men{uram.  In  alijs  codicib.  cxprcflius  l^itur  ad  mcnfura 
palma:,nccincrcdibile.  Tanta.n.  eratfamcs.vt  nec  fame 
parccrent,nec  natura.S'/  ocfan.fa.  Quafi  iufto  Dd  iuditio 
puniuntur,qui  fanftuarium  domini  poUucrunt  fangui* 
nc  prophctarum.HocquoqiCCclcfiscChrifti5c  animsfi 
dcli  timcndum  cft.Si.n.diuinis  mancipati  oflScijs  fimilia 
committimus,fimiIitcr  punicmur  &  noftra  rcligio  pro- 
phanabitur.  Mulieresquoquc,idcft,anima:pcccatorum     - 
ad  mefuram  palmae  fiUos  vtcri  fuicomedent.quia  quid* 
quid  vitiorum  cx  fe  gignunt.ad  mcnfuram  operum  reci 
piunt.fuifq;  faturantur  frudib.vnde  magis  nobis  lugen 
dum  eft.quam  cxplanandum,  nc  cxaltati  vfqj  ad  coelos,  p 
dcmcrgamur  vfqi  adAbyflbs, 

b  laiuerunt  in  rerr<i,e2rf.Populu  bellatorcm  cum  rcgib.  &  HUJoricc. 
principibus  intcremptum  gladio ,  rcliquam  xtatem  ca- 
pta  cflc  demonftrat./af«f  j-KBf.  AUcgorice.  Omnium  ma-  AUegorici. 

^  laquafi 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Leua  ad  cum  manus  tuaspro  ani.  &c.  /.  pro  anlmahus. 

2  Paruuloru m.  {>uod  dupliciter  poteii  inteUigi.^no  modo,vt 
'  w<e  tlU  nciptantur  m  [inu  .Abraha.^lio  modo,vt  mors  illorum 
t>ocentttm  inomionerecordetur  anie  dominum ,  adprouocan- 
d.n  Dei  vindiQam  contra  Chald^os. 

3  Vidcdomine&confidcra  SccTercondefcenftonemtua 

ptatis. 

4  Qucm  vindcmiaucris  iti.'t.fpoUaueris  omnibus  bonis,in- 

tnum  quddfame  moriuneur. 

5Ergo  ne  comcdcnt  muUcres.i>.<'./'c  fa^um  efl.Legitur.n. 

^.v^g.6. 


4.^g.6.f.  f>  in  ohfidione  SamariamuUerescomedertmt  filiosfuor 
pr£  famis  magnitudine ,  &  idim  credibile  eft  accidiffe  in  obfidtone 
lertifalem  per  Chaldxos^imb  exprefsedicitur  infrd  4. 

6  Paruulos  ad  mcnfuram.  MuUeres.n.pragnantes  pr£  angu 
Jiijs,&  duloribus  pariebant  ante  tempus  fixt'*s  imperfeBos  :  &jtc 
ftatim  moricbantur  &  a  matribus  comcdebantur  ,  &  h^c  mJferia 
prxdicitur  ludais ,  Deut.  28.  fi  relinquerent  Deum  inclinantes  ad 
idololutriam,  quod  fccerunt,  vtpatet  m  lihris  ludicum  &  B^gum. 

7  Si  OCCiditur .  .Accipitur  hic  fi,pro  quia,quia  Chaldict  paffim 
interficiebant  jacerdotes  in  templo  domini ,  vbi  tamen  parcere  de- 
bmffent  pri  fanHitate  loci. 

8  lacucrunt  in  tcrra  foris  pucr  &  (cncx.infepulti. 

•jc  I  Percuflifti 


H  0  II.A  L  I  T  E  i{, 

t  J  i«»fl<J(i£«»jM<i.Inorationedeuota. 
T  T^ro  anima  far.f  fpirituali,quia  non  reficiuntur  doftri 
'  7"  ^^emplan  vitafupcriorum  idco  fubditur. 
T  incapiu.i.  Ecclefiarumquaedicunturcompita ,  eo  m 
11  conueniuntfidclcsadaudicndum  diuina,  doaorcl 
/nr^.  iP^^^l^^^^^P^^^^^^thuiufmodi  compitorum, 
^  pro  uU  raifcria  exdamat  ccdcfia. 


j  Er^o  ne  comedent  mulieres .  Quod  fit  moralitcr,quando 
fupcriores  malis  exemplis  corrumpunt  populum  fibi 
fubiedum,propter  quod  fequitur. 

7  iioc«rf«Mri»/aw.  Etaccipiturhicfi,proquia.  Nam  in 
fanftuario  faccrdos  occiditur,  quando  ab  eo  indigne  la* 
cramentumEucharifti3ECclcbratur,&fimiliftTprophc- 
ta , quando pracdicator  prae qua:ftu  diuitum  pa  iiat  mala. 

8  lac.inter.^c.  Namcommunitcromncsillifuntinca 
piditate  terrcftrium  dcfixi^idcofubditur. 

Tom.4.  Hh    3 


8;. 


Gloford&NicolaideLyra      8; 


Tlnaiflbili 


S\t  qaaGfuaplangitprophcta.quivndiq;  charitateocu^ 

^  btus%  ois  in  omnib.in  Gngulorii  corporu  Imguhs  mJ 

bris  mala  lua  pcr(crutatur.&  lamcntatur.S.c  ^ 'l'bcr  .n- 

fufusd.lcaioncDci.&ptox.mi,ado.r.n.afcdcbetcfFun 

dcrc .  malaomnium  quafi  propria  dcflcrc .  vt  vidcatur  fi 
qua  mcora  ccclcfia:  iaccant 
in  tcrra  foris  .i.  tcrrcnis  oc- 
Cupcntur  ncgotijs ,  dcquib. 
f.TiakJ.a.  dicitur.  "Slmo  miluas  Deo  im. 
/r.iif/f.Forisiacctqui  cxcut 
anobis»  nccpcrmancnt  in 
opcribus  fidci .  Plurcsautc 
corporc  intus  lunt,  «5c  apud 
nosviuunt.fcdapud  Deum 
pcrditifunt.  Pucrquia  m 
icrra,virtutc  lcnumnon  ro 
boratur :  &  fcncx  quia  pucr 
ccntum  annorum  cft  malc 
dicitur  Virgincs  &  iuucncs 
attasflorida.&iucunda  gla- 
dio  aducrfariorum  in  ani- 
mo  fcrifitur ,  &  quod  pcius 
R  cft  m  dic  furoris  cius  intcrfi 
duntur.  AUtcrpcrcutitur  vctushomo  vtcorruat,&  no- 
uus  vt  rcfurgat ,  aWtcr  pcrcutiantur ,  &  occiduntur  qui 
ftarc  vidcbantur.quiin  dic  furoris  finc  milcricordia  oc 
ciduntur.IndcnafciturflctusirrcmediabiUs.quoplangu 
tur,  qui  ncfciunt  qui  gladio  furoris  Dei  iam  intcrfcdi 
funt  actcrnae  damnanoni  dcputati. 
a  yoca.quaji  ad dian,&(..'Ddcnbii  vltima  captiuitas  om 
TiB  niudcaorii  plantib.dcplorata.  Tau  litcra  prsponitur.vt 
in  frontib.  gcmcntium  &  dolentiu  fignau  inucniaturin 
quibus  autmucntanonfucriccxponetur  mimicisfuis. 


quafi  ad  dicm  folcnncm  vndique  congregati$:qui  fnprj ) 
dixcrunt-  lOa  cftdies  aexpcdabanius,inuenimus,vidi 
mus.Dies  folennis  df.non  9  Dco  placcat,  fed  g»  tunc  m 
proborum  cxpcctatatlafciuiacompleatur:  adcuiusfo  b 
lennitatis  dicni,idcft,vltimicxaminis  Iblucturfathanas 

•5«  Thcodorctus.QiUmetu 
^     t    bantincurfioncmhoftiuni 


ncs  mci  ceciacrutin  gladio:  t  interrc6tisut  t    lucconfugerunt.vclutad  vi 


in  dicfuroris  tui:pcullirti:ncc  t  mHermscs  i    bcmmunitam,vbinih.lo.r 
.uol  "vc. d..oL.        ,cui „,mo «uait  ^  nus omncs capti  funt .  Ccr 

Vcumfoluto.fuMiitim«bunte.e;\i,  flt  frniii  purgsbuntur.  lUCUCrant  .U.  tCmpOrC  teftc 

TAV.Vdcafti  quafi  ad  diem  folcnnem,qui 

a        1  f  Hoftibu»  non  D«0.  1Quibu«nemo  rehlHt. 

V>  f  111  ciicuiuuu  imptj  ambulaitt. 

b  tcrrcrct  me de circumitu:  &c  non  fuit  iadic 

a  «Dillfftiiudicij  W  ♦inriircuflus. 

furdris  domini,  qui  ciFugcrct&  rclinqucre 

a^DirciplinatyrociBij.  b  1  La.tcdoarin»  vel  cotpon:  Choa» 

c»Dijbolu$vH  R.otianus  .  ^lnoregUdi). 


1k.4iA. 


tur.  Quoscducaui,5cenucriui,inimicus  "^ 

•  fVilij»  •  iiol'iuit. 

mcus  cdnfumpfic  eos. 


rum  illucomncsconcurrt 
re,idcirc6comparat  fcfto  c. 
ptiuitatcm,  vndc  addit. 
D    Qui  Urrcrent  me  dc  c;r.  Vid. 
bunt  ctiam  cledi  dasnnon. 
vndiquccogrcgatosvifuhc 
rendos,  ad  dcuorandasan 
mas  effrcnatos,  &  cxicrn 
purgabuntur.ncc  erit  qui  c 
5     fugiat,autquireUnquatun 
dilicuffus.  Indefandoruau 
cio  gcmebunda  &  plaftu  cc 
fona.adcpta  fibi  membra  deplorans,dicit. 
c    CJhos  e(/«ca. SciUcet  Tyrocinij  difcipUna.  &  enutrtMiA 
aeadodlrina,  quia  non  peruenerunt  in  virum  perfcci  ■ 
vt  dimicarcnt  contra  exercitum  hoftium  .  miTnicus  n: 
conlumpftt  er>s,vition\m  lciUcct  dcUcijs.Idco.nemocftc 
rum  qui  effugiat,  nifi  qui  fignaquxTau  fignat  in  frc 
tc  portat.vn.  iiui  vuU  venire  poji  me^ibneget  lLmetip}m,i. 
ReUqui  ooneffugicnt  gladiumfuroris  dniquamuis  .„ 
Ecclcfia,cditi, cducati, nutriti, ga  inimicuscosupfitcc 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

j,  1    Pcrctffifti  ncc  mifcrtus  cs.  Diffi  rendo  illam  paniani,cum 
in  omnihiis  npetibus  Deijemptrcum  iuftiriacunit  mijericordia . 
a    Vocafti  quafi  ad  dicm  folcnncm  &cQ.rf.  'iicut  adjolen 
mtatem  prompte  &  Ubenter  confiuitnt  homines,ficgetts  in  circuitu 

ludx* 


judxa  habitantes ,  promfti  &  gaudtntes  ventrunt  cum  Chalii 
ad  dellru8ionem  vrbis. 

j    Quos  cducaui  &  enutriui./.  habitatoret  lerufalem  qm 
ccbantur  eius  JiUj. 

4  lnimic\ismeus.i.Chald£orumexercttus. 

5  Confumpfit  cos.  Vartimfame,  in  longa  obftdione,  &pi 
timgladio  m  vrbis  captione. 

•J*  CAP. 


I 


1 1    Ceciderunt  i/»^t«fio.Sci!icct  diaboli. 


t    JntetfeSi  funt  in  die  fitroris. Vcrmi^mc. 


^  A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.i.Quomodoobtcxit  caliginc. 

Jn  hoc  cap.  Vropheta.  lamentatur  dejlruiitonem  totius  terne  If- 

rael,&  totius  regni.Et  diuiditur  in  quatuor  partcs  .  Tnmo  namq^ 

lamentando  loquitur  ad jeipfum,  Secundo  vcro  lame^tando  dirigit 

fermonem  fiium  ad  terram  Ifrael,&  ad  ipfum  regnum,bi:Cui  c6 

parabo  tc.Tertio  datjuphocfalubre  CPnftUTiyibi.Chmmit  cov 

eius  ad  d.'im  .  Quartd,texit  deuotum  oraculum  ad  Deiim,ibi.Yi 

dc domine.  Trima  parsin  qua  tamentalur  locjuendoadje diuidi- 

tur  in duodecim partes,ficundum  duodecim  infeiititatcs  qute  vene 

Dnifi*        runtjuper  regnum  illud  oppofitas  duodecim  exceUentijs,quas  prius 

babucrat. Excejferat  namj,  illud  regnum  aUa  regna.Vrimb  infnbli 

mitatt  honoris,vnde  Deut.  ig.a.Faciet  tcdominus  Dcustuus 

excclfiorem  cunflis  gcntibus  tem  tntidcw.Erit  fcmpcr 

fupt ^  &  non  fubter.  supirhoc  crgo m primo  verficulo  lamcnta 

tur  (//ccni.  Quomodo  obtcxit  caliginc  /•  tribuiationis.  FiUa 

Sion.'.for<im  tmam  &  re^num.  Etjequtiur.  Proiccit  dccoclo 

intcrram  inclytam  Uizd.Secundo  verd  cxcejjerat  regnaaUa 

*       tjuantitm  ad  nobti  taXtm  &  diinitatem  principum  ,  quiajiirps  Da- 

%id  quit  regnabat  in  IfracUfuit  fanH''Jfitna-f'p^r  quo infecundo  ver 

fulamentatur propheta,duens.  Pra:cipitauit  dominus nccpc 

pcrcit.y«<jw>itr.  Polluit  regnum  &  principcs  cius .  Tertid^ 

yero  exc(Jferat  quantiim  ai  robur  miiitum ,  &  robur  pugnatorum, 

yndefuerat  regnum  fortijfimum  ficut  cornu  ,fuper  quo  lamentatur 

propheta  in  verfu  tei  tic,  di.  Cofrcgi  t  in  i  ra  fuioris  fui  omne 

cornu  Ifracl. tiMdrro  vcrd excijjcr&t  quantim  ad  vmujlattm  ar. 

borum  &pulchritudin(m  tetrtinafccntium,vi:deeratterranemo- 

rofa  ad  videndum  pulcherrima,  fuper  quo  lamentatur  propheta  in 

^«arto  »fr/tt.rfr.Tetcnditarcumfuumquafiinimicus,occi 

dit  omncquodpulthcrrimumeratvifu. i^mrocwi/erat 

qudntum  ad  vrbes  muniioi  &  multifUx  JbrtaUtim,quod  erat  in 

toto 


MO\.A- 


toto  regno  Ijrael,&  in  multis  locis  terrx  prom!ffionis,vt  patett 
bris  Varalipom.&.  l{egum,fuper  quo  in  vcrfu  quinto  iamentatu 
cens.  Faftuseftdiis  vclutinimicus,  pra:cipitauitoir 
moeniaeius,difl[ipauit  munitionescius.  ic.xid,(xc(iit 
(jnantum  ad  locumjatrkm  &  Dei  t&bttnacuium^nuod futretu 
Jo  regno  aUquando  tn  SHo:  aiiquando  in  Mpjphat,&  dtmum ,n 
rufal'm,fuper  quo  infxto  vetju  lamtn:atur,diceiis.Et  difllpa  ; 
quafi  ortum  tentorium  fuum  :  demoUtus  cft  tabcrn: 
lum  fuum .  Septtrno  verb  exctfjcrat  quantum  ad  Det  alux, 
multipUxlairiJiciiini,per  quodjilijljracl  expra.epto  diuwof  " 
habuerant  furifjcart,fup£r quolamtntatur  iii  retju  feptitio.L:  , 
RcpuUtdiis  tabernaculum  fuum,malcdixitfandifica  • 
ni  (ux.Oliaud  excejkrat  quatiitn  ad  vi bem  principalem,qu£  i » 
metropoUs  &  regni  foUum ,  qux  quidern  ciuitas  erat  valdi  nou  • 
Us  in  miiris  (^  munitionibus,juptr  quo  lamentatur in  o3»«o  w  * 
t/icenj.Cogitauit dominus diffiparc  rauros  fili«SioD.  • 
^j«i(«r.  Luxitq;  antemuralc,&  murusciusparitcrdifl| 
tuscft. ^(o»o  excejferatquantum  ad  ccetum  homtnumjapienu  l 
uina  &  prophetia  fr^ditum,  riuUum  euim  aLud itgnum  rtccp^ ' 
legem  Dei  aut  habueratprophetds  Dei  vifiones  vidcntes,  fuper  l 
lamentatur  in  nono  verju,  dicens .  Dcfixa:  funt  in  tcrra po  ! 
cius ,  quia  in  portis  Jedebant  iudiccs  &  legis  doiiores,  Dent.  i : ' 
/f  <j«irhr.Reges  cius  &  principcs  eius  mter  gentes.  Non  jt 

lex  nccprophctas^&C.Dccirwot.vCfjfJfror  quaniHmadpopull*^ 
honorc  &  reuereniia  dignum  ,  qnia  m  nullo  regno  erant  tMsji  \ 
aut  tales  virgines  in  vtroque  Jexu,  &  qub  adjaaitatem  &  «"'  j' 
virtutem,  &  qub  ad  aUas  condiiiones  reu(reiJtia  di^nas,^»^  [• 
lamentatur  i«  vndecimo  vetju ,  dicens .  Sederunl  in  «cr  |. 
conticucrunt  fencs  ,  abiccerunt  iu  tcrra  capka  p 
Virgincs  luda  .  yndecimo  vtro  excejjerat  fiamitiHM  •: 
mtrum  paruulorum  ,  &  muUitudintm  tnfaj.tium  ,  ^«W  i  ^ 
muUipUcabat  Jcmen  JtUoTum  IfradfUtfquamaUarum  nauo' 


m 


n 


Tl 


A  itie in Mgypto  fuerunt  fatls in  brcui  tempore  vltri  modumntul 
lUcatijupcr boc  viro prophcta  in  verjn  vndecimo  lanUmr plo 
■,nS defedionetn  pantnlorun!  &  laclantium,4'ceris.  Dcfccerunt 

jx  lachrymis  ocLili  mei.  Vf^rtjf;,)-.  cuni  dcficciet  paruulus 
i  lad:ens  in  piatcis  oppi  di .  Duodccmo  vero  excejjtrat  c^tura 
rnal"  ahii-idantia  viciualiun;:  &■  boc  quatitum  att  vitjm  dinnu. 
nn,vnde  non  ahbreniabantur  homines p.iffirn  in  pucntia  aut  ado- 
li^intiii.fed periteniebatit  ad  pof  cl  •■ni  atatem  &  erat  vna  htnedi 
^  inter filios  Ijrael,fii  vi^ebunt  iilios  filioru m  fuo)um:fuper quo 
bmtatitrprophetavcrf^.ii.d.lsi^mnbXms  dixcrunt:  vbi  eft 
vmm  &  triticum.  Vf^wm.Cum  cxhaiarcnt  animas  in  fi 
nm^iia^^^^^^^cnm.Dcindejeci.tnurparsfecHiidaprincipalis, 
iiimpropheia lamtntim  ff.um  dirtgit  ad  taratn  ijracl  &  ad  rc- 
^i  m  ad  alloquendum  ipfum  ac  poncndo  pr^  oculis  quinque.  Etfc- 
Ct4i*rn  hoc  pars  ifta  continet  quinq^  verfus.Vrimo  iiamqnc  prjz  ocu 
limit ipfi  rcgnoyvt conftdcret  maiimtudinern  fut pccnx  & fuf  mi 
je£y&  hoc  in  verf  i  ^  .dicens.Cui  comparabo  tc  vel  cui  afli 
nlabotefilialerufalem;  magnaeft  ve  ut  mare  contri- 
II  tua,quis  mcdebitur  tui .  iccundd pomt  prx  oculiSy^  fbi 
ineritorigmemfu£  cuipa&Ju^e  malitiji:  q^x  origofuerat  ex  hoc 
t^YOpheu  non  aperuerumjilijs  Jfraeifuam  iniqintatcm,  vt  eos  ad 
B  faitentiam  prouocarent  &  hoc  facit  in  verf  1 4.  dicens.  Prophe 
tatui  Viderunt  tibi  falfa.  rcrtio  vero  pomturprj;  ocuUsm  co- 
fdonmtctins  vicinix  (^ gtntiumpn,pinquarum  :hj>cefl.>?.  vna 
virinacaufa  doloris  exiflcuti  in  mijeria,  dnm  non  inucmtdiqnem 
'ibi compatiatur  &  hocfacit  in  verfj^.dicens.P[:\ufciiit  ftl- 
pctc  manib.fuis:omnes  tranfeuntes  per  viam  fibilaue- 
ru  t  &  mouerunt  capita  fua.  Q»u,td  vcrb  pouu  pnt  ocUis  e? 
..ingerit  exAtationem  & gaudtuiH  gentis  aducrjau^  i(^  natto- 
,11  ihi  inimic<g,que  efi  magna  caufa  dJms,dum.f.  alquis  iwmicH 
Vitingaudi'j,&hoc  faiicm  verf.iS.dicens.  Apcruerunt  fu- 
Kte  osfuum,omnesinimicituidixerunt.  Dcuorabi- 
r  s.Enifteeft  dies  qucm  cxpeclabamus.  Quinio  ponupr^ 
^    L  is  &  ingerit  hoc  non  ejjifaciurn  a  cafn,  imbfe,  undum prxftm- 
tiim  iuHx  Deifevtcntie :  &  hoc  in  verf.xy.dicens  .  Fccit  dns 
-;is  cogitauit,comp!euitfermonem  fuum  qucm  pra;ce 
^iLt^idicbus aatiquis.  Dand':  fiquitnr tertia pais  II.  q4.7 pro- 


iren.  Cap.Ilf. 


P74 


pheta  pofi  lamentum  per  faktare  remediutn  &faluhre  confilnm.  D 
Docet.n.rtci.rnre  ad Deum per.Jex.Ducer.n.primd.orare,  &  cla- 
mare,fecundd,plorare,tertio,ploranch  pcrjeuerare,quart6  in  oratio 
nc  ettam  innoHe  vigilare,quintd,corJuum  humiliare,&ficut  aqua 
tffundere,  fextb,  leuationem  manmm  &alrjsgejlibusipfumplaca- 
re,&  hocfacu  in  duobns  verfibus.f  1  S.&  ig.Troprimo  namque 
^c/r.Clamauit  cor  corum  ad  donMnnm.Vrofccundodicit. 
Dcducquafi  torrentcm  lacluvmas .  Tro tertio  dicit.  Non 
des  rcquicm.-PT-p  q„ano.  Confijrge  &  lauda  in  nofte.  Vro 
^wKio.Effunde  ficutaquam  cor  tuum . Trofexio.  Leua  ad 
eum  manustuas.  Dandejcquitur pars  quarta,inqua propheta 
fonit  oraticms  t(.xtum:&  te.xit  oraculum  deuotum  ad  Deum.  Mo 
nuit  enim  flios  Ifratlfcut  defolatus  ad  Deum  orandum:&  ibi  po  - 
mt  orationem  quam  facere  dehcnt ,  dicendo  .  Vide  domine  & 
COnfidcra.  Eft  auiem  ifia  confideratio  fumme  pruuocatiua  diuime 
rnijmcordit,&trescQntinetvcrfus.f.io.&  21.  &2Z.  ^ittitur 
enim  protwcare  Dei  rnifiricordtam,altegandoJuam  mavnficentia, 
&ytiUtaum  propriam,&  Ijoc  in  principio  f  fc/wf.ao.' Videdo- 
mine&  confidcra,quem  vindemiaucris /f^.  q.d,nondecet 
tuam  magnificent/am  &  exielUmam,  perjcqui  meftc  vilem  &  im 
potentem .  Secundo  ver6,dlcgando  mfwlicitatem  multamiamper- 
pcffam  .  Quodpatet in  hoc  qnod  mater  comedit  filios,&  quod  pro- 
phcta,&  faccrdos  occififunt  infananario,  &  quod  nulli  ftati,  pe- 
percitgUdius,&  hoc  facit  ah  ipfo  lo  co.Ergo  nc  comcdct  m  u  E 
lieres fruaum  fuum, v/^;  ir.finem  totius  verf.20.&  deinceps 
m  verf.  II.  Tertio  vero  allegando  hofiium  aduerfariorum  immani- 
tatem & maliii.mi,vtmagis  Deus cornpatiatur,& hoc facit imz. 
verficuloJbi.Vocidi  quafi  ad  dicm  folennem,qui  terrerec 
medecircumitu ,  &c.  tt  fic finiiur latnencatio  juw.da ,  Circa 
quain  confi'.ie, andum  fccundum  pradi^um  magifirum,  q,  licet  hic 
fiat  hieutio  dc  ciuitate  lerufalem ,  tamen  omnia  qua  in  hoc  capite 
conttnentur,rcftrendajunt  ad  deplorationem  totius  rcgni  Ifrael  in 
cvmmuni,ita  quod ornnia qu£  dicuntur de lerufalem  dicuntur  de 
ea  inquantum  erat pars  principalis  vel  metropolis  regni .  Et  ided 
in  ifia  lamentationefit  mentio  de  terra  Ifrael,&defpeciofts  lacob, 
&  de  ftliabus  lerufalc.fde ciuitatibus  regni,que  crant ficut fiii<e,& 
lerufalera  ficut  mater. 


C  A  P.    III. 

Co  vlr  videns  &i .  Pafchafius. 

Lamcntationib.  deb  cmus 

inccflanter  infiftere,fi  forte 

'  in  libroludicum  kgitur:  Ange- 

i  malancftra  moncnte&anniin- 

tintedeGalgalis.i.voluptatib  afce- 

dmusadlocumflcntium  cum  ip-  ; 

C  (''vbi  ctim  loquerctur  ad  omncm 

1  aclem  ieuaucrunt  vocem &  flcue 

rntvndevocatum  cftnomenloci 

il  us  flentium  vel  lachr}'marum.Scd  quia  flere  pena  cft 

v:inueniturqui  diligatlamcntationes.  Nosautein  his 

qafiinquodamfpcculohuius  mundi  turbincs,&naa 

frgianoftra  cum  gemitu  &  dolore  confideremus  Tcr- 

iimigituraggiediamuralphabetum,trimctrocompo 

fi(m,inquo  tcrni  verfus  vnacademq;literaincipiunt 

quntrib.  alijsalphabctis  Sapphico  mctro  copofitisno 

incnitur  H  caut  qua:da  dcccclefia^quxda  de  paft^ione 

Criftialtiori  fcniu  requirercdcbcmus.qd  finePictib.no 

pcrumus.Rogemuscrgo  quafi  fedetcs  fupcr  afina.i.fu- 

P«lafciuam  carne,  vt  irrigarc  dignct  Dcus  arente  alam: 

&fi 


CAPVT    III. 


&fin6irriguum  fuperius,  falterai 
concedatinferius. 
A  L  E  P  H.  Pafchafius.  Qiiam  in  funebri  to- 

1  Tchtiftus,  vci  cccie        tiusjcorporis  lamcntatione,  profun  p 
bTvliiiitetagens.  da  dc  Chfifto  &  ciuscorpore  apcriii 

c<rn-i.gentcr  ^       I    tur  myftcria  &  nunc  ad  fvnagoga, 
Gouirvidens        nuncadecclefiamdcinde  adChri- 
aiTExqua  omnesdi        fti  paflioncm  luftuofa  difcurrit  ota 

nannpri-Qr<i  tio:nuncdcChnfto&  eiuseorporc 
pda^cii<iic  agitur.vt  prior  huiusalphabetiinfi- 
nuat  vcrfus,  nuncmoralitas  pcrmi- 
fcetur,  fiquomodocordisnoftriduritiain  lachrymas 
foluaf ,aut  pro his  qui  labunt  de Chrifti  corporcaiit  pro 
hisqua:  Iudeisaccidcrutincaptiuitatc,aut  prohisq  fiut 
in  capite,vel  pro  hisqua  mebrapatiunt>el  quia  bonis 
priuamur .  Vt  aut  melius  difcernamusq  pcrrinetad  ca- 
put,q  ad  corpns:prima  rcgula  tyconi)  inlpiciat,  q  eft  de 
Chrifto&eiuscorpore.  Qnacapitc  finepermutatione 
p^^rfon.'^  ad corpus,vel  a  corpore  tranfit  ad  capur,vcl  qii 
vnaeadcm_q;fnTanon  minuscapiti  ^corporicongrue- 
revr:ncctnabeademperfonareceditur  ficut  in  hocver 
lu  .  Ego  vtr  videns  paupert.  f-etiiflam  fecitpelle  m  mcam ,  &c. 

Vnura 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    III. 
Go  uir  uidenSj&CHic  d^^Jcnbitur  lamentatio  lere 

^  '  mixfitb  tertioalphabtto.EtdicithicB^.  Salomo.^ 
\-  ffP^  leremias  fcripjittfiudcaput.pofiqua  loachimfiiius 
^!kH^  ^o/'f  combufferat  Ubruni fuum ,  in quo  erantfcripta 
alia  tria  capita.f.prtmum,fecundum  &  quartim,ji- 
CKiiHum  fiiit,fuprd  iG.& propter hoc tnfine illiuscap.diiitur,(p 
Jimias  tultt  uliuil  voLumen,  &  dcdit  Baruch  qui  fcripjit  in  eo  om 
rifnmones  libri  pnoris ,  &  infuper  additi  fnntfermones  plures 
f  m  antefuerant ,  &  ad  hoc  denotandum  fub  qualibet  titera  po- 
Itttesvtrficulus  in  hoc  capite.Sed  iitud  diclum  videtur  rcpugna 
rt'lis  qMjHpra  dixi ./",  quod  lertmias  hic  Lamentaturdcfiiuftio- 
tiii  ctuitatis  iarn  ditlam,eiuia  vtctit  prophctiamjuamcumplctam, 

quia 


quia combiHio huius libri &  reparatio  fuit  longe ante dcfiruciic- 
ncm  leruJalcm.fqnantoanHo  loaclnm  Htio  Iofi£,vtibidem  dicitut 
Qui  re^nauit  vndetim  annis,&  pofi  cum  lechonias  filius  eius  men 
fibus  trihus^^^Spofi  eitm  Sidcihtas  vtidecim  aniiis ,  ita  quodin  eius 
anno  vnaettmojuit  lerufalim  dtfiruaa .  .Ad  hoc  diccndur,:,quod 
Icrimtas  vidit  dcfiruBionem  cmitatis  dupliiiter.  l'no  modo  vifio- 
ue  intclleiiuati&  propbctna,  &  fic eam  dcplorauii fcribendo  ante 
quam  (utn'rct.,4liu  modo  vijione  corporali  quandofuit  comidcta, 
(Jficearn  dcpiorauir,  Ww.d  quod  pnus  jcripftratpcr  modurn  iugu- 
bns  carmims  oie  proferendo .  Igitur  pr^jens  caput  in  tris  partes 
fotefi  dimdt,c]uia  pnmo  leremiasfuam  miferiam  tamentatnr  &  po 
pul},fccundo  Ddmifericordiim  &  iuflitiam  fuam ainexam confite 
lur,tbi. Milcncordix  dnutrtio  adtamentandu  miferiamreuer- 
titur^ib..  Opcruifti .  Etp\imum  dicit  in  perfonajua  &  lyopuli . 

^  Ego 


.  M  0  It^^  L  1  T  E  1\. 

I   Eg^virvidenspaupertitem  meam.Hoc  dict  potcft  In  pcr 
ioaCiuiftmdeiusmcarij  bonicafum  ccclcfiie  lamcn- 

lan- 


tantis.E^o  w  videns paupertatem  WMWj^jTf.Proptcrfpolia- 
tionem  fubditorum  meorum,quantumad  bonagratui 
ta,&  uulnaationcm.quantumadnaturalia. 
,Toai.^.  H  h    4 


97^        Glorord.&NicoIaideLyra 


9-p 


/f  Vnum.nhorum.quamuisomnicorporicomicniat.ap- 
A  tiustnapraturcapiti.  AUcrumvcronKmbns.vrpcrcac 

ncm  4c  pcUcm  &.  oiIj  ilii  accipiantur.qui  m  ccclclia  ve- 

tullatccontai-iomsaHkiunt,  &  prcfluristribularionum 

ContcrunturNam  quod  dicit  /•<<>  ViV  vtd.pM,p.  quamuis 

plasicnti  prophctx  conucuiat.tn  ma 

nitclhusChrifli  vocclbnat,qu.\:in 

nunib.prophccarumanimilatur,&  a  mcim  in  vlri^a  indii^nationis  ' 

ocsinfcpcrncncrationocolliuusvt  ,^(i,,,i..,r?..(u,n.&.L    h,m. 

occurramus  in  vjru  P_crfcau  &  rlc-  b  ^i^^^^  ^  £  p  H.Mcminauir,& 


•  1  CcliDmpam  ia Jic'$ «f  ui.i  jietfons  fua. 
b«Non  tuiuri^  Td  cortciliorjj. 
b 


HiAonce. 


Iju.i9.(' 


niiudincmcorpotisChrini- Gilbcr 

tur.VniucriasfcrclamcntationcsIc 

rcmixquintocoqucftionis  locoin- 

fiiniri  dilii;cnri  patctlcdori.Deplo- 

rantur  n.  lingulaincommoda,  antc  c 

oculosiudicisficdigcfta,  vt  vidca- 

tur  vidcrCjtSc  rc  ipfa  ad  mifcricordtam  condcfcendere. 

£>;o •.'<>•  v/i/tHjpj«/)f<f.;»!M»w.icrcmias  nou  miniisdcplo 
ratpopuliruinam,c|uamanguniampropriam,qiupaii 
pcrtatcmcum  cisrribulatur ,  indi?,n.uione  Dci  patitur, 
in  tcncbras  addiicitur  &  uon  in  Iticcm.Supcr  cum  verti 
tur  &  conucrtitur  manus  dni ,  vtcxpcriatur  au  Ide  vclii: 
fcqui.qiiib  pcUis  &  carolcrcmiac  allicifur  fainc.quari  ve 
tullatc:&  contcritur  vi2;or  populi,  qiiafi  mallco  pcrcuf- 
B  forisA  dcficit  virtusbcllandi.  Oblldioncm  quoq^  plan- 
^it,diccns.-^f</'.^"'"r  m^}'ror//fo .  Vndc.  St  loiiio^nHts  &  t". 
tt  ^o^^A\XCZ.Circud.ihunt  tcinimici tin  i^rJ^/rt.Populum  quo 
quefuumcircundatumamarirtidincm  mircrianim.  & 
laborcangufliaru  plangit,qd  &  in  prima  obfidionccoti 
git,  in  qua  Icrcmias  a  populo  niniia  cordis  aniaritudinc 
vcxatus, &  p  populo  laborc  tribulationisafflidus  cil,  i^ 

hoCC^  (J  A\C\U^  ircndedit  me  f'Alc,&  ir.  une.fol  CfUali  mo> .'ti . 

Hocapcrtc  Icrc.coucnit  qui  rcclufuscH  in  tcnebriscarce 
ris,vtpcne  mortu'  fit  qiiafi  ;p  rcaiib.fiiis  mori  menicrit. 
Moraliter.  Ej^o  vir  vi.pj:i.meam.So\us  (piritus  hominis  fcit  qua;  snt 

hominis.quiquotics  diiiino  fpiriru  tangitur,  paupcrtare 
fua intcliiuons alhcitur tlctib  diccns.  tgovJrv'.nj»r.nu.T. 
quia  cum  Dd  indignationc  fl.igcllatur ,  vt  flctib  afficiaf, 
fc  nihil cfic  cognofcit:cui  nuUacflc  opcratio  virtutis,  nc 
dc  fepr.Triimcrc  polTit.  Ncmo.nbcnegloriatur  caflu  fc 
habcrccor.Idco  humilis  vcl  laclirymoluscofitetur.  £eo 
yir  vi.paup.rnean,. non-n  dc  fc  prxfumi t corrcptus  virga  iii 
dignarionis,  vndcaddit.  /Ufwi"u«'/.quia  omnis  aiacum 
iram  Dci  rccordatur,&  tcrrorcm  iudicij  di!cutir,&  fada 
fuaantcoculosfuosquafi  inmoriisariiculoponitcrro 
rib.fc  infcdam,in  tcncbris  vcrlari  v.idct,dum  mcritoiii 
fuoru  paupcrtatcm  agnofcit .  m  virgain^upia.  eiu<;.\.  Dci. 
Vnde bcnc dicit .  Me  mi.& adduxit  in tc. Et  cum  dc  fc  nihil 
C  nifi  infirmum  fcntit,fe  addu£lam  quafi  in  tencbras  plan 
gir.  Talisauimadum  virgamdi(cuflionisDci&  minas 
contcmplatur.  &  mala  fua  vndiq;  pcr(crutatur,adduda 
in  tcncbras&  non  in  luccm  rct^ccrcditur,ncdefc  praifu 
mat.humilitatcm  pcrdar.fuperbiam  incurrat&quia';M 
u  pdnpir.s ipiritu.  bcnefpiritus  hols  pauportatcm  fuam  vi 
dcns  contremi(cit,dum  fc('c  iiib  virgaindignationiscon 
ucrlarinonambipit  &feadlioc  minatam  &  addiicla 
intclligit.Heccfl  dc^^rina  quaipcr  Alcph  fi.;nificatur,vt 
fcfc  lcmpcr  anima  infpiciat  &  omnia  fua  rctcxat ,  &  lu- 
gcatdonccilluminctcamorie.c.Kalto.quivcnitillumi- 
narchis  qui  in  tencbris  &  in  vmbra  mortisfcdcnt.  Scd, 
Tai.iumm  >ne  vir.&io.uer.ti,u.cj-c.M.itcrno  aio  Dcuscxpo 
nitalam  tcntationib.&  abijcit:&  aliqii  ploranrcm  &do 
lcntcm  in  finum  rccipit.lac  dodnna:  fuggdrit,blanditur. 
hocctlquoddlcit.rwu«w /'/  me  ver.&  coninf.ma  fna tot.die. 
Ej^o  vif  V  ^'.ir  •. AUcgor.Pot  olum  fandorum  vox  ifta 
CfCc  quanru  funt  vniti  in  corpore  Chrifli,  quantQ  eande 
p3upertaiefucrintjmitati_,quantuin  viru  pcrfcaufide, 
Vnrarotn  di  ^Op^-^r^^^ollciai.vU  fev^uit  li  vttga indv^natwnis eits .  Alia 
Bcifiu».  cflvir'Mluroris,aliaIdignationis,aliadirea:ionis,aIiarc- 
gni.H(ln.virj;a  fcrrca,qua  cotcrunc  vafa  teflcal  ira  furo- 


afT.WIationii. 

aciduxit  in  tcncbras,iv:  non  in 
luccm.A  L E  P  H.  tTantum  in 


3 

4 


|i(«t.j.a. 


Luc.i.g. 


ri^-.AIiaqincquitarercguntTancti.vtdirigantadbrauiO 
fupcrnx  vocation-s.Efl  virgaindignationis,dcqua, " 
ruValcm  \n\dcdi'..  l nuign^txine »ica pcrculli  f^eir  jHrei,,, 
n-»e  mta  mht<s  fnm  tw  .H  cc.n.  virga  pcrcutit  vt  niiferca 
Hac  virgaChriftuspcrcuifus  cft.noq?  in  (c  indignation 
dignus  cflct,  fcd  proprcr  (cclus  pop 
ii  percufliiscfl:hoccflquod  diciti 
virga  indignationiscius. 
i'^u  vir  i'/.p.Jtt,p.cv'c.Licerhocom' 
bus  conucnirc  vidcat,cxcc'ilci; 
Chriflointclligif.  Inquo  ficut^Ai. 
lun  t  oIa,ita  vt  vifio  ifla.Qmd.air, 
rum  i]  paupcrtatcmluaquilibct\ 
dcar,  quapcncols  prcflus  labori 
fcd  iicut  cft  gloriofior  paupcrrl 
Chrifti,&mirabiliorcflo' 

tijs  fxculi  (qni nOitrapiri.im  aib'tratui  ell  elle  ic  eq- 

ita  hxc  vifio  paupertatis  profundior.Idco  tota  mcntis,i!l 
corporis  intcntionc  confideranda,vndc.  Dcctr.: 
^!tfi4ijer  c<^m'm  e7'pj«''^'''e»i.Si.n.Chrifti  paupcrt_. .., 
fct.fenfu  difccrni  poflTct.ncc  folointcllcdui  pateret:ii :: 
aiJtbeatusprffidicaturquiintelligit.Bcnearit  Chrill: . 
pcrtas  admiri^nda  &  inquircnda,&  cum  fanctorum 
Apoftolum)altifl^ma  fit paupcrtas qux  a  paucis intt 
tur,tant6magisergoillaadmiranda,qnam  &augo. 
rantur,&  dcquaintcllcdabcatitudonafcituf  Suntq. 
dcbcatipaupcrcs^irirujfd^eofpirituquoiih  paupcn 
intclligiturqucea  Spiritufanflorcfcratur.Proptcrin- 
vcrfuum  principiaapudHcbr^os  ab  Alcph  infiLT, 
qux  dodrina  interprctatur.Multa  n.doftrina^ 
fus,dequofummusautorgloriatur,&  c     ' 
fit,qui  vidcat  &  qui  intclligat,ait .  t<j.o  vr, 
trni  rncam.  Q.d.Egocui  adiunt  omncs  thcfauri  lapicir 
&fcientix,  vidcopaup.mcam,quamfponre  pioaliA 
fccpi,quam  mifcri  nolunrintclligcrc,quinccomni:v: 
dam  miferiam  fuam  voluntaduerrere. 
a  in  vir  in.Qb  indignationcm  fcclcrum  noflrorum ; 
pcrtatcmfuam&  paitioncmfuftinuir,vt  liuorccn  . 
ncmur.HuiuspaupcrtatismyftcriumautnuUifanui 
autpauci  vidcntadplcnum:  quantabonitasD-  ~- 
dilcftio  (upcr  filios  irc.quanta  mifcricordia  in 
ciliaiionis:idc6quafi (olus  vidcat,dicit:  fg'  vn 
per.meam.  Vidct  (liam,  mirani  &  ineffabilem,  ■ 
rum  mcmbrorum  paupcrtatcm ,  qua  ipfi  con; 
fcientcs(/'0i/  pvientta  pAi.'.tiofi.p.i.f.Kc£i.ccr^o  vna  vc 
capitis  &  corporis  £•.:''  vlr  vK  pa:  tntam.  liw/J  f.t    ' 
o.h.q. >  e.  Prolepfis  in  hoc  loco,  fcilicct  prxfump , 
diccndarum  notatur.  Prsponit  .n.  cius,cua''  noiidiid 
rit  ad  qucm  rcferatiir:  quia  notu  cficnon  ambigii,  f"  ^ 
tcrfilium  virgapaflaonispercuflcrit.Noncrgoniirt:.: 
mcmbraeiusvirgaindignaiionis  cus  ad  corrcdio 
pcrcutiuntur,  vt  fit  vnavox,  vnusgcmitus,  vnusp  - 
tus.in  vallc  lachryniarum.vndc:Mcminauit. 
b     Memi^ianit  &c.  Cum  (cilicct  &  voUiitpatcr cont 
filiu  in  infirmitarc  lua  ,  &rcpiiraruscftquafilcproii. 
pcrcullusa  Dco  &  humiliatusquafi  in  tcncbras  &  r 
iucem  duduscft,  (cd  tcncbri  cum  non  apprc! 
Ecclcfiam  quoqiicminis&  tcrroribusuibijCit  ..  •• 
citin  rcncbrasaffliclionis&  nouialuccmprxfcnti^ 
lperitatis,undc  fcquitur. 

c    Tan''im  in  rne  vcrtt.  Hoc  quoquc  ad  cfaput  &  mcn 
a:qucrefcruntur.£^'<ic««(/ac  c"'»'/  v  Lnntpiiv-uefeinCh 
pcrjcL!4.p.tticn  quorum  uoxcft:Tantum  in  mc.aliosc 
non  corrigitled  libcre  vagari  permittit .  Ecclcfiam  ; 
tam  dc  ludxisquam  dc  gcntibusmultisdifciplin.i 
affligit  angoribus :  manum  ad  cafligandum  uci 
fiigi  i%tO'nnem  Hlturn  tftiin re.y  clt-inin.cr co'iHi.iUC  '•■ 
r«».Manum  namq;  conucrtimus,cum  a  fcriendorc: 
mus.  Conucrtit  crgo  nianum,paiccndo,au.<iliaiid:' 
quos cmendat punicndo.Dc ali;S aut  di:.  m Uboichi' 

ItO! 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
Ego  uiruidcns  pdnip.mcnm. injpolnicmeciuitatts,&  ca- 
ptiuaiUKic. 

l     In  uirga  indignatio  c\ns.i. vindiSix  &  correBionis  Dei. 
i     M:  minauit .  2'er  cxtrcictm  Cbaldxorum ia  captiuit.item 
tiuctndx. 

?    Et 


3  Et  adducit  in  tcne.  /« locis  tcncbrofis  me  redudendo,  p  • 
etlatnhoc  lUieltgide  sedvchia,quieiat  caput p.ipuU & cx^- 
lusfitit  du^tis  tn  Babyimem.  .  .       ,  , 

4  Tantumin  meucr.  I.oquituradmodum  hominis  «»''' 
affiicti,qin  vidctui.tp  nnUa  affii^io  alla  ftlfua  compjrandti,- 
dicit  lelolum  afflittum.  _      i 

^  i  Vctuftaff 


t 


M  0  P^.A  L   l  T  E   l<^. 
i     In  virga  indignation . ei-is .  Idcft.dxmonibus  qui  diui- 
nx  iufliti.T  (unt  cxccutorcs  in  pocnis mfcrnaUbus , idco 
rnbditur. 


2     MemitHiuii  &  ad.in  ft  .Culpx,&  gehcnnx. 

4    Tantum  in  me  vertit,  yc.  Vidctur  .n.  miferOjg»  non 

beat  focium  in  poena  malo. 


917 


Thrcn.CaD.  lll 


mfiinti^irn^^jo.noufi'.'''^^  Quodbcnc  ^ncfTcauir, cum 

:  cd  ficarionctcmpIiSaloinomci  maiiciis  &  fonitiis  no 

c  atiditusiqui.i  omiiia  lic  parata  !unr  Ck  dol.itacxrcrius, 

V!propri)siunifturarum  locisaptctnr  iiitcrius:  vndedr. 

>.»rws«"wy ''f»*',(-omniii  limando  doiando,  planando, 

vconneniantin  a:diticio.Etconucr 

timaniim  iu.im  iam.(".cc(rjndo,cri 

uhhcatos  proprijS  dcpurat  manlio 

nHis ,  &•  ordinibus  ,quoriim  cri»o 

VI  firiiduracft,  vna  mcmbrorum         ,.,„,uu,..  ,.„,..•■.  «p,  n.„  a.c.m 

conpagcscorum,vnayoxe(t  vnus  a  fuam  tota  die.   BETH.  t  Ve- 

pJratUS  .  &  VOX  Chn  U  CCOCl].r  (iC  ,  ,:^,„  d.c.  :  (>,.  t  .n  ,..l«o  «o„  mife,„,ur. 

vitjVtintcgcrcnrutusinucniatur.         !j  ■«iii"«<'''' ai» .i,c.in.ii.'t 

a  re;7'/;(<jw/fnf/><//fM.Animapccca      tultam  fccit  pellem  mcam  6c^ 


5,78 


a  INonalais  c]ui  inlahoreliominiini  non  fui-.t 
b  "  ■miin  Jo,c.T.(:?nd.Mi.i[i-cndo.  c  <|Oi..:ra<if.ii.H. . 

mc  vcrtit  &conLiertit,  miiiU 

a     Allij:ie:     t  To:a  vita  Ijndoimn  .:li  ci.ts  viia.j: 
Moftuuse'*-  loblcn-.s  &pl  n.is  Jic.im 


n  Tfe^s'"  f.'i?ilem     b  IFoitiorct. 

carne  mcarcontriuitofla  Beth. 

a  T'.'irciindedefuntCliitliuin  cuii)  Lnietnis  dc  tjci 

htl-  "v  3rni  is 


tiji  vctuftatcm  plangir,(5c  non  pcl- 

lcfcd  pcllcm  vctuftatc  infcclam  ge 

nt,  quaprimi  homincs  induti  a  Pa 

railbcxpulfilunt.Hxc  vna  mulro-        x-j^c   ^    ■   ■  ^ 

rm  pcllis  cft  vctunarc  fuCcara.qus  b  Adiiicjuitmgyro  meo:  &Ccir 

pcprimi  hominisprajiiaricatione 

mrtalitatc,  &  pcccati  horrorc  om- 

ncvCllluit,  vndc  Imieiei-auunter  om- 

nnnirmos  mevs .  Indcanimaucmit, 


a  ^\'i  non  policm  fu^^ie.  b  f  Ocdctunt  in  dcain 
men.Ti  ''.1. 

cundedit  me  feJle  &:  laborc. 

a  Tinferni  veHepulclin.       b  TPater    tollocari 
pciin.lit. 


1         .    ■  .^       II-    •    "  T>     j     I  \      3r         II      b    •         rivJL  vaiio  circunccpta  anali  \Mp 

dmcxcrtusquali  pclhs  inuctera-  c  Betll.  Intencbrofis  CoIIocauit  6  amaritudinisc^.  laborc  tnbulatiot^iis 


in  vctuaatcpcccati  carncsefrcnf  .cfca  inimlcorum  non  D 
ellenr    Cumu.i  oi,amea.^  Idcil,  fortiorcs:  quia  in  panfionc 
Chrifticri.imapoaoli  iunrconrrm,  &  timorcdilperir 
HocDcuni  tccilk  dicit,..]aia  iullo  judicio  pcrmiHt. 
b    ^ejiluakitcscir:  nu.i.,  vjco.SicanimaquslibetdoIct  Moralitcr. 
fclle  malitix  coiiclura.labore  fati-^a- 
ta,  ma.vimecumle  vndiquc  vrgeri 
conipicir,  &  propri;s  iniquitatib.  re- 
plcri.  Hoc.n.  immnndi  (ijiritus  tcn- 
tanr,  li  quando ,  (i  quomodo  mifera 

1  an;man)prauisoblcaamentis  inuo  ^        '"P''^* 
luant,  &  pcflimis  rcpleant  defiderijs 
quorum  nouiiiiina  fiunt  omni  fcUe 
amanora. 

^■'^■'iificanithi  <i-yro  ff/?o.AIIc^o  Vox 

2  ccdcfixgctncntis  immoChniti  in 
merabns  fnis,  qu  i  in  padiGnc  dcpre- 

l  hcnlus  inquit:  Tradirus  fum  &  noti 

4  cgredicbar,quia  a:difiGauerar,f.pater 
ing>rooblidioncm,quando  cum  ac 

5  mis&facib.circundcdcrunr,&  vin- 
gum  ante  pfsiidcm  adduxernnt. 
Hoc  vallo  circunccpta  qnafi  felle 


Mjtth.  if.t. 


tuconfcicntia,  &  intcrnus  decor 

B  qufi  carocorrupta,  tabe  pcccati  confumitur ,  vnde :  vt 

d\tcarnesnieas.\Ac(\,  afTeduscarnalcs^adquosquafi  ad 

rximos  diaboIusappropiar,vtco,s  iii  quibus  (unt  qua- 

iincm  in  corpus  fuutm  traiiciat.  Hisfinitiscarnibus 

(ibitfpiritus,  vtnihilquodcdat,  iTperiat  inimicus. 

urr/«;«(//.>Mf.anima',(cilicetvirtures.  Oifacnim  funtfir- 

mmcntumcorporis  &  virtutcs  meniij,c|uibusconfra- 

t,vclobIcaamcntis,vcltormeti.s,vci  dolisantiqui  ho- 

itiredeanimaplang'to(falua  contrira. 

■iMijm  latpcihmm  am .  Non  veruflatcpcccari  Chri- 

fli,  afficitur,fcd  mcmbra  cius  viri;sinuctcrata  corrum- 

-iuur,quodcommuniterdcplor3tcaput  &coipus,vn- 

A.)atiid.//.A(fttr4/..  iiitcromnis  '«/rr,<if  j  j/,eo5.Habct  vir  i(!e 

'1  vidct  paupcrtatcm  fuam  pellcm  &  carnem  vetufta 


affliClaefihumanitasChnni^ficetia  t 
vallatu,^adpaflioncmduauseft,&ibicibaiuse;l  fGllc& 
laborc, vnde.  Dc<uy!a,t  m  cp ,nr.M. &t.  In  fdlc aiiiaritudo  Pfal. a.e. 
pafiionisin  mentcdcCgnatur,  In  labore  nibulatio  in  car 
ne vcl  intcgra  Chrifti  pafiio  inteihgatur .  Eafdeiii  paffio- 
ne.squo!idic  inccclcfiapatiturChrifiusquiE  cfidecarne 
eius  &  de  ofl:ibus'eius,utcompleat  ca  qucc  dcfuntpafllo- 
nibus Chrifti  Indc dicit:  Aunfnauh  m  ;^yn,7ntv.  Ecclcfia  n. 
obtccfla  oi«nib.  malis  intcr  fcorpioncs  ambula^  ubi' efi 
fedcsfatanx':hxreticorum  vallaturcxcrcitiia  falhs  iTatri 
bus.q.d  fcUc  &  labore  potarur  pcrfccurorum  undiq;  op 
primiturtormcnris  hincfcculi  oblca.imcnta  &  carnis 
blandiunrur  dcfidcria  ^hofiis  antiquus  undiquc  rcndit 
infidias,iindcrcdeclamat:^c(,7/;c<7/.ir///  rir.w.ft.undeali* 
bi:C^.-iy  d^hu  rnhi  peK.fuAO.  &  vc.  &  rc.  His  &  huiufmodi  P^-'l-f4-a. 


bctpcksanetijm  rubricatasadopericndum  rabcrna  in  mentc  quafi  fcHcamaricafur.ln  carnc  uerc  aborr  fi 

cmm, &  hiacynthinasad  decorem .  Pauper  in  hisqua:  tigattinHis  tribusuerfibusBeth  literaexplcmr  ou^con! 

viuftaic  afhcHintur:Diues  in  his quxad  decorem  nomi  fufic  intcrpretatur.Qui  cnim  in  uctuflatcm  dccidir  uiri 

i^eiiisinpropnolanguinerubricantur.autccclicolori  busfradtis^uallatP.robfidionc  antiquiboflis  fdlcini-iri 

c3f '>"'""''■'""'"'■"'''■*""'"'■•  ^^^'-■'^'^"'^  tudinisrcpletur,&locafurinrenebris.JdcflVincoSo- 

<Tora fandoruiaa  marryno coronanrur,  vnde :  J!'gerte  nc .  Quia  ucro  confufio  plangitur humani  '^cncris      re 

rf*<m../...Hiacynth  r^x  ya o Innt  quos  virginiras  euchit  fub  hac  lircra  totius  domus  ruinam  plan^ir  &  maculas 


ir:celura,  vbi  ncquc  nubcnt  ncque  nubentur.fcd  funt  fi 

ctangehDei.  In  tabernaculoproximiorcs  funtcoelo 

lmpellesS3lomonis.Idcfl,Chrifli:cuuispdIesfuntoes 

iacti^qui  fecum  Chriflo  crucifigentcsjnorrificaucrunt 

(^ca(cilicetcumvi.&  cu  quibus^tcgunrur  viliacorporis 

n-imbra,vtpoflmtimitariChnflipan]onem.Cuiusqui 

ci|quepcilisfuerit,inrccc(fib.animo2contincbit,quafi 

in^anaidanclorumdiuinamyflcria  fummiregis.  Sed 

qiavaruiseftpdliscrteaus,  inaliispcilchritudolauda- 

'ii"^j  r*'^'^°^^'"'''^^^"'^^'''^^'°''"'^  tc2,itur,in  alijsec- 
ci^a  defcnditur,vnde:P.  i^cw  pn,p  //,  o^v„u,nfi  qua.  hahtt 
J:"  '''lP'o.a».fi,<.  Conflat  cnini  fandos  pan^onlbus  tra- 
clijscflc,vt  iplorum  &  aliorum  anim.x  laluarcntur  do- 
«kia & cxcmpls informand.x. Q_d.  Satan:  Qnid  iftum 
mtii  darc  moraris,qui  omncs fandfos  paflionu->us  tradrs 
Prlanunabuslaluandis?  Quiacrgotanta  eflgloria  pd- 
liiJiigemKChriftus  vd  ccclefia,quia  qufdam  alficiruur 
pcjati  macula  quafi  pdlis  inuctcrata  .  Pcccatum  pcrti- 
■n^ad  vctuftatem,virtus  ad  nouitatem,vnde./:.r«f/-./y  ve 
«fj  hommon  cum  aBibu^juis  &  vidumes  mm,„ .  Hac  VCtU- 
Itilrconfccfaefl  ccdcfia.qu.-Ein  pra:fcntinon  potcflcf- 
icnc  macuia  &  ruga.  Percirncm  vniucrfa  plebsin 
cyoreChnlh,  quiamollis&  tcncrafignificatur, vn- 
ae\UHmapp,opiant  jupirme  no.  vt  cduni  ca,.  meas.  niii  cnim 

in 


Mjraiiter. 


uctuflatis.Bcth  quippe  domus  iftterprctatur,qua:  pro  c6 
fufioncfua  A\c[t:f.^ttujia7hfecitptilemmearn,&-i.  potefl  C\- 
quidcmad  Chriftuni  referri  uctuftas  pcliis  fccundum 

mortalitafcmcarnisquaminduit.Rcliquauerofubhac^ 
litera  ipfi  conucnicntius  aprantur. 

e  m  icehrofis  c«Uocf.uit .  In  confufionc  anima  pofita 
gradatimlugct.  Primum,quia  ucruft.ate  pcccarorum 
niaicida  iacet.  Dcimk  quod  inimici  fraude  nallara  cxire 
ad  libcrtarcmnon  ualct  circundata  concupifcentiarum 
fclic  &  peccaronim  labe.Tandem  amiflb  lumine in  tene 
briscollocatanccidpfam  (quamfitmifera  quam  infe- 
hx  .quibus  oppreifamalisautnudaranobis  j  uidcrepo- 
tcfl.  Hoccnim  maximeconarur  inimicus.utanima  lu- , 
nicn  amirrat  nccamiO^um  redpiat  .  Hinc  Philiflhxi 
Samfonioculos  crucrunt,  dcindc  admolam  mittunt, 
•  utambulansindi-cumirununqiiauiamuit.Tinucniant.' 
HincScdcchia;Nabuchcdonofor  oculoscfibdit,  dein- 
dc  uin6tuin  in  caucam  Babyionis  ducit,  ut  in  confu- 
fioneconduiusluccmnon  uidcrct  amplius.  Cumau-  ».  ^(,x.- 
tcni  tal  is  .inima  adhuc  in  carne  uida  dcplorat,  non  cfl:  "^"  ^'  "*" 
ueie,  lcd  quafi  mortu.-i :  dum  daturcilocuspaenircntic, 
antcquam  urgcat  fupcr  cam  putcus os  fuum .  Quia  (x- 
pe  mifcrantc  Dco  de  profundo  iniquiratis  ad  uitam  re- 
dit  Gimcl  litcra  icquitur  ,  qux  rctributio  ucl  plcnitudo 
interprctatur.  .  /a  ^^ 


iiT.e. 


*i  V     a  ^^COL  AVS  DE  LYRA: 

,  *  1   yctuttam  tcdt  pcHem.  Lx  jurne  a-  l^boie,qux  accclerant 
ji:fciuietn.  ' 

2  Contriuit  oK.Hefl.robw  crporis  tnei. 
^    l  ,^^'^'fica.in  gy  ro.  HiHa  Cha!d,eipofuc.  unt  tentoria  ia  civcim 
'■erufaleTfi,>ie  aliquis  pofjit  eg^cii  ud  fHgicndim,  nec  ingrcdi  ad 

auxi- 


aitxit  aniun.yiiei,  jubcticHt. 

4     Et  drcund  n\c.U\\c.id,fl,ccrdisamar,tttdinr. 
j     Et  labo:  c.  m  dc/c;^ji„ne  ntnron-m,  &  ttiam  in  cpmbns  labo 
rivfis,crfiriii'ibi>sp'i{l  riptionrm  ciuit^tis. 
6     \\\  tcacbrOfisCOllo.mc.  f/oc  dicititr  c^uantimadHUs,  qui 
fueruni  incaiiCiti  l,  BabyiouCjfiiut  Scdeclnus  &flur(s  al^. 

*   I   Circun- 


.  M  0  I^.A   L  I  T  E  n. 

T  t  ^■'"'/'«w/-fcj,ei7.r.  Perpenem  infdligitur  conuerfatio 
c:cnor,per  carncm  &  offa  difpolitio  incntis  intcrior. 

3  '  Mdi- 


S  .AcdiHtauit  j»/  ?y.»*e.Terationii  laqireus  undiq;  rendedo 
qui  metis  amariiudine  ingcrunt  &  laboris ,  io  fubditor. 
4  Li  circudeiit^  j^cEt  Ck  m"e  collocauit  I  tcncbris  miicrix. 


w 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra        980 


Olc«.  #j.c. 
Hcb.io. 


^     intenebrofiscolAa prophctis  fignificatnr  Chriftus.  vn- 
^  dC-.ln mjmbHsprophc'ar„m  alJmdMus !ur,,.l.l:^Ui<hr,av,  md 

^i,«f  ,»«Jir.<Jrr.I>affiocrgoIerciuix.ChriOi  paffioncm  fi- 

Kn.ficat.vndc:  mtn  6r./;jto/.Mf.Quodmagisadcaput 

pcriincrcvidciur.  Chrirtuscni.n  pronobis  mortuusctt, 

mortuis  Ixculi,  qui  mortcm  in  mcr 

ccdcu»  rccipiunt  iniquiiatis  &  cx 

propaginc  pcccati.vndc:  /.«.'/ w^r/wr 

/t»«p.'r^'*-<.Liccrcnim  vcrc  mortu% 


non  rcpulit  cum  Dcus  in  lcmpjrcr- 
nunvcoUocatus  in  tcncprisvcl  ir.fc 


cr  a 


Hiiiorioj. 


I«re.  7.d. 


ni.vd  tcpulchri.vcl  pafllonis.  (cdno 
mortuus  icmpiicmus,ga  intcr  mor- 
tuos  lil'cr  c]uia  linc  pccccai^ ,  vnde 
citorciuncxit. 

a  L  tt(Mti.je'lifitauU,&c.  Pro  fc  &  pro 
populopUngcrc  vidctur,qniain  car 
ccrccompcd^busaggrauatuscft  ;  & 
cotrapopulum  fuum  &  ciuuatcm, 
xdificatam  obfidioncm  dolct ,  quia 
pcccatis  impcdicntibus,  non  poHc 
cuadcrc  prxuidct ,  cxclufit  01  atione 
mcara.vndc:  \f  alJuimis  pro  iist:uU'm 
cr  oruticmni.Yix  &  fcmitatconclufac 
funt  lapidibus  quadris,&  fubucrlje, 
quod  pcraggrauationcmdicitur,ne 
poflintcfFugcrcOmncscnimcxitus 
milcrz  ciuitatiscxclufit  hoftis 


a  fNonvne.quiaurttadieierunexil  inret  moi. 
hber. 

me ,  quafi  mortuos  fcmpitcr- 

.T  ^Ci  l.ots  Ui.ixpfum. 

nos .  Gimcl.Circuma:dificauic 

a  ^OhtiJioncin.     b  fDeciuitacedemaoibusini- 

aducrfum  mc,  vt  no  cgrcdiar: 

a  «lercinias  in  caiccte  compcditus  luit.  Chriltus 

li^llUS.^  tudjtis,  »"11113»  vitrjs. 

aggrauauit  copcdcm  mcu.  Gi- 

a    ■,  V  .1(1.:; i'aici  li  licn  p..iiil,  trjnl^at  a  mccalix  lUe. 
f  Anim.i  i)uo.uicpccca(i5obfifteniibus  non  audiiur 

mcI.Scd  cumtclamaucro  &  ro 
exclufic  orationcm 

5Itin-r3Jciipturarum  fanflaxuiii 


compedibus,pium  iudice  roget,indcfinetcr  inftct.vt  fal- 
tcm  proptcrimprobitatemaccipiatquodpctit:quia/>ro. 
pi  isi  Inmitit! ont'  ibns  ,mi(cant  bus,&c.  Alioquinadpatria 
tranfirc  non  potcfl,Obftruxit  ci  viamcocupiiccntiaocu 
lorum,voluptascarnis  &  fupcrbia  vit;«.Qa6d  fi  ad fcri- 
pturas  fanftas  quafiad  pafcaaviw 
leconucrtit.inquibusrcclanaviatn 
inncnitcontinuooccurruntquadra 
ti  lapidcs  hjercticorum  quibus  viati 
dci  obflruitur,&  lcmitcefubucrtun- 

1  tur,  vndcdicatanimacu  prophcta; 
Quisdabit  mihipcn.  ficco.  Etcum 
Apoflolo:  Jn/t/a-  c^o  hoino,&c. Ab  hi; 

."   cnim  omnibus  fola  gratia  libcrat. 
Ci'CUrn£dificauit  aduerfuni.  Ac  fi  Chr 

2  ftus  dicatcxcitauit  aduerfum  m; 
tcr  corda  Iuda:orum:circundcii 
hortcsutnon  cgrcdiar  deman: 

3  eorum,donccimplcantiir(cilici, 
t  ticiniaprophctarum .  Exclufitli 

orationcm,fcilicct:  Tuicr  jt  jierip, 


gaiicro , 

mea.Gimcl.Coclufituiasmcas  4  r»-an/Mt a  >wecfi/(Ari//e.Ecclcfiaquoqm 
a  1  phJofojhorum  cioquijs  ncc  lec^o  irsmite       coHcluditur  dogmatlbus  hairctico 


iiamite 
fidci  ciiius  ad  ojjta-ain  peiucniant  paiiiam. 
b  T  Hinc  cui'iunt  meimirri)iir   do  entque   gta. 
dci.f.Mic.  c  *Siiblilcs  inlillciflus. 

n 


rum,vallatur  fupplicijs  pcccatoruir 

(  aliaspcrfccutorum)  quod  dcplo 

Ia'pidib.  quadris  fcmi  tas  meas  t  rans  toium  Dcotribuit,  cuiusiudi 

i.^uu.i.flim  siciiicct  diuinatumicium  imeiii-       ciofit.  .A^grauauit comptdemmem.\ 


Moraliter. 


gcniiss  farcuiaii,  dogmatc  lubticiti  pcimilit. 
fVndcA  timotc  tur  doir.ineconccpimus  &  pe- 
pfiimusfpiiitumfalutis.  Et.Cum  tiniorcactie- 
ni"'e  (a.vr.ope.     S  ^D'.iboliis  in  "■,<'i'ibris. 


CirCiimMdificaut  aduerjhtn  mr.  Ani- 

.  .  ,,.  ,  ni^^Tc  la.vc.orc.     "  i  i".il,uii'»  ni  "■''"•*'*•*. 

macuiiamrctnbuuorquamOimel      r  u  »>f  jf    nalcrh   Vrsusinfi- 
fignificatjprofalcribusluisimmi-  b  luDu.rciC.  l^^aicai.  visusinii 

Pljl.i4i.a.  nct,cxclamat:Orc»»»..d//;M«.«:.^c/«rr-      j,-rT.,n.,,,la „,;!,;  *l,?oinnhr 
"  /;.m  me.  Q,  d.  Circundederunt  me  do.m.       O'-!  ^^^^^^  ^^^  ^^^^^^)   ^^O  "^  2D1- 
Hiscompedibuspraegrauatane  cua 
dcrc  non  poflTu  forraidat.cuius  fuit  corruercfcd  mifera- 
tis  Dei cft  crucre ,  cui  hoc  mifcrabile ert  ,  quod conclufa 
carccrc  pcfllmaecaptiuiiatisnon  poteft  cgrcdi  adliberta- 
tcm  bona:adionis  aggrauaiurcompedibusdclidorum, 
&  carnalium  voluptatum,  aegiauatur  dolis  inimici , vt 
libcrc  ncquc.it  hisconftriftai.iqueis^adcaquasno  vidcn 
tur  properarc .  Aggrauantur  copcdcs  ,quoties  iniquitati 
iniquitatcm  apponimus,qus  fupcr  plumbu  rcde  fcdere 

ZidL<.e.  Tcribitur. txciur.t  o»af.»rte.Lachrym.-c  &  prcces  mifcncor- 
diam  mcrcnturiudicis:  vndc  valdcpotcftcotriflari  cum 
fic  fibi  offcnfum  iudiccm  fcutit,  vtoratio  non  poflSt 
tranfirc  ad  fontcm  pieiatis :  Quod  fit ;  quoties  Dcus  fic 
nospcccarcpcrmittit,utflagitianoftra  obtutent  aurcs 
pij  iudicis:vndeefl.Quiclaulcritaurcsfuas,nc  audiat  le- 
Q  gcm  oratio  cius  cftcxclufa.  Cvnclnjit  rifs  meas,v^ c.Habcnt 

Virgtliui  f.   pcccataquadraturamfuam.vndc  dicit  Virgilius.Hi^c  inc- 

Aeocid.  rtt««/,c«^j«nfr/tfc</o/t/;r'/«f^<««^e«/^/ii.Hisquadranturitinera 
noftrorumpeccatorum,vt  tandcm  ad  l"c  rcdcatinfclix 
ala,&vctuftatcinfcda  abinimicis  circumfcflfa^fcUeini- 
quitatis&  mircrievallata,  vanisfatigatalaboribus,cotra 
quahoflcs  intcriuse^ctcriufqjdcfaiuiunt.  Hisaggrauata 

compe- 


immanitatcm  tormcntorum  vcld 
ccptionum:  quod  frequcntcrcom 
giflcncmodubitat .  Suamquoqur 
orationcmcxclufam  gcmit,duma 
probationem   diuinum   aii.riii^jr 
5  difl^crtur,(cdnonaufcrtur ' 
ancoram .  Idcft,fpcm  fuani  ni  vui 
fixam,nehuiufmodi  fludibus  fubmcrgatur. 
b    f^rf^is inftdiatts .  Qmd  tcrribilius qiiam  authorcm n^ 
flrs  falutis  vr(um  &  icoiicm  ficn  nobis?  Vrfus,fcra  f 
dulenta,  &  brachijs  &  lumbis  fortiflJima.  InNabuc 
donolor  auteni  &  Tyto  &  Vefpafiano,quialibi  apak 
fingularis  fcrus  dicuntur ,  dominus ,  urfus  &  lc^^  "'^'■' 
tur,in  quibus  poteflas  Dci  inimicos  vlcifciturl 
ergo  iufle,  quod  pius  &  clcmcns  dominus  pecc; 
tibuslco  fitvclurfus,  utcius  potentia  hoiks  i.v, ,.,,,., 
mosobfidcatfic  aflligat,  quafi  fignum  ad  fagittanilcru 
falem  ponitur  :  quiacii;cunfufishoftibusundiqiieobi: 
dctur,  ut  frequetcr  quafi  Jhgittis  vulnerataad  medicuD 
rcdcat  ucl coada .  Has  gcntes quafi arcu  tcnlo(modcr; 
to  tamcn  iudicio  )  contralcrufalcm  fxpc  mifit  ,utuel 
Dcum  timcrcdilccrct,ne  hofliumfuorum  fagitlisvulr 
ratadcficerct ,  huiuskmitjefubuertunturabhoftibu! 
&  ipfa  confringitur. 

i-rf.s . Sub Dalcth  litcraqua: timorem fonat,phi 
anima timore  percufl^a .  yrjus  mft.  fa.cfl.quja &  uir 
gittarumin  apcrto,  &  infidiarum  in  occulto  exf ^ 
plangitquafi  dcfolata. 

Tetttviii 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
4«  I     Circu  mxdificauit  aduerfum  mc.  Hoc  poteji  exponi  de 
obftdione  cinitatis  tn^yro ,  vt  pradidum  eji ,  &  etiarn  de  illis  qui 
in  Bibylone  fuerunfrecluft  in  ergnliulis^  rnde  non  poterant 
loredi. 

2  Aggrauauit  compedem  mcum  .  Quia  aliqui  fuerunt 
fofiu  iii  {OMptdibus  lam  pondaofis ,  ciuod  vix  poterant  fe  mo- 
uere. 

i    ScdSccnmcVim^xiicto.ii^iafidicatficuteliexclttfumame 

'    ■         hutm- 


humanum  auxilium ,  ita  etiam  diuinum  .  yidibjt  enim  Jn 
mias  captinuatcm  per  longum  tempus  duraturam  ,  &  tdeofn 
ditur. 

4  Conclufit  uias  mcas  lapidibus  quadris.  Qu^'  ^'"' 
lomodopronuncpofjum  euadere,  quianuUu  claujurafortKiri^. 
uiua  fententia. 

5  Vrfus  infidians  faftus  eft  mihi .  nonperfe  fedpcr  f 
dieos  ,  qui  ex  ordtnatione  diuina  me  ceperant  per  vias  occuli^. 

msniftjias» 

-*  I  Tctfn' 


C^t  0  l{^^  L  I  T  E  B^. 

T  I  Circttmxdificauit  aductfum  me.ln  confuctudincm  pecca- 
torum  inducendo,  qua:  laqucus  cft  impcdicns  cgrcfllim 
apcccato:  ficutfilumquotenctur  auiculaperpedcmli- 
gata  impcdit  cam,  nc  fimplicitcr  auolet,  idco  fcqui- 
tur.  ^ 

X    .Aggrauauit  compedem  meum.  Pcr  habitum  vitiofum  cx 
confuetudinc  acquifitum. 

3    itd  &  cum  (lamauero.l\t  inftinaum  fyndercfis  rcmur 

miiran- 


murantis  peccata. 

t    Exclufit  oratiouem  rtteam .  Eius  impedicns  effcflum  f 

peccati  recidiuum. 

4  Conclufit  vias  mcas.  Proccdcndi  in  bonum. 

t    Lapidibus  cjuadris .  Idcfl ,  pcccatis  qua:  quatuorfaabc 
angulos,  fcilicctDci  otfenfam,  obligationcni  ad  p'| 
nam,gratuitorum  fpoliationcm,&  naturalium  vulnc 
tioncm.  _ 

5  yrjus  inftdiaiis  fa^us.  Hoc  dicitur  quia  fallaciadiatx 

non  poteft  vno  norainc  cxplicari. 

^  ^  ^  Semitih 


?^i 


Thren.Cap.IlI. 


982 


'  fU/fc Jdeft,iiTdicium,quod  tamen  differt qiiia  mauult 
itjcniicquosremuncrecquam  quosdamnct.vnde:/)e- 

'  ^,  maueiaih'is,&(.VoK(\  per arcu m  facra  lcnptura intel 
lij.inquachordanouitclt.fledhcurduritiavcrciis  Inde 
Ij  [[xmitiuntur  quibuscordis  duntia  penetracur,6c  ex 
arJiudicij  lagitts  mittuntur  adpe 


inpopulofuo;  quoddomini  pracdixcrat  comminatio,  D 
fcilicetcibabo  populum  idum  abfinthio:&  daboeis  po- 
tumaquam  [cWis.vndc: Incbriauit  me  amaritudinr.B^cplcti  Ictem./.b. 
enmi  fuit  lerufalem  &  in  prima  captiuitatc  &  in  fccun- 
da:&:  potataabfinthio,anguftiis,f.  &  nccelTitatibus .  Per 

, ,     ^  .  .  aquam  fellis  fignificatur  malorum 

Piiendavitia,&ahaqua:vulnerant  a  condlto.Daleth.  Semitasmcas  t  magnitudo&fempitcrnumcaptiui 
cbriratem.Aiaauteertquafir.gnu,  f„huemt&COnfiecrirmr  •  nn  ^  tat»siugum  autignorantialegis,qua 
vninc  iulcipiatvulncrachantaiis,  luDuemc<xconriegitmc.  po-  rcpletiamaritudinefeliis  pro  Chri- 
in?rcpellatiaculainimici.  r    -  «^^Xr>.Ui-,rv,  rvJ-^U  T-       fto  Antichriftum  funt  fufcepturi.   ....    , 

^   -  "  ruitmedelolatam.Dalcth.Tc-  ^  Mirnmrembmmei^.Ammaanoq.m^''''^''^* 

a  f.udicium,  V,. arcumfcr,p,urnum.      his& huiufmodi amarimdinib  ouo 
tenditarcum  luum,  &  polmt  t  tidieincbriatur,  vtnihilcidulcein     ^ 

prajfenti  vid^tur :  dum  tantis  maUs  Aikgorui.; 
mceuanter  affligitur.  Mifit m  re.  Hc,li 
s  Luxu,u.f,s  veiinfidciibus.      tcra.viuo  vcl  cftintcrpretatur.Aprin 
He.t  Mifitinrenibusmeisfi- 


irjw5tuftdinns,&i.Qomvi\nn\ssox 

eitapitis&  corporis,qu6d  vrfusin- 

iids  fattusfiteis,  qui  &  aeternus  eft 

&  )coiiimutabilis,nonqu6danatu 

raiecatis&  bonitatis  immutctur, 

icoropter  efFedus.lllum  cnim  ccn 

trailmm  fuum  erigi  permifit ,  qui  b 
'  vcit  vrlusinfidians,rraudc,&  forti 
.  iiunc  perimcre  &  dccipcrc  tenra- 

uii,ficut&  corpuscius  aprincipio 

vlcie  adfineni  leo  ablcondito  .  His 

dubus  beftijs  omnis  diaboli  laeuuia 

m<iiftratur,&  perleoncm  ipfe  dia 
^  bois,  per  vrium  vero  mebra  cius', 

baEtici,  fcilicet  &  falfi  fratres .  Vr- 

iiij:nimlicetbrachijs  &  lumbis  for  c 

titous ,  ramen  capite  eft  infirmus , 

Cctiomnes  mali  caput  infirmum 

hacnt,  idc(t,diabolum,  qui  vel in  manifefto  vtlco,  vel 

vt  rfus  in  abfcondito.cjj^c«»«f  quarens  quem  deuoret.  vnde: 

Duolus  un/juam  leo  rugitns  uaunut.&cVzlCt  quia  dc  forti 

tuincc6fidit,quirugiens  &  frendens  circujmit.De  cu- 

iuaifidi)sdicitPfal.  Iniidmur  inaifconmiv  quiijtleo  mjpelun- 

citji .  Hisarmis  contra  mcmbra  &  caput  pugnat,  vnde 

gciit  propheta.mio  Chriltus  &  ccclcfia.Vrlusinfidiafls 

i  laciseft.  Hsfunt  beftiae, quas contra  Dauid  paftorcm 

imvcniunt,&grcgcm  deuorare  cupiunt  .Sederuit 

.iidouemdcoiclconis,  &faucesvrfi  &brachiadi- 

icejjit.  Hiceft  Chriftus,qui  oues  fuas  ducit  ad  pafcua  vi 
t*i  cruit  de  ore  leonis,  &  vrioru  brachiac6fringir,nos 
aiipopuluseius  &ouespafcuaeeius.ToUit  etiam  ariete 
denediogregis  ficut  ipfum  Dauid,que  fidiis  non  eruif- 
fehon  euahHct .  Ha:  beftiae  auerfus  Dauid  confurgunt. 
lda,contraip(um  Chriftum.Dauid  lcone  &  vrfum  in- 
teiecitqa  fadu  eft  in  morte  Chrifti,  qn  oues  liberauit. 
a  Smitai  mfi?jy«Z;«f rw.Haec  lugendo  rcpctit.pojuit  me  defo 

Q  /dfw.Ierufalemjrcilicetquam  lupr.  prophetaplangebat. 
lai  fortaffis  in  (e  reuerfa,immo  Chrifti  fponfa  fanguine 
eisdotatagemit  fe  de(blaum,&  quafi  adulteram  a  fpo 
idereliaatD,quafi  fignumadfagittam,  &c.  Chriftus 
enn  dc  ecclefia,in  titulum  contra  omnes  aercas  potefta- 

,.  re<&  fallacias  erigitur.  vndc;  spetiactium  fatii  jumu^  ange- 
lis  r  hominibus.  Chriftus  in  le  &  in  omnibus  mcmbris  ia 
cii^inimici  opponitur. 

b  ^ijitinrembus.  Dominusiufto  iudicioquafi&  arcu 
diisxtenfo  tandem  mittit  in  renes  fagit.fi.pha.vt  eorum 
libiinem  puniat^dequibusdicitur:'^»"/'?'"^'/"^ ""^  vxorern 
fromt  fui  binmtOat .  Per  pharetram  occultum  Dci  iudi- 
'  ciui  fignatur ,  quo  Nabuchodonoior  &  alij  contra  k- 
rulleni  quafifagittse  diriguntur ,  vtexpofita  quafi  fi- 
gnm  vulneretur  ,  quam  cum  propheta  iam  obfef- 
ianincreparetquafiillum  nugacemirrifit,  vndeaddit: 
f^cs  fum  inde.o.p.  Rele.  m.  a.  In  fecompletum  dolet  & 

in 


IVndiquc  pcrcuticnjam.       b  TTimoiis 
vcl  anioris.vdcuiiislibetaifliftionis. 

mc  quafi  figniim  ad  (agittam. 


3     ISa^ittas  occulti  iudicij  vel  fciipturs. 
b  f  Viuo  vel  eflfe.        c  fVox  Chrifti,    vel  leie- 
m;x  ,  vtttque  enim  a  popiil  >  e"  derifus. 

lus  pharctrx  Cux .  He.  Fadus 
fum  m  dcrifij.m  omni  populo 

5"in  mt!  pfallchant,9ui  bibebant  v;nu.n. 


cipio.n.huius  alphabeti  cxinanitio 

2  Chriftioftenditurfmillud  Apofto- 
li:  tx/nanikitjefur.ferui.acc.&cproptcr  PhtUp.iJU 
quod  opprobria,&  paffiones  &  mor 

3  tem(uftinuit.Sedtamenfempcr& 
incommutabilitereft,  &  vcrc  viuit 
quafi  reipodeat,  deridcor  &  afiligor 

mco:caticum  eorum  tota  dic.  4  cruciormorior,fedtamen&veresil 

TPaiTion.hus.      vcrc  viuo,  &  vitam  pcccatoris  nolo,  E  , 

He.repleuitmcamaritudinib.  5  quiavitanonvultmortcm.H?cna- 
*■  quevoxfponfi  &  fponfjc  commu- 

nis  eft,  vt  illa  confiteatur ,  quia  cft  & 
viuit:& ille refpodeat,fum  &  viuo,f m  illnd:J{efurrexi,& 
adhuc  tecumfum. Hiccttcrgoqnic&Scqui  viuit&prono- 
bisplangit:&  pro  illis,M//;n«  renibus mcis filias pharetr^  fux. 
1  haretra  Dei  patriseft  fcriptura,ex qua  iudicij  Dei.quafi 
ex  arcufagitras,corpusChrifti  accepitquas&ipfepertu 
lit  por.Has  fagittas  ardentes  facit  aliquando,vtcorda  fri 
gida  vulneret  caiore  charitatis.Hxreticiquoquefagittas 
infidclitate  aliquando  intoxicatas   ex  hac  pharetra  pro- 
ducunt,&  corda  innocentum  fcriunt.Exhacpharetra  vc 
niuntfagittje,ex  quibusexteriorhomotimorcconfigi 
tur, &  interior  amore  afficit.vnde:Co»^_ge  timore  tuo  car.m.  PC1I.1  x8.p. 
Quod  enim ait:  W;y/n'n  renibusmeisfilias,pharetr<t.ldcR,!^ffc 
ftioncs  diuini  timoris  vcl  amoris.  In  renibus  propagatio 
carnalis,&  in  fide  virtutum gcncratio  fpiritualis .  De  his 
rentbusgignit  Chriftus,in  vterocaft.Tmatris.Idcft^eccle- 
fix  mifit  in  renibusfiliaspharctrai.ideft,  fagittas,  quibus 
adamoremvulnerentur  ueladtimorem,  vtvitiaperi- 
inantur,virtutes propagetur.vn  Dauid:^rf  renesrneos.etc.  p{^4*^*'* 
Et  alibi:  iavht^  tua  injixxfunt  mihi.SznQx  quoque  prxdica-  idJJ,^' 
tores  Dcidehacpharetraquafifagittaediriguntur.  vnde:  p  ' 
Inpharetrafua  abjionditme,ac  fidicat:Chriftusquafi  fagitta 
clcdam  abfcondit  me,in  pharetra  fua.utoccultus  caligi- 
ne  (cripturarum,&  tandemex  arcuemiirusprobemre- 
ncs  &  cordaomnium.Fa(S«j/«»3.Cui  fimilecft.  Egofum  PCilii.b. 
vermis,&  non  bomo,&c.Qnod  in  pafiione  declaratum  eft.  •  Piai<?8.c. 
C     1\epleuit  me  amaritud.pafine.  Ideft,  myrrhati,  vini.  vnde 
'Pfa.l. Dederunt  in  elcam  meam  fil,  &  in  fiti  mea  potaueruntmein 
flc«o.Cumdicitfe  inebriatum  abfinthio.oftcndittam  in- 
terius  quam  exterius  fe  affcdum  amaritud  nepafilonis. 
His  &huiufmodidoIoribus  totumChrifti  corpusviq; 
ad  confumptionem  cruciatur. 

Greg.Ebrius  quifq^  quod  patitur  ncfcit.  Qui  vcro  ab- 
finthioinebriatur,&  hocquod  (umpfit.amarueft,  &  tii 
nonintelligiteandemamaritudinequarepIetur.Huma- 
num igitur  genusredo  Dei  iudicio  in  voluptatibus  fuis 

#fibi 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■5«  I  retendit arcum fuum.  In  exe) citu  enim  (.haldprum erat 
mui  jagittarij,  qui  ex  omni  lempo)  e  mi:tebantjagiitas,ad  inierfi- 
ciermm  defenfores  murorum,  ideo  fibdvur. 
2,  vlifitin  renibus  meis  filias pharet.  Ideli,fagittas  qu£  di- 
'un.Ypijaretr^Jecundum  modum  Loquendt  Hebraicum.Et  quiaft- 
c  t,ie  a  matre  cuJtodiHntur,ftc Jagiil^  in plmctrapro  ctiftodia  re 
ponttur. 

5    TzCtns 


M  0  B^.A  L  I  T  E  l{. 
\  t    mitas  mcas Jubuertit,&chonnvn  propofitum  fubucr. 
teno. 

t    onfregit.me.ln  pcccatum  pr?cipitando,ad quod  fcqui 

turicfolatio. 

i    \undit  ar.fuum.  nouas  tcntationes  pr.tparando. 

t    £« 


3  Fadlus  fu m  in  deri.omnej  enim  nationes  ludps  deridebant 
Jtciit  deuicios  tr  cptiuatos. 

4  Canticu m  eoru m,  & c.  de  talibus  enim  viclnrijs  folent  fie- 
ri  cantilenf  ad  laudem  triumphantium  &  vituperium  deui^oruwt 
ideo  fubditur. 

5  Repleuit  me  amaritudinibus.  Tana  enimgraum  nomi 
nepotusamartde/igtiatur,ttiamJccundumcommunemmodum  lo- 
quendi. 

*  I  Confregit 


I    Et  pofuit ,  &c.  nam  eius  exercitium  eft  me  pcrcuterc 

per  culpam  iteratam. 

z    Mtjit  iu  eJrci.tentationes  luxurie,qu?  in  renib.viget. 

j     Fatlusfum  in  derifum.  Nam  pcccatum  luxurix  maioris 

eftinfamia:. 

5    i^d/jfcwfrMcawa.  culpae  &infamisc 

\    Insbriauit 


5,83        G\o(.  ord.  &NicoIai  de  Lyra 

/f  flbl  dimiflrum ,  atquc  pcr  cafdcm  voluptarcs  fpontancis 
A  voluptatib.traditum,abfinthioclUbruim,quia&  ama- 


9h 


tl.AMi<c.  ra  funt.quac  pro  huius  vitac  amorc  to.crat,&  tamcn  can- 
dcm  amarimdincm  caratatccupiditatis,auaa  inlcnfibiU 
tatccbrictatis  ignorat.Mundi.n.glonamfuics,  dum  mul 
ta$  .p  ca  tribulationcsrcpc- 
rit>amarum  cftquodbibit 
a  Cunfrtf^ttad  tmmerumdev. 
■if.Icrcmiam  a  popiilo  affli 
ftum,  &  populum  ab  hofti 
busnuUiduliiumcft  .  Hic 
enim  pcnc  famc  pcrSptus 
eft,  illc  omni  gcncrc  pocna- 
nim  dcpaHus  eft  vndcqua- 
fj  cincrc  cibatus  plangit,  ut 
■animacxpulfa  dc  corporc 
ocdatur ,  vndc  bonoru  cft 
oblitus,  quorum  mcmoria 
intcr  fupplicia  cito  clabitur. 


f  Mirihiti  »cri.  a  •'Vt  nfc»nu»  trmanfat. 

incbriauitmeabfiiithio.Vau.Cofiegittad  nu  f 

t  frtcd<caioi<!<vcl(enru<.  b  fCinciem  canquira  paiiL-ni  mauducabam  ,  &c.    [ 
c  tPcrnMfnti«,mo:tisinemoiia. 

mcrumdcntcsmcositcibauitmecincrc.Vau.  2 

a  ^Amu  radinepillioni».    f  Adeoopinione.  b  T  Aff.aLS.     c  ^Ptsieiiio- 
tum<elfjiuiottim,de|quibus  diciiut.Credo  adcrc  bjnadamini  iii  leiiatri 


transfudit  Chriftus.C/td.we  crwrf  m  Pfal.Cwr«»  (anqut 

pahtm mandutabatit,  crr.quib.  nialis  rcpuUa^cft  animac 

hiquosplurimumdilcxit,  &  proptcr  quosvcnitonv 

odio pcr  cqucbatur cum  vndc:CffpK  icjiis udere &ptutr  \ 

Sub  Vau  vcro  litcra  iftacxaggcrantur.&pcrcaquid 

da  Uint ,  durius  tcmpcrar 


* 


f«A 


Dcot.  t^A. 


teoaisod. 

Iob.4tA 

MaRkio.c. 


AUegoric». 


Et  rcpulfa  cft  anima  mea;  oblii'  lum  bonoru. 

V"'<levirfciur. 

Vau.  Etdixi  ,Pcrijttfinismcus,  S^fjjcsmeaa 

a  ^Hic  a  petfoni  fua  mifera  iudicis  iiiileiicordiam  toiiipaiai.       5  Ezpufitit 
Cgillatim  in  commodis,  bencuolenturo  iudicis  coirp  tai  .1  ff.  luaa.lua,& 
iudicis&adurilani.quod  propiijs  noiatutlocis.   iDuftevelhuc. 
b  wPio  noU;  p;u?er  taflus «ft  Chnau»  &  ttanfgerflio,&  malediftum  Sc  pec- 
■  .  L  c     ■"  catum    c  T^tiumiix  . 

Lugct  crgo  prophcta  hnc     .-     ^ain.  Rcco"idaret  paupertatis&  trant 
B  populi  fui,  &  fpcm  conucr  b  '  r     r  ^  t Amar,.«>..ni.. 

tcndi  dcpcrifle    Impius  n.    grcflionis  mcp,abrynthii&fclIis.Zain.Me- 

CUm  in  profundum   malO-       b^  ,v,ix  a.em..     ,  Ul  J.U  ...  b  1  L-c^  in  U.uia.,  .uo  anima  mea. 

rumvcncrit.contcnjnit.  •    mcmor  tcro^.SctabcYcctin  meanima, 

Confrt.adriu.den,  Anima  '  ^  ' 

faftidio  fandlx  fcriptura;  af 

fcQa  frafturam  dcntium  plangit.  quibus tcrcrc  &  riimi- 
narcdcbuitvcrbumDci.  Animal  cnimquodnon  rumi 
nat,in  lcgc  rcprobatur.  Vcrbum  Dci  fenlibusquafi  dcn- 
tibus  molcre&  ruminarcfanitas  &  vidus  cft,  vnde  in 
prxconiumdicitur.cpdentcs Moylinon  fiicruntt com- 
minati :  quia  verbum  Dci  fcmpcr  cordc &  orc  rumina- 
uit,&  pancm  angclorum  indefincntcr  comcdit  Gui  aute 
dcntcsfranguntur,rc£lccincrccibatur,inquocordismg 
flitia&  poenitcntiadc(ignatur,undclobcumdominum 
vidiftct  &  audiflet  inquit:.^?'»  pamter.mm  inf.iuiUa  &  cine- 
»f.quia  fcilicctuifaDcipulchritudinc,  &altitudincfauil 
lam  &  cincrcm  fc  cognouit.Et  alibi:0/jm  m  ctlic-u  &  cintre 
paiitentiam  e^iljeu.  .Y)\Cit  crgo:Cita«/i  me  iinen  :Quafi  dicat 
quiaucrbumDci  ruminarcdiftuli,ingcmifcocibatusci 
ncrc  mortalitatis.  Kepulj^tfl  anima  nie  :  hitusjum  Loiiorum. 
Dolet  fc  a  DeorcpuWam  &  tcntationibus  cxpofitam,ne 
ad  bona  qua:  fentit ,  libcrc  rcdirc  poflit:  qux  opprcfla 
acrcdinc  doloris  non  potcftbonorum  rccordari,  unde 
addit:  Vertitfinis  meHs,&  fpesmeaa  <io»«i«(/.  Hxcbcnelitera 
Vau  fignificat,  quje  non  cft  illc  fonat,  pcrijt  cnim  &  non 
cft  cum  domino.qui  ucrus  finis  eft  &  cofummatio  idco 
Ipcm  fibi  a domino pcrijflclugct,quiafc  ad  diimcrigcrc 
non  ualct.  unde  bcnc  fcquitur :  Zain ,  qua:  intcrpretatur 
duc  tCkUcl  huc  tanquam  uocc  dodoris  dicatur .  Noli  diu 
inuolui  in  his  malis, fcd  duc tc,  &  tanquam qua:rat quo 
dcbcat  ire,&  rclpondct  demonftratiue:huc.f.in  uiam  pre 
candi:&  quid  &  quomodo  prccari  dcbcar,fubiungit:  i\e- 
cordarepjuperiaiis  &  tranfmi'^ruiio>usme.t,i!rc. 

Covfngit  ad  numcrum  dentes  meos ,  &c.  DcntCS  Chrifli,  i. 
apoftoli&ali)  difcipuliinpaflioneconfradi&diflipati 
lunt,  quibus quafi  dcntibus  ( credcntcs in  corpus luum) 

transfu- 


6 

7 
8 

t 
9 

lO 


turqu.-Elonat:  nonlicill 

vclnon&ille.Licctcnii: 
di  xcrit :  Pirr/ /  finis  mtu\  ,jp, 
tiieaa  rfom.-no.Non  ficiljca. 

bitrarusefl,  &nonillcob 
tuscftbonorum  quictn 

patrefcmpcrhabuit,autri 
cundum  humanitatcm  n> 
ccpit,dcquibus.  Ciedutii 
luna dutniniin  terra  viutnti» 
Non  ergo  fic  arbitrarusci 
licct  anima  ipfius  repul 
fit  duritia  ludcorumacd 
mium  dolorcm  anim.' / 
moerorcm  infinuat  tanqi 
incbriatusamaritudincp 
fionis,non  pofiit  bonorur 
rccordari,&  cxaccrbatusi 
CMiVerij: fiiiis  mi'Hs.A\^\'  " 
mincsautcmpcrijflcv... 
tur,quid\ccbant:Seipfumnonpoit(ifatuuMfacere.S\ccaic 
hsrcticorum  &  pcrfccutorum  malis  rcpuiraprstcni 
rum  bonorum  obliuifcitur,&  nouisopprefladolorib 
inquit :  Terijt  finis  meus,&fpes  mea  a  dommo.  vndc  Pfal.A 
autem  peni  motijunt  pe.penk  ef.  junt  gref.m, 
b     I{ecordare  paupertatis  &  tra>ifgrclJwnismeie,&r.Ahm 
huius  alphabcti  dcfcribit  miferias  mifercciuitatis&  p 
fionesChrifti,&ccclcfi£laborantis,utctiamquafid 
^crandodixcrit:  Verjjtfinis  meus,& fpcs  mea a dommo ,^ 
utdiuinitus  auditum  cft,  ductc:moxnouafpecrcaii 
addominumconucrfusprccesamittit,  &  promittii 
dcinccps  mcliora  fpcrare,  praetcritorum  oblitusdeli4) 
rum.  Vndc  aducrtendum  haecclemeta  magno  niyto 
cflTc  prxnotata,  quibus  magna;  intelligenti^  facramcni 
quafimctrot  iuxitfpiritusm  prophcta.Etquiafcnr 
Deioccultus.hincindemyfterijsobumbratur  ,qu 
rcli:ratishumanis  patcat  fcnfibus,^rcgicSpirituiraD> 
ha:c  &  huiulraodi  intcrpofuit.  ut  faftidiu  auferrctle?! 
tium:&  intcr  lachrymas  animas  recrcaret  intcllige.':r 

I{eccrdare  paupertatis  &  tran]grtffionis  me(e,ahf\nihij  ct  f 
Aia  quoquc  in  hoc  verbo  viuificat  ur  &  reducitur,c:. 
citur:  Duc  te  fjuc:  q.d.  ToUe  grabatum  tuum  &ambuU.  vo 
fupplicans  dicit :  l{ecordare  paupertatis  &  tranfmigtaiio  f 
nita,&c.  Heccnimin  Adamquafiinprimo  florctra 
grcflfa  &  paupcrtate  nudata ,  Icd  cum  in  haclitcra  k' 
duccrc  iubetur:momoria  mcmorarur  &  ficut  filia  .\ 
hecontrafpem  in  fpem  crigitur:  &  vcnit  ad  litcr 
Heth,qu^  intcrprctatur  uita  &  pauor :  ucl  ut  poftqm 
moniarumlachrymastimoredominiconcipiatdeq 
dicitur:/«i«!f»  japientix  titnor  domini .-  &  guftetniliiir 
nus  Dei  verbum,&  voce  confeflionis  dicat:  Mijcnc, 

S  dov.i 


NICOLAVS    DEJLYRA: 

.}:  I  Confrcgitadnumcrumdcntcsmcos.  i^.rf.  firrmwa/"- 
fliHiontm  lultmui.ae  Jt  omnes  dentes  mei  fuifjent  ffgiUatitn  confra- 
{I''.l{.t.Sal.dicit  ifuod  h^c  efi  literasConfrcgit  in  arena  dtntes  meos, 
qiua  lud.ti  ai  lerra  fua  eietiifaciebant  panfsfiihcinericios,:n  (jui- 
bus  ci.mmijcebir.tur  pulutres  &  areni€,fecundum  quoddicitur  ET^e 
ch.  ^.Siccomcdcnt  filij  Krad  pancm  fuum  poUutum  in- 
tcrgcntcsadquascijciam  cos:  &  ficcxarenacommifta 
offcndcbantur  dcntcs  manducantium. 
1     Cibauit  mcci.  Commilio  tn  pane. 

3  Et  rcpulla  cft,&C.  .Ab  omni  conjolatione. 

4  Obliius  liim  bonorum.  Idcfi ,  itadongattufum  a  bonis, 

acfi 


acji  nunquam  altqua  habuijjem. 

J  Etdixi  peri)t,&C.Z,o^«««>-  inperfonainfirmoruni,tpii  (ft 
ladch.itit  ni  defperationetn  txpondere  malorum,  &idcofupcr 
prophcta  deprecatur  dominu  in  pcrfona  popiili  lam  afjticii  c:. 

6  Recordare.  Tu  domine. 

7  Paup    Quam  jufiinioinamoticneomniumbonorbtneor 

8  Et  tranfgrcflionis,&c.  Et  accipitur  Inc  traifg^tjfio  />-, 
idejifpajjionis  rnex,  quam  Chaldei  intulerunt  mihi  vliru  koci 

9  Mcmoria  mcmor  cro.  SLilicetpeccatorum incorun., . 
bus  ijia  merui.  In  Hebrp  habttur :  Memoria  mcmorcri; 
domincad  punicndum. 

I  o  Et  tabcli:ct  in.  Depeccatis  perpetratis  conjufa,  (J  qi*o 
lis  confufto  addncit  gloriam,ideo  Jubditur, 


M  0   H   .A   L  I  T  E  l{. 

1 1    Inebriauit.&c.Ex  infliflionc poena:,cum  dicitur. 
I     Confregitadnum.  Idcft,mcditationcsmcasbonasquib. 
mafticatur  &  incorporatur  cibus  ucrbi  diuini:  quo  dcn- 
tcsfranguntur,  quando  mcditationes  maljcinerediun- 
turidcofubditur. 


Cibauit  TOf.Idcft,iiili  mcditationc. 

Et  repulfa  eji  anima.  a  mcditationc  bonorum. 


2 

5    Etdixi ,  pe,  Quia pr?di<fta  inducunt  aiiquando  in  de- 
Ipaauoncm.  ^ 

<5  ^CQt- 


6  i^ecordarf. Wic  ccclcfia  cognofccns  fuam  mifcrian  ' 
conucrtitad  implorandamDci  mifcricordiamdi.iv 
darepau.cx  gratuitorum  fpoliationc. 

7  £f  tM»/.  ex  naturalium  vulneratione. 

t    .Abfynt.  Ex  poenarum  multiplici  pcrpefl!ionc,  &<!  • 
dc  fcipia.  .  j 

9  Mtmoria. Pr^didlorum  frcquenti  meditarionc.  i< ' 
fubditur. 

10  Etabef.Vxz  confuCone,  non  tamen  defpcrabc 
Dci  mifcratioiieadco  fubditur.  \ 

t   ^i^ 


Thren.  Cap.Iil, 


9'T 

%  dSniffl:  quia  non  fumus  confnmpri. 

t^  \ecordarepcr  ci^f.SuBthxc  vciba  Chrifli,  funt ecdcCix 
pjf icipantis,  CUi  dicitur :  Brati  paupc  >  s ipiritu  (juoniam ipjo- 
ra «•/'••  rej^nnm  Calornru.  Chriftus  tamcn  ncc  tranfgreflus 
cfi  nccaliquis  fuam  transgrcflionem  iudici  oiFcrt :  fcd 
vd^cunde  profcrt  uiuote  fa 


926 


(ieUnamd  peccatismeis.  Scd 
Qirtus  tranfgrellio  legis 
prrtiobis  faclus  efl,(icut  & 
niicdidum  peccatum  vn- 

^C.UU<i^^i<i  omnis  (^ui pf.ndtt  _         ^     '    r  T 

in tno:  &  eum  qui  non  no-  b  quia  non  t  lumus  coiumpri.quia  non  dcfe 
ueit pcccatum, fccit ^ no-  --  ^..        .- .   .... 


aTVif^tt.  «ernam. 

mea.  Zain.  H^crecolcnsin  cordcmeo,  in 

aUVitavcI  pauor.  lj<^A  pctfona  ■iiHicis.  efNon  noOri  nieriti. 

Deo  fpcrabo.Htth.  Mifericordix  ddmini , 


aTR.<:liquiaf  faluac  tient.        liCTot  inalis, 


a^FonsviuiJS«ficcienefcit .  blSccundumniuliiiudincni  mifcrationuin 
tuatani  dcle  iniquitatem.m.&c.  cf  Confe/Iioneni  tuam  &  patieniia 
tuam  1Di'<-si  &  te  cojnofccre  feci.  dnQuandofjl  iuftitia  leftirrex  t. 

&:iaicdiduoi  &tra_nrgref  c  ce'iutmiferationescius  Heth.tNdui  dilucu 

af  Fais  mea  qui  moda  dicebas:Feriit  finis  nieus.  TDominuspars  ha:re 

ditaiis  mejE, &  calicis  mei,  &c.  Pottio  mea  domine  in  tcrta  riuentium. 
Portiomeadomine.dixi  ciiftodirc  legem  tuam 

Io,muIta  ellfides  tua.Heth.Parsmcadii.<?,di- 

a^Vnde:  Expefta  dominum,>iiilitcr  age.         bf  Si  moram  fccerir. 

xit  aniina  mea  ,propterca  expc6labo  cum 

a^Vnde:Krnitatcmfecuti  cum  ler.tdo.     I^Q^im  bonus  ifiael  Deus,his 
quit:dolunccoide.        fCumpeiueifo  pciueite. 

b  fOptand"  &  diligendo. 

Teth.  Bdnus  eft  diis  iperatib.  in  cum,  anima: 


liocm  dcleret  noftra.  Ma- 

gnm  crgo  efl  quod  dici- 

l^Xl^ecerdare  pauptrtas.Q\liz 

prtnobis  fadus  eflpauper, 

vtosditarct,  &  iungeret 

cuj  capite  corpus:  v  t  deprc 

caone  capitis  purget.Cor- 

puauteraquia  in  prxfcnti 

vitfinc  tranfgrelfione  non 

vii.t,muhis  airumnis  rcple 

5  turk  amaritudinc  abfynthi),&:  fcUis.  vn  laborib.&  do- 

lor).  fatigat  ecclefia,  vt  dccoda  paflionibus  fponfo  (uo 

fiaiicceptior.  vndedicit.^fccirrfart/7.!«.Qn^afi  dicaf.rccor 

daiquxpro  traigrcfl^onib.  meis  patior.Idcft,abfynthij 

& fllis, mfwo«a  numorircj&c.  Acternx  vita:  lcihcet,6c 

idc  mox  tabcfcct  anima  mca  ad  cam  fufpirans,  lccun- 

du»  iUud:Defccit  in  la.t.anima  mca  vndc  addit.  tixc  re- 

iolii  mcordemeo,in  Deojpera.  Cumenimecclcfiaadeius 

coicraplationemfedirigit,quafideficiensgemit,&qua 

cxfclliuspoteft  dicit:  memoria  mernor  ero.  Ex  ea  illa  lcili- 

cetnemoria  xternae  vita:,qu2interius  afpirata  viuifi- 

cat  t  dilcant  Chrifti  mcmbra  nihil  aliud  memorare co 

|it;caut  diligere,quam  fe  in  nouitatem  vita:  reforma- 

re,inotandusccclcfix  fubitus  profedus,qu2prius  vf- 

qiiaddclpcrationem  vcnit.fed  ex  quo  falutarem  vocc, 

(ij((f,audiuit ,  mox  memoria  intabuit,  &  recolensqua: 

fuinuitin  verbo  illo  longcadduda.  In  Deo,inqmt,lpera 

^['^uafidicat.  tn  verbo  tuo  laxabo  rete.  Sic  contra  fpem  iii 

fpai  conualefcit  ieterna:  vitse  memoria  recrcata. 

a  [//crjcordu  dowi/n-.Pafchafius.  Depofitislamentationu 

qurimonijs  incipit  moralitcr  viam  reucrtendiadDeu 

•  cxianare,  vt  nemo  audeat  de  fe  prxfumcrc,  quia  no«  eft 

•  •po\/Hisnt<\Hf!Cwrentis.\'rd  Dei  milercniis.vndc  3\t.  Miferi.do. 
Qa  non  fumuscofampti.  Quia  fcilicet  reliquia;  Ifrael 
falifiet.Sic  anima  quxlibct,  mifericordise domini  tri 
bu;  quia  non  cft  conlumpta  flagitijs  (uis in  infirmiiatc 

C  camSjdeleiJatione  fcculi  hoftium  infidi)s. 
b  Q^ia  non  dt.meius.Vndc  dicit  Dauid.  Miferere  mei  Deus 
ftchlnrnmjgnam  mifericordtam .  Q^?^  ^'^^^  '  M^S"''  ^^^^ 
dcltta  &  magna  mifcricordia,multa£  iniquitatcs,fcd& 
JintK  miferationes  Vnde  nulli  diffidcndum ,  non  defi- 
ciut  mifcrationes-  Vnde  fons  mifericordise  non  ficca- 
tur  nifi  prius  fucrit  exficcatus  Hoc  cft  initium  noftrce 
couerfationis,  &  Initiumvita:timordomini.vndc.Bc4 
iHSHr  quitimet  duminum .    Timentes  cnim  bcati  funt , 

& 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
l^  I    laec  reco.  mmiluer. 
i    n  Dco  Ipe.D'  confecwione  diuine  mifericordia  finaliter, 
}    Ai\cticoidixdomini.Hic prophetaconfitetur diuinammi 
ftriadiam qu^ftmper  coniomitatur  iuHitia  juam,  pp  quod  pcena 
«  0(  infiiBa  di  putientcr  tokrai da.Et  primu  ponitur  hutus  confef 
fiof.undo  rtm<.uetur  erroris  occajio,ibi:^on  enim.  Dicitigit: 
Mijicordiie  dortiini  jupple  appartnt  inpurmoiie  nojira, 
4    ^uia non,&C.Z.jc/t  hoc  merwfknt  peccata  nofira. 
i   ^uia non  dcfcccrunt  mifciationes  dus.Dimittendo no 

bis 


&(apicntcs.  vndc Beatusdiumtueyudteyisdomine,  C^delege  15 
twarfocwem^aw.Nam  &  fandorumcftpauor.vnde:fec/rf;r  Pfiln.h 
pauorfnper  ^brai}am  cum  lacr^ficaret.er  Dauid  dixit:  Ego  di- 
xiinpauore  tneo  omnis homomenddx.  Quiliuncpauoremha  G*"''r-e 
bent,&  vitamhabent.  Quodquamacceptumfit,apcri- ^^^*"''* 

tur  cumdicitur. 
C  l^oui  diluculo  multa  efi  fides 
f«.7.Q.d.  Poftlachrymasq- 
rimoniarum,poft  tantura 
fuppliciu,poft  cofeflioncm 
fcclerum.poft  prece  &  con- 
fcfl!ionem  non  diflera  mifc 
ratione.  NouidiluculomuUa 
(ft  fides  f  «^.Noui  fidei  confta  |  ooujt.f.mi. 

6  tiam  dicenti.'; .-  Non  defecc  fericordije 
runt  miferationcsdomini.  quoiibetma- 

Jiuui  diluculo  quiama.  cfifiies  nctmagnacft 

7  tua.  Ac  fi  dicat ,  approbaui  If^^^^^^f, 

8  qu^humilitcrgcmens  cnugnjcil  fidcli 
nierafti ,  &  nofccre  te  fcci,  tas  tua. 

9  quia  multa  eft  fides  tua  di- 
luculo  radio  fidei  exorto, 
qn  fcilicct  Chriftus  rcfurrc- 

10  xitlnquodiluculoadomi 
no  commedatur,qu^  prius 

infirmitatecarnisperiiflTe  videbatur,fmillud.  Teriftfinis^?^^*^» 
m-us,&c. Morc  fuo  faepiusprophetje  perfonas  mutant  &  ^ 
tcmpora.Vndein  Canticis  canticorum,nunc  fponfusad 
fponfam  nunc fponfa ad  fJDOnfum.nunc ad  fodalcs  ami- 
cos  loquitur,muhoties  abfens,  multoties  prajfens  eft  fpo 
fus,vtfponfjBdefidcrium  inflammctur.Hicquoqucfpo 
fa:  anguftias  fuas  plangenti.continuo  adeft  fpon  fus  &  cd 
folatur  dicens.T^^""*  dU  .muLcH  fides  tua  .Fidem  tuam  laudo 
&  prefcntem  mccxhibeo,quem  abfentem  lugebas,quia 
diluculo  noui  multa  eilfides  tua.vn.dc  illa  refpondet. 
d  Vars  mea  d.di.a.vj.pro.ex.eum.  Foelix  qui  hecdiccrcpo- 
teftalienus  avitiis,f(^regatus  abomni  labc  pcccati.Qcf 
&  Dauid  fub  cadc  Utcra  odauo  loco  pofuittPomo  mea  do  „^.., 
mincydtxt  cmtodire  legem  fM.'i>w.H?c.n.folummodo  vox  cius 
cft,qui  de  feptima  tranfit  ad  odauam,  ideft,  de  prazfenti, 
&de  veterivitaadfucuram,&  ad  nouam  quiterrena 
non  concupifcit,foltim  Deum expedat  quem  diligit,  & 
non  fibi,fcd  Deo  viuit.  Vnde  adTcth  literam  perucnif, 
qua:  cxdufio  vcl  bonti  interpretatur.Talis.n.fummo  iti- 
haerct  bono,exclufus  ab  omni  tcculari  negotiomec  mi- 
nastimet,necoble(flamenta  ampleditur,quia  forasti- 
mor  a  pcrfefta  charitate  excluditur.vnde  fequitur. 
C  Bonuseftdominusfperantibusineum.&c.Vc\imi\ios:  Bo- 
num  eftfuftinerc,&  fperarc  in  falutare  Dci.  Qyisenim 
vercfuftinetdominumnifi  quicharitatis  ftudioexclu- 
fus  cft  ab  omni  labc  vitiorurii?  Quis  fperat  nifi  qui  vere  F 
diligit  &  optat  ?  Quod.n.fperamus  per  patientiam  expc- 
fliamus.Sic  qui  fperat,fuftinct :  qui  f  uftinct  per  patientiS 
cxcludit  affeftuscarnales.  Itaquefub  hacUtera  vtraquc 
intcrpretatio  quje  difcordare  vf ,  congruit ,  vt  bonus  fit 
dns  (perantib.ineu.Qui.n.fperant,n6deUnquunt.  vnde  Pra!.ti«.t 
Dauid  fub cadem litcra dicit:Bnnitatmfecilti cumjeruo tuo  P^-7*» 
rfow»'/f .Et  aUbi.  Quam  bonus  Ijrael  Deus,his  q<>i  rcclo  funt  cordc. 

Cum  perucrfis  autcm  peruertitur,licet  fit  natura  bonus. 
Etnefpes fit  otiofa . continuofubiungit:  ...4««>««^«.6r«t 

^  iilum. 


bis  reliquias  populi  quamuis  non  meruifftmus. 

6  NouidilucuIo.i.<ip«£mM  mta,  qute  dicitur  diluculum  vit* 
fjiman^yfiLui  Jene^us  dicitur  tefpera.Fuit  enim  leremias  dpueri-- 
tia  tlluiiraius  cognitione  diuma:vt  habetur  in  pnncipio  buius  libri. 

7  MuUa  eft  fides  tua.  ldejl,fideiitas.  Et  dirigit  fermoncm  ad 
Beum,qui  ejt  fidehlfimus  remunerator  bonorum,idto  Jubditur. 

8  Pars  mea  dominus.  quafi  dtcat  fufficit  mihi  pro  omntbus. 

9  Proptercaexpeftabo  eum.  ldejt,remunerationemeius. 

10  Bonuseftdominusfperantibus  in  eum.  i{epticatio 
efi  tiujdemfenieiui^  ad  maiorem  (onfirmatioriem. 

*  I  Bonura 


M  0  1{^^  L  J  T  E  I{. 
ii    i{crec.&c.  ProptcrquodrccognofcitDeimifcricor 
'  diaidicens. 

i   dijer.dom.  Supplc  apparcnt  in  hoc. 

t    ^"'''«on/MjMwjtowyww/;.  Licct  mcruifTcmus. 

J   Si»»  <<»^«<»i».ldc0,i  aoKi  teflamenti  pdncipio ,  quod 


dicitur  dies,  Ro.  i  ?  .d .  T^ox  pr^cefftt  dies  autv  appropinquabit. 

6  Multa  ejt,(:$(.ldc(\, fidelitas in  fiipportatione peccato- 
rum,&  rcmuneratione  bonorum,ideo  fubditur. 

7  Tars  mea  dominus,  dixit  antma  mca,propterea  expeHabo  eu, 
Bonum  eil pra^otari  cumftlentio.  Idcft,patietcr.Etquiahoc 

acquuitur  pcr  bonumcxctcitum/idco  fcquitur. 

'  t  Sonum 


oS;        GIoford.&NicoIaiJeLyra 


9^ 


) 


4 


Ca&j.t. 


rr4. 7f.« 


fCun  p3t  eniia. 


■IDo^iioa.    iUtiar.    ^Grcn  n-^nbabcnigraue.    blScilicet  li fotuue- 
i.t  ifln  qujCO.ri.»do.»ijiiifiiam. 

viro,  cum  poi  tauerit  iiigum  ab  addlefccntia 

•11'iincipiiiin  vci  iierol«tio.  b^Qujdtci.     %St^'V.  u-rii  uguji.  »'iaJole- 
rrniii,     "  Non  in  ftrcpiiu  mundi.     cfNon>rii  cioyuscxcur  ^ione. 

fua  lod.Scdcbit  k»Iitarius  taccbit.-  quiii  leua- 

t^  Vliij  viir*  coiiupix  n»>  ic.  b^  Alij  li.  Oabit  in  Irpuiuri  vcl  lu  foirn- 
11  rufuiun.  'Memijonjquapuluiscs.Scin  puluerem  tcufie 

uitfcruper{c.lod  Ponctinpuluercos  fuum, 

if  Si  qu  ipciiufleiit  lc  in  dcxicram  in>xiU.iin,pizbc  ci  &  aitciaiu.i  Faij 
tui  lu  inete. 


d  fi  fortcfitfpcs.  lod.  Dabit  pcrcucicnti fe  ma- 

af  Audiielulripict  vfqueadeomplct«ocm.fCalicem  falutaiisaccipum. 
bf  Mo  115.   tMa  uis-ei  imurua  i- 

xilla,faturabitiuopprobrijs.Caph.Quianon 

^  5  tt  ii  iJ  li.  .jiii. 

f  rcpcllet  in  fcmpitcrnum  diis.Caph.  Quiatfi 


lugaai  quo 
tuplcs. 


Muvii.i 


p:>L>4- 


loit. 


.//«..quoniam  quifpcrat.nondumhabet.fci  fruiturin 
fDcquod  habcbit  in  TC.y/ndcinl-a^h  m  nod^  ,i,xriui,cii,fm 
dtii  .7,  .n  u.a  mcc.  Vbi  quatuor  omni  quircnii  ncccflariia 
noiantur.vt  fcilicctdclibcretquidquxratA  vbi  A:  qn  & 
quandiu.donccfcilicct  inucniat.  Qui.n.inlcaoquictis, 

&innoaCCICitati$DcUm  .cnefiW.  iU».  fNc.c(»o.iolafpc.. 

quxrit.nullidub,umcft.<j      qu^r^ntiiHuni.  Tcth.Bonum eflpr^ltolari 
inucnircnopcflit.fcdlcao    ^    1   ^    ,,,       .    ^-  ,  , ,  •  -r    l     u  A 

cxcataddicvcniat,quzrat  b  cumiilcntio! lalutaicUci.  1  cth.lionum clt 
donicinucniat.  Vbi  autcm 
quatrcndum  fitMoyfcs  in 
tmV.Pfopc  (fi  vei  bum  iii  ore  t  -o 
&  m  (crde  tw.  Dc  quo  dicit. 
Jn  patc  faaiis  rfl  loius  t  "i.Et  g 

fcilicct  loquctur  pacc  in  plc- 
bcm  fuam,&  in  cos  qui  con 

ucrtuntur  ad  cor.Quia  crgo 
immcnfuscft  fcmpcrqux- 
rcndus  &  cxpcaandus.yndc 
(cc^wiW.^i^fiMneit  pTitttc.citm 
Jfiloi.fjlu.Dti. 

a  Bon<m efl prdfle.cum filen.fa- 
i^.Dfi.Nota  quantum  profc- 
ccrit  poftquam  moralitcrvi 
,  rcs  rcfumpfit ,  cxdudcs  oia 
aiix  mundi  funt  vltra  ange 

licam  di5nitatcmtranfit,vtinucniatqucmdili>,if,  quod 
fa  cturquafifummumbonum  furtincndum,&  fpcran- 
dum:  Et  vt  lempcr  inhzrcat, dicit. 

b  B  'iiwn  eA  vno  cnm por.iu.dnm  n:  al>  adol.rua.ScW icCT  folita 
rium  fedcrc  &  taccrcHicbonacxclufiocfl.vtlrdeatlo- 
his  cQ  Dco ,  qui  fc  fcntit  portarcgrauciugum  abadole- 
fccntiafua.Scdquia  inftitutiohscmoralitcrtantumdi- 
citur.vidcamus  dc  quo  iiigo  dicatur.Efl.n.grauc  iui^um 
fiipcr  filios  Adat.Efl  iugu  inhdcl  itatisEfl  iugum  dnilcuc 
rdcuatum  fpcrcmuncrationisxtcrnic,  de  quo  dicitur. 
T<.l!ite  iu:;um  mftn  lurer  vv<.Si  quisautcm  antcquamfarci 
na  pcccatorum  oncrctur,  hoc  iugum  tulcrit,(cdcbit  fin- 
gulariter  cu  Dco,f  &  cum  co  qut  in  iilo  fingularitcr  fpc- 
rat.  Hoc  iugu  proptcr  aufleritatS  corrcdJionis  graue  cft, 
fcd  fpc  rcmuncrationis  fuauc.Qui  lioc  lugum  tulerit,cu 
Dco  folirariusfcdcbit.-non  immiflusncgotiorumvelde- 
ildcriorum  turbis,taccbif  ab  omni  flrcpitu  l"cculi:vel  cx- 
cuiatio  pcccati  non  crit  ncccflaria  illi.  Magnumcft  aute 
iuucnibus  fs:  a  virijs  abflincre  &  lubricxfic  pcrplcxxvig 
Crrorc  fugCfC  \ndc  Dauid  :  Dtii^a  luucn.rtie^  0  i^.mr.Cfc. 
Hxc  tnim  x:as  fragilis  cft  &  labilis  infcia  &  tcmcraria : 
hoc  grauc  iiigum  fi.per  fc  lcuat,  quiaiuucntutc  fcculo 
rcnimtiat ,  6c  ad  molcfliarum  tumultus  quafifurdus  ta- 
cct.  Hoc ritc  fuper  fc dicitur  tuliflc ,  quia  vltra  vires cor- 
ruptfnaturxcflquicquidnouitatisimperatur.Scquitur. 
c  itd.  Qnx  principium  vcl  defolationcm  fonat,fub  qua 
plagitur,qui  ponit  in  pulucrcosluum.  Vel  iuxtaalios, 
(jii-  ujii-  in  ii:pi>tiuramfjji,r.e  (sjuiii/tyCi  tamcn  cft  fpcs  paticn 
tix.    Vndc  videndum  cft,  quomodo  principium  fit 
qiiod  in  pulucrc  proptcr  fpcm  osfuumponit,  fedmo- 
ralitcrpoftniilcriarum  fupplicia,  fidcrcddita.-  princi 
piumcflprofcfl^ioois  noftrc.in  pulucreosponcre,&mo 
mcntis  fingulisquod  lumuspuluis,cogitare .  Vndc  fpcs 
gcminatur,(5ccharitas  diiatatur .  Hcc  ola  fupcrius  dida 

de 


dccapitc  intclliguntufjcui  ficompatimur&conrc?! 
bimus.  vndc  fcquiiur. 

d  iJuhit^  erfKtieniijimaxillam^&c.CinCimilcdicitar.''!,: 
te  rercu/itrit  in  dext  ram  n^axill.imjVrAb"  n  cr  «'  e*a'//.Pofl"iii 

dc  terrcna  Icrufalcm  in  captiuitare  humiliata  hsc  inu 

ligi  :fcdmcliuscllChrift 


i 


&  ccclcfix  attribui.Ecdef 
cnimbonum  cft  pnflob 
cum  filcntio  falutaredon 
ni,  &  maxiUam  pra:bci. 
cutienti.Hoc  aurcm  cft  pr: 
ccptum  cuangelicum  boi 
fcilicct  principiu  m:  cum  ( 
uarcc.-cpcrimus&  implci 
quafidicamus:   Hocrct. 
bucmusdilopro  onn. 
quxrctnbuitnobis.  c- 
fatutaris  accipictriuSySc  fic  ^ 
ticmus   iugum  captiui;,. 
noflrx  de  ccruicc,ciim  , , 
icrimus  iugum  domini ., 
lcueeft. 

c  ^''^/«'■^'^'Wof.  Nodidf.fi 
ftincbit  opprobria,fed  u:. 
r  abitur  opprobri  js.  Fac: : 
eftvnum&alterumiii 
re.Scdvtfaciliusmifericordiam  iudicis  moucat:ir:; 
tudincm  opprobnoru  auidc  (e  fufcepiflc  dcclarat ; 
ab  auiditatc  furgit  fatietas .  Quod  oftendit  Dauid . 
Semei  opprobna&conuitia  patientcr  tolcrat  diccn: 
dominusiuflStillivt  maledicatmihi:  fi  quomcKio 
dcat  humiluatem  mcam:&  rctribuat  mihi  bona pro  ; 
lcdido,fecundum  illud  Ifaix:  nimiffa  iji  inicjuitai  lUiiiuif 
jiilcepn  at  niuuu  doT/,itti  aupitcia .  Foelix crgo  demonftr  ■ 
dcfolatio  fubhaclitera:quia  vbi  dcfolatio,ibi  humi:. . 
quamcomitaturpaticntia,&  illam  probatio,  &  iilai 
fpcsquxnon  confundit  pcr  ,Spiritumfanttum:qiiid» 
nobischaritatediflufa:quicft  vcrusconfolator.  Bonti 
eftcrgo  viro  iugum  portare,folitarium  fedcre:vtfir- 
laiitcrconftituaturin  fpe;quoniam  numcroDcusi; 
ri  gaudet.vnde  Pfalm.  taBusp^tnjicut  p^ficrjnhtariuir.  ^ 
Secundum  alios  dabit  in  fepultura  vel  in  fofluracslu 
In  quopatientix  virtusoftenditur:i't  fcilicctqiiodam; 
gerc  virtutum  obftrufus  non  loquatur:  ncc  qucrinion 
dolor  extorqueat,vt  quodam  tu  mulo  fpcs  f  uturi  voa 
doloris  obruat,quam  nullafulcitct  iniuria,(ccundiiaj 
lud:  Qiiafi  ouis  ad  occifioncm  dudus  eft. 
f  Caph.Minnsvci  incuruatusintcrprctatur.Quicunq 
cnim  rcdte  fcntiunt,  fub  manu  domini  curuantur,qi 
aut  punit,  aut  corrigit  .  Ideo  uir  tantus,  humiliat( 
prxlTuris ,  corredus  difciplinis,gaudctcuruarc  ccruicc 
fubmanu  domini,  mcntis  fcilicet&  cordis,  (pcm 
Dcum  dirigens  qui  in  (cmpiternum  non  rcpellit : 
abiecit,  er  ttiijeiebuur  ,  &c.  Ipfevcrfuum  fcnlus  dcc!..; 
qvid  fit  fub  manu  domini  curuari,  paticnicr  fc; 
omnia  fuftincre,  quia  in  fempiternum  non  repc 
vnde  fub  hac  litcra  inquit  Dauid  :  Tuuiommus  lonjn 
tnauerutit  tnein  tirra.  Abiedlum  cnim  fenticbat  fcini 
ccrtamma  ,  vnde  mentis  ccruiccm  ad  dominuni  i 
dcbat^dc  qua. 


NIGOLAVS  DE  LYRA. 

1  Bonum  cft  prxftolari  filcntio.  Idefl,patienter,  &  abfque 
tKMrmurt  irbulatiuiiis  tcmpne  .  Et  quia  hocfacit  exerdtium  pa- 
tientix  ,i  o/ntrf/t.r.Bo.cft  vi.  cumpor.iugumabadolc- 
fccntia  lua. 

2  Scdcbit  folitarius  &  taccbit.  yirinpatiemiafM  exerciU' 
tus. 

j  Quia lcuabit  fc  fuper  fc.  .Afpiranda  ad bona  caleftia ,  & 
COntenmcn  io  tcrnjlr.a. 

4  Ponct  in  pul ncrc  os  fuum.  Humiliterlotjuendo. 

5  Sifotic Cn(pcs.Qu.erfirxpeiiuio  futurA beatitudinis .  Et 
duittorti:non  p.opier  muiab.Ltaitmaparte  Dei,fed  aparie  liberi 

arbi- 


arbitrij,<juia  homo  i{Uintumchnq'ie  exercitJtus  in  virtutcfiii" 
per  defi  hibititatem  liberi  arbmij  pottfi  ab  ea  caderc,&fic  /'■ 
ri  lemuneratione.  Etquoniam  homoperfcdus  in  virtntepitu 
ncnfolum  fufiinet aduerfa  pattcnter,ftd  niam  f^audenier^fuunii 
ilhd  Ml$.<^.  Ibantapoftoli  gaudcntcs  aconfpcducor 
li/.quoniam  digni  habiti  lunt  pro  nominc  Iclu  coni . 
liam  pati,  ideojcquuur. 

6  D3.bitpcraiucnti,Scc.  Iniurijsfeoffirendo. 

7  Saturabitur  opprobrijs.  in  ipfisgaudendu.Et  ^«iu  #" 
mtuitu  fuiurte  mtrctd'S,tdeoJubditur. 

8  Qu ia  non  repcl.&c.  scilicet  iuflos  tribulari permitiend 

o    Quiafiabiccit.inprf/f««  W/«. 

^  ^"  *  I  Etmife 


t 


I  Bomm  efl  vi.cum  por.;;/.<jrf.Et  quoniam  homo  fcrcna- 
lus  pcr  virtutcm  paticntix ,  difpofiiuscft  adcontcmpla- 
tioncm  coclcftis  glonj.fcquitur. 

1  iedd  nfcliianus  &  lactbit .  Et  quia  quanto quis  in  Deu 
clcuaiur,tant6  vcnu6humUiatur,cogitans  fuam  fragili. 

tatcm 


tatcm  iuxu  diuinara  maieftatem,  idco  fubditur. 
4     Tonet  inpulutre  (;r/««»/.Etquia  ad  vcram  huiniliMtt 
fcquitur  patientia,  fubditur. 

6  Datnt  pitcutienti  fe  maxiUa,&r.  Et  fubditur  caufa:  y 
non  rcpcllctin  fcmpitcrnum  dns,f  humiliter  paiicnt 
o    Umafiabiectt.  Humiiesineonfpc^uhominuni- 

'^         -f  0fcrebtw 


,i' 


Thren.Cap.IlI. 


95)0 


'   jlificH  f^itsvtcirculumcollumtHu^n.Qui.n.non  flcditad 
hH^iiUanclfi&  miferendumcor  fuum:  fruflracxteriiis 
^  ccticemfLiam  curuatad  fupplicandum.Hic  aiu  appro- 
hnlan-itiis.lpenngularitcr  eredusconfidcnier  ait. 

nbiecitmifc.&c. Ad  hoc.n  abijcit  vt  niifercatur.Etad- 
Jlit'  Tion  enim  humi.  cx  corde 
luo^TU  Vt.f.fatieturpoenis 
nolisjcdvultvthumilic- 
mu  (Sccurucmur  vt  milo- 
reasr,  vnde  fupra  fub  eadc 
litei  ait;Ojj  popuius  eius  ■^f .  et 
qut.  dfderunt  defiderabilia  jiia 
ia'e(t*H-  yide  domine  ijiiofacl-t 
fmn  'iis.  Qui  ergo  quasrit  a- 
nin::  ere£lione,iure  cu  rua- 
turlimilitate,qiia  poflitad 
Deinifericordia  alcenderc 
&f(itiredednoinbonita- 
tc:qia  fi  abiecit,  &  miferc- 
bit,ndetanqua  curuatus 
corpre  &  mente  ad  multi 
tudie  mifcricordiaru  Dci 
conjgiat.  Non.n.humilia- 
uit  squc  abiecit  cx  cordc 
fuo  lios  hominu  vt  hu  mi 
liet.n  pcrnitie.fcd  vtrclc- 
uct  i  falutem.  Hui'  fenfus 
con  quentiam  fub  Lamed 
litcrprolequitur. 

LMd.  yt  contereret fub  ps- 


quai i  domino inferuntur,ant  fupp] jcia  mcritorum autD 
caufa  futurorum  bonorum.  Om'ts.n.v  <eeii<s  mijencordia, 
e^rmwf.Ergofm  difciplinamChrifli  profiteturcordis 
innocentiam,  (Scdicitvir  vidensDeum,  feruo  praeceptu 
diuinum.  Benecontrahacreticos,quiDcuma|prmant 


affecic. 
Pral.ii8.t. 


a 

dibu.momnesvinHos.  Mirum  immodu  poctarum  more 

cuatresab  vna  litera  verfus  incipiant,vna  dictionc  vna 

dauilaterminantur.vtfit  fcnfus:  Dominus  vtcontere- 

retibpedibusfuis.omncs  vin(flosterrje  ignorauit.Etvt 

decharct  iudicium  viri,dominus  ignorauit:  Vt  pcrucr 

tcre?oniincm  in  iudicio  fuo,hoc  quoqucignorauit:  qa 

malit  ieruarequam  damnare ,  &  hsceft  magna  dilci- 

plmvelcordisconfclTio.Lamed  quippe  vtrumqj  figni- 

ticai/cl  fcruo,quibusfenfibus  magna  (declaraturobliru- 

litavtitelligamus  fub  difcipHna  Chrifti  &  puritatc  cor 

dis  iruada  eifc  qua:  dicit.Qui.n.habct  difciplinaai  Chri 

fti,(:uareprofitctur  prxccptafalutiscum  puritatecor- 

dis  ]uia  nonficabiccit  vindostcrrx,  ideft,tcrr:ecrimi- 

nib5obligatos,vtcontereret :  Dominuscontererenon 

nou,quiaficnon  abiecit  vt  repclleret,fed  vt  redire  com 

pellret,dequodi(flum  cA.OmmafulHecifii  fub  p^^.cius. Qms. 

conitutuscftomniumiudcx  fidenter  fubdit:  DetU.iu. 

;;  vn  Dominus ignorauit , qui  iufte iudicarc nouit,&  vt 

pcrerterct  hommem  in  iudiciofuo  ignorauit ,  quod 

vcl  eprxfcnti  vci  dc  futuro  potcft  accipi .  Mala  cnim 

qux 


animas  crudciitcr  affiigerc, 
corporcis  traditas  crgaftu- 
lis,(Sc  in  ve.tcmultos  punif- 
fcindifcretis  prdudicijs:  vic 
ifte  flagellis  eruditus,  f  m  il- 
iud:^/r^ia  cafligaberis  filia  Sio, 
Cordis  pu  riratc  confitctur , 
g?  ola  iufto  Dei  iudicio  agu-  t^oloren 
tur  vtfahuemomnibustri  ''^'"' 
buatinveritateinuocantib. 
&  fmintcrpretationcmli- 
tcraEclamat:  Seruodifcipli-. 
nacafligationis,(eruopro- 
fcfl^onispuritatCjferuoin- 
tcr  ha;rcticos  inuiolatam  fi- 
dem.Magnus  animxprofe-  Aniinjtpro- 
dus,qu£Eintertotdifcrimi-  feaus. 
na  a  charitarc  Chrifti  nS  le-  P^ii.i".a 
parat,fcd  dicit:  Ot«/?  n<firiad 
rf"W>/«  .'Jr««o//r/y.  Poftiftius  ^ 

iftequidixict  vtiieierjclominonoiubente?  9    fideiconftantiavenitadMe      ^ 

aTQunfiTm-p-i  j:fp...i,tioncfluau3ntomniamortaiia         lo  litcta  procin(Sa  ad  dofcndc- 1  "*  uf^^ 

Mcm.Exorealdfliminocgi^dietnecbona  ^^  da  iuftitiam  contra  Epicu- f, nerar«  do 

reos,&  contra  eos  qui  dicut  minus. 
Dcum  mortalia  no  curare : 


a*Non  ir.  perpetuiini  irafcetur.        b«iNon  obliMifcetutmifereii  Deu,. 

abitcit  &  mirercbitur/ecundum  multitudi  , 

.-■«N  lei.sf  tiirari  p.rn  s  noilris.Non  viilt  moitem  pecoatonj.    t 

nem  mifericordiarufuaru.Caph.Nonenim  $ 

IPeniius. 

thumiliauitexcordefuo,  &t  abiecit  filios 

i^Mita  citeicgjntiahu  us  li;era:,dircipl:Da  velcorjis  confedio  velfciuo.    A 
b«tCruJc;l;ter  f  Doiniuus  ignotauit.   cf De  quo.Omnia  fubiecifti  fub 
peJibus  eius 

hominum.Lamcd. Vc coiitereret  fub  pedib.  5 

alTerren  $  Lt>.»peJibus.     bV'iui  eft  iudex  viuomm  &  moituoium  ,  ic 

r.ddet  vnicui(;ue  uixta  oi>fra  fuas  , 

fui.s  omnes vindos  terrc-e  Lamed. Vt  dcchna  6 

a  ^Etfi  non  in  confyeduhominnm. 

retiudicium  virijin  conljjeduvultusaltiiri 
mi.Lamcd.^Vcperuerterethominem  in  iudi 

afPixlenti  vel  luturo      bf C^i  omnia iulle agit.  cTQuam  ftultus,t)uam 
audax  cuin  "'t  puluis  Sc  cinis.  ^A  peifona  aduerrariorum. 

cid  fuojtdominus  ifrnorauic.Mem.Quiseft  7 

a  S  Alit;uid- 


b^CJ' 0  lu  te  difpr^nenteomnia  fiunt 


contra  quos  Pfal.Ille  dirigitur,  in  quo  dicitur :  Q^omodo 
fiit  Dcusy  ©•  fi  difcitntia  in exceifo,  quos  etiani  vir  tantus  in-  Pfal.ri.b 
crepat  his  vcrbis.  Qut\  ejl  ijie  (jui  di.&c. 
h    Affw.Exintimis,vel,exipfis:  vcl,  ignis  ex  vltimisin- 
terpretur  .  Magni  cnimardoriseftpro  fidetam  fiddi- 
ter  certarc ,  vnde  irriforie  dicit.  Qms  efl  ifle  (i-m  .  ( cum  fit 
cinis  &  puluis  inflatus  fpiritu  fuo)  dc  immenfo,&  dc  m- 
circumfcriptibiliaudct  difputare,  &nos  (  qui  tanquam 
filij  flagellamur,  nccum  hoc  mundodamnemur)  fub- 
fannaic,  acfi  patienter  dicat.  Omnia fiunt  tufto 6c  vero 
iudicio  Dei,  &  cjuaECunquefuperiuslachrymando  pro- 
tuli:  magiscxfontepietatis  quamex  prsiudicij  qycri- 
moniadixi,quodex  intimisvifceribus  fluxit,quiaignis 
charitatis  ex  intimis  medullis  exarfit,de  quo  fupra .  De 
alto  mifitigneminofiibus  meis,quemfcilicetvenitmii: 
tere  in  tcrram,  &  vult  vt  ardcat,&  noftra  peccata  conlii- 
niat,&intimisvifceribus,  fuf  cognitionisardoremin-  „ 
fundat,  vt  citiflimecornoftrumfcriptura:  facra:  fontem  ^ 
hauriat,  qui  falit  in  vitam  asternam,  vnde.  T\ionne  cor  no- 
sirum  ardens  erat  in  mbis^  Hoc  igne  cxuritur  foen  u  m  lignu 

#  ftipu- 


NIC  OLAVS  DE  LYRA. 

I    Imifercbitur.  infutkra. 

1    Scun(iumultitudincm,&c.Q2</<ir7o/?<nt  codi%nxpaffiO' 

m  h  us  tepuris  ad  fuiura  gloriam  (jua  ieuelxhitur  in  nobis  l\p.  8 . 

3  lon.n.  Hicrcmouetur  cuoris  occaftiU&  dviiditur  in  duas 
parttjecundii  duplice  crrorem,fecnnda  ibi. Quis  cd.Circa  pdmti 
fiiencm,^  aliquiacceperunt  occafioneerrandi,ed  3,  videbai  iuflos 
infrknti  vita,vt  communiter  tribulari  credentes,rp  iflud  tfiet  Deo 
ferf(idire8ipiacitum,<p  non  efl  verum,ftcut  amaritudo  mcdici- 
Mnofi  accepta  medico  per  fe^fed  folum  ratione  fanitatis  confcque 
dxi^iceHdepaenis  prxfentis  vita,qu£  funt  quxdam  medicin^  >e 
fpeciiDtiiquieii  medicus animarum^&  hoceliquoddicitur:  No 
tn\vh.\xm.i\iz\x\u'Pocnis&affli3ionibusvittpr^f:ntis. 

4  E  corde [\io.ldefl,&per{e  & ex direBa eleHione,fed vtper 
exeniiim  paiiemix  jequaiur  prxmium  glorix. 

J  t  contc.fub  pedibus  fuisomnes  vinflos  terrae.  i\efu- 
maiu.  ^on  enim  ex  corde  fuo.Jdefl,ex  tleciione  diretia  hoc  non  fe 
cit.  Iflmiliter  quod  fubdttur. 

^     tdecUnaretiudiciumviri.  Termittendo  euminiufle 

trtiiit- 


tribulari  ,  Ideofubditur. 

7  Dominusignorauit.  Idefl ,rmnapprobauitmalitiam  fa^ 
cicntiim  . 

8  Qu  i  s  cft.  Hic  remomtur fecimdus  error.  Ex  hoc  enim,^  iufli 

inprxfentivita.vt  freqw nt*r tribuiantur  &  impijprofptrantur, 
crcdidcrunt  aiiqui  j,  Deus  noti  Ijuberet  notitiam  de  lois  quxfiifnt  in 
terra.fx  quorum pcrlona  dicitur  Joh.Z2.h,CitCH  cardincs C(Xli 
pcrambulat,nccnoftraconfiderar.  Sed  hoc  tfl erroneum,no 
folum  fecundum fan^os  ,fed  etum  jecundumphilofoplm  Thiiofo- 
phiis  emm. i.de .Anima ,  argtiens  contra Empi'iboclem,ducit ipfum 
ad  iflud  iiiconueniens,  qudd  Deus  alicfuid ignora'et ,  fcilicet  difcor- 
diatk  quod nos cognofceremus ,propitr quod dicit leremias:  Quis 
eft  iftc  qui  dixit  Vt  ficret.  .AliqHidfcilicet  in  trrra. 

9  Domino  non  iuben.irfey?,  Deo  non  prmtidente  &  ordinan' 
te,&  firnditer  quottfcquitur. 

1 0  Ex  ore  al.  ideji,ex  eius  difpofitione. 

1 1  Non  egre.  nec.  Qu^  ftmiiiter  ftunt  in  tcrra  quaft  dicat  ifla 
funt  tnonea,  &  ideo conflqutnter  itiducit adtoieraniiam  aduerjo- 
rum  iiua:  a  Deoordinamur  ad  meritum,  &  pr^mium  elc^jrum  di. 

■Je  I  Qui 


MOIl^LJTE\. 

\  I  A^wtJtxrjeSrc.Sufcipicnscoshonorificcinconfortio 
angorum . 

8    itis  (fi  tflt  qui  fir.  Hic  rcmouctur  crror  corum  qui 
dixeint  diuinam  proiAidcntia  fe  non  cxtcndac  ad  haec 


inferiora,&  ficdicebantquod  fequitur. 
10  Exvredtiffminen  egredientur.  Quod  falfumeftNam 
cx  eius  prouidentia  &  ordinationc  procedfitomnia  bo- 
na  & etiam  mala  poens,  &  fic  dicitur  Amos. j.b  l^on  efl 
malum  in  ciuitate  quod  noii  fecerit  domitms.fidco  contrapraedi* 
(Xos  fubditur.  o 


991 


Glorord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


?s. 


ifContta  r>f"m.        b^H-musptfrJro'. 


nccmala  Mcm.  t  Quid  murmurauit  homo 


gcftM» 


ilfidc. 
c«'eiT>pi 


S  fliDula  &  plambum  iniquitatis.  Hoc !gnc inardcfcimus, 
A  viprofidcccnantcsdicamuj.  Quisefiift^fudjcit.vtficn 
dommo  non  lubcnu  i  Etdomini  milcricordia  prxftantur 
(alias  pairantur )  bona .  &  cx  Dci  iudiao  fiunt  mala ,  vt 
ncc  m^s  iusqucrclchabcat,  vndcfcquitur . 
j    Qaafiiit  a   QuidmunnuraMilhomo.ld-- 
homo  »i»cnt  j.Q^  pcccatorum ,  vcl  vir  vi- 
A>eMUf  i«i«  ucns.Idcft.iuftusdequodi- 
«tp«au»  j.,j|yQuscxfidcviuit.Hinc 

Pauiait.;0  bxmo  tu  tfu  s  cs,q  t 
tffpcmdtji  yr',<3-f.q.d.qddi 
flurus  cfl  homo  pro  pccca- 
tis  fuis,  cumomncos  ob- 
ftruatur.  Non  potcsdiccrc 
Dcum  non  curarc  morra- 
lia.  cum  ab  ipfo  funt  vcl  bo 
na  vcl  mala,  omnis  iniqui- 
tasoppilabit  osfuum.Harc 
confcftiocftcxintimis,  vcl      rcrimiis  .  &  ad  iracundiam   prouocaui- 


incordr,atiendetihiy  no  diuitiis  tuis.  n6ponc{lionibus 
viribus,fcd  animo  &  mcnti,vndc  fada  &:  confilia& 
gitationcs.ibi  tcattcndc,vbi  potiores.HocApoUinis.; 
gnatfabulaGcntilisquafihuius  fcntcnria:  autorfucri  ^ 
qua  dicitur :  citu  tapj^m,  cum  de  Moyfc  rranslata  fit  o: 

prior  fuitHinc  quoquc 


btSonfocinim.difactusgrjiia.         clPcfemlcndis.  d^txle. 
c«  >eiT>piirniim  .tl  princl^  u.tcI  pjfcua.vcUnicii?.  <Ta  piopiii  ;•  rlon». 

viucns,iiir  propcccatisfuis?  Nun.  Scrutcmur 

1Dili»f»t«ficitote.fruini«cn(le  tibi.    tfAftion.j.  bTnilnje.iief. 
^        '  ctCotn.trndu. 


lomon.ii  ig^ntras  tevpnk 
inti  r  muliercs,  egredere ,  z,- 
poft  vctiioia  •ircji^im  tHoru»., 
Notandriquantumvir 
dcnspaupcrtatcm  fuan 

gclliseruditusi)fucrit,r 
quam  ad  Zain  litcra  vt: 
&  diic  tcaudiuit,&"i 


f  non  peper- 


vi.is  noftras,&  quarramus  &  rcucrtamur  ac 

j«Aquoteccniinus  pcrpccMtuui.     t<1A:imoio.rxc11r.tegi<ati!iiei. 

ddminum.Nun.  Lcucmus  cdrda  cum  mani  s  ;!>p"i  fupcr fctui^u.&k 

a«Opetibm.  b.Qu.r.,Coipjnoftraeftnoniu3     c«Contra  ru.ximum.  O  lOlltariUS  ,  Vbl  altO  filn: 

c  busaddommum  inccclos.NLin.Nosiniquc  vidcnscognouu.cpnia, 

a5Q_....p,iu,efi.^      7  fit  vtfcrutcmur  viasnra 

ceimus  ,  &  ad  iracundiam   pro*uocaui-  quia  lubric2,&  tc- 

V*  .^..« — -  ^„i.,o  I.nti.pcccMis.         b1Audi.clfirmaM,cntu.r,  ve;  adM„o:iun,.  IUntma.Xime  in  aOt 

ditigniscxintimis  mcdul^  d  j^^,^  iadrcotu  f  ine.dnbilis  es.  SaWch.  ^'«^rS^rS^^^ 

lis:Nonhabctvirviucns.Id  ^  correcnoncannosii 


Tru 


gcft.uiftuscx  fidcquiddicat, 
jnulto  minus  pcccator  &  impius.  Vndcvigilantcrait. 

K/r;iro/jft<fl'«y/<Jr.Virindicat  fexum  homocommu- 
ncm naturam.Aliud cft  cx  natui-a,aliud  cx  gratia.vt  ncc 
homoqui  cx  propagincprimx  naturx  fl.igcllatur  ,ncq; 
vir  quigratia  difccrnitur,  habcatcontrafiguluni  quid 
quxratur,  vnde  lob  ait(licct  cxcruciatustormcnti  *J/i  no 
mcn  d<.mini  be)iedttium,ficut p'a(iiti  dnmino,  tt.^  f.^8iini  tji. 
h  >(«'.Sempitcrnuvclpafcuaqua:cftChiiftiis,  dcquo 
dicitur.  in  loco  Tafcux,ibi  mc  coUocaiut.lpCc  nos  rcficit  boni.s 
del»cm*  psfcuxfua:,  &  diuinis  facramcntisex  \  bcrtatcagri  plc- 
ficete.         ni.cui  bcncdixit  dominus.In  hac  palcua  fcripturaru  funt 
lob.fcd        niyftica  facramenta,  proquibusdicitur.  Scrutemnr  v/. 
Tto.&c.  Tria  faccrcdcbcmus,fcrnrari,quxrcre,rcuerti. 
Qua;ramus  quid  fafli  fumus,  quid  fuerimus ,  quid  dc- 
,  bcamuseftc,  vtpcrfpcdishiscompulfi  addominum  rc- 

ucrtamur,  ad quod  nos  litcra N'.in  inuirat , qux  princi- 
pium  intcrprctatur,  vnde  vnicuspatrisait:  E\(opriu!pium 
i}ui  &  loquor  vi  bis .  Hxc  cnim  litcra  etiam  vnicus  inter- 
prctatur,  qui  verum  principium  <Sc  verum  pabulu.Sunt 
quoq,-  fcripturx  pafcua,quibus  pafcimur  &  inftruimur: 
Tcd  vnicus ,  pafcua  fpiritualis,ad  quem  leuarc  dcbemus 
corda  noftra  cu  manibus  in  coelum  vbi  vcraad  pafcua. 
Etnotandum,  quodcordafinemanibus  nonleuantur, 
nequcmanus  finccordibus,  vtintcgritasfidei  noscom- 
mendctDeo&  operatio.Vcra  cnimfidcseftquxpcrdi- 
lcdioncm  operatur,  ficquerccolcntcspaupertatcmno- 
ftram  dicamus  Dco. 

C  lips  inicjue  egimits,^  (quod  peiuseft)  ad  iracundia prouoca- 
C  uimus,idcirco  tu  inexora.es.  Omnis  fcripturaru  m  dodtrina 
horum  trium  vcrfuum  intclligcntia  rcdditur ,  vt  fcru- 
tcmur  vias,idcft,a^iones:  &  quxramus  quid  fucrimus, 
&quid  fimus.reuertamuraddominupoenitcntesaquo 
difcefitramuspeccates,niagnumcftvnicuiquefeipfum 
Dcat.  JO.C     nofccrc.vndc  Moyfcs .-  .Atiende  tii/i  nefiat  verbH  abjconditum 

in  coY- 


tis  diccn  tes:  Oomint  f 
()  iuuefite  mefyC^iihil  mihi dcerir.i loco pajiha ihi n.ec 
Hxc  funt  vtcra  pafcua  vitc,vbi  vnicus  patrispalc; ,; 
lili.i,doncc  afpirct  dics,&  inclincnt*  vmbr.t.Hocarii  r 
bis(ubfidiumeft.Lcucmusadcucordanoftracr' 
bus,dicentes:Dt/'t'^'i  iuumtutis  mcf,&  ig.me.ne.ym  .Q 
uiora  funt  fcncftutis  q  iuucntutis  vulnera,vndc  . . 
eji  vtro  cum portauerit  tngum  ab adidefcentiafua.ScmbniK 
dium  cftpeccaredcfincre,fcd  ftimulanteos  pcccata.c 
gitatconfcicntia,  &  confuetudopcccatiinftabilc::. 
Lcuemusergocordanoftracum  manibadD 
DcLi  adiracund.r^rouo.  Quia  prxtcritaabundant, 
pcccatanonceflant,alitcr.n.incxorabiliscft,non9vci 
claudaturianua.nifi  noftraclaudaturmaliria.vndcrc 
Samcch  fcquitur,  qux  aadi,  vcl  firmamcntum,veU.. 
torium  intcrprctatur,quod  ipfc  tcxtus  indicat 
d  Samtcb.K\xiM\t\.  firniamentum,vcladiutorii 
minus  deftruxit  rcgna  diaboli  quc  in monte fil 
&  aduerfariaspotelbtcs  perdidit,&  aquibufdaqi 
bra  funt  huius  capitis  abftulifti  aduitorium  &  i 
&prxdeflinatosadvitamftatuitchaosinagnu,quiiu 
Dciiiiditio  prxordinati  funt  ad  fuppliciu.vnde.  inia 
& vos magnii  chavsfiiriiatii eii.Sccundu  hoca  quibufv' 
litera  intcrpretatur  firmamcntu:quia  non  otiosc  - . 
audi.  Hoc  cnim  audiendu  eft  aure  audiendi,  non  k: 
comuni.Hicquoquc  notandu  cft  poft  moralem  fcnii 
quid  fcquat  eos.qui  peccandi  fincm  nefciut.  Oppvf^^ilU 
betibi,ae  tran.ora.Ei\  nubcs  lcuisiupra  quam  alccnditc 
Eft  nubes  lucida.Eft  tencbrofa,fcd  quia  oppofita  plar 
tur,denfitatcmpcccatorufignificat.Columnaiiubisi 
cxcludcbat  Aegyptios,claudebat  Hcbrxos :  h  is  lux  c 
illis  cxcitas .  Nubes  quoque  corporis  Chrifti :  lux( 
dcntibus,  c.xcitasnon  crcdentibus:  &  pctra  fcand 
&  lapis  offcnfionis ,  vt  opcrirct  in furore-  Idcft.Dc 
in  homine  iatcntem  occultarct :  pcrcuffifti  t  vulr 

(^infidt 


a^^l 

intcrf^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I     Quidmurmur.homovi.  .Ajfii^itsinprxftnttfecunium 
dijpolttionem  Dei. 
a    Vir  pro  pcccatis  fuis.'Per peenam  expiandit. 

3  Scrutcmur  vias  noftras  qu^ramus.(7«<j/J  dicat /i  diUgen 
terfct  mamur  conlcientias  nojlras  ,ihutnicmus  plura  peccata. 

4  Et  rcuertamur  ad  dominum.  Verpanitcntiam. 

5  Lcucmus  corda  no.;«  oratione  deuota,<iu*  eft  afccnfus  w? 

tis 


tis  in  Deum,fecundum  Damafcenum, 

6  Cum  manibus  ad  Dominum  in  cccXos.vtftmdci 

ttiur  inciite  &  corporc. 

7  Nos iniquecgimus &  ad  iracundiam  prouocauiir 
Lictichim  leremt.iS  efjit  innoctns  ^ Jancins^tamcn  cjiuimtt  t 
ludt(ispeccantibus,tji4iaeratde  populo  illo. 

8  Idcircotuinexorabiliscs.  i^nex  dtfcciuVifp^i'^"  ^ 
ex  adu  noftra  ini.^uitutis. 

*  I  Opcruift 


W    0  I{  .^  L  I  T  E  !{. 


t     Qfiid  murmurauit  lomo  fiitens  pro  peccatisfuis.  DctrahcnS 
T  prouidentiidiuinx,nam&  Philofophusi.de animaha 
bctproinconucnicnti,quodDcusaliqmdignoret,quod 
nos  fciamus,idco  fcquitur. 
i    Sirut(.mnorias  mfiras  &  cjHArmus.  Quafi  dicat  fl  bcne 


confidercmus  fadla  noftra ,  inucniemus  quod  mala 
nx  infliaa  funt  nobis a  Dco  &  iuftc.  Esquia  vcxatic  'i 
intcUcdum  fubditur. 
'     Et  veuertamufiid  domlnim .  Nos  iniquc  ^iniuscoi  I 


tcdominc. 

8     idcirco  inexorahilis  es.  Non  fimpl  icitcr,fcd  ad tcmi  j> 


quoufqucapparcat  iuftitixdecus. 


t  (?/•;< 


95? 


Thren.   CaD.lIL 


0  iniclitatis  fcilicef.occidifti,  ideft,  impoenitcnresfccifti : 
i^  nepepercidi,  ideft.  (eucritatcm  iudici;  exercuifli.  Hxc 

niiesoppofjtaeftrhancno  potefttranfireratio,dum  ca: 
c-  ci!seft  in  Ifraei  Idcirco  Chriftus.eradicatio  5c  indigna- 

iicoiitus  eft.fccundum  illud:  Tropterea  Dens  dtjiruei  le ia 

//?:■)  f.t^c.Ideohec 

a  fCicitite.         b  fplagadifptiConis. 


9P4 


i. 


Jit%  interprctatur 
aui.Quiaincopre- 
hefibiiiafuntiudi- 
ci^ius,  vtomnes,f. 
co'eaudiant&  in- 
relgat,  vnde:  fuprd 
fufcadem  litera.-ia 
cun  lalcauit  aominus 
iii^m  iilix  /«(/j.quan 
docilicetrlacusfa- 
di  eft  ludsis  paf- 


_   Opermfli m  fu. Plangitreanima peccatorum calioinc  &  D 
iniqu.ratisoperiri,&  percufram,;&  occifam  iudrcioDci  Mor.l;ter. 
prseuntc\  ulnereprauitatisiNubes  deliaorum  oppofira 
plangirur,quc  magis  contra  nos  orare  quam  DeuiM  exo 
rare CKdltm.vndf.FoxJinguiniiirutristm ^bdclamutad me  ^««^.b. 

</efmtf,quamfcihc. 

TSpiritualemleEisinttlleflumabftHlifti.  '       COgitatio  terrCna.Et 

rs    *     -n-  '     r  «  ii/-i-,-..        <<  fomnibusbonisipotiafti.  2    dcli£lorumimmani 

Opcruifti  in  furoic  ,  &  peicu^iTifti :  occid/fti ,  nec  p^-  3    tasfacit,nepXnQ 

perciiti.  SAMECH.  Oppo/uiftinubem tibi, ne tran-  5    tranfirc ne ipfc ora- 

aJNoft.a  b     lDercrramen,,u,,..        c  ,Comra  .ndignos  d  TCJ,„<fum.    <S       tibUSparCerCt  ,quia 

ieatorario.SAMECH.Eradicationem6^abiedioncm po  7    clamorterrenusop- 

r    -n.  .  «/'n»>anifcflo.  ^Fons  v.loculus.  -^         8       pOnitUr.VfqUC  ad  fi 

luilti  me  in  medio  popuiorum.  AIN.    Oculus  meus  t   nemhuiusalphabe- 

tilucedariusrefer- 

fioaluatoris  &'gentibusportusfalutis.  Cruxenimdo-      quidAinet^oIitcrafignificet,videamus^^^''  ^omi^v, 
miiinfideiibusicopulus,  nddiv.isportus.Ideoprxmit      c  ^;«.  Fonsvelocululdr  011;-,«^,;»^  r        a     •     /- 
tit.  Audivrfurura  cognoicas,quia  torcularvWus      devifioneoculorbona  v^^n^^ltg  n^^^^^^^^ 

Sf ''r ^ '""''"f "  ^"^  -ala,aSrAd^^^^^^^^^  ^"P-  ^-^ 
funt.Fons  (Scongo malorri,vn:fupra  fub eade  litera. Oc«.  p 
ius  meus  deduac,qu>along.f.eH d  m-  co«r,.eir< . Vbi  patet.quod  ^ 
non  fecaptiuu  deplorat,fed  populfl  de  confolationeDei 
derchau.q.d.veredo  lenda  eftcaptiuitaslndequoq;  niic 

?n1mnnf;i'^""'*"?V"''"''  ^^^"'«'^'nec  requieuiffe.  Ibi 
enim  nulla  quies,vbi  fpintus  fandli  confolat-o  deeft.  Vn 
dequi  ab  eiusfanaificationerecefterunt.nullamfabba- 
thi  requiem  muerierunt,in  quo  rcquieuitDeus .  Hanc 
captiuitateinprophetapr?uidensluget.Sed  quia  afHidus 

o!fIt"'i'^ P"'euerauit,refpexitdominils  deccx^lis.  Mat«o.c 
Qm  entm  perjeuerauent  yjqueinfinem,faluuserit. 

Oculusme.depr,e.cfiani.Enidcmcrfntum  iudicium  enun 
tiat,&  praeuidensqus  futura  funt  ciuitatibus  lud»,  im. 
ber  lachrymaru  manat.Prauidet.n.obftinatam  plebem, 
qua:negaturaeratp_ropriumautorem:Oculusauteam' 
mam  dcpr«datur,qn  omnis  doloris  affeauseffundimr, 
&  languor  &ardor  animi  in  lachrymas  liquatur  quado 
quicquid  eft  in  anima  ficut  de  fonte  riuus  effluit,  vnde: 


qiivTi  calcauit  dominus:ideo  calcatus  cft,vt  ex  paffionis 
n  prao fidesgcntium  darcfcerct,  &  fex  infidclitatis in  a- 
mijcam  tranfirct . 

iyftice.  Samech,audi,  vel  firmamentum,  velad- 

iutrium  intcrpretatur,  quifcnlus  verbis  kquentibus 

ccaratur . 

a  Jppojuifii «uhemtihi,c!rc.Qin  ehim  prxtcrita non  plan- 

cuti&  nouis  peccatis  prouocant  Deum,quotidicdelin 

aidoincxorabilcm  rcddunt.  Quod  fuperius  fub  cade 

; tca  plangitur :  Abjiulit  do'/iinus  omnesfortes  meas  dt  rnedio 

■'wyc.  Nonenimtuncabftulitomncsfortcs,  quando 

pojlusin  Babyloncm  dudus  cft, fcd quando  Chriftus 

.':r,&  tcmpus  vifitationis  fua;IudcEanonnouit,&  no- 

i  :aptiuam  crigere  ccruicem,  &  fidei  fuicipeic  luccm, 

ie  Chriftus  cradicatio  &  indignatiopofitus  eft  in  me- 

OOpulorum,  vndc  :  Ego  vem,  n  videntes  non  videant,^ 

■t  ium ,  ceti  fia  a.  Et  Ecce  ijic  pofttus  eH  in  ruinam ,  &  in  re. 

<•  &  infjgnum  cui  contradicttur .    MeritO  crgo  fublatum 

ae,itur  adiutorium,quod  indurato  corde  relinquitur, 

1: :  rede dicitur :  Ecce conjiitui  te  liodieftpet  gen.^/uper 

.  euei.& rfe.Quatuor triftibusduo la:ta oppofuit, non 

an  iditicantur  bona,fi  non  dcftruantur  mala, 

Gregonus.  Oppofutlii,&c.  Hxcnon  tantum  infideles 
-carnaliter  viuentes  prcmit  ac  fi  apcrte  dicant.  Menti 
.  clr.^  terrenis  voluptatibus  afllictz.curaru  fuaru  phan- 
taliata  iufto  ludicio  obijcis,  quibus  eam  in  ipia  oratio- 
iii.^ua;  intcntione  confundis ,  &  quam  dcfiderijs  infir- 
m  deditam  non  ignoras.rcde  cajcatam  ab  intuenda  lu 
cisu;5pcrlpicuitate  rcucrberas . 

^'^..r/;tM:/.EtindignationcmpIangunt,fcilicct,feponi 
mediopopulorum.  QiiialudiEiqui  in  Chriftipaffio- 
'  Jjebcrrauerunt, indignatione pcrpetua digni funt erra- 
dicri  de  terra  vmentium .  Ideo  propheta  quatuor  in- 
du« ;  Operuifli  in  furore,  pcrcufl[ifti,occidifti,ncc  peper 
aft  In  furore  enim  fuo ,  vdamento  caecitatis  faciem 
luctorum  operuit,  ne  agnofccretur :  quia  velaraentum 
polumcfl  fuperfadem.  Moyfi  vlque  hodie,dum lcgi- 
tur  crcuflit  eos  plaga  difperfionis,nec  fcnferunt,occidi 
iti.]eft,fpiritum  vits  abflulifti,quem  in  lege  non  intelli 
gur^.  Necpeperdfti,quia  a  gratia.a  tcmplo.a  lce^ca  folo 
patio,&  abomnibus  expulitfacramentis ,  vnde :  nubes 
pcQtorum  oppofitaplangitur,  ncoratioad  Dcum  in- 
groatnr.  Hicnimirum  locus&  de  perfona  Chrifti  legi 
tur  c  de  Ieremia,qui  cxcdfus  domini  fonat. 
„. Operuijli 


LJeJecitmJalutarituoanmarnea.  Defeceruntoculirneiin  cloquiu  P^"^'-"»-!. 
/««»».  Animaenim  dcpra:datur  ab  ocuIos,vt  fuo  creatori  ^''''"™- 
hxreatdefediffifa,milloc6fifa.Deficit  vt  in fpiritu tran 
leat ,  &  fit  vnus  fpiritus  cum  Dco ,  ideo  didtur  oculus 
lingulariter,nonoculi:  vtcumDcovnianmr,'-  ^dc:  yuL  ^ 
nerajii  cormeurn  m  vnooculorum  tuorum.    Chriftus  cnim  in  £,„  ^  c 
vnooculo  videtur.Alij  funtoculi  carnis  qui  aperiuntur        ** 
ad  malum:  Ahj  metisqui  tranfeuntin vnum,  vt  fitvna 
menscum  Dco. Alij  oculi ecdcfix,  qujE  habct  duos  ocu- 
los,moralem  &  myfticum.Myfticus  acutior,moralis  dul 
cior:ita  oculus  Chrifti  amorc  rcplctus ,  animam  dcpr^- 
datur  m  cunais  filiabus  vrbis  mca:  pcr  fingulas  ddidtora 
afflidioncs  &  a:ternx  vita:  cogitationcs  fdlicet,deprxda- 
tur.Idcoautemhxcliterafonsvdoculusintcrpretatur,     ' 
ga  nec  oculus  fine  fonte,  nec  fons  fine  oculo  dilcdionis 
manat.  Debcr.n.quifque  peccator  fontelachrymaru  re- 
bapnzari:qui  nutritur  oculo  fandaE  contemplationis. 

.^in.Fons  veloculus  interprctatur,  vndc 
d  0c4usmeus,&c.  Cuius^i^ofl^ciumeftquod  videritnun  Lucj.c. 
tiare.  Chriftusquoq/alijsinruina  pofitus  eft,ali;s  in  re 
furrcttioncm.  In  hac  litera  oculoru  dedarantur  oflicia 
vtficfcihcetdefleant  pio  pcccatis  vd  defiderio  coelcflis 
granx.Hi  fuauibus  ddcaantur,afperisoffcnduntur  vn- 
de.Ennon  oculusfupplicioru  didtur:vel  tcntationis,'  vel 
hsdi,vd  vitula:,  vel  gcnerationis ,  vd  fonsgencrationis 

.^vbi,    ' 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  I    Jperui  fti.  nic  reuertitur  lcremias  ad  Umentandum  fui  & 
pop'i  rniimam,  dicens.  Opcruifti,  fcilicct,nos  multitudine 
aQirlariorum.Infurorc.«<ie«,w«rfjci«  w*  lujiitu, 
^   "'tpercuftrifli.A(pj/dTOe. 
3    -)ccidi^i.  Gladto  aduerfarionm , 

4  Nec 


4     Nce  pcpercifti.  Vropter  defidium  mmtorum  nojtroril^ 
i     Oppoluifli  nubem  tihUde^,peccatorum  nojirorum  cali- 
ginem  confiderafii. 

6    Netran.ora.  q»afidicat,exhocmflraoratiofitinexaud:bi' 
lis  coram  te. 

Eradicationem.  ,yi  ludaa. 

Etabicdioncm./»  terraaliena . 

9    Pofuifli  me  in  mtdio.fecundHm  ordincm  tux  iuftiti^. 

*  i  Apcrue- 


7 
8 


.    -^^  , .         MOl{_.ALITE]l. 
1 1,,  rP°J"'^'  n»bem  tibi.  fcilicet,  pcccatorum  noftrorum 

^JSirunfeatoratio,&c.(.nonrz  ad  habcndum  effeaum 
^'.c  iiat  mftuia:  tua;  complcmcntum,  idco  fubditur. 


7    Erradica.  (3  indi.i.vnc  eradicatam ,  &  tua  mifcricordia 
indignam  oftendifti.Etfequitur  poilca:  uonecrejpiceret  & 
yideretao.  idcft,donectu  domine  velles  exaudirc, 
t    Oculus  mcusy&c.  Hoc cxponi  poccft  de  infolcntia  clcri- 
coium  vt  dicat  ecdefia. 

Tom.  4.  li 


95>y 


Gloford.&NicoIaideLyra         c)c; 


vbi,fcilicct,Toanncsbaptizabat:vtcorum  aifliaionc  pcr 
fontctn  gcncrationis  rcnati  tranfircnt  in  adoptioncm  fi 
liorum  Dci  <5c  hoc  cRiOculus  mtHs af.est  doloribut,ide{i,Sifiii 
aus  fum:ncc  tacui.laclirymz  enim  a  maxilla  afcendunt 
in  coclu.Oculus  dicitur:quia  pcr  cura  lempcr  tcaiamur. 
Vndc:  Ci«i  vidcnt  tcn- 


tattonis  mtUUtem  »dto 
cnpifcendum  eam ,  dc. 
f  dfflutit,  &  Non  dixit  fimplici- 


Maccibc 


«froloieciptiuitati».  bf  Lachrjrmx  jpud  Deumpondtw  vofishabcnt. 

elQuia  Deum  aiuilnunt.qui  in  £ibbato|tequituit.  d^Qiii  peifeuetauetit 

vTquein  tir.cm  fluus  ent 

tafflidus  cft,  nec  tacuit,co  qc!  non  efTct  requics.Ain.  Do- 

a  "lOculismilcriciid  .r. 


nccrcrpiccrct,&  vidcrctdomlnusclecoeli.s.  Ain.  Oculus  t 

itSinRuHuier  quiiad  vnu.ntcndit.        b-.^Omnia  cntiahendu  inDeum.        <f  Affiiaionibus    3 


tdo!*rcafrc 
•t. 


IHiLir.e 


duxit  oculus  mcus 


Lib.Jt.  fflor. 
cap.a. 


Hiflou 


7iU.io.ll 


tcr  :qui  vidcrit  mu 
Jicrcm:fcdaddidit, 
adcocu.&c.vbiocu 
lumabfoluit,  men- 
fcmligauit.  Nccdi- 
xir,ma:chatus  cft  in 
oculo,  fed  in  cordc. 
Oculusvcro  cfthx 
di:qui,fcilicct  ad  fi- 
nirtiacfl.  Pcccator 
cnim  q«xa  dcxtris 
ftintjvidcrcnon  po 
tcfl.Vndc.Prc«»<ffi5 
dominm  in  confpiBu 
meofemper.  Et  ocul' 
vitulx  quando  afli- 
B  duo  loro  vitulcpec 
catorcsiniquitates  trahunt.  EtociiIusgcncrationis,aut 
fonsgcncrationis  quia  cx  confpctlu  oculorum  aut  bo- 
na  aut  mala  gcncratur.  Et cft  ocuhas  f upphciorum,quia 
rcnatus  peccatorum  fuorii  lupplicia  corde  pauidopcr- 
horrcfcit.IdcircoAinoculusvclfonsdicitur. 

*  Gregorius.  Subludxa;  voccquxexterioravidcn- 
do  concupifi;cns,bona  intcriora  terdidcrat,propheta  di- 
cit,OcWHj»«fwj,^t.Concupilccaciocnim  vifibiha  inuifl- 
biles  virtutcsamifit.  Quxergointeriorem  frudum  per 
cxteriorcm  vif um  prodidit,  pcr  oculum  corporis pcrtu- 
lit  prxdam  cordis.  Vndc  uobis  adcullodiendam  cordis 
inunditiam,cxtcriorum  quoque  fcnfuum  difciplina  fer- 
uandaefl.  NamquantaHbet  virtuic  mens  polleat,quan- 
taUbctgrauitatc  vigcat ,  carnalcs  tti  fenluspucrile  quid- 
damcxtrinlccuspcrfirepunt. 

Hif\oricc.  Phc,orisinterpretatur,vcl  crraui  vel  osapc 
ruicui  alludcnsprophcti  ait. 

a  .Aperuerunt (HpranoSy&(. Sic  quoqucin  pluribush'tcra 
intcrprctationibus  alludit.  vt  literx  verborum  ,  &  verba 
fcnlum  litcrx  cxpediant.  Vnde  fe  crraflb  fccundum  fen- 
fumlitcrxoflendit  diccns. 

b  Fonn  do  cr  laqueus  fa8a  ffl  ncbis,&c.  Errorjs  autcm  fuit, 
vaticinationcmprophctaruin,  &  contritioncmcordis 
C  corum  qux  poenitentiam  fuadebant,non  errore  refpue- 
re:vnde  formidoinfanabilis&  laqucus  accidit,Propheta 
quidcm  non  errauif,fed  populi  voce  gcmit,cuic6tritio, 
&  vaticiniumlaqucus&  formido  fuit.  vnde  ait. 
c  Z)i«r/("!fj  w^«.ded«.oc.  Aliaverocflconiritio  propheta- 
rum  dcuoratione  diuinx  infpirationis,alia  corum  qui  ^ 
peccarisaffiidi  fpiritu  vcxantur  erroris.Dcus.n.corptn- 
tu  &humiliatumnonfpernit,nifi  prius  vaticinium  ,& 

con- 


contritione  prophctarum  pro  ipfisgcmentiimi,Sc  ir 
rcntiii  m  fprcuifkt.ideo  vaticiniiim  cis  laqucusell.qi., 
inpaflioncdominiciaccidifreiiullidubiumcfi. 

^pcnnTurtfiprr.  Chrifii  &  mcmbrorumcius  vox  i 
micisformido,factacQvaticinatioprophciarum,(ji.:. 

timcbantne  in. 
rcturinChrifto 
quoquc  paflio , 
contriuo&  hu: 
litas  Chrifii.fuii 
fidclibusriuna, 
de:Dauid(qua 
rt-  ri-ci  fiushtcixfono 

mcus  t  dcprardatus  cft  animam  mcam  in  CLinCfis  hliabus  4    Os  mcum  apcr 

1Ccgiiaiionibu»«'ttnxvin.        af  A  pctlonaaduerlarioium.    1  Vox  pi>  phet*  Scpopuli.  *'  -- 

f Quali  leo,  bf  Oejuiandoi.    cfSanguis  eius  fupei  nos  &  fuper  (ilios  nollios 

^  fvilibiles  &  inuifibiln. 

a  vrbismcT.  Phe.  Aperueruntfuper  nos  ds  fuum  omncs 

afVoxfoiiut  populi.        f  Neimpleietui.inChrillo.         bf  Caufa captiuitatis. 
cftiuaocbu.'   uuate.        fChiifti  llPcophetiMim. 

b  inimici.  Phe.  Fdrmido&^^laqueusfadaen:  nobist  va- 

afEorum.  bf  A  ptopiia  peifoua.  cf  Ad  abluendaciimina  velainoiis 

v.Incra  niiticanda. 

^l  ticmatio,6c  contritio.  Phe.  Diuiliones  aquarumTae-  ^    q^^^, 


di-^ii^VorMin. 


a<S  irituali  raptiuitatc 

in  cdntricione  filix 


&at. 

d  Diuiftonri  ar 
runi,6-c.  Vndc: 
Euangcl.  Stnunt 

tiiji-.m,  &l  f  ••■ 
non  fuijim, :    . 
nonhabcrcndmtii 
tt  iuexcujM" 
aqu^ 


)uU 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

,  I     Nec  ta.  Idtji^ere  non  cejiauit,ed  quod  non  efjet  requies,fci- 
licet,nob'.s,fcdUbor  <&  miferia. 

2  Doncc.  Uuafi  dicat,  requiem  non  expe8o  via  humana ,  fed 
tamen  diaina, 

3  Ocul us  meus.  idcfl.cx  ni.nioflttu  abfiulit  fihi confoUtione. 

4  In  cun.  idiii ,  pra dtflruHione  ckndanm  ciuitatum  Iud^a 
HUMdutbantur  fili<evtb's  lerofolyrnitan£,qud  erat  metropoUs.In 
htbr4:ofic-habetur.Ocnlas  mcus  fordidauitanimam  mea, 
ide(i,txfl(tu  conlinuo  fordidauii  (atiem  mcam ,  in  qua  rclncct  vis 
animx  magis  quam  in  ateris  corporis  partibus ,  eb  qubd  omnes 
/enfi>s  iimt  in  fadfuxtcraficut prius cxponantur. 

5  Apcrucrunt  fuper  nos  &C  Matedicendo  &  conuitiando. 

For- 


cfi  cis  vatA 
popull  mel.     8    vnde:tupi..i. 

fub  hac  litcra 
chrymabilis  qucrimonfa  exponitur.  Expandtt  Sir 
quafi  dignarcmunerationeerrorisaccepit,quia 
te  manus  in  crucc  ncglexit  audire,  &  alis  ciusfi" 
*  Gregor.  Diuifascxoculis  3quasdeducimtis,( 
tis  fingulis  difpcrtitaslacrhymas  damus. Neq; . 
dcmquc  tcmporcxque  mcnsdeomnibusdolet:icd 
nunc  huius,  nunc  illius  culpx  mcmoria  acrius  taiig;!: 
fimul  deomnibus  infinguliscommotapurgatur. 
c  In contritione  fiiu porulimti.  QuamuisC  halUxorum> 
ptiuitatem  defl[erevideatur,propheticotamcnrp 
ritualcm  captiuitatcm  dcplorat  qua,  veriisChal 
vincula  erroris  captiuat.In  hac  pcregrinationc 
flra  fidcs  cft,  quxde  longeadduxit,&  fupcrn«_ 
re addudos ciues ordinauit.vndc:  lam  nb ejiis  iiof. 
Sedquia  afolo  patrio  &  a  Dco,idefi  fidc,  &  teflamc!; 
difpcrfierant,rc£lefubditur:  Et cinnfwnes  aqui.dc. 
Optat.n.cum  Paulo anathema cffe  profra.lu.vni..,; 
quanta  fit  paflio  charitaris,&  hortus  dcliciarum .  Hi 
omniagcnera  virtutumnutriuturcxquoa' 
quikrigatoia  gcnera  virtutu.Primu  attoUci 
tuor  capita  virtutum  dcindc pcr  omncs d  uifioncsaq 
rum,vt  incbriet  germinafidei  &  morum.Gencralitci 
afFcftumpoenitcntisautdiligcntisamorcmcxpreffit. 
diuifioncsaquarumpeccataabluuntdcliciarum.arec 
infunduntjVtfiuantomnia  gcnera  aromatum.  H  - 
fionesquaficum  impctu  dcducitccclefialibanoi  .. 
abluendo.  Hxcenim  gratia  fan£h  fpiritus,  aiijstons 
alijsputeus,alijshortusconclufus,fonsfignatus,aliisl 
torumriuus  :quxquafidiuifioncs  nunicrantur.  D 
fioncs  autcni  aquarum  dcducit,qui  fingirlacrim 
ablucndo pcrfundit  vcl  amorisvulncra  linit,  vndc: 

^  ruLtui 


6  Formido  &  laqueus  fada  cfl  nobis  vaticinatio  5: 
vaticinaiio  lcremid:0'  uiiorum  prophetarumcuinon  cn 
deiccit  nos  in  formiditn  m  laq-'eum  &  contritionem.  In  H. 
hic :  Vaftatio  &  contritio  :  idto  videtur  quod  vitiojir. 
fofita  jtt  hic  vna  didio  pro  alta.fcHuet  vaticmatioprn  tj 
ftmititudine  literartm.(5'  ftc  eflfenfis:Vormido  &  laq. 
formidme fugientes  vnum  periculnm  ctcidiinus  in  aliiid,'( 
enimformidas  feruitute  rebtllauit  regt  Babytonis  :aiqi 

efl  eiuscaptio  &  exuculatio ,  vaflati-j  terr^  &  Itrufalttaco-i  ■ 

7  Diuifio.ptr  quo  d  defignatur  niagnitudo  fietus. 

8  Oculus.  Sicordinatur  ifleverJi4SpoJi  pr.i:ccdcntetnpro  " 
Hcbrao  habetur,quarnuis  in  atiqvtbus  libris  no(irisfit  icmutr  ii 
cit  ergo:  Oculus  mcus.  d  magnitudmeftetus. 

*  i  Vcflii 


MOV,^LITEI{, 
j  t    Oculus  meus  deprcdatus  efi  an  .Oculus  ccdefix  debet  cfrc 
dcrus  qui  tamcn  dcprxdaturcafUtatem  mulicrum  qua- 
fi  vbicunquc  cft  habitatio  clcricorum :  Et  qiua  inde  fur- 
gituitamiaclericorum,(ubditur. 
5  .^pcrue.Ju.Kim  indc  infamatur  ecdeCa,ideo  fubditur. 


I 

6  Formido  &  laqueus  fa8a  efl  ncbis  vatkinatio,&c.(cilicc  ^ 
bitatiO  mulierum  cum  clcricis. 

t  ^«y^ijfio.  icilicet:Omnis  boni. 

7  DiHifioncsaquarum  dcd'ixitoculusmeus,&c.  HocdlCt 
in  pcrfona  cuiuslibet  fidelis  de  diffamatione  ccclcfia:  ^ 
Icntis.        V 


^M 


Thren.   Cap.III. 


(%  ynaitclcy^iintdtetiottim.  Deducebat  illa  diuifiohes  aqua 
A  rfiuxpcdcs  dfii  lachrimis  irrigauit.  Deduxit  &  Dauid 

d  irioncsaquariifm  multitudinemdclidorum  luoru, 
8    &'ctrusfleuit  amare.Hinc  Dauid  ait:  Lauabo  per  Imgulas 

BfVj/f.wc.Etquafi  vocc  lcicm[t:txiti*saquarutnde.ocu.m. 
'    ElTubdit  quare  -.qa 

"    ' '  af ConfoUtio  vcl  iullitlz.        fiApctfai» aduerfaiioruin. 


nole.mn>.  AcG  di- 
ca^cadcploroqua: 
peoculosconrraxi 
&dmifi.Fietenim 
'"\  fatlis  tnagis  culpa 


.    _  fcfDeceptlone. 

eTDequatSemitamignorauitauis.        dfludii.        eTSinecanfa.  ♦  Res  turpes  &  fca 

inilej  &  indignT, 


Corfolamimpopulemei-s.Etpofl  pauca:  DmlJtdtniuiciuitH 'r  D 
ruf.il(m  puia  fi  f-epH  dr  manu domini  dupUcia pro  omni .p.f.Et  »"■  I^iat-^oJi 

fidcsdccflct  pecna  fatisfaccret.Firconfolatio  in  varijs  t5- 
tationibus  quiawcntatio  paticntiam  opcratur:&  illa  pro- 
bationem,probatio  verolpcm.Lachrymz  quoque  coni-  R»»  r »   ^ 

folantur,quibuscri- 


Sadc.  Venationeceperutmcquafiauc  inimicimcigrads. 

,.-._T        1.       .        /-  .  b1Q_jaduoltttuf 


H I  orculii  pafnoiii;,.le  quo:  Totculai  calcaui  folai 

"qymarumna.  Et,  c  Sade.tlapiacltmlacu  vitamca,&poruerurlapideru|?  me. 

'     leimiaSaUOq,nOn     d  IPcfuli.         alCaputenijnlmnecclcfiz  b  «iln  n  emtnsddpcraniibus. 

^   .    .^  '  ,  ^irVocrtcvel  .onclufio.velafrice. 

pfcS" ';,"  e  Sadc.  Inudaucrut  aque  fuper  capi5t  mea:dixi.Pe,ij,CopL 

qum  poenastcrni  '"'.!  ■>     -      .  , 

fuplicij,  quia  videt  populi  fui  impoenitentiam.FIet  po- 

pu  srumnas  &excidiumpatrrx,ledma?isquiacontra 

Dtimosaperuerunt ,  &  maledicentes  blafphemauerut. 

Flflit  Chriftus  in  paflione,  quando  fraftus  agonia  pro 

lixisorabat.  Fleuit  fuper  Ieru(alem  &fuperLazaruiii: 

&  \v\Ci\.  flent  euntes  &  mittcntes  femina  fua:&  deducuc 

diiifiones  aquarum,vt  vberius  accipiant  fruftum. 

a   ^dA-.ConfoIatiO  vcl  Wi^lUX-.f^eriattone  cepcrunt  wr.Poft 

taraslachrymas ,  &  tantum  doiorcm  ,  poft  difcriminis 

foinidinem  &  contritioncm:  poft  infultarioneiTl  inimi 

coi.m ,  congruenter  confolatio  quam  Sade  fonat  inter- 

f?ct:vtquitantumpuniti  funt,fpercnt  indulgentiaiu- 

ite,  confolationem  mifericordije  :  q<ii  lachrymi.*i4ais 

ifunf.a  fordibus  fuis.  Scdquiarcquiesex  foIaChrifti 

aionedatur,voccrcdcmptorispro  nobisplangitur. 

enatiotie  lepe. His  verbisexpaiTionedomini  cofolatio 

jicis  oftenditur,  &  iuftitia: indulgcntia ,  quibus  efficia- 

mr  iuftilicctperfidorum  impictas  fquafi  venantesaue) 

.iigladijs&  fuflibus  Chriftum apprchenderit gratis. 

imias  quoq;  gratis  captus  eft,in  lacu  pofitus  eft,&  inu- 

cvrruntficut  aquarum  fluftusperfcquentes  fupcrca- 

tueius.  Sed  dc  Chrifto  haec  manifeftius  dnr,g  vt  auis  ca 

ti  plansitur.Vnde^Iob.i^ewi/faw  ignorauitams.  Wxc  auis 

jaffiseft  aquila  ,  quasprouocatad  volandum  puUos 

i5,ideft,Iudeostexpandcnsalasfuasfupereos,quidum 

V  ait  eos  fub  alas  fuas  congrcgare,quafi  gallina  infirma 

tuE{\,8capprehenfus,vnde. 

c  apiA ffl in (irt.Hunc  lacum folus calcauit  dominus,dii 
mrte  moricndoperemit ,  &  vita  refurgendo  reparauit. 
d  'ofueruntla.fu.  Quidapertius:Lapiscnim  pofitus  eft& 
figatus,&  poft  refurrcdioncm  ab  angelo  reuolutus ,  & 
tjdimatus  eft  Chriftus  oim  dcfcendentibus  in  lacum  > 
Ji»  ejt  juut iiomo  ftut  adiu.SiA:inuKius  cfi,iuter  mortuos  liber. 
jnnprma(jH<e.  Idcft,  murtitudopopuIifupcrChriftum 
qiicftcaputnoftrum. 

enuimc,&c.  Pafchafius.  Voxccclcfix,ideft,corporis 
luprcuiuscaput  inundauerunt  aqux,ideft,populi,vteii 
2r;Jsperimerent,vnde:vocem  ecclefiac  quafi  fpe  fua  fru 
frsa;fubditur:Pf>^.Qaia  difcipuli  ctiam  relifto  eofugc 
rui,ncgaucrunr,dubitauerur,vnde:rede  prccponitur  Sa 
dc,Uc-econfolatiointerpretatur:  quianifi  confolatio  pij 
pabns  adcflet,  nulla  ouium  falua  cflTet .  Vnde  patct,q3 
temtio  paftaonis  non  fuit  fineconfolationc  fpiritus  fan 
^iui  defpcrantesconfortaret,  fidem  reintegraret  vel  fu 
«CEarct.vnde:  Egu  rogai^i pro teTetrc;vt  non defi.fi.t. quantu 
tniipfofuitncgauir,fediiiDcofideseiusmanfit.  Sic 
ergvoccecdefixconucnicntcr  dicitur:  't  tf.kd  prxfcie 
|ia:  promiflione pij  magiftnfides  inuiclafuit.  Confo- 
lati  autem fit  muUls  modis:  Cofolatur  enim  fcnptura, 
&  idicis  mifcricordia:&  delidti  pcrfoluta  poena,  vnde : 


niinaabluunrur.vn  ^^*'**'* 
dc:  Exaudiuit  dominHS 

1  vocemfletusmei. 
Dccurfis  itaq;  fup- 

plicijs  quae  pro  pcc- 

2  catisfuftincmus.de 
vcniacertifumus: 

3  Inhiscnimnondc- 

4  eftconfoiatio  fpiri- 
■  tusfandijfinoadeft 

duritia  cordis.Phefunt,r«^/«*  rfo.>-.?.c.Sade.enimconfola  pcji  ,j ,, 

tio^vcliuftitiaintcrpretatur.  Expaflioneenimdominimci'.  ■  ' 
multimodam  confolationem  accepimus,  cui  coformes 
inflagellis&  paffionibus  iuftificamur,vnde:F;7<rfcor.?<r 
rece.bo.itiv!.t.  & If^d.fi.  tlidlarturic autem htc confolatur,  tu  vero  Lue.i6.i 
cru.  lam  poft  paflGlonem,  poft  tcHtationem,poft  confola- 
tioncmquid  fequaturvideamus,  ideft,  vocatio  vcl  con- 
clufio  vel  afpice,vndc:alludendodicitur:  /n«oc<i«i»o.  w.  ' 

domine  &Iupra.inea.litera.^06««j  amicos,&c.  Sijpri,i.f 

e     Copb.Jnuocaui no.tuum  dnmine.  Vox Chrifti  fccundii  hu- 
manitatem.Qiiafi  dicat.  Qiiamui^inlacum  lapfa  fitvita 
mea,cgotamendenouiflimolaqueoinuocauificurIo-  „/ 
nasde-ventre  cetLCui  fimile dicit{Iob:S"<  defcendero  in pto-  ^ 
fundum  inferniyinde  me  liberakis.  Vnde:|&  caput  fiden  ter  di- 
cit: In  diequa  inuocauero  te  domine,dixiftt .;  T^oli  timere.  Vndc 
hicquoque.  vocemmeamtmdifli^zs-chppvopinqnz^ilVtn-  lo",^;'* 
re  r»o,n  poteft,cui  pater  prxfto  cft,cuius  vocem  audierat,      *     ' 
dubiure  non  poterat .  Sed quia  Coph  etiam  conclufio 
intcrpj?ctatur:iure  qui  perijt^gemensorat.  Ne  auertas  au 
rem  tuam,&c.  Incarnatusenim  ad  extrema  montiii  ve^ 
ncratterrae  vc£IibuscGncIufus,fedfiducialiterfciebar,g>  Ionai.a 
liberarct  patcr  vita  eius  de  corruptionc,quapreflrus  nobi 
fcu  pro nobis  dolens dicebat.  inuocaui  %ome)i tuum  dmine, 
Quod  lonas  in  vcntrc  ccti  prsBfigurauerat.Ideo  Coph  rc 
dedf  conclufio.quia conclufit Deus omnia fub peccato,  Gal.j.i 
vt  apcriat  nobis  ianua  vite,per  eti  qui  in  corruptione  car 
nis  vcnit  vfque  ad  nouifl!ima  laci:fed  inuocandoexaudi 
tus  eft  pro  lua  reuercntia.Nos  quoq;  corruptione  &  pec 
cato  conclufi,&  idc  nobisaffiituru  credimus.propterea.  ^^^•^■^ 
.Appropinqua  inquit,&c.vt  nos  quoque  fiducialiter  ide  dica 
mus  &  fpercmus.Qui  aut  fic  condufi  fumus,afpiccre,& 
circufpiccre  nos  debemus,vnde:Coph  afpice  intcrpretaf. 
Q.d.afpicc  quod  mortalitas  &  corruptio  ad  nouiflSma  la 
ci  me perduxit.  Afpice  quo laqueo  fum  conclufus ,  noli 
infirmitatcm  &  penculum  diflimularc;c6cluditur  vnuf  jf^     ^ 
gfq;  innumeris  laqueis.Coph  quoq;vocatio  df,vt  pclufi  uili.c 
iugiter  inuocemusillii  qui  de  ccelo  veniens,  languores 
noftros  tulit,qui  ait:  "Non  efi  opus  /anis  medicus,fed  ma.ha.Hi. 
bes  vulnera  medicinam  no  differas:  Afpice  fprritualibus  p 
oculisquomodo  conclufus  fis,  vnde:  Leuaui  oculosmeos  in  PfaLiio.» 
montes,irc.Et  alibi.  Ocdi  noltri  aidominum  Deum  nofiru.Viinc 
quoquefuprafubeademlitera:  Effunde  ficut  aquam  cor.t.an  Pfal.«i».a 
te.con.  dom.  Ideo  fub  hac  litera  redemptoris  noftri  forma 
proponitur ,  qui  delacu  nouiffimo  inuocat ,  &  fidcnter 
orat,&  gcmtt  &  clamat,n6  voce,fed  mentcvbiquediim  Thrcno  i.f 
prsfentem  fcntit,&  fibi  appropinquantcm  indieinuoca 
tionis,&  Dcu  dicete.Nc  timeas^qui  dicit.  Confidice  ego  vici  pj-^ 
mlt'iu,vndc:  Dominus  iLluminatio  mea ,  &Jalusmea  quem  time- 
Z>(/?i^t.Talisvoxcordis,taIilq;fides,magn'cIamoreft.Eft 

cnim 


.in.  t6  g 
Pfal.t6.a 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^   /cnationeceperuntmc,&c.  Quia  exercitus  Chaldaoru 
t>'ff*endo  Sedecljiamcomprehenditeum,&multosalios.  ^.\egii 

Lapfaeft  in  lacum  vita  mea,&c.'^a.S',T.  dicit,quod  lere- 
prophctahit  Jjoc  de  Daniele ,  qut  fuit  de  tranfmigratione  in 

Baby- 


1 
mi 


M  0  B^^  L  1  T  E  R^. 

t '  ^enatione.fcilicctfpiritus  maligni ,  &  dicitur  hoc  in 
pciona  ccdcfiae  pro  adhuc  viucntibus  peccatoribu« ,  & 


Babylonem,&fuitproteHusinlacumleonum,  &  lapis  pofttus  fu- 

peroslact,vtbahetur  Danielis.6,^  14. 

}  Inundauerut  aqux.i-multitudo  aduerfariorum ,  eo  modo  lo- 

qutdtquo  diutur  ija  «./'.Adducctdominus fupcr  eosaquas 

fluminis  fortcs  &  multas,r^em  AflTyriorum:  &c. 

4     Dixi,Perij . ldeJi,non  imbens  remedium  via  bumana.Et  quia 

non  remanet  niji  via  diuitja,ided  fubditur . 

*  1  Inuo- 


pro  defundlis  quod  fequitur. 

2     Lapfa  ejl  m  lai.it  vita m€a,&c,Scq\litnt:Inundaueruntaqii.t 

Juper  caput  meum  ,  Scilicetpcccatoium  &  iribulationum 

quia  tn  non  aufertur  totaliter  fpes  mifcricordia:  lubdit. 

Tom.  ^.  li    * 


999 


Glof.ord.&NicolaidcLyra        looc 


Ibidem. 


Genef  j.  b 
PraJ.7l-a 


hominis ,  morccrgo  rcthorico  apcrfonaiudiciscaptai) 
iuftuni  ludiccm  coUaudat ,  deindccamam  anima:!,tar 
dem  cur  vencrit,*idcft,  rcdcmptioncm  oilenduEftcni' 
rcdcmptio  vita:  noftra: , quam  lliam circ  proptcr  chjcii 
tcmdcclaratjVtnosiniUofic  ipfcinnobisviaat.  Tai 

dcm  pcr  'jndr^n 

«tVo»  ChriftKecundum  h«inanif»teni.        «A  petfona  iudieif.        bTC^ui  libetafli. 
Dciiiclein-deliculeonam.         «jfConunionii.  ^Deinferlio. 

Inuocaui  nomcntuumdominc  dc  t  lacis  nouilTimis. 

a^A  rerlonalua.quoJ  humili  e  &  ruppliciietorat.     bTExaudiHi  pctitionein  mea  Q^iijfi: 
Quiaudifti  eviudifti.         f  Fi>tinj  otindi  Stjpetandi  proponitur  nobis:  Mifeii  eftoie  &  m. 


^  enim  vox  cordis  &  clamor,  &  vox  fanguin  is  qu  ar  ad  do  • 

A  minumpcrucnit.  Hxcvoxexaltatur  lubHmitatc,5cco- 

ccptu  virtutum,  fcd  non  intcntioncfonorum.  Grandis 

damor  fidci  .pcrquamdamamusAbba  patcr.  Spintus 

quoqucclamatpronobisgcmitibusxncnartabilibus.Ma 

tnacft  voxiuOitix 
:  charitatis ,  pcr  5 
mortui  non  modo 
ioquuntur.fcdcla- 
matficutAbcl.  Ma 


Kitt.i.  e 


enaeft  voxapofto^ 
lOTUmquu.  inttnne 
ttrtavi  exiiiH  fotius  ro- 
tum.  Hacvoccda- 
jnatcaputnoftrum 


Copfi.  Voccm'mcamaudifti,ncaucrtas  aurcmtuama 

a<:Cotdis.        bfAdieftcilli  apptopinquaie.  T 


s1leg.T.a 
Muiii.ia.d 


tioncm  adiicrfar 
rum  iniquitaien- 
&  furorem  c6;: 
morat.vtiudicci" 
in(c  mirericordci 
in  adiicrfariojin 
gnanrcm  rcddat 
Qiiafi .  dicat ,  lic 
probarcscaufani 
nimar  mcac,  vd 
tamcn  furorcm 
rumaducrfumr 
Ifdkacr.in.  Inq 
patct,qu6dinivi 
tatcm  rcproban 
puniat,a:quitai-: 
diligat.&fingu, 
rum    cogitationw 
difcutiat^quifqu:  ■ 
LoqucbaturAnna.q      caputmembraregit&viuificat)  &omniaiuftcdirpe 


ringultumeo&cIamoribus.Coph.Appropinquafl:iindie 

a^Dominusilluuuiiatio  mcaSifamea  ^uemti-    blCapui,vc*^piiii,ve)  ptimaius. 

dlmi?n^tT&"mcm"  b  quado  inuocaui  te  dixifti,  Nc  limcas.Res.Iudicafti  domi- 

bra*  Clamat  Rachcl  alluflitiam.         bfVoxmcmbioiumq'*  venundata  fubpecc.t..,         fQncm  nihi;  latet. 

plo.fi.fudiccns :  Nc  c  nc  caufam  animx  mcac,  redemptor  vira:  mcx.Rcs.Vidifti 

aucrtas  aurcm  tua 

afingultu  meo,& 

damoribus .   Cla- 

mat  Moyfescuidi- 

citur :  Quid  clamas 

admc?Scdfcicndu: 

quia  in  corde  da- 

mant  alij:alij  in cordc  loquuntur 


a^Ailueifiiioium,fcilicci.        bTQui  omniaiufteiudicas. 

f  lecundum  onod  audifli. 

dominc  t  iniquitatcm  illorum  aduerfum  mc:  iudicaiudi 

f  In  ac1ii.         'Noniaiionem  f  In  aAu. 

cium  mcum.Rcr  Vidiftiomnemtfurore,  vniucrfas  cogi- 


5 


fxoLi^A 


Iac4.c. 


^  pToMbatVopriuatisidcftjfiliis.Clamabat  Moyfcs  ardo-      fat .  Eft  autcm  hsec  vox  cledtorum^ideft^corpori 
rccharitatis.  Sub  hac  crgolitcra  conclufionoftra:  de-      fti,quiprimatumbcncdi(aionisadepti  funt.  lli 


merfionisexprimitur ,  &  inuocatio  vt  amplius  ciamc- 
mus  agnofcitur ,  &  fingulis  didtur :  .Ajpice  tfuomodojis  co. 

tlufus.'  lama  ad  Deum  <\i*i  yrxliu  eli.^eanertas  aurem  tuam,&c. 
Quiacodufit  Dcusomniafubpcccato  vt  omnium mi- 
fcrcatur.vnde:Mi/<rrjc/(otff/owfr-.  Quafi  dicat  afpicitccon 
dufioncmveftraminuocatcdelacn  nouilTinK>.  - 

Gilbcrtus.Non  loquaci,fcd  dicaciinon  ftudofSNfcd  p- 
fpicaci  rcthorica  fcmina  iacimus,vtquod  aliquibu.s  in  io 
cis  lamentationum  facimus,faciat  ipfe  in  omnibu>.Hoc 
tamcn  gcncralitcr notandum,qu6d  ficutiudicis  miieri- 
cordiamcomparandoqiiintoconqueftionis  vtitur  lo- 
co.incommodalua  figillatim  cxponcndo:  fic  in  aducrfa 
rios  indignationcm  excitando  duodecimum  indignatio 
nisponit  locum  ,colligcnsquxin  ncgotio  adafunt  vcl 
fccuta,cum  vniufcuiulcunqucindignatione  &  crimina- 
tionc  rem  verbisanteoculosiudiciscxponesvt  indigne 
tur.ac  fi  mtcrfucrit  &  vidcrit,  vndc  if^^idtfli  domineomncm 
furortm,vniuerJas  iogitationes,&c, 
a  i{ts.  Caput.vel  capitis  vel  primatus.  Caput  nobis  eft, 
vel  formacapitis,vt  cofidcrcmus  authorcm  vita;,quicft 
caput  noftrumomnia  fouens,omniaregens,  &  fenfibus 
implens.  Scnfiiscnim  fapientisin  capite,  fublato  capite 
non  agnolciturcorpusnccfupereftcaufa  viucndi.  Quid 
crgo  caput  dc  (e  fcntiat  audiamus. 

b  l'"iicafii  domine  caufam  anim^ .  Hacc  VOX  tS  capitis  ,  eft  g[ 
corporis,vt  nec  capu  t  fine  corpore,  nec  corp*  fine  capi  te. 
Caufaan:mseiuftitia,qua:capiticoaptatur,redeptiocor- 
poriseft:redimitur.n.qui  vcnundatur.  Sub  peccatocor- 
pus no confidit  luis  viribus ,  nifi  iuftitiacapitis  fuffrage- 
tur .    lufUtia  crgo  Chrifti  iudidum  patris  redcmptio 

homi- 


fonat  primafum .  Alius  cft  enim  populus,quU 
mogcnita  vendidit,  aliusqui  cmir.Singulaera 
ris  mcmbracapitisgratiam  participant,primatu| 
vcndicant.vt  vigor  capitis  ad  fingula  mcmbraj 
In  capitcvigor  vita:,&  pnmatusnoftr^harrcditij 
omnicorpore  cxpofito  cuftodire  debcmusfic 
caputcuftodit,exponitcorpus,quafiincovitat 
ucrit.  Sinehoc  capite  non  viuimus.  Hisitaqt 
verfibus  clcdi  per  caput  ( quod  cft  Chriftus )  pat 
mcndantur,eiufqueiudicioiuftificati,&rcdemptirf 
runtur,  &  iniquitas&  furoraduerfariorum,  &c(^r 
tioncs  condcmnantiir,&  miracapitis  &  corporisvnii 
declaratur. 

C  i{edcmftoryi'£meie.  Alij  Defenfor.  Redcmptiorac 
brorum ,  dcfenfio  vero  capitis ,  & corporis eft.  Redc 
ptio  ergo ,  &  dcfcnfio  totius  noftrx  faluationis  Chnf 
offcrtur  patri,vt  pei^fimplicem  cius  mortem,  noftra:( 
plaEredcmptiocxhibcatur.  Rcftatcigovt  in  capitc) 
jnatum  fcruemus,  qui  auferrinonpoteft,  finon  ai; 
raturChriflo.  Sitergocaputfcruandi|fummani  ' 
operis.  Summaipci,  &  virrutis,  vt  fimusin  vnitj  . 
poris.  Chrifti  coniundi  noftro  capiti,  vnde :  Ifaias:. 
firam  ^  lud^a  caput  (^  caudam .  Ideft,initium  &  fincm. 
putludaiaamifit,  quandoChhftum  nonacccpitqti 
principium  ecclcfix  ,  &  primatus ,  &  primogenitu 
mortuis .  Ipfe  eft  finis  lcgis  ad  iuftitiam  omni  crc'^ 
perquem  iniquitasdamnatur ,  xquitascoronr.; 
ror  &  cogitationes  aduerfariorum  reprobantur.  lan 
ro  quid  Sin  litera  contra  eos  afFerat,vidcamus. 


a  Si 


NICOLAVS  DE  LYRA: 

-j  1    Inuocauino.tpum  domine  dela.  no.  Jdifi ,  deextre- 

'    ma  vujeria  .  Vel  ifludpotefi  exponi  ad  literam  de  leremia ,   qui 

fuit  pojitus  in  lacu ,  in  qiio  non  erat  aqua ,  fd  luium  ,  vt  habetwr 

fuprt. ) 8.  &ibi  orauit  dormnum ,  &  exauditus  fuit ,  &  de  lactt 

edu8us,ide6  fubditur. 

z    Appropinquaftiindicquandoinuoc&c  Me  affecu- 

tando . 

3     ludicafti  do.caufam,&c.  liberando  me  d  praparata  mihi 
morte.R^b.Sd.vero exponit hoc  didumeffeinperjonapopuli  di, 

quod 


quodifludreferturad  priiiina  tempora^  in  quibusDeusfuo  t 
iudicio liberabat populum  Ifraelabaduerfarijs ,  vtinrxitude.  ■ 
gypto  & in  miiliis  alijs  :  vt patet  in  bbro  ludicum ,  & i!: 
gum  &  eftfenfus :  ludicafti  dominc,  &C.  Ideli ,  confu, . 
domine  ab  antiquo  liberareab  affiigentibus  me  miu/i^ ,  iitofu  • 
cias  modd,oropter  qnodfubditur . 
4    Vidiftidominciniquitatem.yc//;Ve£rMrf.<orirw. 
y     Aduerfum  me.  Quia  crudeliter ,  &  imqua  voluntaiei  (i 
funt  vi3oria  habita  de  lud^is. 

6    ludicaiuditium  meum.  Liberando me  ficut  confml 
facere  . 

*  I  Audi 


M   0  I{  .A  L  I  T  E  !(. 
X  1     Inuocamnom.  tuumdominedela.no.  Perhocnon  cft  in- 
tclligcndum ,  quod  orct  ccdcfia  pro  damnatis ,  fcd pro 
cxiftcntibus  in  purgatorio  quod  eft  qua:dam  inferni 
portio . 

t     yoccin^eam  audiiii ,  ne  au(rias,&c.  Quia  Dcus  fcmpcr 
cft  paratus  auditc  voccm  humilitcr  deprccantis:  Ucei  no 


femper  exaudiat  in  afFeftu  ftatim ,  fed  tcmporc  coa  • 
tenti,idco  fubditur. 

3  ludicafii  domine  caufam  anim*  mea.  Me  liberandoci  ^ 
petcnti  tcmpore. 

4  Fidiftt  domine  iniquitatem  illorum.  Idcft,  dsmonum  C 
obftinatorum  hominum  in  peccato :  qui  Uuitiueff  j» 
corum  de  quibus  fubditur. 


1C31 


Thrcn.   CapiiL 


10C2 


fT 


L;„  pafcha  Dcntiiim  vcl  fuper  vnlnus  dcntium  Ad- 

A  ueus Chfiftiim  opprobria  pUnguntur.De quibus dici- 

tu.  Of„«i£.v.«wa^w.',(j7-^j;j.twi£7-t.quorunilabiainlur- 

Jf  contra  vcritatem.Q  d-  Lahm  doLfa  ui  coidt  ^  corde  b. 

1    .^^ut,  hac  cadcm  litera  inquit  Dauid .  Vrincipes  perfecuti 

j/7ffe.,?r.«-'x,&<^-E£  alibi  qua 


fihiusliteremterpretatio 
ncDCxponensait.  w.per<fo-  a 

luri  rul.e.  ad.  Quafl  dcme-  b 

dicia  mortem  fumpferut. 

Vnc.  jippofe  iri.f^per.  in  eo- 

fHWjTf  .Interpretatur .  n  •  h?c 

litci.vtdiximus.fuper  vul 

nuyndeprophetalamen- 

tati-,quia  (cum  hac  medi- 

cin  vulnera  curencur )  his  c 

fupraddidorunt,  qui  mala 

proonisreddiderunt ,  & 

perdiam  &  fide  prophcta 

rurmeffuerunt,  &  perfi- 
;  diaomicidiaaddetes,  hec 

makonfumata  iuftusar-  d 

bit(iiuftopatrisiuditio  of  e 

fcrt)unienda,quorumin-  f 

crcjlitas  vulnus  fuper  vul 

nudominiintcrfcdiofuif.Supervulnusrcftemedica- 

metum  apponitur ,  quo  vulneris  f-  afperitas  mitigctur, 

Su':fvulnusoleuminfunditur  vtmoliatur :  hi  autem 

rei^o  medicamcnto ,  fuper  vulnus  infidcl  itatis  pcrfidia 

adidcrunt  &  mortcm.ficut  omncs  rcprobi  ex  patientia 
"^  Dcquiadpoenitentiamnosadducit.  Sicuitdamdunttam 

tur.s irimilnfdunT^am \ib! omnes C(JgitJtioy es eorum  ,\&c,  Dcii 
xiprasfentem  infinuat,  cui  pra^fio  funtomncscogita- 

uocs,&  corda 

b  /£H#;(/f.Hocefteiaudircquod  videre  &vidcre9 

ir,quem  nulla  latcnr, cui  omnia patent,  reprobi  aute 

i\\  luper  vulnuspcccati  ira  thefaurizat  fibi.Vn  addit. 

kffiomn  ec.i:^  re.eo.  Infultando  n.  &  fubfanando  non 

Muscontracaput  fseuiuntquam  contra  corpus,quafi 


t  tDominusnouitcogintinneshominutn.  bf  Innocentem. 

c1sin,dcn!:uin,v-l!uper  vulnus.deq  jibus  dicitur.  Dcntcs  eorum 
arnu  if  la^itta:,  5c  fupcr  dulorem  vujnetum  eorum  addiderunt. 

tationcs  eoru  aduerfum  me.  Siii .  Audifti  op- 

a  ^Vt;  Dimoiiium  habes.Schuiulmodi.        b  ^^Vt  quid  cogititis  luala 

incor.veltris. 

prdbria  eorum  dominc-omnes  cogitationcs 

afLabi»  dolofa  in  cor.Sccor.Io.lcilicet. 

eorum  aduerfum  me.  Sin .  Labia  infurgcn-  ^ 
tium  mihi,&  mcditationes  eorum  aduerfum 

•r^liijie.  j  IQusii  ni.i,;ilhorum.  ^ 

mc totadie .  Sin. Seflionem eoium &  refur- 

a  f  Exaltationein.         b  ^ln  mepfalleb^ntqui  bibe.vmum.  " 

rcdioncm  eorum  vide :  ego  flim  pfalmus  eo- 

a  ISigna  vtlerrauitvel  conlumauit.  boVtpro  infidclitate 

ampUustepeilantur  aiide.    c  fQuiteddisvnicuiquefecundum 
o   ei')  iua. 

rum.Tau  Reddeseistvicemdneiuxtaopera  4 

a  «iNepenetieniur  i.TcuJopndicationis. 

manuufuarii  Tau.  Dabiscistfciitumcordis  ^ 


dit.qui  cordc  obdurati,&  pcrfidia  caicatira  fide  5r  ver/ra  I> 
teamplius  repulfifunt,  nepofltntintrareiniuftitia  Dei 
&  viam  falutis.  Qui.n.vitam  pcremcrunt.moi  tempro- 
merucrunt,errauerunt.n.fecundum  quod.Tau.interpre     ' 
tatur,  errauit .  EratautemcScomnisreprobusquicordc 

impoenitenti  obduratur . 
Ideo&  dominus  confum- 
mauitiuditiamfuaquodfi 
gnatur  per  Tau.  litera  qua: 
iuftitia  fonajL  Vn  fequitur. 
f    Dubiscis  lm.c<ir.&i..Qw\i. 
dum  laborem  palfionis  dc- 
rifcrunt ,  eodcm  cor  fuum 
texerunt,ncc  prajdicationis 
iaculis  penetrari  permife- 
runt.Sic  ergo  reprobi,quos 
inuitat  ad  posnitentiam  pa 
tientiaDei,  candemoppo- 
nunt  fibi  quafi  fcutum  cor 
dis,vtnon  videantquid  fu- 
ftinens  Iaboraret,&  fic  the- 
faurizantiram  Tcnditurar 
cusiuditi)   dum  (iiftinetpa 
tientia  Dci,  fed  hi  duritiam  E 
Gordis  6c  excufationesobie  tetributiong 
(ftantneuerbavitaefufcipiant.  Hincprophctadicit.  ^a  ^^[^'f"^: 
borauififtmens.  cum  pcrfidi  Dci filium' laborantem in  paf  jjj,"  maildl- 
fione  viderunt.Quia,ergo  fignificationeni,vt  fugerent  a  aionem  tua. 
facie  arcusc6temp(erunt,rede  Ccqainn. Perieqnt> is  m  fu-  Pul  i.a. 
rore,&i.  .Vtquia  obdurati  &  fedentes  in  cathedra  peftilen  '^*"^»-  '■i'^- 
tiaj,&  furgentes  contra  dominum.tanquam  puluis  a  fa- 
cic  terrx  fubcoelis  conterantur:quia  ncccoelum  efTenec 
cocleftib.difciplinis  voluerunt  inhxrere .  Qji  n.Chriftii, 
&  mebraeius  perfecuti  funt,  iure  in  furonsperiecutio-  c     ^ ,    - 
ne  COtriti  funt,Vt  audiant.  Dijceute  a  m^^rnulg.tn  i^nem  at  r   "P"  '"S* 
n«nj,eirf.Ha:cfunt.n.  fignaqujBprmcurrcruntvt  fugerent  jupra 
a  fac  ar.  &  noIuerunt:vndcrctr6  fub  hacIitera,voceec- 
clcfia;  prCEmiffumeft  :  Ingrediatur  oninemali\ii  tornrnoram 
te,&  deyindemia  eos  propinfie.&cEt  in  alio  alphabeto.  T^o 


i.g. 


ccs  &  dodores  in  cathedra  peftilentiac  fcdentes.  quO      fuit  in  die  furoris  d.qui  ejfugeret  &  relinquerctur  er  Refte  ergo 


innuUusfoucturmcdicamine:  quiaomne  caputhngin- 
m:  , & tmne  cor  niaiins  a  platit^i pcdts  vfcj;ad  ver.  rion  eji in eo 
jits  vbivniuerfitaspericIitatur,<Sc  totum  corpusconfu- 
nlur.iam  non  cft  malagma  imponere  Eft  autem  men  • 
C  tivulnusquodoIcoSpirituflandifouetur:  &  pacificis 
fcnonibus quibus  expellitur nequitis  virus .  Sunt  .n. 
viborumfomcnta,&  medicamenta  Suntlegis  vincu- 
laqiubusalligati loluuntur,  confradi folidantur .  Sub 
h.itaqi  verfibusirreuocabilis  malorum  infania  plangi- 
tii  qui  omnem  mcdicinam  repellunt  quam  quafi  fuper 
vtnusChriflusattuIit,quivinum&oIeuminfemiui 


Tau  confummationem  fonat,quia  fubipfa  finem  &  con  p 
fumationemaccipit,quieftChriftus:impictasvcr6con- 
fummationem  damnationis  &  fine  ne  vlrra  pofl!it  cxal- 
tari.  In  vtrifq-, praecedentia  figna yeritatem  exhibent  (ux 
fignificationis .  Nam diis oftendit populo fuo  dura  in  fi- 
gno  crucis,vt  liberentur  diledi.IUos  ver6  qui  figno  cru- 
cis  noluerunt  fignari,  conlequetur  veritas  fignorum ,  & 
contritio  ^terni  fuplicij,qui  contra  miracula  fcutum  per 
fidix  obiecerunt.  Eledli  ver6  habent  fcuium  bon»  volu- 
tatis  quo  coronatur:quiaquos  Deus  protegens  adiuuat, 
remunerans  coronat  Dc  fcuto  reproborum  dicitur.  Cor  lob.^iji. 


uididi  vlnera  eff"udit  &  alligauit,  &  ftabulario  qui  cu      pus  tllius  quaCt  (cutafufilia .  Corpus  n.  diaboli  fiint  reprobi 


ra»  illius  haberctcommifit,qui  dc  Icrufalem  defcaide 
bain  lericho.Caueamusergo  ne  ablcrufalem  delceda- 
niK.peccando.Icd  alccndamus,bencfaciendo.Si  tamen 
pctauerimus  ne  defperemus ,  quia  medicum  habemus 
quilligaturamcasleftium  verborum  fupervulnus  im- 
foit  di.Pceniteittiam  a^ite,a.e.r.c.hic  vulneracurar,  &  con 
lra;a  folidat  idco  defperare  planguntur  qui  cOtra  Chri- 
flu)  &  ccclefiam  inccflantcr  debacchantur ,  dcridentcs, 
&  )bfannantes,qui  fecundum  opera  fua  iudicabuntur, 
vnc^fequitur^/^cf/t/tj  eis  victm  &c. 
d  ^ati,  ugna.vd  errauit,veI,confummauit.Qu^.n.hic  di 
curur,fignafuntfuturorum,  vnde:  pfal.  Osfe.  dfiipopulo 
tuu  ura.dedijii  metuentibus  te tig.vt f.a.f,ar .  Sed  quia  noluc- 
rur  aucrtere. 

c   •^ddes  eis  vi.domi.iu.ope.fua.Hznc  primii  Iuda:is  reddi- 
dit, 


(quafifcutafufilia)  fragiles&  infirmiScutaquidem  fufi 
lia  contra  fagittas  robufta,cafu  fragilia,fic  &  rcprobi  per 
obftinationem  duri  funt,per  vitam  fragiles,  nullo  pracdi 
cationis  iaculo  pcnctrantur,quia  fcuto  praua:  dcfcnlio- 
nisproteguntur.  Detalibusergoredeplangit.  Oahiseis 
fcu.  &c.  Abutcntesenim  Dei  patientia  cogttant  Dcum 
non  curare  talia.aut  non  videre  aut  conditorem  in  cau- 
fa  eiTe  ficut  Adam  qui  ait.  Mulicr  quam  dedijti  mhiptrjuaia  Gen-3-«« 
&  comedi .  Mulicr  quoque  culpam  retorquens  in  ferpcn- 
tem,obIiquat  in  autorem. Hoc  fcuto protettus  Cain  ait  ^      ^ 
fuperbe  &contumeliose.A(e/«orft??2i»f.frauduIcnrahii-    *■  •'^'  * 
militas&  {2}i{znt^Zt\0-Ht*nquidcuiiosfrat>tsmci  crc. con- 
tumax contraDeumobiurgatio.  Sicquifque dum Dci 
patientiaabutitur,  &fignaiuditij  metuere  dcdignatur, 
nec  fignohuiusIiterEE  munit',  muldatur  iufta  danationis 

^  vindicta: 


NICOLAVS  DE  LYRa. 

:  1  \udiftioppro.&c.  nonfolumprolatacontrapopulumtuv 
fed  intrautplum,qma  Deum  Ijratl  reputabant  impotentem  adtal 
uaim. 

^-  Ubia infur.mifti  &  mcdlScc,i{eplicatio  eSl  eiufdtmfen 
itn^ad  maiorem  txaggerationem. 


3  Seftao  corum  &g  vide  Saci.tn  domine  qm  vidt  s  omnia,tu 
vides  quod  ChaldpJcdenUo  &jiando  deriforic  cantant  &  hquun- 
turdeme. 

4  Reddcs  eis  vicem  domine .  quando  tibi  placcbit  fecundu 
ordinem  tua:  lujtttiie. 

Dabis  cis  fcutumcordis.  i.  obdurationem  inpeccatis  vnde 


babeturin  w^^^rco.obdurationem. 


•J«  6  Laborcm 


i  ti  ^"<''n«o/>proiWf<»ieora>».  nami»fideIesquaficonti- 
nublafphcmantChnftum. 


5      Seffionem  eorum  ^  rtfurreBio.vide  &c.  q.d.  fedcndo ,  & 
flando  dcriforieloquuntur  de  me. 

4  i^ccit/erfif  w.i.poenamdebitam. 

5  Dabis  eisfcutum  cordis  laborern  f««w.i.dimittes  COS  in  ob 
duratione  ad  moleftandum  tc  in  membris  tuis. 

Toni,4.  li    5 


lOOj 


GIoford&NicoIaideLyra        1004 


t  f  Fjflionein,««<Tm,niomm. 
iafutLtjuciUDicp  rfecuti  fuBt. 


b<;Ergo.  f  Hic  vel 

c  f  Ilc  inalcdiAi  in  ijjucm 


Xteiniiin 


^  indi<aa-  qui  no  folum  crra- 
Aoit.vcrumctiamconrum-  r,    r       '  •    •    r     « 

mauit&implcuit  mcniu-    laborcm  tuum .  Tau  .  Pcrleqiiaismtuiorc 

ram  pcccatorum  fuorum, 

xndc.T^ondnm.n.compieta  sTu 

pcccata  ^»norr/)<«ortt»n.Quib. 

complctis  mox  promiffio, 

&  vindi£la  vcnit.  Quodhicoftenditurpcrlircramquae 

conltimmauit  intcrprctatnr:pcccatum  confumrnatum, 

gcncrat  mortcm  corporum  impocnitcnscftconrumma 

tio . Cum  gctmtu  crgo  <5c  lachrymis orcmus ,  vtcor  no- 

ftrum 


a  fVndeduplici  cuniiiiitmc  con  c.do 

b  IQu  -cotlciifsedciiolueium. 

tLio,&  contcrcs  cos,*  fubcoelis  dominc. 


ftrum  cmolliat  dominu  0 
vt  Ijgnaeius  mctiiamus, 
potati  vino  compunfti 
nis  tugiamus a facic  ar. 
Gilbcr.  Ingrauiflyloi 
mcntationcs  cflc  compc  •, 
tas  manifcftuni  cft.  Pom 

tiir  cnim  cuiufquc  rci  verba  ornata,vcl piopria.vcl ix; 

latx  fcntcntia:  graucs,cum  amplificationc,  &  mifcrati 

nc,&  cum  fcntcntixornatx  cum  vcrborumgrauita: 

CUt  h.ic.Quomodo  objcu.est  au.&c. 


NICOLAVS  DE  LYkA. 

^  l     Laborcm  tuum  i.Uboremferuorum  tHQruniyifui  dicitnr  ta 

bor  tuus,ej  moio  lo<)i*endi  quo  dicitur,  ^8.9.  Uulr,  Sautc,  quid  me 

perfequeris^Perfecutionem.ri.fttorumfiddiumfuiim  dicit .  Vropter 

laborem  .n.&dolorem  quemfecerum  Cbald^i  ludxis  iuftis ;  quO' 

rum 


rum  plures  trant  inter  captiuos,qui  mtruerunt  vt  D;  us  fubtrjlx 
ah  eis  fuum  auxiiiitni,&  graiiani:&fic  in  niatis  obdurarcmu 
a  CUaedis,&  Verfisincerficerentur,idcofithditur. 
2     Pcrfcqucris  in  furorc  tuo. '. J»  vindida  tux  iuHhis. 
j     Et  contcres  cos.l^f <-  Cyrum  &  Darium ,  n  Imbetur  a 


t 


fi 


MOI{oiLlTEl\. 

Verfeq»tris  i»/Hrorf.Finalis  iuditij. 


Cm- 


3     Cvntereseosjub  calis  domt.i.in  infcrno,quicftinn,, 
diprofundo. 


A  D  D  I  T  I  O. 
Incapitctcrtio.Ego  vir  videns. 

In  Im  capite  efi  tcrtia  limentatio,  vbipropheta  poflquam  deplo 
rauit  defiruiiionem  lerufalem  qu£  erat  folium  regni  inprimo  capi 
U,&  deinde  defiru^ionem  totius  regni  IfraelinfecunHocapite.TsiuC 
in  tertio  incipit  tamentari  affii3iontmfiiipfius  in  carcerepofiti,& 
in  lacu  coniiituti,ftcut  habeiur  Ieremi^.2o.&  28.  yelpotius ,  & 
magis proprie  ad  Itteram  deplorat  pjffionem  Ctni^i  cuius  memo- 
riahic  introducitur,eo ^  ficut inter omnia  mcritoria qutg in  lerufa' 
Um  fuerunt  a8j,fuitfummum  paffto  Chriiii,fic  inter  omnia  pecca- 
ta  qu*  fuerunt  in  lerufatem  materiali  commiffa  propterqu.eirrepa 
rabilittrfuit  defiru8a,occifio  Chrifti  fummum  tetiet  locum,vnde  in 
finehuius  terti^  lamentationis  concluditpunitlonem  lud^orum  fi- 
natemiqvteetiam  hodie  durat  dicens  in  fine  .  Profcqueris  in  fu- 
lorc,&C.  Quam  quidem  paffionemin  perfona  ClniHi  deplorat  in 
tnuttis  verficutis  .  Infrimo.n.tamentaturdcfuaexpoliaiione,qua 
txueruntcum  veiiimenta  fua,&  nudauerunt  ficut pauperem.ynde 
incipit.Ego  vir  vidcnspaupertatcm  meam.^^ecunddverdla 
mentatur  de  fua  captione ,  &  altigacione  quf  fuit  faUa  no6le  a  co- 
horte&  trilmnis,vnde fubditur.  Mc  minauit  &  adduxitin  te 
ncbris  &  non  in  \wCcm.Tertio  vero  tamen/atur  dejua  vexatio 
_  ne ,  quapcr  totam  nodcm  in  domo  Caiplig.  &  .Anna  fuit  a  lud^is 
^  vexarus.yndefibdit.TAntum  in  me  vertit.& conuertit  raa 
numfuam.  Subdiiettam.  VctuftamfecitpcUemmeam.ae- 
dificauit  in  gy  ro  meo,in  tcncbrofis  coliocauit  me.  L>u^r- 
to  iam  ntJtur d  f-u  aaijuatio>i>:  quj  fuit lo  cLanatus in  CiHi e,vn 
defub^^i .  Circumacdificauitaducrfum  mc,vt  no  cgrediar, 
aggrauauit  compcdem  meum .  Uuinto  vcro  lamoitatw  de 
Jua  Ui.umrM  •>ic  quj  cLar>:auit  in  cruce,&  ahfrr,  ■:xauditiune  vt  vi 
debatw,cum  f  bdit.  Sed  &  cum  clamaucro,cxchidet  oratio 
ncm  meam:conclufitviasmcas  'apidibusquadris.  itxto 
inncntatu,  d^  fua  iliufione  &  btafphemati»nc  dc  qi'  f  npttim  cft. 
PrJEtcrcuntcsblafphemabanteum  mouenres  capitafua; 
CrhocfacitcutHfiibdit .  Vrfusinfidians  faduscft  mihi:  po- 
fuit  mc  quafi  fignum  ad  fagittam,faaus  fum  in  derilum 

CAP  IV.  C  A  P. 


o  mni  populo,canticum  eorum  tota  dic.  Stpcimoimn 
tur  defua  cibatione ,  &  potatione  ex  vino  myrrhato ,  &  mific  i 
fctle,vas  .n.  fuit  ei  impofitum  plenum aceto:&  hoc  facit curr, 
Rep4euitmcamaritudinibus,incbriauitmcabfinthi( 
cordarc  abfinthij  mci  &  fellis.Oi?ii«o  lamentatur  it jut 
tudine  in  cruce,&  om>ri  deferttone  txctpto  tatroneide  cuius cc 
fioneagitcum  d/c/f.Memoria  mcmor  cro,&  tabefcet  in 
anima  mca,&  feq<t<r  vtrbum  Chrifii  ad  /arrowew/.Noui  1 
CUlo,multa  eft  fides  tU2.,& fubdiiur  :  vcrbum  latroms.  ] 
mca  dominus  prDptcrea  expedabo  cum.Hono  l^n'.: 
de  muttiptici  cotaph::^atione  cum  .7<7.Dabit  percutientilci 
xillam,faturabitur  opprobrijs.  Duimo iamtntJtur  ■  '• 
marum  ejjufioncin  cruc  ,it  qua  dicn  jlpoftotus  ab  Heh. 
cumlachrymis&  clamorcvalido  prcccsobruliiD. 
hocfacit  cuni  lubdiuQculus  mcusafflidus  cft.cryf^^H 
uifioncs  aquarum  dcduxerunt  oculi  mci.t^ndeff^^ 
tatur  de  morte  &  fepultura  &  Lapid<s  otuolutione  ad  ofiiittlhi 
menticumait.  Venatiouccepcrunt  mcquafi  auterali 
eft  in  lacum  vita  mea,&  poluerunt lapidcm fupcrm 
Duudetnno tamtniati<r  di  muiiirum fietu  &  vlulatione,  fni: 
Inundaucruntaquajfupercaputmcum.DfcimofiDw: 
agii defua dif  enfionead Iinibun,'un2 dicir.  Inuocaui nOD 
tuum  de  lacu  nouilfimo,  voccm  mcam  audifti .  Cw 
quarto  agit  dejua  rejurr  Hi  >ie,tb  .  Appropinquafti  in  dici 
do  inuocauite,iudicaftidominecaufam  animacmc; 
Decimoquinto  agit  de  ludMrim  matttwfa  machinatiunt . 
rtfurrcHionem  dederunt pecuniam  milit.bus,vt  dicereiitj^  ; 
It  eius  ipfis  dormientib.fuerunt  eius  corpus  turatiyideo jubiti. 
difti  domineiniquitatemillorum  labiainfurgcir' 
&  meditationes  aduerfum  me .  Decmolexto  veio  ^ 
agitde  congrua  lua^orum pitnitione propter  illudpeccntitmy 
rum  delirutiione  & perfecutione  qtiam  hcdie  patiutiturcvndc 
ditur  in  finetamentattoiiis.PcTfcqucrisinfurorc,5cconi 
COS  fub  COelis  domme./«  boc  lamentaUo  tcniafinitur. 


QVomodo  0/'.  Aleph.Vox 


.dolcntis&increpantis  a 
ficut  &  illa.^/"  »flo<<oyt(/«/t-  b 
U  ««iMf.Dcplagitur  ludco- 
rumduritia,  quoria  patrcs 
rcfuUcrut  quaGaurum&  lapidcspretiofi,  in  fanftuario 
Dci, 


IV. 
ALEPH. 


Dciinfidc&opcrib.pi 
ri.  poftcrioru  Chfovc 
tc  ad  pcrfidiJi  couerfi  :  >'■ 
b    ^«r/<»^;.Quialidcsiio 
bis  rcmancr,  &  baptii 
cramcnrum  aurum  \ 
mur ,  &  iapidcs  lantli  ■ 
fcdobfcurarifuligincf^ 
torum  &  difpcrfi  pcr  diuerfa  gcncra  t  ncgotiorun 

S  a  ti 


■  f  Attentos  facttdicendo  tem  magnam,  no- 
uam,incredibitcm. 

bf^Fidesludaoium.      TVitafacerdotum. 
Tleniium  Dei  verbum. 

Vomodo  obfcuratum  eft  auru 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.  IV. 
^  Vomodo.«/c  defcribitur tamentatiojub  qndrto  al- 
phabtto,& dicit  hic  f{a.Sa.^  lenmias fcripfit  iftiid 
qnartum  caput  Imentando  mortem  regis  Iofif,fecH 
dum quoddicitur.z.Vara.^^.d.  Vniucrfusluda, 
&  icrufalem  luxcruntcum ;  Icrcmias  maxi- 
micuius  omncs  cantores  &  cantatriccs  vfque  in  prefcn- 


tcm  dicm  lamentationes  fuperlofiam  replicant,& ' »" 
lex  &C.  crgo  cum  in  trtbis  capitibus  pr.tcedtniibus  nov  ti<"  ■' 
tio  de lamentatione  Lfia ,  oportct  dutre  vt  vidtu-.r ,  q^i '^' 
mias  l}ic  eum  tamentatur ,  vel  quod  lamentationes  de  lofti ' 
nos  non  hahcntur ,  sequendoergo  fenfum  iflum  qui  viilet.l'' 
tis  rationabilis:prsfens  caput  in  duas  partes  diuiditur ,  qul"  " 
ponitur  Imufrnodi  tamentatio  .    Secundd  contra  aduerfart  J*^ 
ueflio,ibi:GAudc  &  lactare  •  Circaprimum  fctendutn,(i«o  •■"' 


\  I    Qucmodo  obfcuratum  tfi  eurum,&r.  per  aurum  quod  cft 
intcrmctallaprctiofius.charitas  fignificatur ,  qustama 


fuii  in  ecclcfia 
cratcor  vnum 


primitiua ,  quodmultitudiniscrcde  "; 

,  & anima  vna  lcd quantum  fit imni  j^-" 

pcr  guerras  mortales  intcr  Chnftianorum  princip 

monftratur. 

f  I  Wir 


liC) 


Thren.   Cap.lIII. 


lOO^ 


/^g  Lapides fan. Virtmes  animx  fidclis.  Notandum  quan- 
A  tfitvishuiiislamcnti,  quant^  prophera  charitatis  ad 
cnniafeextendit,  plangitcccitatcm  ludasorum,  diipcr- 
lineniecckfiarum.nuditatemanimarum 


pvanitatisnego 
'ff^  ti:fedinnationes 
'"'cjicras,  qui  pruis 
dberfi  erant  in  ca 
pi;  oranium  pla- 
te.um,latam.f.& 


-  a 


gantesplanguntur.Noncfifecularisvita:aftio.quam  no  D 
adminiitrant  faccrdotes,&  miniftri  altaris;  monachi  im 

pUcanturfecularibusnegotijs.  virginumcaftitasmultis 
exponitur  illeccbris .  PlateaGrajcealatitudincdicitur..M»tth.7',fc. 
nuo.ob.e>i  aurum,&c.Fidd.C.8c  innocenti^ fplendor qu^       Lata  ejt.v.& ipatiofa  vUqujeduciiad mmem .  Difperguntur 

omclarnerunt  in  aTs,nftiutish»bitu5,charitati5.orn«as.       bfAfanftuorioDci.  crgo  Upidcs,  no  fo 

il)  pOpulO;  difpCr  cfViui.         «lPatii.-,rcha:&prdphetx.         fSaccrdoies  Cbrilli  niotiachi,  lumin  platcis ,   fcd 

,-..„__    r.-.|,,rn  virp/nes.virtuies.    d  fOui  in  hAn-.rcenb  vr)1uni,quamu's  fecul.rin  ouTrant.     , 

lunt  non  loium  ^        n.      \  ^  i-r  ^  r    'i-ic     -rvd     ••* 

t  mutatus  elt  color  optimus :  dilperli  suc  lapicies  sadu arij  ^ 

afLatxfic  rpatiolx  vitzqusaucunt  ad  niortciu.         b  <rOomus. 

cTUidasi  vcljfideles. 

in  capiteomnium  platearum .  Beth.  Filij  Sion  f  inclyti,6c  '^ 

alGene.j  &  dudrina  bl^Orntti.  c  TCaelcltifapisntia.  rf  l^v^ifi;  Q__uin  adini-    ^ 

t3nda&  quain  mfperata  mutatio  c  «iReliftis  coelel^ibus  curantes  tetrena. 

a midti  auro primo':  quomodo  reputati  func  in  vafa  teftca,  5r 

fpdofam  viam  in  6    quterunt.Horula- 

cecntes .  lude.n.qui de fanduario  Dci fe ad  negotia  f^-      pidum ordinem dominus promittit dictns.stemamper or 

dinemUpideituos&fi4ndaboteiifipn!)vdi,&ponamiafpidem 
propitgnacuU  tna ,  &c.  Sternit  Chrifius  in  ccclefia  eledoril 


incapitc  omnium 
p'atearum,dijper 
defiderium  opera 
huiusmundi  a^Qt +f'''^"°'''* 

&dcrdigiofoha.r„';r"*- 
bitu.demde  culme  ifa.j4.e. 
honoris  vel  laudis 


cii  expulcrunr,  a  fide  in  pcrfidiam  cxpelluntur ,  deindc 
^    catiuantur. 

£^o.o/).Plangit  fe  anima  in  baptifmo  niue  dealbata  in- 

fuoncSpirituflandiauropulchrecolorata:  fed  poQea 

ai  hsrefib.infe<5ta,aut  vitijs  obfufcata.cuius  fapietia  au 

;    rclarius fulgebat.eloquentite colorib.diftinfta .  Sed  dii 

Bcocupifcentijs  oble(ftatur,  aurum  obfcuratur ,  &  color 

daigraturvitijs .  Habct  anima  verbumdiuinumauro 

l;idiustqu3echaritate  interioricolorarur .  Sedcum 

.:cnisapplicatur,aurumob(curatur  &color  mutaiur 

5C.cuterrenisapplicatur,aurumobfcuratur ,  &  color 

mtaturinamorem.f.mundanorumabamoreccleftiii, 

.a.pH.i.animxvirtutesdifpergunc  in.cap.n.p.  Quiaamif 

aharitate cxterse  dilToluuntur,  &  ad concupifcentiam 

rndanxvit.tinclinant  quafi  incap.o.r.Etlapidesquos 

u  rationale  iudicij  annexos ,  in  pedoreportaredcbuit, 

nloriam  k  laudem  Dei  &  fui  decorisVcolorc  dileclio 

uDei in deterius commutato  ,  difperfi  iacent  in  capite 

licarumiquiatamen  verbi  Di;i  lubftantia  innobis  ma 

;dncorrupta,quamuis peccatistobfcurata.non  natura 

iiillanticEperempta.fcdobfcurataplangitur:  etfin.  Itje- 

leci  integntaccm  ndei  corrumpere  videantur ,  vis  ver- 

bik  natura  non  foluitur  ,obfcuraturquidem ,  fed  non 

ccrumpitur.  Itaergo  obfcuratur  aurum.t/n^Mi^w.f. 

UigmMii  &  prjcceptum  dointni  lutidum  i'.oculus,^i.d.Qno  ob 

-  fcraturmihi  quod  lucet  ali)s,&  transfugasconuertit. 

ltiomod:icbj.u.&c.  Vox  ccclcfi3e,aurumfuerunt  inno- 

c(uiaDei,&  prsrogatiua  patriarcharum;  fed  obfcurati 

tutfordib.  delidorum ,  vcl  aurfiob(J:uratum  reproba 

«niftrorura  Dei,fordib.fnii:ata:quondam  virtutib.glo 

tiia,nijcper  ncgotia  feculi  oblcurata.  Coloroptimus, 

fsiditatishabituspcr  terrena&  abied^a  mutatus.  Dijpcrft 

lt.t  tapides  iiii.&c.  Qui  fcilicctintrinfecus  feruabantuc 

immifacerdotis  vfib.  cumad  fanda  fanftorum  ingre- 

dcntur.Lapidcsquoq;fan£tuarij,faccrdotesChrifti& 

aniilrialtarismonachorii  &  virginu  chori ,  qui  fcm- 

/icdeiJCHtt  affifteteconfpedibusDei;  quinondebcnt 

foras ;  ncc  occupari  circa  fecularia ,  kd  dum  foras 

■u^  inquietudine  fpargijiur,mre  in  capitc  platcarij  va 


animas  meritorum  varietate  diftin£las,fundauit  eam  in 
fapphiris  qui  funt  aerij  colons.i  animab.  c^leftia  petenti  E  ^  • 
bus.  lafpidem  pofuitpropngnacula  (qui  eft  viridiscolo 
ris)  illo  f.  qui  in  virore  fidei  contra aridos  &  marcentcs  Huini.  n.  m 
ecclcfiam  defendunt.  Euangciu. 

•jc  Grcgor.Aurnmobfcnratumeft,quiafacerdotiavita 
quondam  pergloriam  virtutumclara^nuncperadiones 
infimasoflendic  reproba .  Color  optimusmutatusquia 
ille  fanditatis  habitus,  p  terrena  &  abieda  opera  ad  igno 
miniamdefpeclionis  venit.  Lapidesverofandtuarij-in- 
trinfecushabebantur,  necfumebanturinfummi  facer- 
dotiscorpore,  nifi  cum  fanda  fandorum  ingrcdiens, iii 
fccreto  fui  conditoris  apparebat. 

•5«    Hieronymus.Et  notandum  quod  non  hos  difpcrfos  ^''^*'* 
in  platcisjfed  incapite  platearum  dicit  quia  cum  terrena 
agunt,  fummi  videri  appetunt ,  vt  &  lata  itinera  teneant  p 
exvoluptatedeledationis,  &tamcnin  platcarumfuntp  .  ., 

capite  ex  honore  lanftitatis.Sccularia  itaq;  negotia,  ali-   ™"  *  '*"  •- 
quandoex  compaffionetoleranda  funtnunquamvero 
ex  amorerequirenda,  nccum  mentem  diligcnris  aggra-  Prou.j.t; 
uant,hanc fuo  vi»^a  podere,  ad  ima  dec?lcftib.  mergant. 
b  Fiiu  yMn.Iud^orupr^rogatiuaoftendit^quinonfoliim 
terrenxSion  fili;,fed  cglcftis,gcncre  &  dodrina  /"c/^.pri  .MlegoHce, 
uilcgiogratiae.adoptati  prx  cu6lis  filijs  Dci.  &  amici  vo 
cati,quorum  patriarchae,&  prophetx(ex  quib.  Chfscft) 

^miHtauropiii  Dei  fapientia,vnde .  Thefanrusdefidsrabiln 
requiefdt  in  ore fapientis. Hocaviro  amidi  fulgebant,  quafi 
luminaria  in  mundo,auro  primo  i . fapientia cglefti,  no 
fecundo.i.feculari  fecundum  illud.  Pnmi  & punl/imi  fru-^^^-^-^ 
8<seius.  Cum.n.radix  fapicntiefittimereDeum,frudus 
cius  eft  vidcre  ipfum. 

Hoc  auro  ecdcfia  quoq;  amidtagloriatur,  fed  &  lud^i 
mutati  reputanf  in  vafa  teftca,&  ccclcfiK  mcmbra.Ecclc 
fi2B.n.filij,fapietia  diledlionis  Dei  &  ^ximi  amidi,  ad  fia 
gilia,&  tcrrena  labunf  opa,&  fiut  vafa  teftea  q dcbuerut 
vafalcorruptibilia  ee&  c^lcflia.Hoc  auro  amida  ceclii 
^  pulchra 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■p  'Mtdicit  i^'.?ij.  leremias  lamentando  lofiam  immifcuit  populi 
n rtam-.quia  lofias  erat  caput  populi,& ideo  de  vno  tranfit  ad  a- 
iitpiopter  connexionem  capitis  ad  membra  &  econuerfo;&  fecu 
diahoc  diuidttur  in  trespartes:  quiaprimo  leremias lamentatur 
ff.umiitationemyfecundd  poputi deftru&ione,ibi.Scd8c  lamix. 
te-io  loftxoccifionem  ibi.SpiritVLS.CircaprimumfciendumtC^uod 
fict lofus  fuit fan8iffimus,vt patet  4.l{eg.&  z.Vara.ficfiltj  eius 
fttedentes  eifuerunt  peffimi.f.Ioacha:!^,  loachim&  Sedechias,vt 
Po't^.l\eg,2j,i^  i^,Etideoper  mortem  lofu  fuit  mutatus  re- 
'ivfiatus a  bono  in  malum,&  hoc  e(i  quod  dicit  leremias  admirati 
««'C^iomodo  obfcuratum  cft  aurum.  Terqmd  inteUtgitur 
Uitisoptimusregnifub  iofia  propier  auri  clarimtem  &  pr^ttoft- 
larr, 

1  lutatus  eft  co.op  Quia  t^e  loftie  riguit  diuinus  cultus  (^fub 
mlms  idololatria.In  Hebrao  habctur.  Mutata  esl  maffa  bona,f 
qi  intelligitur  Iopas,exqud  tanquam  ex  maffa  optimaproceffcrut 
f^pfffimijquod  cii  magn.e  admirationis  materta,  ideo  Jequitur. 


2  Difpcrfi  funt  lapides  fanftuari;./.  lofiafilij,qm  dicuntur 
lapides  propter  ohditrationem  in  rnalo.  Dicuntur  tamin  lapidcsfxn 
£iuarij,cb^  procefferunt  de  patre  fan£i:J]fmo:  &  hitc  cji  mttaphorl 
ca  locutio  ficutfrequenier fit  inprophetis ,  &  isiitresfilij  lofiafic 
fucfunt  difperft ,  quia  loacha^i  vinflus  duSiusfuit  in  .Aegyptum^ 
& ibifuit morturs ,  loachim iiiterfetius proieBusfuit extrapc-- 
t.is  Ierufalem,vt  diBu  efl fuprd.iz.Sedechias  verb exoculatus  fuit 
dufltts  in  B.ihyionem,&  ibi  mortuus. 

5  Fili)  Sion  .  Hoc  dicitur  dc  fHijs  lof/a  qtd  fnerunt  nutriti  tn 
monie  Sioii,vbi  trat  domus regia. 

4  lnc\yn.qi4antmi  ad gcnus,vel  quia  fecundum  pr<eceptum pa- 
tris  nutricbantur  in  moribus:  quamuis  exfua  malititi  fuerint  per- 
uerfi. 

5  Amidi  auro  primo .  Quia ad  Iram  filij  regum  aurifrigia- 
tis  veiiibus  vttbai.tur. 

6  Quo.rcputa.&c./.vi/jVer  ahie8i,vt  patet  per  pnedi^aiCuut 
fragmenta  vajorum  tesieorum  proijciuntnr  in  locum  immun- 
dum. 

4«  I  Sed 


M  0  H^^  L  1  T  E  l{. 

I  Mutatus  efi.ro.  optimus.i.  cxtcrioris conucrfationls ,  in- 
^li  rduccbat  maruritas  &  honcftas.fcd  nunc  fcre  in  om 
"  latu  apparetdiftolutio  &  inhoncftas. 
^  f^ifperiijuntiaptdes  fn.lu.ni^in  capite  omnium  platcarum. 
^JJ  uligiofi  quiinclauftro  debcnteffcclaufi,  cxpofiti 


funttumultibusfccularium  negotiorum,  de  quibus  ad 

hucfubditur. 

}     eilij  Sion  inclyti  &  ami£ii  auro  primb.i.  fandifllm^  con- 

uerfationis. 

6     Qunmodo  reputati  funt  in  vaftt  tellea.i.  depiitati  ad  opera 

vilia.  Etquiapcrhocimpediti  funtabona  comriiione 

fpirituaU  nouitiorum.Scquitur. 

Tom.-^.  li    4 


1007       Gloford&NicoiaideLyra 


roc! 


^pulchra  vt  laha.dcaa  vt  Co\,8c  fill)  cius  inclyti,  auro  pri 
A  mo ami(ai:in  qiiorum  nouiratc  nihil cft  fordidu  his qui 
rcformanturin  aradumprimn^dignitatis,  quscflpa- 
ma  ftola.i.immortahtas,vndc.F/iH  uonindyti&sn'tUau. 
ro  primu  Eft  auru  m  Arabicum  punffimum.cp  de  Sabaof 
fcrturdomino.  Eft 
practiofilGmum.g» 


dcOphir  offcrtur. 
Ophir.n.  rifus ,  vcl 
hcrboius  intcrprc- 
tatur,  dc  illo.f.  rifu 
inquo  omniagau 
dni,  vbianimarlan 
floruin  hcrbisvi- 
rcntib.rcquicfcunt 
Hoc  iurcprimum 
dicitur.  H.xcn.fa- 


tfQ^i  poteOdeeoJtm  Incoaliud  vii  faccre  in  honorem,aILd  in  contumeliam 
b  fHi-efici^  hvp-^rrit».  c^Aperuerunt  prauamdo^fltinam. 


opus  manuum  figuIi.Gimcl  Scd  &  t  lamix  nudauerut  ma  r 

a  TDifcipuloj  vclaftusluosprauos.  b  «Sygmgogj  rcl  peccitiix    2 

aninia  vcl  ccclcfia  cfSanAoiun.  d  «fixlcntia  tantumco- 


gitaninihi!  dcfutriio  curans, 


ma,la(flaucruntcatulos  fuos.Filia^popuIi  mei  ciudelis  qua  ' 

i^lB  diKiiaiiaic  •■\ir.ii.-.     b^Incpincis.      ' 


fi  llruthio  idefcrto.Daleth.Ad  h^.sitlingua  Is^dcntis  ad  pa 

afCui  fiinilc.Nobilc^jnteiieruiii  fame:&mu!titudoeiusfiti  atuit.  blQiij  poteianr  fuinere 


folidum  cibuin. 


••.tVerb  Dc 
n 


d  TEipnfCt.int^gtum.n  paruul'  non  coircduni 


latum  ciusinfiri,paruuli  pctierutpancm,&:n6eratg.fran 


a  f  fiimut  cuDqueliioDii  locus. 


f  In  patribus 


b   Yiaciamcntislciiftuix. 


7 
8 


Proa.j.b. 
lob.jo.c 

Eccle.i7.a. 
Xoin.^.c. 


Hiftoriee. 
Luaia. 


picntia&  immor-  c  •      t  ii    /^    •     br  i       ""' i'     ^       ^-    ^    •  -9 

talitasprctiofiorcft     gcrctcis.H  .Qui velccbantur voluptuosemtericruntm  ,0 

cuni^isopibus :  rc- 

putati  funt  in  vafa  tcftca,vnde  ]ohCoparat:ts  fum  ln!o,&c. 

vndc  & alibi.^^r  lntHtnplat.arum deUbo  ens.  De luto .n. funt 

vafa  tcftca,fed  aliain  honorc  aliain  cotumdiam,  dc  qui 

B  bus,dicitur.^j/<i  h^uU  probatfomax.ldco  fequitur.Opj  ma 

nuum  figidi.c\niz  ficut  figulus  habct  poteftarcm  de  eadem 

maflTa  aliud  vas  faccrc  in  honorem  aliud  in  contumclia 

SicChrifluspotcftfaccrcdciuto  vafa  aurca  tribulatio- 

ncexcocia.&aliarelinquereinconfufionefua. 

Tcrtiufdccimusconqueftionislocus.Conqneritur.n. 

cum  indignationc;,  g>ab  his  maic  tradtatur ,  qui  dcbuc- 

runtadiuuarc. 

a    ^ei  &  bmne  &c.  Scribarum  Pharifa:orum  duritia  cx- 

probratur  qui  lamijs  duriores ,  lac  dodrina*  paruulis  nc- 

gauerunt.  Lamiaautcrudeliorfuisfoetibusquam  cxtc- 

r^befti^dicitur.Vndc  lamiaquafiiania  appellatur,quia 

catuios  fuos  laniare  crcditur.Sic  Pharilii  populo  dodn 

namnegauerunt,&  infuperlaniauerunt,ft:iithionibus 

fimiles.-quxouafua  vbiponunt  exponunt,ncc  in  foetu 

calofaciunt.Lamia  Hebraiccii/«/j.nominatur.  Qua  qui- 

dam  HebrjEorum  vnam dc  furijs  infernalibus  fufpican- 

nir,qus  parc-E  dicuntur,c6  cp  nulli  parcant.Quib.fimiles 

funt  fcribi  &  Pharifxi,  qui  ctiam  manus  miferunt  in  fi- 

Itum  Dci.  Plangitur  ergofynagogaqusequafi  ftruthio 

nullam  fibi  fpcmaut  poftcris  relinquit  in  pofterum  . 

C      ied  Cf  laTMify&< .  Per  lamiam  prudentia carnis  defigna 

Monlltcr.     tur  qu^catulos.i.adlus  fuos  quosgenuit  quafi  facuifiima 

bcftia laiae  mortis nutrit.fed  (iepe m  melius  commutata 

cfficiturprudcntia  fpiritus,&dctegitcrudeliaflagitia,  & 

ladi doarina» ,  &  pietatis  vberc ladat ,  Sc  nutrit  catulos, 

morcs.f  &adus  fuos :  vt  deferitatc  ad  manfuetudincm 

tranfeant.Scdprudentiacarnis  i.filia  popuii  meiqu^dm 

obduruit,  crudeliscftquafi  flruiio  qua:ouafinccalorc 

amoris&  fomentopictatis&  finefpe  prolisdcrelinquit 

iwprudcntiacarnisomniaoperafuaoroprasfcntibusfa 

AUegonce .     (.jt  fj^g  cuf  j  futuri. 

mHu.'"'     ^'^'^  ^  ''">''  ■Pcr  lamias  hypocritaru  &  hsreticorii  calli 
da  perucrfitas  dcfignat:  quifaciehumana/edcorda  bcl- 


luinageflat.  Mammam  nudant,quandocrrorcmfmin) 
libercpraedicant,catuloslaclant,quandofcquaccspen:- 
fadoftrinaobledant ,  &  adimpictatcmmalcnutricnj 
confirmant. 

FilUpo.mei  &c.  Ecclcfia.f.  delinqucntis  plebis  qur  fiii 

fanctorumdcitii 
pcrquosinChri 
renaicitur.fcdqu, 
fi  beftia  inuolm- 
confuetudinc  pc 
candi  fimilis  ft: 
thioni  pr^fcnti.: 
tumcogitanti.i 
nihil  in  futurin 
fpcranti  ,  t  parti  '^ 
luosfinccalorci 
riratis  cxponitr 
lamfuiura:vitt. 
ram  gcrit. 

b      ^dh*fit.  Ext; 

£tis  matribus  laftentes  fiti  cruciabantur.Paruuli  f  &  - 
diores  panem  petcntes  matrib.non  crantpancs.halaa 
tcs  fine  ladie,paruuli  finecibo  pcricre. 

.yfdhelit  lin  Sincladc blandjBpcrfuafionis&rorcSpir  ^ 
tuflancti.fitibundalinguaprolationis:  adh.xren>> 
carnis ,  obmutcfcere  facitinfantiam  mentis ,  &  iu;;„. 
glsdioinfidelitatiscordisnoftriconccptus,  ncadlucc ;,, 
mittantur.vnde.  Coyrfe  creditur  ad  lullmam'.  ireautcm  corj.- 
Quidn.valctbonum  mente concipcre,  nifinutriatur 
iXc  doftrinac,&  vbcrtate gratiae?  ?aruuli petie.pa  paruul, 
cogitatus ,  cum  de  Ch  rifto  &  vita sterna  concipiunti 
mox  panem  requiruntqui  decoelo  delccndit :  fedra: 
deprcfla  ignauiac  fua:  tor*pore ,  &  curis  prasfentis  vitzn 
fcit  eispanem  frangereintelligcndo ,  neq;comminuc 
ruminando:  neqj  eos  fatiare  difpenfando.vndc  plansc 
do  iddituv.^oneratfrangerec  m.quia  &  fidiuinitus  ali' 
pus  infpirata  intus  animatur,foriscxinanitaconcupii: 
tijs  tabefadla.viribus  vacuatur. 

./f  rf/j*/?f  eiTf.  Alleg.quianon  habuitlacdodrina;nq: 
gcnte  do£torc ,  quaGftruthionc,quidebuitlac<' 
miniftrare,dequo  dicitm-.Lacdedt  vobispotum,&^, 
pe.pa.&c.Qui  poflTcnt.f.  folidum  capcrccibummyfic 
.f  intclligere,fi  efletqui  frangcrct  i.exponeret:fed  1 
gunt  magiftrijlamijs  crudeliorcs  foetibus  fuis.Sc; ., ;. 
.n.facraaliquandoeftcibus:  aliquandopotus.  Poms 
apertis.cibus  in  occultis,vnde.O  7/?;t^/?f;t~tex  vciiteadif^ 
.i.fcripturas,f»i«e  &  comedite.vitxcihum:vitium& ia, 
infantia:,vinuna  ebrietatis. 

c  Qui.  vcliebaritur  &i .Lucc clarius ludxoru  pcrfidiari 
raf,quorumobfcuratumcflauru,mutatuscftcolorc 
mus  quc  habucrut  in  patriarchis  &  in  proph.&  difpi 
funt  (ficut  hodie  ccrniniusj  in  capiteolum  platcarO 
quauis  incly ti  &  amifti  auro  primo/m  prirogatiu. 
patrum.  rcputati  tfi  funt  in  vafa  teflea  lamiis  faiiorc 
ftrutionib.quoru  pfidia  lactetes  fiti  defeccrut,  &  paru 
famepierut,  vt  vefccbant  voluptuosein  vijsDditcn 
famcquiaoiafcripturarilmyftcria,  in  quib.vefceb 


VOlll 


Ditufi^ 


NICOLAVS    DE    LYRA; 

I     Sed  &  lamias.  Hic  confequenter  leremias  Uwntatur  populi 

S«  miferiam,&jccundo  fubiungit  miferi^  cau/um,ibi.  Propter  pcc- 

cata .  Vrimii m  iuas-.quia  primo  Umentatur  miferiafamiSjjecun- 

d>drfiruciionisvrbis,ib!.Comp\cuit.Ci,caprinmmfciendum,^ 

btflu  tjuantuncunq;  crudeles  naiuraliter  diliguntfuetusfuos,&  ali 

^uando  cxponuntje  mortiad  dcjendmdum  tos.  In  obftdionc  vero 

lerufalemper  Chaldxos  tant  i  fuit  fames  3,  viri  &  vxores  ahfcoK- 

debant  ctburn,&ctlabant  adimticem,fian  fuitpr^dicUm  pcr  Moy 

fen  D,ut  i8./.Homodclicatusin  teinuidebitfratri  fuo,& 

vxon  qux  cubat  in  finu  fuo ,  ne  det eis  de  carnib  filioru 

luorum,&c  dr  eot/em  modo  dmittcbunt fiUos  &tiliasmorif* 

me.u  U.tcs  cibum  ad  mortemproprtam  d,jj(rendum,&  iieo  plan- 

l>t  lcremias  irudelitatm  populi  juimaiorcm  qudm  befiiarum  di- 


««r.Scd&lamise.  Beftncjmt  habentesfaciemmulicnjit!,.. 

2     Nudaucrunt  mammam./iarat*  nutrirej^tusfuQS, 

j     Filiapopuli  meicrudclis.i.cMi^t/jo''»;'/'^. 

4     Quafi  ftruthio  in  dcfer,  Quji: ponit  oua  &  abfconiii /1  • 

na,&fic  dimittit,  ncc  eflfolliut^  de  f(tu  ouorum,  nec  ietdoB.  '■ 

pullorum:&  ftc  erant  matresm  obfiiione  lerufalem  nfpeSuji  ■ 

rum,ideofubditur. 

j    Adhzfit  lingua  ladentis^r.^ac  fugentis,ficut  didm  if  ■ 

pra.zxap. 

6  Adpalammciusinfiti./.  ex  nmia  ftti  qus  defuctt  ■ 
guam. 

7  Paruuli  petierunt  pz.i  patrihus  &  matribns. 

8  'EtuoncttitSiCC.ex  caufaprxdiLla. 

9  Qui  vcfccbantur  voluptuosc.  -nte  obfidionem. 
I  o  Interierunt  in  vi.fame  dum  qa^terentpanem. 

■5* 


Q? 


t  {.^'^^'^""^«"^'"'frunt  mamm.im.  Inter  n.aliasbeflias 
ioTiJ^  u"  ""'.^'"';"°'=^  f?tib.fuis,  &  tamennutriut 
tin;.?r!!  i'  ^"«•■cligiofi  (untfblicitidercceptionenoui- 
i  fir  n.n,  r"f'  ",?"  5"''""'  ^'^^«"^»  nutritionceorum 
?i,.r^l'"'/'"i""''^'  quib.dicitur,Matth.2j.A'*  vob,s 
tcribts &  Vhar,j4,s hypocritf qu, crcum.tis mare & aridm ,  vt 

/■''••"'f^'»<r>'pro/elytum:&cumfaausfueritJacitiseum}ilium 


gehcnn^fidco.icquitur.  ,. 

3    Ttlia  po.  Qux  ponit  oua  &  ablcondit  fub  fabulo,  1 ,- 
fouetea.  '  . 

5     ^dh^fit  linguaJa.&c.  Ideft.nouitij  cx  defcdu  bom 
trimenti.Etquianon  folumnouitij  maliscxoiiplis''  ^ 
pereunt,  rcdctiam  aliquando  iuucne^  piofcmquiP'  * 
fucrant  bcnc  nutriti.Scquitur. 
9     fiui  ve/cebantur  voLuptuosK&c.Scc^uituv. 

t  » 


Ampl' 


10)9 


Thren.      CaD.  IIII. 


ioio 


Clfl 

nii.vT 


ap. 

munduscxieritabhomine,  nrcuerfusfuerircum  fpiri-  D 
tibus  nequioribus.fiun  t  nouiflima  hominis  illius  peiora 
prioribus.  Spiritus  abhominc  cgrcdictur,  quandoin 
Chrifto  renarcitur.Rcgrcditur,quando  inuenuanimam 
a  bono  opere  vacuam  pcr  hypocrifim  a  fordibus  munda 

tam,&fimulationi 


In 


f  vo«ptuoseprophetx&:  patriarchx  obflinanter  eicce- 
i  rai-,&  negaueruntChnltum  circDd  filiu,qui  eft  prin- 
'  imomnium  viirum :  &  ideo  in  vijs  la:culi  intcric- 
ndefeQuitunUw  ««'•  eianti/icro  e  Syampli.xJ-nc  litr- 
eofCrocciis  color  cft  igneus  quo  dcfignatur  ignis  Spi- 
nftran^fti  ,  corda 

a     fSjcuIi.  tOijiiChtiftumcontenipferunt,  quieft  via,vejitas  &  vita. 

b  f  Doni<Spiriiull4ii<fli.  c  «lCarinlia  lf«;.i  inflituM. 

uis,  (^uiniitricbanturintcroceis,  amplexatifuntfterco-  ^ 

n     T  Qi'i  iiotiiism  hab  nt  rei  Sccoiitenipfit.ieruusrtiens  voluntatnn  dominifui.ff  non  Ki  pla  va. 
nuii.  IQ^iaiuitusiiominiisinoinnibui  vijs.fuis.  b  f  Peccan  is.         c  t.Sanftorum  patrum. 

ra  .    Vau  .    Et  miior  effeda  eft  iniquitas  filj':^  populi  ? 

a  iCiiij  tineleije^  notitia  Eei.  b  lioJonia. 

r  Gaudiiim  hypociiiiv.id  inflar  punftt. 

nici  peccaco  Sodomdrum ,  qua:  fubuerlaeftin  momen-  4 

a  ^  Ali(;uidboni.  _b  I^Quianianu.  nonct  ndita 


,  ., _   — . .,,  ..»1... .  pauperes. 

to,  &ft  non  cepaunt  in  ca  manus.   Zain  .   t  Candi- 

a  »i'riinu9Ccnqu^ltioiis  loi,.>  .  Indignaiio  iudit;s  con'i  i  adueifjrios  excitatur,  cuiusNazciii  atfi!- 
juntur.        "  Flnfentfs»el  finrti.  'i  f Coniem,  1  niuis.  c  rAftiuis. 

didres  Nazar^iciusniuc ,  nitidioresladc,  rubicundiores 


intamanrui- 
crcr^ishinui"ni<".U 
lani  patres  enu 
tricanturfacrame 
pisfiatiaruui.fcd  fi 
hi  Oininum  abne- 
gares  amplcxati 
iun.lcrcoradequi 
buApc'flolus;Ow- 
^■nia6-imtntum  feci, 

-  r.antrof  vtfiercora: 

'  icnim,fcilicct,  Ic- 
gisicralcmquem 
catblici  abijdunt, 
vtlcrifaciantChrifiumvolcntes  haberc  iuflitiam,qu2 
cftefidclcfu  Chrifli;  cui  ludxinon  funtfijbiedi  qui 
iuftiamfuamvoluntconflituere&  literam  lcgisdcfcn 
dcrdn  obfidione  quoqueprocioo  amplcxatiVunt  flcr- 
convtprctiodiflrahercnturflercora  columbina,  necta 
jnciad  dominum  redicrunt. 

Qvifctbmur,  &c.  Virtutcs  anima:  voluptuose vefci, 
&  iicfoceis  nutriri  vidcnrur,cum  dileftione  Dci  &  pro- 
jmalfedxlatiantur  &  illuminantur.Color  cnim  cro- 
ceudaritatem  dileftionisdefignat.  Cu  autcm  charitas 
am;:itur,  rcliquae  virtutcsamplexanrur  flercora  :  quia 
dc  bncDci&proximiodore  diledionis  tranfcuntad 
foetcem  prauitatis.vnde  Paulus:  Ji  cbaruatem  mnhjbuero, 
■.ifum  vdut  asfo>iatis,&(, 

Qj.  vefcehantur,  &c. Dclinqucntes  dcplorat  ecclcfia  qui 

chatatcm,&c2tcrasvirtutes,inquibusquafi  incroceis 

nutebantur.derelinquentes  ftercora  delidorum  ample 

xinn  vndciComputinerunt  iumenta lu  fier.f.ln  ftercorc qua 

fiiinenta computrefcunt  qui  in  foctore luxuria:  fux  fe 

cunumdcGdcnacordis  flagitijsdeferuiunt  .Qiiia  vero 

funpleriquequiadpoenitcntiamnonredeunt,  plangit 

::  corcclefia,  quia  plangere  ncfciunt&amorepeccandi 

'  flcioraamplexarinondefinunt. 

a  .1  maior  tfftc.sTc.  Per  exaggcrationem  fi:clcra  fynago- 

ga;Jc  mifcria:  deplorantur,lecundum  illud  :  ^  pianta  pi. 

■  dii  '(jtieadverticimiioneii  /«fo/d«;r<2i.PeccatumSodomo 
•  rurfccundumEzechielem,fuperbiafuitabundantia  fa 

turas  panis&  otium  quia  &  egeno  &  pauperi  non  por 

-  rcxrunt  manum,vnde  hic  quoque.  Et  non  cepc.  in  ei  ma^ 
,.;.  »KJ;liquidbonifubaudi,adcomparationem.fcilicet,ma 
'/'  Ij  qodgeflitjCui  dicitur :  IuUifi.at.i  tfl  Sodory,a  loror  tua  (X 

■  U.  «ux  fcilicet ,  mandataDciaccepifti ,  &  facereiuflTa 
'  Deioepiflijfcdpofteacontempfifti,  vt  vincercs Sodo- 

xnai  peccatis  tuis,qu?  iubuerla  eft  in  momento,  quato 
ergcynagogs  poenagrauiorquae  fcelerofior. 

t^aior  tjt.  Scclera  anims  planguntur,quf  in  hipocri 
fimbitur,  cuiusmaioreft  miquitaspcccato  Sodomo- 
ruttqu^  mala  deaurando  tegit,bona  fraudulenter  facit: 
'  Vnd!;  maior  efftHaiJt  i  itqnitas  fiii^e  populi  meipeccatojo.  St- 
'  cutppulusinfefeerigitur,ita  mores  ,  &  adlus  hypo- 
critiumcontrafeconfligunt,  &  bonaqu?  agunt,  pe- 
ioraunt  vitijs  Sodomorum  :  quia  cum  fpiritus  im- 

mundus 


niiculo. 


busornatam,  tunc 

populo  immundo-  "tcccino  yet 

rumlpintuum  :& 

turbavitiorumani 

ma  rcpletur,  &  ma 

ior  eius  iniquitas 

pcccato  Sodomo- 

rum  efficitur.  imciui 

tas  fili£  f.opuli.  vitiO' 

rum,fcilicet,&  opc 

rum,  &nonmitti- 

tur  manus  ad  fru- 

flumooni  operis. 


tMunJiorcs. 


cxtcriusornatafal- 
fis  bonis,intusrepleta  viti;s,vnde  fequitur;  Candidions  l{a  Alleg. 

:^ariti,tius  iitue,&c, 

Mavir  elf,&c.Tzn%h  ccclefia  peccata  populi  quafi  maio     Mundial/s 
rapcccatisSodomorum.  Vidcmusenim,  quodfides&  peruerfitas 
iuftitia  terram  reliquerit,humanitas  &  benignitas  nulla  ^"**'""''* 
fit,difcordia  &  concupifcentia  orbcm  inccndunt,  &  irae 
inuidi  flamma  vorax.rapinis  &  fraudibusecclefia  popu- 
larur  :pauperesexofl[antur,  ianrlacetterrarum  orbis  in 
vcprib.  incultus.  lcgum  iuraprofabulishabentur,  diui- 
na  &  humana  fafque  ncfafqueconfunduntur.-  quotidic 
innumera  malacumulantur  .Maiorergoiniquitasnfa,  ojomentum. 
quam  eon"i  qui  viam  veritatisnon  agnouerunt,  &  ideo 
minorafupplicia  meruerunt,qua:inmomcntofubuerfa  Rom.i.a. 
efl.Momen  tum  eft  omne  quod  viuimus,&  quotidic  pec 
cando  quafi  in  mometoad  poenafubuertimur,quidete 
riora  meremur,g  thefaurizamus  nobis  irain  dic  iudicij. 
b     C^««/irftorcj  Tya^ar^;;.  Secundumlircram  pukhritudo  Hifto. 

Nazareorum  defcribitur ,  qui  abflinentia  candidi,  carne 
nitidi ,  faciei  rubore  iucundi :  qui  pcr  cxaggerationem, 
laudantur  vteorum  foeditas  maior  oflcndatur,quorum 
facies  fame  confeda  fuper  carbones  dcnigrata  plangi-  AUegoncj. 
tur,qu3e  dcformata  non  agnofcitur. 

Caiididiores  T^a^^arct  citis  niue ,  nitidiores  lacie ,  rttbicvndio- 
rcs,&c.  HabetecclcfiaNazareosfuosniuecandidiorcs& 
laftenitidioresper  quosabftincntium  vitafignaturnix 
enim  de  fupernis  lac  de  carne  quafi  dc  imis  •  Pcr  niuem 
crgo  candor  vitaecalcftisper  lactemporalium  difpenfa 
tio  dcmonftratur.  Habet  ergo  ecclefia  Nazarcos,  que  per 
contcmplationem  vitam  coeleftem  ducunt:  &  per  aftua  ^ 
lis  vitae  difpenfationem  ladte  candidius  ad  laudem  crea- 
torisnitentjutplerumquecosquicoeleftemuitamtcnuc 
rant,  uel  terrena bene difpenfaucranr,  uirtucum  operib. 
tranfcendant.  Quia  ueroperfcruoremfpiritusantiquo 
rum  patrum  &  fortiorum  uitam  fuperare  videntur  ,  re- 
fteadiungiturrubicundiorcseboreantiquo,Du.n.rubo   j.  .. 
ris  pulchntudo  laudatur  flamma  defiderij  f  qui  exprimi '        * 
turiEbur  aiit  elcphantos  eflTc  non  ignoraturSapphiro  pul 
criores.Sapphirus  ^thcrei  coloris  eft.vbi  brcuiter  tota  Na 
zareoru  vita  cxprcflTa  cft:  quiaper  adione  ad  fuperna  ten 
dcntes&  percontemplationem  prxcellentes,patresiu- 
pcrarc  videntur :  Sed  quia  plerumque  inopcm  copia  fe- 
cit;  &  felicior  homo  eft  qua  expedit  mens  fspe  de  fe  prs. 

fumens. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

.y,  I    tul  nutriebantur  croceis.  Idejl ,  in  veiUbtu  fuauibm  & 

pMts  vnietnHebrp  habeturdnfcarleto. 

*    .mplexati  funt  ftercora.  in  mbrp  habetur,  Vimos,ftcut 

faufes  tn  byemtqni  vejiimtnta  non  habent,  inuoluuntfejimo. 

i    mzior cSc.  Quia  idololatria(]u^  vigebatin  Iud^a,cum 

I"  ^'■<^icontia  Deum  grauius  peccatum  ejt,  quam  Sodomia  l{ab, 
4    ^"['■ponit hoc  de grauitaf  punttionis,vi  fitfenfus:Et  effcda  cft 

iniOltas./df//,^rj«i«f  ^«?)  ta  cjuam  iniquiias  Sodomorum.Etfnb 

'^'""'dhoc  duplex  rattotpnma  cum  dicitur. 

4    ^u?  fubuerfa  c&.ldefi,»on  habens  longum  cruciatum,ft(Ht 

ludd 


ludxiin  Ierufalemobfeifi.Sec,<ttdacum  dicitur. 

5  Etnonceperunt  in  ea  manus.  Scilicetiaduerfariorurn.so- 
doma  enim  fuitfubuerfaper  augdum,  &  ftc  bona  ciuitatis  non  ra- 
fueruntftbiaduerjaiij .-  jed  bvna  lcrujakm  raputruntfibi  Chatdai 
totiliter ,  &  h^c  fuit  vna pcena  ludprum ,  fcilicct  quodaducrfarif 
Jui  gai^dtnnt  de  bonis  eorum, 

6  Candidiorcs  Nazarci.  Idefl ,  facerdotes  &  Leuita  diuino 
cultw,  deputati,e]iii  erant  induiitineis  vifiimentis  &  atbis . 

7  Niue.  Emphatica  efi  locutio  ,  ad  exprimendum  iutenftonem 
alb(d  ns,C^ aiidemfacit  quodfubditur, 

8  Niti.laftcrubicundioreseborcantiquo.Hci*-^;  dkunt. 
Rubicundioresauro. 

*  1  Sapphiro 


MOR^.AlITEI{. 

■ii  j  a    implexaiifuntfier.&c.  Idcft.aliorum  mala  cxempla. 

4    i    •""""»' ftfe.f/JjBioMi.c^c.Inquantumdircftiusoppo- 
niti:charitati.  ^ 

6  Candi- 


6    Candid.ores  J^a^^^rxi  eius  niue.  Scilicet,  fucrtmt  pcr  cafti- 

tatcm. 

8     A(/i;d/»r«/a.perhoneftatem. 

f    [{ubicuiidiorcs.pei  charitatem. 


1011 


Glof.  ord.  &NicoIai  de  Lyra        lo 


mis  rubc  5 ,  corporis, poft  can      tfupcr  carboncs  facies  corum,&  non  func  cognitiin  plateis. 

«fc;"**°':f'"''"^'?'r  ^  .  .nd.m.us,u.o.ua,.        .   ,Fo»uud.ncv,n«u.n         .  ,    ^,.,      ,    /   ,     .^., 

l^      w  "       _  KrcdinCni       adula-  ^  lAndiiminfenfibilrs.  ftfnlr,  uiflcxibilc. 

Adhxfit  cutis  corum  ofIibus,aruit,&  fadla  eliquafilignum. 


nigredo, 
tlBdit.j.c 


a  «Vftbo  Dci. 


H  ^E  u..icin  vctbi. 


^fuTiens,  &  vanofauori  acquierccnsfufcatur,  8c  c\nx  al- 
A  bcJccrc  vjdcbatur,dcnigrata  rordcfcif.vndefeqmtur :  Ot- 
AUegorice.    mgruta  iji  fuper  Car . 

a  /JeTji^w/affl  .Nigripoftcandorem  fiunt.quiaamina 
Dci  luftitia  fuam  laudcm  quacrunt :  quia  dclc  prxfu- 
niuntvndc  ncfcic-  ...    ... 

t«  riinnrinnrrra  ,  f  Antiquo  um  p^trum  fortituaine  &rp.ntuali  feniore.  ... 

ICS  rUUnrinpCtCa-  j^  CAminjcandotc  ,-.)  i,p,.  fuinttderc.vndeNcIifllcn.miumiuftuj,  quupriusininguftavi», 

tUm:5cpoft  i?,ncm  .pxdutuad  viiJin,nanclunt:iiampl«'ni.i<iuciiadmoitcin  b  i 

tcrporegemcntis  ad  frigus  a  tcboreaniiquo,lapphiropulchriores.  Heth.  Oenigrata  clt  i 

' •'"  .  !_■:.».;>•.  .riM, ...,,«         u  «Fotiituainc  viiioiyn. 

t   fMcAUtn  ?>^^^.  ,    .   .. 

•  *  tionis  vanc  dclccn 
dit,  vndccxtindlis 
carbonibus ,  fimi-  b  Xhet.  t  Melius  fuit occifis  gladio,(]ua  interfc*5tis  fame:  quo- 

ICS     fiunt    prOptCr  ^p^nur;,  ^ccienjrUiKn  piiJicatiocefTai.eccleCanoniFnjaificat. 

quod  dicitur:Noli  c  j^[^  j(^j  cxtabucrunt  cofumpti  a  ftcrilitate  tcrra:.Iod.tManus 

cflcnimiiiiuftus.    d  ^ 

Ec  non  jHtit  cogmti 

in  pbteis.in  latitudinc  fcilicet  vitx  fxcularis .  Nihil  cnini 

humani  menti  anguftius,  quam  proprias  volunta- 

tcs  abncgarccarnisdcfidcria  frangcrc  8c  huiufmodi :  & 

indc  intrarc pcr  anguftam  portam  .  Nihil  aut  latius  qiia 
B   proprijs  (cruirc  voluptatib.  nullis  lubcflc  legibus  &  hu 

iufmodi.In  platcis autcm  funt  qui  fua quxrunt.vnde:  U 
MatJ».?.  b.    tJ cU eiiim i$ umpla  v;a qut ducit ad  >n  rten.  Scd  in  platcis no 

cognofcunturquinonfuntquodvidcbantur,  quialmd 

erant,&  aliud  oftcndebant,vnde  fequitur:  Adhejit at.e.of. 

Pcroflafortitudo.pcrcutcm  infirmitasfiguratur.  Cutis 

crgoadha:rctolTibus,quandomfirmitasvitiorum  puta- 

turfortitudovirtutum.  Heretcutis  oflibus.dumadula- 

tio  pro  benegeftis  extcrius  &  intus  vinutibus  fociatur, 

quibus  coniundis  mcrccs  amittitur:  &  quia  dccepti  adu 

lationibusde  (c  magna  (entiunr.cmendari  contemnunt, 

vndc :  ir*ii  &fdci.i csi quaji lig  Culpa  namque  inlinfibi- 

lior  rcdditur ,  quanto  quafi  vera  virtus )  laudatur ,  vndc 

&  arefcit,quianuUaintusgratiavircfcit  :quia  mulri  du 

corriguntur  quafi  lignum  infenfibilcs  funt,  &  a  rore  gra 

tiae  alicni  a.  andi  funt:hoc  eis contingit,qui  altiora  fe ap- 

petunt  &  fandi  videri  cupiunt :  iedoccuhe  vitijsdefer- 

uiunt.hiin  plateis  cogniti  funt.Noruntenim  viri  fpiri 

tualcs,quia  aUud  fun  t  &  aliud  fingunt  Candens  cxtcrius 

niuc  pulchriu.s,la£tenitidius,ebore  rubicundius:fed  qua 

fi  lignum  aridum  inrenfibiles  funt  interius :  vnde  fxpe 

ncc  blanditijs  nec  minis  emcndantur. 
pjn^     b    Me//«f/iK;t. -.5:  Hieronymus.Quantumadcompendiu 

mortis  refpicit ,  brcuior  fuit  poena  fubito  gladio  occifo- 
Q  rum,  quam  famc  &  fiti  diu  cxcruciatorum. 

Hocin  vltima  captiuitateludii  paflifunt,quandolc- 

uius  fuit  (ubito  occifis  quam lentis  &  diuturnis  aftiidis 

cruciatibUs:  qui  fame  &  fiti  &  cxteris  miferijspaulatim 

confumpti  lunt. 
Moraliter.        Melius/Kit .  Melius  cft  fenfibus  gladio  verbi  Dei  occifis 

cxtcrius,  viuentib.  interius,quamexaggeratis  virtutibus 

fincpabulocharitatis  quafi  fame  &  fiti  deperire.  Steriii- 

tas.n.virtutu,abfcetiacharitatis,qua  abfentc  virtutesani- 

mxquafi  inopiaveri  panis  tabefcunt,  ideo  fcptcm  filij 

\  lob 


lob  trcs  fororcs  fuasvocantpcrconuiuia.  Ca;'crici! 
tutcs  finc  fidclpc  &  chantarenon  fatiantur:  vndc; 

aiiipe  'O'  pngnedine  rci>Le.,tur  aii  ma,iTc. 

Mtlius  f^  t,  &(.  Gladio  verbi  Dci  quam  intcrfcdi^ 
meciufdcm  verbi.Hicnimocciduntur.vtviuaat:  il 

terficiunturv! 
rcant.vndc.^ 
tegiadiuni  i- 
efi  ve-hir,ii  ,,  , 
aute  gladius , 
mors  pcr  - 
vt  vita  I  . 
turcius.Elhli 
pracfciditvitair, 
cidit  aninuni , 
quo:  Gladimi 
deuor  ibitmm! . 
gladius  flamn 
atquc  vcr' 
cuftodicndam  viam  ligni  vitas-Eftgladius  limatu:,  .^ 
tus,cuidicitur:'^e<f«trf  <'d7a^jni:r//.Maricquoq;atiir: 
gladius  pcrtrafiuit  dolof,  lcilicct,dc  pafllone  Chtifti 
ecclefia  dc  his  gauder  qui  gladio  verbi  occiduniut . 
his  dolct  quiciufdcm  famc  intcrficiuntur.  Illosl: 
quos  famc  vel  fifi  pro  ftcrilitate  terrx  confum 
Uit,  vnde :  Mucam  in  ets  non  famem pjnis  wqi^cfuih 
andiendi  verhum  Dei.  Hac  famequi  pcremptus  fiu 
nx  morti  fubiacebit:quia  noninfolopane  viuithji 
Sicut  cnimcx  duabusfubftantijshomoconftat,  itac 
bus  vitamconferuat :  caro  fuftcntaturcorporalicib, 
animaverbodiuino,vnde:  Vancmnoflnm  quot^ 
«o/>jy/;)(i(e.Vtrumqucenimpctimus  qui  vtrc 
die  indigcmus.  Sterilitasterra:,pcnuriaccclefii| 
do  (magiftrisdeficientib.)diuini  verbiimbribu 
funditur.Culpamenimfacerdotura,iSc  in  fcicn 
ncgligentiam  docendi confumptio  fequitur pU 
c    /0  /.Principium  vcl  defolatio.  iTincipium  > 
nis  immincbat  ludaiis ,  quando  vxorcseorum  1 
fame  &  fiti  confumptos(quafi  per  milericordia 
langucrent,(5c  matrcsa  morte  rcdimcrcnt)coxc 
in  cibos.  Lcge  hiftorias,ncc  dubitabis  hxc  ludfl 
giflc.Romanis  circumfcrentibus  obfcfla  ciuitatc, 
d    Maius muUerum  .  Hypocritxconccptusanimi '  ■ 
coquunt&  comedunt:du  fimularc  (quafi  pcr  nii . 
diam;  laudis  vclfauorisgratia  uirtutcsnouitercocc 
pcnmunt,&  in  cibos  decoquunt:qui non  futiira,(ed 
lcntialucraquxrunt:&  duiii  uirtutum  parcuntiui» 
bus.quafipropriosnatosfauorisadulationedccodc 
medunt .  Qui  bcne  mulieres  fuifle  &  talia  geffifTc" 
bcntur ,  nificnimmuliebriafimulata;  uirtutisi;, . 
fedarentur ,  conceptus animi ad  uitam  forniati,  u 
noncxponerentur  fauoribus. 

Manus  mulietum  .  In  ecclcfia  quafipermifericorc 
filios  fuosdccoquunt,  quiculminercgiminisli. 
ignczcliuclinuidix  inflammantanimas  fubd; 
dumnimis  iufti  uid«ri  cupiut,&  tyrannicapoic 
primuntqui  forfitam  habcnt  Dci  zclum,fcdnon  li 

^'du 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
t^  X    Sapphiro  pulchriores .  In  hoc  denotatur pulcbritudo  orna- 
mentorum  ma.xime  (acei  doturr. 

X     Dcnigrata  cft,  &C.  prx  fame  &.  mlfcriaf  &  fmiliter  efl  hic 
eniphaiica  locutto  ad  expre/lionem  nigredinis. 
3    Et  non  funt  cogniti  in  plateis.  idcflydifiinlU  ah  alijscom 
munibus  perjonu. 

4    Adhxfit 


4  Adhafitcutis  eorumcflibus.  Trcpter  diftHm 
menti. 

5  Melius  fuit occifisgladio.  Ideflt ninusmaltp 
uivrem  cruciatum,  vnde  lua.y.d.  dicitur .-  Sitfinis  ncfii. 
ore  gladiiyCjui  longior  cfficitur  in.ariditateftcis. 

6  Manus  muHcmxn. Idtji,  qum  ratwnefexus  folatttffi  !>■ 
ricordes. 

*  Coxcjt 


tM  0  l{  ^  L  I  T  E  I{. 
I     Sapphiro  pu.  Per  Gontcmplationera ,  c6  quod  fapphi- 
T  ruscft  coelcftis  coloris. 
»    Denigra.tfl.  Icilicct  modo  pcr  infamiam. 
)     Et  nonfuni  cognitiinplaieis.  Nam  cffigicspatrum  dcleta 
cft  in  cis. 

\t^'!l*^'^ "'" '^'"''"" ''^'^'"'  "^^''^  autcm  adliaifio  fit per 
abftraaioncmcarnis,quxcftin  mcdio:  propterquodfi- 
gnat  obdurationcm  mcntis,  pcr  hoc  quod  deficit  tcncri- 
tudo  pietatis. 

^ruit 


t    ^'■«ir /j,  perdeuotionisdcfcdura. 

5  Meliusfuic  occifisgladio.i.  minus  malc.  occiGocrti'- 
dio  dicuntur  qui  peccato  mortali  ftan  tc  tamcn  fioci  Jf 
mi  daemonisgladio  feriuntunmortui  uerofamc.qi  !|! 

defcdtum  fpiritualis  nutrimcnti  in  fidc  pcriclitanii 

6  Mauus  r««/«.EccIcfie  paftorcs  debcntcflTe  matrcs  ■  •_ 
lios  ecclefie  ucrbo  &  excmplo  in  fide  &  moribus:<S  j^^ 
tcmporali  fubfidio  quantum  ad  paupcres  nuu:icntc  >- 
aliqui  per  contrariumcoquuntcosanxictatisignc,  '«• 
tescorumbona,&indeuiuentesnimislaute.       i 

t  2.  Coroplc 


[o'5 


Thren.      Cap.   III L 


1014 


%  dui  fcientiam  .  Irta  aiifteritatedominationisquafi  pro 
\  iiiltiaadiirunr,(5c  infirmam  &carnalem  corum  vitam 

jj-,[is&incrcparionibusqiiafidentibusrodnnt.H?com 

ni^ii contntione  ecclefix; qux  eft  filia  populi  Doi  Apo- 

flo»rutn  (dlicet,&  fucceirorum  abcis  fiunt,qui(eculari 

aufcclefiaftica  poteHate  ty 

nnice  animas  eXUrnnt,du  ,^  TPndicatorutn  fauore  vano  cffaminatomm.      b   rOpinioue  fna. 

COfUpilCentia  innammati  d  c^ubditpsv  1  foetiisnnimiifneros. 

filic  quos  lade  dodrinx     mulicriitn  mifcricordiu  cdxeriic  liliosfiios : 

iiucre  dcbiierant,  aduftiQ- 
neaii(3ionisvexant. 
a  ^mpleuiidiimiiHS.  Qiiia 
coipletacftmalitia  lerufa 
len,  compleuitdiis  fupcr 
canfurorem  fufi,  Ccut  c6- 
pk<  erant  Amorrhasorum 
pccita,quando  dcleti  funt. 
£jjuttramindi.fu£.  Quia  & 
ipfafcdera  &  ipfa  fceicra 
fuaftudit.  Deuoratitfu.  eiHS. 
Qai  non  i;ccepit  fundamc 


b    T<ioncYed-derunt.  Sccundum  ffteramrQuamdiu  lerufa  D 
lem  aijxilioDci  valiata,  &  prxfidio  an^clorum  munita,  Hift< 
iudicium  &  iuftitiani  fccuta  clhncc  rcges  terrs.nechabi 
tatores  orbis  credere  poterant ,  quod  in  cam  ingrcderc- 
turholtis:  cuiusicrasportarum  dominuscofortauerat, 

&finescius  pace  pofucrar. 

Sedquia  auerfae(>a  domi- 


^^Dum  carnalem  \itam  fubditorum  affligunt.reprehendunt,  detrahunt. 
b  lEcclefii.  T  Ar°"o'"'""i  *;'ucctfl'or'im. 


facli  funtt  cibus  earum  in  conrritionefilise 

a  Tlniplctlspeccatis.  nQua'''  CeWf  iam  ira  cui  latisfccit  pana. 

populi  mci.  Caph.  Complcuit  dominus  fu-  z 

a  1  Honiinibus  pct  vitia  effufis. 

rorcm  fuum,efFuditiram  indignacionis  {119. 

a  llQui  puero.!  lobconfuniplit. 

Et  fuccendic  ignem  in  Sion,&  deudrauit  fun  3 

a  f  Vera  uae  delltuiia.  A 

damentaeius.  Lamed.Non  credidcruntre-  5 

a  fDzmoacs  vel  quilibet.         h  f  Non  trantitotes. 

tunquodeftChriftus.Vn-  b  gesterra?,&vniucrfihabitatorcsorbiSjqu6d  t 

d£:(imvidiljtt}erufalem,fieuit         a  iDiaboIos&meHibtaeius.  b     fVnde:Confoitauitdominusfeias 

f  Pratdicatotes  vel  viitutes. 


poi.iu.itum. 
j  .1    art'      f,     .     .      .  -      h  c>.v.iciiair 

mgrederetur  holtis  &  mimicus  per  portas  |    ho  Dci  firmatam ,  non  crc- 

af..cMi«.         -  ,        T^  ,  duatquod  inercdiatur ho- 

lerulalem.  Mcm.Propter  peccata  prophc- 6    - 

a  f  Hrilatorum. 

c  taium  eius  &  iniquitates  faccrdotum  eius  , 

a     «iFr.fti  velexemplo.         b  f  Pi>blicfe. 

qui  cfFuderunt  in  medio  cius  fanguinem  t 

a  f  Q^!  lulli  effe  poffcnt.ii  doftores  docuiffent.  b     f  DoAores. 

c  ^Sinelumine  Chrifti.  d  «rA  via  vetitatis. 

j  luftdrum.Nun.tErraueruntcarciinplateis:  ^ 


JKpeeam ,  dicens,  quuficogno- 

mi}e&  tu,i]uia  non  relintfuetitf 

in  tijpis  juper  la. 

Cmpleuit  duminus.  Funda- 

mctahypocritarum  &  he 

rctlDrum  dcuorantur  ab 

ignfurorisdominijin  quo 

^  rurmctc  dominatur  ignis 

ind;nationis  eius,  &  fuper 

.  cosompletuseft  furor  do- 

ttiii.  vnde  lob:  i^idi  HJtum 

firmtadiie,ti  nuiedixi  pnlchri 

iMdfi eius  ftatim .  Quamuiscnim  videantur  operibus  fir- 

xna  &  radicati,  ftatim  coram  Dco  funr  maledidli ,  quo- 

rurcordavanis  laudib.&fauonbusinflammantur,vn- 

de  lquitur.7\(o»  crf  ci.rfp.re.cJrc. 

C/«p/fMii.Siiperecclcfiam  completuseft  furor  domini: 
qu  menfurampeccatorum  fuorum  impleuit,vndc:£/- 
fufiliconteiuio  Jiiper  primipei:&  e<.fee.&c.  Etalibi.  Q^uiin 
forSnstflforMhnc.  Eff"uditiram  indignationis  :  quiapec- 

jCaiiofumusefTufi.  Succendit  igncminSion.  nonqui 
luprApoftolosdecoelodefcendit,  (edqui  pueros  lob 
cofumpfit.Habetenim  Dcus  ignes  varios,Guos  emittit 
dehcfauris  fuis.Cuius  ignis  in  Sion  &  caminus  in  leru 
falti.alicsinfiammat.vt  erudiat.alios  vi  exurat:quibus 
fu<enfisomnefundamentum  deftruit,fidcm.f.  intcgrl 
&  ;ramomnin6fubuertipcrmittit.  Vndemagisno- 
..  litjquam  lud^orum  miferiasdebcmusplangere,in  qui 
bujgnisconcupifccntiifuccenfuseft,&ca;terorum  yi- 
tioim  flamma  vorax  vniuerfos  pofl^dct,&  oUa  fucccn- 
fa  aacie  Aquilonis  feruet,&  fornax  Chaldsorum  quof 

j  curque  rcperit  de  Chaldaeis  inccndit. 

b     T^on 


no  Dco  fuo,cuius  munieba 
tur  bcneficio.rcccflitomnc 
prjdidi  u  m  .&  fafta  eft  prjc- 
dahoflium. 

2y on  crcdiderunt  reges  lerra.  0,-]]^^,**' 
de  quibus  dicitur:  .Afliterunt  Epbe'  ' 
re^cs  tcrrf,f:t  prin.Cotiut .in  vnu: 
vcl  dasmones.fecundumil- 
lud  :  A^o«  eii  nobis  cvlluciatiQ 
(tduerjus  carnem  &  fanguinenif 
fcd  aducrfus  principes  &  potrfia 
m,C<<.Habitatorcsorbisqui  ^^*'' ^*'*' 
nefciunt  dicere  :  .Adutna  ego 
Jum,  & pen gYinus  apuitr^  &c. 
fcd  audiunt :  y^  fuper  omnts  .       ., 
haii  Aiorcs  terne.  Hi  vidcntcs    P    •  '  ' 
ccclefiam  munitam,  &  auxi 


ftisperportas  Ierufalem,de 
(^xxihnsdxcitnv.Quicxuitasme 
de  por.  mor.  rt  an.o.  Uu.t,in 
por.fi. fi. 


C  Troptcr  peccata  prophrtaru.  ^ 
Secundum  litcrampropec 
catisfacerdotum&  pfcudo 
prophetarum,qui  fanguine 
innoccntcm  in  mcdio  ciuscftuderunt ,  quse  difta  &  di- 
ccnda  funtciuitati  contigcrunt. 

Allegorice.  autcm  proptcr  iniquitatesfacerdotum  & 
Principum  EcdcficE  mala  crebrcfcunt ,  qui  lcgem  in  pu 
blico  pcruertunt.iudiciainuertunt  &  fanguincm  fangui  ' 
ni  addunt,repleti  dolis  iuftosopprimentcs,&  fanguinem 
innoccntemcffundentes.  Noneft  hic  exponendilabor 
confumendus,vel  feni"ustripliciterexponcndus,&  in  tcr 
rcna  lerufalem  &  in  ecclefia  ,  vt  vniufcuiufque  anima 
ifta  communis  cft  ruina. 

d  Erraucrunt  ceci  in plaieis. Scribx &  Pharifaei  cfFufio fan ' 
guinepolluti:abintroitu  tempU  (e  abftinebant,crrantes 
in  plateis  non  lugentcs  pcccata,  fed  in  plateis  lalciuictes. 
Errabant  autem  vt  ca;ci,putantesquod  talitcr  purgaren- 
tur,fcilicetfitcmplumficabftincntesnoningredirentur, 
cum  fuperbiam  iadarent;&  humilitatem fingerent.  Te- 
w«t-./i;./iiflj.Laciniofis:fcilicet,induti  vcftibus&  fciflis  qua 
fi  ca»ci  viciffim  fefe  tcncntes :  fequebantur  vt  fub  hac  hu- 
militate  populus  placarctur. 

Erraue  unt  c^u.Ambulatvani  appctitus,vtc^ci  in  platcis  Moraliter. 

0  luce      f 


Hiftoricc. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  l    !^OXerunt  fillOS  fuos.  Vr,»  mmia  anxietuns  fame. 

1   -ompleuit  dominus  furorem fuum  .  Hic  confequcnter 
^  Jereamentatur  mifertampopuiex  deflrutiioneciuitatis  cudici- 
^«''^^ompleuitdfisfurorem  fuum.-.  vind^S^fu^effeHunt. 

3  uccendit  ignem  in  Sion.  ^^i  erat  tenplum  &  regis  do- 
tnicium. 

4  "^euorauit  fundamenta  eius  idefl,ipfms  ';ion,ijuia  nonfo 
Imdificta  qnt  erant  in  monte  Sion,fuerunt  cvmhufia;  fed  etiam 
mwalia,  cjua  erant  inpede  montis  &  circa  momem,  vi  habctur 
fupr.U. 

5  Jon  crediderunt regcs  terras. Quia  :>domon potcntijfmus 
Ittit  km  mutauit ,  C"  tarn  Jortitcr  rnnniuit,  quod  inexpugnabiiis 
yidiuur. 

6    Proptcr 


6  Proptcr  pcccata  prophetarum  eius.Htt  cotijeqienter  lan 
g'ttir  ir^diih miferi^  cuuja,et  tjidnplex.  Secunda ponituribi.  Cii 
adhucrna  efi  occilio  innoctntum  tn  leruJalePi,C^  maxme  timpo 
re  Manaffe,vt  habetur  :j.f^g.2^.&  hoc fiebat ad intlinclnm  &  ex 
hortatiunem  &falforum  ptophtt«rum  &  facerdoium,vnde  &  rnor 
tirn  ipftus  lertmia  quarebant.vt  habeturfup.  26.  ideo  dtcitur  hii: 
Proptcr  peccata  prophetarum.Er  patet  liiera. 

7  Errauerunt  ceci  in  plateis.  Litera ifia  eft  obfcura  &  inuo- 
luta,&  multiplicitertxporiitur..AccipiaM  tameniltum  modim  qui 
mihi  vidtnr  magis  liter^  conjonare ,  fc  ilicet  vt  contiuuttur  literf 
immediatc pr^cederiti,quj;  loquitur  de punitione  iniquaiiimtituri , 
quorum  aliqui  occidtbantur,quidam  excj:cabantur,&  quantum  ad 
ifios  diciiur. 

EfraneruntcjEci./</e^,j«/li  nequiter  exc^cati. 

•^  I  Pollii- 


M  0  I{,a  L  I  T  E  l{. 


t  i  'ompleuit  dominus .  Hoc  rcferri  pofeft  ad  perfecutione 
•A.richrifti,quaipofteriorerit,&decadicitur  :  CompUuit 
'ior.i.us  furorern  Juum  .  Erit  cnim  illagrauior  ca£tcris,pro- 
ptcquod  furor  nominatur. 

4  ^-ideuurauit  fundamtiitaeius.  Nam  plurimi  deillisqui 
fu(:ntarc  deberent  ccclefiam  cadcnt  per  incoftantiam , 
qu  d  vidctur  incrcdibilc  multis,ideo  fubditur. 
\oiredidetunt  rcges  tcr-^rf.  &  fubditur. 
t   ii^dd  ingnderem  holiis  &  intnuiiUi.  i.  Antichriftus. 

t     Ter 


t  Tcpurtas  i^rulalcn/,  Ideft,ecclefis  militantis,vel  ad  lite 
ramciuitatislerufalem  :  nam  ibi  ledebitin  templo  Dei 
tanquam  fit  Deus,vt  dicitur  2.ad  Thefl^.z. 

6  Vropft  peccatJprofhetarum  eius  &  iniquitatts  facrrdotum 
eius.  ideft,proptcr  pcccata  prxccdcntium  &  aliorum  ec- 
clcfiae  miniftrorum  falutem  animarum  non  quaercn- 
tium,fedqua:ftum. 

t  Q.ui  tfuderunt .  ipfos  malis  excmplis  fpiritualltcr  occi- 
dendo,ideofubditur. 

7  Errauerunt  c^ci.  ideft,  fimpliccs  Chriftiani  ex  ignoran- 
tialcgis. 

t     Cumque 


loi^        Gloford.&NicoIaidcLyra        lo 


f  i»4]iiiMci. 


^  Vninoncl)  pix  fcl  concbi^ia. 
tlle  m<>diai  iii  i(',nem  zteinum. 


b  vltravc  habitecincis.  Plie  t  Facies  domini 

a  f  \  pczdciiiniiis.         b  f  M.ifciind.>. 
^VnJc:  Rcfpcvit  dominus  Pi-triyrn. 

diuifit  eosrnon  addet,  vt  rcfpiciat  eos .  Facics 


B 


^lucc carcntcs,  qux  Chifhiscft.  &  dum  ipfum  qui  via  cft 

A  rciincrc ncqucunr.quia extra fc  vani fauorisgratiam  ef- 

fundunt.tcncntcslatinias  vciullatis  kix-  cxplcrcnon  va- 

lcntcsviasvitjc,  quia  vcftiuntiir  vitiorumvctulUcc,cIc 

quibusbcnc  (ubditur:  Rtcrd.tepopu  it&c. 

Eit  tnerunt ixi I .'«  olaieis. Itt 

ccclcfia  faccrdotcs  &  dodo 

rcs  fanguincm  iuftorum  cf 

fundunt  ,qui  iufli  cflcpof- 

fcnt  ,nifi  corum  ncglig€tia 

dcpcrifl"cnt,vndc:  >'<  /-« <»'»»«« 

tiamris  inifij  niiuttMes  fxas  a 

fanguincm  e<«5  de  ma>iu  tua  re- 

quiram.  Quia  fcilicctfan^ulj 

cius ,  idcft ,  pcccatum  culpa 

Jaccrdotum  vfqucad  mor 

tcm  ctfunditur:Etf2pcqui 

vidcbantur  iufli  cxcmplis 

prxlatorum  &  doarinapra 

uitatispcrucrtuntur&  pcc- 

cati  fanguinc  polkiti  mo- 

riuntur.  Indcfacerdotcsdc 

prophetx  caeci  crant  in  pla- 

tcis ,  dum  latam  ,  &  fpatiofam  viam  qux  ducit  ad  mor- 

tcm  apprchcndunt:&  anguftam  qu.x  ducit  ad  vitam  non 

introcunr,  ncc  aliosintroircpcrmittmu,  6:  hoccll,  fan- 

guincm  ijflorum  cfFudcrunt  in  mcdioeius,ideft,  cccic 

Matth.xj.  •.  jj^  quajcft  Icrufalcm  vcra  &  matcr  noftra.  Hi  cum  tcm- 
plum  Deifanguincfuopolluti  ingrcdincqucant,tcnent 
laciniasluas,idcft  difciflam  vetuftatisfux  vitam.Tcncnt 
aut inuiccm  lacinias  fuas.vt cum  <  tms  cxco  duca^um prxbcat, 
atnbo  in  foiifan.  cadunt.  Hocdcplorat  prophcta,im6elcdto- 
rumconciototacpin  fpatiofa  via  ambulaiucs,  &vitam 
vctcrcm  duccntcs  vias  vitx  non  apprehendcrunt  &  fuis 
fcanfraclibusimpcdiunt,c^ci  fcfcfcquuntur,  qui  Chri- 
flura  vcram  luccm  fuam  fequi  dedignantur. 

M/ftiei.  Errjunimt  acii  p/<i<ai.Hxrcticorum  c^citatem  deplo 

ratqui  rectum  fcripturarum  tramitem  rclinqucntes,  & 
catholiccfidei  rcgulam  afpernantcs.latitudincm  erroris 
'  eIcgeruntpoIlutifanguine,quorumanimasdeccpcrunt> 
&  cum  caiholicam  ccclefiam  intrarc  dedignantur ,  laci- 
nias  luas  vjciflim  ampleduntur,l'cripturaruni  fd.fciflSo- 
ncs.  quarum  fraudulcntcrpanniculos  furati  funt. 

Hiflib  a  ^e  Ciue.  Dcflct  prophetafcclcra  lud^orum  quibus 
etiam  hoftcsinfultantciuitatcm  ingrefli  clamantes:  lie- 
cediie,  criminibuspollutia  fanduarioDi.:i;./iAjc,  jnca- 
ptiuitatem  :  A^o/.tf  f<»n^t)-e,rcligioncm  ,undc  prophcta 
C  fubdit,  /«r^fl«7«<wr.fcilicct.inimici,&  vtnquecowTwot/.ilU 
ad  iurgia ,  ifti  ad  lachrymas ,  D.xerunt  inier  gmtes  ,  &(. 

Vcl 


Vd  luda;!  hccdixcrunt,vel  d;:  gentibu";  aliqui.Intc; 
tcs  cnim  Dcum  vcrunrrcliqucrunt,  &  idolacoluctiu 
vcl  ipfi  fortaftis  intor  gentes  iurgati  ruiit,(Sc  fanguincp 
lurialijsclamaucrunt:  «fCfe/tf^Qiiiatanquamiufiial  ■ 
afpcrnati  luntivndcintcrcosiurgia  &  ("cdirioncs.       [ 

\.cf(/(rf.Hxrcticico" 


■    fVpl •■t>t»'«''tit.  b  TP-cotij  fubditorum,  •Qjianolrbjnt. 

polluti  funt  ranguinc:t  cumqucno  poflent, 
tcnuciuntt  laciiiias  fuas.  .Samech.  Rcce- 

I  ^A'">l'i'.  l'  'N- nospolluaii».  c  5    ^d  con.imilc5. 

dite  polluti,  clamauerunteis,  recedite,  abitc 

a  1  jjui«men;al>ei.  ^rrotali  correikioie.  b    fideo. 

nolite tatigcrc:t iuigati quippe  funr, a com-  6 

1Gciiiil.-s  imerquo.,.  i  i^'cs  numcuUoibUf^hemadi 


fidcm  catholicam,&  n 
mcDonatiftc,  >5cquic,- 
roslcvocantclamant. 
(i«f  fl  «oirt.Quia  nos  nv 
vosimmundi.  >((,/(>' t,, 
ncinquinctisnos.  Hi 
fe  iurgantundiucrfisc 

bUS.Co/n»«ct/j;;n',qui3i! 

flarenoluciunt,  mou. 


moti:  ciixcrunc  intergcntes:  Non  t   addet  7    aboricntepedesfuos, 

b  uaveivindiaa.  8     nctunt  iu  Babylo 

conftrucntcs  lup^, 
rmilinguis  diucrlisd; 
fi  funt  vnde  fcquitur: 
domiiii  diuiftt. 


8 
9 

lO 

1 1 

12 


Mattli.t;.b. 


l{eiedite .  Sxpeinect 
cxci  &pollutinco 
grcditcmplum  Dciviui  &  facrisparticiparcii 
quosalij  (quamuis&  ipfipolIuti)quafizcIoDd  d 
ciunt,  qui  iufti  vidcricupiunt ,  quia  nondiim  nun 
funt.VndccrcdofupcruiIioobiurgantcsdicunt.Rc 
tc  a  nobis  &  a  facramentis  Dei.  Ite  ad  eos  quorumi 
forteseftis.  Nolitctangcre,  (acrofanctaqmbusinJ 
cftis.His  &  huiufmodi  alioscrimmandoiuftos.ciM 
dcreconantur .  Inde  fxpe  Utcsgcncrantur  quia  nor 
cundum  Dcumcorrigunt,  fcdalijsopprcflisfanclM 
videri appctunt.vndefubdit :  i'tna'i fuu qwppe ^  o,. 
/•><•.  Priusenimcommotiiurgantur,dcindeacriusc( 
moucntur,  quia  non  ftant  in  eoqui  id,;m  cft,&  cum 
qucruntqui  pax  vcraeft,  proprcrcafubditur:  ■./(?  j 
hon  addit  vlna.&c.  quia  vbi  pax  &  croncordia  n< 
eftc non potcft-^«w  m  pa  ef.iHns  tli  loc  tse  n<y&c.l 
tcs  namquc  pcr  tales  nomcn  Domini  blafphcc 
b     Fiicies  domini diuifit  eoi.Q.d.quia  facics  faccrd' 
erubucrunt,im6Deum  in  ciscontempferunr,nc... 
in  fuisSaccrdotibus  reucriti  funt:idc6diuifi  (untal 
Domini,quia  cxtcnditmanumfuaminretribu;  ■ 
uififlmt, quiaalijspcr  orbcm difperd  (unt,  alija.:.. 
conucrfi  f"unt,ncc  Deus  miferctur  corum,qui  lcnui 
fcrti  non  funt:  prophetarum  fciliccr&  ("accrdo* ; 

Facies  d:rrini  diuijii  eus .  Hcreticoru  diuerfiiasa.. . 
quidiucrfispugnanterroribus  necrccipiutdoftrinij 
iholic^  fidci,qui  nec  fibi  coueniunt,  ncc  Catholicis 

<^fac 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  I  PoUuti  fu nt  fanguinc Scilicetyaliorum  iuflorum  occiJorurHf 
qitianon  ndentes poncbant pedes  fuos  ita  in  fanguine  ftiut in  alijs 
locis. 

3     Cumquc non  poflcnt./.rfflc  incedere.  .Aliqui libri  hahcnt 
hicadditumilnirare  fe.d  non  eji  in  Hebrxo  nec  in  libris  correciis. 

3  Tci\\lCT\int\acim3iS.fdeJi,apprehenderettritaueruntorasue 
flimentorum  videnttum,  vtftc  exirent  dc  locis  fanguine  repletis,& 

ipft  Tidcntes&maxim^prdphettefjlfi&faccrdotcs  non  permitte- 
bant  dicentet. 

4  Rcccditc  polluti.  Quia  quamuis fecundum  veritatem  ejfent 
iufti,tjmen  a  matis  rfpuiabai.turinKjui. 

5  Nolitctangcrc./'.«or,nenjj/«twvf^ra/n<;(«nfW«f .  Etper 
bunc  nnidam  de  taiibus  dicitur  J/d.65 .a.quia  dicunt:RcccditC 

a  mc. 


amc,  non  appropinquesmihi,quiaimmundusc$. 
6     lurgati  quippe  funt .  7\((»?  emm  fujfciebai  f.iljis 

6  JaccrUoiib.  mjius  afjligere  faHiSffed  etiam  affiigebani 
iurir)(is.  Etquia  tale  facinus  trat  c.vecrabtlc  et  apud  C( 
(juorvm  notitiam  dewtii:  huc  execrabiU  fiHutti,  ideo  fubd.iu. 

7  Dixerunt  intcrgcntes.  Diiium  irimm  dtteliavtes. 

8  Non  addetvltra.yt.//"f  Omj/«<ii^o(-«w. 

y     Vt  habitct  in  eis.  propter  malitiam  ipfoiim,  idr.n 

10  Facics domini. /«  Hebruo babetur.  ira  domini.', 
eadem  fententia. 

1 1  Diuifitcos.  Idfji,in  diuerfis terris  d/fperfit. 

1 2  Non  addct  vt  rcipiciat  eos.  reducendo  eusadtcrrm  f ■ 

1 3  Facies facerdotum./.^o«o»«OT de quorum  mmtro en  " 
cuiu^  verba  inaepatiua  tioii  receperunt.ftd  midla  opprobrii  ^'' 
tupcriaeiiutulviunt  t  vt  putetptr  Jupradici^  inplmbus^oci  CT 


0\i  0  ^  .A  L  I  T  E  f{^. 

3  Cumquenon  poffent.  Idcftingrcdi  in  viam  falutis  pcr 
fcipfos. 

}  Tenuerunt  lacinias  fuas.  Qiia;rcnfcs  a  praedidis  faccrdoti 
bus  &  prophctisdirigi,  ficutcaecuscorporalitcr  tcnet  la- 
cin  iam  dudor  is  fui.  Scd  quoniam  inter  ignorantes  funt 
niul ti panpcres  a quibus  non  fpcratur  tcmporale  lucria , 
idconon  habcnt  a  diftis  faccrdotibus  &  prophetis  confi- 
lium.fcdmagisrcpulfioncm  &  vitupcriu,idco  flibditur. 

4  {'neditepoUiiti.Vi  fint  verba  rcpcllentium  diftos  pau- 
pcrcS;c6qu6dnon(pcrantindc  temporalc  lucrum  .  Scd 

quo- 


quoniam  indealiquidiuitcsfcandalizantur,idc6l^'  -^ 
cxcuiando  dicuntquod  fcquitur. 

5  7N(o«  a'.ldet  vltra  vt  habittt  in  eis.  Scilicet  Dcus .  D  nj 
enim,  quod  non  rcpeUuntcos  propter  pau  pcrtatcn  |  w 
proptcr  obftinationcm  eorum  in  maloidcolubditii 

6  Facies  domini  diuilit  eos.  pcr  rcprobationcm:&  fic  ji"' 
tcremusnoftrumlaborcm.  ,  | 

1 3  Faciesfao  rdoium  non  eruhuerunt.  Scilicct  dcUOte  f  jJP* 
ribusconfuIentium,im6  fatuosrcputantcos,c6qci' ' 
borantcircatalcs  perlbnasa  quibusnonhabcnitc  !•*>• 
ralclucrunj. 


1017 


Thren.   Cap.lIII. 


1018 


%  fa(;;scathoIicorum  facerdotumnoncrubucrunt.nec 
\  ad't  vltradominuSjVtrefpiciatlicut  nonrelpcxit  ad 

Oi  necad  muncracuis.  lurgijs  crgo  comoti  lunt  d  fta- 

ticcreds iidci, vnde iubditur  .- Cum alhuc  fihftiiertmus. 
■cies  domini .  Qiudam  in  ccclcfia  Dci  timorc  abiefto 

facs  facerdotum 

iioKrubuerunt,  c^ 

afaedomini ,  & 

ab  a  vultus  cius 

diui  funt  ab  his, 

jcili;t,qui  vocati 

funadvitam.Nc- 

qu£  enum  miferti 

funi  praeiatorum, 

fcilicf,quiinomni 

bus  is  codolcntes 


a  fQtiorumdign  tasrcuffendi.  «Quibus  ptzrentibus  8c  corrigentibut  peccauerunt. 

b  «  DicePt]Ui":Quis  inffinutur.St  ego  non  in  8cc  c  f  Cum  lit  miferand.i  foncftus. 

facerddtunoerubLicrunt,nequelcnum  m/ierti  funt.  Ain. 

k  Tln  carnejin  fidt.  b  ^A  veto  lumme  c  ^lnceniionibus  lerrenisinlixtenies. 

d  TQuodin  vanum  fp-rsuimus.  ^Exa^gcratianf 


Cu  adhuctfubfifteremus.Dcfecerutdculinoftriadauxiliu  2 

i  f  ;^iui'Cs,jiotentct,  vel  hircticoramj^rincipes.  , 

noftrum  vanum,cum  rcfpiceremus  attcnti  adgcntem^qu?  4 

"         ■ ■-  -  ■   '  .......  ...         ^ 


ylulate  miferi ,  Cf  plorate  fnper  miferrh  qUitadfienient  Dobir.  hf 
nccfenecaliospofsutfaluare.Imo  malediausols  homo 
quiconfiditinhom.&c.PoiTunt  hacc&de  hareticisco- 
uenienteraccipij&dchisquiineorumconfiduntauxi'. 
iijs,  quoruni  oculi  dum  falfa  in  Icripturis  perfcrutaturj 

a  veritatc  deficiunc 
adquoseorum  au 
ditores.quosfalua- 
rc  non  polTuntjiii 
vanumoculos  dc- 
ficientes  dirigunt. 
Vndc  cx  pcrfona 
gcmcntium  fequi- 
tur;  Lubricauermt  ve 
iiigia  nofira .  &c. 
b     Lubricautrunt  yt' 


D 


t 
t 


<  ^Q^afl;Turo!usl.iluadomine,quia  alius  Bon  potelt,  fed.iuxilium  noittumadomino 
q'iit'ecit  coctum  dc  terrain,Stc.vnde  :  Malediftusquiconfidilinhominc,  Scponn  carnem 
oiadiium  Cuum.  b  ^''■ai  via  illotumceneb.Sclub  c  l^  Non  h.vafapra  petram. 

coo^fcendunt.No  b  /alulrc  nos  non  potcrat.  Sade.  t  Lubricauerunt  veftlgia  J''   .^',?ww^M.Cogruit 

tS    (lam    terriDllC  j  Tvoliipuium.  b  ^Duaircelencoai[>lentur,dumlccutis  ""  """■"•••"••■•'^ 

fit  f:Crd0teS  COn-  ,  adr,.d^ccmarbor.^i..,nitur. 

tcmcrc,  necfacies     noitra  in  itinereplatearum  noltraru,appropmquauit  hnis 

COrlTl  Crubefi^ere,  t Retiibutii  n  s  a  1    KutcoinpleiisAmorih.rorumpeccaiisveniieorumnnis. 

jdcfliilismoncnti-  c  noftcr,cdmpIctifunt  dicsnoltri,  quia  vcnit finis nofter. 

busi:  videntibusa 


fcclabus  non  cct- 
farc  Dc  his  enim 

donnus  dicit:  Q»i  vos  audit,yne  audit^qui  vcsfpernity  mefper- 

.nUi\.dc{abdillir:t{pn'addet  vt  rtfpi(.i^teuS,vcno<t  lonui.rtan- 

tur  i:  fduentur,qi4ia  facies  domiiu  diuilit  eus  d  fan^is.Hxc  fa 

cies;fpexit  Petrum ,  &  conuerfusaraarefieuit  &  recc- 

.  ptu;.n  corporc  mcruit  audire :  Vetie  amas  me ,  pafce  euet 

wfaHarcautem  diuifioplene  fict  in  iudicio  diccntc  do 

miri://e  malediHim  ignem ^iernum,  tunc facies  Dei ira  fci- 

.vel  vindida  in  igncm  aeternum  diuideteos  quia  fa 

..i..sicerdotum  cotempferunt ,  ncc  fenum  miferti  funt. 

Etntandu,qu6dI'uprafacerdotcs  quafi  homicidasplan 

xit.chicfeparantur  a  facicdominiquinon  detulerut 

cis.aamuisenim  mali  fint,non  funt  conftcmnendi,  fed 

illeiillis  colendus  &  honorandusaquomifli  funt. 

•a    «m  adhucjub/i^ietcmifs.  Luget  crrorem  mifcra;  gentis 

quanagisfperauit  auxilium  Aegypti&Pharaonis  qua 

De  cuiusoculi  profpiciendo  dcfeccrant ,  dumgentcm 

qucTiec  ie  nec  aUos  faluarc  poterat,cxpcdabat:  quod  fu 

praxpofuitlatius  lcdhicdeploratamarius  . 

im  adhuc  jubfistetemns ,  &c.  Vox  cft  in  ecclefia  plan- 
gcriumqui  fevana  fpc  ladauerunt  fecularibus  nego- 
ii]S)Ccup3ti ,  fed  mortis  mfirmitate  aut  qualibet  tenta 


hxclamcntatiolu 

d.Tis,qui  fub  articu 

lo  mortis    fcelcra 

fuareuoluunt.Scd 

prophetaomnes  in 

fe  transfigurat.om- 

nium  lcelcra  tan- 

quam  fua  deplorat 

ga tam  amara &  infpcrata captiuitas defsuitin gete  fua. 

Lubricaueruiit  vejiigia  nofira  lu  itinere.  Vox  cft  harcticoru 

fcro  plangentium ,  quia  vcftigia  eorum  in  fcripturis  fa- 

crislubricaucrunt,  &  quialatam  viamarripucrunt,dii 

catholicorum  patrum  rcgulas  tencrcnoluerunt,  nec 

viam  quae  eft  Chriftus:  fed  vnufquifque  a  rc(!lo  tramite 

defiexit,fecutuslatitudincm  fuscperucrfitatis,  Philofo- 

phorum  etiam  rcgulas  ingcnioli  fui  igniculo  tentans,& 

impudcntcr  vituperans.idco  lubricatescadunt  in  mor- 

tem,&  fceleribus  complctis  vcnit  finis  damnationis. 

Lubricautrunt  vefiigia  nostra.HxC  quoque  in  CCClefia  iu- 
rc planglmus ,  dum  cos qui  fpleadide  &  voluptuosc  vi- 
uunt,refpicimus:PlagimuseorumIafciuiam,quiIubri- 
cam  fcdantur  viam:quia non  funt  fundati  fupra  firma 
petram,vndeplangcntcsdicimus:  Lubricaueruritveliigia  no 
jira .  Nifi  enim  in  plateaspcdcsexifrcnt ,  a  rcfto  tramitc 
non  lubricafrent,vnde:£jr/  citd  inplateas.Qni  enim  latam 
&  ipatiofam  tcncnt  viam,antcoculosfummi  iudicis  ex- 
tra  lunt,  gcorporc  in  ccclefia  funt.  Lubrica  funt  platca- 
rum  itincra  &  procliuia .  Hxc  fc  euafifTc  Dauid  gaude- 
bat,diccns:  Statuit  juprd  pe.pi .  me.&  di.gr.  w.&  alibi:  Qut  per 


t  expeftare- 
mus. 


Hlftorlce. 
1  Veftigi/s  no 
lirijita  infi- 
diabantur  ii< 
non  amt>ul.i- 
remus  in  pla 
teu  noitris. 


E 

Moralitcr. 


Allcgoric^ 


Lucr^.e. 
^       .  ....  _  .    .         Pfal.j9-a« 

tiocprauenti,inueniunt,fenon  folumdcccptos,  led      Jecn pe.rn.tanquam,&c.  Vnaeftplatcarum  via&Iutulen- Ibid.i7.e. 


erim  ca:cos.  Cum  adhnc  fubfijieremus .  Subfiftil  quifquc 
qodum  viuitin  carne,  redam  fidem  tenet:  &  fi  operi- 

']bujiOHimplet,fcdaliquatadusmoIeftia,  inucnitocu- 
ios  josdefecifre,quos  ad  caduca  &  labcntia  intenderat, 

^  vanmquarensauxiUum.  Qiiantomagiscnimintctio 
coris  in  rebus  figitur  terrenis,tant6  ab  intcrnoluminc 
&  pigucdine  gratiae  marccfcit,  vndc  bcne  reuerfus  plo- 
rat,<cens.-  Defccerunt  oculi  noiin  ad  auxilium,  &c.  Cu  rclpi- 
ccraiusattcntiadgcntcm ,  &c.  Szpecnim  in  diuitibus 
&  ptentibus  fpem  ponimus,quibus  lacobus  apoftolus, 

^lulate 


ta  in  qua  non  ambulatur  finc  ruina:ideo  congruc  anne 

&.il\lI:appropinquauit  fiiiis,(!^c. 

c  Completifunt  di.  Completio  enim  non  fempcr  in  bo- 
noaccipitur,fccundum  {[[iid^tipndum funt compteta  pecca- 
ta  .Amonb<eorum,  quorum  complctio  finis  fuiteorum  & 
exterminium.ficut  hiC  dicituv.CompletiJuntdies  nofiri,eiuia 
>e»«:DiescompIentur,dum  fcclera&  menfura  patrum 
cumulantur,&  vcnitfinis,  qui  priusappropinquauitil- 
lis  completis.Appropmquabat  autem  dum  complercn» 
tur,&  fccurisadradiccm  arborisponerctur. 

a  Felociores 


F 
Gcn./j.  4. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

■  wwp-M  ei  intu  lerunt,vt  pattt  per  jupradiHa  mpluribus  locis:  & 
idtmacicbant  de  alijs  iufiis ,  potejt  ctiam  h^c  litera  aliter  exponi 
ftfcrjdo  eam  ad  Chald^os,  qui  propter  malitiam  ludforum  ah  eis 
tognam ,  vtpr^diHum  ejl,jic  tontcmpferunt  totum  poputii,  quod 
10«  tferebam  a^cui  ratione  ordinis  aut  ftatis. 
^  *Um  zdhucHic ponitur fecunda  caufa  prfdiHe  miferi^  lu- 
^.f°''*i'.<juefuitvanaconfidentiainauxilio  ^egyptiorum,  vtfre- 
9*Jr  diaum  eil iuprd,&  hoc  eji  quod  dicitur :  Cum  adhuc. 
'^(lintequam  ctuitas  efjet  capta. 

^    ^efcceruntoculi  noRn. ExpeHandocu  magno  deftierio. 
i    -d auxilium  noftrum  vanum.  idefl,  ad  exerdtii  Mgy- 

ptiorum. 


MO[{.ALITEI{. 


t    '>?«f/fn«»».fcilicet,pauperum. 

T    ''/'««/«nt.Quibus  tamen  proptcr  a:tatcm  cfTct  mife- 

ranum. 

I    madhuc.  Ideft,adhucefIemusinaliquafpebona 

ae  (ttis  pradicatoribus  &  prxl  atis. 

i    ^ffcjrmc  ocuLi  noyfrj.QuianuUiiauxilium  habuimus 

«>c,jdeofHbduur. 

6  Lubti- 


ptierum, 

4  Curefpiccremusattcnti.  .Advidendumftveniretadle' 
uandutn  obiidioncm  Chjlaprum. 

5  Ad  gentem  quac  falua.nos  non  potc.Quiaftcut  diHum 
efifuprd  3 y.b.ium  exeicttus  .Atgypii ejjet  tn  via  veniendi in  attxi 
Itum  ludprum:  redijt  in  ^e^yptum  timore  Chaldprum  fibi  oc- 
currentium. 

6  Lubricaucruntvcftigianoftra.  Tartimtimore,partim 
fame:  quiatimidiorfame  conjumpti  noninceduntfirmtterjedlu- 
bricando. 

7  Appropinquauit  finis  noftcr.7de/t,morr,  quia  multifuc- 
runt  occtJi,&  retiqui  cafUuati,quf  capttuitas  tft  mors  ciuilis . 

it  1  Vclociorcs 


6  Lubricaueruntveftigia  no/rra.  Vtfint  vcrba illorumqui 
nonpoffunt  habcrc  confilium  &  auxilium  a  prjedidfis. 
Etquoniain  hocapparct  magnusdefc£tuscharitatis& 
abundantia  iniquitatis,  fignu  cft  appropinquationis  ad- 
ucntus  Antichrifti.ficutdicitur  Matth.z^a.idcofubdic. 

7  .4ppropin^auit  ftnts  nojter .  Quia  finis  mundi  fcquitur 
aducntum  Antichrifti.  Etquoniamfub  Antichrifto  crit 
ir.axima  pcrfccutio.Scquitur. 

t  »  f^tlocio' 


loio        Gloford&NicoIaideLyra 


iczc 


A 

KAoiKt;. 


BUralim. 


%  f^elockrtt  fufruTit  Ylxc  hyrcrbolic^dcIiidjBoriim  ini- 
ir.icis  diQa  funt.ficut  Saul  &  lonathas  in  thrcniy  Dauid 
vclociorcsaquilisfuiflc  laudatur.Forfitan  regcs&:  prin- 
Cipespopuli  qulobfidione  Chald^orum  cualcrat  maio 
fi  vclocitate  ab  his  quos  fugicbat,captos  cllc  Cgnificat. 
.   Velociotts.  Hacrc- 

»  f  A  petfon'  aduftrstiorum. 


tvukiK&iia 
ris. 

fo<lcrunt. 


Caph.Vclocioicsfucrunt  pcrfecutorcs  noftri  aquilis  coeli 

a    tlnfpeculaiegiiniiiispoliios.  b  fQuiapejcutilmpaf'.&  iiil|ict  oucs  gteg. 

c  «Moiiacliis&  rrrniiiis. 

fuper  montcs  pcrfccuci  funtnoSiin  defcrto  infidiati  sut  nd 

a  fDcquo:Spiriiuin  teduin  ipno;4(C.  .         b  ICordecicdicuc  ad  iuni.orcauie»  titcunfcflio 
adfiluiem.  c^neiriliui.  flofiis.  d  fCiuafi  loiius  milciiilol»- 

tium,in.Chiiftorpeteir.us:iltum  imiiemur,c]ui  captiis  c!i  pio  [>ecciiis  noliris. 

e     fQut  peccaiuo^on  trcit. 

bis.Rcs  Spiritus  t  oris  f  nofti i Chriftus  dns  captus  cft  f  in  6 

a  f  K.cti:gciaiionis,vnde:Sub  rmbiaalarumtuarum  fiic.        b  fAdunati  gCMib'Js,)vi  iiai  vnum 

ouile  &  vnus  palint.         f^An^e  moitir. 

^ccqatis  noftris :  t  cui  diximus ,  in  umbra  tua  viucmus  in 


Iiatt.r4.e. 
AUegor. 


M3tt.»4-<- 


ticifcpc  indifputa- 
do  vclociorcs  funt 
aquilis  cocli,  i.  do-  a 
florib.  plcbis.quos 
pcrfcquijfur  fupcr 
montcs  fcripturam 
fdhccr.&dodrina 
apodoloru  &  fan- 
florum  patru,  crc- 
mitisifidianc  frau-  b 
dibus  &  mcllifluis 
fcrmonibus.  c 

Nota  quantisvr 
gcmurmalis.  Inoc 

cultoinftantinfidix.In  apcrtofupcr  montes  fasuitper- 
fccutor.vt  paftorcs  dcijciat ,  oucs  ftcrnat.  fecundu  illud: 
Tmuriam  paslorem,&  dijpergtniur  oues  j^regts.lndc  fequitur: 
Spiritusoris,&c. 

^e/ofiorej.Quiaprophcta  oTum  lamcntationes  &  pcr- 
fonas  &  proprietates  in  fe  transformat(omnibus  fadus 
oia)plangit  perlccutiones  ecclefia.cuiuspcrlccutores 
aquilis  vefociorcs  funt.  Immundi  fiquidcm  fpiritus  ve- 
iocioresfuntncquitia.fraude  &  agilitatenaturaiadlace 
randum  &  dcuorandum  quam  aquilxcoeli,  i  prjedica- 
torcsad  eripiendum,de  qu.\biis:f^lfici4nque  fuei  u  corpus.ibi 
cogr>.n.ib:intui  & aquiLt.Qaiivhi  mcmoria paflionis  Chri 
flicclcbratur,&panis& vinum  per  myftcriumfandK 
orationis  in  corpus  &  ianguinem  Chriili  trasfiguraiur, 
aduolant  aquilaceoeli  quafiadefcam  >  vtde  monte  cius 
vitampcrcipiarir.  S:d  velociorcs  funt  aci-e«  potcfiatcs, 
quia  non  cft  fuper  terra  potc(hs,quac  compju^^tur  eis,hg 
f  ugiunt  &  quairunt  qucm  dcuorent;.  ir.niy. , 
•je  Grcgorius  Aquilarum  noic  infidiatores  fpiritusex- 
primuntur  Icrcmia  attefiantequiait.^^e/ociony.^r^.perfe 
cutorcs.n.noftri  aquilis  cceli  velociores  funt,  cii:m  tanta 
contra  nos  maligni  hominesfaciunt,vt  ipfas  ctiaaereas 
potcflatesinucntionibusmaliti.xpra^ire  videantur. 

y  </7  mu>i  perfe.  (unt  yios.  Quia  dum  ad  ecclcfia:  resjimi- 
naextollimur  ,acriuscosadpcrfcqaendum  cxcitamus, 
ncc  in  (pccula  apoftolici;  fcdispofiti  fecurifunt:quia 
quos  fuper  montes  eleuatos  videnr,vtc^terosdiligetius 
in(picicndoconfcruent,5c  adculmina  virtutum  prouo 
ccnt,tant6  audacius  (Scardentius  infeftant. 

/».  atjerto inftpaiijnnt  in  nohis.  Per  deiertum  vita  mona- 
flicaaut  crcmiticafquxindefcrtis  &  in  folirudinibus, 
agiturj  dcfignatur/iontraquosquafi  athletas  fortiores, 

inui- 


inuifibilcs  faiuiunt hoftes.  Sed  quia  fccularibuscn 
pcditijContra  hoftcstaium  folicitifunt  &  circum 
idcooccultius  infidiantur  illis  quos  vident  latcrc 
culris.Scdqui  (upcr  montcscxaltaticniincnt,cxr, 
manifcftis  viribuscrebrisinluhibus  fuftingr  Hisa 

c?li  fgpehof: 

fDocmoneshiretici.  b  'DY^^T-busplcb;..  loClOrCS  futlt 

cipicndum, 
adcauendun 
aquila;cdi  c 
nicntcrdicin 
dclpcdis  tcrr 
calcftibus  l'p 
tur.  Notadui 
g7  0uibus&'. 
vclcquisvcl' 
ribus  velqii! 
bct  auibusn 
cuntur  veloi. 


oc. 


fcdaquiliscc 
dc  ilihiiOrexperditns  fa&us  e(lpopuh>smcus,p4ion 
eos ,  fecerurrtijue  vagar^  in  montibus :  q ui  fcilicct  dc  ii.„ 
collem  tranficrunt  obliti  cubilis  fui. 
b    spiritus  oru.Sicut  ex  hoc  aere  fpiritum  ducimi: 
adipfum  rcducimus&  indeviuimus  ,ira  homc 
•rior,pcr  fidcm  fpiritum  Dci  attraxit;&  inde  viuit: 
fus  ei,quod  viuit  quod  bene  facit.quod  orat.quo 
tatdcnique  omnia  bona  fibi  afcribcndo  rcddit . 

spiritus  oris  nofiri.Hxc  ludxi  de  lofia  dida  putan 
iuftus  rex  non  pro  fuis ,  fed  pro  populi  pcccatis  c 
fit,in  quo  (pem  pofuerat.cuius  alas  vbiquc  gcntib 
poncbant.Sed  veriflfime  Chriftushic  intelligitur,q 
peccatis.humanigcncris,  non  pro  fuis  ,  a  lud 
6c  occifus  eft;cuius  diuinitas  notatur  cum  dic, 

Spiriius  owna/in.Spiritus  enitfl  dicitur  fihus  (ecu 
illud :  SpiritumreBum  innoua  in  vifceribus  meis  .  H  ■ " 
infinuatur,cu:tnfubiungitur;  Chniitis  dominu:, 
enim  vna  perfona  cft  homo  &  Deus ,  vbi  Chrilk 
tur  jDcuscapi.dicitur  :  spmtus  oris  miiri .  Chrifl 
nedicitur ,  quia  quem  corde  credimus,orcconfiu 
fecundum  illud;  Corde creditur  aitniJhtiam,ore  .: 
Oriseft  afpirarc,&  quod  infufionegrati^afpiian 
cipimus,refpirando  confitemur.Scd  eorum  propt 
vox  cft ,  qui  ita  habent  in  ore  verbum  veritatis  qu  ci 
Chriftus,ficut  &  in  cordc:  quiacx  abundantiacot  ^" 
loquitur.Hiccaptuscftinpcccatisnoftris,  vt&nc  - 
pcccata  dclerct,non  pro  fuis:  quia  qux  no  rapuit,:  Jit 
cui  diximus. 

C     In  vmbra  tm  vi.in  gen.^a  ipfc  eft  cxpcdatiogetii  fr 
men  Abrahse.In  quobencdicetur  gentes  terr«,in  ^ 
phcta  cordc  crcdcbat  &  ore  ^^fcrebat .  ln  vmbra  ti 
^c«.Veturus.ncrat,vt  cugcnubusludxosfaluarei 


* 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Vdociores  fucrunt  pcrfccutorcs  noftri  aquilis.  Quafi 
dicat  pa>t(t  aut  nulli  poterant  e^u^tre  ab  eis. 

2  Supcr  montcs  pcrfecuti  funt  nos  .  vbi  credibamus  cjfe 
tuti  prortn  inacccllihditaiem  loci.  ' 

3  In  dcfcrto  infidiati  funt  no.  Quafi  dicat  nSpatehat  nobis 
tlicjuis  lo(Ms  fugicndi. 

4  Spiritus  oris  noftri  Chriftus  .  Hic  confequenter leremias 
lam'otMur  lufixmortem  .  Circa quod Jcicndum quodfecundTi  He- 
brxosidaefilitera;  Spiritusnaris  noftrx  Chriftusdnica- 
ptuscft  in  fofiseorum.f/«o(y/icc.voon»«^:Spiritusnarisiio 
flrx Chriftiis,&C.f'£tt  in bominihus  refpiratio  fiatper  os  &per 
rMris:.umen  dla  iju^fitper  nares,efi  melior  fecundum  Vbilojophii. 
Ulis  auicm  rejptratio  ejt  vitf  human^faluatio,  quia  ipfo  deficien- 
U,defictt  vita.Dicit  ergo  leremias  inperfona populi  ludx  :  Spiri- 

tus 


M0\UL1TE\. 

A  \      ^e/of/orfjfwfrMntpcr/fCHrorerffo/i.EtloquiturfcriptUra 

'  dcfuturopcr  modumpracteriti. 
4  vfM/Kf  orjr  no/m.Hocliieralitcr  cxponitur  de  mortc 
C  hrifti  Moralitcr  autcm  potcft  cxponi  de  paftorc  bono 
Chndivicano,  quiciuscxcmploinperfccutionibusno 
fugif  ti  d  conflantcr  cxponit  (c  propopufi  fuifalute,  & 
pro  ptxcatis  populi  patitur  pcrfccuiionem,  quod  maxi- 

me 


tusnarisnoftrx,&c.J<if/f,rt.v/o/;<jf  cv  tuabonitate&  ■ 

tia  coi.itruatorvirc  mftra. 

5  Chriftus dm.ldejt,vn£lus  in  regcm  cx  ordinationc d. » 

6  CaptUS  eft. In  folfis  eorumfcilicet  .Aeg yptmrum.  Dii  a» 
R^a.  ?a.  quod  cim  lofias  iret  ad pugnandtim  contra  regH  ^i  1l»t 

6  noUct  a  pugna  requiefccre^vt  habetur.^.I{e.  13.^^  Z.Vi  J}- 
.Aegypivj  fccerunt  fofjas  propefuum  excrcituWf^^bi  liideidi  i^ 
eos  aggredi  qug  erant  operte  de(uper  .  &  ideo  exercitus  lo  i'M 
veniens  per  fojfas  ilLs  dcceptus  fiiit  ftatim  debellatits  ,  «  ''. 
letbaliter  vuLneratus:&  ex  vulnere  pojtca  mortuus. 

7  Cui  di.ideftide  quo  viuente  diximus, 

8  Invmb  tua.idelt,fub protf^ione. 

9  Viuc.in  gcn.idiftffecuri ab  impugnatione gentiu  q  c  <«« 
habitant.kxpojitores  vero  Latini dicuntcoiter  qi leremi^  ^■f 
pht  tauit  de  morte domini  noftri  lefu  Chtifti ,  &fccHnduni  !•¥ 
e/t/<>er<;:Spiritusorisnoftri  Chriftus  dominus,&  "*' 


mecontingettcmporibus  Antichrifti  idco  dicitu 
tus  oris  «oyfJi.Nam  ad vitam  fpiritualem  fui  popul 
rat  fidcliter  vcrbo  &  cxcmplo. 

5  chriftus  domi.Qnn  gcrit  vices  dni  noftri  lefu  C 

6  Captuscfi  Hocdebentdiccre  fubditiquandopi 
catis  habet  pati. 

7  Cui.  Ideft,debentcnim  bonifuLd-ti  c6fiteri,qi 
uunt  ex  meritis  boni  prxlati. 


jiX)- 

jifii. 


011 


Thren.      Cap.    JIII. 


1022 


Dcr  ituru  dixi  :  yi'Cf»"^  '  (juipeccaus  mortui eramus.lnvm- 
i  'a  dequa 'licitnr:  ttb vmbra alarumtMym  po.n. Chri 
fliisaptuscft  &  cnicifixusfub  vmbra  padionis  nos  pro- 
tcxi  g3  3^'^ '"  crucc  cx  tefis,  caro  cius  nobis  rmbra  fuir, 
qiidcitus  metis  nollrce  refrigerauit ,  &  varias  xftuu  paf- 
fjoris  tempcrauir 

l^Sed.  «rltonice  loquitur 


Gaudc  &  Utare .  Edom  &  Babylonia  idem  ngnificant.  D 
DucE.n.ciuitates  ab  initio  fcculi  fignanturalteralerufa   Allcgoticc. 
lem.altera  Edom.q  8c  BabylonrAltera  cu  prophetaplan 
git&parturit,  altera  curplangaturnefcit:  AlteraChri- 
ftus  ffidificat,  alteram  diabolus,  gper Nabuchodonofor 

fignatur,  Babylon 

eft  ciuitas  perdito- 

ru,q  inebriatoem 

gentibus.Sin.  Gaude  &  Ixtarefilia  Edom  q  habitas  in  ter  '    *"'^™  vinoiniqui 

a  ^Coni.rutor.s.iJeit,d„bol..  b  TSicut  ad  leruf=l«m,vndc,  ^       *-^"^'     ,    ,^  '   .      * """  !-„  , i  a 

CVjn^ccpeiiigiadium  sladioperibit      c     •  Babylonis.qui  inebriat  omnes  gfntes.    5       rCHS  Babylon  iri  matlU  '^ 

ra  Hus .  Ad  tc  quoque  perueniet  caliXj  inebriaberis  atque  4    dominjde  vim  furoris 

j     lVi'tuiibu=.     b  fF  nu.,vnoc;Oi,ri;,  .elt  iniquitas  illius.     cTEcclefia.     d  ISpecul.nionibus      5       etUS  biberUKt  OeS  gen- 

t  nudabciis.Tau.Completa  cll  iniquitas  tua  filia  Sion:no  ^    '"  •  Q^°  Edom  & 

inebriata  -'-":-'- 


jgatl&apoftolorii 

vnil'a  fanabat  in- 

irmb.  Caro  eius 

juall  vmbra  fuit  a 

[uialidimuscum, 

ioa!abentcm(pe- 

iemicque  de.  Dc 
fCnnr.Jjiende  b 
,1  ji,per  nnkm  c 

mmai^zredietHT 

mti .  Hxccftnubeslucida  fupcrapoftolos,  nc  eos 

ratis  cxurcrct  ardor;quod  propheta  pra:diccbat:l3 

jbratu.vi.ingen.  Nam  &  prophctacum  in  vmbra 

iceht,quicifafiinfpcculomcntis,diuinoilluminatus 

)irit  futura  prguidebat.nunc  autcm  tocum  illuminat 

lunum,  quamuisadhucpcr  vmbram  fui  corporis,i. 

-'ea  vidcamus cum non facic ad facem .  In hac vm- 

rfrii^crati  fpeviuimus.NotanJum,  q?omnislamen 

oisintcntioad  huncfinem  tcndit,in  quo  ois  mole 

f iitiir:poftca  vero quafi  biu lum  dcmoftratu r,  quia 

s  edatenet  dexteram.rcproba  peccatis  polluta,am 

.iurlcuam.Vndceidamnationetcrna.  alij  vita.xter- 

: « abjicr.Det<i  omnem  la.ab  vLults.  Quod  crux  Dommi 

iltribunal  ludicis  praefignauit ,  vbi  per  fide  altcr  eo- 

nuihincindedepcndcbantaflimiptuseft ,  alterpcr 

fiemiamdamnatuseft,quiapcndentecoram  ocu- 

.1  vitamcontcmpfit.Eftquoquediligcntidifcretio- 

irandum  quod  fandlorum  lu£tus  terminatur,  & 

dim  poft  tnftitiam  incipitur . In  duobus  fequenti- 

\lrfibus,  agaudio  vt  vltimum  inchoatur :  quod 

i(riolonsremcdioterminatur,vndeadditur  ;  Gaude 

.ife  filia  Eaom . 

Gudc  &  itiarc  filia  Erfow.Idumseos  femper  ludceis  ini- 

cUuiflc&  CKterasgcntespercircumitum  hiftorise 

:a&propheta::&quiadcmaliscorum  Ixtatifunt, 

;n  uindicladomini  inebriantur,  undefubiungitur. 

:d  tc  ciuoqut  peruetiiet  catix.  Hxc  omn  ia  com  pleta  funt 

.oionijsludsos  captiuantibus,qui  &  ipfi  captiuati 

unfcrfis&  iMoedis  uaftantibus:  ledmeliush^cdeul- 

!m<iudicio  accipiuntur. 

Gaude 


c  Terrena  »el  fanguinea.quia  ficut  io  Chiifto  fpes 
aiiftoiuu)  &  txultatid.ita  U  malorum  confufio  &  damnatio. 

Pfitinac:  Itudio  rl  «Noninr,~'o. 


plagitur. 
Ideo  ei  ironicedf: 
Cauie  &  l^tare.Edom  fanguineus  vcl  rubeus  interpretaf : 
hiceftpopulusquicarnisvitiafcdatur,quideprimoge 
nitis  pra;fentisvit2  voluptates  nundinantur.vndefcqui 
tuv.^^i^ babi.in  fer.Hw.Nifi.n.in  terrenismentempofuif-  q,  , 
fet  inebriari,vel  uirtutibus  fpoliari  non  poflet .  lerufale  Apo^s.d. 
aut  furfum  eft,cuiusconuerfatio  in  coels.f  *.w.A«6/rflw«- 
hus  in  tfri-fl.Edom  vero  q  in  terra  habitat  licet  gaudere  &  £ 
Istari  uidcatur,aurco  tii  poculo  incbriatur,&  in  furore 
dni  nu.datur.ga  decrcuit  non  in  tcrra  fimpliciter  conuer 
fari,fediuxtaalioscodicesintcraues,i  confiliatoris,  dia- 
bolijf  qui  peruerfa  fuggerit  cofiliacontra  angelum  ma- 
gnic6filij.Nam&Edomterrenusintcrpretatur:inquo 
fignant.  g  terrena  fedantur  diaboli  deccpti  confilio,  un- 
de  ad  cos  perucnit  aureus  calix,  &  nudantur  gratia  Dci. 

Lonpitta tfl iniquitas . Nota  9  in claufula  ultimi  uerfus 
attribuitunicuiqjpartiqiJc6ucnit,utSion,f.afflidan6 
dcfperet,&  fiiia  Edom  affligenda  non  infultct. 
c  Complera  tft.  Abfolutis  peccatis  populo  Ifrael  reditus  HiflorlcJ «' 
jnterra  fua,&  quia  fccurapromittitur.  In  cos  ueroqui 
cum  perfecuti  funt,i.  filiosEdom  futura  uinditla  decla- 
ratur .  Hsciuxta  literam  utrifquecontigiflc  manifeftii 
eft,fcd  generaliter  de  omnibus  accipicndum  eft,  quibus 
in  ultimo  examine  fecundum  opera  fua  fentcntia  dan- 
da  eft:ut  Sion  de  mcerore  tranfcat  ad  lsEtitiam,Edom  dc 
laztitia  ad  triftitiam  fempiternam. 

Norandumaximeadmirandu,adquataaItitudineIe-  Nota  excel- 
rcmiasc6fcedcrit,undequafide  fpeculo  dilatatocordc  lentiam  lc- 
agoncs  huius feculi cofiderat.nunc fimul oes nuc fingu-  ">'*• 
los,nuc  ludaroru  cafus  deplorat,  nuc  ecclefix  luget  detri  F 
menta,moru  perturbatione  dolet.niic  reftauratione  le- 

t^  rufalcm 


NICOLAVS     DE     LYRA  {iruxeritteplumz^captiuauitpoputa  ludxorum  temporeTiti  & 

yejpafiani  & /ic per filiam  Edorn hicintdligitur Edom  feupopu 
'wdiendum,<iuod  vbi  habemns  hic  dominus:in  lleb.  habctur,no      lus  B^manus  cum  dtcitur:  gaude  &C.  Edom  q.d.  gaudium  ijiud 


•:  mini  Tetragramrfiaton,quod  non  potefl  dici  de  aliquo  in  no 

.S140  cafu,nifi  de  Deo  ,  vermtamen  quia  illud  nomcn  efi  inde- 

.•l!e,ftcut  &  alia  ncmina  Htbraicn,  indiffcrentcr  acctpitur  in 

I  imnatiup,&  getiititw,&  reliquis  ,/nuthiCC  noia  cornu  & 

.'  iLatino:  &  icled  fccundum  quod  iflcpajfus  exponitur  de  lo- 

.  ijul^uit  bomo  purus,non  pottji  dici  de  eo  m  nominattuo  cafw.fed 

itnejtefiyfrouttxponnur  de  Chrifio,qi<i  efi  verus  homo  &  verus 

^eus  vno  fuppofito,&  fic  efl fenfis:Chriflus  dorninus,'.  lefus  re 

us  heo  &  verus  Deus.Qui  efljpiritus  oris  noflri,i.  nos  viuificas 


quod  habmfli  de  de^ruclione  duitatis  &  templi.in  trifiitiam  tuam 
conuertetur.  ^d  te  quoq;  perueniet  calix  vindi£ia  diuina  .Sed  ifta 
expofttio  non  videtur  rbnabilis,  quia  Edom  alio  rtomine  diBus  ejl 
Efau.Gen.z^ .&  fic  Edom defcendit de.Semfilio KJoe ptr  lfaac,cH 
ius  filius  fuit  Efau.Tota  aute  Europa  in  qua  eft  l{gma ,  diciturpo- 
pulatafuijfe  dfilijs  laphet :  fp  ^  non  videtur  ronabititerdtfinm^ 
quudper  Edomfignifiietur  l{omanum  imperiim,^f  quod  dicut  do 
ilores  no(iri,quod  per  filiam  Edom  intclligitur  ipja  Idumxa  ab  ipfo 
Efau  prout  diHus  efl  Edom  dtnominata:  &  inueljitur  hic  propheta 


nTcfpationeJux  ^Mliit.CaptUSeft  in  peccatis  noftris,'</e//,       ipectaliter  contra  Idumaos,  q;:i  debuerant  diligerefilios  Ijraci ,  to 


.'Jld^i^jTaditus propter peccata  nvjira  detida.Cuid  ximus:  In  vm 
itHviuemus  ingcntibus.Loquebatur.n.Ieremiasin  perjonapo 
ii  vprxdiHurn  tfl.Fidit  auttm  lercmias  aliqiws  de  tudaisfidc 
nlirtctpturos,C;pcr  conjcquens Jub  vmbra  cius  vtciuros  cum 
■''■itsfidem  Chrijti  rapientibus fub  nomine  ChriflianQ.fidit  tt 
;(;oJ  iinfidetitate  permanfuros,  &  iTlos,etiam  vidit  viHuros  in- 
er  ChfiiaiiOs  temporaliter  fub  vmbra  Cbrilii .  l^na  enim  caufa 
]Hare  c  permittuntur  viuerc  eft ,  vt  Chrifliani  per  pr^fentiam  lit- 
Uorw.  magis  haheaht  memoriam  Chrilti,jicut  diffufius  diBufnit 
fupcr  \ud  pfal.  5  8.  c.  Dcus  oftcndit  mihi  fupcr  inimicos 
niconcoccidaseos',nc  qh  obliuilcantur  populi  mei . 
I  Ciudc.  Tojiquum  pojita  e[i  lcremix  tamentutio  ,  hic  in  fine 
fonit;  contra  aducrfartos  inucCiio  .  Et  dicit hic  I{a.Sa.quod  lere- 
tnm  i(  profheti\at  de  dejtrucitone I\pmani  imperij,  eo  quod  de- 

ftruxcrit 


^defcenderut  d  duobus  fratribus  vtcrinis,f.Iacob  &  Efau,&  ipfi 
niatis  i  conuerfo  habucrunt  eos  odio,  &  in  dejiru^ione  Jcrufalcm 
fueruni  cum  Chaldais  gaudcntcs  dc  illa  deflruBione:ided  dicitur 
fcic.Gaude  &  Ia:ta.Edom,5«j/«  dicat^fia latitia  tanquam  iniu- 
fla  in  tnliitiam  conuertetur. 

2  Qnx  habitas  in  terra  Hus.  ifla  Hus  noefl  illa  de  qua  natus 
fuit  lol',vt  habeiur  loh.i,fedalia  eiufde nois exiflens  in  rtgno  Idii- 
mei€.F>equcnter.n.  infcriptura  reperitur,  qSdu^  cinitates  vcl  loca 
in  diuerfis  regnis  pofitit.,  eodem  nomiue  aquiuoce  nomineniur. 

3  Adtequoque  perueni./i/f^.po-na diuine  vttioms. 

4  IndDTiihc.  !dcst,adplcnurnpunicris. 

5  Atqucnudaberis.Ho/wreeJ^fl/f/^^ow/r. 

6  Completa  eft  iniqnius.i.complebitur  infine.  yo.annoru 
quia  tuiic  reuerteris ad tcrratuam completa captiuitatis tu^pena 

^quie 


M  0  l{_^  L  1  T  £  li. 

I    CudcHic  ad  litcram  df  fcribitur  dcftrudio  Idumex, 

qU2  ait  multum  molcfta ludaeis,  &  quoniam  intcrprc 

,  ;tatutcrrena  fignat  populum  terrenis  cupiditatibus  im- 

•mcrlm,cui  dicuurironicc.  Cauds  &litarc.  Qiiafidi- 

cat, 


cat ,  magis  debcre  triftari  &  plorare .  Et  fubditur  caufa 
ciim  dicitur. 

3  ^//eperca.Ideftpunitiodiuina. 

4  inebriaberis  &i,.  in  quodefignatp6dustribulationis. 
6  Completa  eft  iniquitas  tua  fi.  nam  in  tribulatione  Anti- 
chtifti  purgabuntur  elefli. 

t  ^o» 


10Z3 


GIorord.&NicolaideLyra        lo 


4 


S  rufalcm  3c  gloriam  iniiictur,&  ecdefiam  cxaltanda  glo 
A  riaturcum  viaoribussatidctcum  vidi.sluiz;ct.  dcniquc 
omncm  rexum.omncm  .ttatcm.prxlaios  &  lubditos  ta 
quam  vnus  fit  in  omnibus  fi  malc  cxcvdat,  deplorat,  & 
ad  plorandum  inuitat.fingulis  pcrfoms  propnaiaracta 
impcrtitur,  &rcm- 

tPljnmi  indomodomini.i»!  leriisdo.  Dei  «, 

«:l'unirniiLi 


B 


1^4.40.3. 
P£d.j  \A. 


Minb.a^ 


addct  vltra,vt  trafmigret  tc  Vifitauit  iniquitatetuam  hlia 

a      'Tctirin  N  1  rnuinc-  I.  iQ^i»  toiiliieiinoluUli. 

Edt)m,  difcoopcrict  peccata  tua. 


pnouaslachrvmas 
fundit.Vndccum 
altcrnatim  nouas 
plonasinducic^  ad 
vlimium  dominu 
noOru  klumChri 
hum  cflc  captulc- 
flatur  pro pcccatis  noftris:non  tamcn  omncs a  morte rc 
dcmitrc  propc  fincm  ingcmilcit.  Et  corum  qui  conucrfi 
(unt,finiram  cflc  malitiam  gaudct,  vt  vltraeosdominus 
non  trilmigrct,  ouia  plantati  funt  in  domo  Dci  &  crut 
iicutangcliincoelo.i.rcgnabuntcum  Chrifto.  Eos  vcro 
g  fandos  pcrfccun  iunt  pro  miquitatibus  p.inicndos  ef- 
fcatfirmatcum  corumdetegcnturpcccata.H  nc  intcUij 
gendum  cll,  quod  in  fcriptui^is  landisnihil  aliud  cfl  qua 
lametationcs,q  frequcntande  fu ntinhoc  lcculo,&  car- 
men  quod cum  angclis  cantabimus in  coeio  &  vx  quod 
filij  Edom  vlulabunt  in  inferno.Lugcamuscrgo  cu  lere 
niia in'hoc  (cculo.ne  vlulcmus  cum  filijs  Edom  in  infcr 
no.  Fugiamus  gaudium  prasfentis  vit3E&  inania  carmi- 
na,  vtcuangeliscantarc  poffimusperpctuumhalleluia. 
Con.pUu  »y;.Hx  lunt(vt  diximus)duacciuitatcs,quaj  ab 
initioc6ftruuntur.sion  qua:&  krufalcm  pcr  Ifaiam  di- 
cirur,  quodcopleta  fit  malitia  cius ,  &  dimifla  iniquitas 
iIIlUS,kcudum  illud  :  beatiqiwru  riniiji£ii>ritinicfi<iUt'S,u-v. 
Cui  fimile cft  iftud  Cow/j/fw  eji  iniqki.is  fUia  tuu  Sio>..Com 
pleta  ci^,quia  rcmiflra,&  finitarquia fulcrpit  de  manu  do 
mini  du.pro  o.pcccatisfuis.vnde  Ixu  promifiio  fubiun- 
gitur:  Vo'.  uddt'  vhra  VI  vai.fm.xt  et  tt .Cum  cnim  faflo  iu- 
dicio  iniquitas  ccn*auerit,&  pkna  rcquics  affuerit,  nuUa 
amplius  mutatio  fuerit. 

a     tiinaun  iiiKfuttdtcm.Kon  vtremittat  fed  vtpuniat,  di- 
ccns ;  Iiemalediili  in  ij^n^m  tiernum,  Crc.  Difcooperiet  ptccata. 


tQji  immutabili  immutibilitetadhxrebis, 

d  'Non  rr'3'uijm  fj   "1  ■    'l'ii   niquj 


Qux 


NICOLAVS    DE  LYRA. 


C 


qu£  pro  iniauitatib.is  tuis  efi  tibi  inftiHi. 

1  Non  addet  -c  licet  dutninus. 

2  Vt  tranlmigr.De  tena  tua  eijdendo :  fubintelligitur  tamen 
conduiojLtiuet ,  //  adh£reas  &  feruias  fiJeliter  domino  Deo  tuo: 
ijuiaijiti  prutnifjiones  diuin-t  inteUigantur  jub  coiidicione,ficut  di- 
iium  cjtjuprd  i  S.&  itafaHttm  eft,quiafili^  ifrael  non  fuerunt  eie- 

m 


Qnx  tc<^a  fucrunt ,  &  iniquitafcs ,  quia  tuncitia: 
Cruntabfcondiiacordis  noitri.quando:  lliumth4: 
riusuhi'0'iuiiMit>:f^o>aruiii,QuxhiC  cclandoicgimus 
icgctDcus,&  qnx  lachrymis  ab!uimi)s,attribuii( 
dis&corporisoblitcramus.Hxcquidemfuntli:: 

turi  cxamin. 
pcr  Tau  lite 
gnificatur:q 

1  ixpc  dixim: 

2  gna  intcipi\ 

3  vndc  &  ia; 

4  tioncs  fub  ca 
tcra  tcrmin. 

vndc:  Oedifli  rmtuei^t'butte  fj<i.  v.f.a f.arcus. 

Rccapitulat  tanquam  rhetor diuinus omniafn 
afpcftu  colligcns  morc  ihctorico  conqucllioni.ii, 
dignationcm  altcrnationcm  pcrmilccns.Conquv 
in  Ic  &  in  fuos  clcmcntiam  iudicis  allicicns.liidii 
nc  in  aducrfariosiram  compcUens.  Conqucrcno 
cxponit  quibusin  bonis  fucrunt ,  &quibusi! 
fint,diccns. 

l\ecotUare  quidacci.*!nbis.Yc\  fecundlim  alic 
mire quid  acce.nc.&t.lDcplotzt  igiturantc  iu< 
tifliimum  quam  turpes rcs  &  humilcs paflri  fint.l 
crgofi  bcnc  perpcndisctiam  loqucndiarics.^ 
philofophos  tranfiflc ,  non  ab  illis  ad  noftrcv .  . 
quod  plcnc pcrcipics  fi  per  fingula  intcntioncm  pi 
tx  &  aftcdum  &  vcrba  confidcrcs.Ipfccft.n.fratr 
tor,  qui  multum  orat  pro  populo  ,pro  omnibusl. 
tans  &  omncs  ad  lamcntandum  inuitans. 

Hxc  lamcntatio  aquibufda  canticum  appcl'ir: 
&lamentaredecanticadicuntur&econuerk  j 
inprafentifinemiferijsnulla  Ihntgaiidia,ita  llnc 
tisaut  pauca.aut  nulla  fiintcantica.  Monachi  •' ■ 
Pialmum  dccantant.Vcraaijt  caniicaincocL::.  , 
ccntlamentationcsinexilio.  lurctnantequamadf 
vcniatur  ad  quam  properatur,quafi  in  mcdituli:c. 
naflctibus&  econuerfb  permilcetur,dumpra;.c: 
laplanguntur;&  gaudia  futura  Iperantur. 


£ii  deterra  illa,  donec nezaueru>t dominum  juum  hfjr:  <>• 
coram  Vilato.dicentes :  Non  habemus  rcgcm  nifi  C :. 
loh.  i  g.c.eius  mortem  iMquhprocuranus:  prupter  quua\ni 
nos  fiierunt  partim  occifi,&  partm  captiuati, 
j     Vifitauit.£am  lulie  pumendo. 
4    Difcooperict  peccata  tu:x.Vcenam  mawfejlam  - 
ferendo:^  Loquicur  defuturopcr  modum pr^teritipiopU'  ■ 
dinempropbeia:. 

*c 


M  0  Il^  L  I  T  E  l{. 

l    7{pn  addet  vltrd  .  Nam  elc^i  immutabilitcr  rccipicn- 

tur 


turin  gloria  coclcfti. 

3  /^iy«<j«;r.grauitcr  puniendo. 

4  Difcoopcriei.m  finali  iudicio. 


t  MOl. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.4.Quomodoobrcuratum,&c. 

Setjurur  qnai  ta  lamentaiio  qua  inctpit.Qaomodo  obfcura- 
tumcft  3\.\r\xm,vbi  pofiquam  prcpbeta  deplorauii  deJiruHionem 
ltrHfalen:,qu£  erat caputregem,nunc deplorat  deJlruBionem  tem- 
pU  &  cultus  dtuim  janHuarij  .  eH  tamen  notandum,  quod  licet  itt 
qualibct  lamentatione  tangatur  aliquid  de^ruBione  ijionm  qua- 
tuor  tamcnprincipaliter  intendit  prtma  lumentalio  deprimo,  &fe 
tunda,de(ecMndo,  (iftc  de  alijs .  Diniditnt  ergo  hac  lamcntatio  in 
tres  partes  principales .  Trimo  namqiie  propheta  deplorat  templi 
CHttiif  diumi  dilolationc.Secundo  vcrd  ir.fen dtfolationis  caujam, 
&inquirtt  &  inuefitgat  ratione  in  verf  1 1  .qui  incipit. ]<ion  Crc- 
didcrunt  rcgcs  tcrrx.  Tertid  verb  cum  ga-idio  predicit  &  afpi- 
€it  Hturamconf  dationcm  in  verju  ii.quiincipit :  Gaude&  Lu- 
UTC.V rima  atitem  parsin  qua  deplorat  propheta  dejiruHionem  te 
pU  dmiditur  in  quatuor  partes ,  {ccundiim  quatuor  qux  confidcran- 
dafMnt  cirra  templum.  Votefi  enim  prtmb  confiderari  eius  appara 
tus  quo  vcfiiebatur.Xam  J.l{cg.7.dicitur,quod  nihil erat  tn  tem- 
plo ,  quod  non  tcgeretur  auro,  vbt  erant  laptdes  faltem  in  rationali 
&  vcflibus  faterdotutn.Hunc  apparatim  deptorat  propl^eta  in pri 
mo  verfufiicensiQuomodo obfcuratum cft  aurum,&  nm 
tatuseft  color  optimus .  Seitmdo  vero  poteji  conjtderanarca 
ttmplum  comii^tus  &  tcetus  qui  ingrediebatur  ipfutn,  &  per  quos 
frequcntabatur,  7\(am  ingrcdtcbantur  ipjum  inclyti  homines^qucs 
dtploratinfccundo  vcrju  p>ophcta,diccns:  Filu  Sion  inclyti  Sc 

ami<f>t' 


amii^izaropULO.alias prnnn,  Ingrcdiebaiiiui  iplumfi. 

uot<e  mulieres  ,  Juper  quibus  deplorat  in  tcnio  verju  pr 

verf<e  funt  ad  fimditudincm  lamiarum  qux  f.lios  Ijti- 

rnilitudmem  crtideliim  firtitkionum  ,quia  mulieies  d>: 

legunmr  comediffefilios  fnos  tcmpore  cbftdionis,' 

&  lamia:  nudauerunt  mammas  fuas-  liig>-  ■ 

pueri  &injantes  quos  defiirat  m  quarto  verfu,  dictnsiA  - 

lingula  laftantis  ad  palatum  cius  in  Cni.iir 

dcdiiiofi iuuenes  & adolejcer.tcs,qiws  deplorat  in  , 

ccns,Qw\ vcfcebantur voIuptuose,interieruntin  s 

grcdtcbantur  quandoque  diucrjiflatus  humines  &  co'1 1- 

omnesfub  vna  claufulageucrali  per  comparationcm  a^ 

nem  Sodotnorum  propheta  deplorat  infexio  verfii,dicim  " 

ior  efftdacftiniquitaspopulimci  pcccatoSodo^- 

Terubpotefl  conjtderaricirca  tempium  'h{a7^atccriimfitK:'^'' 

libatus quo  obleciabatur: Uut quidem  7>{a>^a>ei delnibmH' ' l^ 

fiina  digniuite  verfu  feplimo,qui i»f /f/tjCandidiorcs  >  3^" 

cius  niuc:  quos  depLrai  in  verfu  cflatto  ,  qni incipii.  Di  I 

ta  cft  fuper  carbones .  Deinde  verb  cor.clwdiiiir  '.vf w  i" "' 

lamitate quxdam generalis  fententia  ir\  <).vcrfu;  McllUS i , 

cifis gladio,quam interfc<flis  fame .  Dani.e  vtro dl^  '^^^ 

tia  appyobatur  exfatii  euidcnia  &  per  locim  a  tninori  tr.  •■ 

vcrfu .  Manus  mulicrum  milcricordium  ^°^^'^^'' j^^^ 
inoS.Exquointe'.titproplHta,l>bare,q^miliusJiiitotctlif^ 

quam mterjeclis fame.  Quaito  verb polejt confiJeraii d" 
conftru£iura&  totius Jabricieflatus }  qu^  in  fublnne  ij^ 


ia5 


Thr  en.   Cap.  V. 


102^ 


.    ^i^., combstJHonem & defi.udioTiemvfiJ; ad  fundameta  deplorat 

i,:  i,verlu,dicens:Compkmt  dns  fuTorcm  fuumrfuccea- 

(jjjtTnctn  in  Sion,&  dcuorabit  fundamenta  dus-.&Jicfi- 

yiirprma  p^rs  prinupuits  qnaru  lamentatmii.Eft  aut  fciendUy 

mI  ticet  ali^uaiiter  poffit  exponi,quodin  iHa  lamtntatione  prxdi- 

fjp  efi  de  cotnbuHione  tetnpli  qm  fa8a  eji  per  Cbaldeos  &  per 

'K''uVirdixn  principe  miiitie  Tslabuchodortojbr  imperant ,  magii 

tai:n  clare  (3  literaliter  exponi  habetde  dclirudione  fa8a  f  f{p. 

tnccsjub  Tito  &  l^cfpafiauo :  quia  in  obfidione  B^manorutri  le- 

fuur  tnulieres  tnifericordcs  coxifie filios fuos  ,  &  Ijommes  exta< 

buiepriefame^iSrc.qux  hic  dicutur,qu£  tamen  non  leguntur  fuifje 

/jji  ,„  ohfidicttc  ivrufalem  per  ChaLdxos.Deinde  fequitur  pars  je- 

cuiatrincipalisytn qua  p) opheta inutfiigat & narrat defolationis 

tenlt  caufam  &  ratiomm  ,  qu£  incipH  verju  1 1 .  Non  credide- 

rut  regCS  tcrra: .  vbiprophcta  ofienditbanc dejolationem ante- 

Mcifiert t,fi'fe -vniuerjis genitb::s incredibilem:&  hoc  verfu  i  z. 

aitioa  crcdidcrunt  vrtiuerfi  habitatorcs  orbis,  quonia 

iflfcderetur  hoftis  per  portas  lerufalem.yaSt/o  vcro  ofie- 

dit  indem  dejolationem  pojimodum  vijam  eifdcm,gentibus  iujiam 

&monabilem  propter  tres  caufas.Vrima  tffi^fiofangninis  innoce 

tis  r  iujli :  quia  facerdotes  &  falji  propheig  ititerfecerunt  Zacha- 

nar,ljaiam,& muUos alios prophetas  lfi\tel:&  hanccaufam  le- 

7cm  defcribit  in  verf.i ; .qui  tncipu  :  Proptcr  pcccata  ^phe- 

tarfn  &iniquitatesfacerdotum,e5"/«  verj.  i^.qui  ir:cipit: 

ErrucruntC£ci,polluti  lunt  fanguinc:5e>-  quam  caufam  in 

troaitclamorem  otnniim  geritium  <T  nationcm  contr*.  habirato- 

■  riifalem  verfu  i  s.Reccdite polluti,  clamauerunt  cis: 

tcc8cc.& inveifu  i6.  Facics diii diuifiteos.  i^ecK^ciawra 

Ciu  quare  rationabilis  Juit  templi  defulatio  ,fiiitpra:fiolatioalte- 

!s:nxilif  qudm  Dei.  Cum  enim  'bfjibucl^odonoforobfideretciuitct 

tttiiedechias  &  populus  ad  auxilium  dumini  dcbuifjent  recurrif- 

fe,eootiusrecurrerunt  adauxilium  rtgis  Tharaonisipropter  quod 

laus  tradidit  eos  m  manus  J^abuchodonofor  qui  templum  de- 

:i.i.Et  htiiufmodi  caufa  tangiturm  virf.ij.qui  incipit:  Cum 

lhcfubfiftcremus,defccerunt  oculi  noftri  adauxihu 

^tura  vanum,cum  rcfpiccrcm.us  attcnii  ad  gcntcm  q 

Mt  nOS  non  potcrat./'<  kt/«  i 8.  dejtnbuur  quaiittr  ipfts 

.  ft:ltolantibus .At^yptijS  non  vementibus  firiisvcnit  obfidionis 

eorii,&  capti  fuut.vnde  tncipit  verfus  ille:  Lubricauerunt  Vc 

Aisa  noftra./«  ve»/«  verd  i^.ofienditur,  quod  nec potuerunt  fit- ' 

'.ets  deciuttatcperuenire  vjquetn  .Aegyptum.vnde  fubdit:  Vc 

>ores  facrunt  pcrfecutores  noftri  aquilis  coeii .  Tertm 

e^caufadejoiaiiotiisttmpltfuttmors  &interfe3io  lefu  Chrifii, 

<.!iiuur  verfu  zo.qui  incipi  :.Spiritusorisnoflri  Chriftiis 

dcninus  captus  eft  in  pcccatis  noftris.  Quamuis.n.aitqut  lu 

dAufn  inieliiguht  hunc  verfitulnm  de  lojta ,  cpii  interfecius  eji  d 

Thauie  \echao.alij  vcrb  de  Scdechiaqui  egreffus  de  ciuitate  vo 

luit 


luitfugere  in  .Ae^yptutti:i]Hem  perfecutus  e/J  Chatdeorum  excrci-  D 
tus,&  coprehendit  indefcno  hriihu:  tamen  nonpdtintelligiadli- 
terain  de  iUis.cittn  quilibct  ijioru  captusfuerit  inptccatifjuis .  lo- 
ftas  quidem  qnia  no  obediuit  verbo  prophete  cx  ore  domini,  vt  dici 
tur  in  z.lib.  Efir^  i.  Scdechias  aut  quia  non  obediuit  vcrbis  lere- 
mix,nec  ftruauit  turamttmm  quuje  ajirin.xerat  cum  rege  Chald^o 
runt.  Et  idcirco  dicitur  literalittr  oon  pojje  ifia intelligi,  niji  de  do- 
mino  lefu  Chrifio.ynde  quii  dicunilir  d  1 2.  verfu.  &•  dcinceps  ha-- 
bent  referri  ad  mortem  ciiis,in  quem  conjpirauerut,f.facerdorts  i& 
propl)ette:hoc  e/i  legis  doHores  &fcrib^:vnde  ttiam  de  ludfis  ve- 
rificatur  pofi  mortem  Chrinipr.ffat'4S  verfus,qui  dicif.Fnciesdiii 
diuifit  eos :  non  addct  vt  relpiciateos  •  Toficapmitatem.n. 
Chaldforum  Deus  refpe.ut  eo^,  &  in  terram  fuam  reduxit : fed  pofi 
ntortem  Chrifiidejpexit  eosficut  eji  hodie.Uemft  beneattendantur 
pr^diaa  verbafcilicet :  SpiritUS  oris  noftri  Chriftus .-  proprii 
intelliguntur  de  ChriHo,  qm Jvcundum  diuinam  naturam  infpira- 
uit  in  fstcicmprimihominis  fpiracuUim  vitx,  Cen.z.  b.  quod 
pertinet  ad  ejfe natura:  hotiinif.  Dt  iplo  etiarn  kgitur.  loan.  20.  c. 
Inlufflauitineosdicens:AccipitcSpiritum  fandum,  qi 
pertinet  ad  ejfe grati.£  :  &  fic Jtcundum  p<x<ttctas  conli derwiones 
propriedicitur  de  Chrijio  Deo  &  /;«»»J«c,Spiritus  oris  noftri,»» 
aiit  de  aliquo  alio  puro  hoie.  !tem  quodjcquitut :  Gaude  &  Ifleta- 
rc  fiiia  Edom,propjie  vidctur  iiitelltgendum  de  illa  Idum^a,  qua 
efifynagoga  ludieorii  procurantium  mortem  Chrifii,  proutfuit  de- 
claratum in  additionefuprd.lfa.^/^.De illa.n.  pote/i  intelligi quod  E 
in  litera  dicitur:Quq  habitas  in  terra  Hvis,Scc,Hus.n.interpre 
tatur  confiUum:vnde  de ijia  Iduti/aa  dicitur  fuprd,  Ija.  3  4  Quod 
confilium  iniuit  contra  Chriftum.  si.n.in  hocioco  idim<ea 
intcUigerttnr  de  iUa  qux  defcendit  ah  Efau  fectindum  carnem ,  & 
Hns  de  illa  natione  qux  defcedit  d  ^achor ;  ftcfalfum  cffet  dicere,^ 
Idumtea  habitarct  in  terra  Hus.  nam  Idum^a  &  Hus  funt  diuerfa 
tiationes  in  diuerfts  regionibus  habiiantes .  Deinde  fequitur  ttrtia 
pars  &  vltima  ifiius  lamentationis  ,  in  quampropheta  ajpicit  & 
prxdicitfuturam  confolationem  de  cottuerfione  ludeorum:  pcfiqua 
introibitgentium  plenitudo  ,  vel  de  reditu  eorum  de  captiuitatt  Ui- 
hylonica.  Etprimb  ironic^  loquitur  contra  nationes  vicinas  &'  Idu 
maas  diccns  verfu.z  i.  Gaude  &  laitare  fiiia  Edom ,  quJE  ha- 
bitasin  tcnz.\\\xs:q$ intelligitur per antiphrafim  & quandam 
ironiam.  Secundb  verb  confolatur  Iudeos,vel  de  regreffione  dt  capti 
uitate  Babylonis ,  velpotius  &  literdlius  de  conuerftone  eorum  ad 
fidtm  lefu  Chrifiiiqug erit  in fine  feculi:& hoc  in  verf. ^z.&  vlt, 
Complcta  eft  iniquitas  tua  fiha  Sion:  non  addet  vltra  vt 
tranimigrct  tc.Confiat.n.quod  ad  literam  Ijoc  inttUigi  nou  pottfi 
de  capttuitate  Babylonica.7{am  poflquaWHde  capttuitaie  Babyloni- 
ca  ludfifunt  reuerft ,  captiuati  funt  per  l{pmanos  &  tranfmigrati 
&  dilperft^  propter  hoc  referende  funt  hxc  adfinemj£culi,ficut 
diHum  eli.Et  in  hoc  lamentatio  quartafinitnr. 


e; 


c  A  P.    V. 

\Etordare.  CaptiuitatC 

'<3c  mifcriam  ihx  getis 
inaritocuUscrcatoris.No 

)  tanumtamen  quod  iudi- 

'  ccrinaducrfariosnoexa- 
fpeitjfedgenti  fuidcplo-  a 
tano  vcniam  orat-Nd  di- 
citi^cmento  dne  injmico 
m  noftroru.qd.tollc  do 
niie  mala  qua:  patimur, 
fcdgnofce  fadonbus  qd 
acdcrit  nobis.  Ma!a  enim  qusdam  funt  nobis  quafi  na 
tutlia.fcd  alia  accidcntaiia,qu?  fponte  &  aduaUtcr  pec 
carfo  adijcimus.  Intuerc  &  tefpicc  idem  efttfcd  itcratio 
affthonis  indicium  eft,hoc.n.  pcr  affcdum  dolcntis  le- 
gcdum  cIl.Opprobrium.n.  cratgcntem  fandlam  mira- 

cuUs 


Oratio  leremia  prophetx , 
C  A  P.     V. 

»  f  A  peifona  iudicis  ,  cuius  mireriroidiam  humilitei  im- 
ploiat.  ^  Voxmartyrum.  fQ^ii  oblitusvidciii,  dum 
nou  vlCcitceiis         IQiiammagnum,  quamcrudele. 

Ecordare  doinine  quid  acciderit 

a     flmmciius^  ^   Aptuoiia  gio^tii  cuius  expo- 

nitui  mileiia. 
b     *Vnde:  Faflifumus  opprobiium  vicir.is  noftris 

ndbis :  intuere&;  rcfpice  opprobrium  noftru. 


culis  praiditam  Dci  prafca 
tia  iUuftratam  intantfi  pcc- 
caflc,vtiufto  Dci  iudicio 
tam  immani  mulftaretur 
captiuitate.  p 

^  Hicrony.Vifusprophe- 
tarueft  frcquetcrphuma- 
nascofuctudincs  dnm  lup 
pIiGarc:recordare.n  vcl  mc 
mentoiUidr,  qui  nuUius 
aliquado  potuit  obliuifci. 
a     i\ttoniare.  Vox  martyru  AUeg, 

eft.qui  tormcntisaf^idiclamant.xMcmeto  dominc.q.d. 

cum  cnim  iri  pra;fentia  non  vlcifcatur,  oblitus  vidctur. 

Vndc:(^ Iqutquu  domtne  obli.infintm.Et  2.\ihi:0bUuiJceris  inc.n.  Pfafi»  a. 

&  t.n.  Opprobrium  enim  &  contumciias  martyribuscf  ^''"••■♦i'<i« 

fc  ilIatas,nemo  eft  qui  ambigat. 

^  Hereditas 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C    A    P.        V. 

•}«  T  Ecordarc.Poy/^i  lamentatione  leremit,hic  vltimb  ponitur 
-l<  iMi  oratio,in  qua  explicat  multiplicem  populifut  mijtriam 
M  'uuocandum  diuinam  mtjericordiam.Et  diuiditur  m  duas  par- 
teshiiaprimb  explicat  mifetiam  expariecaptiuaiionispopuii.se 

cundo 


tundb  expartc  aciiniHwnts  regiu  (^  itmpii ,  ibi:  Cccidlt  coro- 
nH.Circa primnni  dicit. 

1  Rccordarc  domme  quid.?rfey?,p.r  tua  pietate  noflr^  mife 
rifcondtjctnuc.  i\on  enim  obUuio  &  rccoidnto  habet  ptopri^  ic- 
cum  in  Deo ,  fed  ad  modum  recordanus  alt  uius  miftrt  Je  habct 
quando  et  auxtiiabiiur. 

■  •}«Hxreditas 


M  0  [{  ^  L  1  T  E  r^.  ' 

i  i{ecofdare  domine.  Poft  lamcntationcm  leremi?  dc  po- 
pu  &  ciuitatis dcftruaione, hicconil-qucntcr  ponitur 
ciu  orauo  pro  vtiiufquc  rcparatione. 

Mo- 


Moraiucr  autcm  poteft  cftc  oratio  ccclcfia;  vcl  cuiuf- 
libct  fidclis  pro  relcuationc  tcrrs  fan6I?,&  popuU  Chri- 
ftianiabcadciedidicendo:  l{ecordure  dum.  tuncenim  di- 
citur  rccordari  Deus  alicuius  mifcri^ ,  quando  mcipic 
cam  rclcuarc. 

Tom.  4.  Kk 


1027         GIof.ord&NicolaideLyra       loj 


Kftor. 


A 

4 


a  HiTeditas .  Mala particulatim  cnumcraf.  Iudxis.n.  in 
capriuitatc  translatis,h?rcditatc  eorum  poiTcdcriinr  alic 
ni.Tangit  ct  patrum  prarrogatiuam,  &  largitatcm  diui- 
nam,c]ualargicntc  hoftiu  haercditasad  patrcs  tranfiuit, 
quadiu  poflcdcrunt  protcdionc  Dci.  Ad  alicnos  a  Dco/. 
non  ad  fupcriorcs 
vcl  ad  parcs,  (cd  ad     •        ^5010111«.  »  »Dofmon«. 


c    Matrts  w.Matrcs  olnm  virtutum.fidcs,  rpcs.charit.  D 

cxquibusDconafcimur,  &cctcrivirtutcsgcneranti  11 
Scd  cum  fcculi  vanitatibus  vitiaiuur,&charitasqua\ 

rumrcruaturc6nubium,adaliadeflcditur,quafividi 
non  tti  abiblute  viduac  dcploratur:  quia  ctfi  in  quibm 

cxtcrioribusCh 

b  «•^criptnrarura  incelligcntiz  rel  mente». 


Allegor. 


infcriorcs.quod  ift  a  Hacrcdltas  nodra  vcrfa  cft  ad  alicnos:ddmus  nortr^  ad  ex 
digniflSmum  c(f. 


pcccaiis  noDiis  oftrnCo 
es  eire  sHiutor.vnde:  Pupillo  lu 


1  A  foriuni. 

rs  adiutor. 


(j  fi  vidu?.Aquam  nollra  pecunia  biblmusj  ligtia  noftra  pre- 


a    f  Symoniacii  faceidotibut. 


rctici  hsrcditatcm 

ccclclixauc  d^mo 

nibus  aut  prauis  in 

niiutionibustradi- 

daut.  Vnde  alia  in 

tcrprctatio;  Utredi- 

tas  nojlra  conuer/a  tfi 

alienis ,  ^  domns  no- 

Hra  rxtraneis.Qi.n. 

conucrtitur,cratq- 

dcm  lcd  in  aliud  mutatur.Scriptura.n.hacrcditascft  fidc 

lium.hanc  autcm  coucrtuntqui  a  Dco  alicni  funt,Alie- 

niscft  fc.fcriptura  ad  mortem  quse  conucrtitur  catholi- 

cis  ad  falutcm,quia  immutata  feruatur.  Domus  noftrx 

cxtrancis.Quicquid.n  interiusextcrius  ve  habuitpopu- 

lusabhoftibus(fecunduliteram)  pofienumcftvcl  tranf- 

latumcft.Tropologicevcrodomus,  fcripturasdiuinasfi 

gnificanr,in  quibus  metis  intentioncs  habitant  tanq  ia- 

nuis  patcfadisfenfibus.fcd  cas  hicrctici  ad  (ux  prauiraris 

intcntioncmconuertunt.  Docmoncsquoqucextranci 

intclliguntur,qui  (cnfum  cxtrancum  fcripturis  infcrut: 

Domus  ctiam  noftr3c,i.menrcs  h  umanx  ad  extraneos,i. 

_  fpiritus  immundospcccandotranfcunt. 

"  b  rtt/j/W/rtflj.Qnintiisdccimuslocus  coqueftionis.  per 
quem  eorum  qui  chari  cflc  debcnt,  magisqudm  ^prias 
plagimus  fortunas.Pa/)////.  Alia  intcrprctatio  h^bct^Orpha 
ni facii fumis  vvitt  non  hnbttes patnm.  Dcus.n.  ludxos  ado- 
ptauit  fibi  in  filios.vndc .-  FiUusmeus  pnmoge  'itus  ifracl:  fcd 
failifuntvclutnon  habcntcspatrcm.qucquamuisha- 
bcntcs  iniquitatibus  fuis  irritauerunr. w^t^a  no.q^ta.vi.  fe- 
ptcm.f  fynagoga:  in  montcoliucti  conftitutx ,  q  tanqua 
matreshUosdebcbantladlarcfubditos  educarc,q  Chal- 
da:a  captiuitate  derola,t£e  &  crematx  funt.P«p/W.  Eadcm 
ccclc(ia  voccgcmit  ilom  opprefla  anguftijs,minus  fcntit 
auxilium  patcrnae  pictatis  &  cofolationis.  Aluus  vcro  in- 

tcrprCSdixit,non  hahcntes patrem:3\[us,i>elut  rtonhabctes.  AU 

qfi.ngrauioribus  delitijs  offenfus,omnino  patcr  amitti- 
tur.AUqnautcm  auxUium  diffcrt.fcd  non  mfen.Matres 
nofirx  quafi  W£/M^,ccclcfijc.(.qua:nos  nutriunt  fuo  lafte:vi 
duata» ,  apaftoribusfugientibus  vel  negligentibus ,  non 
pofTuntfilios  Deogcncrarerquianonhabentqui  polfit 
faecundare:Non  tamenabfolutedicuntur  vidua:,fcd  qua 
fj  v/rf'/*, quia  vidcntur  viros  haberc  .  Hxreticorum  aute 
iureftcrilirasplangitur  :quoruniecclefixre6lequafivi- 
C  du2  dicuntur:quia  ctfi  vero  fpofo  in  quibufdam  facra- 
mcntis  iungiitur ,  Deo  tamcn  frudum  nonconcipiunt. 
Hanc  figntficantconcubinJB  Dauid,  qui  ad  cas  prius  in- 
i.Rc2  16  L  tr^uit  fcdnon  fibiplcnoc6iugiocopulauit:quaspoftca 
Abfalom  tanqua  fatanasinceriauit,&  Dauideas  in  a:tcr 
na  damnationc  in  tenebris  redufit. 

C  Matres 


Eccl^fix.vel  6des,  rpcSjcharitas. 


a     f  Dco  i<io  pci 
YQuibus  dcbe' 

b  traneos.Pupilli  fadli  rumusabfqjpatre.-matresnoftr^qua 

C    a     fForiun».     b  tRcs  lurpes  &  iiuiniles.        ^DoMiii.jiu. 

c     «Conira  illud  Ouiiionliale  Aareentom.crnit'-      d   ^Scripturarum  rpiritualium  donorum. 
I  .■<       A  b  /1    "  •  c  ■      "   "  ■  ' 


b     1  Perculiis.  c     1 A  perrccuioribus 

d     5Qu|>  defocoinlocum  fugere  compellnntur. 


fluamplcdivi. 
tur  ,viiiuiiraii( 
prolis  gencran 
amiicrut  intc: 
il^od.n.noneiti 
de  pcuaiitmei':^ 
line  charitatc. 
^dcfle  non  po 

d      .Aqi4anin(j.(_ 


Hiaor. 
Exod.4<f. 


Allegor. 


tio  comparauimus.Ccruicibus  noftrisf  minabamurjaflis       ^ri''^'^  !|^^"' 

a     TPotcrtii.ti(msc]uicurisdiuitiaMjmobrcurantur.        b     f  Q^.ali  vinfti.  ^       airllCtlOnClUOri 

non  dabatur  rcquics..f  gyptd  dcdimus  manum ,  &  Afly-  ^    ^^^J^P'.^^'^  ^f 

tio  cmerent.cii 
bcat  efle  vfus  communis  aquarum. 

^ffuam  n(/.  Aquam  pccunia  bibunt,  qui  lachrynia: '. 
quoribus  gcmedo  incbriantur,pccunia.f.  fcripturan 
dum  in  cisartcmx  vita:  prxmia  perpendur  &  fupp!,. 
quarum  mcditationc  charitatem  nutriunt &  timorc 
&  vtroquemodontanimuspronioraddolendiii" 
dciCibabts nos pa.la.Li%n3.  quoq;  ad  nutriendum : 
mini  emimus,cum  fpiritualia  pofthabitis  tcrrcnisui 
paramus.Hancquoque  aquampecuniabibcrc,cl1ia 
tiam&  fcientiam  fecularium  prolpiritualibusdarc,, 
ccrtc  virtutibus  animi  poft  habitis  vitia  admittcrc. 

.Aqiiam  wt.Contra  faccrdotcs  dicithoc,qui  faciunt 
mum  Dei  domuncgotiationis,  quidodrinamDci 
facramcnta  &fpirituflandi  donapccuniadiftrahum 
Ifaiasdicat.Ownej/;f<-c«rfr  venite  ad aqMs,&'c.&  bibiitt 
rlla  con.&c.Kcc\t  ergo  hic  voce  plebis  plangitur,  cui : 
pturarumligna&ipirituflandi  donaquibusignisqij 
tidie  in  altari  nutritur ,  pretio  comparantur . 
e  CerMJc/^wj.  Contemptum  captiuorum ,  &  vcxaticr 
pioiudiciinfinuar,gDotetcsdeponit,&humilese.xi; 
Ccruicibus.n.percufiis  minabamur  &  copellcbamur 
laffaticurrercnt,&  finerequielaboreoperis  perfcrrc 

Ceruicibus. Ticplorzi  ecclefia.q?  martyrcs  a  pcrrccij' 
bus  colaphizantur ,  ligatisccruicibus  trahuntur,i.ic  > 
in  locum  fine  rcquiefugcrccompelluntur.quodlig 

fiCZtCum  dicitnr:  Lalfis nvti  dabatnr  tetittta.Omniszmi 

dlio  &  dcfpedioin  pcrcufl^sceruicibus  moftratur,  q 
tamen diftu eft  5  si  qHis\te paculferit in  vnam  maxtUam,f 
fceeieJra/M»;.meliusperceruicemfuperbiamaccipim 
qua  ferimur  &  fugamur,cum  ex  confcientia  reanis' 
timefcimus,quiaDeus&  humiliarefpicir,&  altaali  •• 
cognofcit:Q.uo  confiderato  no  cft  rcquies.quia vita 
nalis  labonola,(piritualis  quicta. 
f    .//fgjyp/o.Plangitqinobilitati  progatiua  prophcr 
&  patriarcharu ,  Aegyptocui  antefcruieriit  famcco. 
^panib.dederut  manu.  vnde:  i{epkti  pnuspro  pambvi 
caueriit. AfCydis  quoq,-  vrgerc  fame  feruicriit  gbiisD 
olim  mana  plueiar,&cos  miraculis  muitis  cxtulcrat 
aut alia  traslatio het.-Acgyptus  dedir  manu  Allyriis ii  • 
tietate  ipfis:  fignat  Aegyptios  Affyriosqjad  ludxor  \ 


NICOLAVSDELYRA 
•Jt  I  Haercditasnoftraverfacft  adalie.ii^c>-drc<j/?«W;j7M<i. 
gna  pa:na,maxtmt  qa  illa  terrafuerat  patnb.  eoru  d  Deo  coceffa. 
2  Pupilli  fa^i  fufnus  abfqj  patre  .  (^iri.n.  bellalores  mortui 
fuerat  &  occtfi  f  maiori  pa^  U:&ficfilij  remaferat  pupilli,  &  ma 
ttes  vidug.  Sciedum  tamen  ^  pnpillus  proprie  efi  qui  caret  matre: 
Orphanus  vtrb  patre :  vnum  tamcn  frequenter  accipilur  pro  alio. 
3_Aquam  noftra  pccuniabibimus,ligna  noftraprctio 
COparauimus.  Quiaexiflcniesin  tena  Babylonis  ndptrmitteba 
tnr  vu  communibusiVt  aquis  cjr  nemoribusUbcri,  ficut  Dabylonif, 
fed 


fcd  emebant  talia  juut  jtrui. 

4  Ccruicibus  noftris  minabamur./t/f/^.e/e  ampntmnt  ■ 
pitumiiojlrorurn, 

5  Laflisnondabaturrequies.  Quia  Babylonij cogebant  ■ 
adlaborem  vlcrar/todum.Confequenttrexplicatmtferiamijni  '• 
ante  ciuitatis  de^lruEiioriern,aim  dicitiir. 

6  Acgyptodcdimusmaiium,&  Afl}'riisvtfaturar.  • 
nt.quia  uLquundo  conjadirnutjrunt  fe  cmniits  altquaidocui  • 
liSfVtpofjent  tutari contrainfititum  re^is  Bibyt«nis :  i^ficpot ' 
colere  terram  juam  acth^bendum  vitium  dt  tcrrx  nafcentibiis 

^c  Patrc 


t 


M  0   l{  ^  L   1  T  E  l{. 

Jnfwmeir  rf.eJ-c. Ma^num.n.opprobriumcfttotiChri 
ftianitari ,  &  potiflTmie  principibus  Chriftianis,g>  infide- 
lcspoflidcntlocanoftrzfalutis,dcquibusfubdItur. 

1  HxreditJS  nOyVeucfl  ad  a/.c.idcft,SarraccnoS, 

2  TupilU  faHi.  principcs  ad  quos  fpcdat  dcfenderc  po- 

fiulum  Chriftianum.dcbcntgcrcrc  vicespatrum:&  prc 
aci  qui  dcbcnt  eum  nutrire  vcrbo  & cxcmplo.vices  ma 
trum  ,  fcdtam  ifli  qudmilli  parum  aut  nullum  circa 

proB- 


prxdifta  ponuntrcmcdium. 

5  .Aqiiarn  nofiiamptcun'a  htbimus.  Nam  iHa  quat  funt  i' 
delibuscommunia.iChriftianisinter  eos habitantil » 
fub  tributoemuntur  pecunia. 

4  Ccruicibui  nofirts  mtitabamur.^i^am  Chriftiatii  intcr  1  j; 
deles  habitantcsjde  vita  fua  non  funt  fccuri.  nccctia!' 
quifunttcrriseorum  propinqui.Vndcmododicitu ,' 
fc  pra'parant  ad  inuadendum  lululam  Cypri.  | 

6  ^evypto  d<.  dmus  nianm,&  .Afiyri^s.idcil,  uifidclibt 

■[  ytfatiai 


109 


Thren.   Cap.V. 


1030 


poriatesintelligiintur  q  Aflyrijs,i.potentibus  adiungu 

iur,t  per  eos  elcdos  Dci  pcricquantur  .  Hoc  aiu  faciut, 

vt  npieratefuala 

tiencrudelitate  pe 

narm-  Aegyptus 

quoidatmanuAf  a 

fvrif  in  fatietatem 

ipfigqiihsreticifo 

ciatr  h?reticis ,  vt 


quid  noui  adijciens,quauis  cade  rcuolucns  5c  nouos  rc  D 
fert  cruciatus ,  vt  pius  index  ad  mifericordiam  moueat. 
Sem  rfo.fQuafi  dicat.Tu  hberaftinosin  brachioextc 
to,&:  exaltafti  in  regno.nunc  et  ferui  dominanf  noflri,& 
non  cft  qui  redimat.Quafi  dicat,Cur  obiiuifccris  cofuc- 

ta  beneficia  refjjice 


a  fDirigentibus  feadlacrarsculi.        b    fCaducis  rebus  ttanfitorijs. 

c     1iE(.clefiafiici,velAdamS£  Eua.  d     ^•(^ia  mortui. 

tPattes  noCri  comedcrunt  vuim  acetSam,  &  dentes  filiorum  obftnpferunt. 

riis  vt  faturaremur  paiie.Patres  noftri  peccauerunt,  &  non 

a  10rizinalepeccatum,velpacna.i.culpafacerdoium.      b  fAtonuna       c  <Q^i  debue.unt  feruite. 
5Vcrba  vidcntuc  obliquare  iniuiliceji,vtimraciitus  vltetiusnon  affligai. 

f  Dcemonc5,ve!hirerci,veImaU  praslati. 


fefacntacquifitio  b  runt:&  nos  tmiquitateseoru  portauimus.Seruidomina- 

ePti  POpUli.  a     tSi  r>cusnon  vult.alius  n    a  putelt.  b  1N  n  Chriitus.qui  feiplum  dedit  in  prctium.  c  «f  i'otclt3te 


t 

I 
2 

3 

4 


ne    CCepti  pOpUli.  a     tSir>cusnonvult,aIiusn.aputelt.  b  1N  nChriitus.quifeiplumdeditinprctium.  c«fi'otclt3te.    4       pCrdldcrUt    libcrta- 

Sedixta  Hebraica  c  ti  funt  noftri :  non  fuit  qui  rcdimeretde  manu  eorum . In  t    tem  dominatur  no 


in  nobis  opera  tua, 
nonnoftra. 

Stmi  dominati  funt  Allegor  «?. 
Ko/?»-/.  Ploratgesfaii 
fta.populus  acqui- 
fitionis,  (jjfpiritua- 
lesnequiti«e,  qfua 
pcrdidcrut  liberta- 


^Delidctio  aninioium.  b     f  Qm  de  coelo  defcendit 

c    f  Ab  impugnationeinfidiantisdiaboliquicecidit  depatadilo  ,  vt  habitaret  indefetto. 
fQuifi;Qusroi   digna  ;a  ittiar.quam  cruJelia.quam  mifcrinda.       TScripturaruin  virrutuin 


animabusnoftrisafferebamuspanem  nobisa  faciegladij 

3     «iMnrtalitatls.  b     fniabolus.  c  t^^latu  diaboli, 

in  deferto  Pcllis  nollira  quafi  clibanus  exiifta  eft  t  ^  f^cie  te 

a     Spintuaiisciui  qUJli  tutbo  tcmpeftatis  A  linam  concutit.     b   ^^Ecclelias.  c     THacietici. 

T  Adufilarioc  in  odium  inducit,quoium  fjftum.fpurcum.fupetbum  &crudele  oftendit .  Et  a  perfo- 
na  eorum  brneuolcniiam  iibi  acqi"iiit. 

peftatum  famis.Mulieres  in  Sion  thumiliauerunt ,  &  vir- 


vcriiteecclefiala 
mer3tur,quod  et 
niiniki  altaris  pro 
tcrreis  rebus  dant 
mans  potcntiori- 
bus  Iqui  diuitiaru  d 
vd  diftorutene- 
brisofcuratur.Ae  e 
oypts.n.tenebrel- 
"    otatur.VeUAf 

ij  i.dirigctibus,qui fe.  f  ad omnia  mundana dirigut, 

d.itijs  affluant  honoribus  cxcellant,quibus  (eruiunt 

minlriChnftipro  caducis&  trdnfitorijs;  &  fic  lumina 

ria  lundi  tenebras fiunt  qui  manus  adfanfta  dcbent  le- 

uart,  &  cum  Moyfe  ad  coelum  tendcre,  ne  fiant  graues. 

-d  iniiodibus  extol.maiius  v((iyasinjanda  iy  bene.dm. 

■jtra  noihi  mcauerunt.  Pafch.  ludxi  iniquis  patribus 

ics  maledida  lcgis  in  fc  traxerunt,quafi  importabile 

.arnoknresChriftumrecipcre,  qui  iugumlegisve- 

Liaut'erre:quibus  df ;  •  t  venutjuper  vos  oninisjanguis  iu- 

),];  tf.eitjuper  tfr.&c.Et  alibi:/»wp/f  tf  menfuram  patru  ve- 

ii/.Quibus  verbis oftenditur,g>  imitatorcs  praEcede- 

[Tiatrum  in  ledelictatrahunt,qui  fuaportare  non 

+iunt.Quia  crgo  xmulatorcs  patru  hsereditaria  im- 

picceDcum  cflendcrunt ,  quafi  de  radice  in  ramos  & 

pcc«a  &  vindifta  peruenerunt,quafi  patribus  noftris  fi 

ils  &  iniquitatem  eorum  &  vltioncm  portamus . 

-"(5);  .Vox  eflChnflianipopuli,qui  faccrdotum& 

icipu  peccat.i'  fiagcllatur,diccntis: T^atres nojiri pec.  &c. 

funt  qui  debuerant ,  &  nos  iniquitatis 

iii.  vinvii.iainfuflinemus:non  tn  populusdefe  pra:- 

iat,quia  pro  nicrito  plebis  efl  eleftio  pafloris:  ncque 

iiaioribuscuipa  minuitur,fedaugetur  vnde:Cain  fc- 

,:utpunitur,LamechIcptuagicsfeptics.Poftpraeceptu 

:  cnii  <Sr  exemplu  maior  cft  peccantis  poena  ficut  &  pec- 

catii  Potaiiocreferriadoriginale  peccatu,  cuiustabcs 

:,  in  d,s  tran iit  lcd qui  gratia  funt  liberati ,  non  portat  ini- 

quijtcmpatris.P.v.«  ,t.ptc.Pcccatum.n.nihilcfl,&  gpec 

cat ihil eft.quia  rcii£l:o  vero efle.voluit  noncfle,  i.pec- 

car6Ion  dixit.patres  peccauerunt,(5c  non  eft  pcccatii  eo 

runjlllis.n.defun<^is,manetpcccatum  &  poenapcccati: 

Scdbfig  peccatu  in  baptifmo  remiflum  eft.vnufquifq; 

profi)spunitur  malis  aut  rcmuncratur  probonis. 

b   irui  dom.Eafdem  texit  &  retexit  miferias,fempcr  ali- 

1  quid 


ftri,&aifligntferui 
tutcpeccati.  Vel  fer 
ui  peccatoru  inec- 
clefiaru    rcgimine 
c6ftituti,ieosquos^  P™P'" 
diisredcmit,lupo.  """'""«• 
P    ruvtuturrabie,n6 
caniimdefenfione. 
10  Ludlus  ergoiftepc  tafflixerunt 
nitetium  cfl,  quila 
qucos fatanae euadere  cupiiit,  cuius  diiio fubiugati  funt. 
Hsereticiquoqj  ferui  peccatorum.dominantur  eis  quos 
dcceperiic,&  fcruos faciunt  vitiorum,  &  interdu  nemo 
efl  qui  ab(oluateos,qui  eoru  dogmaribus  irretiti  funt .    E 
c    m anima.&i:. ImmeCi  laboris  vexario  defcribit'.cutam  „., 
aia  qudm  corpus  laborare  oftendirur.  Erat.n.cxterius.la- 
bor  quotidianu  vidlum  acquiredi ,  interius  labor  a  facic 
gladij  quafi  cum  periculo  vitae acquirebatur  panis . 

lnan!ma.noflr!s,&c.tdixal3,qux  tam  ardcntcrpctitpa  Alleg. 
■ncm  vit£E,fcripturarum,f.  &  virtutum,qucm  acquirita 
faciegladij  folitudinis,i.  timcndo  &  cauendo  ab  infidijs 
diaboli .  Contra  huncgladium  opponendo  fcutu  fidci,  Eph.^.c. 
vt  laluctur  a  facie  perculforisjdc  quo  df  :  ^ntefaaem  eius 
fuit  faradijuSy& pofi  eumfolitudu  deferti, quiz  antcquam  fide-  ^''''•*'** 
lemanimamirrumpat.virtutibus  floret  quafi  paradi- 
fus:fcdeiusafflatu  ficcatur,  &  indcfertumredigitur.Re 
linquiturenim  aDcoqui  fupplantaturadiabolo. 
d    VtU/s  iwfira.ln  exuftionc  pcllis.magnitudo  famis,q  C\  Hlftorice. 


gs  nofle  defiderat(g  matres  filios  deuorafle  affirmat;  lo  f "ffP''",'  ^^ 
lcphu legat,&  deuorantiii  fauces latrunculos  prefocafle,  ,,^.7^6 ,,  '* 
&  pencdcipfis  vifccribus  cibosdeuoratosabftraxifle. 


"PeUtsnofiraf&c.  Plangitur  pcUis  noftra,quafi  clibanus 
exufta.qua  primi  paretes  induti  de  paradifo  funteieai:  Gcn.3.d,. 
vndefingulariter  pellis  non  pelles  dixit ,  qa  ex  ipfis  om- 
nes  vnam  c6traximus  pellem  mortalitatis ,  hscfada  eft 
quaficlibanusardens.i.diabolus  qcft  fornax  vitiorum, 
quemquotidicnouisconcupilccntiaruminccnditvftio 
nibus.Hac  aduftionctempeftate  famis  ;affligimur,g  cter 
na  vit^Ecpulisnon  reficimur.  Aliaver6«anslatiohet, 
plagarii  famis,  cum  vna  plaga  fit  vel  tempeflas  corpora- 
lisfamis,ga  famesfpiiituaiis  vulncratoes  fonfusmcntisF 
&  corporis.Hacquafi  tempeflatum  turbincanimaia^ta 
ta  rapratur  Vndc  lcquimr-.Mul.e-es  in  \ion,&c. 
e  MuUeres.Hoc  ad  Jitcra  ludgis  accidifl!enemo  dubitar,& 

i^Chrifli 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

Ptres  noftri  peccauerunt.  peccato  multiplmsidololatri<s. 
a  "^"^onCnnt.iuperterYaviviuentes. 

3  Enos  iniquitatcs,&c.  Vropter.n.miquitittes  fa£las  tempore 
Manlje  regisfnit  defiruHa  ciuitas  ,  &  populus  ciuitatis  captiua- 
tiis,rhabetur.^.  }ie.2^.qui  longe  ante  captiuitatem  mortuus  fuit, 
&  aieiufiem  temporis:bene  tamen  puniuntur  filij,pro  parentibus 
ffnpraliter,^  maxime  quandofunt  imitatores  paternorum  fceie- 
rm.cut  fuit  in  propofito. 

4  erui  dominati./.iW  qnipriusfclebant  feruire  nobis.Tepo 
te.n.iamd  &  Salomonis  ldum<ci,&  alij  pof  u  i  circa  ludaa  habita 

tes 


tes  erat  trioutarij  regt  ludf,  jedcaptaciuuuietnuUiae  lud^.s iocii 
funt  eis  ferui^quia  tn  Ula  captioncfuerunt  curn  BabyUnis,  ^sfic  ha 
buerurit  parti  m  aUquam  de  captiuis. 

5  In  animabusnoflris.'^t//,!«pew«/o vitfnoflr^ . 

6  Affcrcbamus  panem.  i. vi^um  noftrH.Cuius  canfa  fubditur, 

7  A  faciegladii  in  deferto.  vbi ponebantur  infidi^  ad  nosfpo 
iiandum  &  niteifiaendnm. 

8  Pellisnoftraquaficli.&c.jrff/?,e'A7Vcd/<iCf?  denigrata. 

9  A  facie  tQ.ex  i-tcfeHu.v.nutrinieti  cutis  deficcatur  et  nigratur. 

1 0  Mulicrcs I  Sio  /.  Chaldxi  &  alij aduerfarij  nofiri eis  abuleio 
it  / locofacro,&  muUofortius in  aliis,ideo yejf»»: Virgines  &C. 

•>«  Principcs 


MOIl.JLITEI{. 
T    tfatmremurpa.tiim  habitantesintcrcospro vidu 
nccflario  funt  in  graui  feruitute. 

1  '"tresnoHri  peccauenit^&c.Kam  p|?  pcccata  fua  deftru 
"1  Intper  Saladinum  &  aliosSoldanospoft  ipfum . 

3  'noj«w<yi«farfj.ingtumacccfrulibcroad  locafandla 
pruiti  fumus ,  &  fuppofiti  fcruituti  gtum  ad  fidelcscu 
inhidibushabitantcs ,  idco  lubditur  in  corum  pcrfona, 

4  erui domi.  jdeft ,  infidclcs  qui  econtraiio  dei!)ercnt  fi- 
dchusfcriurc. 

t  ^*'» 


t  JXo«  fuii  cf'i  ndr.de  ma.eorum.Nzm  principes  Chriftiani 
pcrguerrascorumadinuicemfuntimpediti. 

5  jn  animabns  «ofic«.ideft,in  periculo  vita  noftrx. 

6  ^ferebamus panern.i  acquirebanuis  vidumnoftrum. 
Chriftiani  namq;,qui  iunt  inter  infidcles ,  multas  molc- 
ftias  fuftinent  ab  cis  finc  cau(a,idco  fubditur. 

8     Tels  noiirjy&c.mm  propterdcfcdum  nutrimeti  ca- 
lot  naturalispropriam  (ubftantiam  confumit. 
10  Mideiesm  sion  /;'<r/'J/.Captanamqiicciu!tate  lerufalc 
per  Sarraccnos,probabile  eft  quod  talia  mala  feccriu  ibL 
Tom.  4.  Kk    i 


1021        GloforcI.&NicolaideLyra 


10 


^  Chrini  ccdcfias  fame  &  fiti  vcrbi  Dciamiaas,  &  hxrcti 
A  coru  prauuate  corruptdS.vndc:r/i»«  ueconumpjturjenfus 
l.  Cor.TM.  vejtri  i  Lollit^te^HM  eil  n  Cbriflo  lefu.l.X:De(pondh>.  ws  vm  w- 
ro  .  w.ca.fxhibere  Chrifl» .  Talcs  virgines  corruptas  fuino 
mcrito  ,pphcta  lugct,q  fi  muliercsno  fuiircnt,muiicbria 
no  admiriircnt  h?re 


Ibidca. 


M  >raliter. 


ticoru  fraudib-dccc 
ptx,5c  aduUcrino 
huuuliat^conubio. 

Mulirrts,i^c.  Quo 

tics  ptccatoru  fcedi 
tatcgrauamur,  & 
de  Sion  altitudinc 
tsionficuc^dhumiiiacorruj 
runc.  AWc-  miis,mulicrcs.i. aic 
fcccnad  mo  noftra; ,  inSion.i.in 
lcodum  tulc  culminc  ccclefia;  le 
ruat. 


f  Diuunt  gradibu». 

f  Non  furtim  fe^  puSliri. 


circumitu  vertetcs  perpctua  cascitate  damnati  funt:  fi 
Samfon  criitis  ociilis  molam  circumuchit.vtfccxpl 
rc  non  poflir,fcd  in  cifdcm  obcrrct  vcftigijs. 

^doltjcenitbuifiy-t  .Sunt  potcntcs  fccularibusdiujti 
honoribus,  lunt  &  fpiritualib.  Ilhquiin  fcculi  pert: 

cia  &c6cupik 


, _  «fSicut  Antinchm  Jcfocijeias. 

elncs  in  ciuitatibus  luda.Principes  manufLifpefi  lunt ;  fa- 

j     ifvVjji  holtium  iruJclitas  ucc  zt»ti  i>epercit  ncc  digiutati. 

b     ^Q;iaitusconqueltioni»locus  Hfcrnim  fortuna  8£priftino  honore  indigna  funt. 

c     IMaiculi  in  matculos  tuipitudinem  opetanics. 
cF'ftiim  fpurcum,nrfariuni,vnde  hortes  indiicuntu' in  odium. 

^  cics  feniinoterubucrunt.AdoIefctntibusimpudiceabufi 

a    ^StuIt'.     «Qnibus  necstasfubuenit      b  ^Ciucefcilicct  contempta.     i  ^iaie  indigna. 
c     ^frimuslocusconqueflionis.  IConfiliaiij.         f  ludices. 

d     fAreritcmihi  por.iuftitix.^c. 

d  funt,&:  pucri  in  ligno  corrueiut .  Senes  defecerunt  de  por- 

a     ICJ^u  dicunt;lfallamlpiiitu,piallam  &mtn'e:     b     fStTftoium.         c     f  Impocnitfnt  bu» 

f  *uiti  tuiiueodabis  gaudiiim,&c.     d     ^Contriti  &  hu"iili.Tti. 

tisjiuucncs  dechoropfallcntium.  Defecit  gaudiumcordis 

a     Armoniain '^gcudi.     f  bVi'tutum.     c]  t  H,^neftiin  ecclefia  vei  tulgiJi  vtl  voluntas  bona. 

r  noftri,  verfus  ell  in  ludu  chorus  nofter.  Cecidit  cordna  ca- 


uata:  hiimiliantur. 

AliudcftvcroISo 

humiliari.i.in  cccle 

Ha  cordc  cotrito  & 

hnmiliato  peccata 

cofitcri.&fpcrarede  mifcricordia  iudicis.AlIud  extra  i. 

ab altitudine  virtutu  corruilTc,<5c  p  vitioru  humilitatcm 

lerc.y.f.  aberrailc. vndc  fupra: Ooctv  jiiias  vciiras  Utr.e  «>  &  vnuqux- 
tfuep'oximaiujmpUridum.  Monct.n.afFcdioncs  aiarum  la 
chrymisablucre,&  quafi  filias  vt  pocTitcntes  plangat  do- 
ccrc,&  operationcs  corporis  noflri  quafi  ^ximas  lamc- 
tationibus cmundare  Fidcliiim.n.  mcntcs quafi Dco di- 
^  cata:  virgincslunt  Ciuitatcs  in  quibus  humiliant'  diucr- 
fi  dnr  gradus  Alia eft.n.profclTio  (acerdotum.alia  Lcui- 
tarum,  alia  monachorum,alia  virginum.alia  viduaru, 
aliaconiugatoru.In  fingulisfunt  alique  virgincs,alique 

Supti  i.f.     no .ppofitu  fcruantcs  dcuirginantur. Vnde: mucnes  mci (^ 

rir^iues  ifu.t  ahterioinn capciuitaic.Vcrc  n-  oes  virginCSSUt, 

quaccorpore  &  fpiritu  incorrupro  Dco  feruiunt.  luue- 
ne.sqii.tnouitatcm  vit2E&  fortitudineminducrunt:  fcd 
multihoUiuminfidijs&  fcclcrum  flagitijs  corruerunt. 

Wfior.  a  T>rinc/p«»>w»j«/H//"'«/i/«»jr,crf.  Principcs  ludLEorUjfuis 
ipfotu  manibus  aut  hofliij  cculco,vc!cxrcris  tormcntis 
iufpeloscx  aliisgrauionbusmanifeflucft.Scnibusquo- 
quc  rcucrcpdis  facic  &  astatc rcueretia  nuUa  impela  cft. 

^^**^*  Vriiicipes,o:c.  doftorcs  fanda; ccclcfice  hoftiu  manibus 

adaltafufpcndutur,  qiiintcntioneboniopcrisdcfcretcs 
ad  voluntate  hofliu  diftrahiitur,  &  fuaiu  manuu  dcuin- 
diopcribus^quafiin  cculcodiftcndutur.  vndefequitur. 

Wioj^  b  tacics  fenum non  erub.  Nulli.n..'Ktati  paicitur,  quia  fcr- 
pcns  callidiffimus  nccpucris  mifcretur ,  ncc  iuucncs  re- 
ucretur.ncc  parcit  fcnibus:oem  xtatcm  &  dignitate  vna 
tcmpcftatcinuoluit.Sa:pcautem  pr iucipcs  ccclefia:,&  lc 
niorcscontumclijsaftcdi,manibusfufpcnfifunt. 

Ilifior.  c  ^  lijklcentib:is,iirc.h\iz  intcrprctatio.  'otivjrf j  molis  mc~ 
C  lcbarit,&  iuueus  Ug-w  co'^jfi/<«i.Sfdcchiam  fccundum  hi 
floriam  plangcrc  vidctur,  cui  oculorrcx  Babylonis  cuul 
fit.cumq,  molcre  fecit,&  iuuencslignocrucifixit.  Scd  le 
cundumnoftram  intcrprctationem  Romanorumtagit 
flagitium,quim3(culisimpudice  abufi  funt.vnde;Aia/c« 

Rom  luL  '' '"  ^"■'l'-''^"'  turpuudincm  o/)ecij«fti,Pucri.n.in  ligno  corrue 
runt  ,qui  in  Chriftum  in  ligno  pcndcntem  crcdcrc  no- 
lucrunt.Potcntcs  quoq;  in  ligno  (crandalizati  funr,quafi 
pucri,&  molis  molcbant ,  dum  icge  ad  literam  infinito 

cir 


voluuntur,  hi 
ptursniclami 
gunt  &tcrunt 
luut,  &  rcuoli! 
Hacmolamol 
milagincpanis 
c^lo  dci"cedit,&: 
lcnta  intdlcau 
Dci  facrificiun 
fcruorc    fpint 
iuuctutis  inni. 
rio  vicerunt  li 
crucisfidcifirir 
tc  cofixi,quorr 
^W.Mihiab. 
ifi  in  criicc  c. 


r: 


d  Sencs  defecerunt  de  portis .  Vcteran  i  &  fcn  io  confcc 
ipfisportis  fameconfumpti  funt,dumtremulis&cr 
disartubus  ad  vi£lualia  quercndacgredi  nitcrc:v 
ccrteab  hoftibus  difperfi  funtconfiliarij  &  iudi..  : . 
tatis.vt  morc  folito  confidcret  in  portis .  luucnesqu 
pcrterritiofticijsabrcnuntiantesfugcrmitdcplatcis. 

Senesdcfccerunt  c/e/Jorm.ScncSjf  quoru  fcnfusfuntc 
manfucti,&quieti.ScdfiDeumoffcndunt,dcporfis 
ciiJt.dcquibus  di-..Apcrite  mihiportas  iufiiti^,& clnhi 
ficiunt  du  fcandalisfatigati.iter  rcdij  dcft;tuunt./Af« 
dcficiuntji/ec/joro  p/a/.in  eis  fpuale  canticu  dcficit,&ai 
ro  fandorum  alieni  obliuifcuntur  canticum  domin 
e  Defecit gaudium  cordis,&c.Scxms  locus  conqucftic 
Pra:ter  fpcm.n.in  mifcrijs  fccftcdemonftrant.&cun 
pcdarentbonum,in  fummas  dcucniflemifcrias. 

Defecic gaudium  cordis  noliri.qniz.  ludxi  ad  iraciini 
Dcum  piouocauerunt,  defccit  omne  gaudium 
choriquosinfolennitatib.ducebant,  in  luftu  vi 

Z)f/ef  jr,eirc. Vox  eft  p^nitcntiu.gcorcontritii . 
liatii  Dcooffcrunt.Et  qa  abeftfp6fus,oegaudiiiinii 
conucrtunt.qd  Dauidrccuperarc  defiderans  air :  ? 
meo  dabis gaudili:l{edde mihi  Uti.  Quia  fpiritali  con:  .; 
copundus  contritionis  t  medela  continuis  orabat  i 
bus.Vll  Ifaias  .•  m  die  qm  alliguuerit  duminus  vttlnus popku 
&percuffuraptagieeiusfanautrit,inqno.Cvu\aus&.\im 
plaua  tumcns.  Quotics.n.  ala  fagitta  pcccati  vulncra 
gaudiu  cius  diflbluit,cu  ad  con  fcientia  reucrtit.  Chf 
virtutii  in  ludu  comutatur,  qd  in  Azacl  rc£le  figura 
qui  tanq  caprea  curfor  erat  velocifiSmus.  Vnde  diin 
caute,&  pcipitatem  hoftcm  iniequcrctur,  idusinir. 
ne  pcrijt.Sicaius  qui  vclocifilmos  motus  (iios  pati^ 
&  grauitate  no  moderat,  faspein  fornicationc  me: 
corporisprxcipitaf.ChorusvcrtiturinludiJ.qiiinp 
tcntibus,  virtutuchorusquafiharmonialugcndidv 
rat,qd  amifit,&  intentum  fcruat  poenitcndi,  vt  po(l 
ftus  &  lachrymas  rcdeat  chorus  idcm  ad  gaudia. 
f  acid«,2^c.Dciedion  e  rcgni  lud^oru  dcfignat,qi; 
&  honor  pcrijt  &  gloria.vii  fup. Dic  regi&d^minatn. 
miliamini  &fedete ,  quoma.  eecidit  de  capite  veflro  corona  s;: 


NICOLAVS    DE    LYRA 

,  I  PrinQ\pesm3n\X.riuia aliqui dc princip4ibus popidi,  ex quo 
rum  conjilio  nbdlaw  Scdechias,in  deuflMionem  fatit  fuerunt  pa- 
tibuisper  manus  eorum  affixi. 

3  Facics  {znn.ib  parcentes  eis  rone  fue£l^  etatis.  In  Hcbrco.ha- 
betur:  Molaoncrati  funt  facics  fcnu  &c.  qSexpones  i\a.sa. 
dicity^cuducetoitur  captiuiia  Bibylone,  dltqui  ducebat  eos,  co- 
gebmt  eos  ad  poitandZ  molas  ad  terendum  blada  &  fmilia,quibus 
tndiget  exercituSy  nec  in  hoc  d(fertbantalicuiptoptcrfenetiutem. 
j  Adolcfccntibus  impudice,&c.wf.o  sodomitico. 
4Et 


4  Et  pucri,&C  9iJ  aliqut  toru fueritnt  jufpenji,vt  dichali] 
Heb.jtc  habeiur :  Et  pucri  in  ligno  debilitati  funt;  7^" 
I\a.  Sa.de  iuuenibus  quipotcrat  aUqi po/idns portare,  & Hlii • 
nebatur ligna  pottanda  in  itincre,licutyirisgrauiora,vtdi(ii» 

5  Scnes  defcceru  n  t,&C  /.  lerufale  &  altanm  ludit  ciui  <» 
vbi  avtc  deflruHionernftdebantfencs  autcnticeadiudicandm 

6  luucnes  dc  cho. pfal.  qa  partim  erat  trucidaii  & piri^'  * 
ptiuuti,^j)  qS  jubditur:De(c-gm.cor.no[l.  Scc.&p<Jftt[i'it 

7  Cecidit  COrona,&C.Hi<.  conjequcnter  expLicat  miferia  i* 
ftruHione  regni,Lum  dicitur :  Cccidit  COr.  &  fubditur  C'"' 


i^i   u  H^  .A  L   I  T  E  t{. 
i  Vrincipes  manu,&c.t\inc  n.Guido  rex  Icrufale  &  magi 
flcr  militix  tcpli  capti  fucrunt  viui ,  &  fic  corti  fufpcfio 
fuit  in  potcftatc  Soldani,Ucct  non  fucrit  fadum,  talis.n. 
potjftas  manus  vocatur,ficut  vulgariter  dicitur:  Talis  ci 
uitas  cft  in  manu  rcgis,i.in  cius  potcftate. 
a  Faciesfenum,&c.cos  turpiter  tradando. 
3  Molejccntibus  /fw;«d.talc  namqj  vitium  fatts  coc  cft  in- 
tcr  SarraccnoSjVt  dicit  epifcopus  Acon.in  li.fuo  de  gcftis 

iranf- 


tranfmarinis .  .     | 

4  £fp«m,e27-c.  idcft,pueriincunabulis  ligncisiace* 
quianullia;tati  parccbatur.  ^ 

5  <^eiies defe.dc pui. vhi prius fcdcbant ad iudicandun j» 
ad  Sarraccnos  translata  eft  potcftas  iudicandi.      .  1 

6  luuenes  dc  choro  pjallcnttum. C[Ui3.  fubtrada  cftoBJni 
tcriagaudij. 

7  Cecidit  corona  capi.  Non.n.  eft  hodie  rcx  lerofoiyt 
nus  nifi  folo  nomine.C«Etera  patent  vfque  ibi.       j 


ICU 


Thren.   CaD.V. 


^fciin  alla  inferprctationchabctur,defcedir.Regnu.n.Iu- 
A  clori)rovfq;ad  loachim  paulatimdeicedit,  inSedechia 

oiocecidit.Vii  vox  captiuoru  ludluofa  addic.  ^.e  no.^j. 
ecidit.  Corcnacapitisaoltribonavoluntaseft.fmil- 

lu.  ^cvto  bcijne  vc4u'  .tnx  coronajii  nos.  Tunc  crgo  mens  no- 

/itCOrOnavirtlltU  ,^^^^^_  _     TAmifi-a  corona 

dcorat,cumfcuto  -       - 

bosvolfltatisor- 

nair,fcdcunivo- 

lutas    mutatur/, 

co5na  amittitur, 

vne  fequitur   y<e 

nob  ia  fec.  Fruftra 

.n.i  caiterislabo- 


I0j4 


ap, 

Etfi  f m  holem  inducaf ur,regnum  tn  eius cO  in  cternum  !> 
d  Qjiareinperpetuum.PoW  omnimodas  lamcntationis fpe 
cies,ad  cu  folu  preccsconucrtir,  qui  folus  por  confolari 
Quarempeypetmw.Hoc:  nobis  afiidue  exorandu.ne  obli 
uiIcaturnoftn,ne derdinquat nos inpcrpctuu  .qd bcne 

vocib.  oramus,  fQ<\ 
I 


pitis  noltri:ua;nobis,quia peccauimus.  Propccrca  mcftum 

r    n.         ^^°; """'";'" '''^"'""-'""r^.usn.^ndcfpicies.  aTCor,„pti,.ne    ,cca-,. 

taaumeitindolorccdrnoltrum,  ideocontenebritifunt  "" 


»  ilBtcriores.     ^Quj  <)cbucrui.t  afiHccte  in  Dciiiii.     «rProuifotcs  in  ecclciia 
bTDec.mjsIocusconqucltionis  pcrqucn  folitudodemonftiatur 
cCCht.lhm:.  |d^Eccl.fix    ^eTl-^xjmni.nsfe  fot  rer.ac.     f  Pe,fecutoresl,:.tetici. 

oculi  noltri.Propter  monte  Sion  quia  difperjjtjVuIpes  am 

,VLacctando,deChrnlomalcfentiendo.        I,  ,..  pe.fon.  mdicis.cui,^ fci.ud.ncm,  L»En,tudi 

neinfiridicat  fineadeittatione. 


rarus,ficoronam  b  i     ja  .         -_b      ^        ,    "''nptid.cat  (ineanenta.ione.-       °— 4 

nohabcmusvolu  c  Duiauerunrineo.Tu  autemdominem^ternumpermanc  ^ 
tat.  Ita.n.nonfo-  d  Dis,loliumtuumingeneratione&generatione  .  Quarein  ^ 

lurpereXCeflum,  a,Nonu.perpetuu,n  itafcctur,n.-^a.-  nx!cr.com:.,,.Non  fecu,.dum  pccca.anoftra  fao^in^b.s 

fed:tiam  per  vo-      «..„»...-    i  i-    -r     •         n  •      ,       bTP-monibusrub.acere. 
luratispcfHm^de  e  perpetuuobliuilceris  noftri,  derelinquesnosinloiidtu 

fidcium   delinqUi  J-  j.''"*         <f'"^;»  butn.l.tcratiupplicter  obfecrat  ° 

niLj.  f  "^"^ai^rum.Conucrtenosdomineadte,&conuertemur:  ^ 

ccidit  cor.  Sacer 


do»s  ecdefis ,  &  g 
virinesquaficoro 
na  .:coris,fed  hi  f?  h 
peudunt  vitijsta- 
bcfc^i.  Fidesquoquediim  intcgritatcmamittit,  quafi 
connadecapitecadit.Ipfeautdfisfm  Ifaiam  ecclefieco 
roii  eftjVnde.  Em  dominus  '"xi.rcit.co.ii^lo.o-c.Winc  corona 
ecciiaperdit,dumfidcsChrifticorrumpiturin  quibuf- 
idarmembriscorona  cadentc.  Vaeimminetpeccantib. 
quivbinoneftgubernator,ibi  ruitpopulus. 
a  T9pwf,7,^(.CorIadsoruinvtraqjcaptiuitatc  meftu 
fuiC&oculoslachrymis  &do!oreptenebratosomnib. 
patcVoxeftpenitentium.Duplcxautm?nitix&:  dolo- 

ns  fbcies  cft.vn  Icre.Oo/or  meHifAper  ■iolorem,&c.c^\X\z  pcc 

catcumdoloridoloraddiccopunaionis.  Eftdolorma 
lusequodr.Indolorepariesfilios  Eft&bonus,fm  il- 
lud  m<»  weus  renowus  'f? .  Itaq;  poft  pcccatu  m  mcftitia 

conumiiiat,vthui»dolorismcdicinaifirmirasabfccdat 
(.ntmbymUntocu.m^MtiA  f- pcccatoru  infe<ai  &  ceca 

ti,vChrifti lumen  vidcre  no po(Tint,qui  eft  mons  abfci- 

luscmontefmc  manib  &  m  monte  magnucxaltatus. 
-•'j'.'a;/pe-f,.-.i.cum  cflet  squalis  patri.fcmetipfum  cxi 

natuit  ,vtqui  non  vidcnt  videant ,  &  qui  vidcnt,  coeci 

:.  nai-  Weoobtcnebratisoculishuncmontem  non  videt 
;  perdi,quia  dilperijt. 

;  '^•pesambula-.er.weo  pcrfecutorcs.f.vel  hgretici,qui  ma 
.  'c'«icriintdaincarnationedni,ecclcfiamlaccrantcs,& 
catbicamfidem fraudulentercorrumpcntes.  Ideopar 
tes  vipuim  erunt.  Vulpes  fuitHcrodes  perfccutor  Chri 
iti  flloannis.Vn.D/cHf  vnlpi  iUi.Sum  &  hxrctici  vulpcs, 
|CCl)dum  iWad.Captte rwbs  vidpefyfju^  dcmoUuntur  vineas. 
;  °  ''«""'"w.Idcm  diccndnm.TH memdomincinatcrmm 
petn.nes.Et  alibi.r«  autem  idem  ipfe  es,&r. 

T-^manebis.Jsioncti  tcmporalis  manfio.nec  localis,  nec 
rj-^9"?|"'P<e,fed  ipfavna&  indiuidua  &  permanens 
«11-fia.Q.d.quamuisfilius  feexinaniuerit,  formam  fer 
uiacipiens,manet  tamcn  in  ajternum. 
C  Sim  tum,&c.itcieftHi Deus in  i^culm  ftcuU^t  z\[hi.J{e 
^'w>j«Mw,rfir„«3joI«m/ic«/or«m.Dum  foUQ  audis:intelli- 
ge  ii3icem,&  time.Q,d.  Deum  time,&  mandaia  eius  ubjerua. 


a  •"Vnde.tircHuscius  ticuta  piincipio. 


,.  ^  -_■-.«•  i-4'>:i>u>c.u5  ncuta  pimcpio.      bfA  tea.iivbiqu-ei 

innoua dies  noltro^  ficut a  principio .  Sed  proijcie^is  f  rc- 

a  «quafi  pollutos.     b  f  Peccatis  nofttis.        f  V.  pa.ere,  non  itafcctis  vt  iuSex. 
.11  ./l-  i  1>  c  1  '  TConuat.os  tibi. 

puUiti  aoS:,iratus  es  contra  nos  vehementer. 


''t    -^.I-^^^^^"^^    ^^    LYRA. 
fodaHr^r^ Pec.^.rf./;<,c  malum  &  alu  propter  peccata 

"fe"I'fl?5'''^''  '"^  T'"""  ^<^'"><=Hequenter  explicat 
jm  f.v  destrufiione  temph^cum  dicitur. 

i    r Pf "  mon .Sion.  i.  ^p  tcmplum  in  monte  Sion  ^dificatum 

i^li^dc^yT  eo.u«r«i«V  tcmpli,  quiafoknthabitare 

fdimZTr''?    l"''-  P'<'P'''^^orium,tamen  remanetfirrnn 
we  aHj^^^^jilfrJeremu,  ad  tmptorandum  Dei  miferirordtam  dt. 


bTConceffio        .  c  TP?n!fent!a  conttltnm  .        - 

melius  reb.  exora- 

mus.  Simusergo 

mcmorescius,  nc 

obliuifcat'  noftri  : 

quia  non  obliuifci 

tur  mifereri  Deus, 

nifi  nos  obliuiica- 

mur,etfioblitifuc 

rimus,  ipfcgratia 

infpirat,  obliuione 

fugat,  vr\dc  i{emtni-  PfJLix.f. 

/cc-  tHr&  conuertentur 

ad  dominum  vniuerfe 

fines  terne. 

7  e  Obliuifceiis.  Cui  G 
mileeftillud;  f^Jque  P^^L/i.a. 

8  quo  domineobli.mein  ,.„. 

9  ^.f.Non^obliui-f"?"''"'- 
fcat  mifereri  Deus 

10  fedcum  diffcrtau 
xiIiari,videturobli 

tus,vtficaccendatdefidcnum,&  dulcius  fit  folatium,&  , 

ipfeintenmrideatdepoenisinnocentum.  Sicutfigulus  ,  , 
vafa fua  probat,vt  vafa  in  ho. fa.quia  va.fi.  for.  Rom./c. 

f  j:o/j«mf,^f.c6uertendoquiac6uerfioreparationisini  E 
tiu  eft  dierii  £Bternitatis:innouatio  aeternitatis  perccptio. 

Couene  nos  domine.At^cvCiones  noftrx  multa;  funt. Vh  ali  rcre.t^.a. 
bi.Conuerte  nos  Deusjal  itaris no//er.conucrteper gram,&  p-  P'"al  8-»"  a. 
uertcmur  quantueftin  nobis  arbitriolibertatis^vii.Gr*  '-Cw.if.b. 
tta  Detfum  id  quodfum,&gratia  eius  in  me  V:icua  non  fut .  Gra 
Ji.vocantis  pr«cedit,&  cxcitat  libcrtate  voluntatis.  No  nr  t  _. 
ftrum  eft  cp  decidimus.Dci,qj  refurgimus .  Homincs.n.  Rom  Jic.  - 
caro  funt.Ipintus  vadens  &  non  reuertens.  ^on  eli.n.volc 
trs  neque  cutrentis,fed  miferentts  Det .  Notandum  tfl,  9 gratia 
Dci  non  cpnuertimur,nifi  &noftra  voluntateconucrta 
mur.Eft  aut  quoddam  velamcn  noftrx  infirmitatisfenli 
busnoftrisobieaum  ,  quod  nifiilluminatione  Dei  fue- 
ntremotij,c6uertin6valemus:libertasergo ggram  red  lc-e.ji.d. 
ditur.Sempcrergo  nobisorandueft.  Conuerte  >ws  dominr. 
g  !'tnouj.Ad  hoc  principifi  rcuocamur  cfi  puertimur:cu 
ad  illud  pcruenerimus,innouabimur.Inueterati.n.&  cor  ''^^'•94.b. 
rupti  fumus,&  dies  aEternitatisperdidimus,quos  ppuer  «., 
fione  rccipimus,vii  alibi. Co«frre  me  domine,& i  ouertarad  tt  £.'"'•  ^?-'^' 
h    iratus  cx.Prima  repulfio  eft,  qua  tentatori  tradimur  . 
Secunda  cfi  tentati  fuccumbimus ad  tentandum  fine  ira 
Dci  repellimur.de qua  df .  \on  repuUt  Ueus  plebem  fmm  qua  Exo  r  c 
pr.tfcinn.Qn  autem  vincimur  fed  poftea  non  p^nitemus,  MacthV»  j.j, 
irafcitur  Deus  vehementer,  vnde .  Quts  nom  miHatem  j>* 
/«^.i-c.Aliquando.nirafcitur.vt  pater,qii  vcrbisincrepat 
ddinqucntem,&faeitp?nitentem.Iralciturautvtdomi 
nus,  quando  corripit  vt  durus  &  ftatim  vlcilcitur,  vnde 

Moylcs.l^e irafcaturfuror tuus  contra popitlumtimm.Vtindcx 

iraicctur,cum  dicet./;e  mdediiliy&c.  cum  iam  necpaenir 
tentis  ncc  vcnix  locus  erit. 

GilberSuflicianthxc  adexpofitionemlamcntationii    ' 
leremisB:  quaedepatrumfontibushaufi  egoGilbcrtus 
Antifiodoicnlisecclefis  diaconus. 

CAP. 


5  zt^rt^'-  •^''■''^"'^'^"^°'^"«^'^u'P'""^doIofi. 

bcr.eriedf.m;"""  *'?"'"  ^"^'«-''•^f.idcopotes  adhi- 
^  i<femcdmmprovoluntatctua. 
-^rctnperpetmm obii. nofirti. pcr tam longum  tempo . 


6  Quare  in  perpetuum,&c^.rf.no«  decettuam  clernemiam 

ideo  f'<Oditur.  * 

7  Con  uerte,&C.(7«w  debita  conucrfto  liberi  arbitrjj  ^d  Deum 
praiuppnnit  tniiinaum  diuini:m,qui  diciturgratiaprjcucniens.  1 ' 

8  Innoua  dies noftros,  ficur  a  prin.  quia  in mtrabdib.'tuit 
introduXifti  nos  in  terram  promifftonts. 

9  Sed proijciens  repulifti  nos.in  captiuitatem  cijr.iendo. 

1  o  Iratus  es  contra  nos.pu)uendo  vltra  id  quod  poffun, usfusii 
nere,licet  l)xc posna  non  excedat  ordinem  iufiiti^ .  q.J.  refpice  nos 
oculo  pietatis  & mifericer^dia ,  quia  tibiproprium  rji  mijcreri  & 
parcere,qui  viuis  &  rrgnas  Deus  infaciUafaculorum,  Mn. 

•«  C  A  P. 


ris  fpatium.Etquoniam  defedusnon  cftex  partcfua  (cd 
noftra,idco(ubditur,  ' 

7  Conuene nos domine ad te,&c.iwioua dics nofl'os  ftcut a  princ ■. 
.i. qn  terra fanda cratlberein  manib.  corum  fidelium. 
9  iedproijcieus  repuUlti nos.  &  maximc  a  t^c Saladini,  &c! 
Tom.4.  Kk    s 


lo^y 


Glof!  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra 


A  A  D  D  I  T  I  O. 

IntMp.K  .rki  ditit»rmpofiilla.KccOTdirC.  , 

ybmd  feitmtm  ormo  letemid  prophct^propypulo  tra  ^fmtgra 

Wofio  ««-  U  txtuniiryO-  diHidttur  in  oflo  purusprinapalei.ln  pnm^  namqi 

uomi  !«€«.  «<«,orf«iif  bcneor^ntis.cr  deuoti  tnuocot  ad  fe,&  exatat  diuivam 

miferatitmm&pi^uuem.dicens.Kccoiditc  dncquid  accidc 

rit  nobis.  ^ecmido  vtro  narrat  &  rtfiratfuam  viiliiaiem,i^ '«- 

iehcituem  &  affiiaioner,,  ,(^  quanium  ad  amiffionem  pofJ,fJto»um 

dtc<nf.  H«rcdjtasnoQra vcr(acn adcxtrancos,6- ';«<'^«' 

tmtl/ionemamicotHmfnbdens  .  Pupillifaaifumusab(q-,pa- 

trc  &  </"<'  '"^  amiffiokem  cibariorum  addens.  Aqua  nram  pccu 

nia  bibimus.cr^ ad miijfiovelibertatis /u6r/^5.Ccruicib.no 

ftris  n-.inabamur .  &  (\uo ad  parentcs fubdens .  Patrcs  nodri 

liCCCi\iCT\int,6cnonCunt.&i;unadamffi'>ntmpotefiatis,& 

iMiontatttfHbdis.Scini  dominati  funt  nonri.er  q-w  ad  amif 
fionempacis&fecuritatis  addcs  In  manibusnoflns.Cr  <  uoad 
amiifwncfH  pdchritudinis  &fanitatn  condudens .  PclllS  no(tra 
quafl  clibanuscxufta  cft.  Tcrtio  vero  recitat  adutr-umrumul 
uplUcm  iniquttJtem  (3  abufionem,  qua  ah:,fi  juut  in  capUuatis,vt 
tx  hec  Deus  »iw?ij  ad  mtfericordiam  prcuoL<xreti>\&  hoc  f^:cit  ibi. 
MulicrcsinSionhumiliaucrunt&virgincsmciuitatib. 

\\xdz.Dcinde  vero  malitiam  (J  crudetitateminbdem.  Principcs 


103^ 

inanu  fufpenfi  funt.facics  fenum  non  crubuerunt.^r»>rf- 1 
yero  iDfor:.m neijutttam  &  feditatem^fubdtns .  Adolclcentulis 
impudiceabufi  funt .  Quartb  re>d  propheta  dipioratpn^mm 
difnitaicm  &prijiinjm  confolat'u>tt:myq»t^  C?  de/ecit fap:entia,& 
fc'^-tia,&  l'Ctuia,&  excdlentia  qu£  conf<twrant  effe  in  I  r.filf. 
ijt  niiu  >i  adfapienttam  dicit.Scncs  dcfcccrunt  dcportis  91« 
titm  ad  Ixtitiamfubdit.liiucncs  de  choro  pfallcntium.  ^im». 
tnm  adcxrellentiam  concludit.Cccidn  coronacapitis  noftri. 
Quinlo  verbprophcta  explicat  fuarn  intfiicatem  &  lonfitttHriu. 
iiam  punit!onem,ibi.  Vx  nobis.quia  pcccauimus.proptcrea 
moertum  faiSum  eftcor  noflrum.  sexto  vcrduudat  &pra 
dicat  diuinum  duraiioncm,  ibi .  Tu  autcm  domincin  a:tcrnii 
pcrmancbis.  Seplimovero  imploratDeibetagnitatem,&piUt 
Jui  reditus&  fux  conuerfionis  acceltrationem  :  reditus  tfuidem  tkI 
de  Bibylonica  captiiutate in  hrufalein ,  vi  l  potius  &  melius  dc in- 
crediditate  ad  lefu  ChriHi  fiden. :&  Imfacit  ib'.  Qnarcin pcT- 
pctuum  obliuifccris  nof^ri.ye.y«/f/<r.  Conucrtenosdomi- ' 
nc  ad  tc,&  conucrrcmur.Oi^.ittodr  Wr/mo  mtuetur  cr  cemt 
diuinumfeueriiatem,&  per  confequens  aliqualm  ddationem  ««« 
ditionis  de  hoc  qund  petit  ita  ccleritrr  impUri,cdcludens.Scd  proij 
cicns  rcpulifti  nos.iratus  cs  contra  nos  vehememcr:  iSi» 
hoc  Threni  lcrcmiit  Hniunt. 


Incipitprxfatiotnlilfri4m  ^aruch  prapheta. 
Ibcr  iltc  qui  Barucli  nomine  pr^- 
Bn^^S^  nocatur,inHcbr?ocanonenonha 
bccur:  fci  tantum  m  vulgata  cdl- 


tione,  fimilitcr  Sc^piftola  Tcremia: .  Proprcr 
notitiam  autem  legcntium  hic  fcripra  (unt, 
quia  multade  Chnlto  nouiilimii^uc  tempo 
ribus  indicant. 


Vulgatacditio  dc qua  fit  mcntio  in  prologo fupcr  Baruch  ,  cxponitur  in  prologo  fupcr Ezcch.Cxtcra planafunt 


^  a  TP  Thjt'.  verb.&c. 
E  -5«  Thcodo- 
rctus-Admirandus 
Baruch  difccffit  v- 
nacumluda:isqui 
aufugcrant  in  Ac- 
gyptum.  Vcrunta 
mcnpoft  quinque 
annoscxquocapta 
cftvrbspucnitBa 


Incipit  Baruch  propheta. 
C  A  P.     I. 


fet  modicotctnpo 
rc  fadlus  eft  1 
uus.  Necal 
afcopo.quiaj 
illosin(enfur 
catorum  priftino- 
rum,vtctiamcala- 
mitatis  cauiain»- 
gnolccrcnt,  mnlti! 
ctiam    lachrymiJ 


:otcmpo 
cftc|^ 
abera| 

ifuifiP 


Thxcvcibalibriquxfcripfit  Baruch  filiusNe-  ^ 
ri2,fiIijMaafi2e,filijSedcchi:c,filijScdei,filij  Hcl  2 

»«yvcy  *^'^  inBabylonm,in  anno  5.&L7-^ie»"^"^^^^i^  \ 
tcmporc  quo  ceperunt  ChaldiEi  leruialem ,  &  fuccende-  j 
cft  vrbs  puenit  Ba-      runt  eam  igni .  Et  legit  Baruch  veiba  Iibri  huius  ad  aurcs  6    Fof»fis^>^^n^^^ 
bylonem.Omnem      i^^\^q^^^  (^ljj  loachim  rcgis  luda,  &  ad  aures  vnmcrli  ^    quas  mittebantfa- 
KnVpiTtaram     populi  venicntcs  ad  librum ,  &  ad  aures  potentium  fi-  9    [^f^^^jf^S^^J^Ji^^ 

?tlfirmos  &Td^ vcritatem  dcduccrcnt.  Cum  ergo  peruc-      parandas  vidimas quas  immolarcnt,  vt  dommu ffl  Def 

niftct  Babyloncm  recitauit  leremiae  prophctiam  cun-      Iibi  propitmm rcdderent. 

aiscaptiuis,  &  potiflimum  Icchonia:,  qui cum  regnaf- _^_I_____- 


Diulfia  libri 


Incipit  poftilla  venerabihs  patris  fratris 
NicoIaidcLyrafiipcrBaruch. 

*  I C  T  hxc  vcrbalibri.Toy^  tibnm  Tohiu  fccundim  ordintm 
XI'  tcmpi.  r  sfequitur  liber  Bartnh  inimcdiathynatn  htsloria  To- 
biJtivntigit  temporibus  ^■^{cchix  regis  luda,  vt  rficnjum  tfljuprd. 
inpnncipioltbn  Tobts.Baruchautemfuit  notarius  leremi<e  a  tem 
fore loachimfitij lofu,  vtliabctur lere.i,6. & difirudta lerujalem 
per  Cbalda:os  tum  lertmia  dtfcenatt  in  ^egyptumpiji  interftciio- 
titmCodvlit,I(re.^S.  ($ pojiea  fcripfit  librum  iHumquantumad 
illam  partm,imusfuit  a^^tor,  qnantH  autcm  adcpi{iij'am  lertmi^ 
(qu{ pohitur m  hoc  libro,cuiustamen  non  fuitauior  Jed  tuntti Jtri- 
ftor)Jcripleratunte  deHruciicnem  ciuitaiis,  vt  vidibitur  infrd  do 
mino  conctdente .  Igitur  liber  iile  in  duas  diuiditnr  partes  ./.  in  li- 
brum  Baruchfcrib{,&  in  epijlulam  leremif^qu^  inapit  cup.6.  Tri 
mad  utditur  in  tres  parus :  quia  primd  circa  libium  Baruch  poni- 
tur  dtjcriptionis  aUus.  Secundo  legendi  modus,ibi .  Et  lcgit  Ba- 
rwch.  rtrtio  libn  procejfus  ibi.  Et  dicctis .  Ctrca  primim  piimo 
foi.iiurfctiptorisgcnus ,  titm  dicitur .  Et  hxc  vcrba  libri  qux 
fcripfcrat  Baruch  filius  Ncria:,&c.  &fecundum  regulam  He 
brforum  patci  B*ruch&auus,  C  c^teri  qutponuntur  hic  habue- 
tunifpintum  propheff  ficul  &  ipfc.Dicunt.n.^  qiiando  in  princi' 
fio  aiicuius  prophitfpoaitur  nomen  patris  eius  &  aui,&  fic  afcen 
dendo  ,  perboc  datur  intctligi  quodjpiritum  propljeticum  habue- 
runt.Siienduri,  et,<^  diHio copulatiux  citm  dicitur.Et  hjEC  vcrba 
libn.Copulat  adverba lcremi^ ,  quje Buruchjcripjciat ante.itcim 
do,ponitur  defriptionis  tocus,cum  dicitur, 
%  In  Babylonia.5"fd  /;oc  videtur  alicui  falfiim,quia  /frf.^j.fii 
(iturf^  CHtn  Utemfa&  alij  ludei  qui rmanjtrant  in  lud^a ,  dt- 


fcendit  in  jltgyptum,&  non  init  in  Babyloniam  ciim  alijs  taftiii 
tis.  Dicendum,^  morluo  leremia  in  .Atijpto,  Baruch  iuit  in  But 
loiiiam  adcapituorum  conjolationem  ,  &  ma.ximhqiiiz  lertma 
prophetauerat.AegypcumcitQ  dedrucndum  ptr  ^ub^chodonoj 
regtm B.ibyloais  ^lcrem. ^i.Tertioponilur  dtfcrip.ionts temp 
ciirn  ditttur. 

3  In  anno  quin.f.adefiruaione  lerufakmper  Chutdfosjic.ii 
numerabant  ludp  a  ttmpore  captiwtaiis  B.ibytonicc ,  jicut  luod 
computant  a  itmporc  captiiiitatis  fu^  per  l{urnanos ,  iniipenito 
dcjii  uHio  e  lerufdem  fa(ia  per  Titim  &  yejpajianuni. 

4  Et  in  feptimo  dic  mcnfis.  Hpn  dicitin  Inc quis  menfisji 
rit,&  ideovidetur,(j)fneritprtmusrrunfis. 

5  In  temporequo  Chald.xi  ceperunt  Icrufalem.J.j  'f 
poreillo  indeincipubat  Jii(t^ori.mni<rritratio,  vtaiciume\t. 

6  Et  legit .  Htc  cohfequenterponitur  circa  iibum  iflum  tcgfn 
modus,&  pnmb  in  Baby,onta,Jtcwid6  in  lertfu  tyitia,ibiiSC  COlii 
PCtunt.  Circaprimunidiiitur. 

7  Et  legit  Baruch  vcrba  libri  huius  ad  aurcs  Icchonu 
&C.  Scdiontrahoc  vidttur  ,  ^ lechonias ifit  cratin  caHtrtit^ 
Bubylonis.DicendumSfr.Ofieratincarceteclaufusfaltcmcotinn, 

eb  ^  ejjct  nobitis  &  rex  I^da,vtt  ji  erat  ctaujus.non  tamen  talne 
qum  Buruchpofjtt  ad  eum  acccdert,tdis.n.acnf}us  frequtmtn' 
ctditiir  dettntis  in  carccre. 

8  Et  ad  aurcs  vniucrfi  popuU  vcnientis  ad  hbrum./. 
daici  in  Babyionem  diS\  - 

9  Et  ad  aurcs  potentium  filiorum  re.^«w  d^cli  fu(r^\ 
aiiqui dejemine regio, vi  Ijabciur  Dunu .i.S  l"Cr'itii i» Tna^"-' 
tejtate,ftct*t patet  ex  todem  libro  cte  DanitU  &Jociji  cius .  Q" 
patentvfqiitibi.  ^  ^^ 


037 


liorum  regum,5c  ad  aures  presbyceroriim,& 
ad  aures  populi  a minimo  vfc]ue  ad  maximu 
eorum,omnium  habitanrium  inBabylonia 
adHumen^odi.  QuiaudientespIorabant<S.:  ^ 
ieiunabanr^&orabancinconfpeclu  domini.  j 

ronrpe£tcoIle(Terunt  pecuniam  t  fecundum  quod  4 

omioj.  ■        ■    r     ■    r  r        ■r  • 

potuitvniulcumlquemanus.Etmileruntm 

Icrufalem  ad  loachim  filium  Helchi^filij  Sa 

lom  facerdotem,  Sc^d  reIic|uos  facerdotes,& 

adomnempopulum  qui  inueciluntcum  eo 

inlerufalem,cum  acciperent  vafa  templi  do-  ^ 

nini,cjua:ablatafuerantdetempIo,reuocarc^ 

ntcrram  ludajdecimadie  mcniisSiban,va{a  ? 

irgentea  qus  fecit  Scdechias  filius  'ofia:  rex  ^ 

udapofteaquam  ccpifict  Nabucho Jonofor 

exBabylonis  Iechonia,&  principes,  &;cun- 

"    B;toypotentes,8^populum  tcrrg  ab  ieruialcni: 

)C  duxic  eos  vindlos  in  Babylonem .  Et  dixc- 

unt.  Ecce  mifimus  ad  vos  peccunias,de  qul- 

^  Etfacitemana,&c.    bus  emitc  holocauftoma- 

;  ,  Theodoretus .    ta  &  thus,&  facite  manna: 
[a»brxi  manna  vo  a-        rr  , 

mfacrificium.       ^  ottcrrc  pro  peccato  ad 


Barueh   Cap.L 


lOjg 


ro 


aram  domini  Dei  noflri, 


Etorate  pro  vita  Nabu-b  NabuchodonofS 

chodonofor  regis  Babylo-  ^Balthafar  fiiioc- 

ni.A pro vitaBaithafir fi-  i^^o^^.t^J™* 

lij  cmSjVt  hntdics  ipforum  candumpro  regib. 

„  ficut  dies  ccch  fupcr  tcr-  ^  leligione  adh.ic 

o/'      1      1        •  impugnanr,&  pro 

i2ram,6^vtdetdommusvu-  hisqui  in  fublimi- 

^  ^  tutem  nobis,  8c,illuminet  tatcfuntconftituti, 

oclos  no.lros  ,  vt  viua-  7^^^^^. 

muslub  vmbraNabucho  fonantiaprccantur 

donofor  reds  Babylonis  ,  «ipfi  vt  feruiant,     • 

H,rr         L      T-.  1  I    /-     r  &vehnuiriiiluilra 

&iub  vmbra  Bahhafar  fi-  tos  habeat oculos, 

H  lij  eius,   &  feruiamus  eis 
J^  multis  diebus ,  &  inuenia- 

musgraciam  in  confpeau  corum.  Et  pro  no 

bis  ipfis  oratead  dominum  Dcum  nolhum, 

quia  peccauimus  domino  Deo  noftro,  &  no  E 

cit  auerfusfuror  eius  anobis  vfquc  in  hunc 

17  diem.  Ec  legite librum  iflum,  qucm  mifimus   " 

j8  ad  vos  rccitari  in  tcmplo  dommi  in  dic  fo- 

20  ^^""N  ^"  <iie  oppoituno .  Ec  dicetis  Dno 

j  I  Dco  noflro  iuflitia,  nobis  aut  conf ufio  facici 


ne  quempiam  er- 
rorem  pa^iantur. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
_  l|(     Adilumen  Sodi.?.  iuxtaftumcn  fic  vocatum ,  ficut  dicitur 
rmi^.^S.c.Ad  flumen  Euphratcm  vidli  [um.i.iuxtaflu- 
;en  Eupbratem, 

Quiaudientesplorabant.  vt  pxnitentes  di  peccatis,  pro 

ubusciiptiuaii  erunt. 

Etieiunabant  &  orabant  in  confpedlu  domini:3/i?/^? 
norpus,  'Jfpiritum  ojferendo,  vific  eorum  ajtiiffionem  Deus  re 
)kent,o~  capt'i!tatem  relaxaret. 

Et  C0U<^erunt .  Hu  confequenter  defcribitur  Uaio  libri  hu- 

isiiilmltlem.  2^(am  ludai  habitantes  inBabylone  feceruntli- 

Q  imBuuchtranfcrib!,&  miferuntin  leritjalemyVt  legeretur ibi: 

'■cmboc  mifernnt pecuniam  ,  vt inde emerenturnecefjaria  pro 

. . '  ?cvf  &  oblationib.ibidem  fiendis,&  hoc  cji  qitod  dicitur, 

Etcollcgerunt  pecuniam.Ef  patet  litera  vfq;  ibi. 

Cum  accipercnt.  ^cienium  tamen  j,  hoc  viietur  alicuifal- 

.'«  f 'urf  ou  diil4m  cslifiia  omnes  luip  qui  erant  in  lud^a  inter 

:rio  G'}'Mia,i(fcenderuntin.Acgyptum,i>t  diHum  eflfupra ,  (& 

'.eo  noH  videtu',^  tunc  in  lerufalem  fuerupopulus  ludiicus  ,  nec 

ftrdnes facrifiua ufferentes,&  maximh quia  i.Efd-S,  dicitur,fp 

.'rnbabel ,  &  dlt  qm  redierut  de  captiuitate  Babylonica  erexerut 

^arefuper  bafes  fuas,&  obtuleruc  fuper  illud  holocauRum  domi- 

t  qun  i  fuit  per  lonTum  tcmpus  pofi  ifia;propter  quad  videtur,^  a 

Afncitoneciuitatis  ,  &  templiper  Chddxos  vfq;  adrcditum  ca- 

puitatis  Bahylonice  non  fuit  in  lerufalem  altare  holucaufli  ere- 

im,necfacerdotesofferentesfacrificia:propter  qu<e  &conftmilia 

l'eri(ieapud  Hebrieos apocryphus reputatur.  VoteH tame  dici,(p  li 

it  mterfedo  Godolia,  quem  rex  Babylonisprxfecerat  tcrrf  luda, 

tuspopulus  hidaicus  quiemanferatin  lud^a.fugerit  in  .Aegyptu 

•nens,  j,  rex  B,.byIonts  mitteret  contra  eum  exercitti  «d  vindtcan 

m  mortem  Codoli^,  vidcns  tamen  poflea  j,  non  mitteret  ,&au- 

'Cns  leremiam  prophetantem,^  rex  Babylonis  .Aegyptum  inua- 

trctfpro  mjgnaparte  reditin  Jerufaitm^propter  locifanaitatem: 

<  inter  redtuntes  futrunt  aliquifacerdotes,  qmru  principais  fuit 

Mhmi  hic  nominatur,non  tamenf<itfiliusfummifacerdot!s  :  qa 

4(iuhfummusfacerdos  lu  Sedechia  rege  fuit  dudns  i»  Babylone 

*tinfnmmolacer/dotio  fucceffit  lefus  fiLiuseiusin  reditucaptiui. 

■t>s Rabyknic<e,vt  pattt.i.Efdr^  3 .  &  Zach.3.  loachim  autfi- 

«  !fl  us  Iifi  (ecundumhijioriographos  pofieafuitfummus  facer- 

■!,  "J  non  ijie  loachim,  de  quo  fit  hic  mcntio,  vnde  dicitur  hic  ad 

'i^hmfiiium HcUhi^,ad diflinciionem alterius .  jldillud aut ^ 

<^itiir  de  erea-.one  altaris pofl  rcditum  captiuitatis  Babylonic^,di 

naum  ^fcriptura  loquitur  ibi  de  folemni  ereclione  poH  reditum 

'P''^'tatisprad/ciomodoredeuntef  crexerant  altare  paruumad 

jrificandum  dominoproutpoterant  bono  modo,ftcut  patriarch^t 

( pyh^4:  frcquenter  lcguntur  altaria  ercxiffe  ad  facnficandum 

<-mino.Q\x\  accipcrcnt  vafa.HJc  efi  confiruaiofufpenfiua,& 

'  ^tcatafententiai:  pro  luius  intelleBufcicndum ,  3.  cum  Icchonia 

' :« ludain  Biibylonem  duHo  fuerlit  vafa  templi  domini  aitrea  tra 

mata  ;pro  quib.rex  Sedechias  in  regno  Iudffuccedens,fecit  va- 

^'^''^^''tea^quianonpoteratfacereaureacfmtBfibijamfiliiisSalo- 


rn-jnis piu jcutis aureis  que abliulit Sefach.rex  jlegypti,  fecitjcu- 
ta  frea.^ . I{eg.i4..& illa  vafa argentea captiuato  Stdechiafuerunt 
in  Babylonem  portata-.quffaltem pro  parte  redemerunt  ludei  in  Bz 
bylonem  duBi ,  &  miferunt  inlerufalem  pro  cultu  Dei  curn  pecu- 
nia  pra  lacrificijs  coUeHa^vt  ditium  efi,  &  Iwc  eji  qaod  dicitur  . 
Cu  m  acciperet.  f.diBus  loachim  facerdos. 

6  Vafa  templi  domini  qux  ablata  fuerunt  de  t  eraplo , 
Sedechia  rege  capto. 

7  Rcuocare  in  tcrra  luda  .i,  vt  remitterentur  in  lerufdem  , 
qu^eH  metropdlis  in  terra  luda. 

8  Decima  dic mcnfis  Siban.f«/  correfpondet panim  Maio, 
&partimIuntoapudnos,  confequenter  ofiendit  que  fuerintiHa  va 
fa,cum  dicit. 

9  VafaargcnteaqusBfccitSc.  Etpatetex  diais  litera  vf- 
queihi. 

10  Et  oratcpro  vita  Nabuchodonof  Ex  eius.v.pacificofia  n 
tu  dependebat  pax  t  erre  Babylomce,  &  per  confequens  pax  lidfo- 
iH:propter  ^petebant  orari  pro  vita  regis  &  Hlij  eiusfecundii  moni 
tionem leremie  29.  b.  Oratcpro ciuitate ad quam  tranfmi- 
grati  e{lis,quia  in  pacc  illius  erit  pax  veilra. 

n  Vt  dct  dominus  virtutem  nobis.  Vrimb  petierunt  orari 
pro  honofiatu  regni,qu)d  eH  magis  commune^pofieapro  bonofuQ 
quod  erat  magisfpeciale. 

1 2  Et  illuminet  oculos  noftros  ,  in veritatis  cognitione. 
I ^  Vt viuamus  fub  vmbra.cv quo  D,  us  ordinauit  nos  in eius 
femtu:cm  rcdigire. 

14  Et  feruiam  US  eis./.  hu  wtiter  obteperantes  volutati  diuinf. 
iS  Etinueniamusgratiam  in confpcdu corum.vf  nonco 
gant  nos  idololatrare.feipertnittant  nos  Deo  pacifrch  dcjeruire. 

16  Etpronobisipfisoratcaddominum  Deum  noftrii. 
J.oratc,  vtdimittat  nobis  peccata  nifira  Conlequenter  Jubditur  de 
teaione  limBaxucb,cum  <//c««>-.Etlegitelibrum  iftum,quc 
mifimusadvos. 

17  Recitari  in  templo  domini  Licet.n.templum  effet  comhu- 
fium,  remahferat tatnen  platea  atrij ,  in  qua  conuemtbant Itdci  ad 
orandum  &  audiendum  verbum  Dei, 

18  Indic Colcani.i.indiebusjolennibus,in  quihusmans  conue 
nicbat  populus.  ^ 

19  Et  diCctis.Tnflquam  defcriptus  eflcirca  librum  Baruch  legen 
di  modus,hic  confequenter  defcribitur  libri  proceJJus,in  quo  primo 
ponitur  humilis dipretatio,ftcundd  vtilis informatio  j.c.ibi. All- 
di  Ifrael. v^Ji«cip«  tenium  cap.  fecundumjignificatiur.em  Hitro. 
Trimain  tresinam  ficut  dicitur  Eccl.^^.cap]  Oratio  humilian 
tisfe  nubcspcnctr^hit.  &ideopritn6pomturoyan[is  humUia- 
tiOyfecundo  humtLiamis  Je  deprecatio,ibi. Et  nunc  diic Dcus  ter 
tib  deprecantis  conclujio,  ibi .  Et nunc  domineomnipotcns. 
Circaprimumponitur  orantis  humiliatio  m  duobns:prmo  cu/fitS 
do  propria  culpam,  fecundo  confitedo  pcend  iufic  illata  in  princippo 
frcundt  c.Circaprimii  dicitur.  Et  dicetis.  verba  Earuch  recitando. 

20  DominoDeo  noftro  iu&itii.Eft.n.iuftitif  regul». 

%  I  Nobis  autcm  confu.&c.i»  peccatoru  noftroru  confeffwne. 


i 

Gloford.&NicolaideLyra        1040 


i^39 

A  noftrx,  {icutcftdlcshjcc^omniruda&habi-  x 
tantibus  Icruralcm,rcgibus  nottris&  prmci-  ^ 
pibus  noftris ,  &  faccrdotibus  noftris,  &^pio-  4 
phctis  nolhis,8^patrib.noftris  .  Pcccauimus  J 
antc  domin  um  Dcum  noftrum ,  ScjiOn  crc-  ^ 
didimusdiffidcntcsincum  ,  &  non  fuimu*» 
fbaadiui-  fubicaibilcsilli ,  &non  t  audiuimus  voccm  ^ 
dominiDci  noftri  ,vtambularcmusin  man-  1 
datis  cius  qux dcdit  nobis .  A  die qua cduxit  ' ^ 
patrcs  noftros  de  tcira  JE- 

^  l.  V7^   gyP"  vfq^  ad  <!,£  hanc  Era- 

,11$ .   ^Jiifrx^i*-  amus  incrcdibilcs  ad  dnm 

^.  lcucs  cramus    Qju  noftrum :  6c  diftipatl  '* 
pofuit  * 


■na 


lO 
ll 


I      rcccflimus ,  ne  audircmus    pofuit  protWVv,! 
I  i<         *  •    /'      r-  -  ji    r    '..  hoccftexcoeiiaba 

'%oceip(ms.Et.adh?rcrut.no    ,„„3   peccatorum  ' 

'^'^  bismultamala  &  maledi-    gcnera.  Talesvo- 
(5tiones,qucconftituit  dns    "^  <^tiam  bcatus 
^7  Moyfi  lcruo  luo :  cj.  eduxit    /0^«^. 

patrcs  ijoftros  de  terra  JE- 
18  gvpti,dare  nobis  terra  flucntcm  lac,  &:  mclXi 
'^  cuthodicrnadie.  Etnonaudiuimus  vocem 
dominiDci  noftri,  fecundum  omniaverba 
prophetarij ,  cjuos  mifit  ad  nos  &  ad  iudiccs 
II  noftros,  &abiuimusvnu(qui{cjucinlcnlum 
22  cordisnoftrimalignijoperaridijs  alicnis,fa- 
^^  cientcs  mala  anteoculos  domini  Dci  noftii. 


9 

20 


IICaeL 


N  1  C  O  L  AVS    D  E    LY  RA. 

*  1  Sicat  c({dicshxchocfipplemM,ifeft.tininfiiaionepccM. 
a  Omni  luda.'.'-»»»»  Iudjeo  dengno  ludt.B^gnim autem if- 
rMelcaptiuaium  fuerat  prrlonf^um  tempusantK 
7  Et habitantibus  in  Ierufalcm.w«/mt ,«<»»» illam  cbfede 
runt  Cbttldxi  &  combufferwit,populumpartim  occidentes,& par- 
timcapiiujntef.  r  rLi- 

4  Rcgibus  noftris.trey  .n.  regesfuccegiukfuerant  confulibili. 
ter  traiHati.liam  loachim  fUtus  lofufuitinterfeBus,&  extra  por 

B  tas  lerufahm  prciefius:ftcut  prddixerat  leretnias  zif.ScpultU- 
ra  afini  fcpclictur,&C-«^  lechonias filius  eius  in  Bzbylvnem  du 
fius  &  iacgrceratus,  &  ^edechiaseisf-ccedens  exociUatus,  &  in 
Bdbylonem  duBus ,  &ibidtm  tgnminiosemortuus  ,ficutdi£ium 

fuit  jibacuch.z.  .     .,     ■        n.     -t 

y    Et  principibus  noftrls  &  faccrdotibus  noll-jw  fuerunt 

pjtnm  ocafi  QS  partim  capti. 

6  Et  prophctis  noftris,&C././4'y»^eJr  aprentibus  len^fald  a 
lhalaMs,non  r//e  capiendam  .  Totefi  hocetiam  cxponi  depropl)e- 
tii  vtris.cjuipopulifuiconffftowrt^fur.m  reputabjnt. 

7  Pcccauimusantedominum  Dcum  no{\.Licetautem 
Baruch  iljet  iuflus  &  bonus,tamett  connumerat fe peccatoribus,e6 
ijudd  trat  de  eodtm  pi-pulo. 

8  Et  non  crcHidimus.p>'o/>k«V  ipfius. 

9  Diffidcntcs  in  cum.'.rfe  proteffione  eius. 

I  c  Et  non  f uim  us  i\\h\c(Xi\>lhumtUter  ei  obediendo. 


11  Et  non  audiui.Tfr&a  eii4s  refouendo. 
u  Vt ambularemus in niand. Mhoc.n.  datafuitlexindt- 
ferto.Exod,  20. 

I  j  Eramus  incredibilcs ad dominutn.  Moyten&aliosfer. 
uos  eius  exafperando. 

1+  Et  diflipati  receftimusAc.Howim.».  mali  funtin  feipfit 
diffipaii,quia  ratio  trabit  ad  bonum,&fetifualitas  C^  cofuetudnfcc 
candi ad oppofttum:fccundum  qtoddedncit  Thilofophus.%.  Etbico, 

1 5  Et  adhxfcrunt  nobis  multa  mala.ci</p<  &  p«nx. 

16  Etmalediaioncs,  qusconftituitdominusMoyfi. 
Deut.zj.&  28. 

j  7  Qui  cduxit  patres  noftros  de  tcrra  Aegypti .  Earcrf.4j. 

18  Darcnobis  terram  flucntcm  lac,&  mdjMdandum» 
bis  terram  bmam  &  ftrtilem. 

1 9  Sicut  hodierna  dicfupple  apparetfuper  nos  mdedtaidfia 
qui  eieBi  fnmus  inde. 

20  Etnon  audiuimus voccm  domini  Dci  noftri.^ep/ii. 
tio  tfi  eius  t{Uodfi,prddr8hm  cn,ficut  in  oratwnib.foletidnyiflt. 
ries  replicariadmaiorem  affcHus  expreffionem :  &idtmfu  .  v, 
in  fequfntibus. 

21  Opcraridijsalicnis.J./tfcni?ffl«e/V. 

»2  Facicntesmalaante  oculos  domini  Dci  noft.  ?«ii« 

cmnta  nudajunt  cr  aperta,Heb.^.d.Vtl  dicit. 

2?  Anteoculosdomini.  qutatcmporeManafferegisiuitH 

templodominifueruntidolapofita,fiib.idololatrafacrificabint. 


CAP.  II. 

a  jy  '{cprer  quod  fla  a 

l        iHlt.     &C. 

•Jc  Thcodorctus. 

Rcferuntqiiomo- 
do  afpcrnabantur 
prophctas .  qui  a 
Dco    mittcbantur 


C  A  P.    II. 

Roptcrqdftatuit  ^ 
dfis  Dcus  nofter 
vcrbum  fiium, 
qd  locutus  cft  ad  3 
nos,&  ad  iudices  noftros,^  4 
iudicauerut  in  tlerurale&: 


ad  illos.cum  tame 
complctafint,qua; 
pratdiaa  funt  ab    ad  rcges  noftros,  &  ad  prin 

*P^-      yo;  cipesnoftLos,&  adomncm 

^^^'       Ifiael&  iuda:&  adduce^^ 

rct  dominiis  fuper  nos  mala  magna,  qua: 


non  funt  fada  fub  coelo,  quemadmodumB 
dafunt  in  Ieiufalem,fecundum  ea  qu^efcri- 

\  pta  fiint  in  lege  M oy fi,vt  manducarec homc 

'  carnes  filij  fui,6^carnes  fili?  fus.  Et  dediteos 
fubmanuicgum  omnium,  oui  funtincir- 

*  cumitu  noftrojin  improperium  &in  ddok- 
tionem ,  &c  in  omnibus  populis  in  cjuib.noc 
difpeifit  dns.  Etfa«5li  fumus  lubms,&cnonfu 
pra  :  quia peccauimusdno  Deo  noftro,  noii 

o  obaudiendo  voci  ipfius.tDno  Deo  noitroiu 
ftitia,  nobis  autem&patnbusnoftriscofu- 


NICOLAVS  DELYRA. 

C  A  P.    II 

<|e  i"p  Roptcr quod  ftatuit dominns.Hic confcquenter pomtur 
L     orantis  humdiatio,cjnfitciido  panam  iiLjtam  effe  iufiam,cu 
in.it.ir. 

Proptcrquod  ftatuitdominusi.^r/wite»-  difpofuit, 
»     Vcrbum  iw.im. le lufia pi^mtionepeccatorum. 

3  Qiiod  locutuscft.&fr  /vtoyfen  &  alios  propljetas. 

4  Ad  nos  &  ad  iudiccs  noft.&CKa  ^  nullus  cxcufarefe  po 
tefi  de  igiiorantia. 

Et  adduccrct  dominus  rupernos.i«W. 
6    Mala  magnaq  isnon  funt,&c.ma//<»^f«w .  Quantd.n. 
peccatumtfigrauius,'iXntoe.  grauior debet  effe pxna.Topuliis  aut 
Jfrael propter  lege  a  Deo fibi  datam  &  atia  benefiiia  fuit  inaltiori 


flatu,qMam  ceteripopuli/tcut  dicitur  Vfal.  t  ^j.b.  Non  fccit  tali 
tcr  omni  nationi,&C./>nf  fer  quod  eiuspeccatimfuitgrauiui: 
quia  quantofiatus  aUior,tantocafus grauior:  idcofuit  maioripcf 
nadignum. 

7  Vt manducarcthomo carnes filij  fui. licethocnonltgi' 
tnreffefadum.^.B^ji^.&i.Tar.inobfidionelerufaleperChaLdm 

tamcn  crcdendum  efi  hocfuiffefadH,  vt  diUt  hic  propheta  Barucb, 
quia  non  ommafunt  in  il  is  libris  fcripta,&  maxime  qxia  idemlc 
giturfaaum.^.  I\e.6.in  obftdione  Samarne,  &  in  obltdi-jne  Itruft 
le  per  l{pmflnos,fecudu  quod  refert  lofephus  &  altf  hiHoriogfnpb 

8  Et  dcdit  cos fub  manu  rcgum omnium,&c. /«"';"»'< 
li,{{e\!_um& ludicumin pluribus  Loiis. 

9  in improperium  &  in defoladonem.Mw multa infei 
bantur  conmtiu  er  01  auia  ludxis  inter  GentUcs  trpore  cJptiuitatii 

10  Domino  Deonoftro  iuftitia,£Ar/>o«<i;«i'  vtfnprd:  ?«' 
repetitio  efi  eiufdem  ai  mmrcm  atfettus  cxptejjionem. 

jff.  Ec 


1)4' 


^'  Idetn.  Euigila- 

oncm  Dei  vocat 

indiaam.Narcri- 

ursdiuinxmos 

l.lonsranimitate 

uisappcllarclom 

lum.Rurfumita 

,  ne  mcmoria  rc- 

■  dlcntcsruppliciu, 

i    dminum  iuftum 

cledicunt,  vtqui 

nnrgreflbres    & 

iaati  nolentcspu 

itrit .  Dcindccu 

cteftatione  ilip- 

pcant,&memo- 

r  rcpetunt  anti- 

qam  libcrtatem  , 

<iamadcpti  funt 

prreseorum  afpe 

Br;  Aci>'p''orum 

fiuitutc  libcrati. 

bftjciat  omnis  ttr- 

npia  tu  es  dcmitim 

Lia  nofier ,  &  <iHia 

.i,  »'R<» tuum  inuoiat u 

e/uper  Ifraeltt?  fu.  d 
'i-fi^eniisiplins,&c,  c 
*Thcod.  Malorti 
eim  nonrorum 
rJtatio  alijs  da- 
b  occafiofiem  rc 
"*•  liionis  &  pictatis. 
Frfpicient  enim 
tncDei  noftripo 
titiam. 

c  De  domo  fanQa 
ti,&c.  *  Idem. 
lomum  fanftam 
Mcat,eaqua:erat 
]:ofolymis.In  illj 
(lirn  fui  pra;fenf» 
;  ^  tim  ahibcbat. 
';■  d  jvcri- 


Baruch.      Cap.  II. 

fio  facici,{iicut  ell:  dics h?c.  Qoia  loquutus  eft  dominiis  fup 
nos  oia  mala  ha:c  qua;  venerunt  fiiper nos,8^non  fumus  de  j 
precati  faciem  domini  Dei  noftii.  vt  reuerteiemur  vnufquif 
qucnoftruavijsnoltrispellimis.  Et  vigilauitdominusin  ^ 
malisj&c^adduxit  ea  ii  p  noi,quiaiuftus  eft  dominus  in  om- 
nibus  operibus{uis,cju^  mandauitnobis:6^n6audiuimus 
vocem  ipliLiSjVt  iremus  in  prreceptis  domini,  qu^  dedit  an- 
te  faciem  noftram.tEtnunc  dominc  Dcus  l{racl,qui  eduxi-  4 
fti  populum  tuam dc  tcrra y£gypti in  manu  vaHda, & in fi-  ^ 
gnis, &  m piodigijs,  & in  vittute  tua magna, & in  brachio  7 
cxcellb ,  &  fecilti  tibi  nomcn  (icut  eft  dies  ifte :  peccauimus,  8 
impieegimus,iniqucgeftuTiusdomineDciisnoli:erinom-  ^q 
nibusiultitijsruis.  Auertaturiratuaanobis:c[uiadere]i6U  n 
iumus  pauci  intergetes, vbi  di{perfifti  nos.  Exaudi  domine  J* 
precesnoltras,&orationcsnoftras:  &educnosproptertc,  14 
6c  da  nobis  mucnire gratiam  ante  facicm  eorii,  qui  nos  ab-  ^  ^ 
duxcruntiVtfciatomnis  tcna,quiatu  esdominus  Deus  no-  17 
ftcr,8^quia  nomen  tuum  inuocatu  eft  {uper  Ifracl,  8<ffuper  1 8 
gcnus  ipfius.t  Refpice  dominc  dc  domo  sada  tua  in  nos,&  ^^ 
mcUna  aurem  tua  &^cxaudi  nos.  Aperi  oculos  tuos  fi^vidc:  2 1 
quia t non  mortui  qui  funt  in  infcrno,  quoru  fpiritus  acce-  ^* 
ptus  cft  a  vifccrib.  fuis  dabunt  honorem  &  iuftificationcm  24 
domino.fed  anima  qua: triftis  cft,fuper magnitudinem  ma  25 
li,&inceditcurua&  tinfirma,&ocuIidcficicntcs,&ani-  *^ 
ma  cfuriens  dat  tibi  gloriam,  &  iuftitiam  dominc:  quia  no  28 
fecundum  iurtitias  patrum  noftrorum  nos  fundimus  pre-  ^^ 
ccs,  &  pctitnus  mifcricordiam  ante  confpcdum  tuum  do-  j^ 
minc  Deus  nofter  .    Scdquia  mififti  iiam  tuam  &  furo- 
rctn  tuum  fupcr  nos,  ficutlocutuscsln  manu  pucrorum 
tuorum  prophctarura ,  dfcens :  Sic  dicit  dominus:  'ncH- 
natc  humcrum  vcftrum,&  ccrulccm  vcftram,&  opcra  facitc  ^'^ 


1042 


c  b 


32 


33 


d  .Aperl  ecufot  tuos  D 
eirr.-tc  Idcm  Solcnt 
moleftia  aliqua  af 
fcfti  claudcrcocu 
los,  ftatimvtcon- 
Ijjcdi  fuerintilli, 
quiiniuriamfece- 
rut.&pupillasoca 
lorum  auertcrc, 
dumijquimiuria 
affecerunt,prccan- 
turcos.Hxcigitur 
pofucrunt,huma-  ' 
no  morc  loquen- 
tes. 

c  Quia  non  mortui 
qui  funt  in  inferno  , 
quoium  ffitiiu^  acct- 
fim  fiia  vifcenLus 
fuis,  dabunt  hononifi  g 
&  iufiif  cotionem  do- 
r»mo:(tdaiiimay  e^c. 
*:  Idem.  \on  mor- 
tui  telauJare  (olent. 
Scd  hoc  eft  pro- 
priumviuemium. 
.Artima  enim  anxia 
furfurn  ajccndit.  Spiri 
tus  lurum  <&.  infir- 
r,us,  oculi dcficcentcf 
V  aruma  cfuriens  da 
biint  ttbi  glofiam  & 
iffiiiiam  durrun  .  JSJa 
qui  in  grauiftimas 
calamitatesdclapfi 
funt,  &  in  dclpcra 
tione  melioris  for 
tun^coftitutijde- 
inde  rautationem 
quandam  adepti, 
tuamingcnuecol 
laudant  clemen- 
tiam. 

^  Infame 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^  '  Etnonfumus  dcprecati ,  &c.  Frcquemer enim  legitur  in 
ixiiHis  Uhris,qu6d  ludai  pro  peccatis  jiiis  a  Deo  pcrcufji  per  fa- 
>m  non  teuertcbantur  ad  Deumperpasnitentiam. 

2  Etvigi!auit,&C./!/»af»*  iufil- fupemos  adducendis. 

3  Qui  dcdit  ante  facicm  noftram.u/a>-e  &  manifcflejtti 
({■'d  nonpoffumus  ms  excujare  per  ignorantiam. 

^  Et  nunc  domine.Voflquampofttacfi  oramis  humiliatiOjhic 

ojeciuenter  ponitur  humiliantisfe  deprecatio.Et diuiditur  in  tres 

f  tesyciuiaprimd  in  oratione  alk^atur  Dei  magnificentia.  Secundo 

omtispopulipaimie  tia,ibi:KcCpicc  dominc.rmio  diuini  cul 

tiignomima,ibi:Et pofuifti  tcmplnm.Circaprimumfciendum 

i'cut  diiitur  4.£f/;/.  Magmficus  inclinatur  ad  dandum  5, petitur 

qmdo  heneficiaprius pr^litta  per  eum  aUegantur,&  ideohicalle 

guur  beneficia  a  Den  priflita  populo  Ifrael  in  exitu  de  jlegypto, 

«•Jdidtttr.EtnuncdiicDeus  \ira.cUicet.n.'ffet  Deusomnium 

p  creationem,dicebatur  tamen  Deus  Ijracl  per  cultum  fpecialem. 

5  Qyi  eduxifti  populum,&c.t<e  quaperfe  nofotetat  egredi. 

^  In  Tai.n\x\z\\<iiZ..t.inpottiiattrnagna. 

7  Et  in  fignis.  quantum  ad  minora  miracula. 

S  Et  in  prodigijs.^Hd;M»i  ad  maiora,ynde  dicitur  prodigiu,tjua 

ProcuiaaigitocHiuJmodi  tHmiraculum  rarb  vifum, 

9  Et  in  virtutc  tua  magna.  ficut  patet  in  diuifione  rubri  ma- 

f  ,&  I»  muttis  attjs  populo  Ijrael  exbibitis. 

*  Et  fccifti  ti.  per  boc  entm  diuulgatum  fuit  nomen  domini  fer 

oitm. 

'  Sicut  cft  dies  iftc.i./icttr  pr^fens  tempus  mamfefiat,fer fcri- 

f^ras  canonkas  de  iftis  memoriam  facientes. 

i  Pccciviimus.  innofmetipfos. 

1  Inipiccgimus.  er^a />f«»7. 

i  Iniqahgcttimus.  ergaproximum. 

'  Auertatur  ira  tuaanobis./.p«»ii  nobis  a  tt  infiiHa. 

^  Quia  dcreli£ti  fumus  pauci. .\<iw  multi  dc  ludxis fuerattt 

^•dio&Jamemortui. 

I  Exaudi  domine  prcces  noftras.  fa£ias  verbaliter. 

1  Et  orationcs  t\oi\r2S.faHas  mtntalittr.  namfecundum  Da- 

Wi.cnum,Qiatio  efi  ajienjus  mentis  in  Deum. 

19  Et 


19  EtcdiLCnos.decaptiuitateBabytonis. 

20  Proptcr  te.i.extua  bonttate,&  non  exnteritis  noflris. 

21  Et  da  nobis  inucnirc  gra.i.vt  Jciant  Centilesjquia  tu  es  do 
minus  Deus  nofier,  per  hoc  qujd  inuenicmus  gratiam  frincifum  in 
terra  aliena. 

i  2  Rcfpicc  dominc.  Uic  confequcnter  ponitur  populi  depre.can 
tis panuentia,ex  qua  mauetur  Deus  ai  exaudiendum  orationem  de 
frecantium,cum  dicitur :  Refpice  dominc,  &.c.i.de  calo,  quod 
dicitur  eius  domus,quia  licet  fit  vbique  per  potentiam,el]entiam,et 
frttfentiam:  lamen  ibijpeciatiter  relut  et  eius  maiejlas  &gtoria. 
2j  Quia  non  mortui  qui  funtin  infcrno.i. reconditi  infe- 
putchro:velininferno,quantum  ad animas,  quia  tuncomnes  ibide- 
jcendibant,d^bunt  honorem  £?  iuftitiam  domtno-.quiafunt  exttafta 
tum  merendi. 

24  Sed  anima  quac  trift^s  eft.  per  conttitionem  veram. 

25  Pcr  magnitudincm  mali.&  ince.curua. per  veram  hu- 
miliatiotiem. 

26  Inlirma.  per  propria fragilitatis  confiderationtm. 

2 7  Et  oculi  dc(\ciitcs.<yroprios  defeBus  et  noaticnos  attedetes. 

28  Et znim7ic{iiricns.!.iuftificaridefiderans.Matth.$.a.Bc3iti 
quicfuriunt&  fitiuntiuftitiam. 

29  Dat  tibi  gloriam.  Pfal.  so.rf.Sacrificium  Dco  fpiritus 
contribulatus. 

5  o  Quia  non  fccundum  iuftitias,&c.^tt(<i  non  fuerunt  fec- 

catores  ficut&nos, 

3 1  Nos  fundimus,&c  mifcricordiam.  idefl,  freces  miferi- 

cordiam  poliulantes. 

3  2  Sed quia  mififti  iram  taAm.iden,punitioiiem  iuflam.T^oa 

euim  ira  &  aliie  faffiones  funt  in  Deo,fed  quando  furnt  ad  mitdum 

iratife  habit. 

i}  Sicut  locutus cs  in  manu  pucrorum  tuorum  prophc 

tzram.i.per prophetas  tuos  .^er  manum  enim  jigiuii»' ,  hic  Itu- 

gua,eo quod  manus  efi  organum  organorum,vt  dicicur  5  .de  .Aia. 

34  Indinatc  humcrum  vcftrum ,  &c.  lloc  enim  frequenter 

dtxit  Ieremias,fciticet,qiidd  ciuitas  deHrucretur,&  populus  capiiua 

retur,nififefubijieret  regi  BabyloniSf&fimiliteraltf  prophetje.C*- 

tera  fatent  vfque  ibi. 

•»  Vt  transfcr- 


1043      Gloford.&NicoIaideLyra 


!l 


104- 


A  regi  Babylonis,  &  fcdebitis  in  terra  qiiam  dcdi  parri- 
bus  vcftris .  Qupd  ii  non  feccritis  nec  audicritis  vo- 
c«n  domini  Dci  veftri  opcrari  regi  Babylonix.  dcfc- 
^ioncinveftramfaciaiTidcciuiratibusIuda,&  a  fo- 
rislcrufalemr&auferama  vobis  vocem  iucundira- 
tis,&  voccm  gaudij,&  voccm  fponfi,&  uoccra  fpon- 
ff :  &  crit  omnis  tcrra  fine  ucftiijio  ab  inhabitanribus 
cam .  Er  non  audicrunt  uoccm  tuam ,  utopcrarcntur 
rcgi  Babylonis ;  &  ftatuifti  ucrba  tua  qua: locutus  cs 
in  manibus  pucrorum  tuorum  prophcrarum,  ut  tranf- 
fcrrcnrur  ofl*a  regum  noftrorum ,  &  offa  parrum  no-  i 
ftrorum  de  loco  fuo.Er  cccc  funt  proicda  in  calorc  fo 
lis ,  &  jn  gclu  nodis ,  &  mortui  funt  in  doloribus  pcf- 
jf  a  1*  fcfne  gkdio  &  emif-  a  fimis ,  in  famc  &  in  gla-  * 
'^  fione.  *  Idcm.  At vcro non  ^][q &  ii)  cmiirionc.Et po 
modo  rradidifti  nos  in  fa^-  f^j^j  templum  in  quo  in-  , 
mcm.oEdcm,  &  feruirme  ^^  noraetuum  1 

i,fnamTU*TJs-oAicu,i.emiflio    ...  ,^      ,        ,■  ^ 

^ncm.captiuitatcm  appd-    miplohcuth.Tcdics,pro 
lar)  fcd  &  rcmplum  fan-    ptcriniqmratem  domus  5 
€tum  tuum  prcdarum  fc    Ifracl  &  domus  luda.  Et  " 
ciftidcfcrtum.  fecifti  in  nobis  domine 

t  ixmgniu-  Dcusnoftcrfecundum  omnemt  bonirarem  tuam  ,  7 
tcin> 


&  fccundum  omncm  miferationem  tuamillamma- 
gnam :  iicut  locutus  cs  in  nianu  pueri  tui  Moyfi ,  i^ 
^  dicquaprcccpifti  ci  fcribcrelcgcmtuam  coramffl 
lijs  Ifrael ,  dkcns :  Si  non  audicriris  uocem  meam, 
p  muitirudo  harc  magna  conucrtcrur  in  ininimam  ocn 
tcm ,  quoniam  ego  cos  difpergam :  quia  fcio ,  quod 

10  mcnonaudictpopulus.  Populuscftcniraduracer. 

11  uicc,  Etconucrtcturad  corfuum  intcrracaptiuita- 
I  '^  tisfua',  &  fcicnr  quia  cgo  fum  dominus  Deus  co- 
•  j|  rum.  Erdabc«e!scor,&inreIligcnr:&aurcs,&au- 

ij  dienr.  Etlaudabunt  mcintcrracapriuirarisfuf,& 

1 6  memorcs  erunr  nominis  mci .  Er  auerrenr  fe  a  dorfo 

1 7  fuo  duro,  &  a  malignitanbus  fuis :  quia  rcminifccn- 
I  ^  rur  uiam  parrumfuorum,  qui  pcccaucrunt  in  me.. 
"^  Et  reuocabo  illos  in  tcriam  quam  iuraui  patribus 

corum,  Abrahamjfaac,  &  lacob,  &  dominabunrur 
eius.Er  inu!riplicabocos,&nonminorabunrur.  £t 
ftaruamillis  reftamenrura  alrerum  fcmpircrnuiii.ut 
_ .  fira jllis in  Deum,&  ipfi erunt  mihi  in  populum .  Ec 
22  nonmouebo  ampliuspopulum  meum  filium  filios 
^i  Ifraclarcrraquamdediillis. 


i 


20 


21 


Dnt.xj.e. 

tcit.b. 


PCOC  9.C. 

&ii.b. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

*,  I    Vttransfcrrenturoflar^um  no(\tot\im,iHdpnam(]tte 

^  fepelitbant  potentes  cum  fumpttbua  ntignis  ponentes pretiofa  in  eo 

rum  ftpuUhris,&  ideo  ChalW'  qui  erant  ctipidi  captJ  ciuitate  leru 

filem^  fodii:bant  ialia{eputchra,pretiofa  rapientes,  &  ofja  mortuo- 

rum  etfcient/f. 

a  Et  mortui  funt  in  doloribus.  in  obftdione  enm  captiuita- 
tis  muUifuir^nt  tnortui^aUqutaerts  C0Truptione,aUq4 gludiOy  & 
MUtjui  fami . 

3  Et  in  cmiflionc.(j«w mfiki  de  his  qui  miitebantur  in  Babyh 
ncmi<iDiiiii,fiierunt  invia  mortui. 

4  Er  polui. Hif  conlequemer  allegatur  diiiini cultus ignominia, 
cum  dUttui:  Et  pofuifll  templum./iJ/'C«  dtjolationtm, 

Q  5     \vi<\\xo\nno.c^no.X.n.antedeflrutiii>nemeius. 

6  S\Ci\thxc  dics.fupplemanifedatpeTreieuideitiam. 

7  Et  fccifti  in  nobis  dominc  Dc\xs,Sx.c.i.fecmduTn  magni- 
tudintm  boimum,  quxfecifli  nobis  ex  tua  bonitate  in  datione  Ugis, 
C  aiijs  brnetjcifi  infli.viflinobis  dominepanxme.xtua  infiitia,  eo 
tjuod  fuimus  ingr^ti  &  tranfgredientcs  tua  mandata, 

8  In  dic  flua  prxcepifti  ei  fcribcre,&c.'.De««roH(5J«i«»7. 
p  M ultitudo  hzc,&C.'.  ornaiHS  &  puUhritudo populi  Ifrael. 
j  o  Conucrrctur  in  minimam.pcr  gUdium  &  captiuitatem, 
II  Quiafcio,9>,  Dcuser.imitacogno{citfutura,ftcutpr{fentia, 
1  a  Popu  1  us  cft  cnim  dura ccruicc.  vt  patet  tx  decurju  vete- 
ris  teliamei . 

1 J  Et conucrte.  ad  cor  fuum.  recognofcenio  proprium  deU- 
iium, 

14  In 


1 4  ln  terra  ca^tiuitatis  fux.  vexatione  ei  intelleUum  dante.        \ 

15  Etdaboeiscor&inrelligcnr.AcoBmtwfw. 

16  EtiurcsSc  zudicnt.DcivcrbHm. 

1 7  £t  laudabun t  mc  in  tcrfa  captiuitatis  fuae.  pcut difbm  I 
eftfupra  de  Tobia,Tob.i^.b.Et  idemfuitin  alijs  multis  /«H/f,K«  i 
Daniele  C^focijs  eius,  &  confimilibns,  1 

18  Etiucnentkadodo.i.abinobedientidfuadura.      ^. ,.  1 

19  Quia  reminifcentur  vi.  pa.  fu.  qui  fimiUter  pro  pj^i^ 
fuis  murtui  fuerunnt  incaptiuitate.  ' 

20  Et  reuocabo  illos  in  tcrram  quam  iuraui.  Hocfim'      j 
pletum  aliqiiaUter,  quando  Cyrus  dedit  ludxis  Ucentiam  redaidi}     \ 
in  ludicamjbd  plenius  per  Chnfiim  aperientem  cdi  ianuam  qiioi4  i    i 
tcrra  viuentium,per  terrampromilftcnis figurata.  Vr^umaml    * 
virtutis  a  Deo  principaliter  promiffum,  non  potefl  inteiUgi  btnm      \ 
terrenum ,  quod efl  minus  qnam  virtutis  bonum:  &  ideo  qHaniam 
firtptura  jacra pro  viriuofts  operibus promittuntur  bona  corptrt- 
Ua  &  terrenna,fub  illis  inteUiguntur  principaUter  promittibmtH 
etcma,ficut  dixit  plenius,  Gen.  i^.&in  pluribus  alijs  locis,&hmi 
fenfui  concordat  litera  fequens  cutri  dicitur. 

21  Et  flatuam  illis,  6cc.i.legem  nouamper  Chriflum, 

2 2  Sempitcrnum ,  Tum  quia legi  noute  iex  aUera  nonfusceiet 
Tum  quta  habct  effetium  ferrtpilcrnum  introducendo  slatim  adglo 
riam  fempiternum ,  quod  lex  vetus  facere  non  poterat  ,fecimiM 
quod  deducit  .ApofioUts  fatis  diffush  in  epijiola  ad  lUbrrtos  idt 
fubditur. 

2  3  Et  non  mouebo,  &c.  quia  rnanfto  calefiis  flabilis  & M 
naijt. 


Cap.  ili. 

a  T^  T  nunc  domi- 
JD  ne.^ThcO. 
Exccflum ,  inquit, 
vidco  calamitate , 
&  magnitudincm 
dcfpcrationis. 
b  lu  ftdes  in  ater- 
num.  rfcldcm.Tu, 
inquitcsa:tcrnus, 
nosautcm  tempo 
ranci:  Tulcmpi- 
tcrnus,&  interitui 
minim^obnoxi', 


duntimraortalit 
tcm  aniinae.A.fyi'1 
rum  qui  peccanem) 
ante  te.  Tu,inqui 
dixifti,  dcntcscc 
nicdetium  vuar 
accrbam.obftupi 
fccnt.  IntucrcJg 
turinadolefccni 
los  expcrtcs  pcc< 
_  ri :  &  ne  mcmin 

audi  nuc  orationem  m Jrtuom  Ifracl ,  Sc^filioru  ipfoi u,  qui  ^   JXSrunt^p 

tcesnoftri.Wrtt 
dare  manus  tua  &  nominis  r«;.Vtere,inquit,folita  miracul" 
rum  cffeaionc,  &  c|uemadmodum  cduxifliab  Aeg 
ptOjitaliberaa  Babylonc.  ^     ., 


C  A  P.     IIL 

Tnunc  domine  omnipotcns  Deus  if-  j 
raei,  animain  anguftijs  &fjiiritus  an-  2 
xius  clamat  ad  te. Audi  domine  5:  mife  ^ 
rere,quia  Dcus  es  miiericors:6<f mifere  j 
re  nollri,qa peccauimus  ante  te .  Quia 
tu  fedes  in  icmpiterniij&  nos  peribim" 
in  ?uu?Domine  omniporesDeus  Ifrael 


vitaautcm  noflra  cxigux  mcnfura!  dimcnfione  conti- 
nctur. 

c    ^udiotationimmortuorMm.  -jc  Idcm,  Vcrbahxcoflen- 

dunt 


NICOLAVSDE  J.YRA.  CAP.  IIi: 

I  C  Tnuncdomincomnipotcns  .  Voitquam  pofita  efl 
l^   orariiis  aUegatiu,bic  tonjcqueritcr  ponitur  deprecantis  co- 


cbtfio,cumdicitur. 

2    Anima  in  zn^.poftta, 

j    Et  fpiritus  anx.  ex  afftiflicne  dura 


4.    Clama 


4  Clama  ad  te.  vt  pojjit  aUquamtum  rcfpirare. 

5  Audi  doniine. condefcendendv.Cftera  patent  rfqueibi. 

6  Audi  nunc  orationcm  mortuorum  Ifracl.'./<J»^<"'' 
patriarcharum  &  prophetarum ,  qui  viueiites  orauti  unt  ad  tCl  j 
bonofiatu  pojlerorum.  \ 

7  Et  filior um  ipforum  qiii  pcccauerunt,;.  vof f«»  "<'"'' 

*  audi, 


A  cccaueruntanrerc:6cjion  audiemnt  vocem 
omini  Dci  fui,  &  agglutinata  funt  nobis  ma 
..Noli  meminille iniquiratis  patrum  noltro  2 
jjmtfed  memcnto  manus  tu^,6<fnominis  tui 
j  tempore  illo:quia  tu  cs  dominus  Deus  no  4 
|-r,  &  laudabimus  tc  dominc,  quia  propter 
bcdcdifti timoiem  tuii in  cordibus nolhis, 
^;^?tinuocemusnomeruum,&]audemus  te 
ji  capriuitate  noIl:ra:(]uia coucrtcm ur  ab  ini  ^ 
aitatcpatriinortrorumquipeccaueruntan 
t  tc  Erccccnosincapriuitatcnoitrafumus 
bdic,quo  nos  difperfiltl  in  improperium,  Sc 
i  malcdi(^umj6(f  in  peccatum  (ccundum  7 

^ainesiniquiratcspatrum  nortroium,quidi 
{^frcruntatcdomme  Deusnolter .  Audilf-  8 
rclmandara  vitx,auribus  pcrcipe,  vt  fcias  9 

^  a  Qi^id  eft  irrael.  *  Idem.  a  ptudentia  Quid  clt  "^ 
^  Oid hocnoui.inquit?  Qiii    i{lael,qu6d  in  terra 
ppulusmeusvocabatUMl-     •    .^  m      it 

fcolumorecclebris.fer    mimicorum  CS?In- 

uspro  Iibcro,alienigenaru  uctcrafti  in  tctra  a- 

voru&inripioruconmuia,  jj^na,  comqumat'" 
pEmaloru  excelm  accedit  *  . 

a  mortuoru  fimilituduie.  «  cum  mortuis.  De , j 


Barucli   Cap.IIL 


104^^ 


14 

16 

17 
18 

19 

20 
21 
22 
23 
24 
25 
26 

'7 
28 

29 

30 

31 

3i 

33 


34 
35 
36 

37 

58 
39 
40 


putatuscscum  dc/cendentibus  in  infernurD 

dereliquiftifontemfapicntia.Namfiin  via 
Dei  ambulaflcSjliabifafTes  vtiquc  in  pacctfu  tfcmpitema. 
per  tcrram.Dilce  vbi  fit  prudcntia.vbi  fit  vir 
tus,  vbifttintcliedlus:  vtfciasfimul  vbific 
longiturnitas  vita:  &  vidlus :  vbi  fit  lumcn 
ocuioium  &  pax.  Quis  inuenit  locum  cius? 
Etquisintrabitinthcfauros  eius?  Vbifunt 
principcs  genrium ,  &c  qui  domlnantur  fu- 
per  beftias,  quxiuntfupertcrram  ?  Quiin 
auibus  cceli  iudunt,qui  argcntum  thefauri- 
zant,&  aurum  in  quo  cofidunt  homines :  &f 
non  eft  finis  acquifitionis  corum.  'J^i  argc 
tumfabiicat&folicirifunt,  ncccftinuenrio 
operum  illorum.Exrcrminati  Iunr,&  ad  infe  E 
rosdcfcenderunr,  &  alij  loco  eorum  exurre- 
xcrunt .  luuencs  viderunt  lumen,  &  habita- 
ucruntfuper  terram.-  viam  autem  difcipli- 
nxignorauerunr,  ncque  intcllexeruntfemi- 
tas  eius,ncc{- filij  eorum  fufceperunt  eam.  A 
facicipfbrum  longefaCta  ciV  Noncftaudita 
in  tcrra  Chanaan,neque  vifa  eit  in  Theman. 


;ifi( 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

;j{  c(i(,(|iM  inet  peccauc  imus  tibi,tamen  pfnitentes  clamamm  ad  te. 
ixasg\\itinn^iiintnohis  ma\i. idell,p2;itamultiptexefl 
ibiswjiiCid. 
Q    Nolimcminifleiniquitat.pat.p)-oi>/IrnoxpM>jirnc/o,nfl»» 
ic^UAndofiltj  lujttpro  patrions  puntuntur  pctna  tempoyali;quia  fi- 
junt  (juedam  res  patium. 
Scdmemento  vmn.Kpotentije  tuxpro  nofira  liberationf. 
Etnominis  tui.  cums proprium  efiparcere  &  mijereri.dete 
ipatcmvj^ue  tbt. 

Quia  conucrtcmur  ab  iniquitatc  patrum  noflrora. 
bonumper  poenltenciam  noJiram,<iui  fumus  juuejjorcs  eurum. 

In  impropcrium  &  in  malcdi.'<a»i  muLta  conuttia  &  ma 
diHainfetebantur  eis  in  aliena  terra. 

Etin  ptCCimm.i.peccatores  reputati,C$  pro  peccatis  puniti. 
■  Audi  irraci .  Toltquam  prxmija  efi  Ijumilis  deprecatio ,  hic 
infcqueuia juhditur  vtitis  informaiio .  Et  prtmo  Baruch populum 
i'atladbonumbortitur .  Secundo  eummultipliciter  confJatur 
jixap.ibi:  Animaequiorefto.  Vrima m  duas,n3mpnmb  popu- 
im  adfitpientta  defidenum  inuitat.  ?ecundd  qu^  ftt  ilta  fapientia, 
tdarat inpnnctpio  jcefuentis capttis .  Vrima  in  tres:cjuia primo 
*  qu^rtndum  japientiam  inducit.Secundo  ab  ea  infiddt  s  cxi ludit, 
'•■Quisinuenit.  Tctidquih.  c<mceditur,ofiendit,'h:0  ifracl. 
ircaprtrnum  dttit:  Audi  Ifracl  mandata  vitJB  i.niaruijta  Dtiy 
torum  obferuatio  inducit  m  vitam  xternam, Matth.  i^.  Si  vis  ad 
tam  ingrcdijfcrua  mandata. 
^  ;  Auribuspcrcipe,vtlcias  prudcntiam.wwfcKW4Mdn7,c« 
<i  finis  estfelicitaspdiiicajcd  diuinam  &  inftfjam,cuius  finis  e(i 
initas  fuperna. 

3  Qiiid  cft  Ifracl.  detentns  in  captiuitate. 
I  Inuctcrafti  in  terra  alicna.  ibt  exiflens  iam  a  longo  tempc- 
:  quia  regnum  Ifraelfutt  captiuatum  anm  6.  E^^echitt,  &  lecljo- 
'os  rex  luda  cum  nobtlibus  &  poteniibns  regni  fui  anno  primo  Se 
echi<i:&  Seutchias  cum  reliquis  anno  vndccimo  regnifui. 
1  Coinquinatuses  cum  mortuis.'.  cum  infidelibus  qui  di- 
uniMmrtui,  Mat.h.S.  lap.  Dimittcmortuofcpclirc  mor. 
^OS.Filtjemm  Ifraelinter  eos  captiuati  communitcr  tnqutnaban. 
nr  cibis  totum.vt  diaum  efifupra  Tob.  i. 
5  ^cputatuscscumdeiccndcntibusin  infcr.i.c«m  i(io/o- 
«risintercos  commorando.Vrxmijit ergo:Qaidc(\  l(TZcl.i.:}U£ 
I  caufa  iftorum  malorum  fuper  le  venientiimi&  rejpondit. 
-?  Dereliquifti fontcm  fapicntie.'.7«ia dereliquifli  Dcutuu. 

5  Nam  fi  in  via  Dei.tibi  ojtenja  per  legem  &prophetas. 

6  Habitalfcs  vttquc  in  pacc.a  Deo  tibi  concefia.  Vatet  enim 
t  decurju  veteris  tcstumenti,  qubd  quandtu  in  via  Dei  ambulaue- 
'^''hinterrapronilfionis  pacifice  habitaueruntt 

7  Difcc  vbi  fitprudcntia.  infufa. 

iS  Vbi 


i8  Vbi  fit  virtus.  Ctmiliter  infufa ,  nam  ficnt  rirtutes  politicx 
ex  aciibiis  ai  qutficx  conneHtinttir  prudenti^  politictt ,  vt  habetur. 
6.Ethic.fic  virtHtes  moralesinfufjtconncSimtur  prudetiti*  diuinit 
vel  infufa. 

19  Vbi  fit  intclleftus .  Efl  autem  intelUflm  proprie  habittts 
prtncip.-orurti:  Art  CKliveroJidei funt principia omniim credibiliiiy  F 
et  iderifides  qux  efl  virtus  intelledualts,cii  huiufmodi  i-:tulle£ius. 

20  Vt  fcias  C\m\xi.i.per  ipfamfidem qu^  efi  lubflantia  tcrumfpe 
randa'im,ar^umentum,idefi,ccrtitudo  non  appattiitiurn. 

21  Vbifitlongiturnitasvitx.f.viwrfiirrwa. 

2 2  Et vi£t^i$.'defi fruitio  benti. 

a l  Vbi  lit  lumen oculoru-.pf»' apcrtapvime vetitatis  vifionf. 

24  Et  pax.  Vax  dicit  omnimodam  appetitus  quietationem,ptr  fi~ 
dem  enim  cognofcimus  certitudinaliier ,q\i6d  tfla  funl  in  Dco  obie- 
iiiui::&  in  beatis  fpiritibus  (ubieHiue. 

25  Quisinuenitlocumeius?  Hic  confequSter  infidelesab  hac 
fapientia  excludit,dicens  :  Quis  inucnitlocum.  q.d.  nullusde 
infidelthus  quantumcunqut  pottns  &  magntis,  ideofubditur. 

z6  Vbi  funt  principes  gcntiura.  Tempore  namque  Burncb  cd 
ptiuatis  rtgtbiM  Ifratl  &  luda,  omnes  terr^ principes  erantidolo- 
latre  &  infidtlis. 

27  Qui  dottiinaturfuperbcftias  qu?  funt  fupcr  tcrram. 
pervcnatioiiis  exercuiuni. 

28  Qui in  auibus coeli  ludunt. per  aucupium. 

29  Qui  argcntum  thefaurizant,  &  auruminquo  confi- 
dant.per  b^c  cnim Ipeiant  oh'ine>c  juper  alia  regna  dumimum. 
jo  Etnoneft  finisacquifitionis  eorum.  quia quanto piurtt 
acquirHnt,tanto  adalia  acquiretida  ardenttus  anhelant. 

3 1  Qui  argcntu m  fabri.  inde  faciendo  monttam,vel  idola. 

3 2  Et  foliciti  funt.  de  obttnendo  quod  capiunt. 

5  j  Ncceftinuentiooperum  iWonnw.quiafrequcmerpreue 

niuntur  mt.rte,antequam  pnffint  opus lutenium  perfit  erc.  idco  dici- 

twr.Exterminati  (unt,&c. 

34  \u\itncs.nioribus &  etate, 

3  5    Viderunt  Iumcn.i«  bofisfcnfibilil: fuumponentcs finim. 

36  Viamautcm  difciplina:  ignoraucrunt.  DeitiUttones 
entm  lcnlib  tcs  lianc  nocitiam  imptdiunt. 

37  Neque  intciIcxeruntfemi.eius./.wo</of  «««/MWWififaw- 
j8  Ncquc  filijcorum  fulcepcrunteam.  mclh  nutrtti,&  in 
fenfibdihus  deleiiationib'<s  <ici.upaii,liiut  patrtseoruni. 

3  9  Non  eft  audita  in  tcrra  Chanaan. i»  qua  ante  filios  ifrael 
habiiaueruitt  idoUlatix pifjimi ,vt  patct  in  libris  T>{um.&  Dtu- 
teronom. 

40  Ncque  vi.  eft  inThem.  «owcn  efiterrede  qua  fuit  Eli- 
pha7Themanites,  qut  non  ponebat  niji  prxftntem  vitam,  vt  diciu 
futtjuperlibrum  lob,  &idem  videturfuiffe  dealijs  habitatonbm 
iliius  terr^.nam  tflefuit  demaiortbus  (3 prudentioribus:proptcrea 
extlufi  erant  afapientia  diuina  qu^ ftlicitatem fonit  in  vita  futura. 

*  Filij 


1047      GlorGrcl.&  NlcoIaideLyra 


104 


A  FibjquoqueAgar,  qui  t  cxquificruntpru 


101  c*. 


|co"nEu:  dcntiam.qua:  dc  tcrra  cll,ncgotiatorcs  tcn? 
&  Thcman,  &  t  fabulatorcs,&:  cxquiiitorcs  3 
prudcntiar&intcliigcntix:  viam  autcm  fa-  J 
picntix  ncfcicrimr ,  nequc  commemorati 
iuntlcmitas  cius  .  O  Ifiacl  quam  magna  d\  ^ 
domusi;ci&  ingcnslocuspoacilionisdus.  ^ 
Ma<^nus  clt ,  &c  non  liabcc  hncm,cxcclius  &^9^ 
immcnius.  lbifucrunt|rigantesnominatj,  [° 
illi  qui  ab  initio  fuciuntltatura  magna  lcie-  12 
tcsbcilum.  Non  hosclcgitdominusncquc  |^ 
viamdilciplinxinuencrunt:  proptcrca  pc-  ^j 
licrunt.Et  quoniam  non  habuerunt  iapicn- 
liam,  intcricrunt  propter  iuam  iniipictiam. 
Quis  afccnditln  ccelum,  &  acccpic eam ,  Sc 
cduxitcam  dcnubibus?  Quis  transfrerauit 
marc,  &f  mucnit  illam,8c  attulit  illam  liipcr 
aurum  clcd:um?Non  d\  qui  pollit  iarc  vias 
B  ciu.s,ncqucquicxquirati'cmitaseius.  Scd  ^^ 
quifcit  vniucria,  nouitcam  :  &  adinucnit  lo 
camprudcntlaiiia.  Quipiieparauittenam  *' 


16 


17 


19 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4e  I  Filij  quoquc  Agar.  ^g^neni,  quimodo  dkmtur  Saraceni, 
vfyrpa.irs  (ihi  nomen  a  Sara libera ,  lum tamen defccnderint ab 
»/tg<ir  a  cilla  ^brahe. 

X  Qui  cxquifierunt  prudentiam.  funt  enim  afiuti  in  terre- 
nisiu  r  i. 

3  Et  fihuhtOTCS.  ad  decipkndum  in  mercatiomhushmines. 

4  Et  acquifitoresprudentiai.  ^«/  prbprii  efi  de  frafentibm 
tanttrt. 

5  Viam  autcmfapientiinefciunt,  <j«rf  »w«^/ra«f«</«io- 
nafuiHtj.t^flcurunt, 

-,6     O  Ifracl.H/c  lonfequfttteroflenditurquib.  conceditur  fapien- 
^  tia  diuina,i:um  dicitur^O  Krachconftdera. 

7  Quam  magna  cft  domus  Dei.»-  ca^lum  empyreum  ,  quod 
efl  locut  beatoru>u:eJi  inim  calum  [upiemum,et  per  conftquns  ma 
ximi  r.xie'fuTH,qua)it6  ma<iis  diflat  a  crnrro  mundi. 

8  Magnus  eft,&  non  habet  imem.i.terminationemfiuefini 
tionrm  a  parte  poff.nam  i(l  incorruptibiUs. 

j     Excelfus.  qiia  eft locus fupremus,vt diBum eff. 

10  Etimmcnfus.  mnftmpiuitir,quianuUiXcreaturaftceftim 
Vteuja,(fd  ptr  comparationtm  ad  nos ,  qui  quantitatem  eius  metiri 
non  polifmiis, 

1 1  Ibi  fuerunt  gigantCS.feoc  non  refntur adUteram  immedia- 
ti  prxctdentim,>am  in  cflo  cmpyreo  non  fucrunt gigantcs,qui  [unt 
hnmtncs  iniompofiti muribus,led  refcrtur  ad  hoc  quodprfdicitur, 
Non  cft  audita  in  tcr.Cha.  in  q-ia  hubitauevuntgigantts^vt  ha 
bctur  t^um.  10. i-  ibi  vid<mus  monflra  qu^dam  fiUorum  Enach de 
genere  giganten,  cjubus  comparati  quaft  locu^lx  ridcbamur. 

12  ScictMcshclhim.i.arumbellandi. 

1 3  Non  hos  elcgit  dommns^inpopulum  fibi pecnliarem  ficut 
tlcgit  Ifyaclitn, 

*  14  Ncquc  viam  difciplin.  inue.  nam  immpofiti  moributfue 
tunt. 

1 5  Proptcrca  pcricrunt.  filij  enim  Ifrael  cos  interfecerunt ,  vt 
t  babetnr  in  libris  lofue  &  ludicum. 

16  Quisafccnditin  ccdnm.quafi dicat,nullus  hominum,fcili 
ttt^nic  ihrijti  aduentun^cr  p>o  tcmpore  illo  loquitur  Batuch. 

17  Quis  transfrctauit  marc  &  inucnitillam.7.</.n«//w/)fr 
taltm  trjnsfriiatwntm  p"tuit  inuvmrt  japtcvtiam  diuinam. 

18  Noncft  quipoflit  fcirc  vias.  mturali  virtute,ficut  inuen 
ta  tjifjpient  aoiulvfophica, 

19  Scd  qui  (cit  vniucrfa/u/'Vfr,Df«r. 

30  Et  admucnit  cam.  ideil,  habet  eam perfeipfum,  &  nonper 
dcilonm  aiiH)/i. 

X I  Qui  praeparauit  tcr.  nam  in  xternum  durabit  a  parte  pofi, 
ficut  Cr  alu  rnundt  pai  tcs  principalestmeliorabumur  tamen  mfnis 
qualttatibus  in  mi  ndi  innouatione. 

iz  Et 


2J 

15 


i6 


17 


22  ina:ternotcmporc,&:repicuitcambipcdil>  { 

^quadrupcdibus.Quiemittitlumcn8^v.  i 

dit:  &  vocauit  illud ,  6i  obedit  illi  in  trcmo  ! 
re.Stclle  autcm  dede 

,                           /1     aa  SteUxautfmdederunt,tt(  , 

runtlumeninculto    .{«Thcod.Cunaa.inquit  1 

dijs  iuis,   &  lactata:    parcntfaaori.Qaicquu 

liinr  Vorara'funr&    faaumcft  .cuftoditpro  • 

lunr.VOcatazlunt,&.    prJostcrminos.Cuaodia  1 

dixcrunt:  Adiumus.    aut  flcUaru  vocat»4pp»:^  ; 

Etluxciunreicuiu-  .i  tempora & opportum  ] 
,.                   r    ■      tates.  Nam  vnaquiqm 

cunditatc,  quitecit    definitioorimrtcmporc  , 

i8  illabtHiccIlDcu.snO     hVoiihxcinttrnsvijHtai  i 

n»,-  fi.r,^;^^atr^^^Uit^    '.'.■Idcm.Scrmoiftcnobr  i 

,^  ler,&noxitimabit  daucidcoflcnJit.vnigcn'  1 
50  aliusaducrius  eum.    tumnaturamhumanan 

Hic  adinuenit  om-    aflumpfifle,  iplumc^vn  1 

,./-.    ,.      ucrforum  cflc  opificcn  ' 

ncm  viam  dilcipii-    &fapicnti=Bfontem:illio  l 

^^  na;,&tradidit  iilam    ctiam  ipfum  cfle  fafton  | 

T  ^   U.,..^,.^r^    Aj-    &dominum.  Etdcipli  1 

Iacobpueroiuo,&    aitinproucrbijs,D.«l  ' 

liiael  dlledlo    fuo.        creauit  me   iniuum  vimti  •*' 

Polt  hec  in  tcrris  vi-  b  ^«^!''"'' '"  "/'*'"'  ^"^  •  ^?  ^ 

P       ...  *■_            1         .      cnim  Deus  vcrbum  ill  1 
ius  cltj&  cum  liomi-    dicit,fcd  Dci  vcrbi  ab  ip 

nib.  conueilatus  cll.    fo  pr^parata  fapientia.  ; 

^  Cap.  , 


32 


2  2  Et  rcplcuiteam  bipcd.  &  qnidr.i.auibus,  hominiktjii 
a.uvialihi  sMc.tenim  aitcs  habitent «  aere,communius  tnmniL 
mentnm  accipiuri'.  :n  terra, 

23  Qiiicmittit [[imcn.namfecundumeiasordinationcnhim 
Jotis  &  lii''e  d:ffu;ditur  per  aeterr:. 

24  Et  vocau it  iilud,&c.  nam  fecundum  tius  ordinatiomL- 
mcn  foiis  &  lunp  quodammodo  reuocatur,quando  ceriis  ttr 
iclypfa>ifur. 

25  Stclla:  dcderuntlumcn.rcc«»«^«'»  ^"  ordinationem, 

26  Et  Istatae  funt.  Locuiio  ejl  metaphorica  ftcut  cum  didtia 
Pratu ni  ridct.^wM  corpora  c^lejiia  non  funt  animata fecurt&  D 
najcehuni. 

27  Vocat3efunt&dixerunt:adfumus.  llluddicerenm. 
aliud,  qtum  curfum  fuum  Itcundum  ordinationem  Deiperficerc, 
2.8  HiC  cft  DcUS  noftcr.  cui  obediunt  corpora  caUflia  &  w 
reflrta. 

29  EtnonKftimabituraliusaducrfuscum.w'"»  litjh 
dii  f<ilft, 

30  Hicadinucnit  omncm  vi:^m,Sic.ducentemadviti 
glorix, 

5 1  Et  tradiditillam  lacob.  lacob  autem  (3  ifrael  idem  hot 
fuittftd  primo  vocatus  eft  lacob,  idefl,  fupplantator :  poliea  ifra 
idtli,vidcns  Deum,vd  direauscum  Ueo,  Gcn.s  2.f.perquodde 
gnatur,qudd  tn  via  perfcciior.is  oportet  hominem  pnus  ludan  " 
fajjionibiis  ipjasfuhvicicndo  per  cxcn  itium  vinutis,  poficaptifi 
tncontcmplaiionevcritatis.vnde  dicit  Greg.fupcr  E^ech.Qtitct 
Kmplationis  arcem  tenere  defidcrant,prius  ncceffe  eii,vt  in  catn 
aClionis  fe  per  exercitiaprobetit.Et  Vhilof.-j.Thyficorum.Scda 
&  quiejc  etido,ide(i,  fedatis  pafjionibus  fit  animajcicns  &  prude 
&  idto  bcne  dicitur ,  quod  fapichtiam  diuinam  dedit  Deus  Ui 
&  Ifrael,quia  pafjionibiis  Jupplantatis datur homini contcTiifi- 
vmtatis. 

M  Poft  hxc  in  tcrris  vifus  cft.cum  hominibusconui 
fatUS  C&,Qufid  pottfl  dupluiier  intelligi.  ^no  mud, ,  vc  jit  >eU 
prueriti:  quiapoft  iUuminationim  lacob  patrtarchf  ,Cdation 
legis,defccndentibus  txfuofemine  Exod.zo-Deus  apparuitWl 
pulo  Exod.  24.C.  Afccnderuntq;  Movlcs&  Aaron.Nad 
&  Abiu,&  (eptuaginta  cx  fcnioribus  Ifracl  ,&  videru 
dominum  T>cnm.Ec  fubditunbidem.  Necnolupereosq 
procul  reccflerant  dc  filijs  Ifracl  mifit  manum  luam,  \ 
deruntque  Dcum  &C.CM>wi///x«ww  conuerfatuseflqua» 
ginta  aniiis  ,  pr^btns  eis  manna  &  aUa  beneficia  muiia,  fecum 
quod aicitur  Tfg^.b.fecundirn  translationem  LXX.interpretii 
Qiiadraginta  annis  proximus  fuigcncrationihuic,* 
^lio  modo  vtflt  prophetia  de  futuro^quiapofl  tempus  BariuhC 
fius  Deus  &  homo  cum  hommibus  comerfatns  efi,  loan.i.a.y 
bum  caro  faaumcft,  &  habitauit  in  nobis,  &c.  i'¥ 
perJeHior  expofitio,quia  conuerjatto  pnmajutt huius  figura. 


iM? 


Barueh.    Cap.lV. 


C  A  P. 

A    yiktfiliher  manda 


II     II. 

^KsIc  libcr  manda- 
'TJieod.Vtpote,da  a^  ^^3  |,  tommDd,  bC 

irs  aflumptionem  ^^^J)  ^«^xqucdtin  ?- 
ligcnitifilijDfi,  £f  ternu.   Omnes 

v  aux  eft  in  4:'eriium-  .  -  . 

•c?us  enim  teftamg  ^"1  fenent ea ,  peruenicnt 
1  m  fincni  accepit.  ad  vitamiqui  autcm  dere- 
,ms f  iterient caper-    ijq^eiut  eam.in  moitem. 

jmetit  cdvttam,quiau        "1  ' 

tn  dmhquerunt  eawy   Conucrterc  lacob ,  &^ap- 

<  monm.  vtriufque    prehcnde  eam  ,  ambula 

iiemoftendir.  ^  j  /   i      j        _ 

per  viam  ad  Iplendorem 

<us  contra  lumen  eius.  Ne  tradas  altei  i  glo- 
iamtuam,&  dignitatem  tuam  gend  alienaf. 
.  -    •  /       ,r  v^  K  Beati  fumus  ilrael ,  quia 

VBnti  jumus  lfr.&c.  b  r>.  i  • 

•  ]dcm.Nullum,in-  quasDco  placcntj  mani- 

i  babcmus  ^nora-  f^fta  f^nt  nobis .  Animx- 

t)nispra:textum,ga  ,,               i       r-»  • 

ctiorcsnosfeciteo  q^ior  dto  popuius  Dei 

r  cn  qu?  placentilli.  memorabilis  Ifrael .  Ve- 
rmdati  eftis gentibuSi  non  in  perditionem : 
^  (<I  propter  quod  in  ira  ad  iracundiam  prouo 
cftisdominum  jtraditique  cftis  adueriarijs. 
I.acerbaftis  enim  eum  qui  fecu  vos  Dcum 
aernum,imm6Iantes  diEmonijs&  nonDeo. 
CDliti .n. eftis  eum  qui  nutriuit  vos,  8c  contrl 
Etis  nutriceveftralcrufale.  Vidit.n.iracun- 


6 

7 
8 

9 
IC 

n 

13 

13, 
!•+ 

'5 
16 

lii 

20 


21 

22 


lOJO 

23  diam  a  Deo  vcnientem  vo    c  ^dd'ixit.  m  Idcm.  D 

\\  bis,&  dixit: Auditet  confi    ^XZFr-'''^''^^'^' 

26nes  Mon.Adduxit.n.mihi    liquisfibifubditisci- 1  cofufioncs. 

Deus  luaa  macrnum.Vidi    "'f^f'bus  cQ  ludu  di 

.    .^  V  ,.    centcm  profedolu- 

enim  captiuitate  populi    ftumacerbumaddii 

mei,  filiorum  meorum  &  ^if  i"ihi  dominus^ 

filiaru,quamruperduxitil  ^^^^.  . 

27  lisartanus.Nutriui.n  illos  liosin  molcftamfcr- 

cu iucunditate, dimifi aut  "''"tcm rcda<aos.Ne 

•II  n        o  1    o.    V,  rno  cogratuleturmi 

zSilloscumiletu&ludu.Nc  hividui.Seipfumap 

mo  gaudeat  fuper  me  vi-  pcllat  viduam ,  tan- 
='dua,n&clefolaram,imul  ^^^^^^' 

tis  derdicta  lum  propter 
^°peccata  filiorum  meorum,  quia  declinauc- 

runt  a  lege  Dei .  luftitias  autem  ipfius  nefcic- 
^'  runt,  nec  ambulaueiunt  pervias  mandato- 

rum  Dei,  neque  pcr^fcmitas  vcritatis  eius  cu 
i2  iurtltia  ingrefli  funt .  Veniant  confines  Sion, 
^l&memorenturcapriuitatem  filiorum,  &fi-g 

liarummearum^quamfuperduxit  illisjeter- 
?5  nus  .  Adduxit  enim  fuper  ilios  ^entem  de 
^7  longinquo,  gentcm  improbam,  &c  alterius 
38  linguiE,  qui  non  funt  reueritifenem  ,neque 
5P  puerorum  miferti  ftm  t :  Et  adduxerunt  dilc- 

dos  vidu:e,&afilijsvnicamdcrolauerunt. 


ve- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.   iin. 

Hlc libcr  mandatorum.  Toftquam  Baruch  Induxlt  ad  fa- 
pientitedtjideriHm,&  oftendii  quib.datur  &  a  q:w,hic  con 
jiuentn  o{lendit,qUit /it  illafapiecia.f.lcx  d  Deo  data  dihlic  lib. 
j,and.Dei/«/>p/e  ifljapicmia  pr^dUiapropter  quod  dicitur  Dtu. 
.a.HjiccHftipientia  ve^ra  &  intelkclm  coram  popuUs. 
;  Etlcxqua:  eft  in  xtcrnnm.\on.n.lexvetus  per  nouam  efi 
(olita,fedmagis perjcdia  fecundum quod  dicit faluator  Matt.  5.6. 
:o«  venifolueye  hgem,fed adimptere,vt  tbidemfuit  declaratum. 
■-  Omnes  qui  tencnt  cam.  obferuando. 
Q  ^  Perueniet.ad  \'\.f.gratic inpr£Jenti,^glorix in  futuro,licet 
,rpatiesve.te[ia.  duedcntcs,  nonftatim  admitteretur  ad  gloriam, 
e  nt  tame  admittendi  fuo  tepore.f.amoio  impedimeto  per  Cbriflii. 

5  Qui  autemdcreliquerunteam  inmortem.  tranfgre' 
d>!do,quia  decedentcs fiatm  defiendebant  in  gehennam. 

6  Conuerterelacob.  idcslypopule  dejcendens  d  lacob. 

7  Et  apprehende  cam.  per  iugemmemoriam. 

8  Ambula  per  viam.  mon'm. 

e  Ad  fplendorem  cius.  oculos  conuertendo.  ideo  fabditur, 

1  Contra  lumeneius.ta/ej  cnim  non  babent  antefevmbram 

iiorantu  vel  culpx :  auertentes  autemfe  d  lumine  habent  vmbra 

ipte&  ignorantije  anteje. 

i  Ne  tradas  al.gl.tuam,  legem  diuinitus  datam  dimittendo , 

dmus  acceptione  poterat populus  Jfraelpne  cxterispopulisglo- 

rii,fecundum  quod dicitur Tfal.  1 47.i.Non fccit  taliter omni 

n  i.Scc.ideo  fubditur. 

1  Beati  fumus  Ifrael./?oc  dicit  Btruch,eo  q,  erat  depopulo  illo. 

1  QuiaqusDeoplacent.  ideU,mandataUgis  &propheta- 

nr  oracuh . 

I  Manifefta  funt  nobis.in  Uge  &  prophetis . 

1  Animsquior.  Tofttapopuli  exhortatione,hic  confequenter 

pitureiui  conjolatio,& primo  inpcrfona  Baruc  loqucntis,fecun 

t m perfona  lerufalem metropolts,tbi :  Et  dixit;  tertio  in  perfona 

'  iionfolantis, ibi:Animxquior  efto  lerufalcm.C/Vca  primft 

'■/""'•■AnimaEquior.  ideJt,conftantior  &  hilanor. 

"'.  Eftopopulus  Dei.  idefl,  populus  Ijrail Detcultor,  cxteris 

aidotulatriam  dalinantibus . 

'  Mcmora.hi[isKT:ic\.coram  Deo,licet  oblitus  videaris.  ideo 

f''diiur . 

^  Vcnundatienisgcntibusnon  in  pcrditio. /crf  vM/]?i- 

i^idetvobis  intclUHum  ad  veiirarn  emendationcm,ideo  fubUitur, 

^  Sed  propter  quod  in  ira.  i(ksi,inpcccatisvefiris  iraDei 
<inn. 


20  Adiracundiampro.do.tra.cftis,&c.  &patetl!ter4vf- 
queibi  . 

2 1  Contriftatis  nutricem  veftram  lerufalem. <?«.< nutriuit 
vos  corporaliter  bonis  tetnporalibus  ibidcm  abundantivus,  &fpiri 
tualite'-  ditirina  prophetanm  ibidtm babitant!um,ideo Jubdttur. 

22  Viditcnim  iracundiam.  ideft,p(snam. 

2  3  A  Deo  Venientem  .hoc  enim  prfuidit  len  mias  &  alif  pro 
phetx,qui  locutifunt  de  Eabylcnica  captiuitate  ,  vt  patmtfupra  in 
libris  eorum. 

24  Et  dixit.  Hic  confequenter  pcnitur  populi confolatio  in  perfc- 
na lerujalem,&  vt  oppofita  luxtafepoftta  magis elucefcat.Trimo  F 
rccitatur  materia  defolationis.  Secundo  confolaiionis,ihi.E^O  au- 
tcm.  Circaprimu  dicitur.  Et  (iixit.fcilicet,per propljetas  &  atios 
fanclos  defoiationem  lerufaUm  lament.v  tes,  eo  modo  loquendi quo 
Tarijius  dtcitur  facrre  &  dicere ,  quod  populus  ciiis  facit  &  dicit. 

25  Audite  confincs S[on.idcJi  ciuitates affinitatcm  cum  leru- 
falem  habtntes. 

26  Adduxit  cnim  mihi  Deusludum  magnum.  idcfl,ma 
teriam  magnam  lugendi,per  ixercittm  Chald^orum  populim  mtu 
captiuantium. 

27  Nutriui  cnim  illoscum  iucunditatc.  temporibus  Dauid 
&  Salomon!S,quia  tunc  erant  in  magna  bonorum  tcmporaliurn  (^ 
ffiritualium  profpcritate, 

28  Dimifi  autcmillos  cum  fleilu  &  \uik\i.cum ducerentur 
in  Bibylonem  ttmporibiis  leccionia  &  Sedechia. 

29  Ncmogaudeatfuper  me  vid.  qu>e  magis  indigeo  compaf 
jioue . 

30  AmrAtis.defilijsmeis  incaptiuitatemduBis. 

3  £  luftitias  autem  ipfius  nc{cicrunt.pra8'-cc,licetaliqHifci- 
ueriritfptculatii4h,fctlicct,facerdotes  &  Ltgifpcntt  viuentcs  malt. 
52  Nequeper  femitas.  (^uantum  ad  cotifiUa, 

3^  Cum  iuftitiaingrelli  [unt.fcilicet.peenapcr  Dei  iu^lttiam 
ir,flSa,vnde  &  peccaniiurn  punitio  communi  modo  loqucndi  tujii- 
tia  norninatur . 

34  Vcniat  cofincs  Sion.  de  hoc  enim ciuitates  in  circtmitu  Ih 
d-i(^  exiiiemrs frtqucnter  lvqutbantur,ficutfoletfieride  tali  cafu, 

35  Adduxitcnimfupcrillosdelonginquo./ci//c«,rfeC/?<2/ 
d->  a  C5  alijs  regnis  exiflentibus  fuh  Chaldxis. 

3<5  Gcnrcm  ixn^prob^m.ideft^bonisrnoribus  carentcm. 

37  Etaltcnus  lingux.  p>optcrquodminusmiferebantur,quia 
non  intdtigcbant  vtrba  depncantium,ideo  fubditur. 

38  Quinon  iunt  rcucriti Ccncm,Scc. qmbus  tamen  rjjht  ma 
ximb  cornpaiiendum,fed  ubjque  difcreiione  ictatis ,  conditivries ,  & 
fexus  populum  crudeitter  affiixerunt . 

39  Et  adduxerunt  dilcdlos  vidux.i.^7^.f  eius  in  captiuitate 
duxerunti&  ftc  eam  vniiam  (^  dcjoiatam  dimijerurit. 

*  EgO 


Glof.  ord.  &NicoIai  dc  Ly  ra 


1051 

A  Egoautquidponiimadiuuarcvos  ?  Qui.n.  ' 
adduxu  lupcr  vos  mala,ipfc  vos  cripict  de  ma  ^ 
lubus  immicoru  velhoium.  Ambulatcfilij 
ambulatctcgo  cmm  dciclida  fum  ibla .  Exui  + 
i«c  ftola pacis,  mdui  autcm  mclacco obfccra  ^ 
tionis,&c.clamabo  adaltiilimum  I  dicb.  mcis.  7 
Animxquiorcs  cftotcfilij ,  clamatc  ad  domi-  ^ 
num,&cripictvosdc  manu  principum  inimi 
corum.  Ego.n.(j^craui  in  a:tcrnum  falurem  ve  10 
ftram ,  &c  vcnit  mihi  gaudium  afando  liiper  1 1 

mifcricoidia,  qua:  venict 


KLisj* 


B 


iTCrita*. 


noltro.Emili.n.  voscum 
ludu  &  ploratLi :  icducct  15 
autcm  vos  mihi  dominus 


(um  cxulutione. 


•  ldcm.SimiliarimtaVobisaba:[crno  ialutari 

hxc  corimi  quaE  di- 
tlafuatabcato  Daui 
dc,  Euutes  iba>u  &fii- 
biht  miteifsliminajua. 
l^tnimcsautnu  v.ment     ^^^  gaudlO,  &lUCUndi- 

tate  m  fcmpitcrnum.  Si-  '4 
cutcnimvidcruntvicina:  Sion  captiuitaievc '5 
IhamaDco^licvidebunt  &  in  ccleritatefalu- 
tcm  veltram  in  Dco,  quac  iuperueniet  vohis  17 
cum  honore magno 6c  Iplendoie ictcrno .  Fi- 
lijpatientcrluftinete  iram,qua:  fuperucniet 
b    .Jctnatihniun.huL,    vobis.Per(ccutuseftenim '^ 

♦  Thcodoretus-Dcli 
catos  vocat  cos  g  opi 


tcinimicus  tuus,lcdcit6  '9 


bus  ac  rcbus  omnib.    vidcbis  pcrditionem  ip- 

abundant.vf —■■-•■'      -  ' 

Ucxpcriant 


abundant,  vtqui  nul-    finc  ^uVcrt  ceruices  ip- 
ic  aducrfa.  b ,,     '\^  ^,  .-    1     '• 


Tum       iius  alcendes .     Uelicati  20 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  ]^0  aurcm.  Hcconfe^jucnicrponiturmauriaconfolationisy 
•¥  cumduuw:  Ego  autcm.^.r/.  nmtfivMs  petendum  humatium 

aHxiliun',feU  dti4tiiurr,,idio  fiCjuitur . 
C  2     Qui  cnim  ad Juxit,&C.  po'".t ad  venram  corrcBiouem. 

3  Iplc  voaeripictdcmanibus,(5cc.  ad  nomini fui  laudem, 
pr£cipiens  Cyro  xdjicare  teWiplum  in  Ierujdlem:propter  quod  dedit 
fopulo  ludjc  rediundi  liccntiam,vt  habttur  t.Efdrx  l. 

4  Ambulate  filij. rfeWr/tt<ei«  vinutem. 

5  Ego  cnim  dcrclida  fum  fola./ii «r  lamentabatur  leremias 
frophcia  diccns  r/j«n. i.tf.Quomodo  fedctfola  ciuitasplc- 
ra  populo. 

6  Exui  mc  ftola  pacis.  idefl,vtflibus  iucunditatis. 

7  Indui  autcm  mc  facco  obfecrationis.  Antiquitus  enim 
aifitdionis  tcmporc  otabani  bommes  infacco  & cinere,vi patet  de 
7{tntiitis,\olu€  ^.cap. 

8  Et  clamabo  ad  al  tiffimum,&cco«^</c»f  ({ubd  acquiefcat 
piccibus  meis,:dto  lubditur. 

9  Animiquiorcseftotcfilij.  co«yiffm«  deauxilioUei. 

10  Ego  cnim  fperaui  in  aeternum,&c.  idcfi,  quod  det  vobis 
tionfolum  lidutcm  nmporalemj^d ttiam  fccrnam . 

j  I  Et  vcn it,&C. a  fanflo.  idrd,  d  Deo  qui  efi  fatiBuffatiBorum. 

I I  Supcr  mifcricordia,  &c.  ab  aEtcrno  falutari  noftro./. 
a  Chritto  qui  fecundnm  diuinitatem  tji  ab  nterno :  &fic  uelibera- 
tione  populi  faHaper  Cyrum  tratifit  ad  toquendum  de  liberatione 
faHaper  Chrifium  tanq^am  defiguraad  figuratum,ftcut  Ifai.i^. 
loquendo  de  cafu  regis  Babylouis  Jub  ecdem  contextu  litertt  tranfit 
ad  loqntndum  de  cafu  djemonis,  vt  ibidern  pleniusfuit  ditium  ,  & 
adidimfacit  qw.dfequttur. 

13  Rcducctautcm  vosmihidominuscugaudio.  Topu- 
lus  tnim  pofi  B..bylonicM  capuuitatis  rcditum  quaji  continuh  fuit 
inaffi'£lioni:profterquoi  videtur  h^c  fcripturaloqui  fdtcm  prin 
dpaiiter  de  libtratione  faBaper  Chri/ium. 

14  Sicut cnim  vid.vicSion.i.  ciuitates  circa lud^am poptif. 

1  5  Captiuitatcm  a  Dco.vobis ii ftilfii propter pec^ata  vcflra. 

16  Sic  vidcbunt  &  in  cckrimc.idc/i,citd. 

17  Salutem  Vcftramj&C.Si  referaturadliberationem  dcBaby 
lone  tft  hyptrboU;  fi  auum  adltberationcmper  Chrifiigratlam  efi 
locutio  clara. 

18  Pcrfccutus cft enim tcinimrcus  mm.!. Chaldxorum  po- 
fulus fecundum  primum  intcUciiura.Oiabolus  autem  vel quilibet 
tyranus  perfcqucns  eccUftam  quantum  adfuundum. 

19  Scdcito  videbisperd.&c.  ^aCyrusdefiruxitpopuluChd 


lOj: 

mci  ambulauerunt  vias    Tum  hortatuscos,vt 
r  ]    JTL- r  pcrpoenitentiam  fibi 

2 1  afpcras ;  dudi  lunt  enim    ^ompatcntfalutcm. 

22  vtgicx  diicptusabinimi 

j^cis-  Amma^quioreseftotefilij,  S^proclamatc 

25  ad  dominum:  eritenim  memoria  vcftraab 

^^  co  qui  ducit  vos  .  Sicut  cnim  fuit  fcnfus  ve- 

28  fter,  vt  crrarctis  a  Dco  :  dccics  tantum  itc- 

*9  rum  conuertentcsrequirctis  eum.  Qui  cnim 

induxit  vobi*mala,  ipfenufum  adducctvo- 

bis  fcmpitcrnam  lucunditatem  cum  falutc 

^'  veftia.  Animisquiorefto  IcrufaIem:cxhorta- 

^~  tur  enim  te,qui  te  nominauit.  Noccntes  pe- 

ribunt,  quiteuexauerunt :  &:  qui gratulati 

lunt  in  tua  ruina ,  punientur.Ciuitates  quib. 

lcruieiunt filij  tui, punientur:  8^qua:  acccpit 

34  filios  tuos:Sicut  cnim  gauifa  elt  in  tua  ruina, 

&la:tata  clUn  cafu  tuo  :  ficcontriflabitur  in 

fua  delolatione  .  Et  amputabitur  cxultatic 

multitudinis  eius ,  &  ^audimonium  ciuscrit 

56  in  ludum.  Jgnis  enim  1  liperueniet  ei  ab  jcter- 

i7noinIongIturnisdiebus:&.habitabituradi- 

monijs  inf  multitudinetemporis.  Circum- 

fpice  lerufalem  ad  Orientem  ,  Scuidciucun- 

diratcm a  Deo  tibi  venientem.  Ecce cnimvc- 

58  niuntfilij  tui  quosdimififtidifperibsrvcnJDtt 

S^  colledi  abOriente  vfquead  Occidenrenvitt 

vcrbo  t  fandigaudcntes  in  honorem  DcL 


diorvm,&  ChriHus  diaboli potentia  confregit,&etiam  tyraikl^  { 

20  Dei  icati  mei  am  Sic.i.grauiter  funt  af/idli  ab  aduerfgjiu  I 

2 1  Dudli  funt  enim.  in  captimtatem  & mortem. 
2z  Vt  grcx  direptus  idefl,rapfus  perpr^dam. 

23  Animxquiorcs  c(\otc fiUj.fufiincndopatienter. 

24  Et  ^clamate  addo. (ji^iliberabit  vospoteier,  idcofnh&li.' 

2  5  Erit  enim  memoria  vcftra.  in  bonum. 

16  Ab  eo  qui,&C.f.  a  Dco  qm  permifit  vos  in  captiuitatHnu 

27  Sicut  enim.vi  errarctis  d  Deo  ptr  multiplicem  idololatrim 
ficut  vatet  5 .  \eg.&  z.Varalip,  ^ 

28  Dccicstantum,&c.requiretiseum.  ToH  reditumetih 
captiuitatis  Bahylomcicnonkgnniur  ludpfuiffe  idololatr[,tiifii 
quipaucitcmpore .yintiochi  Epiphanis,  dutii  ttiamadhocmi 
ttmore,quaminftdtlitate:vt  habetur  1.  Machabe.&  i.ifiatawi 
requifttio  Dei  magis  impkta  fuit  in  apoflolis ,  &  alijs credtntil» 
de  litdaifmo,vt patet  ^dum  2.&  4. 

29  Q n i  c n i m  i n du X i t  vob I s  m al a,  fciUcet,pcene. 

30  Ipicrurfum  adducct.^ttc.//^(/«i/»>«^iTO/;/«'<>w  r/?  in<tfe 
tione  tatiuf  <  flrfiis  per  Chrisium. 

j  I  Animxquior  efto.  llic  confequenter  ponitur  cofolatit  ini 
tia  ex  petjuna  Oei,(^  primo  fit  mentio  de  captiuitatis  Babylonict 
beratione,feciido de pupidi  fidelis exultationc,  j/>:.Exui  tc  fcru 
le.OVca  primum  ponitur  primo  aduerfariorum punitio, ut  dtiiiK 

3 1  NoccntCS.tibi,idefi,Cl}aldei. 

i  i  Pcnhnnt.fubiet{i  &  <iepreljt,  Cftera patent  vfque ibi. 
34  Sicut  enim gauifa  cft  in  tua  ruina./..i?c77j  cijaldnica. S 
cotriftabit  in  fua  dcfolatione.  per  Cyrum  &  Danu,  vt  ly-^^ 
turDan.^,  _J5  lgnis.ti.&.C.f.dijpofitus aDeoquiefitterttUS,il 
etia omnia  futura  pieuidit  ab  fcrno.B.ibylon enim que  erat  nict 
folis  Chaldpru,fu.t incenfa  pro  magna parie ptr  Cyrit  (^  Dai 

36  In  logiturnis dichns,quiaiio fuii reedtficau^ledtnagisf 
jteahominibus  ittljabitabi!isfatlaffatiimalia vencnofa  &  tno  \ 
firuofa.ftcut  prfdixit  Ifa.  i  ?  .Secudo  ponitur  captiuitatis  liberati 

37  Circunfpice  Jerufale,&c.w<fee«/wj  venitCyrusaddeflti 
dTt  Babylontam,&  ad  dandum populo  ludaico  redtwidilicetataf 
idco  fuhditur.Eccccnim  veniuntfilij  t\xi-& jcquitur. 

38  Ab Oricntc  vfque in  Occidcn.?,«^  omtiitoco  vbifutt 
difperfi,quia  Cytus  qutfuit  monarcha,  publicauit  dtciam  Ucentu 
per  totum  impcrturn  fuum,vt  habetui  i.Efqr.i- 

3  p  In  verbo  fandi.'. ?'«  vcrbo  Dei,  qui  efifantlujprcioritm. 
per  Ijaiam  lercmiam  &  alios prophttas prgdixtrai  Imtic  rtditu 
40  In  honorcm  Dci.  Quiaredeuntes  ^dificautrunt  templi 

in  Jerujalcm  ad  honorem  diuinum . 

*CAP. 


l^B 


Baruch   Cap.V.  &  VL 


iGy4 


C  A  P.       V. 

'Xuctclcrufalemftolaludliis  i 

&  vexationjs  tua:,  6<findue 
te  decoic  &  honore,  t  qux 
a  Deo  eft  tibi  lcmpiterna  - 
gloria.  CirciidabictcDeus  3 
diploideiuftitia; ,  &  impo- 
ji:  mitram  capiri  tuo  honoris  aecerni .  Deus 
cimoftendet  {plcdorcm  fuum  in  te,  c]ui  (ub  5 

cqlo  cft.Nominabitur 

a  ax tuflitie,& honor,&c.  ^-i   •      '       "  -  ^ 

$\  rheodor.  H?cnomi     ^"»"1  ^^^1  nome  tuum 
naiunchabet,proptcrca    aDco  in  rcmpitcrnii, 

adamconcurriintcun-  iult,tijE,  &i  honor 

diSaluatorisennTi  paf- ar  .  ^ 

iiccddiditillam  fplendi    pictatis.  Exuigc  krula  7 
dal&illuftrem.  iem^&J^la  in  excciro,& 

^cirumrpiceadOricntcm,5;.vidc  collcclosfi  8 
lic  tuos  ab  Oricntc  fole  vlquc  ad  Occidente: 
inerboIandigaudcntcsDci  mcmoria.Exie-  10 


b  Ohumbrauerunt  aute^&c, 
^  Theod.  Hxc  accedcrc 
videntur  adeaquxdixit 
Dauid,  M'jines  exultaueriit  Pfal.ni. 
rtcinetes^&  colles  ftcut  agni 


1'  runt.n.abs  tepedib.  dudi  ab  inimicisraddu-  ^ 
,    cet  aiitillosdfisad  teportatosin  honorcmfi 

14  cut  fihos  rcgni.Confticuic  .n.  Dcus  humiliare 

1 5  ocm  monte  cxcelfiim, 

i<5  &  rupes  pcrcnncs,  & 

J7  conuallcs  rcplcre  in  x- 

jg  c|uaUtatcm  tcrrre  >  vt 

ambulct  ifracl  dilieen    oHiu.Sy\uzs  crgo  figurate 
10        -1  FA  ■        vocatgetcs  interiaceres. 

.9  tcr  in  honorem  Dci.  ^    -  „on  fcrcbat  Deo cuhu 

Obumbrauerunt  aute  ^  pietatis:  Ifraele  tii  redcii- 

fylux ,  &  omnc  lignO    '^cu  omni obfcquio ho 

luauitatis  Ilrael  man- 
dato  Dci.  Adducec  cih 
Dcus Ifi-acl  cum  iucun 
ditateinlumine  maie 
ftatis  [uXy  cum  mifcri- 


20 


21 


22 


norificeprofecuti  funt. 
c  (umrmjiricord.^f^ldcm. 
Mifericordia  quidem  v- 
fus  eft  erga  populum:iu- 
ftitia  verocontra  Babylo 
nios,  Illi  n.peccantcs  per 
caftigationem  cmolnme 


.    .,.  .  *^  tumadeptifuntjliosve- 

cordia&iultltia,  quas    roviaoriareddiditdemcE 

cft  cx  iplb.  tiores  &  magis  impios. 


P         NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    V. 

1  TXuc  te  Icrufalc.  Hic  yliimof^b  novme  lerufalerrt  hduci- 
l,'urpopulks adgaudium  & exaltattonem,cum  dicitur.Exac 

(Clruf.ftola  ludus  5c  Vcxationis.  Mcs  enim  erat  antiquitusy 
o  ' huc  eji  m  aliquibus  terris,adue'ftiat:s  tcmpore  vefies  liigubres 
Acc>ere,&  redeurite profptrttate  ilhs  atportere.  Etfi  in  hac  parte 
dir atnr  ftrmo  adfynagogam  pro  tempore  reditus  captiuitatis  Ba 
bfhiCit ,  efifermo  hyperbolicus.  ft  autim  ad  ecciefiam  ffl  magis 
plais,propter  quod  intendo  literamfequi  ifio  modo  referendo  par- 
imdtempus  gratix,&  partim  ad  tempus  glorix,ideo  fubditur. 

2  vDcotibifemper  cftfempitcrna.  ^onz.Qii^fer gratia. 
'mcboatnr,  &  inpatria  confummaiur. 

?  Circundabit  tc  Deus  diploide.^«*  efl  vcfiis  militarls.  Et 
airurdduflo  duplas ,  qnafi  duplex  vcfiis :  per  quam  intclUgitur 
!{uex^otaglori£,fiilicet,a»irnie  C?  corpons. 
I  Imponct  mitram  capiti  tuo  honoris  xtcrni.quod  vide 
mi  implctum  in  pontifictbus  loid  tejtamentt' 

5  Dcusenim  o^ct\(}iCi,S<.C.per agmtione  veritatis  euagelice. 

6  Nominabiturcnim  tibi  nomcn  tuum.  '«  fempitcrnum 

poiuHitis:vndedc  Chrifiire^no  d  citur  If  .9.^.  MultipHcabi- 

tueiusimpcrium.&pacis  non  eritfinis. 
2  7  Exurgeleruf.&  i\!i'mexci:\(o.i'i'ft,in ci^lmine virtutis. 
^  Etcircijrpice  ad  Oriente,&  vidccollcaos  filios./rfff?, 
ChHum,de(jitoditit'r  z,mc.i.sj.  Vifitauitnosoricnscxalto. 
^  fn vcrbo fanfti.i. Chrifi',qui  eli  favchffaifiorum,Dati.^. 
loGaudetes  Dci  memoria.  ipoiioli.n.o-  alfj  cr.  d^  ntes in ec 
ileiprin,itiua  t.am  in  tormi  ntis  politi ,  owidebarrt  ex  memoria 

CMi  wiS.^.^.lbantapoftoli  gaudentesdconfpeftu  con- 

ciUj, 


cilij.qm  digni  habitifunt^  nominelcfucotumeliapati* 
11  Exierunt  cnimabste.<^<fi7,rtrc. 
'12  Pedibus  dudliab  inimicis.n<jj«/»^e^«f»rfr«i«ce^<:««>-a(< 
mortem  nudis  pedibus  vt  condtmnati. 
15  Adducetautillosdominusadteportatosinhonore. 
nam  animte  eorum  portabaniur  honorificc  ab  angelis  ad gl..ria.  Di 
citautem:idte.  eo  ^efi  vnaecclefiamilitans  ^triumphansfeiJi 
dum  dupicem  fiatum,fi  ilicet  vite  &  patria:  &ftc  de  vnofiatu  ec- 
clefix  rapti  crudeliter ,  portabaniur  ad  aliumfiatum  ecclcfiie  ab  an- 
gelis  honorifice.  Votttl  eiiam  totum  exponi  de  ^atu  viafecundim 
tepora  diuerfa.  T^  epifcopi  qui  tepore  primitiua  eccleficc ,  primi  de 
ecclefus  ad  tormeta  raptebatur,  modo  adfuas  ecclcfias  d  militibus, 
&  ffons  notabilib.  in  prirtcipio  honorifick  deportatur,  iofubditur. 

14  ConftituitcnimDeus,  i</fi?,  rf/j^jo/iwjf. 

15  Humiliarcomnemmontemexcclfum./rf^^^.tfwpora/e 
dominum.  l^ndt  &  Conjtantuuts  imperator  txhibuit  beato  Sylut-  Coftantinus 
firofl'at(>ris  officium.  bcati  Svlue- 

1 6  Et rupes perenus.i.reges,quorum  regna  diu  duraucrunt.      ^'■' 'tfacot. 

17  Etconualles. 'rfc//,zr^woj/7r.f»iBCf.  E 

18  Replcrcina:qualitatcmtcrra:.u«  »»<!»» «f/(_/M?wfo»«e 
nire,i'i  quanon  efi  acceptio  perfonarum. 

1 9  Vt  ambulct  Ifrael.  id^flyfidelis  populus. 

20  Diligetcrinhonor£Dei...'<rf/'anc.w-t/i/i^f»^'Swo«£'yec/c 
bet  nequahtas  di3a,qa  magnusfu  ut  paruus  ,fficere  pot  in  Dei  via. 

2 1  Obubrauerunt  aut  iylux.i.angelijanai &  eccltft.e  mini- 
firiffua  prxftdentia  confortant ,  ^  dirigunt populnm  in  via  Dci  vt 
fii  ptriieniat  ad  lumen  gloriiC  cum  iucunditate.  ideofubditur. 

22  Adducet  enimDeus  Ifrael.cww  »2«/m'co)'<//a  c^jV^mV, 
qu^ftm^ir  yc  ccntcmnantur  in  omriibus  openbus  Dei.Cui  efi  Ijonor 
&  gloriu  in  feculafecubrum  .Amcn, 


y 


Incipit epiJioU  qmmmijit  krerniasad  lud^os ^  quicaptiui erant in^^abylonetCuius  epi^oU 
JcnptorfuitBaruchipropterquodadiungitureiusltbro. 
C     A     P.        V  I. 


Ropter  peccata  qua:  peccaftis  antc  i 
Dcum,abduccminiin  Babylonia  * 
captiui  a  Nabuchodonofor  rcge 


Babyloniorum  .     Ingrcfli  itaquc  in  Babylo- 
nem  eritis  ibi  annis  plurimis ,  &  tcmporibus 
5  longis  ,  vfque  ad  gcneraciones  ieptcm; 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.     VI. 

TRopterpeccata,&C.H^c  tfifeclidapars  principalis  huius  U 
■f-Jri,in  qui  ponitur  epifiola  lerenM  ad  ludxos ,  qui  captiui  erat 
'"  ^"y^o^ff^^ms  fcriptor fuit  Barut  h,  fp  quod  adiungitur  tius  li- 
brci.tdiuidiiurin  tres  partes,  naprimopnniturcaptiuitatis  buius 
tau.fecundo prohibetur  idololatria,ihi:]<iiinc  zmcm.tertiofub 
!!'  ""^  fi^tltiplex ignominia,  ibi:  Nam  ligna.  Circa  pnmum 

j  roptcrpcccata qux pcccaftis./.?«  lerufalcm  qu<e  trat  ele- 
"  ^  ttiuinum  culiurn^iO'  tuarn  in  ternplo:nam  in  plateis  lerufale 
^  ^trijstempli  fucnmt  ardt  cdiix:  vt  patet  ^.l{eg.&  2.  Varal. 
^  .dduccmini  in  Baby.Ca.  ex  quo  vidctur ,  quod  hfc  epifiola 
'""■fiptafertTanfmij^ranuncm  louib.m  &toium  qi»  cum  eo  du- 


{iifi*erunt  in  Bahylonem 4. '{eg.t^.  (^  ante captiuitatrm general^ 
fub  rege  Sedt  cha  fada,&fic  Icremias  in  hac  epijiola  loquitur  huic 
captiiiitati  per  rnodum  f  turi,ftcut  in  epiiiola  niiffa  tranfmigratis  ? 

cum  loachtrn,qn£  hab<  tur  Iercm.19.  loquitur  per  modiim  pra:ttri- 
ti,veruntamtn  h.tc  epifioli  fecunda  nonfuitin  Bahylonem  miffado 
nccpofi  mortcm  leremi.t  Ba>uchillarnportauit  ih'd'jm:  &eamle- 
git  traufrnigratis  cum  leconia  &  captiuatis  cum  Sedechia. 
3   Vfque  ad generat.fc.  idefl,vfque  adfepttm  dccades  annorii, 
vtdicunt  altqiii  qu£  faciuntjo.annos.  Tatitum  entm  temporis  fe- 
Ci4ndum  comuniore  opinionc fiuxit  d  tranfmigraiione  loachtm  vfq; 
ad  rcditu  de  Bjbylonc,fccundum  tamen  Heb.dtfictunt  quatuor  anni 
vel  quinque,vtinfra  videbitur.  fcc/  /;0f  di^um  videtur  tteficere  pri-  5,.   ^^ 
tno  in  hoc  quod  tempus  decem  aimorum  computant  pro  vnagene-  tixioati. 
ratione  ,  quiapuer  decem  aimorum  generare  non  pottfi  fecundum 

*  commu- 


Glorord.&NicolaideLyra 


lojy 

A  noft  hoc  autcm  cducam  vos  inde  ciim  pacc  i 
Nunc  autcm  vidtbitis  in  Babylonia  deos  au-  ^ 
rcos,&argcntcos,&lapidcos,  &:  ligncos ,  in 
luimciis  portaii  oltctantesmctumgennbus.  j 
Vidcfccrgo  nc,  &  vosfimilcscfHciaminifa-4 
dis  alicni5,  &  mctuatis ,  &:  mctus  vos  capiac  J 
jnipfis .  Vilairaqucturbadcrctro&abantc 
adorantcs ,  dicite  m  coidibus  vclhis  .    Tc  o-  ^ 
porict  adorari  domme  .    Angclus  autcm^^ 
mcusvobilcum  cft  Iple  autcm  c.v.quiiamani  9 
mas  vcrtras.  Nam  ligna  iplbrum  polita  d  fa-  |° 
bro,  ipfactiaminaurata  C$<:inaigcntata  faila  ,2 
funr,  Scnon  poffunt  locjui.  Etllcutvirgini  n 
amantiornamcnta,  ita  acccpto  auro  fabrica-  |j 
tafunt.  Coronas  ccrte  aurcas  h  ibenc  lupcr  16 
capicafuadij  iUorumrvndefubtrahunt  facer-  J7 
dotcsabcisaurum  &^argcntum ,  &  erogaut  19 
illud  in  femccipfis.  Dac  autcm &  cx  iplo  pro- 

B  ftitutis,  &  merctriccs  ornant:  &  iccrumcum 
i-ccepcrincillud  a  mcrctricibusjornant  deos 


10 


!> 


20  fuos.Hi  autcm  non  Iibcrantur  ab  arruginc 
^l  tinca,  Opcrtis  autem  illls  vcllcpurpurea,; 

tcrgcnc  facicm   iplorum  proptci-  pulucr^ 

domus,  qui  ci\  plurimus  intcr  cos.  Sccpcrui: 

autem  habccvc  homo,  ficuciudcxrcgiori: 
^J  cmi  in  fe  peccanccm  no  incerfecic.  Habctc 
24  in  manu  gladium  fi^fccurim  :  (cautcm> 
II  bcllo  &  latronibusnonhbcrac.  Vndpvo 

nocum  fic ,  quia  non  fcmt  dij: non  ergo rc 
^7  remini  eos .  Sicuc  enim  vas  hominis  con! 

dum  inuclle  cfKcicur,caIesfunt6(:  dijilloru. 

Conlbturisillisindomo  oculi  corum  plc 
jg  func  pulucrc  a  pedibus  inciocuntium .  t: 

cut  alicui  qui  rcgem  ofFcndic  circumffj 
^'  funcianux,  aucficut  ad  fepulchruaddud 
jo  mortuum,  ica  cucanrur  facerdoces  oitia  da 
j  i  furis  &c  ferrs,  nc  a  latronibus  cxpolientur.  I 
i2  ccrnas  accendunc  illisj&:  quidem  raultas : 

quibusnullamvidcrepoflunc.Suntau' 
j3  cuctrabesindomo.  CordavcrocoruuiG.i 


»  NICOLAVS  DE  LYRA; 

communnncurjumnatiirf.  Smptura  vero  Ivjuitur  de  gcneratione 
ftcundum  modum  naturf  confueium.  Stcundo  quia  nonfuerunt  ibi 
fcptm  dtcades  compte:f ,  rtdiBurn  efi Jecundim lomputatioticm 
iicbrtorum,quam  communiusfcutusfum.  Etidco  ridctur  mihi  qi 
tempus ftptem  gcntrationum  mchoandum  ftt  d  trafmgratione  le- 
chonie  &  tcrmmandum  in  reditu  populi  de  Babylone  fa8a  per  Ef- 
dram,yt habetur  i.Efdr.y.  &  8.  quf  fa^iaffit /eptimo  annoDa- 
ttjfecundum  computdtionem  quaminprfcedenttbus  lihis  fecuius 
fum  ttnquam  vcriorem,Dan.cf.&  in  principio  libri  Eflher,hoc  au- 
ttm  timpus  fuil  centum  triginta  annorum ,  vel  adniinus  ccntum 
viginti,nim  a  tranfmigratione  lechonif  vfque  ad  captiuitatem  Sc- 
ttecbif  regisfiuxerut  1 1  .annij&inde  vfque  ad  i.annum  mouarchif 
Cyri $z.  &  inde  vfque  ad  Cambyfi m  tiusfilium tres  anni  fet ut-^dii 
-,  UebtfosJetudumaUosautembtfloriographos  iz.poft  Cyrum  C>vn 
^  byfrs  regnauit  %.annis,& pofl  ipfum ^ffuerus ^o.  & poii  eum  fi- 
lius  cius  Darius  alio  ncmine  .Artaxcrxts  diUus  7.  annis  vjque  ad 
miljionm  Efirp  cum populo in  ludpm  redeuntis,  ^nni  vcro  diili 
fimul iunHi faciunt  annoiiO.  computatis  tamen tribus annis mo- 
fiarchLt  Cyri,iomputatis  vero  12.faciuntannosiio.vel  l ig.ln  t'd 
to  rero  itmpore  bene  complcntur Jepttm  generatwnes  fccundum 
turfum naturdyiuuenis cnim lo.&y.  annorum  vel 1 6 .potefl naiu- 
ralitrr  gcmrare . 

I    Poft  hoc  aurcm  cducam,&c.c«7»  Efdm  facerdotc. 
Z     Nunc  autcm  Hic  <  ojc qutntn  anctiir populus  ab idololntria, 
lum  du/fur.Nunc zuKmy&c.diiosaineoSiidfJiMol^i^^C' 
i      In  humcris.  lacerdotum. 
4    Porrari  oflcnrantcs  mcrii m  gcntibus.  idfflyidincutkn- 

Pro<f (nonet   dum eis  timorem.^d  cuius  intelieciu m  fciendurn,>-^u6  ijicut  r . l{eg. 

pio  rilute  ^^arca  domini per facerdotesfuit  pnrtata  ad  exeratum adincutie- 
dum  ferroremVhilifiheis,^  fnut  regcFrancite  in  exercituexilien 
te  fiunt protijjioncs Varifiis  &aitbiyin  quibus  cx deuotioneporta- 
turfantiorum  ttUquia,vt  orationibus  eorum  rex  &  Juus  extrcitus 
adiuuinti'r,(j:  adntrfarij  confundaniur:&  ftcprofAute  re^is  Baby 
loiiis  idola portabantur  infacerdocum  humeris,idecfubditur. 

5  yi(z'HiC\{ictinhz.  BabyloHiorum.    .' 

6  Dc rctro  &  ab  antc.  nam  m  tali deportatione  aliqui  prfccde 
bant  &  aliquijequtbanturidola,ficiit  in  pr-icfjfwnibus  Chrijtiano' 
rum  aliqui  pr^crdtint,  &  aliqui  ftquimtur  janciorum  corpora. 

7  Adorantcs.  Dcum  verum. 

8  Dicitcincordibusveftris.//iflpa/.iwrf/«reao«<j«<ifrw, 
qtaf*  aiitre  propter  inhrmos. 

9  Tc  oportct  adorari  dominc.e^  non  idola  vana. 

10  Angclusautemmeusvobil".cft./;oc  dicitur  in pcrfona  do 
mim.  \f-t  iiciipirio  de  hxid.j  3. 

11  Ipfe  autcm  exqu'nzm,Sic.dcmanuillorum  q'ii  vos  oppri- 
rnunr  iniuiid.Er  accipitur  Im  verbum  domini  de  CeneJ.^. 

12  Namligna.  Hicconfequenter  ponitur  idololatriamultipkx 
igncminia ,  qve  multis  deduHionibus  concluditur,C^ patcbunt  par- 
tes  projequtndo .  Ergo  prima  dedufho  accipitur  cx  eorum  fabrita- 
tione  &  Qtnamento,(um  dicitur .  Namlignaipfo.  aliqui  dicunt 


exctCitut. 


Diiiilio. 


Ungua,eb  quodpoftfubditur.^Et  non  pof.  ftd  hoc  noni^^^M 
hi  verum,nam  imagincs  Jahrtcaniur  &  fomantur  orewtf^^ 
fic  non  apparet  lin^iua  necfit  in  eis  ,  &  quia  confiruclio  plcaiv 
cH  dicitur.  Nam  ligna  ipforum.t.//g«d  ex  quibus  fimiiik 
ij  Polira.  'iuppLtfnnt. 
J4  A  {zbTO.fcilKetJignaric. 

1  s  Ipfa  etiam  inaurata  &  inargentara.^e/«pe>'. 

1 6  Falfa  funt./(f c?  emm  lignum, aurum, & argentum&k. 
piodi  quxfuHt  mattria  idoli,fint  res  vere  natutales ,  tamen  ^: 
ad  id  quodfignat  idolum  exeis  faBiimfalJa  funtjdco  dicitjf: 
lusi.ad  Cor.%.a.quod  idolum  nihil  cft  in  mundo.pcrk.' 
^Hod  rficftwK.Falfa funr.  in plurali  patet,qu6d  in  principiow 
r.on  efl  lingua  in  fingtdari. 

1 7  Et  non  poflun t  loqui.  quafi  dicat,fi  ejjent  veri dii,ftj 
loqui . 

18  Etficutvirginiamanti./;c/rfo/?V^M«o)-«j»KfnMflfji: 
gant  talia,cum  i(*i'  tn  nihd pofjint  diUgerc,  idtojubdim. 

19  Vndcfubtrahunt  faccrdotcs.//  emm  tjjent  dij  vere,  di 
tes  talia  non  pttmntercnt  Jibi Jubtrabi. 

20  Noo liberanrur  ab ^xu^mej.ruhigine quantum  ad  ~ 
&  argentur/.\,&  aiia  metalla,  cx  quibus  fiuntidola. 

2t  Et  tinca.  quancum  ad  i.gna  tx  quibusfiunt ,  &  rtfies  (j- 
op€rinntu>,ij''£  d  vermibnj  torroduntur. 
22  Extergent  facicm  iplbrum.^MM  idola  nonpofjuntjct 
gert.  Cttcra pannt vjqiie ibi. 

2  j  Habct  ctiam./t7i;ce/,''c/o/"w. 

24.  In  manugladium  &  fccurim.//c  enimfoymabamr 

Mart'S,qui  d.ccOatur  Deus  bcili. 

2  5  Se  autcm  de  heWo.Frequenter  enim  in  veteri  tcjlmti 

gitur,quoddeuiH:s  idoLoiatris  rapiebantur  d  vtcioribus  eorun, 

la.  Et  ex  prxdidis  concl".ditur. 

25  Vnde  vobis  notu m  Cn.f  quoi  in  eis  nihil  eft  nummis 

cis  iji  aliqua  reutrentia  1  xhibenda. 

27  Sicut  Cnim. /i/cpoH//«r  ffci'ndadrdt<dio  ad  candemco  n- 
fionem,  ($  accipiturex  dcfcHu  vtHitatis,cum  dicitiir.  SiCUt 
inutile  i.fftciumprfipriuiii^matcria  tamen  aliqitando  vaiel,  vt  v 
mcnta  cyphi  argentti  vel  aurei.-fimiliter  idola  quandiujijnti 
priajorma ,  nihil  valcnt :  materia  autem  vt  aurum,  &  ar^C' 
Valet  a-i  aliquos  vjus. 

2 8  Et  Gcat.Circumfeptiefunt  i.mu.t,  ne poffit  exire de  carcet 

29  Aut  licut  ad  fepul.adduaium  mor.  .Antiquitusen]» 
fepulchnspotinturn  pontbantur pretioja: propttr  quod  ilaud  "' 
turfortiter,  &  cum  diligentia,nc  d  Latronibus  cxiraherentur 
50  Ita tuiantur  faccrdotes  oftiaclaufuris  templorm. 
31  Nc a latronibus  cxpolicntur./ci<«cf,.'</o.'ij ab  ornat' ' 
fuisprtiiofis.  ^  r  n 

1 2  Luccrnas  acccBdunt.  q.  d.  hoc  fit  inutdtter  &fr'i" 
5  3   Coida  vcro  eoril.  .Ai^fl^a  entrn  idola  erant  interitus .  '^^ 
CS  exterms  frea  vel  huii>jModi,&  ftcfcrpenies  qui  tttra  c(>m  ' 
{Cen.3.c.l.  erra  comcdcs  cundis  dicbus  vita:  tus.)""' 
idolorum,qui  erant  quaji  corda  ipjorum  lonjumtbaiit. 


m 


1CJ7 

A  cngerc  fcrpentcs,  qui  dc  tcrra  funt:  dum 
cmedunc  eos^ &^veltimentum  ipfbrum,  & 
nmfentiunt.  Nigrxiiuntfacieseorumafu-  ^ 
uD,quiindomofir.  Supracorpuseorum,  * 
&.'upracaput  eorum  volant  no<fluas,  &:lii- 
indincs,  &  aues,  etiam  fimiliter  &  catcE.Vn- 
dfciatis,  quia  non {ixnt  dij.  ne  ergo  timucri 
tir;os.  Aurum  etiam  quod  habent,adt  fpe-  3 
ciicncftrnifi  aliquis  cxterferita^ruginem,  "^ 
n^n  fulgcbunt .  nequc  cnim  dum  conflaren-  6 
tijfenriebant .  Ex  omni  pretio  empta  funt,  7 
iiquibus  fpiritus  non  cfl:  in  ipfis .  f  Sine  pe- 
diiusinhumerisportantur,oftentantcs  igno  9 
bitatcm  iuam  hominibus .  Confundantur 
ctim ,  qui  colunt  ca .  Piopterea  fi  ceciderint  1 1 
irtcrram,afcmetip{isnon  confurgunt:  ne-  '^ 
qcfi quis cum i-fatuerit redum, pcr  femetip- 1^ 
finftabit,fedficut  mortuishumeii  corum  ,j 
ils  apponcntur .  Hoftias  illorum  vendunt  t<J 
faerdotcs  ipforum  &  abutuntur ,  fimilitcr,  '7 
&iiulicrcs  corum  dcccrpcntes,nequeinfir- 
n") ,  neque  mcndicanti  aliquid  impertiunt :  ,0 
d^facrificijs  eorum  foeta:,  &  menftruata:  con-  21 
tigunt .   Scientes  itaque  ex  his,  quia  non  ^^ 
fntdij  5  ne  timcatls  cos .  Vndc  cnim  vocan-  23 


Barach  Cap.VI. 


ioj8 


10 


H  tur  dij?  Quia  mullercs  apponunt dijs  argcn-  O 

26  teis  &  auicis  6^1igneis,  &:  m  domibus  corum 

27  f accrdotes  fcdent habsntes  tunicas  fciffas ,  &: 
^^  capita&^arbam  rafam,  quorum  capita  nu- 
jodafunt.  Rugiunc  autcm  clamantes  contra 
3 1  deos  fuoS;,  ficut  in  coena  mortui.  Vcftimen- 
3^  ta  eorum  aufcruntiacerdotcs ,  &  vcftiunc  v- 
^^  xoresfuasj&filiosfiios.  Nequefiquid  ma- 

li  patiuntur  ab  aIiquo,nequefi  quid  boni, 
poterimtrctribucre,  ncqucregem  conftituc- 
repoffunt,  nec|uc  auferrc.  Smiiliter  ncqjc 
diuitiasdarepofsunt,  nequc  maium  retribuc 
re.  Si  quis  iWb  votum  vouerit ,  &  non  rcd-  / 
diderit,  ncque  hoc  rcquirunt  Hominem  a 
mortcnoniiberantanequemfirmum  a  po- 
tentioreeripiunt.  Hominumcarcumadvi-^ 
fiimnonrcftituunt,dencceflitatchominem 
non  liberabunt.  ViduiEnon  miferebuntur, 
neque  orphanis  benefacient .  Lapidibus  de 
montefimiles  funtdij  illorum  lignei,  &  lapi- 
dei,  &aurci,  &:argentei  .  Qui  autem  co- 
Juntca,confundentur.  Quomodo  ergo^- 
ftimandum  eft  aut  dicendum  illos  cfse  deos  ? 

^6  AdhucenimipfisChald^isnonhonoiantib. 

^7  ca,qui  cum  audicrintmutum  nopofscioqui. 


34 


35 


I 


NICOLAVS    DE    LYRA. 


I  Nign  fiunt  fncics.comburcbMtur.n.ihithura  in  veneratio 

m  ittulorum,  cr  ex  fnmo  afcendcnte  demgrabantur  fjcies  corum, 

^  2  Supra,&c-noduz  &  hirundincs.  /««  imniufJiiiasihi' 

^  mfncuntcs .  Extjuihus  iMcluftiur Jicui priHs.  Vnde  fciatis, 

cianon  funt  dij,&c. 

■  Aurum  ctiam  .  Hic  confe/juenterponitur  trrtia  dedu&io  ad 
im:& ircifiii  a  (Irtiirpationc  ju£  fpecinlitatis,  cii >n  dicttur;A\l 

im  etiamquod  habentad  (pcc\mcn.idffl,'itcorem. 
4  Nifialiquiscxterreritzruginem./«perfjtcre/cf»tcwj. 
y  Non fulgebunt.yct^ mriis oufcura erunt. 

6  Ncque  enim  dumconflarcntur.  in  fornacr. 

7  Scmkbint-quianihilhabtnt  viti:,&  ide<)fubiittir. 

8  Ex  omni  pretio  empta.&coftentantcs.  idcfl,  manifefih 
oSniente^. 

9  Ignobilitatemfuamhominibus.pei-fcocenJWjijBodpor- 
tctur,  patct  cjnod  non  habtnt  virtutim gre(fiuam. 

I  Confundantur etiam,qui  colunt ea.  idell ,  debent  cor- 

fidi  infmetipfiscolentes ,  ftcut  deos  taliu  nullam  virtutem  ha' 

btia. 

i  Propterea  {{cKxictmtmtcmm.exponderemateri^. 

I  A  femetipfis  non  confurgunt.  titH,  propiia  vinute  non 

pfuns  (utgerr. 

I  Nequefiquiscum.irff^,/cfo/tt»i. 

X  Statuerit  reftu  m  pcr  fcmetipfum  ftabit.  (fnod  e/l  minus. 

l  Sed  (lCUtmortuis.((if^.''«//a»J  virtuttm  habentibus. 

»  Humcrieorum  illisapponentur.(df/?,/«i«VweflW  a/ien< 

tihus  fuitentantur . 

f  Hoftias  illoru  m  vcndunt  facerdotes,  nam  idola  comedere 

^poffmftbioblata. 

■'  Et  ihmuntar.ideflthojliarum  pretio  ad  illicitos  vfut  vtutur. 

?  Similiter  & mulicrcscorumdeccrpcntcs. ideii,fibira- 

i^^f^fs  dt  talibus  hoRijS  iS  earum  prctijs .  x 

^  Ncqueinfirmo,ncquc,&c.impertiunt.  ideft,de  huiuf- 

'Odi  ht,Utjsidolaindigentibus  nihil  largiri  pofiunt. 

•'  De  facrificijs  corum  foeta:  &  mcnflruataj.  idcfi,  mulic- 

f-immund.c. 

'■  Contingunt.(7«o«/  mn  psrmitterent  ,fi  ejfent  veri  dij  ,  idea 

iidudit:  Scientcsitaquc,<Scc. 

'   Vndc  cn  im.  /i(c  cor,fcquentcr  ponitur  quarta  deduHio  ad  ea- 

*»  (oncluJtontm,&  incipitafaierdotum  cupiditatc,  cum  dicitur 


per  mo'!um,quie^ionis  :Vndc  cnim  vocantucdij,r(/e^,rfp«r<Hi 

tur^EC  rtfpondet  dicens  , 

z4  Quia  mulicres.  defacili  deceptibilcs.  ^ 

25  Apponuntdijsargentcis5caur.  oblatlones  &  munera, 

qu<e  cediit  in  vfus  facerdotum.&Jic  afferunt  idola  deo^ejfe  proptet 

lucrum.ideo  fubditur. 

z6  Etin  domihus  corum.idefi,indelubrisidolorum. 

27  Saccrdotcs  fcdcnt. /rfcft,W(inenf,/?cMt  £)f«fe>-.i.(/.  Scdiflis 
in  Cadcs  multo  temporc,  idefl,manJtUis.  Sicfacerdotcsin  te- 
plisidolorum  maneba''t,ad  coUigendum  pecuniam  &  ohlationes. 

28  Habentes  tunicas  fciflas ,  &  capita  &  barbam  rafam 
quorum  capita.  in  jignum  maroris  ar  tnjittia ,  quafi  lugcrent 
pro  rxpiaiijue  peccatorum  offnentium  idolis,&idco  fubditur. 

29  Rugiunt  autem  clamantes  contra  deos  fuos.  idesi,co' 
ram  idolis  . 

30  Sicut  in  ccenamortui./</(?/?,p^<i/>ro?worfKo.  ^ntiquitiif 
enm  fuptr  Jcpulchra  de  nouo  mortinrum  comedebant  lautt  &  bi' 
bebant :  &  poflea  exclamabant,quafi  lugentts  mortuos .  Sicfacer- 
dotcs  idolorum  defacnfii  ijs  &  oblatiombus  laute  viuebant,&  eiu- 
lantcsexcLamabant  cora»t  idolis,quafifatisfacientes pro  offcrentiu 
peccatis . 

3 1  Vcftimenta  eorum  aufcrunt  facerdotes.v(  midieres  de 
ceptte  de  nouo  off  rant  nouas  vejies :  &  hoc  adfacerdotum  lucrum. 
ideofubditur. 

5  2  Et  veftiunt  vxores  fuas  &  filios  fuos.  \de veftibus amotis 
ab  idolis .  Conjcquenter  ojienditur  idolorum impotenlia  in  multis 
cxempin,  cum  dii  itur. 

3 1  Neque  fi  quid  mah'  patiuntur  ab  aliquo.neque  fi  gd 
bont  potcruntrctribuerc,nequcr^cmconftitucrepol- 
fnnt  nequc  :iufcnc.&patet litera  vfque ib'. 

34  Lapidibus dc  monre  fimiles  fint dij  illorum Iignci,& 

lapidci,&  ^mci.Sc  ZigiMtCi,  qui indeje  mouere  non ptfjunt^ne 
que  aliquidagcrc.  tdeocontluditurinfine:Q_UOmodocrgo  sfti 
mandum. 

35  Adhuc  cnim  ipfis  Chaldaeis#on  honorantibus  ca. 

Hicpoiitturdedu^io  <iu'iniaadtdtm,&  incipit  d  Chsidxorum  v>li- 
pcnfiot:e,quicuiu  ifient  cuUoresiliorum  idolorum  ,tamcn  quando 
non  habebant  intanium,vilipendebant  ea.  &  hoc eH  quod  dnnur: 

Adhuc  cnim  ipfis  Chaldxis  non  honorantjbus  ca,  idejt, 
vilipeodentibus  rriinus  enim  diceruLo  plus  fignificat. 
3(5  Q\.\\.fcilicct,Chald<£i. 

37  Cumaudierint  mutumnonpofleloqni,«.feMi/)  m'./J- 
Tom.4.  Ll  vii 


loyp      Gloford.&NicolaideLyra        lodc 


A  afrruntillumadBel.poftulantcs  abcoIoqui,(]ua/i  i 
polTint  fcntirc ,  qui  non  habcnt  niotum .  Er ipfi  cum  ' 
lotellcxcrint ,  rclinqueni  ca,  rcnfum  enim  non  ha-  ^ 
bcnt  ipli  dij  illorum.  Mulicrcs  cutcm  circundatre  fu- 1 
nibnsmuijs  fedent,  fuccendenres  ofTaoliuanim.    5 
Cum  autcm  ahqua  ex  ip/is  abfb-adla  ab  aliquo  tran-  7 
fcunte  dorra/crit  cum  eo ,  proxima?  fux  cxprobrat ,  8 
quoilca  nonlit  dignahabitaiicut  ipfa ,  ncquc funis  9 
eius  dJniptusfit.  Omniaautcm.qufilJisHunr^falfa '® 
funt .  Quomodo  «ftimandum  aut  diccndum  cft  illos 
cflc  dcos  ? A  fabris  autctn  &  ab  aurificibus  fafta  funr,  j , 
Nihilaliudcrunt,  nididquod  uolunt  (flc  faccrdo-  12 
tfs.  Aurificcs  etiamipli.qui  ea/aciunr,  non  funt  "^ 
multi  temporis .     Nunquid  ergo  pc/Ibnrea,  qi;a:  ab  '  * 
ipds fabricara funr,cflc  dij  ?  Kcliqut-runr  aurcm fal-  '^, ' 
fa ,  &  opprobrium  poftca  futuris .    Nam  cum  fupcr- 
uencrir  illis  pr^lium,  &mala,  cogirant  faccrdotcs 
p6flc,ubifc  abfcondanrcumillis.  Quomodocrgo 
fcnriri  debcant  quoniam  di j  funr ,  qui  nec  dc  bcllo  fc 
liberant »  nequc  dc  malis  fc  cripiunt  ?    Nam  cum 
fintlignea &  inaurata &  inargcnrara,  fcicrurpoftca ,  ^^ 
_  c|uia  falfa  funr  ab  uniucrfis  gcntibus  &  rcgibus ,  qure 
Y^g^  manifefta  funt :  quia  non  funr  d i j ,  fed  opcra  mahuiim 
bominum,&  nullum  opus  Dei  f  cum  ilhs .  Vndc  cr- 
gonotumeft,  quia  nonfuntdij.fcd  .opcra  maniium 
hominum,  &  nuJlum opus  Dci  in ipCis  cft. Rcgcm  rc-  '^ 


20 


21  gioninonfufcitanr,  ncque  pfuuia  hominibus  dabur  Q 
ludiciuni  quoquc  non  difccrncnr ,  ncquc  rcgiones 

*~  bcrabunt ab iiuuria ,  quia  nihil  poiTunr,ficut comici 

2,  la? intcr mcdium  cneli &  tcrr^.  Et cnfm  cum  incidcr 

ignis  in  domum  dcorum  ligncorutr,  argcnrcorum, 

aurcf  nmi ,  faccrdorcsquidcmipforurn  fugicnt  &! 

bcrabunrur.-ipfi  ucro  ficur  rrabcs  in  medio^con-.bur, 

24  tur:  rcgi  aurcm  &  bdlo non  rcfiftcnr.  Quomodocr; 

2  5  a;ftjmandumcft,autrccipicndum,quiadij  funt?  N' 
26  afuribus  ncquca  latronibusfc  iibcrabunrdijliom 
^7  &  lapidci,&  inaiirari,& inargcnrari,quibus iniqui f, 
*^  riorcsfunr.  Auruin&argcnrum&ucftimcnrui7i(]i 
,0  ^P^"^  funr,aufcrcnr  illis  &  abibunr,  ncc  fibi  auxiliu; 
j,  fcrcnt.  IraqucmcJiuscftcflercgem  oftcnrantcmn 
j2  turcmfuam,  auruasindomo  urilc,inquo  glcrial- 

3  i  rur ,  qui  pofljdctilJud  5  ucJ  oftium  m  domo  qur  ' 
^4  ftodif,  qua- in  paccfunr,  quam falfi  dij.  SoJ  qui 
^^  &  luna  ac  iydcra,cum  fint  fprendida,&  cmiflli .. 

j ^  litates,obaudiunt:  fimiJircr  &  fulgur  cum  appanicr: 
jgpcrfpicuumcft.  Idipfimi  autcm ,  &fpiritusinn- 
^grcgione  fpirat  ,  &nubcs,  quibuscum  impcr  , 
40fucrit  a  Dco  pcrambularc  in  uniucrfum  cil  ;: 
4-^  perficiunr  quod  imperarum  eft  cis .  Ignis  ctiai 
^^  miflus  dcfupcr  ,  ut  confumat  monres  &  fylua» 
^.,  facit  quod  prcccptum  cft  ci  .  Hcec  aurcm  nc- 
45  quc  fpccicbus  ,  ncqueuirturibus    uni  eorum 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

«  cnt  ^xod.70.c.  Populusvidcbar  voces.  ibi  cnim autphur  vi. 
it'e,pra audiTubic  icjfoterjo  judire,  pru  vidm:  Coguojcitur  cnim 
homo  effe  mttms  per  nutns  &(ig/ia  ijuxfaut.  ToieU  ettatn  hic  ac 
cipi  audire propri^,  qtianiultinlit^uaHo  profount  voctsinurticnla 
tas  tar{nm,Cffit  per  auditumpcrcipitur,  qucd  fi/it  mittu 

1  OfFcrunt  illud  ad  Bcl.  quod  cft  luolutn  Bubylomrnm,  Da- 
niel.  14., 

2  Po(\nhntcsihco.i4cli,al>id(lc. 

9      LoC\l\i..!'!f/f,qHn(l  mittlis  po/Jit  lotjiii. 

4  Quafi  pofllint  fcntire.  idefl ,  pulthUtiones  eorttm percipere. 

5  Qui  non  habcnt motum./n//«/,</;/  iilorum  vd idcla. 

6  Etipti.f.!llC(C,Chatditi. 

7  Cum  intcllcxcrint.  idcla  nihilpoffe. 

8  Rclinquent  ea,  &c.  ipfa  vilipendendo,quafi  dicat  multofor 
tiMsftltf  IfraeU  quibusjpeciatutrprchibitac/i  idolvlattia.dcbentea 

^  conten.nere . 

p  Muliercs  ZUtcm.Hic  potiitur  quidam  luxuria  modus,rxtjuo 
coiitemmndajunt  idola.Mulieres  cnimfune  cmgebant  fe Jupcnus, 
quaft  ligatxatiquo  tnagnocrimii,e,fLdehtcsi'i  viaper  quum  tranji- 
bai.ihtmines  proadfitcsad  idola.  ^  tjuatido  alitjuis  eorum  tran- 
fieiis  trahtbat  vnam  tltarum  cxira  viam,  CH prafcindens  eiusjuhd 
carnalitercognojcebat  eam,  iUa  rcputabatjeiiberam  a  crirruncio- 
tnifjoxredens  ijnod  idUum  mifijjct  illnm  virum  in  fignum  libcra- 
tmisfite:  &  ,edie>is  adjociam  cxprobrabai  ci,quodr,on  fuerai  di- 
gnafic  ab  tdolo  vifitjri,&  hoc  cfl  qtiuddiiiiurMulictCS  au.  Et 
patet  ex  diBsin  l  itcra  hoc  c.xcepto. 

40  Succcdcntcs  ofla  oliua. lccundTt  illius  idoU  ritum,  proptcr 
tjuodtn  fi„e  comli4diiur.Quomodox(\imandiim.S<.c. 

11  Afabrisautem.  Hu  ponuurdtd^^tUofexta^  q»<e  accipitur 
ab  idolvrumimp'.tehtia  :  i  am  (fie  corum  ab  Ix^mtnibus  dcpendet, 
tdeodicitur:  A  fabris  autcm  &  abaurificibusfa^fta  funt. 

tanquaalitjuid  mmi.s  ipfts.-quia  lauja  tfjlcin.apctwrtH  luo  cficciu. 

1 2  Nihil  aliud  crunt.nifi  id  quod  volu nt  cflc  facerdotcs 
qut  firmut'  (i  ft^uram  idoli  ficndi  tradunt  arttfict. 

15  Aurificcs.  no,iJuntmultitcmporis,iden  cxpertiinfapientia. 
J««e«a  .,.,w  autttus  v.dtnus,  ^  a^i^us  opcrames ,  taljp.nunt 
tncliitsfabricarecjudmffnes.  ■'^      ^  f  JJ   "■ 

14  Rcliqucruntautcmfalfa.  idtflarttficcsidolorumnliquc. 
runtpo/lem  idola,t,u^jHntfalJa:quia  tiihiljunt  quanium  adid  ai 
tcprtfcntant,vtdHumefiJupia.  'naaiaqa 

15  Et oppr<>brium. quia cum pccipitur  falfttas idolerum , im- 
propraiuriolimibuscultuscsrum.  "rum^im 

16  Nam  cum  fupcrucncrit.  iilis prslium.  ab  aducrfart^s. 

17  ^Og.tan t.  aojcondunt  cum  iitis,^ Jic  confitcntur faii.,a:wd 
^^^^^^''^^^n.pote.^^^ 


1  8  Scietnr  poflca,&c.  Im  videtur  effe prophetia  dt  1 
Cfjrifiiytn  quo  utbem  dac^lafunt  tdola  pcr  prxdicationcmi 
rim  &  aliorum  Chridi  dijcipuloruni,  ideo  concluditur : 
tioiur'^.,&c. 

19  Rcgcm  ,&C  Hicponitiir  deduaiofeptimaadidem,\ 
pitur  txoptribus  diHinis,qu.t  non  apparentin  idotis,fedt 
irarium.ideo dicit.  Rcgem  Rcgioni  non  fufcitant. 
prtpnum  Dei,  a  quo  ejlomntspotellaslmena. 

20  Ncqueplu.&c.'/w/dc/t  oeUs. 

a  t  ludicium  quo.&c.<ji«M  dijcteuor.em  non  habent:  &ttnm 
hcciH  LJciproprm,cum  iicverusiudexcm',ium. 

22  Quia  nihilpof.&c./wo  minus:quiacor„icul£po(JHntfm- 
rc  pe.  Hi.tim  imminens,  nonjic  idcla.tdcofuiditur.  " 

23  Etcnim  cum,&.c.& patetlitera,prcpterquodconcUditiir. 

24  Qiiomodocrgo.^.c/.W/oTOorft?. 

2 5  Non  ifuri.Htc ponitur  dcduaio-oaana,qiM dcripitw  tx tM 
potcmia  nfifiendi itiiu>ijs,cum dicitur ^fsion  a  foribus.  qnialit- 
naiapiuf.tin  ociulto. 

26  Noquc  a  la  tronibus.  qui  hocfuciunt  in '  manifeiT. 

27  SclibcrihuntyScccx  quopateteorumimpcietitia.iitc  '. 
ttitur .  ■■  ...         .    ' 

28  Quibus  iniqui.j./mx  &  latmves. 

■29  foniorcs  lunt.fitra:toi&txp,>l,adoid<.la,&ic       ' 
io  Aurum  argcnrum  &  vcfti.&c.  Covjequcnta 

crtaCM.a>,qu.£nd  r^f-utmtur  t.if,i„ntMclior!S  idUitiohi^ 

•?i  itaquemelius,&c.rer  <j^;(3«ww/«^rf;j«  /,.«. 

52   Aut  vas  in  domo  Vtilc.  ad  aliquod  opus,vt  patdla,qph 

&  huiijmodi. 

J?  In  quogloriabitur c[ui,8(.c.hibens inde  al,quam vul 
J4  Vcl  oflium,&c.  -.iu  quicie  vtlmjomno ,  quia  luni  cL: 
eji  ad  cu.andum  quufu ntrs  , 

55  Solquide&luna,&c./«oy53/f«rfo*(!y;i«rJ[>oTOi«/i/«Wi/<.j 
j6  Eremiira.  doco. 

37  Ad  vtiliratcs,&c  quia  fuos  curfus  fecumium  ordinatiouem 
Oei  pcrlHi,<ii!,cr  vtiiicatrs Imni^.b  s  itide proiHiiiunt. 
58  Idipfum  autcm,&c.  idfi  vcmus. 

39  Inomni rcgioncfpirat. idefi,petjiat. 

40  Et  nubcs,Scc.jimiUter perficiunt  cmjum fuum,per ammit- 
cuiidiitnDeiordmationem. 

4t  Ignis  ctiam  miflus  defupcr.i«  imprejionibus ligneis,fiit 

tiCityin  idolis JubdtJunJU ZTin fulgurc. 

4i  Facitquodpra:ccptumcflei.  quiatotumprocedit  txot' 

dinattone  Dti. 

4?  Hic  au tcm,ra7/cer  idola. 

44  Nequc  (pecicbus,'^^//,  formis  vifMibus. 

45  ^'^'^uc  \ niutibus-  ad  aliquid agendum.  Vnieorumfi* 
uiiliafunt.  idto  conUudiiur :  Vnde  ncque  ^ihmandum 
cft,&c. 

•it  i  Quando 


1C(3l 


Barueli      Cap.   VI. 


10^2 


A  fiailia  fant.Vndc  ncq;  seftimandu  eft,  ncquc 
cjzendum  eft  ilJos  efle  deos:  quando  non  pofi 
fiatfleqi  iudicium  iudicare ,  neq;  quicquam  2 
f^erchominibus.  Scientesitaquc,  quianon 
fntdij,  ncergotimuericis  cos.  Nequeenim^ 
j-eibusmalediccntjncqucbencdiccnt.  Signa  ^ 
etim  in  CQelogentibus  no  oftendent,  ncquc^ 
vtblluccbunc,ncqueilluminabuntvtluna.  ^ 
Bdi^meliorcsfuntilJis,  c^ux  pofluntfugcjc  l^ 
fu  tedum,  acprodefle  flbi.Nuilo  iraque  mo 
dciobis  elt  manifeftu,quia  func  dij :  proptcr 
qudnctimeatis  eos.  Nam  ficutin  cucumc-  u 


J2  rario  formidothihilcuftodiUta  funtdij  iilo-  D 
'   rum  lignei  &  argcntci  &  inaurati.  Eode  mo-  ^  „,„  ^„„4 
do  &in  horto  fpina  alba  fupra  quam  omnis  '^  '^^  ''^'^™- 
^^  auis  fedct.Similitcr  &  moituo  proicdo  in  tc- ''"  *""' 

1 5  ncbris,  fimilcs  func dij  illorum  lignei  &  inau 

16  rati  &  inargcntati.    A  purpura  quoque  &<;,tmHri««. 
17 1  marmore,  qu^  fupra  illud  tcneant ,  fcictis  / 

l^  icaque  quia  non  funt  dij .    Ipfi  ctiam  poftrc- 
20  mo  comcduntur ,  ct  crit  opprobiium  in  rc- 
^^gione.  MeIiorefthomotiu(tus,quinonha.ii„;„(|^. 
2j  bct  fimulachra  :  namcdc  longe  ab  oppro- 
brijs. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  ^uandonppofluntneq;  iuciiciuiiidicarc.'/«/"«j'flcio. 
i  z   (^equc  quicquam  fzceveJ»ferendo  vdfententiando, 

\  1   icientesitaque,quianonruntdii.(7.vw»io»dpj0ami««f 
yirtfaliqu^,icc  per  confequens  in  ai^quojunt  timendi. 
^    'Jeque  enim  regibus.  Hic  ponnur  deduciin  nona^qux  accl- 
pituex  deftiin  diuinje  proprietaiis,cum  dicitur^zc\nc  cnim  re 
gibsmaledicent,  fcilicct,malis. 
j    ^equc  benedicent./>o«/j  fiod  ed  propritm  Dei. 
6   iigna  etiam  in  coelo  vt  itationem  folis  fuh  lofue,&  retrO' 
eelfnemeius  kT^cloix  tempore. 

j  jentibus  non  oftendunt.  ftcut  Deus  legitur feciffe.  & nS 
folw  dcficiunt  ab  openbus  Dei,fed  etiam  cnatur^.  ideo  fubditur. 

^eque  vt  fol  luce.  per  diem. 

Jeque  illu  minabunt  vt  luna.pe»-  no&em:&  non  fol»  defi- 

mib  operib.cr^atur^  fuperioris.fed  etia  inferioris,ideofubditur, 

XO  icR\x,8cc.{u^.{\lb  te.  propter  immiuens  tempeliatis  peri- 

ailu:q  odnoi  pofjunt  facei  e  dij gentium.ideo  concluditur.  Nul- 

loiique  modo. 

I I  ^am  ficut.  Hic ponitur  deduHio  decima.&  accipitur  in  com 
ftrione  idolorum  rehus  ntdlum  habentihus  effc8um,cum  dicitur. 
Na»  ficut  in  aicumcrario  for.  Callici  efpouuenrail. 

1  i  :^ihil  CU ftodi t.  nam  aues  videnirs  qubd  nulliim  habeat  mo- 
tKit(eientji'pcr  cjput  eius  abfque  timore^.tafmt  dijiltorum  nulla 
fenus  ix^entes  vinuttm. 


PROLOGVS  S.  HIERONYMI 

/'»  Ezfchielem  Prophetam. 

Zechiel  propheta  cu  loachim 
rcge  luda  capriuus  dudus  cft 
in  Babyloncm,  ibiqj  cis,  qui 
cum  co  captiui  fuerant,pro- 
phetauit  p^nicencibus,qu6d 
adlcrcmias  vaticiniu fc  vltro 
aderiarijs  tradidiflcnt:  S^viderentadhuc  vrbc 
Icrfolymam  ftare  ,  &  quam  illc  cafuram  cflc 
praiixerat.Triccfimo  autea:tatisfua:anno,  &: 
pjiuitatisquinto  cxorfus  elt  ad  concaptiuos 
loui.Et  codem  tcmporc,  licct  poftcrior ,  hlc  in 
ChldaEa,Ieremias  in  ludxa  prophetaucrunt. 
Scmo  ciusncc  fatisdifcrtus,  ncc  admodum  ru- 


Lyrani  Prafatio  in  ET^chielem. 

^?\^i/  ^^"^^'  ^""^  coeli,&  vidi  vifioncs  Dei.  ET^chle- 
^'hW'  '"  ^'^-in  verbopropoftto  ab E^^^thiele  diHo pofiut 
^  notari  quAtuor  caufjc  iibri  Ev^chielis  prophet^e  in 

({»tmpriemanibus  habemus,fcilicet,  efficiens,formu 

lihmaterialisi&finalis.Efficiens  verocaufadi4p(ex 
fft>Mtcet,principalis  &  inflrumcntalis.  Trincipalis  vero  eH  ipfe 
SpitiiffanHus  re(erans  myfleria  in  hoc  libro  defcripta,  qui  defigna 
t"^  nmtitctur.  Apcni  funt  Cq\i,idefi,fecreta  cMeJlia,)eu  diuina 
P^pmtumfanilum.  propter  quod  dicitur  .Apoc.-^.b.  Hxc  di- 
cit  uihabct  claucm  Dauid.qui  apcrit,<Sc  nemoclaudit, 
^""pirituijancit  opcrationemnuUtis  potiflimpedtre.  Cauja  vero 
^titinfirumentalis  tfl  ipfe  ET^ethicl  propheta ,  q'4  Spiritujan- 


I  j  Eodcm  modo  &  in  horto  fpina  al.  nihilfacit  ad  cuUo^ 

diam  horti. 

14  Similiter  &  mortuo  prole<ao  in  tcnebrls.f.»n&«»f«c. 

1 5  Simiies  funt  dij  illorum.  quia  nihil plus pofjunt  quatn  cor- 
pus  mortutim  in  terra  fepultum. 

1 6  A  purpu ra  quoque.  qua  induuntur  idota. 

1 7  Et  m^rmorc.fctlicet,fimiti  illi  vndefiunt idola.ex  eodt  enlm 
marmore  aliquando  dt  vna  parte  fit  idolum,&  de  altafiernilur  pla  E 
teapropter  lutum  euitandum. 

1 8  Qu?  fupra  illos  tcaant. fupple  non  apparet,ideJi,non  appa 
retaliqua  ratio,quare  idola  ftnt  Juperiora  vel  melmis  conditionis 
quanipurpura,qua  vejiiuntur,vel  marmor  vnde  formantur.ex  qu9 
concluditur.  Scietis  vtique,  quia  non  funtdi;. 

19  Ipdctlzm.fcilicetfdijidoloiatrarum. 

»0  ?o(\rcmocomcdiintut.i>uodduplicierintel!igitur.T>n9 
modo  quia  d  iatronious ,  feu  raptoribus  venduntur,  &fic  pretium 
eorum  comeditur.  .Alio  modo  quiapoH  longam  durationem  d  ver. 
mibus  corroduntur,fi  ftnt  lignea,&  d  rubigtne  c<mjumuntur,fifint 
metaUica,&  ab  hojiibus  confringuntur  Jilapidea. 

21  Eteruntin  oppiobrium.co/e««^«j/p/4.co»c/«(/«  ergo. 

22  Melior eft  igif  homo  iu.  qua  colentes  idola.Et fuhditur  rS. 
25  Na  erit  longe  ab  opprobrijs.^«<e/«nr  infereda  idolotat) is. 
Et  minus  dicendo  jignificat  maius.na  homo  iufius  nofolu  debet  iffe 
longi  ab  opprobrijs,  fei  etiam  honorabitis  coram  Deo  ,  &  angelis^ 
qui  in  trinitate  perfeHa  viuit  ^  regnat  in  fecuta  feculorii.  .Amen . 

flicUs  cft,fed  cx  vtroq;  riicdic  tcmpcratus.Saccr-  « 
dos&  ipfcfuitficut  lcicmixs,principia  volumi- 
nis  &:fincm  magnis  habcnsobfcuritatibusin* 
uoluta.  Scd  &  vulgata  cius  cditio  non  multum 
diftat  abHcbraico.  Vndcfatis  miror  quid  cau- 
f?  cxtiterit,vt  fi  cofdem  in  vniuerfis  libris  habe- 
musintcrprctes,inalijs  cadem  ,in  alijsdiuerfa 
tranftuierint.  Legitc  igitur  &  hunc  iuxta  tranf 
lationcmnoftram,  quoniampcr  colalcriptus 
&  commata,manifcfiiorem  Icgehtibusfenfum 
tribuit.  Siautemamicimci,&;huncfubfanna- 
ucrint:dicitccis,qjncmocoscompeIIat ,  vtjfcri- 
bant.Sed  vcrcor  nc  illud  eis  eueniat,quod  Gra:- 
ce  fignificantius  dicitur,vt  vocentur,phagoloe- 
dori,hoc  efl:  manducantes  fannas. 


Bo  referante  vidit  contenta  in  hoc  libro,  {^fidetiter  conf  ripftt,  fe~ 
cundum  quod  fribitur  .y^ooc. i.«.Quodvides,fcribein  libro 
&  mitte  feptem  CCc\cfl)S,idffl,vniuerfitattfidclturti,aa  quonm 
infirutiionern  Junt  dejlinataea  ,  quxjuntin  Ijoc  libro  di  fcripta. 

Circa  caufam  formalem  fciendum  eft ,  quod  duplex  efi  forma  li' 
briffiilicet  ,forma  traiiatus,^ forma  traHandi.  Forma  traHatus 
rfl  diuiftolibri  inpartes^ lapitajdequavtdcbituradiiteramac- Q    r   f   -,» 
cedcndo  .    Forma  verb  traciandi ,  idem  eH,  quod  modus  a^cndi ,  1,». 
qui  in  hoc  libro  non  eji  per  rationem  difquifitiuus ,  /( d  prcpheiicus. 
Et  ideo  notatur  cum  dicitur :  Vifioncs.   In  hoc  entm  Itb.oplu-  ' 
res  viftones  prophetic<e  contiruntur ,  vt  patebit  rrofequendo  :  de 
quo potefi  exponi,quod  dicitur  Ofete  i%.c.  Ego  vifioncm  multi- 
plicaui,&  in  manu  prophetarQ  aflimilatus  fum.  Etpt,  ma 

ms  hicintdl  gHtur  opera,fa  prvphctit  jar.Hi  aliquiiUo  fputtabkl. 

Tom.  4.  Ll    2. 


o  - 

10^3 


Prafa.de  propK.muItipIic. 


lo^. 


A  NTCOtAVSDELYRA. 

yfrbh  &  MliaHundoIcnfibilihHtf^ais,!,cut  otHum  ejl  inUbro  Ure 
wv/:  fl«o<f  ipje  c4ptiuatio»cm  popnii  frc:,ufntCT  prMi^utt  ver- 
bis,  J  oUqLndofacHis ,  [cUuet ,  pcrtanio  caicms  bgncAs  m  coUo 
W.  EtfimiUtcrE7Ccbicl,qui  wuttas  vifioncs prophct,cashM,H,t, 
aliauandoeas  fxpluauit  vcrbis,  &  a!i.'ina„dofcnJ,bil,busfua:s,vt 
patcbitinfraprolequendoDcoconcedcnte. 

CauUyabmaterialif&finatistangunturcum  dtatur.Dc.  Et 
cuantLrcrtinetaicaufammaterUlcmfiucfub,dUuurr,^^^^^^ 
I  ficut  innafirahfiientiu,  corfus  nMe  efljubic^umjub  rationc 
mb(alMtM,&  in  tibris  parnaUb.  fub  ratione  contraiiu,vt  in  Ubn>  ccr- 
U  &  mundi^corpus  mobile  adfitum,&fic  de  altjs;  ftc  in  totafacru 
fcripturafubicHum  cfl  ipfc  Drusjub  ratione  abjoluia.  proptcr  quod 
dttttur theoli>gia,quafi[ermo  dc  beo,&  in  libns  panidib.  fub  ra- 
tionccontraiia.  Dicil  autem  I{ab.  Sal.qxoioespropbttx  nonjimt 
locuti  nifi  ai  dies  M(iri£:  Idejl,  prfnuntiando  tcmpora  (^  myUca 
Chrii\i,quia  Chriflusapud  nos  iitm  fignificat  quod  Mfjfias  apiid  He 
br£os.<:bTiftusautcrfl  nomcn  diuinifuppo{iti,babcntis  dininam  na 
turam  &  humanam .  Et  fcSm  boc  Dens  humanandus  eflfubieaum 
B  generalitcr  in  libris  prophetalibus,&  fub  ratiune  magis  contrahen 
teittlibtisfta^ularibus.ftcnt  inUb.de  ^nima,  qui  e>t  pars  nainra- 
iis  philofophlt,corpus  mobile  animaturn,eflfubietium:ctjub  ratio 
nib.aihucmagiscontrabentib.  in  libris  Jequcntib.ad  ipfi*m,v:  cor- 
pus  mobile  animatum  a'ia  regctatiua  m  libro  de  vegctabilious  & 
flantis.  Et  corpus  mobile  animatum  rejpiris  m  lib.ae  refpiratione. 
De  rationc  vcrb  contrahcntc  ad  bunc  libru^n illud  quod  eft  gencrale 
cmnib.prophctis.  ridetur  mihi,qu6d  probabiUtcr  potefi  dici,  q-wd 
bdc  tft  ratio pcfidenti£  creaturis ,  ita  quod  Deus  bumanandus Jub 
roneptxfidemic.Vel  vt  prcfidcns  crcaturis  eftfubiecium  in  hoc  ii- 
brOtficMtplenius  videbitur  profiquendo.lfta  tamcn  pr  ^fidentia  ali- 


HoaiLi.tn 
Ezechiclcffl 


Oencf.J?. 


Ibi.4t.t. 

FfaLjo.c 


S.Cor.if.e 
Gead^j. 


IntroduSHones  tn  librum  EzechielispropheU. 

Rigcncs.  Non  omnis  captiuus  propter  pcccatum 
luumcaptiuus.  Populus  pro  pcccatotraditur 
Nabuchodonoror,iu  Babyloneducitur:&  pro- 
phctx  cfi  cis  &  viri  ran£li,vt  in  cis  captiui  cofo- 
lationcm&  admonitioncm  habcrent,&  cortcdi  qnquc 
in  patria  rcdirent:aUtcr.n.n5  pcnitercnt  Excruciat  Deus 
noccntcsjlcd  vt pater  tormcntis clementia  mifcet.  in  Ae- 
gyptijs quoquc hoc  attcndc :  voluit  cos punirc,  fcd  iram 
.a  fuaicperauit.VndcIofcph  in  Acgyptu  dcfccndit,Pharao 
fomniQ  viditj&muhahuiufmodi  pra:mifit,  vtprouidc- 
C  rent  fibi. Amat  nos  Dcusctia  iratus.Sed  paruuU  non  pnt 
cucmolumcnto  fcirc,gj  amcntura  patrc.vndc:  '^iam  ma- 
^«4  multitudo  dulcedmis  tuxdomine,  qita  abjcddiflitimcndhus  te. 
Non  amantibus.Cu  crgo  audicrisdcpopuli  captiuitatc, 
crcdequidcm  fm  fidcmhiftorix,  fcdin  fignificationera 
rci  altcrius  praiceffifle.Tu.n.qui  fidclis  vocaris,qui  in  Ic 
rufalcm  comoraris,fipcccaueris,Nabuchodono(or.i.dia 
bolo  iraditus  in  Babylonc.i.in  c6fufioncduccris.Si  pcni 
tcntia  cgcris.miitctur  tibi.Efdras.i.adiutor.f.vcrbu  iuuas 
quitcrcducat  &Ierufale  jedificarc  faciat:In  Ada.n.oes 
moriuntur,in  Chriflo  oes  viuificantur.  Fuit  aut  Ada  in 
paradilo ,  fcdferpcns  cap£iuauitcu,&  de  paradifo  eiccit, 
&  vcnitinloculachrymaru.Serpcnshoftiscontrariiisve 
ritati,n6  tii  aprincipio,ncq,-  flatim  fuprapeftiis  &  vetre 
fuuambulauit.Sicut  Ada  &  Euanon  ftatim  pcccaucrur, 
ita  &  ferpens  aUqn  n5  ferpens,cu  in  paradifo  dcUcinrum 
vnoizxcl.Oens  qnippc  mouvui.nfccit,  ncqj  maUria  crpcratus 
cft,  Uberu  arbitriu  &  homini  &  angclo  ad  vniuerfa  pmi' 
fit.  AU|  crgo  p  arbitrij  Ubcrtate  ad  bonoru  alccndcrunt 
fummitatC^aU)  inmaUiix.pfunducorrucrfu.  McUusaut 
fuitvnQqueq',dcrcU£tuproprio  arbitrio  nitilaborarc  &' 
pcr bona opcra cflc  fibi  cam  fahitis, qua  dormicntcm,& 
otiofum in tcrrcna profpcritatc quicfccrc.Ezcchiil  hUus 
hominis figura  Chrifti,qui  pdicat  captiuis  rcmiHionem. 
Grcg.  Prophctia:  tcmporatria  funt,prsetcritu,pra;fcns 
Homil.iin    & futuru .  Scd in  duobusprophctia ety mologia pcrdit, 
Ezechiclcm.  quj  prophctiadida,  cp  fnturapra'dicat,cu  depn^terito 
tlTKmloti  vcldcpra:fcntiagitnominis(ui  roncmamittit,  quia  ca 
irj.7c       *  dnr.quasprxtcrita  vcIpra;fcntia(unt.Prophetiadcfutu- 
<jcsc.i.a        tO.Ecce  virgoconciput,Qr parict  bhu-  Dc  praitcrito.  In  princi- 
pio  creauit  Deus  celii  &  terta.  Dc  pra;fcn ti  qua  Paulus  dicit: 
Si  aiit  ocs prophciint  intret  aut  qms  mfidelii.aut  i:tiora,&c.\-iq; 
ad  hoc  occuita  cordis eius  manifcfla  fiunt:in  quo notan 
turprx(cntiaprophctari.Vndc  animaducrtiturtquia^- 
phcta df ,non  quia  pracdicit  futiira.fcd quia prodit  occul 
la.  Requippcficutinfuturoaboculisnoflrisdibtrahut 
t^a,  ita  in  prx-fcnti  fubtrahit  caula  .  Pr.t(cns.n.cogitatio 
abfconditur  in  latcnti  corde.Aliqn  aut  rcs  per  ablcntem 
tcgituf  locri,q  nudatur  pcr  fpiritum,&  ibi  eft  prsfcns  ^- 


Sap.i 


i.Cora^.c 


ter  eotiurnit  ei  ftim  humanam  naturam  &  dminmfnuia  Jecundi<- 
diuiiia  competit  fibi  a  princpio  creatur^.ichn  humanavcro  aprn 
cipiofute  incarnatioms,  autoritatiuc  tamcnjed  exccutiu^  cor.neiui 
tiatempO'cfu<e'ilor'ol'trefurre(iioiiis,propterqmdtiincdixitln-i 
th.vU.d.  Datacft  mihi  ols potcflas in  coelo  &  in  tcrra.  s 
ergo caiifu  rnatirialis  vcljnhicciiua hui.is  Itbr:  eli  [)ci'S  fub  rair 
prfdicia,p'Optcr  quod  dUitur  infra  40.3.  Fada  cft  fuper  mc  n: 
nus  domini,  &  adduxit  mc  illuc  in  vifionibus  Dei. 

Circa  caufam  ftnakinfiicnduih,^  Dcus  cft  pnncipm  ir  /rmi  o 
niumjccundum  quod  dicitiir^pOi.  i  .b.  EgO  fum  «  &  «»,pfinc 
pium & finis.£^ hoc loqucnio  dcfine exi-inl,cojeu ob.i\'i; . 
iiis aute lutrinfccus Jeu JubnBiuus intelUci-'aUs  natur.t  dutl 
Vnus  cH  propit'quus4*cognitio  Dci,irpottlj.mc  habita  via  fupai. 
turali,cum  anipn.UF  tame,&  vt  habct  dHedionem  aiimiijtn. .. 
hic  eftfinis  propinquus  huius  Ubri,quifcripiui  cft  ad  habi.nium  1, 
titiam&diukionem  Dciin  prtfenti.Dc  qna  dicitur  ijr.ij.».  Va 
ni  luntoeshomines.in  quib.  nonfubcftfcicntiaDci.r 
ttnm  aut  dicitut  iilud  quod  non  dtiingiljtncm  debinim,  /icnr  mtr 
cina  dicitutvana,  qff  non  inducU  fanitatcm  ad  qu.irn  rft  cr 
Ocs  autlmiincs  inqitantumfumfadi  ad  imaginem  Dti,a'i 
dinem fupernaiitialt- fmt  finalitcr  ordinati,ad  quam  honi.. 
twgereftne  ijia  Jcientia,<jua  tft  itlius  b^atUttims  ojlofiua.. 
.n.totaltterincognitumniiilus  poteH  dirigefe  acUs }uos  .-  t^ 
meritb  dicuntitr  vani  Imescarentesjcientia  Dei .  Mm  vo 
intclli ciuaUs  natur.c  eii  remotus,f.vilio  Dci  cla>a  p;v 
tiam  JruitioncperfeHam.  Et  Inc  eSifinis  ttmotus  hui 
&  tonusftcrefcripturx. De quo  fme dicit  Saluifor.Joa.x-j.a. Hz 
cft  vita xterna,  vt  co<2;nofeant  te folum  Dcu  vciu, & qu 
mififti  lefum  Chriftu .  ^d  quam  vUam  Kospcrducat,qmtin. 
patre  &  Spiritufjcintio  viuit  &  rcgnat  infixi-la  J.iCulotii ,  jlmi 


phctantis  animus,vbi  n5cftcorpuS;Vn  ad  GicziEHfcus 
2\(one  cor  mcu  crat  in  pJenti,"tiado  rcuerf\s  cft  hb  in  oiciirtii  ubt: 
Scicndumquoque,  quiaprophetiKtemporainiiicci 
fibiconcinimt  ad  probatione,vtex  futurisprxtcn: 
pr.Ttcritis  futura  probcntur.  Cu.ndc  prxtcrito  d 
M.OYics:!n  priiicipio crcauit  Dtus  calnrr:  &  terran.Dcimiso 
qudquc in  fine  libri  in  pcrfona  lacob  permifcuitj* 
7^0!. a  ifcivturjcept^u  dc  Iui.t,&c.  Qui  ctia  pcr  fcmf 
ait:Prophetam  fufcitauit  vobis  dns  Dcus  vcfteri^ 
bus  vcltris:tanqua  mcipfum  audictis. Vt  du  imp 
quaefutura  pra:dixit,dcpra:tcrito  vera  dixilfc cre 
Ex  prstcrito  quoquc  futura  probantur.  Vndetfi 
lonisamai^is  &  ariolisfuisnon  foluintcrprcta 
fomnii.lcdetia  ipfum  (bmniu  qusfiuit  f.vtexpi 
coUigcrct,quidcertu  defuturotcncrct  Daniclau 
dixit,&  ex  prxtcritis  quam  vcra  dc  futmo  dicer 
dit.  Prophetia  autprslcntis  ncc  futuri  attcftat 
gct,nccprjetcriti.E)cmodisquoq;&qualitatib. 
tix  diflcramus.  Spiritus  quippc.f  phctiar  nccfci 
codcmodoanimumprophctxtangit.Aliqncx, 
tangit,&  n5exfuturo,aUqiicx  futiuo  &n5exL 
aliqfiex  prsfcnti  &  cx  futuro:aliqn  cx  prxtcrito . 
ti,&  futuro :  aliqncx  prxtcrito,&  noncxfutiuo:  il 
cx  futuro,&  non  ex  prxterito:aIiqf)  in  prxfcnti  cx  pa; 
tangir,&cxpartcnon  tangit:&  in  fu lurofimilitcr.cx 
fcntl  tangit,&  non cx  futifro  Vndc  loann.vcnicntedi. 
vidcns,ait:f  ccea^n'ij  Deu&i.  Scd  cu  morituriis  circi,n" 
fis  difcipulis requifiuit  dices  :  r«t.«  qui  ventmnjs,(,nai. 
cxpcthtiniis.ln  quibus  vcrbis  oflcnditur,q'uia  dnm  vcr.i 
nouerat,fcd  an  pcr  femctipfum  ad  apcrieda  infcrnidJ 
flra  dcfccndcrct,dubitabat.Aliqn  vcrocx  futurotanu 
&  noncx  priClenti.Vndc  l!hac,qua;tilio  iiio  lacoblor 
poflfuturaerantnuntiauit,quisautcflct,l'circn6poiL 

Aliqii ex  prxfcnti  paritcr  &  futuro. Viidc Iacob,quic 
gantibusoculisncpotcsdignofccrcno  potcrat.quistr  ^  .^ 
iorcftct,quifveminor,ducl:isin  obliqiiu  brachiisacx 
ra  minorijfiniftramaioriimpofuit.vndc  pofl  ait :  w" 

mi,&c.Etijie  q:>ideeriti7!povulo,&c.Sicpwp\Kl3£A.b\Z. 

mucx  pre(cntiparitcr  &  futuroprophctisfpiritustct 
rat  cu  caligantib.oculis  ca  ,qux  fe  cflcalia  fimulabat 
vxore  loroboam  eflc  cognouit,&  quod  tuiurameici 

apcruitdiCens:/«^'Wt»e  vx>.r  icicb^jamtqHure  le  '/jcJi 

tas^cffc.K\\<\x\  autexprxtcrito  &  prxfcnti  &  fiitiU' 
Elifabcth  adfc  vcmrcMaria  confpiacns,  tj  incarn.".:!  1 
vcrbu  in  vtero  gcftarct  agnouit,camquc  dni  (uinii!:  ' 
vocaiut  diccns  :  fiuie h(cmihi,v'.  vcn  ai  rn.utrdiWjni  i''- 
mt}  dccuiuscoceptioncpcrangcluad  lolcphdr:  i^'  • 
c.V  ta  natn  iJi,(icjpirnuJancio  eji.  CnU.f  Elizabcih  dicit.  «<  ,^ 
q  credidijti  quonia  pcrfcietur  ca,qua  diiUijiiit  im  <J  '''■"''  "'  i"* 

apcrte  oftendit,  quiaqnacSngclusadMariamdixcii  .. 

Ipiritum  agnouit,&  qax  in  futuro  fcqucreturpta:"  ^- 

^  ^  ^  Ahquaii 


\H 


./: 


Vb<) 


in  proplieciam  Ezecliielis, 


1066 


>.c. 


^  .liquandoex  prxtcrito  tangit,& non  cx  futuro .  Vnde  Scicndum  q-ioo; cll ,  q> prophcfcccx  nia^no  rfn nro  D 

/^  juius.  xtv.mw,  v;  ycuci.:[io,um  ntum  ?,iihi  fai^-um  cjljjcrjmen       phctatidi  qua-daiu  cx  luo  (pintu  profcrunf&  fcc^  «Jnlri 


j.d. 


.a. 


,b. 


jw.Qtii tanicn  hoc ipfum  cuangelium  prffdicaturus,cQ 
rccndercr  leruialcm.aic.iitif  t_^o  uiUgaiui  ipuitu  valo  in  le- 
fili)n.i]i:j:i't  i-aiN  nru  mihijunt  ignoram  .  Koc.n.CU3ngeh'j 
jcramcntum  cil ,  quia vnigcnitus  patrisincarnatus  cit, 
fifct^^us  houio  faduscft,crucifixus,mortuu,s,  &  fcpul- 
is.dictcrtia  rcfurrexit.dicquadragefima  iu  ceUim  afcc 
c,c^lcdctindexterampatris.Euangeiiurnir.i:,];cogno- 
iKlcdij  pro^o  pa(Turascflet,ignorauit .  Vndeaic.  h{ijt 
du  Spir;iii!jii-'d:ii p<'y omacs  ciuitaUs pfousl  •Vit  m'h> ,  d'ce':s. 
itiii<smv-':i'-di  :■;■  tribuhztioncs  mcm.we/H.ybi  apcrte  ofte- 
cur,qjc.i,qu£  ipfi  futura  cflent  vcl  crant,aiij  reuclataef 
fttt,iioa autcm  ipfi.Vnde  ait  Agabus .  i-iruatiiis^s^omhec 
CHJdlligr,-!  cp'yrt':tui  /<?j7</z^f,'M.Aiiquando  ex  futuro  tan 
g  rpiritus  &  nou  cx  pra:tcrJto,  licurci  cui  dc  manubrio 
cciiflinn  ferrum cccideratinquirEliuEus  yh:  itcid;'}  Et 
rbnrtratoloco  immiiit  hgnum  Gc  narauit  fcrriii.  Aliqn 
^{ro in  pr.elcr'?.!  cx  parte  tang!r,&  cx  parte  no !a!>;it .  Vii 
iiliiaCornclion)ilitcs,Pctro(untf}lpirituuunfiati,ga 
Untus dixir  ci. £<"  c  tra  viri  q.ixr^int  ic .  Ad  quos  dcfcen- 
t|ns  ait.  >^.j((;j«/ij  esi.propter  ^uart  vztiijl.s  ^  Vndc  apcritur, 
cia caufatn  a  fpiriru  non  audicrat .  Aliquando  in fum- 
r  ex partc tangir,&  ex parte  non  tSgit.  J^icut  l^Jij  prophe 
lu  deauferendo  Eiiam  ad  Ehteum.dicunr.  ^{uu.-iuHt  m- 

iquid hidie  tuUat  doif.inus  domii/um  tuu>n  a  t-:  <  Qno  f amen 

ilatoin  rupibus&  vallibus  quasrentesciifedjfpergunt. 
iicbaut.n.quodtolii  pofl^et.fednefcicbantquodinucni 
non poflet. Vndc idcm Eliieusdixit regi iMacl  . 7-\-a ute 
R  i.ulo  itnum .  Et  cum  pt  rcul/iljtt  tribus  vuibns  &"" {i  uljct  i'atus 
CJtra  e«w/.ait.  U  pirchljijfct  (juiri(}uies,aiujv.Yiesliuefeptics ,  & 
pculjiffes  Syn.m  vffic nd confismfLitioncm  nunc  anceni  trbus 
vibusperiuiieseam.  Noucrat  n.quia  toticspcrcuteretSy- 
rm,quoticstcrram.fcdnonquotiespercuterctterram. 
S:Sainucl  vngcndum  noucrat  Dauid,fed  tame  dicebat 
.Adiet  to.'d^/.((>/;tiu//j:.Dauidquidemvnxit,  &  occi- 
fsnoncflj&c. 

Scicndumquoque  quodalijprophetcEex  proximota 
r,ntiir,&  non  cx  longinquo  ;  aiij  cx  longinquo,  &  non 
(  pro.ximo .-  alij  ex  vtroqucNon  de  longinquo ,  lcd  de 
]oximoSamucI  tactusa(inasinucntasnuntiab.u,SauIe 
•gempra;dixitfuturum,qucd  Dauidci  fuccedat.pra;di 
(t.Sedquod  patcr  stcrn i  rcgis  futurus  fit.non  pra:dicif . 
"tudam  aiucm  dc  longinquo  &  non  de  proximo  tangri 
irprophetixfpiritu  ,  ficut  Dauidincarnandum  djlu- 
<ea  verbum  Dci  noucrat,dicens.H owo  f.uius eji  in  eu,;j)  ip 
ffuiidaiiu  -am  aliii-nrins-  tamcn  multa  e  vicino  non  iatelle 
*,ficiitleruum  Miphibofeth  fioi  conrra  dominum  luu 
«cnticntem  Et  A mai.-e  promittcns,ait.  tucj-tcui  ,ntiy.  </•.- 
vms  &  bxc  addat ,  /;  r,on  nui^ilic;-  /miitijt:  fitcris  coram  me  omti 
mnorepto  loab.Qnxd fequerctur ignorans.  Ama(>..n.nec 

'^pnccpsniiliti3Efuit,&  proIoabVitam  finiuit.  Etcum 
itnplum  Deocon!h-ucrc  voluit,prophctam  alium  con- 
(luit .  Q  lidam  vcio  &  ex longinquo  tanguntur  , &  ex 
pximoivt  Ilaias.longe.n.poft  futura  pra;nunnat .  t.cce 

i,    Tfg /  cu'iapitt,&c.Et  A\\:)Ul\xruliis.r.,Matiis  (]i  uuO!s,&i .  Idem 

ficinofpiritu  prophetiaj  deEzcchia  rcgcait ,  quod  dc 

ifirmitatcfua  lurgoret,&  quotannis  pollca  viucrct  Ali 

aando  prophctix  fpiritusprophetis  dccil ,  q  iaienus  cu 

hncnon  habcnt ,  agnolcant  (iiex  dono  habcrccum  ha- 

tnt.  VndeElifcuscumflcntcm  Sunamitcmapcdibus 

iispetGieriaucUiprohiberc,dixit.o/«;uff//^j»/  •.anmi 

Hs inamauuiifte  esl,  &  ctomtnus  celauita  nic,  &  mn  indicwnc 

»''!.Sicquoq;cumIo(aphatcumdefuturisrequirerct, 

«prophctia;  fpiritusei  dL'e!fet,p(altem  fccit  applicari,vt 

•<ilcpcrlauJempralmodia;delcenderct,&  fede  ventu- 

Rrcpleret.Cum.n.vox  plalmodiae  pcrintcnuoncm  cor 

«saguur,per  hancomnipotcnn  Dcoad  cor  itcr  pra;pa- 

"ur,v[  intenta:  raenti  vcl  prophctii  myilcria  velcom- 

unclionisgratiam  infundat.Vnde.  '^achfiuumlaudis  ho- 

t'itii,auu  iH  ySi .Et alibi.  Cn.tJtc dumirWjOfalmim dicue vorai 

I (!Mi,2*r£,QLiia  aut  propheti.i:  fpiritus  non  femper  adcfl, 

rophetisvirDciindicat  quicontra  Samariam  milfus, 

nalaqux  ventura  crant  nuntiauit.Sed  prohibitu,  a  dno 

u  via  comcdere  ,  falfi  ^phctx  pcriuafionc  deccptus  cft. 

jucmfallajclermonondeccptifa,  fifpiritum  pra;fcn- 
t-iu  habui(ret. 


).j. 


sx 


ij.c. 


\iem  . 
DifFcretfa  io 
ter  veros ,  & 


...  ■  ■ .  Spi 

tuiancfo proicno (ufpicautur .  Scd  quia  fandt;  (unt per 
fpiritum  citius  cor.rcai ,  &  ab co,qui-  vcra  (unt audiunt,  r.Reg.ii.a. 
&  lcmctiplosqui  fa!iadixcrunr,rcprchcndunr.  Nathan 
..n.vir  (anctus,  Dauid rcgem  apcrte de culpa  rcprchcdit, 
&  qua;  ci  vcntura  cfl"cntnuntianit,6v'  de  templo  ardifica 
dorcquifiais,a!t.  0'> nc quod  est  i-icrde tuo  va'Je&f.ic,  ciuia 
dvmi  ins  ttatm  t/i^.Sed poflea  audiuit  a  <io{mno.vadc,lo-jue- 
readferuum m-im  D.uid. Hec diat d.ymiuus Dcus  .  T^unquii  tu  ^^^^- 
xdihc.il:ii  mi<v  'li,-,niim,(jrc, 

Inter  proplictas  veros  &  falfos  h.-ccefldifFcrentia.  Vc- 
ri  Ci  aiiquando  pcr  fpiritum fuum  dicunt,  perSpiritum- 

fanaiimcrudiri,  abauditorummcntibuscitiuscuellut.  „ 
f  alfi  in  tu.r  fa! firatc  perdurant. 

otani.1um  autcm  ,  quomodo  dominusadprofc<a(i  falfos  pro{.h. 
hominum  \rq  ihx  moderaminadifperat.Ifraciiticuspo- 
pulus  conditori  fuodcliquerat ,  idco  in  captiuitatc  rcgi 
Babylonio  lcruiebat,  cum  quo  Ezcchicl  prophcra  in  ca- 
ptiuitnrcmmitiirur,qucmdiuinagiT;riaita  fibipl.acabr- 
lcm  rcddidit ,  vtpercum  vcntura  pra;dicarct ,  &  afi^ictis 
confolationem  daret.  Confidcremuscrgofipoflumus, 
quanta  cft  diipcn fario  fupcrnsE  pietatis .  Sic  iratus  cf\  do- 
niinus  populo  fuo ,  vt  non  omnino  irafcerctur ;  ideo  ia 
captiuitntcmpopulumtr.adidit,  fcd  quianon  omnino 
clea:osfuoscumiIiomifit,vtcxvnaeademquere,&car 
naUbusdarcrpurgationisfiagcllum&fpiritualib.virtu. 
ris  incrcmen  lu  m,&  fic  iniu  flls  irafccrctur,vt  per  osiuflo 
rumconfortiumconfolaretur,  ncfiomninoddt-rcrct. 
nuIIuspoflculpamadveniamrcdircr.Sicquoqucpopii 
lo  cui  piopter  defpcrationcm  iratus  fucrat  per  Moylen 
dicit.TV(pi.'r(.'  afcendoe  neque  pugtietis,non. n.lum  vohifcum,',e  ca  E 
datiscoram  in:mic''s  veflrs.  O  incfFabilia  diuinac  pietafis  vi- 
fccra.cum  ci.s  non  erat,  vt  vinccrcnt :  &  cum  eis  ciar  rie 
perirent.  Sicparuulodelinqucnti  irata  mater,  fi  in  pnB- 
ces  ire  refpexerit,accurrit,manum  tcndit,ir2oblita,pie- 
tateplcna. 

Grcgorius.VfusprophedcKlocutioniseft,vtpriusper 
fonam:rcmpus  locumque  defcribat.vt  ad  veritatera  (bli 
diusoflendendamantcradicemhilttftix  figat.  &  ppd  Prf<J'"t;oni's 
fruaus  (nirirnsper  iigna  &allcgoriam  profcrat.Hoc  fa-  qi',','""'^ 

Cit  E;:cch  1  cl.diccns.  Et  fudu.n  eli  m  anno  tricffimn.  qnando  fub- 

Scicndum  autem,  g?  vifioniintimc  verba,que  protu  cundcmeft. 
lircopulauit.fic  incipiens.  EtfaBmi  f//.Yubiungif.n.quod 
cxrcriusloqui  inchoat,ac  fi illud  foris  fit, quod  intusvi 
dcbat.ldcm  in  trigefimo  anno.quia  fcrnK)  doflrincnon 
fuppetit ni fi  in  etate  perfeda.Vnde  &  faluator  in  duodc 
cimoanno  in  temploinfcrrogat,non  docet,vt  non  prse- 
fumant  homines  infirmaxtate  prxdicarc  .  Difcit  in  tcr- 
ra,qui  fcmper  angclos  docetin  coeio.Vnde  Moyfes.7v(D?;  Deut.ii.b. 
arabis  inpritnoinnito bouts.i.  in bona  opcratione  primaj  aJta  ■^ 
tis,  nonprxfuniasoflitiumprfdicanonis,  necvomcre 
nouClla;lingu3E  prolcindcrc  rerram  alieni  cordis.  lcre- 
miasramen&Daniclproplietia:  (piritum  pucri  acccpe- 
ruirt :  fed  miracula  ad  cxemplum  opcrationis  trahenda 
non  funt.  Aliud.n.crt  quod  doctrinic  v(u  &  difciplina  di 
fciraus.aliud  cll  quo.I  dc  miraculo  fcimus  .  Idem  .  Iiixia 
fluuium  Chobar,&c.  Ezechicl  .i.  fortitudoDci  .f  filius, 
qui  virtu^  &  (apicntia  Dei  £t  fifius  Buzi.i.  de  populo  lu- 
d.toruni  pro  pcccato  contempto,  natus  venit  iuxta  llu  - 
,  uiumChobari  Incarnatus.n.  pcccatoribus  propinquare 
dignatusefl.qui  iniquitategrauati  ad  coeleflia  lion  pctc 
rantfublcuiri.Chobarnaraquegraucinrerprctatur.  Ge 
tius  vcrohumanum&graueeflpcriniquitatem  &fluit 
pcr  mutabiluatcm.in  tcrraChaIda:orumqui  capiiuan- 
tcs,  velquafidxtnones:  peccatoresautemquafi  da-mo- 
ncs,&  fe  &  alios  captiuant,cum  natura  homincs  &  ratio 
nabilcsciVc  dcbeant. 

Hieronymus.  J-zcchiehs  difficuhatem  Hebrcorum 
m  onflrat  traditio.  Nifi.n.quis  apudcos  faccrdotalis  mi- 
nii'tcri/,ct.atcm.i.tri^infaannosimpleuerit,ncc  principia  iip!>r,ro-iwi 
Genclcos»nccCjntjca  canticorum,ncccxordium  Eze  t-.i.<;tio qtii'^. 
chicls  vel  Hncm  lcgerepcriTiittitur,vtadplenam  fcicn  ^  n"^  '«■•■ 
tiam  &  myaicosinteilcdlus,  plcnum  liumanx  naturx  '*^  «^""ef"-": 
tcnipus  acccdat. 


Tom^. 


Ll    i 


Glof.ord.&NicolaideLyra       io6 


C  A  P  V  T    I.  ^  • 

TfiH-im  etl  e^i.Hicro.In  trigdlmo  anno  non  x- 
tatisprophctx.vtpuianr.ncciubilciquicOan- 
i^  nusrcmillionis.lcd a uigdimolcciido anno lo- 
fis  icgis  Iiid.i.quandoinucntus  clllibcr  Dcut.in  tcmplo 
».Pjr»Li4.  vl'i;  ad  quintum  captiuitaiis 
annum  loacliim  cognomcn- 
to  lcchoni.r ,  qui cum  matrc 
diiauscUin  Babyloncm,  6c 
cum  Daniclc  &tribuspucris, 
&  Ezcditcl  ,quxc(hribus  lu- 
dacpriniacapriuitas  .quando  a 
flillauitira  Dcifupcr  Icrulale. 
4«  Thcod.  Cu  m  con  lldcraf- 
fcm  lcptuaginta  annis  Dcum, 
Itidajcjptiuitatcm  dcriniflc,& 
qiiadra^inta  annos  ipfis  fc 
ptu.igintadcc(Tc,cog;noui  pro  b 
phctam  capriuitatis  tcmpus 
jo.annum  cflTc  dixilTc,&  rctro 
numcrans  compcrio  non  an- 
tCi0.annos  fcdante  i  <.captiuitarcmfuiflc.  Bonusenim 
Dcus  alualcntcntianonarcrum  cucntu  ,  di(ciplin?te- 
pusnumerarc  conrucuit.lta  crga  Abraham  fccit,cmn6 

B  dixiflet.!'errsjn«'.»i  enticrr^en  tuutn  iu  ierivtn>'  /^a.C?"  lubmtH 
Genef /y  eos  ler:tuuti,&  affiigrnt  ft.idrinaeutis  a-iitis,  ucn  pci  mifif  COS 
hoctcmpusdegcreapud  Acgyptios,  vcrumafcntentia 
liia quadraginta annos cnunictat .  Et Nocitcm  cum  ad 
poenitcntiam  cciuum  viginii  annos  pr.clini)fla,conlpe- 
fto  iniquitatisincremcnto,  haudexpcdauit  fcntcntiarfi 
ncin.vtpcccatiprogrcflloncmcomprimcrct.Itahicquo 
quccompcrimus  tngintaannorum  numcrum ,  fi  a  Dei 
icntcntia  numcrandi  initium  fcccrimus .  Condcmnauit 
autcm  IudsosDcuscaptiuitate&:  lcruittuciS.  anno  lo 
fi.trc2,ni .  Namcum  Chalcias  princcps faccrdoium,  de- 
foflaiiicomperiflctMofaicamlcgem.tantum  n.  ludxo- 
rum  iniquita'!  fulccpcrat  incicmcuti,  vt  omnia  diuina 
obliuionitraditacflcntdcinde  cam  rcx  lcgilTct,animad- 
ucrtiflctq;  ea.qua-populus  auderct.apcrte  legi  contraria, 
&  idcirco  haud  nfkdiocri  tcrrore  aftcdus ,  laccrdotum 
principcm  infl[iiTctoperam  darc,vt  Dcusplacarctur,  con 
fcrt  fc  princcps  facerdotu,  ad  Aldan  vate  piam  mulicre, 
quceq;  diuinas  lcgcs ob  eruaret.que  diuino  inflruftu  pci 

3  tata,diuiniq,fpiritusplenadixitadeii.W4Tau«dn{  Utus 

Incipit  poftilla  fratiis  Nicolai  de  Ly  ra 
fupcr  Ezechielem. 
C  A  P.    I. 

1  rj"  T  fa£lum  cft.  Hic  ajtif^^ftetuet  auedeiidtm  efl  adformam 
*  llf  traiUt-^SjijUxeHdiuijioibrf.^uiinduaspattesdiittdiciir  .f. 
inp'oa;miuM&tra{iatum,quiincipnibi.Et  vidi  li  proamio  ve- 
rb prinio  pnmur  tenipus  reuelatiouisf^Hje  E^^cineli  prophet.t,cTt 
rfajr«i.Etfadum  cft./.-cidm  ET^echiUis,  vc  duu  Hiero.inprolo 
go.Hic  ii.tcmuustli  coiiueniens  r^imini& prxdicanoni^  vndc  & 
loJephintrigifimoJuoannojaHus  tH  pr^poiitus  Acgypti,  Cencf. 
i^i.EtChriHiisijaptf^atus,Luc.i.Et  ex  tuiic ChriHm capu pra:di 
Dioifio  careinpuhlico.  ScdcM.tra  hoc  videtur  qiulam  glofi  faper  Locum 
ifium.qnjc  didtfic.lnannotrigcfim)ii(inxtatis,Vc.  Atquod  due 
diim,^  i!b;llo.iicitur  tff:  Hic'o»y.&  idco  non  eft  abfolnic  mtMi. 
gcnd',iitercu>it'adiceretfibi,q'.mdicitcontrariuniinprologo^vt 
alltgatum  eiU  Et  ideo  intelligenda  eft  cum  ijia  f^ppletione.  In  trige 
/imo  anno  non  £tatis,fupplc  tantummodo,fed  cum  hoc  in  trigtft mo 
anno  aUeriiis  enutncrationis.  Qua  autem  ftt  liia  Htvro.  prolequitur 
in  illa  glo.dicens;^  i^cipit  a  deci*nootiauo  awo  lofia  tcgis . 

jld  cuius  iutcUeflumfcieiidum,  <}>  l  tixi  aliqiiJ<idi>  in  iibris,  & 
chartit  numerabantatinos  a  iiibiito  immcdiateprxcedente,  &ftc 
tionaccipiturhic  fecundum  Hicro.aUquando  vcro  numcrabant  ab 
aliquofa^o  notabiii  emergenti,  ficut  afundatione  tcinplt  per  Sdo- 
mmem  & tranfmigratione I jaihini,vt  i^abeiur  tn  hui  pru«mio,ip 
fceft  annus  quintus  tranfmigratmiis  loachim,  .Anno  aiitcm  lojia 


Incipit  Ezj^Jtel propheta. 
C  A  P  Y  T    I. 

fTcmpu». 

T  fadlum  clt  in  trigcfimo 

i  ^  .lubaudi  menlepeodenic  lc.ii^niu  ,    luod 
Ix  f.aadiiicrcvc  iran  l'c;tiut.(.rct. 

bi^Sub:iilJ>    '.c. 

anno  in  qulrto ,  S^cjuinta 
menfis  3  ciim  eflem  in  me- 

a  r^^nJr.Sucerflumina  Ba3>lonit  illicrediinu-,  ,*<  fleiiin.is.duin  rccor- 
dairii.iiiiu  .Tanquain  Ligoumquodpisniatuaieil  fccus  dccudus 
ac,u'iu  n  ^oo. 

dio  captiuorum  iuxcatfluuium  Cliobar, 


Jfrafl  virc,qui  mifit  vos  ad  mc,  ecce  ezo  adducn  m.tli  fuper  locuir  h. 
iftum,Cfi. Hxc  autgefta  funt.vt  diftum  cfl,  anno  18.  lofi 
regni.qui  vnum&io  regnauitannos.Ab  iS.igiturvi 
ad  ii.anniintcrfunt  i^Porthuncregnauitloachamn- 
fcs3.  quicumhisannisconiungcndifunt,proptcteaqc 

0(5tauomefe  iS.anni.hoccd 
tnmefta  propheta  oraculu 
Dcinde  coniun^iscum  prio 
ribus  ii.Ioachim  annis,:^ 
compcricmus .  Trcs vero ! 
chonia:  menfes  &  dies  rurlu 
paucos  pro  his  mcnfibus,Qii 
decrant  iS.anno.computah 
miis,&ipfis2).captiuitatisli 
chonia:  ,quinquc  additis,  ;o 
annorum  numcrum  dcprc 
hcndcmus. 

Allego.  Dominusin  }0..v 
no  a:tatis  fux  ad  baptiO- 
pcrucnitin  4.  mcnrc.i.L.,,. 
rio.f  anni  principio  fniR. 
inanos.  HebrsiycroNifan  .i.  Aprilcm  mcnfcmnouo:. 
prnnumfaciunt,in  quopafchacclcbrant.  GriciMj: 
tium  •  Apud  Orientales.n.  poft  collediones frugura.v 
torcularia,  quandodecimaiolferebanturin  tcmploO 
£i:obcr,cratprifnus,  lanuanusquartus.  Quintamdicn 
nienfis  addit.vt  fignificet  baptifmum  in  quo  aperti  fun 
Chrifto  cceli :  &  Epiphaniorum  dies  ex  hoc  vcnerabil; 
eft.nonvtquidamputant.natalisincarnctuncn.  ajiO 
ditus  eft,nuncapparuit.Quod  huictpi  congcuit,quodd 
£tum  eft.  Htc  esiftliusmeuf  dUecins,in  quo  mihi  bene  compl^ick. 
Hiero.FiguraturChriftus,qui  jo.anno  natusvcnitac 
baptifmum,qu£ein  homineperfefta  a:taseft.Vndeinli 
bro  Nuincri  fecundum  Hcbrxos,non  fccundum  Lv- 
vigclimoquintoannogtatis,  fcd  a  trigefimoinci: 
faccrdotcsin  tabeinaculo  iiiiniftrare.  In  cuius  fi!:;: 
prccefllt  loleph  in  Acgypro,  &  cfurienti  populo  ti . 
ta  largiturus eft.Etloanncs ad fluenta  lordanis  bapi. .: . 
poenitenn?  pr^dicauit. 

b  iuxt4  ftuiiiurH  chobar.  Hieto.  Chobar  proprium  nomt 
fluminis .  Vcl quia  graue  ,interprctatur Tigrim vclEu- 
phratem .-  &  omnia  magna  &  grauiflimaflumina.quc 
in  tcrra  Chaldgorum  eflfc  perhibentur,fignjficatur. 

a  .Aperti 


decimoo^atto  reperius  fuit  liber  De  teronomij  in  tem:  io,vt  lialit- 

tiir.i.  l\ig.^.inquo  continenturmaiedi8iones  terribiics  vetitmi 

fiiper iegis  traufgrefforcs,&  maximhper idolotatriam.Ouibusui 

tis  loftasfciens  tranfgrcffiones  pradectfjorum  fuorum,fcidit  v^ii- 

tnentafuapra  horrore  mjlifuper  pupuium  vcnturi,&  qujefmitto-' 

ftliurn  adpiacandum  iram  Dci,  &  ideo  ab  ifto  faBinotabiiicaft 

runt  anni  pr^edtBo  modo  numerariia  quo  vfquc  ad  quintum  anm 

tr.wfmigratioms loacly.m  in  quo  facii  cH  reuelatio  Ei^echit^, > 

in  Im  prologo  dicitur ,fiuxer unt  anni  iriginia,^  fic  pattt.hliis  r 

gnaHil  amis  Ji.^.l^cg.zz.&fu  de  regno  eiuspoftinueniionemi 

ifrip'\ediiiirtmafient  i^.anni.Item  vndecimo  de  regno  loailmi 

Itj eius  ^f\cg.zi.}tcm  jcx  m.injes in  quibus  regnauerunt  loicbx{ 

ZTlo.t(bitn  ^.i\eg.zi.&  z^.qinfexmenjescumparte  iS.antiil 

fi£  remaneiite poH  inueniionem  iibrt  pro  vno  anno  computantur . 

Itcm  qumque  detrunfrrngratione  Ioachim,qui  fmul  lunHiftciun 

annos  jo.  <jr  idem  annus  fuit  3  o.  ,etatis  E^^^chiclis  &  imientiow 

libri  Dciiteronomij,& quintus  tranfmigrationis  loachim.  Secuni 

notatur locus  ciim  diciiur. 

2  Cu  cflTera  in  mcciuxta  fluuium  Cho.Et hic flurM efl  > 
terra  Chaldeorii,vt pofted  fubJunr.Ezcch  n.cum  loachimiri 
migraucrat.O;iv<'/j  aut  liic  aliq,  i,fp  Chobar  (finomtii  appeiki 
uum,vt  litfenjus.laxu  flu.Chobar./.  iuxtjfluuiumgriuemt 
magnitudine aquju  & etus  impttti.  -ied  hoc  d'.ilum proctdit ix y» 
rantia  idiomatis  Htbrxi .  Si.n.hoc  cfftt  vcrum,fcriberetur per iitt 
ram  Daleth  infine,ftc  Chobad.nunc  autem  in  Hcbr^ofcribiturp 
literam  I{es  infinf,&  io  dicr.nduw ,^  tii  nomen propnum  untm 


M01{.AL!T9l{. 
*  1  EtfaBumrft ,  eJrcIniftaprima  vifioncEzcch.fmfcn- 
fum  literale  pcr  quatuor  facics  animaliii  fignantur  qua- 
tuor  regna,  q  fucccflSuepopulfi  ludaicQ  afffixerunt.f  Ba 
byloniofu,Pcrlarum.Graecorum,&Romanrum.Sccun 
dumfcnfum  myfticupcr  populCi  Iudaicum,Chriftianus 
populusfiguratur,ficutdr  i.Cor. lO.C  Ominainliguracor- 
tir.gebant  ///;f,pg qiiod  &  nomcn  ludaicum  f  m  rcm  traf- 
latum  cft  ad  populum  Chri  flianum,ficut  dicitur,  Rom. 
a.C  l^n  enim,qui  tn  manifejio  lud^us,  neque,que  in  manijcfto  in 
carne  cH  circunii[to,fcd  qui  in  abjcondito  luicus  eft,&  circuncifto 


cordis in  fpirit.t,.,un aicra^cui.is iaus  ejt  nnn  rx  hominihus,  ftd e : 
Deo  .  Etidcoperquatuor  rcgna  pr^didta&quatuorfa 
cicsmyfticefignanturquatuorhominumgcnera.quJ 
fuccerfiue  populum  catholicum  afflixerunt .  Prim 
fueruntprincipes  lud?orum  vt  patet  Ad.  oCtauo,* 
nono ,  &  in  pluribus  alijs  locis.  Er  fignantur  pcr  h 
ciemhominis,c6qu6dhabncruntnoritiamdiuinflc?i| 
licctin  eisobfcurata  fucrit  pcr  rcbellioncmadChriftii  ; 

flCUt  dicnm,Kom.l  I  .C.Cari  itjs  cx  pa.  te  niiitigtt  in  ifrarLSii 

cundifueruntlmpcratorcsRoman.quicriidclitcr&loj 
go  tcmporc  pcrfecuti  fnnt  fidc  Chrifti,  utpatctcxmar 


v69 


Ezechielis   Cap.F. 


1070 


^ 


b  5^Nonmodo  Tnam,vnde:Egovifione$  muliiplica 
t1  contexit.  THoc  quoque  ad  tempus. 


tu. 


-  jTnifmt f«?''.Hieronymus.Non  diuifione  firmame 
^  Ved  fidccredentis,cui  reuelatafunt  fecreta  coele(tia,fi- 
*  IX  in  baptil  mo  taluatoris,  cum  Spirituflanaus  iii  fpccic 

Miimbsdefccndit.  .  r  r  ^  r-  ■    ,- 

Theodoretus.  ^perttfnnt  ca-/f,non  rcipfa,(ea  Ipintah 

OtemplatlOne  •  t.t  ^  ^Secundum  Oiiginem  oculis  carnis. 

Vii,inquit,vifio-  ^  bo,puas.rE«<  ^  .    ,  ^_. 

rm Dci,non efTen  a  apcrti  t  lunt  coeli,  Scj^idiuihoncsDei.  Inquintamcn 

tira  Deijfed  vifio  TNon  captiuiuns. 

rm.  reuelatione  b  fis,  ipfecfl:  annusquintustranfrnigradonisloachimregis 

Candam  &  VelUti  TPe^lon^.  aTlieft.robot.inisaDco,  ■CluiftujqupqjDeivrus.  ,  ^ 

f preiTam  cffigicm  c  luda/aclumeft  verbumdominiadEzcchielem  fihumBu  4    qusefuturaeft,  per 
dxabhumanana  d  aicaptiuanii.  n.fciiicet.      bTinfimiiitudinem  hominumfaaus.  5     aqux  r^encratio» 

tra  comprehendi  e  zi  faccrdotemin  tcrra  Chaldxorum  ,  lecus  flumcnCho-       nem ,  piorum  Dei 

pflet,  &  ea  in  me-  alifeicamsm.iain  Ueum  hominem  cogaofcitpropheta.     TAliternon  intelliguntut  vifiones.  COgnitiOnCm  dccia 

■  itatis,pi' f  ,  n   /:  rL»    n  r  -i  •        bj^ff-iusperquemomniafartafunt.    <$    raus. Ita ctiam Da- 

js,  cum  g  bar.  Lttacta  eltiupcreum  ibit  manusdomini.  Etvidi  7    niel  prcpter  aquas 


facerdotio  &  prophctia ,  vtraq;  autefunt  fpiritusdona.  D 
Et  mentionem  facit  regionis  &  loci,vbi  diuinam  reueia- 

tionemconrpcxit,multaperha;cfignificans.Pnmumnu 
men  eiufmodi  cfTequod  non  in  folis  lerofolymis  potc- 
ftatem  haberet,nequefoiisIudsisdominaretur,  fcdom 

nium  cfFeftoreflct 
acmodcrator.  Ad 
aquas  vero  cu  hac 
vifione  dignatur, 
omnium  falutem 
prxfignificans  &ea 


I 

2 
3 


co  captiuitatis,pr 

cm  impijsj 

i.uftisiuftus.Tan 

t;n.  domini  benignitaseft  vt  peccatorum  caufa  fuos  fa, 

mlos  liipplicijs,&  calamitatibus  aflSciat. 

h  Tranjmigracionis. Hieionymus  Non  captiuitatis,quia 

ufj&tejfetradensduduseftin  Babylonem.-igitur  loachim 

a.kchoniaediciturprima  tranlmigratio.Sedechix  vero 

fcunda  vel  extrema  captiuitas. 

C  FaHmiedverbum  </o>wwj.Greg.Notandura,q>  Ezechicl 

n)d6 ipfe de fe,mod6  quafi  aliusde  le  loquitur.  Loqui 

ti.n.pereum  fpiritus.quiprsBfidetquafialiusloquitur. 
,   jfequafiprofequiprajfidentiparet.  Vnde  in  Moyfc. 

Et.n.  Moyfes mitijjmus  juperomnes  homines .  hinc  loannes 

zit^iditillumdifcipulum  qutm diUgebat  lefas,  Et  Paulus .  ^» 

txtrimentum quentis eius,qui in  mc loquitur  Chi ifins^KzQ.h. er 

giquafi de  alio  ait.  FaEia  eflfuper  eum  ibi  tna.  do.  ScdcfcSc 

lila.Etecce  ventus  tur. 

d  to:^'.  Hierony mus.i.  fpretus  atq;  contcmptus ,  pater 

qoqiChiifliabomnibuscontcmnitur  hcereticis,  qui 

v:usnon  fufcipiuntteftamentum. 

*  Theodoictus .  Fiiim  B«^/ .  Duobus  donis  gloriatur, 


.1. 


diuinasilias  vifio- 
nes  confpcxit,&  Moyfes  ad  ripam  proieCIus.per  aquam 
falutemeftconfecutus,ita  rurfusipfiputeus&aqua  nu 
ptiasconciliauit,  quodetiam  lacob  &  Ifaacvfuuenit. 
c    Chobar.  Hicronymus.  Danieli  quoque,  qui  &  ipfe  fn 
Babyloneeratiuxtafluuium  futurorum  facramentapaE 
duntur  fupcr  aquas:im6  in  aquis  puriflimis,  vt  baptifmi 
potentiamonftraretur.  Paulusquoquccum  abAnania 
indominoiotuseft  ,  tegentibus prius  oculos  fquamis,  ^*-'-^* 
caruitca£citate.InGcnc.quoque>qua!primaviuerent,de    "'•*•''" 
aquisegrcflafunt. 

f    Manus .  Hiero.i.  fortitudo  in  qua  Ifrael  eduftus  eft  de  5^^  ,  ^ 
Aegypto,cuius partcm intelligunt  magi Pharapnis,  dice  Luc.it.e. 
tcs, Uignitas  Dei  eii.Vtxdc ii  ergo  m  di.Dti  eii.  Pro  quo  in  a-  Matth,  n.c.' 
lio  euangelio.5';  ergo  m  fpiritu  Dei  eijcio  deemonia, 
g    Et  w:<;.Hicro.In  confolationem  tranfmigrati  populi 
reuclationcm  fententijE  Dei  prophctauit,  &  hanc  vifio- 
nem ,  &  templi  dedicationem ,  in  quorum  expofitionc 
omnes  Iuda;i  uniti  funtfupraomnem  hominem  cfle  di 
centes,nos  magis  fufpicari  quam  explanare  pofllimus . 

^  a  £f 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
j{  i  \^ttni^untcodi.\onfecundumexiiientiam,fedfecundutn 
inafeiiUM,prouc  in  corufcationibus  videntur  aperiri, 

2  Etyiii.l^! ftone  imaginaria  &  iitelleEiuali. 

3  Vifiones  Dei.«.  a  Deo  mihi  faiias ,  &  diuinafecretafignifi- 
cms.Tertib  m  buc  prologo  notificatur  author  minifierialis  buius 
iii.  Et  prmb  ex  nomine  cum  dtcicur. 

4  FaaumeftverbumdominiadEzechielem.  Secundo, 
t  gu,en\<  um  tHcttur. 

jFiliii  Buzi  facerdotem  .  Ex  q»o  patet  quod  ET^echielfuit  de 
t')ufaceraucali,& per conjequens  de regia  quia  ifla  dux  trib.erat 
c(^miJla.Futt  ec  pater  eius  propheta  fecundum  regulam  Ilebr.toru 
y  eUcei,^  quandn  in  pri  ncipio  libri  alicutus  prophetjt  exprimitur 
.  C  nni^npatnsjUi,  dafir  tntdUgi ,  quodfuit  propheta,  fictit  i^Jilius 
frnw  no  habeatur  prophetia  eius,  ficut  nec  aliorum  muUorum. 
6  Et  fada  cft  fupcr .  Eleuans  mentem  eius  ad  cognittonem  fe- 
cvorum  Dci. 

jEt  vidi.  H/c  confcquenter  ponitur  traBatus.Et  quia  liber  ifle  efl 

dOi-u creituris pfidete,vt  fuprd  diHu  efi.lo  diuidttur  in  dnas:  par 

t>(}aprimb  ponitur  huiuspftdetie fupcremines  modus.  Stcudo  mul 

tlexeius affeHus,c,z.(^ Jeq.proptcr ^  dicuntaliqui  expofttores, 

[orimu  caput  virtualiter  continet  fententiam  fequtntiu:prout  tfft' 

bsin  ciuja  efjiciente  virtualitcr  cotinetur.I  t  hoc autem  capiie  de- 

fihitur  qu£damimaginaria  vifio  ad  figniticandum  diuina  prafi- 

«t«  modu,  cuius  fignificattontm  E-^^echiel  intellrxit ,  aliter  non 

fj]elpropheta,fecundu  g>  rfw>«r,D(i».  lo.a.Intelligcntia  opus 

C  in  vifione:pt  dijfujtus  pcrtradaui  in  prtncipiu  iibri  TjalmurH 

htut primo  exponetur  litera  huius  capitis  applicando  ca  ad  appre 

htftone  imaginari^  viftonis  ,  pofied  dicetur  quidper  illa  viftonem 

va;^inaria  tntelligatur.  Htec  aut  vifio  imaginaria  het  tres  partes  . 

''irMcontinet  antmalia  apparentia.Secunda  rotas  apparentes  iux 


ta  ea,qu£  incipitibi.Camqi  ViCpKetC.Tcrtiafirmametum  appa 
rensfuper  capita  animaUum:&  defuper  effigiem  hominis  fedetis  fi» 
per  thromm,qu£  incipit  ibi.Et  fimilitudo  fup  caput  aialiii. 

.AdinielleHu  ver6prim^partis,qu£fatis  traditur  inuolite,cofi 

derandtm,^  propbeta  videbat  imaginaiit  nubemmagna ah ^qui 

lone  venientem  igneinuolutam  eo  modo  quo  apparct  in  corufcatione  i 

Etf  apertura  illtus  nubis  videbat  quatuor  animalia  in  omnib.  fmi 

lia,  licet  aliqui  dicant ,  5»  apparcbat  tanttm  vnum  animal  habent 

quatuorfacies,fed  litera  magis  videtur  cocordare,q>  efjent  quatuor 

animalia  ,  ficut  apparebit  magis  infrd  lO.a.Et  fic  erant  ibifex- 

decimficies.Et  idem  dicit  T{a.ia.quantumadnumerumfacierum» 

tamen  aliter  exponit  difpoftttonem  earum.Et  quia  iUa  quatuorani 

malia  ab  omnibus  ponuntur ftmilia  in  omnibus,habita  dtfcriptione 

vnius  tbabetur  defcriptio  omnium.  Dicunt  ergo  doHores  nofiri,^  cor 

pus  animalis  erat  ereHum  fuperpedes,&  in  fuperiori  parte  quadra 

tum,vclfecundttm  alios  rotundum :  nontamen quantum ad  hoc eH 

magna  differentia,qma  fecundum  vtrofque facies  difponebantur  fe-  p 

cundum  quatuor  partcs  oppofttas^ita  q^facies  hvminis  erat  in  par- 

te animilis oppofna direlie afpeHuiprophtta.  Et ditiiurpars ante 

rior.in  parte  vcrb  oppnftta  feu  pofieriori  facies  .Aquile,  &  in  alifs 

duabus  partibusfibi  oppofitisfaciesleoms,&facies  bomsvta  quod 

facies  leoms  eratin  dcxtera  parte  refpeHu  faciei  hominis,&  facies 

bouisinfinijita .  f{a.  Sa.altter  exPonit  dicens:qubd  quatuor facies 

vnius  animalis  apparebant  in  direHo  afpeilu  prophet<e,ita^facies 

leonis  eratprima:hominis,fecunda:bouis,tertia:.Aquile  qu  irta.Et 

ita  intelligendunt  in  alifstribus  partib.  qnadrati.Et  in  qnolibet  ani 

mali  erant  ftmiliter  quatuor  al^,quarum  erant  duf  dem:Jf(  ad  cor* 

pus  tegendum,&  duffuperius  erede  advotandum  .  Etper  exten- 

ftonem  alarum  erant  ijia  antmalia  adinuiccmiuniia ficut  homines 

in  choreis,&  in  quelibet  crat  qttatuor  manus Jimiles  manib.homi- 

4<  nis,& 


MOll.ALJTEl{. 

Tum gcRis, &  fignantur  pcr  facicm  Aquilac ,  eo  quod 

j  ^quila  fignum  cft  impcrij  Romani .  Tcrtij  fucrunt  h^- 

^tici,  &  fignatur  per  faciem  bouis,  c6  quod  bos  eft  ani- 

liWaboriofum :  ipfi  vero  laborem  poemtcntiae  pr^ten- 

<:ntes  in  multis  locis  decepcrunt  fimplices  Chriftianos. 

<tiartivcr6funtSaraceni,  &  maximeatempore  Sal»- 

^i,quifuitanimofus&inrebusbellicispcruigil&ftrc 

nus ,  proptcr  quod  fignificatur pcr  facicm  leonis .  Pcr 


alasautem  animalium  per  quas eleuabantur  in  altum 
fignatur  fuperbia  pr^didorum .  Per  pedes  autcm  eorum 
affcdioncs  ad  nocendum .  Pcr  mahus  vcr6opera  mala, 
eo  quod  manus  eft  organum  organorum,  vt  dicitur  tcr 
tiode  Anima  .  Per  rotas  fequcntesanimalia,  fignantur 
corum  miniftri  in  malitia  cxercenda  .  Per  hoc  autem, 
qu6d  animalia  &  roix  pcr  quatuor  partes  ibant,  fignifi- 
caturperfccutioChriftianorumapraediaisperquatuor 
orbis  partcs,&  maximeJabImpcratoribusRoraanis,qui 
dominabanturineis. 

Tom..f  Ll    4 


GlorGrc!.&  NicoIaideLyra 


1071 

^ a    Bt  ecce  vrntuf  turhinis .  Vcrbum  Hcbrium  rucha pro 

A  qualitatc  locorumvcl  fpiritum  fignificat.vt.  Emittc  jpiw 

ff»U„,.d.  ?«,«««^;,^aM.eff.Vclanimam,vndc    Egredittur jpmtus 

It.id.14ra.    eius,&  rtxttttturin  ttrramfuam.Vcl  ficut  ibi.  Infpmtuvehc- 

PliL47.b.      tnn,ticoticns  naues  Tbarfis.  Quia  vcntum  &  flatum  tcmpc 


107: 

Tta  in  Chrifto.quafi  dum  pallefcit  anriim,ftilget  argcntij. 
Elcttrum  crgo  in  ignc  Dcus  homo  in  pcrfccutionc  .  In 
mcdio  ciuscleftri.f.vcl  ignis,quatuor  n.nnimalia.i  au- 
gcliftxdomini  incarnationc  adlincm  folidati  funt,  dc 
igne  perfccutionis  afflidi. 


ftatishicintcllignt, 
dicuntiram,  &  fu- 
rorcm  Dcivcnirca 
Babylonci.a  Nabu 
chodonofor ,  &  Ic- 
rulalc  poft  fcx  an- 
nosvifionis  huius 
dfc  capiedam.Ccr 
nitur  .n.  h.TC  vifio 
quinto  anno  tranl- 
misrationis     loa- 


a  fMibuchodonoror. 


b  fTempeftatit. 


e  5 Ex  qno  extrdelcit  malam  fuper tetram. 

rf  TChriftuj.Et  quij  tiophctl  n  ibcs.ff  I  ifta  maiot. 

&ccceventus  turbinis  vcnicbatab  AqiiiIonc,8cnubesma 

»1I>eu$iioflef 'gniseft.    b^Nubem  vel  nrunquc  ventus  inuoliens.    clBonus.    dT>li«eoiu. 

ena,8?igni's inuolucnsj  &  fplenddr  in  circumitu  cius .  Et 

a  ^"Icilicct  vcn(i&ignislimilitudocleari,quod  elt  cumpolitum  cx  auio  &  argcnto.  hf  Alias  eorum. 
(  «QMon  vcnli  vl  fpiritus.     d  f  Grcgoriuslgnis  rl>,qui  crcHeniibus  jumen.inrrcdulisfupplitium. 

de  medio  eius  quafi  fpccies  elc<5lri,ideft,  dc  mt^io  ignis . 

aiNonHaiura  b  troft.quadtiforjna  .  c  I^Fuangcliftatum.      y 

Et  in  mcdio  corum  fimflitudo  quatuor  animaliumj  8^8 

a  «ii^htifti.  o 


I 

2 

4 
S 
6 


Et  ri-ce  yntus  tur- 
h'nis.  Hicronymiu. 
Lxx.  Spiritusafic- 
rensfiue  attollcn';. 
Syiiimachus  ,  &; 
Thcodotio.Ratus, 
&  ipiritus  tempe- 
ftatis.  Qiiidam,(pi- 
ritumaiifcrcnicra 
fiuc  attollentcm, 
Spiritumfanauni 


chrmrcgisluda,  q  c  hica(pe(5tuseorum:iimilitudohdminis  incis.Et  quatuor  10  intelUguntur,  qu 


Hom.s. 


Uust^' 


Lncii.r. 
Hcb.io.c. 


Icre.T.e. 


iTim.t.b. 


&  Scdcchix  rcgna  d  , 
ti  in  Icrufaiemquintuscrat:quipoftfexannos.i.in  vndc 
cimo  anno  impcri j  fui  vrbe  capta,in  Babylonem  dudus 
cft.  Hisergoqui  habitabantiuxtafluuiumChobar,  & 
fpontefetradiderant,reuelatur,  q?bene  fecerunt  fentcn- 
tisDciobedientcs  lnbreui.n.(5c  ludasaprouintia  &  leru 
falemeftcapienda.Nubcsmagna,qujB  fupcr  ludaeam  im 
bres  pluuiafque  deportat,&  ignis  inuolucns  monftrat  fu 
tura  fupplitia  &  captiuitatis  mala.fplendor  in  circumitu 
B  apcrta  Dci  iuditia. 
*  Thcodoretus  SignificatventivisBabylonis  impetiJ: 
& maximanubes,  haftarum & iaculorum,omnifqjge- 
neristclorum  copiam  quafi  inundationem :  ignis  vcro 
fulguransnonloluminculTum  terrorcm,(cd  etiamvr 
bisdemolitioncm  ab  igncprofeftam:  fplcndorq-,per  cir 
cumitum,  Dei gloriam,qua;  le  per  fupplitium  oftendct. 
£refcevewf«f  tJ<r.Grcgor.Vcntusturbinis,tentatiomen 
tis ,  qu2  Tudaicum  populum  vndiq;  concufl^r ,  venit  ab 
Aquilone  qui  dicit .  tcdvbo  in  montt  itHarnenti,  in  Lattribus 
^qulonis .  Montcm.n.tcftamentitcnuit,  cumpop.ulum, 
qui  lcgcm  accepcrat.fibi  iubiugauit,  &  dodlorum  corda 
quafimontem  teftamenti  &  mSes  wd^»j<7,qnant6  n^con- 
tra  dominumcxarfitjtantoexcjecari  mcruit.Quem.n.in 
icge  &  prophetis  cxpe^tant,videntes  pra:rentencgabant. 
Et  ignis.i.perignem  aliquando  Spirituflandus,  aliquan- 
do  malitia  defignatur .  Vnde .  Igntm  vcnimmere interram. 
De  malo  dicitur.  Et  nunc  aduerfarios  confumit .  ludsa  vero 
maliti?  fu?  ignc  feipfam  implicauit.Hec  omnia  ab  Aqui 
loncquia  corporis  fui  frigorc  ad  ignorantix  caliginem 
perdudavfq,-  ad  malitiamperfecutionis  erupit.Vnde.o/ 
lamfuccenfam  ego  vidcOy^iJ-faciem  eius  a  facie./tquilonis.H[C^\l 
tem  ignis  alibi  arfit,alibi  fplenduit,vnde  .  ^p^endor  igms  in 
cir.e.  Dum  perfecutio  in  ludxa  agitur.  apoftolorqm  pras 
dicatio  fpargiturin  mundo,fecundum  illud.(i{<;a  vos  m- 
dignos  iudicafi'.s,ccce conuertimttr  adgtntes.  Dc  crudelitate  er- 
eomalitix,  qus  ludaes  mcntem  cremauit ,  omnipptens 
Deus  lumen  gcntib.  fpargit .  Ignis  qui  Apoftolos  fpargit 
in  ipfo  humani  gcnens  redemptore ,  prius  fe  exercuit. 
Vnde  fequitur. 

b  Et de mtdio  eius  quafi  fpe.eleHri. ElcQxi  fpccics  Chriftus, 
mcdiator  Dei  &  hominu  fignatunquia  clcdrum  cx  au- 
rocft  &  argcnto  Dum  aut  mifcetur  argcntum,crefcit  in 
claritatcm:aurum  a  fulgore  fuopallefcit.Sic  dum  huma 
nitasiii  maieftatis  gloriam  excreuit ,  diuinitasapioprij 
fulgoris  potentia  fe  humanis  oculis  tcmpcrauit  . 


NICOLAVS  DELYRA. 

,*  nistCi fimtlittr quatuor pedes,qnorumtibii£  tales  erant,g>flexura 
g4nu  x(jualiler  fi:  Hcbttur  ad  quatuor  partes  oppofitas :  &fimili- 
$er  planta  pcdis  <equaliter  appiicabilis  procedendo  ad  quatuor  par 
tes  oppofttas  abfq;  corporis  conuerfione  ,  (icutfiljQmo  haberet  ocu- 
tos  m  pofitriori  parte  capitis  ficut  in  anteriori .  Etfiniiliter  fuper 
ytrarnqueaurtm  6^genua  cqualiterfiexibilia  ad  partes  quatuor  , 
«Jr  plantas  aqualiter  applicabiles  ad  ditlas  partes  poffet  ambulare 
cd  qmuor  partts  oppofttas  finecorporis  conuerfione. 

Sciendmn  etiam,^  cuiltbet  faciei  correfpondebat  vnus  pes  in  par 
U  wferion  in  rcclalineafubfacic.Alx  veroftccratfituatx,^  vna 
erat  tnter  duasfacies  &  econuerfn.fvnafacies  inter  duas  alas  .  Et 
btttc  fenicntia  potefi  de  facili  litera  applicari,cum  dicitur.Et  vidi. 
Imagiiiarta  vifionc  &  inteUeauaii. 
I  El  cccc  vcnt us  turbinis.  Ouifacit  reuolutioncs  in aere. 
1  Vcnicbat  ab  Aquilonc.  <;ecundum  fttum  lerufaltm. 

3  ttnubcs  n-i3gn3.Ex!enCiue,& intenftuL 

4  EiJSniiinuolucns.J'««(  apparetincorufcatiouib.  magnis. 


ab  hominibus  vi- 
tia  auferat  ,  iacentes  attoUat,  &  ab  Aquilone  vcn- 
to  frigidiftinrLO  aquo  exardefcunt  mala  fuperterram 
recedcrefaciat.a  cuius  faciein  leremiaoUa  terribilis  ac 
ccnditur.Nubem,  Chrifti  perfonam,qua;  venit  in  Act-v- 
ptum  huius  fajculi  fuper  nubem  lcuem.Qiix  magn, 
pric.ad  comparationem  minorum.f.prophctaruni 
ftolorum,fandorum  ohinium,de  quibus.^f  maj  t- 
ad  nubcs.Et.  Mandabo  nubibusmeis,ne  pluant fuper  Ifracii) 
Et  zMhi.Klubes  puluis  pednm  eius.Et.  Tsliibes  &  caligo  in  t 
itu  eit^s.  Igneni  micatem  ^  fplcndore  in circumitu  l;. 
luxta  illud.Deus  nofier  ignis  confumens  efi.Yh.Ignem  vtnimit- 
tere  in  terram  ,&  quid  volo  nifi  vtardtat  ?  Qal  Clim  tcrroren' 
peccatoribus  infcratatqj  fupplitia ,  fplendorc  tamcn  rut 
let, &  lumine  &  fulgore  plenus fit ;  ideo nos excoqnens 
vt  puris  atquc  purgatis  tribuat  Istiora. 

Et  dcmedio.  Hieronymus.In  medio  ignis  &  tormento- 
rum  clcdri  fimilitudo  quod  eft  aiiro  vUius,&  argentop 
tiofius,vtintertormcnta,qua;patientib.vidcntcflctri(!ii 
&  dura.pretiofiorclcdri.fulgor  apparcat,du  prouidc,'! 
Dci  omniagubcrnantjquaeputaturpoena,  medicinif!: 
c  ■  Similitudo hominis  in eis.  Sancla.n.hxc  animalia  nc^ 
fcnt,  nifi  Chrifti  fimilitudinem  habuiffcnt .  Vndc.u 
i^o\us.Imi(atorcs  mei  ffiote,ftcut  &  cgo Chrisii. 

Hiero.Vtomnia  inmundo  rationabniademonftreivi 
tur.Vnde.  Faciarnus hominem  adimtgmcm  & fimiiit»dintm*i  ^^y^ 
fli-/7B-.Imagoaut  &  fimilitudo  Dei  non  eft  corporis for 
ma,fed  metisad  fimilitudine  vcrximaginisChrifti  gd 
imago  Dci  inuifibilis.RationabUesquoqiCreaturflqu 
tuor  vcrfantur  locis/iue  pp.  quatuor  cardines  muncli,c 
busorbisincUiditur,fiueppquatuorloca,c^leftium,tc 
rcflrium'&  infernorum,&  fup.crceleflium:  quoru  Ap 
ftolus  triaponit,W  in  nominc  lifu  omne gentiftc3atur,ca.eilu 
tertejirium  &  mfernorum.Et  D&uid.^qii^ qite  fupcr  f  '-f  '""• 
laudant  nomcn  domini.Et  Apoft.  .Alia  CLtlesiia,dia  (ii\ 
•J<  Thco.Quispoflltrcuclationem  apertedcclararci. 
ipfc prophcta  in  eius enarrationc dcfatigatiis  fiicrii?2N~- . 
.n.fimplicitcrquatuoranimaliafecon(pcxincdixit,nc(  1. 

itcm  fimilitudineanimaliij,(edtanquamfimilituiJ;  ■ 
quatuoranimalium  itavtpcrfpicuum  fit.noipfisv.- 
le  diuinos  prophetas.corii  qui  ccrni  ncqucfu  naturas.  1 
fimilitudines,&  formas  ad  vnuqueq;  vsfi  a  DcoofiC 
d  <^ii't>i  r  faiits  v>j'.Grcg.Quod  Matth.n.dc  incarnati  ' 
domini  fcntit,  hocidcm  Marcus,  Lucas,Ioanncs.Sic 
omnibus.Hoccrgototum  invno,qdfimulinquatu( 

yj,  ^  Theo- 


f)* 


5  Et  fplendor  in  circumitu  eius .  Sicut  corufcationcs  cmit' 
fpiendortm. 

6  Et  de  medioeiusquafifpecies.?.//»w//i.'«(/(j. 

7  Elcftri.tyi  autcm  eleiirum  clarius  reliuens  auro  &argeto. 
niedio  .n.  ignis  videbatur  egrcdi  talis  refulgentia  fiuc  colorJtt  i 
brxo  habetur.Quafifpccics  chafmal.  Et  dicit  hic  I{a.Sa.qHodi. 
nefcit  propiic  quid  fignificat  chafmal.  Et  ideo  ntkio  quare  Hierc  !• 
tranflulit  tle8rum,non.n.muitum  videtiir  prooabiie,  $  «tetius 
tcllexerit  Hebraicum  qudm  doBor  ilie. 

8  Et  in  mcdio  corum  fimilitudo.^.rf.«o»  erant  animali'  r 
cundum  veritat<m,fcd fecundum  apparentiam.  .;. 

9  Similitudo homiT\is.lftafactcsprim6ponitttr,quiaeratii' 

re&o  afpe^i'  prophct<e,non  autem  aiitc tm  fecundum it»^^\'. 
nem  Latinorum,fccundum Hebrxos vcrb omnes  quatuoret«m\' 
rcBo  afpc8u,faiies  tami  hominis exprimiturpnmd,  quiatflf  j* 
amimalis  nobilioris  .f.rationalis  ,  in  eadem  tamen  lineafactes  * 
nis  erat  prima,hominis  fecunda,bouis  tertia,.Aquil£  quatta. 

10  Etquatuorfaciesvni.i.«»i»?«j/{  wo</o/'r'fi/;i3D. 

^  i  l 


I 


iqz 


Ezechielis.   Cap.  I. 


1074 


b  fQuiaaddiuinitatem  Chrifti  omnes  fimul 
c  TGrelTus  aftuu  tn.         T  G«i;or.Quia  fineoperibus 
iides&  contemplatio  non  valent. 
,  £*■  tNon  adpraua  dillbrti. 

f acies  vni,&  quatuor  pcnn^e  vni.Et  pcdes  eoriim  pedes  re- 

a    <r  TFottitudo,fcilicet  in  eis  ell  anjue  dlfctetio:per  boucs  cuim  ptadicatores.  Vndc:  Non  alligabis 

os  bcuis  tritutantis. 

b  TGteg.  Quia  matute  inceduni  fottefojue  &  difcieti  funt,  quod  in  pede  fiflb  fignatur. 

c  «fGregjr.Veiba  flammantia  quiad  audieaiesptodeunt,  &  acceduot  &  fubtilia&tenuit,t]uia  p!us 

atdent  deliderio  quaro  piofcrant  vetbo. 

<ai,&  planta  pedis  eorum  quafi  planta  pedis  vituli,et  fcin- 

a  IGieg.Quodett  valdc  lonoium,&  in  omneiii  tcitam  exiuit  fonus  eotmn. 
b  ^Quia  ptxdicatores  ardent  defidciio,ronant  vetbo. 

till^E  quafi  a{pe£lus  ^'ristcandentis.Etnianus  hominis  fiib 

<[  viitusopciis  lub  volaiu,contcmplationis. 
a  cContemplatiua.     b  ^Greg.Iuftitii,teinperanti3,fortitudo,prudontia.         fAliaspartes 


A^H  Theod.Dcclamtper  quatuorfacies&:alas,earum  po 
/i  ((atumqii^  diuinam  v;hunt  figuram  Dciquocunqiie 
n  tin^^enrcm  prouidcntiam.  Qtiod  autem  penniseft  prc 
diiin^aniramipfarum  iigniticatacumen  ,&  rcintilL-E 
/■jenciidiflimo  fimiles  sri/plendorem  &  mcntis  indicat 
pritarcm  ,  manus 

^.r.-iIicahrrodit£B  *    TNotitiafideiquacognofcunturaDeo. 

V,0aUSaDICOUlia;,         pennacomplaiionisoculosleuant. 

e^qiisvidcrene- 
q,t  &variamiudi 
catefficacitatem. 
^  Rupcrtus.  Qua- 
/«/.iWj.Acfidicat, 
vit®quidem  erat 
Ciilitudoliominis 
)ci  Chrifti  filij  Dei 
fi.iilitudo.  inqua, 
&iondumres:n6 
i»  dm  enim  natura 
eitfilius  hominis, 
fehuicvniqiiatu  ^  penniseoruminquatuorpartibus,&facicsSc,pennasper 

OudClCb  j  W.  ^  «(Gicg  Q_Ma  pndicafuum  vlrtusSc  fpjen  ia  charitatis  &  concordij-pace  lociantur. 

Ijvrquamorpenn?^,  ^  quatuoipartes  habebant:  iuniffceque  eiancpcnn^eorum 

tJUS        1*4  a  1  Ad  tertcna  animaUafcUicct.  vnde:  Nemo  mittens  niaiiuin  ad  ara.  b  fM.eniisvia. 

&ienniS  VillOnem         ^  Gteg.adcoeleftia.  T  Ante  nos  funiajierna,  poft  nos  temporalia.  Viide:  Quaretrofunt 

'n  rnpranti  nefcire  oblluifcens,  adeaqiiaeantcinerunt  ex. 

nolicet.Primaeft  c  alterius  ad  alterum.tNon  reuertebanturcumincederent, 

a. inirnatio vel  nati   d  {^^  vnumquodquct antefaciem fuam Siadiebatur. 
«-uiisChrifti.Secun  ^     ^  ° 

''^dnaffio.Tertiare- 

iireftio .  Quarta  afcenfio  vel  fcflio  ad  dexteram  patris, 

rncs.quiaperfidemcognofci  poflrunt&  cognitr.  ne- 

ofarise  lunt.  Pennx autcm  quia  ratione  humana  com- 

D:hcndinonpofliint.  ■Pec(fjeor«w  pedtir,£l',qu\3.  vide- 

iic:t proceflTus eorum  iuftiiia  funt  Dei,&  ad  iuftitiam  va 

ictomni  crcdenti.Quid  enim  redius  quam  obedietem 

fifle  Chriflum  patri  in  omnibus  his.  Idcirco  continuo 

(viamit.Vian  aptci'!  eornm  quaji plarit.t  pidis  vitul:.  Vitulus 

eprsccpto  lcgisfolcbat  ofFerri  propcccatomultitudi- 

r.fmefacerdotis&multitudinisfimul.  «Ergo  plantape- 

c  mm  quafi  piantaptdis  v.tmi.i.  finalis  vtilitas  ecrum  re- 


habercnifi  crcdas  &  alterum.Quid  prodcft  credere  Chri  D 
flumpa(Ium,nificrcdas  dcvirgmcnatum?  -       1.19.  mor. c. 

*    Greg.  I'cnna:quippcanima!iumalterius  adalterum  ^'^' 
iunftxfunt,quiactfidifljmiliafint,qu£agunt,vnotame 
eodemqjfcniulibi  fandorum  vocesvirtutefquefocian- 

tur.Etquamuisali' 

rationabiliter  cun- 

fta  agedo  fit  homo 

aliusinpaflionibus 

1  fortisaduerfa  mun 
di  non  timendo  fit 
leo,aliirsperabfti- 
nentiam   femetip- 

2  fum  viuam  hoftia 
}    ofFerendo  fit  vitu- 

tulus,  alius  fe  in  al- 
ta  rapiendo  cotem-  E 

4  plationis  volatu  fit 
aquilarpennisfeta- 

j  men  dum  volant, 
tangunt:  quia  &  c6 
feflione  vocum  & 

6  virtutum  fibi  vna- 
nimitate  iungutur. 
C  TslnnreuertebantuY,     t><Iircad 

7  ^    Theod.HomoP'"°«***=''*^ 
enim  adBorealem 
partem    incedens , 
deindecum  vultad 

Auftralem  redire  necelTario  conuertitur ,  vnam  tantuni 

faciem  fortitus.Sed  cui  tot  funrnumero  facies,quot  par 

tcsorbis  terras ,  huic  Auftrale  nihil  eft ,  fed  vbique  facies 

ilUusomnia  intuetur,  &  quocunquc  velitinccdit,neque 

indigetconucrfione. 

d     Sed  vnnrruiuodq:,  antefackm  fuam  grad.  Smilltud.  Quidam 

putantquatuor  euangelia  horumaniroaliumnominib. 

defignari.Matthc^i  quiholem  defcripfit.dicesiii&erj^enei-d 

tioms  Itfii  Cbrifti  filij  Dauidfilif  .yihraha.^ncks  lconiscft  Mar  M»tth.  i.a.  , 

ci,qui  ait: ^oxclumantii  h deferto,para'e viam domini .VituVi  ^"•^'*- 

rcfcrtur  ad  Lucae  cuangeliuni,qui  a  facerdotio  Zachari? 


liffioeft  peccatorum  totius  mundi.  EtlantdU  cjuajiafper      incipit .  Aquila  ad  loanncm ,{ qui  ad  excelfa  volans ,  ait: 


iis  .<ri5Cd'ide'/f'j.Rccolamusquiarcdcmptornofterincar 
iitus  &  pafliis,  poftquam  rcfurrexi t  &  afcendit  in  coelu  , 
lagnahonoinibusdonalcintillauit  in  die  rentccoftcs. 
^  j  in  quatuorpaaibuj.  Hicron.Quia  pr^dicatio  in  Oricn- 
^  itn  Occidentem,  Mcridicm^Septcntrionemegreflaeft- 
•uia  in  omnibus  mundi  partibus ,  quid  de  humanitatc, 
uiddediuinitatedominifentiant,  monftrant:dumquc 
tim  vnum eflfe  cum patre  & Spirituflancto annuntiant, 
^iquepennacontemplationisvolanr. 
1  i«nfl.t^«cf>-anf.Hier.Iunfta  funt  fibieuangelia&  inlto 
t  orbe  volitantia  huc  illucq;  difcurrunt,ncc  (cparantur 


Luc.i.a. 


]n  prir.cipio  erat  vt  rhum ,  &  virbum  erat  apud  Deim ,  &c.  Ali;  ro.,r!  i  a. 
qui  philofophorum  ftultam  fequuntur  fapientiam,duo  rkiiofophic» 
licmifpheria  in  duobus  templi  cherubin  nos  &  antipo-  rapientia  tle 
das  quafifapinos&  cadentes  hominesfufpicantur.pleri-  q"«uoratti- 
que  iuxta  Platoncm  rationabilitatcm  animie  &  irafcen  '"^"''"*' 
tiam  &  concupifcentiam ,  9  ille logicon  &  dymicon  & 
epithymicon  vocat,  adhominem  &  leoncm  &  vitulum  ' 
rcferunt  rationem  &  cogitationem  &  mentcm  &  confi 
lium:eademquc  vittutem  atque  fapientiam  in  cerebri  ar 
ce  poncntcs,feritateni  veroatque  iracundiam  &  violen 
tiam  in  leonc.quaj  confiftit  in  felle:libidinem,luxuriara. 


rc  recedunt^fed  fempcr  in  anteriora  proccdunt.hoc  ide       &  oiuni  voluptatum  cupidinem,in  iecorci.  in  vitulo.g 


c  virtutibus  animi ,  &  de  volatu  tcmporum  diccre  pof 
(mus.&elemcntorum  commiftione,  quje  prstcrita  rc- 
hquunt,ad  priora  fcftinant.  Quod  tcmpora  labantur, 
hcbreuivcrficulodcmonftratur.yf(i/«^(t  iiuerea^fu^^it  ir- 
r}arabUet:mfui.EtmCiLrmii\c\yt'ico.Hcuh'.ufugaceipofil}u- 
v,po^humtlabuntur  anni. 

■  imHi(\ue.  f<  Rupert.Iunftaicrantpcnnxeorum  alte- 
us  ad  altcrum,  quia  vidclicct  fic  fibi  coniundta  illa  qua- 
loreuangclioru  l"acramcnta,vt  nihil  profitfide  altcrius 

habcre, 


terra:  openbus  h.rrct  Quartam  fupra  hfC  &cxtra  hxc 
tria  ponunt,quam  Graci  vocantfyndcrefin^qu^  fcintil- 
laconfcientias  in  Cainquoque  non  extinguitur,  quafi  vi 
di  voluptafibus  vcl  furore:&  ipfa  interduni  rationis  de- 
ceptifimilitudine  nospeccarefentimus,  qproprie  aqui- 
lce  dcputant  non  femifccntg  tribus,fed  ipla  errantiacor- 
rigcnte,hic  cft  fpiritus,qui  interpellar  pro  nobisgemitib. 
inenarrabilibus.  Nemoenimfciteaquazhominisfunt, 
nifi  ipiritus  hominis ,  qiti  eft  in  eo.  vndePaulus  :  mger 

fpiritus 


juJ.:- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Etpcdeseor.pe.rccL  Ide[l,noa  habentes  aliquamextentio- 
'mextratibiam,  vt  fic  effent  ^qualiter  appticabiles  advmnem 
ntem. 

Etplantapcdiseorumquafiplantapedis.  Vlantaautem 

ituli  Itcet  habcat  extinfionem  vltra  t<biarn  in  parte  anteriori,tame 
^J^ejlmodica.Et  propter  hoc  dicitur  hic,ni{aft,nuia  non  eratin  toto 
'■milis,  cjuia  planta animalium  hic defcriptornm  nullam  hahebat 
xtejionern  ad  altquam  partem,  &  propter  hoc  Hebrxi  dicunt,quhd 
^ceHhtera:  Et  plantapcdiscorum  quafi  planta  pcdis  ro- 

Undi,  ficut  &  tibia .  Et  ratto  hmuf  diuerfitatis  eliy  cjuia  ditlio 
kbraica.qu^  ponitur  hic,fcilicet, cgcl  xquiuoca  tji  ad  vitulum  ^ 
otundum.  HebraiifequuntHr  vnarn  fign!ficatiuncm,&  iranslatio 

mjlra 


noflra  aliam .  H^hrxitamen  videntur  melius  dicere,quia  expofitio 

translationis  nofif^^  reducitur  addt^um  eorum ,  vt  patetper  prg- 

diBa. 

}     Etfcintillequafi  zC.yidebantur  egredideoculis  animalium. 

4     'Etmmn^\\Omn\\s.i.ftmil(smanibushominis. 

j     Sub pennis  corum.  quia  videbantur  aliquantulumprogrc- 

di  de  (uhtus. 

6  Iunda:queeran'tpcnna:  coruni.  ^«/rf  extremitas  vnius 
tangih  n  extumituti  m  olierius. 

7  Nonrcueftcbanturcumincedercnt.IfVetfn/wJncftie- 
rent  ad  (juatuor partis,vihabetur  infrauamen  hoc  erat  fmc conuer 
fione  corpons :  vt  pr^diHum  efl,  &  ifiud  vocatm  hic,non  reucrti. 
Et  fubditur  depofitio  facierum,cum  dicitur. 

*  i  Facies 


107^      GIoford.&NicoIaideLyra        ro;^ 


Ipiritus  vepcr,  &  antma,  &  corrusfine  ep>fre.  &c.  Hanc  tatncn 
A  confcicntiam,ficui  in  Prouer.dicitur:  'rnpins cHmvmen,  1 1 


t.  Ttieff  f . 
Ffouer. 


'li.  profHn-Umprccan,  cctcmnit :fxpcprxapMciri  v.ciemiis&       plans  lcnpmmeprolpic.tfu 

>8-«-  fuum  locum  amittcrc,cum  quidam  fmcpudorcpcccant:  Gr.g  Matthxus  qui  aic:L'i 

Quibusmcritodicitur:i'-4H«wtr«nt«/ut'?4f/<«^/,no/«//Z*       cus qui  licincipit:^ar  t/awa«) 


rtzcmi.  b.  ^\^i,f,^tre,  quadriga 
quafi  auriga  Dcus 
rcgit,  &  incompofi  a 
tis  currcntcm  gra- 
dibusfuoparcrcco 
giiimrcno. 

Hicronym.Sunt 
qui  pcrhocinvno 
hominequiminor  b 


aquil.i prophetiad-xlaratur.  Eftcnim animal  in fublim ) 
volans  &  prophefa  huiufmodi  cft,qua  fublimia cotci 
plans  longi(Timepro(picitfutura. 

be-g>:ncraUonisle[uClm(ii,\ 

lamantis  in  dejerto,&c.lpkq[ioc 

Chriftus,  cuiuv 

a  f  friini  vr I  ptinfipilif.  TMatth  rcilicet.qui  i't:  Lib»r  Erner9t'oni8  leTu  Chtifli. 

Similicudo  autcm  vultus  eoru  facics  hominis  &cfacies  leo- 

^Lu  '  s  oui  3ir;  tuit  faccrJos  quidaiu.iVc. 

nis  a  dextris  ipforu  quatuor.-facies  aiit  bouis  a  (Inifttis  ipfo 

a  fioannetqui  ait:ln  ytincipioeraivetbura.  T  Qii*  enim  dc  <|uamoi  animalibus  dituutur, 

adomnrs  pcrtciios  rcducuntur. 
b  *Grcg.Q_iii  intentio8(  contempljtiofjnrtorum  fuperre  frn<<ii,  vt  l-onumcoeU'liepo(ret.in«qui 

lu  quatuor:  8^facics  aquil?  defup  ipforu  quatiior:  &  facics 

TExienti.f. 


funtmebra,  na: 
eftvthomo,  papi 
vtvitulus,  rcriir 
xitvtleo.  a(ccdi: 
aquila.Vnufqii: 
etpcrfci^us.ho 
cft  in  rationqg^ ; 
lusiniacrificio,  i 


niudusdicitur,iux  c  eoru&  penccoruextetedcfupcr.  Due  penefini^uloruiuffc  4    jnfortitudine.ao 
ta  Hipocratis  fcnt5  ^  x  r  o  o  lain  contcmplai 

ncQux.n.dequ 

tuor  animalib.  dicuntur ad omnes  pcrfcftos  reducutu' 

Hicro.FaciesdicitDrincipaleeuan»eliorum,e  qiiib  h 


Gcor. 


_ipocratis 
"'P~""*-„tiamquatuorarbi 

eUfflwttt  »  trantur  demcnta  monftrari,i?ncm,rcilicct,aquam,aere, 
hoouM.  tcrram.  quxquomodo  (ibi  niilccantur  ,  &  cum  fingula 
fint>iunftafibi  videantur,  inuicemqucfctangant,  &  m 
vnaperfonaanimantium  &  inanimaniium  quatuor  fpe 
cies  habcantacliguras,  noncrthuiusopcns.  Quatuor 
quoqucrotasdeterrcnisad(ubliiniaconfurgentcsfingu 
B  lis  &  v]uadriformibus  iunftas  animalibus,vel  eorundem 
clementorumcommiftioncmcftimant,velquatuortem 
porumcirculum,quitcrnisconficitur  mcnfibus ,  &  an- 
nus  vertens  ab  co  quod  (cmper  vertatur  ,  6c  in  fe  rcdeat 

JKrgiliat  ia  yocatur.  Vnde:'-'^,  i/i«,a«'«'«'"<<^.'^F'«^C'  W  n;ts,&  annus . 

Quod autem diciturcrat rota in  rota.annum in anno fi- 
gnificari putant.  Vndeaiiuspoeta:.^t(/ 'f  i"  f^p''*  pfr vifi:- 
^ia  pcriiii  aT/K^^.Firmamcntietiam  fimilitudincm  qua: 
cryftallo  comparatur,  coelum  quod  fufcipimus,  dicunt, 
fub  quo  voluuntur  &  tranfeunt  quatuor  animantia. 
Throniimcolorisfapphiri,  &  (cdcntem  dcfuperhomi- 
ncmfubhumanafimilitudinc  perimpcriumcuncla  re- 
gcntis  5c  omnia  lub  pcdibus  habentibus .  Vndead  extrc- 
mum  dicitur  :  Hxc  vtiii,  fimiiii  ^f.tite  Dei ,  per  quam  quafi 
pcrpiduram  quandam&imagincm,  prudentiam  Dei 
aiunt dcmonftrari:  pcdcs rcdi &  planta  pedis  vituli, fiue 
rotunda,quod  fignificat  tcrrcna qusquc  ad  caele(^ia  fub 
uolare,&omnibusangulisamputatisrotundiratem  fe- 
qui  qujcpulcherrimac(t  omnium  figurarum :  fcintillx 
rutilantcs  cundla  plcna  luminis  indicat  manus  hominis 
fubpennis,tam  ipfiushominis,gileonis,&  vituli,  &  aqui 
lae:  vt  ratio  falicctcundla  (uflentct,  &  dehumo  ad  ccelu 
lcuct.hoc  &  ad  euangelia  &  ad  cunda  qu.r  fupra  pofifi- 
nius,referrcpo(fumus.Alij  dicuntquatuor  pcrturbatio- 
ncs  gaudij  igriiudinis.cupidinis,  &  timoris:  quoru  duo 
prxlcntia  duofuturafunt,  perquatuoranimaliafignifi- 
cari  vnde  Virgil.  Hi  ic  met  tu'j,cupiuntqne  dnleht^gaHdentque. 
Quasrcgidcbcnt  ratione&  potentiaDci,quibuspertur- 
bationibusimpofitxfuntquatuorvirtutcs.prudcntia.iu 
flitia.fortitudo  tcmperantia,quarumgubernaniurarbi- 
trio.Ali)  putantordinemcaftrorumduodecimtribuum 
ddcribi  in  (blitudincad  orientcm  &  occidentem,  &  fe- 
ptcntrioncm  &  meridicm,qus  fibi  inuiccm  &  charitarc 
fanguincfociantur.  Ethocerrcrotaminrota  qua:ducan 
tura(piritu,&nubctcganturincrcmo,&columnaignis 
Cillumincniurinnode,  ncc  reuertantur  in  Acgyptum, 
fed  (empcr  ad  tcrram  promi/Iionis  irc  feftinenr .  Elcftri 
iimiiitudincm  dicuntfan£l:afandorum,&  facicm  homi 
nis ad  toium  Ifracl  refcrunt ,  lconis  ad  regalcm  ludce  tri- 
bum.vituli  ad  (acerdotalemideftLeuit.  extra  cft  aquila 
.fvindidaDcidecoelocunda  prolpiaens,  <\nx  parata 
cftlaniare  peccantem.Vndc:  ncut  aqndafuptr  dornum  domi 
m.idcft,templum,fuper  huiufccmodi  quadrigam  auriga: 
inflar  dominus fedct.facicnda  precipit.vitanda  vctat.  hic 
vtputantpopulodicunturquiinBabyloniacft.quificol 
la  Dco  fubmifcrit ,  &  cius  rctinaculis  paruerit,  cius  auxi- 
lio  tcrram  amiflam  recupcrabit. 
a  F.uits  'jom/');r,crc.  •Tlicod.Leoregnumfnamanimal 
rcgium  cft )  fignificat :  per  vitulum ,  facerdotium  ( nam 
pro  principc  laccrdotu,  vitulus  vnusotfercbatur )  &  pcr 

aqui' 


4firKiliiu 


Ore«.l.a. 


mo  &  lco  ,  fcilicet  Chrifti  natiuitas  &  prophctii 
partcs tcnent:  vituli  autem,  ideft,vi6Iimarum  &  i.,^^ 
tij  lud^orum in  finiftriscft,  quod aboliiu  tranfit in Ik 
dotiu  Ipirituale.  dequo:  ru esfucerd'>s in xtemii  fiimor:.  ; 
Mtlchifedech.  Ita  duntaxat,  vtomnia  fibi  hxrcant.vnoq 
corporecenfcantur.  AquilaautcmqiirE&fupcrnam: 
tcm  &  prophetiam  eft,  quae  domini  explctur  aducntu 
fupcr facerdotium  quod  preterijt,&  extra  hec  omnia 
dc  natiuitatc  referens  fpirituali.  quomodo  patcrin  fil 
&  filius  in  patrc  fit.  Vnde :  Gfneraiionem  eim  quis  f 
Haec  funt  iuxta  Apocalypfim  quatuor  animal.„  ^,. 
oculisante&  retrovnumfimileleoni,  fecundumfim 
vitulo.tertium  fimilehomini,quartum  aquilajvolani 
*    Rupcr.  Hoc  eft  quod  fupra  diximus.  Cutn  credim 
lefum  de  Maria  Virgine  natum.facicm  intucmur ho 
nis.  Cumautcmpafrum,crucifixum,mortuiim,fcpul 
ad  infernum  defcendifTe  confitemur,  faciem  vituli  co 
tcmplamur.  Cumcrcdiinusquiatcrtia  dicrcfurrcii 
moriuis ,  cum  fidei  trcmorc,  facicm  lconis  fum 
de quo  patriarcha lacob ,  Cati.lHshnis  luda  ,ad  pr 
ntt  aicendisii.  Ad  fummuni  cum  credimus  quia  a(ccndit 
coelum  fcdet  ad  dcxteram  patris,ccccnobis  facies  aqui 
quam  nubesfufcepitaboculishumanis. 

Grcgo.Homo  &  lcoadcxtris.quiaChrifti  natinitas 
rcfurrcdioomniugencraliscftla;titia:vitulusa  finifti 
quiamorsChrifti  Apoftolistriftisfuit.  vnde:  Fosaut ,_ 
contrt(iabimini,ftdtriJlit'.a  vefira  vertriurin gaudium.Adcxi 
enim  lxta,a  finiftris  habemus  triftia.  Siniftrum  cnim 
bis  dicimus,quod  aduerfum  deputamur,  lure  aqiiila 
iuxta,fed  fuper  eflredefcribitur,quia  alccnfioncm  li^jn 
cat,  &  vcrbum  patris  dominiapud  patrempronunti 
Cum  autcm  quatuorfunt  animalia,  fuperomnia 
aquila :  quia  loannes  pcr  hocquod  in  principio  vid 
etiam  fcipfum  tranfi)  t. 

b    txtentx  de.  Hicrony.  Supra  diximus  iuncla  fibi  i 
cuangelia,tcmpora,onine(~qi  rationalcs  crcaturas,  &  t  • 
tuor  virtutes,itavtqui  vnacarucrit,oibuscareat.Q:  • 
dua:penncecxtenicluntj&  inaltum  icclcuant.coelelt  i; 
prjedicationcm  fignificat,&  omnia  ad  D>:i  tendcren  -■ 
ftatcm .  Du£  tegunt  corpora ,  quia  humana  excludi : 
Icicntia,necpcrfedtusdatur  intuitus.vudc  Apoftoius: 
pane  cognofciniU'S,&  cxparte  propbetamus :  Cum  autem  vt' 
quod perfeiHum  cji,euacuabitur  qnodexparteefi. 
c    Dtnepen.Amor.i.Sc  fpes  fanfl:orum,qu^  omncpei  a 
tum  animal  ad  Dcu  lcuanr,quebene  iunguntur:  Am  t 
cnimqu?  fperant,&  (perant.qusamant- 
■X-    Theodoretus.His  declaratncadiuinisqmdcmi:  c 
ftatibus  omniacomprehendi  poflc,  fed  alia  ipiuispcr  i- 
cua ,  alia  ignota  elfe  quf  fibi  pofitos  tcrminos  haiidc  i- 
quamtranigrediuntur:  fedduasalas  conccflbfibi  c> 
tcmplandi muncrccxultantcsextcnduni,  &  dujbus^  r- 
puscontcgunt,corumqueoccultafunt,ignoiatione  ft 

tcnicE,ncque  contendentcs  vt  ea  pcrcipiant  qux  pert  ;s- 
re  nefas  eft. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 


. 1  Et{<iCieszq\li\x.Qt*iafca4ndumdefcrtptionem  Utinoruv.*- 

:  I     FaCics  hominis,&c  i>uiajccundum  defc.  iptionem  Latino-  cies  aquiU  trat  tn  parte  pulieriori.Quia  tamen  atjuila  habtta  « 

rum fac ics  hvminis  uatin latere  oppoftto  afpdlui prophet^ .  Fa-  tongum,facies aquiU  eleuabatur fuper  alias  trcs.  Seiudm  Ho  j" 

cies  atattn  leonts  m  latere  dextro  ipfius  animalts :  &  facies  bouis  verd  non plw eknabatur  quam  alix.vnde  et  in  Hebr£o,fic hal  i^- 

m  Utere  finiflro.  Secudum  vrd  defcrtptionem  Hcbrxorum  quatuor  Et  facics  aquilx  in  ipfis  quaiuor  vel  ad  ipfam  quat  ^, 

facu  s  huius  animalis  erant  in  latere  oppofito  afpeBui  prophet.vfic  idefi,exificns  tn  eadem  linea  cum  alijs  tribus,tarnea  vhm*. 

tamenquodfatieslronis  erat  pnma,hommisfecunda,  bouis  tertia,  j  Et  facics  corum.  Quiafacies  videbantur  rejpio rrfupeiK 

yt  diiium  cfi,  &  fic  faiies  hominis  habebat,  ad  dexteram  fuam  fa-  penne  extctte  ad  volandli  fimHit^r  extendebantur  verfusfupt 

.ttmieonis,&adf,msiramfacirmbouif.  ^  Da^pennq. inextremnotibus,vtpr{diamcfl.    "  ' 


*  I 


»77 


Ezccliielis. 


c 


/fa  Etvnimrnodtjue .  Hicron.Qui  ftiiiam  aratritcnet.non 


IO78 


ap.I. 

quod  parum  abfcoderuntjVt  confcruis  cibaria  fn  tcmno  D 
re  tribuant:nc  (anaura  canib.  ncc  margaritas  dent  por-  M«.7.a. 
cis.Vndc:  Lacpotum  dedi  vobis,no>i  efcam.  i.Cor.j.a. 

f    Cumque  afpi.  Hicro-  Hucufque  quatuoranimaIia,qu» 
quatuor  facies  habent,de(cripta  funt:quae  fcquuntu'r  fpe 

cicm  &  nube  qujc 


.  nirem.  Qupd  fecu 
^'''dcdicitur  non  re- 


\  5  iciatrctro.nccimitetur  vxorem  Loth,  nc  pcrcatficut 
E.quifiliorumvitioDeumoffcndit.  Quanto  magiscr- 
ganiuialiaquaifuntplenaUimincatquepennata,  qu3 
ftuuntur  prxcedcntcm  Spiritumfandum ,  quse  fic  pcr 
o5em  volat,  &  ad 

fVlla  refuftollut,  •    TCregor.  Timor&pcrniifnriaquxabomnipotentii. 

,~  Dci  uculi»  nula  praiiciiti  aiilcunduni, 

v:oiporafuapro- 

teant  pcnnis  hifto  a  bantur,&du:E  tegebft  corporaeomm.  Etvnumquodque 

ri ,  neC  nOblS  alpe-         ,  ,5^01?«  libl  przkns,fc!i.li-.  J  iiidicaiis,qma  bom.quid  mali.in  quocrefcat.in  quo  dectelcat 
(Xm.  tribuant  ple-  ^     ^'^"%  I"  n\'l'S  elt  imreius  canis. 

corum  coram  facieilia  ambulabat.t  Vbi  eratimpetus  ipi- 

b  a  ^Spintuin  rcHiientes.     b   1  A,t  iiula:  Qui  enim  peifeuetaueiit  vfque  in  finem.hic  laluus  erit 

*(^i  ad  ch.iriuKii)  incciuiu  &  alias  vittutes.  TAdbona. 

ritusjillucgraclicbatur,  necreuertebanturcum  ambularet. 
Etfimilitudo  animalium,&  afpedus  eorum,quafi  carbo- 

ISi  caibon;:in  tciig^is,  accen.iciis,&  cum  lanao  fanCius  eris.     fGteg.  Opinionem  bonani  .id  lumen 

aliorumlongelateqiiefpargu  t 

numignis  ardentium,&:  quafiaipe<auslampadarum.H^c 

a  «Weit.li  cuangclia  libi  collidis.in  mcdio  l.teix  vilis  liilloria:  Spiritullanfti  laciamenta  videbis. 

b  I^Dequoilgnem  veniraitteieinte.ram. 

^  erat  vifio  dilcurrens  in  medio  animaliu  fpleudor  ignis :  dc 

a  «Splendoi  lanc^otuiu.     b  ^Gteg  |tn  contemplationcm.        -c  ^tion  ibi  diuelTc  valente». 

,    ,    .        c^    ^  j-        T-        •       I-    -1  b  ^*'l:'^'°"'"'c     ,  vtvnarotavci 

a  de  ignetulgur  egrediens.Et  animalia  ibant,6g:euerteban-  8    mecrederetur, 

...  .,,•,-,,„,  ?   -'tppaiuitrotavna. 

a    Hiiii^ipfrn^sairontemplationemafcendentescoelefte  lomennobisafpeteitur.  ?'_„J[     c       n.    r     •    ■,-.      ; 

tur  i„  fimilitu Jin^m  fuIguris^corufcantis.Cumqi  afpicere"  ,   ^t^^L^^t^^  "°"''- 

'"     lo  torcs  omni  parte 


^  1»— r V 

animalia,  apparuitrotavnaiupcrterramiuxra  animalia  ^^  •—• '  ""»•"  p<»iit 

5m!t"StmS  h  habcnsquatuorfaciesEtafpedusrotarum&opuscarum  [[  folf  ?cil£?ffi* 

:...  .v,.'.,:^»^..^!....  a  10''"  infcriptunsmaenavoluminafentejitiaiumfunt.  &  ciinfirminr..rn.,r.-  ".f  »*-l'lV.C[  OC  dU 


,.  uttebatur  cumin- 
ccerent,  vtriufque 
teamenti  fignifi- 
camy(Jpriu,quod, 
fcicet  m  quatuor 
annalibus  &  lex 
eungelium  adfu- 
tul  feflinet,&  nun 
qiJra  retro  mouca 

tul 

b  rbi  erat  impetm. 
^  Thcod.Potefta  e 
tui  illarum  quae 
B  ceui  nequeunt  in  f 
oraibus  obedjcn 
nai 
jctim  _      ^       _ 

-  vi:nminimerchn 

-  qubant.Ethocip-  i 
'  fuidiuinusDauid  k 

ait  Benedicite  Deurrt 
oirp.s  angcli  eius  po-  1 
irrrs  rirtutc  facien- 
ffsmbum  illius  ad 
auenditm  yocem  fetmonum  eitis. 

c  igms .  De  quo:  SariHificabn  eos  in  igneardente.Et  Pfalm, 
Cxmf^pereoicarboties  ignis.^t  aUbi: -um  carbonibus  d^lulatt- 
rij.  Et  in  alio  loco  .  habts  carbones  ignis,  fedebisfupcr  eos,  hi 
aitttbiinadiutorium, 

d  Etdei^nefut.  Quacunq;  creaturarum  afpicimus,  Dei 
ndtiamfulgurat ,  du  in  crcaturis  fe  creator  manifcftat. 
e  £f4wm.  Sicut  aEfhercrcbrisignibusraicat,&  iniftu 
OQliatquemomentodifcurrunt&  reucrtuntur  fulgu 
raicc  amittunt  matnccm  ,  &  quafi  fontcm  ignis  atquc 
mteriam  ,ita  hxc  animaliacumin  oftcnfo  pede  per- 
gut.ad  propria  feftinant.  Si autcm  conatui  fuo  aliquid 
opofitum  vidcrint,  non  tain  reuertuntur  quamicfe 
-f,fu'uin  cxtcndcndo   contrahunt  lumen   pra:bitura, 

quod 


4 
5 
6 


eratinmcdiofpiri- 
tus:nuncperfingu 
laanimaliafingoljB 
ponunturrotJC,  & 
nonconiundsani- 
malibusqujcfeque 
banturca,  fcd  vna 
rotaapparuitfuper 
terram,qua;diuifa 
perquatuor  totha 
bebat  facies  quot 
animaliafcqueban 
tur:fanraquefimili 
tudo  erat  rotarum 
quatuor  fequcntiii 
quatuoranimalia, 
vtvna  rota  vcrifli- 


1  Q\ni  in  fcripturis  magna  volumina  feDtentiatum  funt,  8c  cunfiimaniut  facta- 
menio  b.n>tifmi. 


./- a '"""""•''"""'  ^^  uerfavna,quiaan- 

t  quafi  vifio  maris ,  &  vna  fimilitudo  ipfarum  quatuor,       ''q"o  populo  fo-  tapp,rehatfi 

*■  ,  lummodovCtUS  tCcuclapistluii: 

afVM.onvnamro„mcredere,,re<laI,eramaltenropula,am.        ^  ftamcn  tUm  datum  f«. 

Scalpeausearum&opera,  quali  litrotainmcdio  rota:.  14  cft.quodadcrudie- 

dam  illius  ignoran 

,  tiam,  quafi  rota  vo 

lucrctur. 

h    Super  terram  iuxta.  Grcgorius.  Cui  fcihcet  didum  cft: 

Terra  es,&  m  tcrram  /^jV.Omnipotcs  cnim  Dcus  fupcr  cor  ^^'  ^"P''- 

dapcccantiumlegempofuif.  Gcn.j.d. 

i    iyiotr.ans&c.  Lxx.fharfis,Aquila,hiacynthi,qui  coe- 
lihabctfimiUtudincm. 

k  £f  >'«'r/iw/to«<i/...  Quodpr?dicatlex,hocetiampro- 
phet£E  annuntiant.hoccxibct  cuangeIium,hoc  &  apofto 
li  prxdicant  pcr  mundum :  Diuina  enim  eloquia ,  &  fi 
tcmporibus  difiunfta  funt, fenfibus funt  vnita. 
^ .  'S°f/!»»'^^io rotx.&c. * Theodoretus.Hoc facilc potc- 
nt  jnlpici.fi  quis  duos  circulos  ratione  fumptos,altcrum 
m  altcro  crucis  inftar  interferat. 

^Talis     p 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

U  I  Et  duas  texorpora  eorum.  tt  tflx  non  erant  extenttc  ad  vo 
latiumjea  dmifix  tnferius  ad  tegendum  corpus. 

2  Et  vnumquodque  eorum  coram  facic  fua  ambula- 
ba,&c.  Idffifftne conuerfione  corporis  modo  pfxdiHo. 

3  Vbi  eratimpaus  fpiritus  illucgradicbantur./.  venti 
tuiinis  fupradtdi. 

4  Ncc  reuertebantur,  &c.  idefi,  corpora  eorum  non  connerte' 
ba^ur. 

;  '  J  \C\imzmhii[ziu\t,8ccadpartesoppofitas,nonfimiilfed 

■     futfliui. 

6  Et  fimilitudo  animalium,&  afpcdus  cot\xn\.i.corpora 

'^"^aliurnvidebantur  fulgeniiajicutig'iis  &lampades  accenfx. 

7  Haec  erai  vifio  difcurrcns.  qma  ignis ,  &fulgur  videban- 
t»progtedi  ab  es. 

°,  Et  animalia  ibant  &  rcucrtebantur.  quia  adpartes  oppo 
i'  s  poterant  ire,  &  boc  vocatur  hic  reuerti :  boc  tamen  eratfine 
''^onsconuerfione,vt  didum  efl. 

9  In fimilitudincm  fulguris cotuicixi.qmainccffus eorum 
y.ebatur  vdde  vtlox  &  terribtlis. 
^  Cumqueafpiceremanimalia.  Hic  confequenter  ponitur 
''"'^ptiorotarum,  de quibus  dicunt  aliqui  ^  quod tbi  tantumerat 

VM 


rnarota  ficut  &  vnum  animal fecundum  eos .  Dicuntur  tamen  ro- 
tA  in  plurali propter  quat:for  facies.  ficut  &  vnum  atiimal  dicittir 
piura,propterqHatuoranimalisfactes:eratenmhfcrotacompofi- 
ta  ex  dtiobus  circulisptr  omnia  ^qualibus ,  interfecantibus  le  mui- 
cem  in  dunbus  pwiHis  oppofitis  ad  angulos  rtHos  fpherales ,  ftcut 
duo  coluriinfph.cra  matcriali,  &  fic  erantibi  quatuor femiimuli 
pcr  omniafimiles  &  aqualcs,qui  dicuntur  hic  rot-efacies.  Sciendum 
etiam  quod  quandocunquc  Habatrota,  tangebat  terram  in  attero 
piinaonim  imerfcHionis,  &  fic  ^qualiter  erat mobilis  ad  quatuor 
partes  oppufitas  fecundum  quatuor  rot^facies,&  hocfme  conuerfto 
ne  corporis  rota,ficut  didum  eft  de  tibijs  &pedibus animalium.Et 
quod  dirtum  tfi  de  vna  rota ,  iutelligendum  eli  de  altjS  tribus ,  fici4t 
diaum  efl  dc  quatiwr  animalibus.Hoc  vilo,defacitiapplicatnrlitc- 
ra,cum  duitur: Cumquc afpiccrcm  animalia- 

1 1  Apparuitrota  vna  fuper terram  iuxta  animalia.  com- 

pofita  lamip.  ex  du-  bns  lirculis. 

12  Habcns  quatuorfacies.t.^«tTr«or/ff»;«Vc«/oj. 

13  Et  afpedus  rot!imm.i.tattscoloris,firut  vidmr  mare  quan 
dc  cft  quuium.in  H(br}ohabetuy:SicatviClO  thadh,dtft,lapi. 
dispretiofi  i,c  tiomwati,vt  dicit B^b.  Sal.tamen  non  dicit  qualis  fit 
ille  lapis  aut  cnins  virtutis. 

14  Et  afpcftus  carCi  &  opcra,  quafi  fit  rota  in  mcd.i.  vna 

*   tranfifns 


1 079       Glof  ord.&NicoIai  cle  Ly  ra 

S  Talis  cnim  figura  ctia  incadcm  fcdcpofita ,  in  quatuor 

A  partcs  motutiiadmittif.orictitfm  inqintA  occ.dcntcm. 

aquilonarcm&  aul»ra\cm.  Hocitaqucbcatusprophcta 

a  l.pcrmdcaccflTct  rota  in  rota ,  in  quatuor  p^rtcscarum 
ambulabant.  &  non  rcucrtcbanturcum  ambuUrcnt  ip- 
Ix.    F,Hilmodi  cnmi  %nr.i 


rs 


106 


apoflolicocomplctuscft  Rotaaruin  '"ota,  vdiunau:  n 
duorum  tclhmv  ntoriim  cil:  quod  indicat  lcala  lacob  ,•  ■-] 
forccps  llaix,  &  L>ladius  bisacutus,  vcl  cuauncliallbi . 
hxrcntia:quon)m  curftu  !^<.  flatura  tcndit  adcdum. 
l\i,tAin\^i^.  Circgorius.Nounmtcllamcntiuuiuvc!! 

li.Quidcrt.n  quod  Adai 


conuctfionc  non  indigct.Na 
quc  m  vnamquamquc  incli 
nationcm  ab  cadc  fcde  mo- 
ta  taclc  tiTtur  Atquc  hoc  ili 
dcn:  \  biqiJc  Dci  pi clcntiam 
iii;inticat ,  liiscralHus.fptcr 
humanatii    imbcciHitarcm 
&  corpulcntius  conlpciflis. 
4<     Rupcr.Rotavnalioccft 
\  dorfa  ea.u  oninis  iantU  vctcrisinflru- 
IkuI».  ""'  mcnt.  lcriptura, dc  qua  Plal- 
ViiLii.        mifla,  /'..v  i«»M'tn<jf w/i«»ou. 
Nam  rc  vcra  cxindc  Dcus  to 
nat.quanta  fit  quatuorani- 
n)alium(idcftcuangcliftaru) 
autoritas.  ,</;/'•"■«"  ruu  vnjju- 
ftr  urratn ,  quia  prius  latuc- 
rant,  &  adhuclatent  (ubtus 
tcrram.idcfl,  fubtustcrrcni- 
tatcm  '  udaicam .  £'  "fne  't:is 
n  rctanim  qiuifi  vifto  ma'U.  Vifio 
fiquidcm  maris   incxpcrtis 
-    trcmcndacfl,cxpcrtisauicm 
&animo  conflantibustole 
rabilis.  Talis  rota  vifiocfl. 
Incrtibus  &  vcram  fidci  vir- 
lutcmnon  habcntibus,  trc 
nicnda  &  inacccflibilis  cfl  , 
ftudiods  autcm  &  bonam 
fpcm  habcntibusadco  trafta 
bilis,vt  non  dubitet  (cnaui- 
culisccclefixtSc  arbori  crii- 
cis  c6mittcrc,ad  traufmcan- 
dam  altitudincm  diftorum 
&  fcnluum ,  qui  multiplices 
funtinlc;;c&  prophctis  & 


,  ,,crp..".".." rGrff(.  Ad  ir'nir<h.Mri'.  •.in 

Pcr  qLiatuorpartcs  carum  ciiiuo  ibant,  & 

,     a  ^O.ij  l<r|i»untur  jnuiialij.iiurfeniper  ad  pr^»  rriiduiit. 
T  Otf(!Qi.amnout>t.-iUi'eniovrtusrpittuilttcrfetrp  ricirtuf. 
t    Sciiptutj,lcilicri,nuabciie..pctiMicoogiuit,vndo:QuillJi.  vidrtine 

cadat. 

non  rcueitebantur,  cum  ambularent:  t Sta- 

a  fCttleUiifCgniptoinillio.  l>  llix  Uii^^n  u.*in.-. 

^  "     '  f  Terrot  iH^nnr 

tui a  quoque  erat  rocis,  S:  altinjdo ,  ^  horri- 
bilis  alpedus,  &  t  totum  corpus  plenum 

a  •!  .«1  liorum  animaliuin  i.cf  tjua:  petfcfti  dtii;«aiu... . 
^^Aliasiproiuin. 

oculis  in  circumitu  ipfanim  quatuor .  Cfiq-,  « 

j  .Infciipiufa.  K  liiiclligentes.fcniiet  fanrtiquo  moralii.. 

viu.int. 
b    ^  Gitgof.  His  quotum  vna  erat  pUJicatio  ,  vna  etat  &  tequies  &  cmfu» 
frelruano.  1     bl     I 

ambularcnt  animalia,  ambulabantparitcr 

a  iGiegoi.incoatemplationem.  b     ^  Oinnucoir.munitct 

&fnntoiditcr. 

&  rotar  iuxta  ea :  8<^cum  eleuarentur  anima-  ^ 

a  i   Quia  auamum  4Ui(.iuccxl..iipiuii  proiitlt.ianumi.ji  ipla  i.i.)(icit  apud 
ipluii..  b  lUrcg.Cum  inicUigcntu 

.  c  f  Scripmra:. 

lia  (ie  terra,  elcuabantur  fimul  &  loix. 

a  «Pncciltnsv;!  iiiipcliem  «Giei;  l.cgi-iiii.. 

b  ^Qufm  mcdijsintciraiflistot«fequcbantut:  fc.]ucatcs  animalia  ad  Spiti- 

tuiniinifdi.n  tcniunt.  ,  ^    .     .    ' 

Quocunque  ibatfpirims,  illuc  euntc  ipiri- 

a  5Cu:.i  aUendcnieaK.ndiiif  s  L.  ^  Aiiinialu. 

tu  ,  &  rota!  pariter  lcuabantur  fequentes 

^  rropiia  enim  «oluntan:  I  piiiius  viiz  crat  in  toiis.  «Sine  moralem 

hiftoriilenliun  quitat  fiuefpiriiualun. 

:  eum.  t  Spiritus  enim  vitie  crat  in  rotis . 
Cum  euntibus  ibant ,  ST  cum  ftantibus 
ftabant ,  &:   cum  eltuatis 


a  terra  pariter 

a  fAnim.nl.-. 

,   ,    ^      elcu.ibanrur  ,  &  rota;  lequcntes  ea  ,  quia 
luntinlc<;cOc  propnctis  «X  .  ,      '         ^  ■         ..    r      r      j 

PfalmisRotaautccflinmc-  d  Ipintus  vitx  erat  in  rotis  .    ht  nmilitudo  i 
dio  rotx,idert,renfiis  fpiritua 
lisinmcdiolitcrx. 

Hicronvm.Qiuaomniacaleftia<S:terreflria,5cq'iic- 
quidrubhumanamcaditintcligentiam,  (iiis  rotis  volui 
tur,  Ibiisannuum  circuUim  pcr  fingulos  incnfes  hinade 
currit.Lucifcr.qui  &  vefpcr^dum  ad  Onentcm  &  Occi- 
dcntcm  rutihis  micat,  &  noaistcnebraspurotctnperat 
himincduob.anniseundcmconticitcurrum.aliaquoq; 
aftraquxcrrantiadicuntur,&  quicquidfugetin  coelo 
ft^ctumquoque  &  arborumhcrbarumquc  vanctatcs 
pcrquatuortempora  rotis  corruntliiis,  nihil  aipicimus 


dormicntcEiKi  torma- 
nifiqiiod  Chriflo  iVic^. 
tc  ccclcfia  format',  &  ni 
tahuiulmodi.  Vctusi.\i 
men:ri  no  finc  mutauur 
pcrmanfir,dum  Ipiritiia! 
inttrUigcnti^latuit,  qd* 
cum  rcdcmptor  vcnit  \\k 
tualitertccitintclligi.rc, 
mcntum  vcro  nouucti.i, 
pcr  vctcris  tcflamijnti  pa 
nasxtcrnumdicitur.qti 
illius  intcUcctus  nunqiu  ■ 
mutatur. 

a     StatKraqMciue.Sw^w^ 
redlitudine  prxccption; 
cflaltitudo  in  cclfitudii 
promiffionis ,  horror  r 
miusin  terrorcfiipplici 
-li    Rupcr.  Qiiomodo . 
quibus  ftatura  &  altitu 
rotarum  cft  hornbilis.^ 
10  mirum  malc  viucntib. 
inuidcntib-ludxiscflho 
bilis,  coqd  animaliah 
iuxtaquxconftiterunti 
tceifla;,  nonafpcxcrint, 
afpiccre  noUicrint.  Idcii 
aUitudo  vel  afpcdus  ro 
rumhorribiUscftillis !' 
ximc  quia  totum  corp 
larum  fitplcnuoculis 
iUis  quorudam  corniii 
idcft,  radiofus  Moyfcs 
confortio    fcrmonis  I 
fuithorribiUs,cumeis!: 
tius  dulciscflcdcbuiflct 
quc  vencrabiUs .  Quod. 
folendids   radij! 


B 


it 


Q  quodante  nonfuerit.Gyr-..  ayrandn  vadit  fpm:tif,&  m  arat 

l<xl.i.i,      los  fuosreucrittur.  Omniaflumina  curruntin  mare,ncc 

impletur,quiaadfontcsfuosdc  matriccabyflx)  rcucriu- 

tur.  Euangcliorum  autcm,idcfl,quatuoranimaliriqua: 

ipiraut,viuunt,intelliguntcurlu  brcui  mildusfcrmonc 

apoflo 


ciet    ., 

Moyfc.hoc  tam  multis  ccuUs  fignificatur  in  corporei 

tarum  in  hac  vifionc. 

b    irf('r«wi  lor^pjw.  Quiafan^orum  adioomniparte 

cnn(pc£ta  efl.  at  ttum  ocp/w.Qaalcm  Argum  dcfcrib 
fabula:  pocraru:  quem  luno  ob  negligcntcm  cu(lodi. 
inpauonem  vcrtit,  vtquod  cfl  mir  culum  conditt . 
Dci.hoc cflct  condcmnatio  multi  adultcrij. 

Gicgor.  Nihilcnim  ineuangclijsquod  nonluccv 
fplcndorefuomundumiUuminct  vtquxparuapi;i 
tur&  viUa,Spiritufl!anftifulgcantmaieflatc.  f 

c  Spir.tm  irtwi  yiix .  Quia  pcr  facra  cIoquia&<i(i 
fpiritus  viuificamur ,  vt  anobis  mortifcr.i  oriiTi  fc:  • 
lamus. 

d  Uiaafpirim W/.«.Hocfccud6 dicit,nc aliqiod ^ .i^ j 

^^  trcnuii 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
*  tranftens  fhir.ediumaltenustmtinfecaniiofe  inuican  adangulos 
Tcilos  fph.trales. 

1  Pcr  quatuorpartcscarum  cuntcs  ibant,&c.  Quiaficut 
difium  efijiabant  tnpunHis  inttrfctUunum ,  &fic  xtjUiHner  poie- 
nnt  reuolui  ad  quatuor  partcs.non  tamtn  fiinu!,fcdfucce(fini. 

1  Et  non  rcucrtcbantur  cum  ambularent,&c.'.,/i7;tfon- 
itnftone coipotis  totiiis  rotx  p  terat  ad  partes  oppofttas  arnbulare, 
fuut  &  animaVu. yfd  aliquem  locum,&c.  Toius  ifie  verfus  non  efl 
in  Hebra;  nec  in  libris  corrcflis,  fed immcdiatifnbditur. 

3  Statura  quoqnc  crat  rotis,&c.  idtHy  magmtudo. 

4  Eraltiiudo,&c. /«//£«  TO(irr,;a. 

5  Et  horribiUs  alpeftus.  Vrupicr  magnitudincm  &  motum 
ejTum  veloicm. 

6    Et 


6  Ettotumcorpus./i:J//rff  c»7«s//tf?i'ow. 

7  1'lenum  ociilis  in  circumitu  ipfarum.f.  pi{lurisad\- 

dim 01  iitoiKm  ftuiis .jiiut  c\t  incaud.i pa-tin-ii. 

8  Cumquc  ambularcnt  animalia,&c.<»</f«"wf«n</af  f 

tcTn,arnhutabant  vaiim  &>'>.(, 

9  Etcum  elcUarenturanimaUadetctra.&c/w  M(4« 
alariim. 

to  Et  clcuabantur  fimul  &  rotc  quocunq;  ibat fpirii  • 

Idcfi ,  ventus  tuibinis  (upraduius  yclperfpiritum  intedigi'»'' 
fpiritus  viuificans  i'.Lisrotas,ideo  (ubditut. 
II  SpiritLscnim  vitccratin  rons,dcc.  Qiiaft  diceret,non  - 
uebaiituf  percM  noicrtiitnpilJumJeuiraii-mfdperfpirUii»' 
trinfecum  viuificantrrn.C-i  t.ra  pJtent  rx  diHis. 

I i  Et fimilitudofupcr capita animaliu,&c.  mcoffff 


o8i 


^murrorarnm,qiiasfn  carpentisplauftroru  rhcdarumqj 

/^curruiima(picimus,ledanjmantia,im6(upcranima- 
tia,quia  ammalis homo  non pctcipa ('',ijii.i iunt  fpirilus  Uti. 
taXz   Fimametititjucii:.    ^c  Rupcrt.Siniilitudo  firmamcn- 
tifupcrcapitaanimalium,rcgnum  imraorfalitatis  cft, 
iromcrccdc  para- 


EzecKieiis   Cap.I. 


io8: 


1    Ge; 

ftalli 


imieuangelizanti 
•""^•His&iufcipicnrib. 

Iirifti  cuansicliu. 

,'„at.[{oc  firmametum 

iiafi  afpccius  clt 

>  vflalli  liorribilis» 

liiaciyftalluforte 

uidem  nimis  c!i, 

;dcxaqua  Iblida- 

ir,rcctcpcrcryftal 

im  rcgnum  illud 

itdliKiC,  vbi  ange 

:?  naturacx  mu- 

bili  immutabilis 
«e»  jda^&itafolidata 

^,  vtiamiolui  vel 

j  vitiu  iabi  no  pof- 
.Ethumanaquo 

(le  natura  itidcm 

jniuneranda    eO, 

•>  poft  rciurrcdio- 

rmfolidata,  iam 
j  \:ra  ncq;morine» 

cicpcccare  poffir. 

(.lodcryftailuhor 

pile  &  extcnfum 

Ipcrcapira  anima 

1  mdicitur,gaan- 

dinobisadhucin 

<rporcpofitis,terribilesatque  pauendi  funt. 
.     iGrcg.  Coelefhum  potenatum  qua:  prius  perliberu  ar- 

lltiiumquafi  aquainquamlibetpartem  poterant  labi, 

-daliiscadcntibus:quiaperftircruntquafi  dcaquacrv- 

lUusfiuu.quiaiamcmninoconfirmatifunt.necmii- 

ripodunt. 

"""•     c^yiLui  honibliis. Hieron  Quod  puriffimum  cfi:&:  ex 

iiuismundisatq.luccntibusnimio  frigore  cocrcfccre 

iciturintantum,vtctiamgcInconftrida  aqua.  Grxco 

Dminecryftaliusnominctur.Efi.n.  in  fuperioribuscxi- 

lapuntas  ,qu?omniaprotegat,i.rationaies  fapientef- 

ue  virtutes ,  & quatuor  tcmporum  cur(um,&  mundi 

iagas,&  rcrumomncmordincm:  &  cuagclicam  pr?di- 

«tionem,qux  cx  parte  intclligitur,&:  cx  parte  velatur . 

t  ^ltmus ad a/r6T/.r«.Hieronrin  Hcb.muhcris ad forore 

/am,  virduabusaiisvclabatcorpusfuu,  &  virvclaba. 

trfimiliter.  Ideoautcmpoft  mulierem  virumpofuit 

*-  iJeadem  perfona,ne  fexum  in  coelcftibuspurarcmus. 
d  ^««w^^<W'7w,-5r,.Grcg.Hicindicarur  quiapcnnasal- 
t-adaltcrum  tcndebant,&  duabus  aUs  corpus  proprifi 
\labat,  quia  fic  debemus  virtutcs  quas  accepimus ,  alijs 
i.pcndere,vtpcccatanoftranondefinamuscautccogi- 
te,&  quotidicpcr  timorcm  &  poenitcntiam  plangcrc; 
rscnimaliscorpusvclatur. 

e  ^a[iiumm[Hblimis.LXX.'VoQc\cthi,  vtfcilicctvni- 

ucrfa 


fupcrcapita  animalium  t  firmamentiquafiarpeanscry- 

a     1    G  e^  Nobh  m  hac cotrupt.oncvolitis.  b     qa,a .jua.nuis  j,crfert,,  ,n,u.a:,  c  rn,- Rt.iati 

1      1       .1    .,.  -        ,  b        ,  "."""''''"^'"•'"•.^'''^""nintclligcrf  nor>pf;UHnt. 

11  horrjbilis ,  6^  t  extcnti  luper  capita  eorum  defuper. 

a     ^  VthonuiiiquolaltcrliabetiiDpcnd;t.iiicr,a!it[:tnonl'untie.- pen.  ^ 

Sub  firmamento  autcm  pcnnx  eorum  redlc  altcrius  ad  al- 

■      ,_,.    .  ■     _.„     '     ^''"*'^5Vinuies,percorpus.ift,u  (,"njtui. 
b     fChar.,.-,.eDr,&provimi.  '',     ^  Vcrlus  ,cd,?. 

rcrum  .  Vnumquodquedudbus  .Ais  velabat  cdrpus  fuum 

a     1   Gr«.Sunt  e„„n  Juo  g-ncr..  hominum.altcrun,  perfcflorun,  ,  altcrum  p£uuloium  ' 

b     t  Grog  Quod  pi.usia  paucis  ptohciciitc priJicatione  Ht  in  .nulris. 
.     j  r        ■^-  t     I  ^     5  ffi^ccilit  proficicndj. 

&  alierum  Iimiliter  velabatur .  Etaudiebam  fonum  alaru 

a    f^m.lcinApocalypC.     h^^  ^qu»  muhipopulimnlti.     c  1  CLj,  infanaiihoc  t«c,r 

quiili  ionum  aquarum  muItarumjSrquafi  ibnum  t  fubli- 

z     1  ''''^■*  Ci"l.'-' •  '. '--.nuerfi  rtatimin  l.iu.ic,„  i,.-,  crumpunt.  | 

misDci.  Cumambularent.quafifonus  erat  multitudi- 

a     1    Cl;riDci  lunt  cciicmpl.nnin:  1    Fri.lican.i  . 

nis,  vtlonuscaltrorum  .Cumqueftlrent,  demittebantur 

a     t  Sua:  e,s  vinuiesvilekunt.    b  f  ^onusintclligcnt  «.      c  ?  Be,u„u  ,inis  ,  angelorum  altitudi- 
^  n=m'nnl<:.-ndensip(,us.fcreito  U  natririmcogin.is 

penn.T  eorum  . .  Nam  cum  iieret  vojc  fuper  firmamen- 

a     T  Animalium.  b    «r   incontciiplalioiic. 

tum  ,  quod  crat  luper  caput  eorum,  ftabant ,  et  fiibmit- 

_^  a    f  Pro  nihiloieput.inics('uas  vittutcs. 

tebant  alas  /uas .  Etfuperfirmamentum  quoderatimmi- 
ncns    capiti  eorum  ,  quafi  aipedlus  lapidis  fapphiri," 


uerfa  que  pr^dicantur  in  nmndo,per  voccm  m]  Dcief-  H 
le  credantur.  j    ^^.>.  xj 

^  Hupcrt.  Vbi  fadluscft  rcpcnrc  de  coelo  fonnstanci 
aduenientis Ipiritus  vchcmcniisi  &c.  Illic  cx  tunc  autliri 
coepit  lonusalarum  animalium  cocleftium.Multafiqui 

dcmgratia^celeftes 
confluxcrurit. 
f    y i  Jonus  catho*H. 
QiiiacontraprrEdi- 
catoresmaligni  fpi 
ritus  &  perlccuto- 
resinfurgunt. 
g     CumcjyjUm^&c. 
Vocem  enim  om- 
nipotentisin  cocle- 
ftibus  refonanterai 
ferre  non  poterat. 
Stabantergo,<5ccu 
filentio  admiraban 
turDei  potentiam, 
qui  ledebat  fuficr 
firmamentu,  quod 
5     his  g  deorfum  cry- 
flaliofimile,  &h(S 

9  quifupra,  inft:arla- 
pidis  fapphirf.quia 

10  omnia  in  fimilitu- 
dine.noninverita-- 

.   te  monftrantur.'  ^^ 

Grcg.Quia!iquOH,«.5, 
modo  lciennavo-  -  ■ 
lare  crcJebamnr, 
ad  voccm  dcfuper 
ucnictcmalaslub- 
mirtamus.dum  in- 
uifibilem  fupernosnaturam,  &  impcnetrabiliaejusiu- 
<lichpcrpendimus. 

Gicg.Notandusordo,quod  fuperanimah'afirmam5-  ^  „    j- 
tum,fuperfirmamentum  thronus,  fuperthromim  ho-  """"^' 
mo  ,  quia  fuper  fanftos adhuc in hac  carne  viuentes  an- 
gcli,  fupcr  eos  Chriftus. 

h  Quajiafpeausla.fa.  *  Theod.  Hrec  itidem  fpccies  rc- 
conditam  &  fub  fenfum  oculorum  minim^  cadcntctn 
diuinam  indiQzntmimdim.^ubcstnim&caiigo,  inquit,e« 
circuitu eins. Et rurfus  idem propheta,po/«if  ter:ebras i.ttbu-  m\ 91 
lum f„um. Tcnchrx autcm &  nubcs &  caligo diuina  natu  m.n', 
ram  emfmodi  dedarant.qus  nequeat  videri.Nam  puru 
illud  &  inaccefifum  lumcn  nobis  tenebrae  (unt ,  qui pr« 
imbeciIIitatenaturce,oculorumaciem  in  eum  iiiinime 
mtcndcrc  valemus. 

Grcg.Qui  aerij  coloris  huic virtutescoelcftiumcom- 
parantur,quia  fpiritus  quibusDeus  omnipotcnsaltius  '''''%"• 
prsfidct, fupcrioris  lociincoelcftibus  dignitatcm  tcner.^ 
Qaoli alpeaus  la.fapphi  Hicron.Sicut in cr yftallo  puriflima 
qusque  atq^luccntiain  coeleftibus,qusnoftrunrjoblcu 
ratum corpusilluminent  monftratur  ,  fic in  fapphiro.i. 
tkrono  Dei,5c  fupcr  firmamentum,  quod  cgUim  cft,ab- 
fconditaatqj  fecreta  incomprchefibiiis  Dei  qiii  poian  u. 


ncbras  latibnlum  fuum  <&  m  nube  videtur  &  caliline.vndit  in 
'Lxo.Htfubpcdibus  Dei  erat  quafi  opus  lapidisfapphnini. 

<0  a.  Simi- 


Pral.17.l1: 
£xod.i4.C* 


NICOLAVS    DE    LY 


R  A. 


4e  i^nbnur  vifio  quantum  ad  illud  quod  erat  fuper  caput  anirnaliu: 
^Pjmurnquoderatibi.eratquedam  fimilitudo firmamcnti  feu 
'UetUttj^fuprafirmamentumvidcbaturthronusfapphirimSj 
'^Ppra  tbronum  cffigies  hvrrnmsfedcntis:adcuius  nut.m  &prf 
Z"v  'Tf  "^  ^  ''"■^  mouebantur.Et  hoc  efi  quod  diciiur  :  Et 
mutudo  luper  capita  animaliumfirm^menti.  cuius  co- 
\<i'\<-nbmr  tiim fubditur. 

•  Quafiafpcauscryftalli  horribilis.  ideli,  venerabitis,  e» 
'ao,j«odu»«,  G,«e/»  viceinrooiiuua  d.  Qiiatcrribiliscft 
?./?."  '"  hicaIiud,nifidomus  Dci  &  portac?Ii. 
^^    </.c.„,/,,,,  Quafialpeausglacicifortis,  /oco  cLs 

^ra'a'p7t'rl '«T''"'  ''"'"^'^" ''""' ''•^'''^^'" efi glacesin- 

liei^L?'^"''  ^"P^*^  "P'^^  ^°^""^  '^^^"Per  illa-.  Cryflallus 
rnti.  •'''^"'  ^"P'"*  "«'»'"''■«»» .  /««« fxienfto  firma. 

]i^!lnlh^'^^'^^^'^  ^"^"^"^  penna:corum  ercax.  ideft, 

4  Alte- 


4  Alterius  ad  alterum.^w  tangebamfe  in extremitatibus, 
viexpofitnmefifupra. 

$  Etaudiebamfonumalarum  ,&c.  quando  moueiantur 
per  volatiim. 

6    Quafi  fonum  aquarum  multarum,5:c.  idcfl,magnum 

6  fontm. 

7  QuafifonumfubIimisDei./rfe/?,/?tw/on«w/on«j-«/,^«i 

dicitur  jonus.  Dii,xjuia  ah  eo  fatius.  ■ 

8  Cni\\^m\in\ztcm.Q,iiaftdicat,  Sonus crat multitudinis nS 
cuiHfcunq;,fcd  vifonus  muliitudims  caflroru  vbi  quando  incedJity 
dloiige  auditur  fonus  magnus  &  terribilis  ex inccfju  tfnbaruw^ 
hinnituequorum,&  collifume  armorum. 

r,    Cumqucftarent,  dimittcbanturpennxcorum.'.///; 

pLnn£  qu^  li<,fnM crig(ha,.tur ,  ad  vulandum  dtmukbaniui  ,fuut 
eJr  pcnn^  auium,quartdo  ceffantd  volatu. 

lo  Namcumficrctvox  fuperfirmamentum././jiYCf/itK 
fcdentis in  thruuo  fupcrfiwiamentk-.ad cuins  nuiTi  Uabant  &  vo« 
labant,vt  dit\h  efi.Confequentcrprucediturad  dcfcriptn  nem  ihro- 
ni&fcdentisfuper  eum  cum  dicitur:  Et  fupcr  firmamentum 
quod  cratfuper.£f  patetfcntcmia  expr^utiiis  vjque  ibi. 

*  I  Et 


1083     Gloford.&NicoIaideLyra        108^ 


^ 


yf  a    ym;ii-f«</«ffc'fl«i.Grcg.Throni.angclicivirtutc,s.qiix 
A  iDrosanedoslocidignitatctralccndunt.Cumcmman 
celi  nunti) dicantur ,  &  (xpc  angeU  ad  ni.ntianda  qux- 
5am  hominibii5  veniant ,  thtom  aiim ad  miniacrmm 


Ibi4-n.> 


ira.r.1. 


B 


CobCtX 


nuntii  nufquam  icguntur. 
H  Rtipcrtiis  Qiiod  lam 
non  fimiliiudoquafi  aCpc 
aushomtnis.fcdvcrusa- 
fpcclus  vcri  hoirinis  Icfu 
Chrini,  redcatdcfiipthro- 
no  aflcrtionc  noftra  no  in- 
digct.Ccrtucnim  cft.quod 
cx  quonubcslufccpitcum 
ab  oculiscoru,  fcdct  a  dcx- 
trisDci,iuxtaillud.o/j:/» 
do.  dommo  mo  jede  d  dextns 
meis . 

b  Hominis  defuper  .  HicrO. 
idcfl.Dci  patris.vndc;  timo 
quidam  pianuiut  vineam,  &c. 
Et  allbi;  Womo  qnidam  frcit  m 

ftusfilioluoy  nonqnod  fi- 
ius  cxcludatur  d  rcgno  dc 
quo  Ifa.  i^idi  duminumjc:en- 
l-  m  luDcrloltum  excelfum.  Vn 
dc  loanncs:  Huc.mquit,^»- 
jrii  lla.Ji,(]UJndo  viditgluriatn 
filif  Dei ,  fcd  in  patrc  rcgnat 
filiusomniacnimpatrisfi- 
lijfunt ,  quieflimagoDei 
patris  inuifibilis. 


«bifuprl. 


a     TGrfj^o.In  quofrdfbil  qiufiliomo. 

flmilitudo  thrdni,  &cluper  fimilitudinc  thro 

«  Grrg.Gloiia  iiolui  rcdtiii^t  ris. 

nifimilitudoquafiafpcdushominis  dcCu\>.  ^ 
Et  vidi  t  quafi  fpcciem  cledri,  velut  afpedu  j 

«(  Qui  cnatdor!piit"''»"ifli        T    ramum      ^  Grfg.Aiiteincatii:.i.oiiei».r. 

ignisintrinfecusper  circumitum  eius,a  lum 

_  ^  Grcso.l'oft  incariiationem  r.    j 

♦   fheodcTr.Pcrhxcofl?  c  biscius,&  dcfupcr:&  a  lumbiseius  vlque 

ditSaluatOriSnoftri  incar-  a     t  Greg.ClantaiemfpiriiuflanaiquaCiii  totomundo 

H\cT"u,a'l^"  f  dcorfum.vidiquafifpc^i£:inlfe"ndintis  * 
dicit  ,  naturas  vcro  duas,      '  i  ."a^fo 


In  quo  fordus  Dei  cum  ht>minibus  nc 


vUfilfrl. 


vnacleari.ahcramignis:  g  <n circumitu ,  velutarpcduarcus,cumfuerit  5 

&  aUcram  fcrcntem ,  alte-  * 

ramlatam.  Diuinafiqui- 

dcm  natura  humanam  in- 

duii .  Idcirco  fupcriorcm  partcm  confpcdam  ait ,  tan- 

?|uam  ff  ccicm clcdri,  infcriorcm  vcro  a  lumbis  &  in- 
ra.quafilpccicmignisignc  diuinam  innucntcnatura. 
Dtus twm tuus i^nii co.fumens efi, ait.  Elcdro vcro hu ma- 
nam .  Talc  cnim  cleftrum,  veluti  mifla  quadani  Ipccic 
prccditum,ncqueauro,ncqueargcntofimile,fcdquafi 
vtriufquccommixtio.Talcctiam  corpus  humanum, 
ncque  cnim  folum  icrra  cft ,  nequc  aqua  pcr  fc ,  ncque 
ignis.ncqucaer,  fcdcx  quatuor  clcmcntiseftcompofi- 
C  tum.  imo  vcrotaiis.ncqucanimaratione  pracdita  tan- 
tum.ncqucmortalccorpus,  led  vtraq;  fimui  proptcrca 
prophciavidctalumbis  cius,&:  dcfupcrficutfpccieclc- 
^ri,quinctiam  ficut  vifioncm  ignisintrinlccus  eius  per 
circumitu.  Etcnim  humanitas  verbi  Dci  hilaris &  Iplcn 
dida  &  <4oriol"a  immortalifque  &  i  corruprione  libera 
ab  inhabitantc  diuina  natuia  fada  eft.ldcirco  congruen 
tcr  dixit.£f  vidijicutJpeciiTn  eleli>  /,  (^c. 
c  Hiiafifpeciem  eU^n.  Grcgor.  In  clcdro  aurum  argcn- 
lumquc  mifcctur ,  &  pcrargcntum  auri  ciantas  tcmpe- 
ratur:  &  pcr  auri  claritatcm  Ipccics  clarcfcit  argenti.  Sic 
in  rcdcmptorc  noftro  diuinitas  per  humanitatem  no- 
flris  oculistcmpcratur,&  pcr  diuinitatem  naturaclarc- 
(dt  humana. 

d  ignis 


d    l^nis  intrtnfrctis.  Grcgor.  Antc  incamationem  ign  D 
cftinludxatantiimintrinfccus,  &  non  Iplcndet.qu:; 
Ipiriturtanc^us  in  multis  patribus  ludaram  rcplcucra 
lcd  non  ad  notitiamgcntium  pcruenicbat.  A  lumbis  \ 
ro  &  dcorfum  ignis  in  circumitu  fplendcr.quia  poft  ir 

carnationem  longc  latcij 
fpintuftandi  gratia  diffi 
facft. 

Hicronym.Qui  fedcb 
in  thronoa  lumbis&fi 
pi a  .  clcdio  comparatu 
qd  intrinlccus  ,quafiign 
habcbat  aCpc^Vum  alua 
bis  ,  &  infia  iiinis  rclplc: 
dcns  in  cucumitu  mor 
Qux  cnim  f  pra  Uimb< 
funt  vbi  lcnliis  &  ratio  v^ 
fatur.non  indigcnt  ii;nc  1 
flaminis  fcd  prciiofifljm 
mctaUo&  puriflimo.qu 
alumbisdcorfum.vbico 
tus  &  gcncratio:  vbi  ince 
tiuavitioru  indigcntpu 
gationc  flammarum  ,  • 
purgara  habcant  arcus 
miUtudincm ,  qua:  vuli 
dicitur  iris. 

e  .A  lur/.bis  citis .  Grc2' 
Pcrlumbos  propago  i. 
taUtatisfignarur.  Ddui 
bis  Abrahac  virgo  Mar 
in  cuius  vtcroDci  filius 
carnatus  .vndc  in  vniua 
mundoinnotuitDeiis 
Gregor.Vnuscftho.. 
qui  lupcr  lumbos  ardc 
intrinlccus,  angclosam 
icm  fuum  per  diuinit.' 
tcnuit  &  fublumbisin 
tius  ignis  fui  Iplcndorc 


f  Idcii,  po(t  tdn  rcni  miUiicpidiz  lignum. 
iira  niun^Uis  diluiiio  lerHJtur  . 


incircumitucmittens,homincsadfan<:^iardonsluic 
fidcrium  per  humanitatcm  rcuocauit. ' 
f    y tdi (juajifpciien.. GrcQ,.Ymc(\.  fimiUtudoignis&:^|, 
cus .  In  igne  enim  aidor  (pirituftlndi ,qui in  arcuqu 
que  fignatur  >  in  quo  aqua  &  ignis  apparct :  &  pofl  m 
diatoris  aducntum  eovirtus  fpirituilanaiinhumai 
gencrcclaruit,quo  &  aqua  baptifmiclci2os  Dci  lauit, 
ignc  diuini  amoris  acccndit .  Quafi  cnim  a  mirto  cold 
f^mulaqux&ignisquidam  arcusin  nubcad  propu 
tioncm  ponitur  cum  dicitur:A^///  iiuis  rcnatusjuLnttx-.. 
&  jpirtiulanHo,non  potcft  tnvare  in  regnum  Dei. 
g    Fclut  afpca^^nuArcus  vtriufquc  iudicij  teftis  eft.Cci 
lcusenim  in  colorc,aquciudicium  faftum,rubicunci 
mcolore:ignisfignificat  facicndum.quia  mundusii 
cij  ignecrcmabitur,qui  priusdiluuio  iudicatus. 

Hicronymus.  Alitcr  cnim  elVc  non  potcft  .  \  ; 
pocta.-  MiUerapit  vatiosadiurja  liuc  lolvres  .  HicarCUi 
gnum  cft  clemcntiae  &  tcftamcnti  Dei,quod  fccit  hon 
nibus ,  vt  quando  in  nubc  apparucrit, fciamus  nosn< 
ampliusperituroseflcindiluuio.Vndepatctpoftpfn 
atqj  fuppUcia&  purgationcmpcccatorumfuturami 
fcricordiam  Dei  .-  fcd  hisqui  Deum  mcrucruntvic 
te  regnantcm.vndc  fequitur:  tiu  erat  afpe^usfpkndonsi 


yium 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

|„  I  Et  vldi  q.  fpccicm  elcari.  idefi ,  fpecies  itlius  hominis  w- 
debatur  de  eUdro  ,  vcL  talis  coloris  jicut  eji  color  ekB'i :  tamen 
diQcrenter  m  partefuperiorifaltcet  d  lumbis  eius  &  furfum :  & 
in  parte  tnferiorifulicet ,  a  lumbis  (S  deotfim :  quia  in  parte  fu- 
feriort  erat  fimilts  elcfiro  ignito  .•  rctinenti  tamrn  fuhorem 
fuumtntrafe.  U.o jubditur :  Vclut afpcaumignisintrin- 

fcCUS ,  &C  r  o 

»  A  lumbis  cius  &  dcfupcr.  In  pane  verb  inferiori  erat 
fmilis  eleiiro  iimto  Jul^orcm  juutn  emtttenti  txinnfecus,  idei 
fubditur,  •" 


3  Et  a  lumbis  cius  vfque  dcoffum  vidi  quafi  fpecic 
ignis.ideJtyeUiiri  tj^ritti. 

4  Splcndcntis.  idefijplendorem  emittentis. 

5  VcXntzi^cQtnm.ideiiyviridis^qui  eflfpkndidus. 

.Ad  faciLius  capiendum  pr^diHam  viftonemimaginafiMtf^ 
fui  figuras  pr^diHorum  fecundum  dejcriptionem  Lmn"'^ 

6  etiam  Hebrxorum  ,  quantiirn  ad  l}Oc  (juod  eorum  #  j 
ptio  differt  a  Latmis   ,   fahcet   in    dejcnptione  animalih 
taniiim   quantum  ad  defcriptiomm  faiicrum  :  in  altjs  ^'' 
tfieadem. 

Sciendum  tamen  ,  quvd  pr^dida  non  poffunt  fufficientc 
plaiio  dejcribi  :fcd  oportet  ptr ima^inaiioiicm  iujpicientii  mu 


I 


0 


Sj 


Add 


ItlO. 


^iyranMhronifcili         f    In«n,a,b„..  >    fS«u„dum«>x,gttiprrimi„mu„doqu,v;d«;pofra„r  - 

A  rrveiDcbvclom-      ;^       i     •      i-      i     ■•  .  iGtcpoMuncr 

qu^viiaiunr.    a  ^"  ""bein,  die  pluuj^.  Hic  eiat  afpcV^us  fplendonrpcr 


ilU( 


Grcgorius.Cum 


gyrum. 


praedicatio   fcilicct  D 
cifunciitur  vradve 
niam  crcdcntesdo 
mino  parccntc  re- 
uocentur. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

MintelleBim  yifionispredicle  confidcvaridHK.^iwdfictft  di- 

■  Hieron.inprologo.-Iudxi  qui  cim  loachim  dn6iifnerantin  Ba- 
•nnan ,  dc  bocpxnitcbant,  qrod  fc  reddiderant  rv^i  Bahylonis: 

i  ui  videbant  adbucflare  Icrnjalcm,qua7n  leremu-J  denunciaiie- 

r  deHruendam,&  melimfore  remanentibus  in  lerufalem  qiiam 

t  nfmigratis  in  Babylonem  ,  vt  hxbctur  lercmi^c  vtficfwioquarto. 

dcc  qumto  auno  d  tranfmigr.ttionc  loachtm  dommiis  dcdit  S-e 

,  elifpmtHmprophetie,adconfolitio7icm  tamcu  camuorim^de 

nicians  maU depropinquo  ventura  in  Icriifile;,j ,&■  wiM  maio- 

r^umfuftiiicrent  in  Babylcnc.Vc'  vStum  igiTurturhmis  &  nu- 

hi  venientem  ab  aqmlone ,  intetiig  ttur  e.xercitus  Chaldxorum, 

per  ilkm  partem  iutrauit  iHddam,  vtfrequcntcr  diaum  efifu 

^l  mlfaia&lcvemia.  Terignem  muolucntem  inteliigitur  incen 

:    dicmitatis  & tepltfuturim.Ter  tjuate-rnarmm  .tHt  nAmcru  ani- 

^  dii ,  &facierii  &  t  otarum,  intcliigitur  qiiatcrnartus  numerus 

mummagnorumfthifucccdmtUim.f.ChaldAorum.Verfariv', 
.omh&K^manorum,  quxetiam  regina  infcslaucrut  popidu 
luiorum.^ec  mtrum,qu6d  idcm  7iumerus  pltmbus  fimilitudin: 
'  ■%irJtHr,qma  Gen.  41 .  feptem  annijirtilitais  &  fept-.rfa- 
,  di4plta  ftaditidmciignrantiir  ,faUcct,  po-fp-.c^zj  punxs& 
es,&per  houespingues  &  macikiuos.  Infpeciali  vcroper  fj 
lconis,q;uprin!aejifecundumdefiriftioncm  Hcbrxon»  in 

:tiirregnumCbali£orumfeuBahybHioriirn,qiioif,iitpri'nu 
m  ifta  quatiior,  vnde  &  rex  Bahylonis  frcquenter  vocatur  leo 
''^rfuris.viide lere.^.b. Aiccndnl2o d: cubili  iuo6ccit 

■dum aliquos  habcb.it  i.n.-iginem leonis  in  vcxillo  fuo   Ter  fa 
Imiiiiis  intelligitur  rcgmm  Terfarum  &madorum ,  qLd 

.litrcgnoCiuildmrum.  Dan.  5.  quiaiftud  regnim  himanius 

■  •.iuitpopuiim  Iudiioram  qiidm  atia.vnde  &  Cyrus  dedit  eis  li 
^.i^mredcimdt  tnlud.mm.  Ter faaem hoiiis ,  rcmumGr^co- 
m  qmftcut  jos  impeUit  cornibus,  fic  rcgtmm  Grl:orum  mole- 
iti  t^vpulum  Iiid£orum,&  maximc  tempore  .Antiocln  lUnflr  s 
Ttert  i.&  2.  Machah.  vni:  &  Dan.  li.  tsle  .Antiochus  voca- 

tur 


titr  cornu  modiam ,  &  pofica  faaum  •jrande  nimis  eontra  meri- 

i.M  tnteUigitur  regnim  \omanortm.  vnde  &  aquila  cflfmm  flue 
rextllum  ^omani  imperij .  Tcr  aU.autcm ,  intelligi^S^ 
potesl.^  pr.fldcnsdtais  regnis,qiaa  or>:nia  tsla  hfnora  ^^C 
ntflrantur  medtantibu. angclis :  vndc  &  an^^elus pr^ftdcnsTeZ^  • 
Terfrrum  vocattrr  princcps  Tcrf.niVi,Ban.  to.EtUftdJts  nZ 
Gmcortim,tbtdem dtciturpr.nccps Gr.:orum,& fl  iS'l^^ 
dumefldealiis.  -P^rhocqublariimJia&rotd^adwL  ' 
P^tes^ant,meUig,turdifttat^o  tftorum  rcgnorii aH^^Z 

f-J^-yclocemmotum&terrtbikn:afpc£inm.tmcUimt,rro- 
bj^&feroc:tt.seorum.  Ter  man,.  autcm  opcra,cS  q:Xl  n^ms 
efl  organim  orga^torum  j.de  Ant^na.Ter  firmamcntim  verd  quod 
'Jf^f^P^rcapttaa^^^^^^^^ 

dtctturlocusDet&beatornm .  Tcrf:d:ntcm  tnthronofupcrfi^- 
^''»'^ntim,inteUtgiturtpfcDcmpr..fJc,nsomntcrcat 
e  terreitri:  ad  cutus nutum  ovmiailifponuntur.vHiie  &  adprxce 
pumfedentis  m  throno  animaiia  quicfcebant  &  mouehatur  qu  ^a 
tpfemutat  tempora  &  atates,  transfert  regna  atque  confiituit,  vt 
dtctturD.znieLMttndocapite.  Tcr  hoc  autm  qudd  app.vchat 
in  forma  >nimina,dcfignab.^turquodcrattcmporc  ^:i^xhuma- 
nandus .  Terhocautem qiiodapparcbat  in  colorc  ekari,  quodcli 
auro  cr  argento  fulgidii^s,  tntcUigttur  exccfiiisfu.,  fapienUcu- 

l^^nonestnumerus  Terhoeaute7n,quodinpartefupertor.dlu. 
bis^-furfum  rettnchatfplendorem  mterius,  &  in  parte  infcrori 
fthcet  a  lumbis  &  dcorfim  emittchat  fulgorem  exterius  i^tcUm 
turquoddtutnaJapmittaprouteH  tn  ipfo.cfi  nobis  occulta,mani- 
fcslatur  tamen  nobis  altqualtterperfuos  cjfeaus,  fecundnm  quod 
diaturadlioinanosprtmo cap.Imufihilia  Det  d crcuura mundi, 
id^fi  ajhomiacper  ea  qu.xif.tc%tfunt  melleaaconfpictuntur,(hn 
piterM  quoque  vtrtus  etus  &  dntlmtxs .  Stc  er-iopatct  ex  dks, 
quoitn  hoc  prtmo  cap.  defcnbttur  dium^praftdcnttafupcremi- 
t^ensfiatusfiueyirtus,ptfuprddiaumefi.       "    ' 


-^     D     D     I     T     I     0         I. 


^   i^   D    i    r   i    0 


II. 


J^odcmcap.vhidtatm  tnpofliUa:  Ter qtratcmaritm autem 
'""'trmantmalium&faaerum. 

Cfa  hanc  vtftonem  £:^echielis  quantumpcrtinct  ad  expofttio- 

IZtftfr"'  T  'T^^^rr^''  compctentlf,ltem  pro  ma 
Z-      •/^7?''^^ '«  aliqtithus 'mtntis  conucntenter  iUam  cxpo 

tZuf''^1  'a  '^'  '1'""^^"'  '"^''  '^'^S"^^^'"  yf.onem  tn- 

rZl  ?  "  ''"''""''' T'"one  ommum  Hebr.^orum  expoftto- 
TCTVr  ^"'^"^  ^odernorum .  sfi  cttam  v.ddeconfo- 

I^IZZ    T-Ta'^''  ''"'"''""^'^rper  quatuor  ammalta, 

ftni^ZTuf!"^'^'^'''^'''"'"^^^^^^ 

«^/■CMclf-^^^f '''""''■■«''"  '"'"^'"  ?«^^«">-  ^nHnian.ts  mo 

^"dy  uZff   ^f^'^nttqut(fimtHebr.wrum  ,ftltcet,f!,al. 

'^^^itZr''  '^"'^  '"f  ^'^«'^'-  /^«''«  ^'fionts  E^ninius 
''^ mdoicreSl'''''^''  '^'"'^"''"  ^'"^^^'  '^'""  camfctentt  altos 
fr>^iZtotZnT!r  "'"""'  ^ '''' '"  ■'''''^"'^Jccreto,  non  ex- 

''*''^'fi'puluspoJfitaltatrtt,ihgcre,&  hocproptcrLgnt- 


^F 


tudtncm  myflerij ,  quoi  etiam  fccundum  eos  in  hacviflone  infUi^ 
gttur,prout^a.?Hoy.  qiiifuitde  maximis  modernorum,  tari-etra- 
tt.tt  tnfuo  libro  dc  dtreatone , parte  tertia.in  procemio:  &mpri-  ' 
mis  feptem  capitibus  eiufdempartis.  Stibidcm  diaafuadeoc- 
cultationeprfdiaorum  mysieriorum  modo  pr.tdiao  confirmntpet 
mult.ts  autoritatcs  antiquorum .  Hoc  id:m  tcnct  l\ab.  S.a.  &  F.a^ 
Cymoi ,  &•  cateri  expofitores  ,fctlicet,  qud.iintcUi-^cntia  contai- 
toriiu%nhacvifioneS7^echiclisfuritarcanafe:rsttl]vHale'i^isdv.d 
ne,qu.i  nm  Itcet  l,ommi  loqui .  TH.inifcslum efl autem ,  q)ioa  mo- 
narchia  Clhtld.wriim  &  Madorum-,&c.  nonpcrtincnt  ad  anana 
lcgis.  Sunt  crum  &  fuerunt  vuigantcr  nota.  Et  Danidetiar;i,-.!iit 
deeis  prophetauitcLire  inphtrbuslocis ,  trai!dtteasaocrtc& 
palam fic qubdquiiihct potcH e.cs intclltoerc ,  ftcut  &  a'tisp'.'i- 
liMp)  ophciiasJfti.ts  etiam  dc  Chald^eis&Tcrfis  mantfc.fk'pro- 
pjctautt  cap.  tertiodecimo  .  Et  ftcp.tte:  propofttum,fcili'.et  qnod 
Hcbrporum  expofttores  non  referunt  iiitcUf?cntiam  l?uius  vifinnls 
admt'.nd.tnas  monarclm; ,  fed  addtutnoram  arcanafeu  myiieria. 
Qu.ii autcm  ftnt  arcana  ifia upud Hchr.tos  qu.t  tantam  nonirebant 
occiilt..rtionem ,  tpft  non  declarant .  Fidctur  tamen  rat!m.ibil:tcr 
dtccndum :  qnbd  quia  fecunclum  vcntatcm ,  proitt  fanai  doaorcs 
tradunt,tn  hac  vifionc  incarnatio  Clmfii  &  quxdam  alia  c'us  »/-'- 

ficnatntelligantur  ,hiiiufmodiautcm.  in:arnatio  poptiioant:^i'io, 
non cnit propalanda .  Tum  qtiia  vaidc t itdis  futt : Tum qu^ipro- 
nus  .ti  ido.o:atri.m  &  adponcndam  CQrporeitatem  in  Dco.Ft  idco 
Dcutcron.juarto  b.  eis  dtcttur:  Cu/lojitc  iguur  lolicitc  an  i 
mas  vciiras  noncnun  vidifiis  aliquun  (Iniilituduu-.u 
in  d.equa  locurus  ci>  vobisdon.inus,ncfortcdccopti  fa 
ciaris  vob.s  iculptani  fiin.litudinem .  st  tdeoovcu'taniiim 
^ts  fuit  incarn.ttionis  m]  fterium  in  ho:  toco  &  tn  p'uribus  al-^^, 
ncfortcfifuifilteis  c.xpi:fsi:propufttum,labcrctHr  tn  crrorcm  ar- 
ia  dtiitnitatem:  ^sltmantcs  quod  ipfc  Dciis  fecundum  fuam  deitx^ 
tem  ftcrct  corpus ,  non  valeyttcs  percipcrc modum  vntoas iji';;a- 
nxnaturp  advcrbum ,  prout  ftdcs  ponit  catholtca,falicet,q,iod 
vntoCtt  tn  perjona.  non  tn  natura .  vnde  &  hodte  esltmant  fiisi), 
qitod  nos  confitcndo  ChrillumverumDeumefe&vcrum  homt- 
ncm,con{eqticncer  confttcamur  vnitatem  ditanp  natunc  &  huma  ■ 
«/  ,fi.c  qtiod  n.ztura  ditana  &  Ijwnmafint  e.xdem  num.ero.qu  e  ta- 


,:i::i 


loS/ 


Additl 


itio. 


Repl 


lea. 


10« 


'/^  Z  iSccccibiuloriadomini  nabat.ficutglo- 

«  ^^^^^Zprehfacit mentmciH m eod.rn  ca^Aepr^diclts 

tux»cftin UntadrepfsfentMionem diuins glorif  feu  r.iaieU- 
TlZottnr  .  Qiu  quidcm  rifio  m  cod.capcontcntu.fana. 
'^flSnu^Uunil-ornl  r.rbumJcUuet  ^o  'i^rct Propnc- 
ucontUr^tumpcrfuamairinmum^proutponiUaorM"^^^^^ 
Pomtlntdiautem4^sientupropbctxnuonfo 
SrfJcere%n.juJmoiuJur.m  prediaarum  Itcrnmfra 
Tmocitiila quatuor  a,imaUa roc.ntur  cherubm  . Dicitur 
^«,KIp(umcftanima!.T..od  v.di  ri.bfcr  Dcum  irrael 
,^x  fluni..m  Chobar:  &  i.Kcllcx.  cima  chcrub..ji  cflct. 
Ziife^e  autem  ridctnr  inconHcnicns  ,quU  monarchie  lU..  wn, 
dZidololaXrf  nominarentur .  fcu  (l^n^hcarniturpcr  cheruhi: 
Tffnnt  nominaanzclorm  bcatorum ,  fuper  quosDcus  dicturje 

&.ua,UudVfkm.fcpt,u.,e,!l^^^^^^^^ 
hivU-ficinalusqudmplHnbii,loc,,fucrefcnptnrs.  Itcmrc- 

ceffiis  diuin,<i  affiflntif  de  templo  rcprcfcHt^if^sfiutprophetfpcr^ 
rSim  dommifupJilla  cherubm  cxisicntis  rt  habct.ir  phme 
B  in  OrcJiBo  cap.  dccimo.  Tcr  qu^  quidcm  cherubm ,  q,utuor  am- 
i^i^pre:uLntcUiguntur/rt,bidc-.,-ihahct,.r.  Simibtcr etiam 
rc\rck  d.meamentieadtcn:pl,m  deftgnaturpcrglorumDe, 


(hecicn  ciuamriaer.^i  ^jc!iii.ci,  •»-M-'j""''"'  --"—•- 
exponitHr  m  htcra .  €t  fk  patct ,  q,wd  crantibi  anwialuCr  rota 
trfd'd^    Con^lat  autcm  quod m hoc  rcccj],i  fcu  regreflHnon cst 
Jquod  pcrt^ncns  admomrcinas  prpl:aM  .  Itcmfccuridum  po- 
fiihcran  pcr  quatuor  aimnalia  idcvi  fgmfcitur  quod  pcr  qna- 
tuor  rot.'U<:l,c,'.t  pcr  raccai  &  fpicas  Vharaoms ,  CcncJ.qiudya 
fcll».opri"'o  .  QNodnonridcturpofcsiarc.  'H.am  prout  litcra 
tciiatHr,tntcr  animalu  &  rot.rs  crat  diflmtuofccundtm  rem,  & 
conucniattia  m  motu  &  quictc .  ouodpatct  c,)m  dicitur.<A\m- 
qucambularcntanimaha,  an.biilabant  pantcr  &  rota: 
iuxta  ca&cumelcuarcnturaninialiadctcrra,dcuaba 
tiir  limiil  &  toix.£tmfrd:  Cumcuntibusibant,&cum 
flanribus  Oabant .  &  cum  dcuatis  a  terra,  paritcr  dcua- 
bantur  &  rotxrcqucntcsca,lcilicet,anin:ial.a. rr/?f  «tfpa- 
rct  manifcsle ,  quod  animalia  &  rotx  f.gnificabant  duicrfts  rcs, 
aujxum  qnfda)!ifequcba,ttur.jltas  modoprxdi5io,quodnou  iniic- 
Mtur  mfomnis  Tharaonis ,  cuin<s  txcmplum  ivMcitur,  ncc  etum 
C  nonarclmjecundum  cuml)ic  ftgmjicatis. 

Simt  etiam  multa  particularia  in  hac  rifione  contcnta  qu.tfan- 

{iif  eudicLsiisfcu  cuangelij  prfdicatoribns  proprte  coaptant,ir, 

nonautcm  monardm  prfdiftis  ,proutGrcgor  fubtili  mdagtncde 

malibet  pmtcula  trxOat^rt  cum  dicttur  de  anim.i!thm ,  qiiodfa 

tics  cirpcnn.tspcrq,tatuorpartcshabebant,  tunCifquecrar.tpcTi- 

ne  corum  tdtcruti  adalterum  .  Ver  hoc  docct  intclligcndum,qiwd 

mnis  Su.tngeltslarum  fcu  prfdnatorum  cuangcltj  virttts,  omnu 

fapiauiaquaceteros  liommcs  conteraplatio,iis  fuf  volatu  tran- 

fccndunt,victjftm  ftbi  mpace  atquc  ynmimHutc  coiwmgunt.Vcn- 

na  entm  altcritts  ab  altero  diuija  ejfct  ,ft  in  hoc  qtiod  rnus  tn  f.i- 

pientiam  euolatj^abcrc  paccm  cu  altcro  recttfarct.  Simiiitcrqtiod 

fequttHr:]^o\\  rcucrtcbanturciim  incedcrent  ■.propricada- 

ftaturfccundum  cimfan6iis  animalibHsprcd,8is,qufftc  d  tcrre- 

nts  a£itbtts  adfpiritualia  pcrtranjcunt ,  vt  ad  ca  qu^  rciiiiHcrunt 

nuUatenus  viterius  reflc£iam,tr.Qu/  &  mitlta  aita  dcaiiimalibus 

tradtta ,  iion  ridentur  compctcrc  monarchijs  mundants,  qu^  nun- 

quam  inpacefucrunt,&  d  contrario  in  cotrarium  rcucrtcbantur. 

THonanhif  enim  preditlf  rcucrff  fucritnt  dprofpcritatc  in  laffUy 

yt  patct  IM  eorum  geslis. 

Simiiiter  quod  dicttur  de  rotis ,  quod lubcb.mt  quatuorfacies, 
&  afpeHus  carion  qu.tfi  rota  in  medio  rotf ,  proprii  adaptatur 
duobus  tenamentis ,  quorum  nouum  iatuttinrcteri,rtrumque 
tamcn  qiutuor  facics  habct,cuMfcriptura  facrapcr  rtraque  tejia 
mcnta  in  quatuor  csi  dtsimiiaparttbus:  prout  Crcgor.  tsia  &  ce- 
tera  t»  hac  vilione  conterua  notabilifjime  difcutit ,  adaptandofin- 
^uU  fmguiis  circa  propofitim  prfdtSum .  Et  idco  qui  plcnam  de 
'hac  rijionc  rult  habcrc  cxpojitio)u:m,ad  tpftus  ijomtlias  rccurrat: 
quasft  diltgetttcrfcrutatusfueritjjanc  rtjioacm  nuUo  modo  appli 
cahit  ad  muttdatiaprfdiCla. 

T^ec  cxpofttiojua  ,Jcilicet  Grgorij  in  hoc  loco  reputari  debet 
myllica,fcdiitcralts:cum  hpc  rijio  ctiamfccundum  omnes  cxpoft- 
tores  parabolica  cH. 

Et  notandHrn,  quod  itbcr  iiicjpecialiter  injuo  cxordio  de  Chri- 
ilo  Dco  &  bomiiu  trcatttrfprffidcnte  traciat ,  &  idcojitpcr  oln- 

nia 


niaab ipfopropi}et.tr:fa,afo:£lum hominisponit .  j(V<m quid  D 
ho:vin:m  qiufifpccicm  elcchi  ridit  d  litmbis  eitis  &  defuptr ,  ■ 
dl:i/nbis  ciusrfqii:  d;orfiim,quaCtfpcciem  ignis  fpknicntts ,  (/. 
(^'alia  circi  hoc  diRaai  dtipliccm  ruturam  in  Chrhlo  proprii:  t 
fcruntiir  ,vt  tnl)omiluspre.iiBts  &  in  g!oJfis  plenj  tr.: 
quiaisia  crant  multum  remota  .i  fcnfu  fat  cognitione  ly 
mtbus  prophcta  mittcLttur,  ideofubdit  injeqttcnti  cap.Hi  Iv 
niinis.cgomittotcadfilios  IfracUad  gcntes  apolht, 
&c.fr  infrd:  Si  forte  &  ipfi  audianr,&  fi  fortc qniefai 
quoniamdomuscxafperanscft,'jKJ://</«"i^/'«tnyn/j«.' 
fucti  affentirc  fimilihus  prophcticts  reuciationibus,proponctj, 
cis,&fcient  quiupropl)ctafuit  in  mcdio  corum  . 

St  nota  quod  ini^natiofilii  Dci,&  palfto,&  rcJurre£iio,&: 
qutbus  hic  agitu,- ,  cratpotijfima  confolatio  ipfts  captiuisqnu 
vitttcbatur,]i  tamcn  .vtdircnt,tradebatur  tamen  piigmattci  0- 
fcureproptcrcorum  impcrfctiioncm  pro  maiorip.xrte .  D:n:n.: 
viyflcria  fccundtim  Dionyfitm  m  fccitndo  cceleslis  llic-nrch. 
cuitandafunt  indignis. 


l^e  T   L   l   C   .A. 

In  primo  cap.  ST^chicUs  ponillator  attendcns  vifiontm  p' 
t.t  im.igtnariam  pcrfanRos  do£lores  &  gloffam  cxpont  fecnr. 
fenfitm  myfiicum,adquos  remittit  cos  qiii  m  i)is  dclcP    • 
ipjc  quandarn  litcrakmftgnificationem  illius  vifionis . 
Itcet  quod  fignificct  prfftderitiam  diitinam pcrfedcnt: 
viamentum  qitte  rcgit  &  vniiicrfarh  creattiram  admiruj.t.u . 
quidcm  clarius,l)anc  vcro  obfcurius :  rerum  autem  magts  not  ■ 
limn  clarioremfacit  adminiJirationem.Sed  quia  in  tota  ordtr..  ■ 
nc  vtundi  infcrioris  ,  qitatuor  principales  monarchixfuermn  . 
riorcs  cffedus  diuime  adminifirattonis  relgubcmatior.is,id:i  > 
pcdibm  Dei  preftdentisfubfpecic  qiiatuor  animaiinr 

ptorum  ftgnificantur,pro,tt  pofliliator  figiilattm  decla, ..- 

pofttioni  Burgen.fe  ralde  auda&cr  oppontt .  Trimum  cx  eo  ■ 
dicit  cOm  deuiare  ab  autoritat,bus  Janilorum ,  q,tiperqii.x 
animalia  rccipiunt  quatuor  Sttangelislas,  &c.  Dchtnc  dtat 
dctiiarc  d  comrtiniopinioneHebrfor,m,tamanttqHornnt!i 
modcrnortm.  Devium  di.rit  c.rpofitioncm  eius  itta  f  cfie  tn  ■ 
fon.m  ex  multismotiuisyquf  figillattm  pertra^bo  ,rtcfias\  ■ 
liitio.  Quantum adprtmumBurgcn.valdeportder.iti)icglofiii  - 
dinartarn,qufcommitniterponitallegortcos,anago[i 
vtyfiuosfcnfiis .  raro  aiitcm  tangit  &  rapttm  fcnftm ; 
lcm ,  ftc  &factt  in htic loco .  7\(on  cfi  igitur  mtriim.quodfc  :• 
quifenfum  litcralemfcmpcr  qufrit ,  huiufmodi  myfitcation;  <' 
fcqtiitiir .  Et  cum  dtcit  mrgcn.  Owncs  doBores  ingiofmm:.  ■; 
&  qiiofdam  innominatos himc paffitm  quatuor  anmaitHmc.  'i  j 
re  dc  qttatuor  Eiiangcliftis,faljtm  efl,  rt  p.ttct  iatamgio.  m  •■ 
tt.isiam  vntis innominatus pcr longtm proccjjim e.\ponttdc  i- 
ttior  viribtis ammx,fcilicct ',  rationali,  irafcibili ,  concupv,^  ■■> 
&  fyndcreft admodim  aquiU  fiipcrcmincnti .  Mttis  derf:  r 
eicvi entis,&  cortim  viisiione  in  hominc  &  coniunBione.J-  - 
qjutHoraffeilionibus  animf,fctlicet  ,fpc,gaudio,ttmoret-  >■ 
rc:  qttf  tcmperantur  quatuor  rirttUibns  camaitbus .  ^'  j" 
qiuttuor  ordminihus  velaciebus  in  crcmo  ad  qtutiior  muiu  '■ 
^a^s  ordtnatis .  Kt  bcatiis  Hieron .  m.  ingloJJ.  iiomtnatiis  du .'  i^ 
qnod  qnid,tm  adqu.ttnor  animalia  qiutttor  ctiangciia  rcjcri  «•' 
rirtuttbus  auium  ydcvolatu  tcmporim,  commtflionceicn'-  <" 
rum ,  &  ordinihis  casiroriim :  que  omnta  pr.etcrit.i 
ad  antcrtora  fesiiruntcs.  Has  omncs  qiudrigas  quaji .:    .  ^ 
rcgit ,  &  incompofitiscurrcntcs gradibiis  fuo  parcre  cogi:  ■ 
ril  ,faciendaquepreccpit  ,&vic.tnda  vctat.  H.cc  rt pm.'-;  •■ 
£la  funt  poptifo  m  ^Babylcma  captiuato,  quifi  coliaDcoJK"  ' 
rit ,  eius  auxilio  tcrram  recupcr.thit  amiflm .  H£cfpar(in:  v 
ticc  cx  gioff.  I)aberi  potefl  qitcnquam  doHorttm fancior.i^''  ■" 
quatiior  Stungeit^as  determinajjcniphcatimCrcgortum,  >" 
expojitioncm  non  ejfc  literalcmfed  myfiicam  ,fatts  ^ippJrct  <  '■'■^ 
(lo  ^foff.  fuprdpolito :  qma  vidciicct  dicia  m  i)oc  cap.  Jco'.  '|^ 
itlai  pofttas  quadrtgasjtint  propofita  poptdo  m  Babybni-i  ''^ 
fro  eoruvt  cmcndattone,  qtif  pcr  cuangclifiarim  alei.it.  -^^ 
modtcum  rci nihilraluijfcnt:  imo propi)Ctia  ifta notabtits.j  [^ 
cxpoftta  dcrifioni.  Vatct  etiam  qitia  beatus  Crcgortusl)'  -^ 
norufupcrE:!^ccl)ieiem  dtcit :  Initttim  libr  i  in  E:^ccl)icianp)  -^^^ 
tam  magnis  ohjcuritatthus  ci.vifum , & quihufd.m  vi-^ia  -^^ 
viodts  ii'i,atum,  in  l)omtiv.s  ofio  Deoiargtcnte  dtfciijjint!<-  ^^_ 
nunc  plantorafunt  quf  fbquuntur .  Ecce  ctfdcrn  beatiis  Grc ;  ^^^ 
Jieru  cLv,fa,nortlitcram  dicitje  dtfcttfj.ffcin  paflu  objcttrc  ;^^ 
vitttit  infcqttcnttbusponercplaittora,  ctiiitbct  tamcn  intuc  ^  ^^ 
Ijumtiusapparctmanifcjic,  qnoJitrcapianamiitcrarn,jc>'-  •' 
cafu propl}et.e injacicm cius  crctitotic culiocutione & cfC-'  ' 
Jiica  expofttioneprocedtt ,  conjcqncns  cst  cnm  m  dv.s  Jcn"  ;  ^ 
Jliciim  cointjje .  liam  ex  omnibus  l^omUtjs  tliis  /^"i»""'    ' 


I 


ic8c) 


Repl 


lea. 


^  cnnimfonum  verborum  nihil  abfurditatishcibentemreperire 
j^\ffiimus,cumtamenconsietlibrum  €7^ech\elis ftcut  & aliorum 
ophetarum  feJifum  literalem  habere.Sic  igitur  patetyqndd  expo- 
'ioposlillatoris  non  deuiat  ab  autoritate  fanBorum  doclorU .  Sed 
'■0  dfecmdum  qHodBurgen.prttendit  quodpoftil.deuiat  ah  ex- 
jfitione  omnium  Heb.antiquorum  &  modernorum.Hoc  Burg.vi 
ttiirfiHgercquia  Heb.quos  Burg.adducit,nihildicunt  ni(ij  quod 
fncipium  huim  prophetix  efidefecretiffimis  arcanis  diuine  le- 
pqu^nolicet  homini  loqui.Similiter  etiani  poflil.idem  dicit  Inc, 
"cpd qui^  htc liber  efl  dc pr.cfldentia  diuina  refpeiSu  creaturarum 
mm  maximerationabilium.€tfubdit,quodprimHm  caput  con 
tctyirtualiter  fententiamfequentium  ,prouteffeBus  omnes  in 
t.favirtualitcr  continentur.N^cputet  Burgen.  pront  arguit,mo 
dum  ejfe  totiusfacrsfcripturxfecretum ,  de  quo  htcfecundii  ex- 
ptioncmpoftil.dicitur.T>{amgeneralitcr  &  virtualiter  omniafe 
cia  includit  diuina  pnefldentia ,  qux  cun&arum  rerum  aBws  & 
o\ra  occiilto  nobis  iiidiciottamen  totaliter  adminislr.tntur  &fpe 
ciiter  magnarum  rerum:  qnx  aliquid  diuini  nominis  habere  vide 
thftcutfunt  quatuor  monarchis  mundiper  udminisirationcm  di 
uie  prJftdentixadflageUum  Dei  contra  peccata  mundi,fpeciali- 
teiudxorum  ordinate,  vt fiat  argiimentum  k  maioriex  tfla  litera 
ieHii  monarchijs  expofltaflcSt  videmus  ilLis  potentijjimas  mo 
ta:hia4Viundidiui7ixditionifubiacere,adc6  quod  finc  eius  nutu 
nidpoffint,ideo  cuiufcunq;  regis  rcgni  ,fpecialiter  Iudxorim,imd 
3  cufcunque  creatur£,  atlns ,  opcra  &pa/Jiones  ex  ciufdem  pr<efl- 
de,is  voliintateprocedunt ,  &  ex  hoc  adliteram  pro  confolatione 
yeorruptwne captiuorum  m Babyloniaarguere volcbat,quddeo 
TK.  defolatio,tibcratio,  &  potcflttis  citinfcunque  profpcritas  & 
dd.rfitas  ab  tlia  prpfldentia  dependet  ,prout  patet  etiam  huiufmo 
dimnisrefolutto  exglo.fan£lorumfupr.i  allcgata.Confonat  igi- 
tuvoflti.di8is  faniiorum ,  &  etiam  Hcb.circa  hnncpajfim.He- 
httmenalkgatiper  Burg.  circaoccultx  hxc defcripta  jd litera 
nilj dicunt,  ftcut  nec  Burg.qui  innititur  expofltioni  beati  Crcgor. 
fimemyIlicaefl,vtfuprdprobatur.Hcb.ettamprmciptumhu 
iusbri  occuitaueru)tt,flcutprinctpiiim  Gcn.&  Canticorum,pro- 
Ht  m  beatits  Hiero.&  afumitur  in  glo.per  Biirg.allcgata,ftc  qi 
noTfceret  ea  legere  quemqiid.n  mft  ftcerdotalem  xtatem  fctlicet,  ■ 
iomorumtmplcfl(:[,vtadplenamfcienttam:flmiltter&myfli. 
coMusplemm  human.e  nature  tempus  accedat.Quibus  non  ob 
mbii*  &  Genef.&  Canttcorumfenfum  litcralem  habemus.Sed 
3i(cn.non  dxt  rattonem  quare  hutns  partis  fenjitm  Uteralem  ha- 
bomdtbcamus.Et  non  vidctur  potiorfenfus  literalis  ,qudm  il- 
le  tempojld.ponit.^am  comparatis  ommbtts  modtsfuprd,&  ex 
gl&fmUis  doiloribus  adduais  posiiLefl  vniuerfalior .  T^d  Dci 
prdmiatMqud  auriga  regens,&  ordtnans,&  tnordinatos  mo- 
tusomaisfionat.i  qitadrigxper  quatuor  animalia,&  rot.ts:vni 
Hcuhus  refpicit  tUas  qitatuor  princtpdes  mundimonarchias, 
fif  compofitioncm  &  mislionm  qiiatuor  elemcntoru,&  difpo- 
Jttt^emcafirorHm  ptr  qitatuor  plagas  &  altas  quadrigas  fuprd 
mferatas.Etquodobtfcit  Burg.  di.  lU.is  nmarcbia.s  mfcriptu- 
ris\re  cLt i dcy.ript.%s :  igitiir de eis tanqudm arcanis  non  debet 
expn  ad  literam  vifto  quatuor  antmaltiim  &  rotarum  .  ibi  dico, 
qmdcmargumentumplns  militat  contra  fanaos  doilores  tngL 
'^^tos  &  non  nomtnatos.Quorum  quadrig£  alfignatA.  Qu.ndi 
""'tot£exnaturaliphilofophta,vt  quatuor  chmentorum  commi 
'-^/dafltntnotxex moraliphtlofophLi ,vtpot^  quatuorpaf- 
i««»a  animxpcr  quatuor  vtrtiitcs  moderatio  .  Quxdam  ex  hifto- 
riamfefta Exodi ,  vt puta ad  qiutitor plagas  caftrorim  in  cre- 
^°^pofnio,f,adorientem,occtdcnte,&c.  (^nieproeis  &po!liL 
^icouodmaterta  quatuor  animdium  &  rot.xrum  non  efl  dcfecrc 
"^flfb/ecretis.  Secreta.n.  efl  Deipr.tftdentia,quam  .Apoflolus 
»«4inconiprehen.iud.  Dci.qu.tpr.^eftdentta  defcrtbitur  fej- 
poimmsfuprafirmamentum  vltra  capita  animaltum .  Quatuor 
^temividialongefub  ipftsfecrctis,qucmadmodum  Ifa.o.  dici- 
W|imsdominiis  luper  rolium  cxcclfum,&  ca  qu?  fub 
'piQunt  rcplcbant  tciry[)\[im,ytdomiwts  cedcns,adfecreta 
Wt£at .  st  autem  quxfub  ipfo  erant,  aicfecl:is  dfccretis  pro- 
««Vj.a  vtvcrumfatear,principiiim  GeH:fts,en  dcfccretis  d  ca. 
^h<\ia  ie  Deo  vt  efi  gencraltter  omnium  crcator.Liber  aute  Can- 

ticoritm 


lOpO 


ticorum  de  eifdem  areanis  eFl ,  qiiia  de  Deo,vt  ejl  ecclefi^fponfus,  D 

&generalts  amator  &  coferuator.ln  hoc  quoque  locoidcm  occul- 

tus  defcribitur,vt  omnia  eminenter  continens,  &  vniiterfl  difpofl- 

tor,&  benc  volentium  liberatorJlSfon  autcm  qitia  poIiiLcummo-     ' 

defiia  loqucns  de  arcanis  diuinis,dicitfe  bdbutientcm  ,  .Adliteri 

Mttem  loqucns  de  Ins  maximis  monarchijs ,  facultatem  humanam 

fecundumfe  non  cxctdentibus,di£iis  arcanis  ritefubie£iis,per  qutt 

tuor  animalia  defcribit  qiiatuor  rcgna  mundi  principaliafemper 

regno  litdxorum  molefla,  innuens  cumprophetapopulo  captiuato, 

quodpotefias  coercitiuadiuinaprfftdentif  illos  monarchas,&per 

confequcns  quofcunquc  alios  fiios  perfecutores  cohibcrct  d  ludxo- 

rumperfccutwncvbi  demeritum  populi  ipfumpr.tftdetem  ad  ira^ 

cundtam  nonprouocaret:&  inteUtgcrent  quodnulla  noceret  adtter 

fttas,fl  nulla  dominarcturiniquitas.Etpro  tato  exponiturhicpaf- 

fus  de  qitatiior  monarchtjs,ad  captiuorum  confolatio)K,verius  de- 

fperanttum  correptionem.Sedadarcanum  incamationis  poHil  con 

formts  eflfanais  doaortbiis  &glofl£ ,  quia  dicit propter  futuram 

tncamationS,pr^ftdentcm  inpropofito  infpeciehumanaapparuif- 

fe.Sicquepatet  quodBurgen.nonveredicitpofiiL  afanSiorumau- 

toritute  &  Hebrxorum  omniii  expofttione  deitiaffe.  Sedqub  adter 

tturn  articulum  Eurg.dicit  expofttionempofltl.ltterA  inconfonam. 

^atto  autemfua  prtma  non  valct,quia  dicit,  qubdhfc  vtfio  totali. 

ter  coyiftdcrata  erat  reprxfmtatiua  diuinx  maicslatis .  Fateor  hoc 

vna cumposiiL  applicando  ftngula  fingulis,vt  vifa  fupra firma- 

mentum  dtreB^  rcpr.efentarent ,  &  ejfent  fccretiffima  &  dtiftma  E 

Dettttdtcia,fecundum  .ApoHolum  adJ^o.ii.Sa  atitcm  qu:i  erant 

fubfirmamento,putaa)itmaliaratf&c.reprffentarentdiuinfpre 
fidenti£fubie£la,&  ad  voluntatem  prxfidentis  vel  mota,vel  quie- 
fcentia.vt  ftne  eius  nutii  nihil  valent,ftcque  intclle£la,&  prophetp 
rcpetitis  vicibus  ofienfaadconfortationemprophetafecerunt ,  cU 
quibus  ftc  diaisflat  expo[itiopoHiLadliteram.  St  quodfubfimit: 
Burg.qiiod  mon.rrchi£  adprophetf  confortationem  nihil  facerepa 
titcrut,falfum  efl,  quiafecundumprfdi£la  illarum  fttbfertiitus  & 
limitatio  adfui  motum  &  alia,valuerunt  adprophet&  confortatio 
nem  &popidi  conJolationcm,fientis  ex  hoc  illas  ftne  Dei  prffide- 
tis  nutu  non  pofe  mouere  ad  defperantium  corruptionem  modo  fu- 
pradtBo.  Quodfecundb  Burg.  obijcit  de  literf:  inconfondtia,  pro  ea 
quia  illa animdia  d  prophcta  vocdtur  cheruhim,  quodnomen  illis 
tdololatris  conitcnirc  nonpoteH,non  concludit.^am  itapotefi  ida 
loUtri  couenire  nomen  cherubim  ftcut  nomen  Chrifius,cuitts  Deus 
appreheditdexteram,vtpatetIfa.^'y.Dicoigititrqubd,nominadi' 
gna,talia  iniignis  imponuntur  idololatrts  rationeofficij,  vt  infiru^ 
mcntis  dtuint^  prfidenti^  & corrc£iionis:ftcutpotcsi  dicifanBus 
cx  officio,imbfan£lifimus,experfonalibus  vitijs  indignus.  €t  Ma- 
lachtas  z.  dicit  facerdotem  non  modo  bonum,  fedetiam  malum, 
angclumdomini .  Tatetetiam  dtaarefponftoperdo£iores,com- 
mitniter  dt£los^  terminos  dignos ,  indignis  applicatos  exponentes. 
T>{ecv.tit,qitbdBurg.  obifctt  contrapofliL  dtcentem,  animalia  &. 
rotas  ad  idem  pertinere,inducentemque  illud  Gen.^i  .Defpicis  & 
hobits  Tharaonis.  Contra  quod  Burgen.  dicit  animalia  &  rotxs  fe- 
cunditm  rem  diliingui,&  conuenirefolumjecundum  motum,& 
quictemo&  qualiter  non  efl  in  cafu  Tharaonis.\efpondeo  qubd  vti 
qitcfecundum  rem  ft  licet  dicere  imuginarii  vifa  foreres,diflin- 
giiitnturfpic<,  &  bouesftcut  animalia  &  rotf .  Etficut  ifia  conue- 
niitnt  in  quiete&  niotu  ,fic  &  illa  in  vnius  rei  &  efe£lus  ftgnifi- 
catione.i^  cnim  efi  inconuentens  vnum  plura ,  &plura  vnimfi-  p 
gniflcare.T^c  concludit  quod  Burg.dicit,non  couenire  monarchtjs 
tUumpafum,Cum  ambularcnt  non  reuertebantur.imb  dtcojecun- 
dum  glofi.tmfuprd  addu£l.im ,  quod  omnia  fub  diuina  pr.ftdcntin 
confiituta  fic  moiientur,qubdpr^  terita  tranfcuntes  adfutura  fefii^ 
n.mt .  l>{cc  eSi  tn  eorum  potcHate  ftcitt  nec  pr.tfldentis,de pr .  teri- 
tisfaccrc  nonpr  tcritim,vt  ad  praerita  reuertantur .  TS!ecv.tlet 
di£iim  Burg.cxpofitionem  beati  Gregortj  non  dcbere  reputari  my- 
fiicam.T<(am  &  ipfe  bcxtus  Greg.  (proutfuprd  oHenfum  efi  )  re- 
pHt.miteam  m,fiicam.^cc  vdetprobatio  Burg.quod  ideo  nonfit 
myfiica,qiiia litcrdisfenfus  esi  parabolicus,quia  multospajfits  cd 
ticorum  hcati  Grcgorij  expontt  myfiici,  ftmiltter  &  lob.vbi  tamen 
confiat  litcr.tlcmjhtfum  fore  parabolicum .  H^  cjufiiciant  qub  4d 
hoc  caput  amatoribus  poHiL&  re£lts,&c. 


Tom,4,       M  m 


Hm» 


Glof!ord.  &NicoIaideLyra        loc^ 


c  A  p.       n 

r  ri.Quid  crgo  fi  ipfam  cflcntiS  vidilTet.  No- 
tandumamcm  inquantam  milcriamccci- 
dimus ,  ipfum  bonum  fcrrc  non  pofllimus, 
ad  quod  vidcndumcrcati  fumus. 
kupcrt  Poftrc 


uclatam  cuangclii 

gloriam.quxdcin- 

ccps  conlccuia  funt 

vcl  confcquantur, 

prophcticavifiodc 

ironftrarchincin- 

cipir.idanfoquidi 

fcrmonc  ,  lcd  tali 

fcrmonis  vcl  rcuc- 

lationis  ordinc.  vt 

collata  cum  rcbus 

dcindcgcilis.prope 

quafi  hiftoricanar- 

ratio  fit .  Propheta 

ipfc  poftquam  eua 

edij    figuras    fiuc 

ima2;incstam  mira 

bilcs  pcruidit ,  iam 

«  nunc  pracdicatoris 

ciufdcmeuangcli), 

idcft  ,  Apoftoloru 


C     A     P. 


e    Sta fuprape.q.  d.  laccns  audire  no  potcf\.MoyG quoq 

dicitur,  Tu  vero  liabis  mecunt.  Et  Datliel  ait.  El  mgrejjui  ell  n 

me  Jpiritus^ofi^  iocutus  e(l  mih'>  &  Itatuit  rue  lupra  pedes  me.ii. 

Sia/upra  pedcf  »i«j.Grcg-Cui  (imilecft,t<i«*«  nudtU 

miferia,  &  de  lutiife<is,£itJiatHit  Juper  petrum  pedes  mps,  cir  fl; 

gr.me.&immifuino 

I  r. 


tTctum^uodpmiiAaraeft.     »  TEft.    fc  T«oii  iprtus  gloii». 
<;Greg.(^i«  enim  iiiteiiiu  lil  rpiiiiut  jloiia  alpicere  aon  «alet .  ifaiu 
dicitui  vwnegloriam  De',  fcd  lecundumid  quodin  munJo  agit. 

y€C  vifiofimjlitudinisgloriajdomini. 

a     ISimiliiudincm.     b  lldco.     c  ^oiijcijfrjgiliiatishumani. 

Et  V  Jdi,ct  cecidi  in  faciem  mcam,  &  au- 


g 


diui  voccm  loc[ucntis,&  dixit  adme, 

a  1  Poi\  poititeniiairipci  boDa  opeta.  5  Quiaexhumibtate 

cecidciat.i  domin^  iiiblcuatui. 

t  Fili  hominis  fta  (upra  pcdes  tuos^  &  lo 

•    f  Aliudquim  iarenti  r.Upcxdicei,8c  sui  iam  fecoirexii,<lios  cunigat,  quod  nen  potcft  qiti 
adhuc  in  confiilione  lacci.  b     nSarMflus. 

quar  tccii .  Et ingrcfTus  cft in  me  (piritus,  poftj  locutus  eft 

f  Sjnequonarenon  poicim.    a  f  Hiero.SimilerSiatujtlupca  petiani  pcdn  uicos.  Nullumpecca- 
loiumllaniem  lrg-iiiu5:reddici><>iiIli,Non  ciilftabile  vrttig<um  p<distui. 

mihi,5clHtuit  mc  liipra  pedes  meos.Et  audiui  loquetead 

a  ^  Ctrbio  ad  Eifchicl  8e  Dauieldicitur  ,  Fili  hominis  ,  vierquecnim  inpcflonaciui 
qui  dixciai.Ftlius  homiais  non  habet  vbi  caput  leclinri.iaptiuum  populum  conlolatiit,ftr 
»4  patoitrniiain  cchnrtaiur. 

mc,&  diccntc-.FiIi  honiinis,mitto  ego  tc  ad  filios  Ifracl,ad 


».Cor.i»J, 
GCII.I7X 


eeii.ir.c. 

i.Reg.4.c. 
Ioh./».k 


vd  difcipulorum  Chrifti  typum  gcrit. 

b    Et  «fjrf.Hicr.Non  clatus  vifionum  magnitudine.Sic 

Pauluscolaphizatur,ncrcuclationummagnitudinecx- 

tollatur.Abraham  quoquc  cccidit  in  faciem  fuam.poft- 

miam  audiuit  icrmoncs  Dci. 

c^  jn fa.meam.Grcgor. Si(\(\i leguntur cadcre in faciem, 

vbi.f.vidcnt  quiain  vifibilibusiftisfpontc  fe  humiljant, 

vt  in  inuifibilibus  crigantur .  Mali  vero  retro.vbi.f.non 

vidcnt,quiaibicadunt,vbiquideosfequatur  ignorant. 

Hicro.Aliud  eftcadcrc  in  faciem,aliud  retro.  Abraha 
audita  natmitace  Ilaacccciduin  facicm,  &  nfit ,  Eli  re- 
tro.EtinEuangclioquiad  Icfum  comprehcndendu  vc- 
ncrant,cccidcrunt  retrorfum  in  terram. 

Grcg.Cuma!iquiddcE>coconlpicimus,infaciemca 
dimus ,  quia  ex  malis  crubelcimiAS ,  qux  nos  cgiQe  mc- 
moramus.Ibi  cnim  cadit  homovbi  confunditur. 
d  Fili  hv.  Grcg.  Nota  ordine  locutionis,5c  opcris.Prius 
fimilitudogloriz  vidctur, vtdcijciat,p6ft  alloquitur  vt 
clcuct,dcinde  abundatis gratia; fpiiitum  mittit  &  Icuat, 
C  dc  fupra  pedcs  ftatuit.  Nil^ cnim ahgdde steinitatc  men 
tc  vidcamus, pocnitcndo  non  cadimus .  laccntes  autem 
vox  domini  confolatur  vt  in  opere  fui^amus.Ied  noftra 


fiteum  c<iiduum  twu}: 
Grcgor.  Paulu 
prcdicator  futuru 
prius  prol\ccnitui 
iacet  &  auAit,vi(i  <( 
&  mgredert  nuUiic 
&  difttwf  iihKpmi 
oponeatfuare. 
f    Et  m^iefnffffr 
^r.  ■i«Tllcod.DlD 
na.n.quatdJvim 
cum  tetigiflvt  mt« 
vclutiiolutumni 
tucollcgit,&itac. 
parauit  vt  co^iffe 
vcrbaquxfercbai 
tur  audirc  poffcm 
Grcg.Alitcrfui 
gere  non  potu't  c 
ciiccrcturciftaltii 
pe.  tu.quiacxon  ■ 
nipotetisDeigratiaadbonk  operaconari  quidcmpo 
fumus,fed  hjecimplere  nifi  iuuct  ipfcqui  iubct,  nopn 
fumus,Oc«>  eiltnim.{if\Cimt  Apoi\o\us) quioperaturm 
&  velle &  peificere,  vr\iie,  Sine  me  nihil  poteflts  farere.Sc.a 
dum.n.quiamalanoftrafo^ummodonoftrafunt,  bon 
a.utem,&  omnipotcntis  Dei  funt,&  noftra .  Iplc  n.alp 
rando  nos  preuenit.vt  velimus,adiuuando  prolequitu 
nc  inanitervelimu5.Przucnitergograria&  fcquiturb 
na  voluntas,&  ficomnipotentisdonum,fitmeritiiiw 
ftrum.vnde  Apofto!us,Nw» aiftem  ego,ftdgraiia Dci  mecnt 
q.d.In  coquod  folo  Dei  dono  prxucntus  fum.noncao 
led  quia  donum  voluntate  fubl'ecutusfum,&  ego.rioi 
contia  Pelagium  &  Celeftinnm 
•5«  Ruper.Apoflolis  vtiq;quodamododi£tucft  i^atcfi  •■ 
per  pedes  vcftros .  Et  re  vera  ingrcflTus  eft  in  cos  fpiritu; 
&  flatuit  eos  fuper  pcdes  fuos ,  qn qui  prius  erat  timji 
&  infirmi,induii  sut  virtute  cx  alto,  cofirmati  fpirimla 
do,Ita  vt  v.g.Petrus  qui  Chriftum  dnm  cofitcri  erubu 
ratcoram  ancillahoftiaria,  iara  confiteri  non  dubit» 
in  plena  fynagoga,  imocoram  vniuerfa  Roma  muni  - 
domina,totfafcibus,totpotcftatibus,tot^ladijs  armat 
g     ^d  ^en.Grcgoc.  Sicut  qui  fide  reccdit  a  Dco  apofta 


virtutc  non  furgimus.fcd fpiruus  nos  implct  & lcuat,  &      cft.fic  qui  ad  peruerfum  opus  redit ,  et  fi  fidem  tcnuer 


fupra  pedes  ftatuit.vt  cjui  proni  in  poenitentiapro  culpa 
iacuimus,rc6ti poftca  in  bono  opcre  ftcmus. 

Filihomims.  *  Theodor.  Qu^afidicat.Nenatijracobli- 
uifcarisea  contemplationc  dignatus,  qus  tuani  fupecat 
naturam,  vcrum  nofcc  teipfum ,  nequetamenimmen- 
fo  mctu  diutius  dctinearis.cum  tibi  cgo  auiflor  cxiftam, 
vt  fisbonoanimo,  fcd  ftansaudiquaeamcdicuntur, 
nonhucautilluccircumucrtcnsjfetliploftatuftabilita- 
tcm  fignificans. 

Sta 


Vnum.n.fincaltero  prodeflcnopoteft  ,nifi  tortepro 
de  rccipienda  fiant  opera  ficutCorndius  facicbat. 

*  Rupcr. Non  ignorabatdominusDeusquodncc:; 
audirent.ncque  quicfccrcnt,  ficutnecpatres  eorum  a 
dicrant:aiitquicucraRt,fed  illis  oportebat  primCiloq 

verbura  Dci,vt  cffent  inexculabilcs. 

*  Thco.Vidediuinaclcmentia  Poftinfinitafcdcrar 

dcnegat cis  falute, fed  rcuocat cos  &  ad  fanicatc inuir; 
praefertim  cfi  eoru  contumaciam  noflct  &  aios.  rcl)cll 

4  " 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C   A    P.      n. 

HAcc  vifio.H/f  confequenter  defcribitur  diuin^  prteftdentijt 
jf-  cius  muUiplcx.Et  primb  in pumtione  iudaoru  tritfmigra 
tos  acridentiu.Jeciiddfin  deUru{\ione  Centiliii  bonos  crudeliter  mo 
ItfiantiH c. 2 ^.TertiOfin remuneratione  iiiHoru  mala  tfalia  patien 
tertolerantium.c.  40.  Cnca  primti fcicndum,^  ftcut  iranfmigrati 
tum  loachim  dolentes  de  hoc  ^fe  tradiierat  ad  conftlium  leremia, 
inter  /e  murmurabaHt/ic  illi  qui  remanferant  in  lerufalem,  tranf 
mifgratos deridcbint,putantes  vaticiniu  icremi^ de ciuitatis exci- 
iio  non  impUri,ff  quod  E^echiel  repletus  eft  fpiritu  propljetif,  p- 
mntians  excidiu  ciuitatis  propinquJi  ficut  &  leremias ,  ad  repri- 
mendu  iflorum  murmuratione,&  iUoru  derifione.ergo  primo  pro- 
phetandiofficiufibiimponiiur.SecundOfOfficiiifibiiniunaiiexeq- 
tur.^.c.Vrimj  in  duas,quiaprimh  imponiturfibiofficm.fecundb  ar 
gmtur  eiusfuentiMfq.t.ibi:  Cum  aut  pcrtranfiflent.Prj>wd  i» 

duas. 


duas,quiapnmo  imponttur  fibt  vfficiTi  veiiboffciidb,fign    ' 
aut.prjmn  adhuc  iu  duas ,  quia  ptimb  pomtur  impvjitH' 
cundbyConfortato domini,ibi :Tu crgo.  In pyimapartfpt^m 
tur  qutidam  continuatio  ad  praedentem  vifiornm,iitrii  diatitr- 

1  Haec  vifio  CimiVitud.q.d.cJfigies  hotKimsJupcrtlmniil' 
phirinumfcdentis,  non  erat  ipfe  Deus  in  nalumprofVi*,ft^fi* 
fimilitudofuf  maiefiatis  reprafentatiua, 

2  Et  vi.&  CC&C  QuiafragiUtas  humamjntalibus-vifiotai 
fuumdeftHum  experiturifecundim  quod dtcitur  Dan.lc.Do\ 
nc  mi.invifionc  tuadiflblutxfuntcompagcsmcsA 
hil  in  mc  remanfit  viriiim.ideajuljditur.  * 

3  Et  ii\grc.c(i.idefi,fubfiflendi  virtus. 

4  Poftquam  locutus  cftmi.///e  quifedckatinthronc. 

5  Et  ftatuit  me  i\i.pt.m^.idtft,mihi  cafiti^twtutemfn 
Jiendi,C[tcrapate>it  vjque  ibi, 

6  Adgcn.apo.<i^</f. 


I    tUc vi. rt  Hic  fccundu  litcralcm  fcnfum  imponitur 

tzcchidiofficiumprophctandi,pcrquodmyfticefigna 
tur  oflicm  prsdicandi ,  ad  quod  primo  requiritu  r  au  to- 

ritas 


ritas  mitrcntis  ficutdicitur  Ro.io.c.  i^nmudop>t(Ucabi 
»//iff/«rdnr/.r.idcodiciturhicadominoEzechidi. 
Z     Fili  hominis  miito  te .  Requiritur  ctiam  in  prajdicai 
notitia  facrx  fcripturaE.ide6  fequitur.  ■ 


H?3 


Ezcchiel 


Cao.IL 


is.  ^^ap.ii.  1094 

in  ore bahcnr  mcl,&  in  cauda aculeum  Bonis  no  nocct  D 
ciimmaliscflecorporefed  mcnrc,fi  dcfit  fpiritus  non 
adiuuant  locuSjLoth  in  Sodomis  fandtusextitit.m  mo- 
tepcccauit.&inparadifo  princeps  noftri  gcnerisAbel 
fieri  non  valet,quem  Cain  malitia  non  cxcrcct.  Infirmi 

autem  prauoru  fo- 

a    f  Qiyfi  non  populum  Dri.        b  TQuraJprauum  opiisreuerfx. 

j-    TNon  t3ntumiijtres,quili  par  citvcroruniqueimpietas.    ' 

gcntes  t  apoftacrices,  qu.Treccfrcruntamc.  Patres  eo- 

a    f  Lxx.lKiii.u(es  nie,riuc  in  amaiitudinem  conuerteiitos   Dcus  cniJH  natura  bemgnus  &  dul 
cis  vitijs  amarusctficitur.  «fGreg.Viia  culpa  (iiiictbia:  b  TConiinMe 

rum  pr^uiiicati  fuut  padlum  meum  vfquc  ad  diem  hac, 

a  f  Alteraob:t;nationis.         T  Mi^na  Dci  clenientia.qui  ad  talc»  luiitit,  vt  nemo  dclpcrrt 

v£ipfiperibunt,cu  a  ct filij  dura facic ,  f  &indomabiIi  corderunt,adquos  3 

pieS.l.pCnitCre  nO  a    TMagnaptophcta:cunfidentia,(]uiadtaIesirenon  fortniJat.  "^ 

'     •  -    ' '-  b  TAutoritas  pctlbnattriliuitur^ne  a  tampcruetfisproplirtadeipiciatur.       c  TNon  epo. 

b  egomitto  te.Etdicesadeos:H?cdicitdomin'Deus:  f  Si 

a     1SimileinIcreniia:Sit:\,rtc  audiant.&agantpoenitcntiam.a;  in  Euangcl' .,  Kotfitan  filiu.n  mcu 
vcrebuotur.     b  T  f ili).        e  TAlc.  d  t  A  peccato.         e  tQMi"bi  Dcusli.ibitare 


i.tfi  ij  Urj.  Greg.  Tmpiidcntia  filiorum  ciilpa  grauis, 
al3faciiint.ncccrubcicunt,necpo(iculpam  adpocni- 
tdiiani  rcJcunt.quia  indomabili  cordc  funt .  hc  ,iitj  uu. 
Ss. .  t^eiunifoeits  Lultiim  iiiirii,&  t>o"s  i>tA  pic.\  Hi  qiioq; 
ilequentibus  argunntur  cordislapidei,quod  dominus^ 
culfuriimfedicit, 
Xpro  illo  carncii 
rldituru.vtemol- 
liftn  Dd  prscc- 
pifufcipiat. 
5i  .wYo/te.  Gregor. 
qiPauciaudicnr, 


I 

2 


fdrte  vel  ipfi  audiantj^  fi  forte  quiefcant,  quonia  dd  mus 


a    TVitjs.ncl.natiit.  niitem  Tf^op^^tioncm.      T  Holi-it;m  maiifuctuin. 

b    Tliicxcu'  '^  .''s.aut  audita  piiiiicatione  ptotici^-ntes. 


ar  noTH  .•  ,-       r      ■  .  ,.  cabulum.vn^aedici^''^"^'^""^^ 

exalperans  eltjSQci ent  quia propheta  tuerit  in  medio  eo  s    tur  PharifKis,cr-, 

f(^  Ketimoiehumiliiatcni  fngas.aimnon  rclumpopulo,  fiL'd&:lenioribus  loijui  hibeas.  ~ 

a    T^u.iinu»»petuctfi.     b  T-^^lali.l.inrerentes.        TLibcrtas.l  pridic.^ntis. 
c     Tt-KJt.Neca  faciceorum  tormides.quoniam  infanient,8c  con^regahiitut  cofin  tein  circumitu. 
Q^.Iicct  duta  ceruiccfint  &indomabiU  corde,  mcapiscepta  lunt  fottiora  ,nedicas,  nontuille 
piatdiftum.lnfanient&congregabunturconttatein  circumitu  ,  nullum  f.  rclini|uciites  rtfugiu. 

T   Commir-,atiOnes,vel  i'crrjclionfs 


runi.Tu  ergo  fili  hominis  ne  timeas  eos,  neque  fermdncs  9 

a  Ttd=o  iio.i  titnciidi   Q^.Ne  4uataspl.icercti5,qui  Dcj  diri)liceut;vnde.^Nonnei]ui  te    ~'^ 


TDeo.        c  T  triceptorum. 
TAliorum,  ne  f^Ii  moriar.tur. 


odcrunt.domineodetaii;.  "         b"T'nf;. 

T'nfirmis. 

corum  metuas,qudniat  increduli  6<.rubuerfbres  funt  te- 

^^iu_-a  bi^nJi  bi  ina!itiofi  non  [;o(iunr  lubuert^rc. 


lu'intinculpadc- 

fuai. 

liero.  Ambigcn 
tisfrcfta  loquitur 
Dds,vthberuho- 
jniis  monflretarj- 
biiium,neprxfcie 
tiaonimaliveim- 
nitabile  faciatqS 
Dds  futurum  110- 
uet .  Non  cnim 
qmilleveturaco- 
gnfcit,ncccfl'ceft 
nofacerequodil- 
lcidciuit.fedqd 
nopropriavolun 
tatlumus  faduri, 
illquafi  Deus  fu- 
tuim  nouit. 
^s  rheodor.Illud 
(fiDrtejnonigno- 
m\fil  figniticat, 

niH  enim  eorum 

^iturafunt.igno 

lacsquiomniaco 

enlcit  antcquam 
ai ."  Verum  per 

r.c  liberam  mcn- 

nsFacultatcm  do- 

ccquiapofluntim 

iniari ii  voluermt .  Nequis  enimfuamprxfcicntiam 

icreuentuscaulamopinetur  .ncccflario  apponitam- 

bigitatisverba.ollendcnsvoUmtatis  liberum  arbitriri, 

fibiucdefenfionemaddiemiudicij  refcruans . 

c  \{equ:  iir.  Grcg.  vndc,  Mihi  autcm pro  minimo , eft 

vt  4'obis  iudicer,aut  ab  humano  dic . 

d  h4<i>twiiini.red:i.  -ji  Thcodoretus.  Caufa  idoneacft 
2  adontemptumeorumquiinfidiari  aggrediuntur,im- 

proitaslegisenimviolatores  d  dmina.  opevacuifunt, 

'^oruntitaquehuiulmodivirimctuendijinquit.quam 
^'lore  lcorpionum  ledant  .quamuistcmerariaver- 

bafofcrant,  quamuis  rabiemuhaque  inlaniacrfcran- 

tur;Hocenim  per  illud  vcrbum  mnuit  .''■'i/"'?/"!'''''^ 
omtranslanone,  quas  oeftrus  palcentcsimpellit,& 

lapper  prscipitia  fcrri  cogit  Eft  autem  muficcgcnus 

qudbctiSc  ftimulo  vehementius  bouese.Kagitans. 

e    mlcor.GTt^.Vnde,Ci)cumaederutit mcjicnt  apes,  qug.f. 

in 


4 
5 
6 


ca;per.it  pcr  tiJein. 


cietatedcclinent,nc 
mala  q  frequenter 
afpiciut  &  corrige- 
re  non  valent,imita 
ri  dcledentur.  Scor-' 
fionibus. 

Hier.  Qui  arciia- 
toviilnerc&  fifiula 
toaculcopcrcutiut, 
vteadcplaga  (5ccu- 1  Et  ecce  fi 
tcm  aperiaht,  &  ve-  ='"<!"^""f.'  ^ 

„  i-rr      j  1T    Cfllatiennc 

ncnadifFundant.V-  (quoniiido- 
nufquifq;  pro  mori  mus  lebellis 
busliiis  Ibrtiturvo  cil^fcient. 


cum,&:  cii  t  lcdrpionibus  habitas  Vcrba  eoiu ne timeas, 

a        %'erba  eoruni  nc  iiine.i<      b  tOji  Timeiidi  clfent.nifi  me  in  fuis  actibus  exafperaflent. 

S^vultus  eorum  neformides:quiadomus  exaiperans  eft. 
Locjueris  ergo  verba  mea  ad  eos,fi  fone  audiantj&:  quie- 

a     ^  Dfuniptc  andoiniiant 

fcant,quoniam  t  irritatores  funt.Tu  aut  fili  hominis  audi 

«rKe  fiinilcpcccatuni  liinilciM  p<t;naiii  m-rcjtut. 

1  quxcunqj  loquar  ad  te,8<f  noli  efie  t  exaiperanSj  ficutdo 

1  •;  Kc^Ki  !oi]ucn'lo. 

k  mus  exafperatiix  cft.Aperi  os  tuu,  &  comedequ^cunquc 


ir 

12 
'? 
14 


16 
17 


'^"^  Matt.ri.c, 
tio  vipcrari<m  .  Et  dcLuc.ij.c. 

Hcrodc ,  q  vcrfipel- 

lis  .  Ue  &  Uu  itc  vulpi 

hnic .  Etpfeudopro- 

phet£e  vulpibusco- 

parantur,Ernuccor  E 

deindomabiU,fcor- 

pionesdicuntur.Et 

in  euang.  df ,  No  au  t  '■ebelles  & 

dieriiteos  oues.Qui 'fif-^- 

ergofures&latro-Jtlbu!^^. 
nesaudierunr,ouiu 

vocabulij  perdide- 

runt ,  &  non  quafi 

ouesperierunt,fed 

quafi  vipere  ,  vul- 

pcsjfcorpiones.        ''  '^^''"»"« 

f    si  /oi-.Hicr.Licet 

mali  fint  quibus  lo-  f  rebellis,fi- 

quimur,  non  tame  cut    domiis 

ceflcmus,fedoppor  'cueliis. 


tune  &  importune 
predicemus,vtquiduruseft  cmolliatur&audiat,&  qui 
obcdiens  cft,mutafa  voluntate  non  furdefcat. 
g    .Audi  i?«rf;c«<«//;.Greg.Ne  facias  <$  ^hibes  ne  in  quo  al 
teru  iudicasjteipfum  codemnes.Vnde  Balaa  fpiritu  Dei  ^o'"-*-». 
ad  loquendu  repletusXcd  in  carnali  vita,  fuo  fpiritu  rete 
tusdcfcmetipfoait,D/A«a«(f«oy/eraoB«  Dei ,  qui  nouit  do- 
Biitd ahijjimi,et  vifioncs' olpotetis  videt,qui cades  apcrtos  habuit     "•'♦*-*^' 
oculos,qui  teclum  quod  diceret  vidit,fed  rc8t  viuere  contempftt.    p 
h     Et  tioli  f/Jf.Greg.Ne  tibi  c6mifl!a  tacedo,  &  malefadta  vbi  fupra. 
no  incrcpando ,  Deu  exafpcres  ficut  illi  mal^faciendo. 
i    -^K.oj.f.  Hier.i.dignutepbefermonib.  meis,&  cibu 
fpiSale fufcipc,vnde,  dperui (js  tuU & irnpkbo  illud.Et  illc  rii  Pral.s.b, 
dit,Os mLuaperm,&  actraxifpiritii.  Sicut  dh  Qj^  fjet  aures  auJ^^'-''- 1 '8-c. 
diedt,  uiiar.  Ita  hic ,  Qui  hec  os  apertu  ad  cowededum  comedur.  ^^'^•^•^- 
Apoftolusquoq.hebatthefaurosfapietigait,Oj»2«"4per ,  {-^^  ^^ 
tnm efi  ad  vos.Et  dc  dfio.Aperiens  os  fuum  docebat  eos.    M:irt. j.a. 
k    ficowc-.Gre.Poftapertioneoriscomedimusqaauge  vbifupra, 

^  tur 


NICOLA  VS  DE  LYRA. 

•^  I    Ui?  rccef.a  tx\e.per  idololatriam. 
i    atres  eorum  pr^ua  i.legem  mea.,  quia  citb po/l  itigrelfunt 
terri.yomilJioms  decUnauerutit  ad  idololatriam,  vtpatet  in  libris 
Ikdim  &  Kegutn. 

>    t fili j  du  {:i.i.irritant:s,irreuercntesy  &  inuerecundi. 
■^    t  indoma  cordc  funt. f>unt  enim  in  malis  obstinati. 
5    ^d  quos  e.  mitto  te.  ^t  tnardfefle  appareat,  qmd  mata  eo- 
•  'fihion  proucmunt  ex  defedu  meo,Jed  muto prophetas  meos  ad 
'^'7jndumtnalacorum. 

■;  iforte  vel.  Verijtudfortb,  non  intelligtturaiiqmd  duhium 
m  h  rejpeciu  futurorum,cum  certilfim^  omniapercognofcat,  fcd 
fci'  '>c  intelligitur  vcrtibilitas  liberiarbitrsj  ad  bonum  &  malu. 
7  Jliod.cx.cft.  idesl,familia  prouocans  ad  irurn  dominum. 
■'  t  fcient  quia  pro,  &  fic  excujationem  non  habebutit ,  fi  i 
^"''litm  pamuant. 

9     \itx.HiccofeqHenterponiturconfartatiodominicontrami 
"'  'HC  ■^■ii  i-!iJjatlo(iui,iuia  minus  lacuU  fcriuntqprpi- 

dcntur. 


detitur,vt  dicit  Creg.Dicit igitur,Tu  cr  fiho. n.  ti.COS. i.faiia 
eorurn  ajpera  . 

10  Nequc  (cvvCiOncstJ.detraBiones  & opprobria. 

1 1  Qi^ioniam  incrcdu.ergd  dcmmum. 

12  Et  Iubu..'/<f1fi/V  ergu  proximum. 

1 3  Etcum  fcorpionibus  hi.vcrbis  malis  &faclispHttgelib. 

1 4  Vcrba  coru m  nc  ti. t\epetitio  cfi  eiufdem  fentetiti^  ad  maio 
rem  alleictoium. 

.1 5  Q.ioniam  irritatorcs  kmtf.prophetarum.Et  in  hoc  notat 

paitcuatem  conuerte.-.djyum, 

16  Tu  aCit.Hic  cofquecer  imponitur  E^s^ech.  officiu  p  ftgntt  libri 

ofleft  HJ-  incorpoi.v.i.  i:t  diuiditur  in  duas  paries,  ja  primo  ponitnr 

h^c  impofitio.fvmndo  ipftns  prophet^  confortatio.c.feq.ibi,  Et  di- 

xitad  mz.Vrimi  adhuc  in  duas,  quia primo ponttur  libri  ojlet:- 

fio.jccundo,eins  iiicorporatio,  inprineipiofequentis  cap.Circa  pn- 

viitmexcitatur  intentio prophet^,cum  dicttUf,Tu  autcm  fi.  ho. 

^n.fiCHt  difcipnlus  hmalis  &  obediens. 

17  Etnoli  circ  cxafpe.  idefi  mihi  rebdUns ,  (^perconfeqnms 

ad  irarn  meprouocam. 

Tom.4.  M  m    z 


lOc,^ 


Giof  Grcl.&  NicoIaideLyra 


10(3 


A  lur in  noftris  fcnfibus cibus  vitx.dim  cocpcnmus  praj- 


1«  !•.<!. 

Esod.i7-c 


tcndif ,  qa  pfcriptorcsfnoscarnis  lin£?uaformaiCini:D 
octilos  nonVos  p  vcrba  dodorn  cxponcdo  cxplicat./^ 
vcrdi.angclis.dc  qaib.di :U'M(a,etii  c  ati  cHori^is-  ■ifiu 
q<x l'ti-cr  le.  fuiit  lauil-.i! nomin  donihii.  Supcriora cocli ti . 
galtafacricloqaijq  f.dcnatura  diuinitatisdnr  ,aiii 

^tcrnisgaudijs  \ 

ripturain  ^r"iiit.  ^     *  Lxx  fxtent». 

cso do tiblEc vidi,6^  cccc  manus  niifsa ad mc,in qoa  eiat  i 

^'  b  f»lcft«KiiiH.i.x.     c  1Gr.-jExpjnJii^duminigi.u(aMl>olai_vnJc:  Ai.riuit    2 


,     f.rrw-i.i«.H«cr.Adcosmanusdni  cxtcnditur  gbc- 
ncfic.u conlcquunf^alijscodtrahif.vndc.  ^'''•;.';-"-;;:^' 
,.  aUpop>di  >.Bcndcaii.st  cogrcgarct.f  hlios  Ifrad 


Fitii)tDri.<ia>  fancl'S  rni^rcTipturam  r»r^fiitt 


a     'fOblcuru» 


WL.19- 


t  gCffltttit. 


inudlutusliber:&  e^pandit  illum  coram  mc,qui  crat  fcri 

,    ^^  X .  il..i>  popul '  nonccJ-i»  a.citur  figaWs,  Ccntvfquc  hojielupei  CorIj  ludaoiuin  vcl»- 


C 

d 
c 
f 


'...-n^i.iuiD  eft'in'»etcri  teiUmento.  ,     •      r    • 

b   " 'r  "•»""■' f'""'"^'*'"      c.TnVlte.i.infirmis.     d  ,-•,„  ,„.u.i<iuam  for.s. 

ntus  intus  6;foris,ct  lci ipt.x  ci ant  in  eo  lamcntationcs,  et 

*^   ^  suiK.  h...  MU.  -i-^ni  luni  Dci  ic.ti.ncn....suibus<:ictu-  :  Can.ale  dominc  cani.cum  nouu.n. 
ii     ,sT"Sli''1>"  («■;•'■'  *  '■f"»'"'»'  •^"«'  ""■""'  "  P^»^""'*'"»  f""»""""  'O""»'»""- 

t  carmcn,'-t  u.e. 


B 

lbid.103.  c 


PfaLioj.a. 


■NHMf  t^* 

ftciit  gallinapuUos 
fuo«<ubalis,&cxtc 
fioncmanuQfupc- 
rarct  Ifrad  Amalcc. 

\f       ln  itnJltlM  lU.jO. 

cipittiliilib.de  qno 
inpl.  Incapitclibri 
fcripiucftde  mc.In 
principio.l.  Hic  in 
uolutus  cftqueoe 
moptlcgcrcncmo 
a^  crirc :  nifi  lco  dc 
tribuIuda,radixDa  c    •    ^.  n 

uid:ncciotus  dcuorat  fed  in  capitulo,Non.n.ficn  potclt 
vthumananaturatotos  huius  libriilKfaurosdouoict. 
Grcg.PcrEzcchidcm  pr^dicatorum  ordo,pcrlibram 
fcripturafignatur. 

*  Thcod.Mctito  fupra  dixit.fi  forie  audiat.aut  timcat, 
terroris.n.  plcna  qux  prophctis  mand.intur.  lamentai^io 
&caimcn  &v2,intotocapitcfcriptaintus&fons  Ca 
put  aut  vocat  llbros  inuolutos  Slcn  Prilci  fcripta  monu 
mcota  fctuabant,  &  Iuda;i  ad  hoc  vlque  tempus  la  hu- 
iufmodi  voluminibusdiuinascontincnt  Ihipturas. 
c  intus  &  fo.AW]  antc&  rctro.  i.dcfuturis  &  de  ptcri- 
tis./«'w.fintclligcntiafpirituali,vnde.o»«/uj;'/«i.r./f.^p^ix 
ab  ;n/Kf  .vndc.W...  tis  txflft  cf  ins  pci-a  ref''-j.-:irn  hr>i,.aciis. 

/«««j.Grcg  Quiainuifibiliapromitiit&coelenia.Fo- 
ris ,  quia  vilibilia  prx-ceptorum  fuornm  re<^itndinc  di- 
fponit,Terrena&  cotcmptibilia ,  qualitcr  vcl  in  vfn  (int 
habcnda:vd  cx  defidcrio  fui^icnda ,  prxdpit.  Alia  in  cx- 
tcrioribusaaiombus  iabct,&  qu?  foris  pr^cipif,patent, 
Aliadc  lccrctisccdcllibus.qux  plcnccomprchcndino 

pOtcft.vnde,s.Wi>'(.'e«i  calumiuin  fxlUru,  i)ui  pgis  atjuis  /«/'f- 

7io,a  f/tt5.Codum.n.fcriptura  cfl.dc  qua  nobis,  &  fol  fa- 
picntia:&  lumcnicicntix  &cx  antiquispatribusftdlae 
cxcmplorum  atq;  virtutumluccnf.Quod'ficutpcllis  cx 


lislc-n'.iin  "t  tnicll.Rctcnt  fcti|)turat.      d  ^v't  .iitell.goein. 


NICOLAVS    DE 


R  A. 


* 


r     Et  CCCC  manus  niif.';';^  tnim  vidckat  imwjnam  vifione. 
1  Inq.e.inuo.li./n/ii-iJ./jJ^^w^-Inuolutusrotulus.  h.quo 

dtli^r>mr,qubd  futun  contingmnu  o^ijuiU^s  aJl  ijia  pivpiyttia, 

funt  howivihus  occultiJ. 

3     Etcxpan.illum  coram  mc Et perhocintelUgitur ejuod  de 

ditintetleHimeiiis  piophdj:. 

Qui 


bis  adhucnclc! 
tibus  folis  aiii; 
patcfccit. 
d     Lamfn.Q{Qf< 

3  hisquiadpa'n 

4  tiam  vocantur.  . 
cut  Samud  &  1 

5  lusplan'^cbani 
lugcbatSaul&: 

6  rinthios  quos 

7  uarc  cupicbani 
Z..-!»;ff,rjfio.Ci 

Vt  pcccata  pnnias  •  Lege  qu.-c  in  hoc  voluminc  fcr 
(ur\t.:>cindutciirdiivcjira,.3'>ioit  vellimthtaveJlrd.ELtUtii 
Mijcr:  eficte  &  luv,ete,&  h'tiulm'jdi. 
j^t    Rupcrtus.  Lamcntationcs  inhoclibrofcriptiA! 
&  carmcn,  &  vse.  Prms  lamentationes,dcindecarn 
quia.qui  fcminant  in  lachry  mis,in  exultatione  met. 
ouiautcm  nunclamentari,i. pccnitcntiamaG;crcno 
iilis  va;,qui  mittcnturinignemxternum.Quidaliu 
tus  libcr,quid  aliud  tota  fcriptura  continet  ? 
'li     Hiciony.  Liber  illc  qucm  propheta  deliorat ,  on 
fcrieslcripturarumcft.Inq.uibus&pcnitcnsplangi 
&iiuhiscanitur,&  uialcdiciturdcfperans.Nihilitar  i 
gnat  Dco,quam cor  impocnitcns .  Solu  crimcn  eftq  i * 
vcniam  conlequi  non  poteft. 
e    £rfrtmp>..Greg.Qualldicat,Vtdepromi(nonci(. 
tis  gftidij  hilarefcas:cognorccqueinhocvoluminc 
ptalunt.Bcifi  qui  lialntautin  d-'iin  vna  domine in  feculj,f 
cx  lapidepretiofo&  raundoomnesplatea:ciusftcr 
tun&pcromnesvicoseiushallclu  iacantabitur. 
f  Et  Ti',q.d.Si  adhuc  pfenti  i^culo  inheres  metc:fi ; 
nis  voluptatib  ddedaris.&  amare  nopoteseterna. 
dia  q  audis,cognofce  var.vt ab  alo cxpdlas  q diligis. 
de.'/''  eui (ictns  & Itridor  dentium,  i^  virmis  toiJcndmot: 

~4~  Qui  erat  (cnptus  intus  &f.  yiucbutur  emm! 
txpai.jiis  cx  vtiMjue  partejo  ipiiis,in  quo  defignatnr  mu 
COiitintf.rum. 

5  Et  fcrlp  CT^M.tranfmigratorim  &  in  feruitute exiftcn'. 

6  EtC^rmcn.t.coiiJolationespaiiemer  tolcrantium . 

7  Et  V?.  ludxorum  in  lerujaiem  exijientium,  propter txci  n 
vnitrabile  ciuitatis  propinqmm.  Ifta  enim  tria  cvntiHtntiir i  « 
libru,vtpaictperpr^di8>i. 


M  0  1{..A  L  I  T  E  l{. 
I     Eteccemanus  n!ifj^.c[u\a.  facra  fcriptura  plena  eft  fenie 
t  tijs  pluribus  &  difficilibus. 

4  iiuieiatjfioiusmtus .  Quiafacrafcripturahabetcxtc- 
C  riusfcnfum  hiftoricum  m.igispatcntcm,  &  interius  fen 

fuin  myflicum  multipliccm  &  latentcm. 

5  Li  ji.rip.eran;  in  co,c2' r.fcilicct  poenitentium. 

6  Cariiitn.  fupcmorurn  ciuui m. 

7  Er  rx.i.poen^damnatorum.Adhxc.n.  inducirfacra 
lcriptura.l.ad  confidcrandum  propria  peccata,vt  pcr  flc- 

lum 


tum  diluantur,&  fupcrnorum  gaudiavt  appctanii 
gchennx  pocnalia,vt  euadantur.Requiritur  etia  in 
dicatorcconflantia,  ideofequitur. 

tcce ctedi  fuciem tuam,  &c.  Rcquiritur  ctiam  in  pri 
torc  mcntisdeuatio  ante  piedicationem ,  vt  ibi  ha 
quod  piedicado  eflundat,&  poft  prcdicationcm.v 
a.im  prgdicationis Dcoattnbuat,idco  in  principii 
iiiscapitisdicitur,.yf  .</.'«! /oiyi<c«rtwc?'c.  IncapitclCv] 
ti  dicnur, Lt  ajjunipjttme JpirtiuSyCff'!-'.  ct  iiuUiui  vucem lhi 
lionts  rnagnXfOeneAitiii  gloria  dornini  de  lucojuo. 


A    D    D    I    T    I    O. 

J»  c.z.vbi  diciitt»  in  fr^jlil.  Qui  cr^t  fcriptus  intus  &  foris-  in 


Htbr.to  babetur,znic  &  rctT6.'.J:iicdin:elli;^iiur  dtprxten 
fuciiris.il  autimdi'-'iiu(i'it'<i,& ioris,inttlligendum  ejl  de 
interiurifcilicetfpirittiali,&  de  cxtcriori  jCiUcet  hijiortaki 


Homll./o. 


CAR  111. 

a  T^Tdi.admc.Fi- 

xli^ij  ho. 

Comfdf.Grcg.Pcr 
traCti ,  intdligCfid- 
cft,prius  mandc,  & 
poft  dcglutire  potc 
ris  &  alios  doccrc 
Come- 


C  A  P.     1 1 1. 

T  dixit  ad  me,FiIi  hominis  quodcun- 

!t> 


^lnl.bruhoc. 
audituM.ses. 


fNon  dicit,  bibe,  oblcuia  eniui  fic  aui» 
c     i"  i'nus. 

qucinucncris  comcdc.  Comede  vo- 

a     1    r<)(l.  €1  Q.  ri..s.uuraie,;ieiuft'.    e. 


1.  oiiirUe.  Hicr.  ifi 
antccomcdcn  n, 
apcrtfi  voluiui  o- 
ccicn6polfuii''i 
lios  liracl.Vnc^i 
uid  milcricor  i» 
colccutus.f/o"!'''^ 

quosviastKts,']^' 


lumen  illud ,  ct cuadcns loqucre  ad  n-      ^,^  ad  le connji' 


NICOLAVSDE  LYRA.        Cap.  III. 

"C  T dixH.UiCConlcqnetei  difcrihitur  UbrioHili  tncorporatio 
.L^p  qua  imelU^vur  metis  iirclk^ii ,  qu.t  pajcitur  vobi,  Dei 


»u 


iiO 


ftcHl  corpKS  c.hn  n/aterirli,  frcf.ndu quod dicitur  peut.$.t.  ,^ 
folo  panc  vi.homo,fcd  in  omni  vcrboquod  proa 
orc  Y)ci,& Jtciihdum  Ijct  p.ititjthtti.tui  rjijnt  ibi- '  '_ 


M   O  H^.A   L 
t  I     Et  dixitadmr,Fili  hominis. 


l  i    E  l\. 


2  Come- 


2     Comcde  volumen  ifiud  &  vadVs  loquere  ad  hlios  iftati- '' 
quam  cnim  vadat,  ad  prxdicandum  rcfici  dcbct  p 


135?/ 


tzccliieiis. 


Cap.lll. 


a  fsicut  pncfptum  cft. 


b  f  Cordts 


JtS 

ttu 
lotur 

'3. 


B 


Etape.Lxx.ApcTuk  Dctis.f.  quia  ipfeapcruit  ospro- 
Athetaei&cii^auiteum. 
,10.     Grcg.Osaperimus,quandofenfum  adintclligcatiam 
acri  verbi  prceparamus. 
Hieron .  Apertooredominusciboslargitur,vtinitia 
oluntatisinnobis 
nt.perfectionem 
catitndinis  a  do-  a 
linocofcquimur.  b 
oneft.n.  voicntis 
!q;currentis,fed  c 
'cimifcrentis.Vel 
tamen  &  currc- 
;  noftri  eft  arbi    d 

^^    ,    ^       ^  . 
I   Ciba.Grcg.Qiu 

jticsad  os  cordis  e 

oflriquafi  manu 

prrigit ,  quotics  f 

nbis  intelleclum 

serit.  g 

C  yentertuus.Grc. 

fens.f.  fecundum  h 

iild.yentfem  rncum 

deo  .i.  mentis  affli- 

doncmfcntio.Et 

abi.  Flmiinjdevt. 

e.s  fi".  a(jiije  vi.  de  1 

r.:ntc.rpredicatio 

nfandlXj&vifce- 

r;mentis  interna, 

.iitentioreda.de 

fcriumfandum,  k 

hmilitas  adDcu, 

pjvoluntasad  proximlim. 

d  Ct»w/>/e/>wr«  .Hicr.Affidua  meditatione  rccondendo 

irhefauro  mcmorix.vt  cum  populo  habeamus  vifccra 

nlaicordiaf,&  impleatur  venter,  dc  quo  Icrcm.  rw--, 

mmdo.rieii  rn-.lolcv. 

¥  Thod.Ncmoopiiieturciufmodicibumfuiflc,  qui 
at  leafupcicipi  poncr,autcorporcconllarct.  Qucmad 
njum  n.  vifioncm  iliam  lijiritu  contcmplatuseil,  ita 
hncquoqucgcllum  Ipiritu  pcrcipit. 

,  C\  -iicutm-l.vtyic.Ouarrt  difUufau.meis plo.tU3,&c.Eta[ihi. 
Il-iudomirndiiUiorjifHper  mel  &fuuum.Et  Samfon  fauum 
ndlisinore  lconis  inuenit. 

>>■  imd  cy.Grcgo.  Quia  iili  dcdominofuauitcr.  loqui 
nluerunt,qaicumpriuscordis  vifceribus  amarc  didi- 
caint.  Sermodulccdincm  nonhabet,  quciuvitare- 
n^rdet.  •' 

Vuit  v,f/  (/«.Dominus  poft  refurreaionem  fauii  mcl- 
iWmedit.Etin  1'roucrbijsdcape  dicitur.quamuis  hoc 
inkbrso  non  \\a.bciw.l^ade  ai  apem,  i^  dntc q^ijm',d^  ^fe 
^<^Yi^'^^^}"*^f'-*i*nicanumfaaat,  cuiuslibjrihus  re^cs&im- 
fe^ profannate ab  it^ntur .  Hoc  fccerunt  Moyfes  & pro  ■ 
ptti  &  euangeliftae&alij  fanCl:i,vtquicunque  rcx  fue- 
riCuiu^cormmanuDdcft,dulcibusvtaturQbis  .  Qui 

otimplex&  fine  lerpcntis  aftutia  habct  innoccmia 
-(«mbarum.fimplici  fidccredat  atqjfaluctur,quiavbi 

mn\\(\l3i,&dub,U  transfiguratfeiu  ani^diis luus.  vid  quo 
^^"^^ii^il^^tdtUb^smertcruisMuapromnieris^vmeitaq^cmfe. 

,.!^'"'^r'''^A^^^^^"'^-"  '^''rpore  non  cratcum  cis,  me 

cjiiuslanaitascorum  oiFcndebatur  uiiquitatc.  Hoc 

wjitaciebatMoyfesprocul  acaftris  multitudmis  fii^es 

tteukmvtQyi  cum  funrct  ingreiriis,dcfccndebat 


iop8 


columna  nubis,&  aabatanteoftium  tabcrnaajH.  JJ 

g    W«fw  vtr/;aw,r,QuimexpofitionefacrieIoquii,vt 
aiiditonbus  placcar,aliquid  fingir,fua  verba  loquitur.no 

Dei.  QuiaritaliterquamuisquiprotuIit,fenferit&fub 
aho  intellc(au,ad  xdificationeni  charitatis,domini  funt 

^c  TAiitcrcomcderenon  potcHm.  vcrba  q_ua;dic]t,qa 


I-         tr         j   f-  '        •    ^         "■;;"■>■■».  cTAMtcrcomfderenon  poteram. 

liosllrael.Ltaperujosmeii.&cibauitmevoIumineiJlo.Et 

a  1  LX.V.OS  tiium.     fMens.     b  TLegendo  limpliccm  hiaomm 
...         ,  _-l-l       -  a  ."^TLxx  vcteruus.Hiero.Mcntis.ntftna. 

dixK  ad  me .  Fii  i  Iioi.s,  venter  tuus  comedet,  S^^ifcera  tua 

a  fP.a  prorail^io  Mult.  n.legu„t,6c  vacui  t.ceJunt.Si.n.memcmelledum  Ucri  vetbipercipiunt 
in  cordis  vilccnhus  feru.indo  non  tcponunt.  ••  "•.uijicji.ipiuni, 

tcomplebunfVoIumine  ifto,quodcgodotibi.Etcomedi 

'    a  «Quia  vilVcra  niea  comprcucrat.     b  t  Ktardicatioiif.  Icjiiii  in  rnr,^,.  r;^.;  „i  i- 

iUudjCt  j:aaum  elt  m  ore  meo  ficut  t  mcl  dulce.  Et  d  ixit  ad 

..'(Oipl.  no_luntven,.-=.dte.  b  Tlmponit  f.xnu.n  „.o  Vr.,mi„i,       cTT.nrum 

me.hjli  hominiSjVade  ad domum  Ifrael.-S^ioq uer is  verba 

>  <j"N..n  tua.  1  Nun  eg-nt  cjui  fani  funt  med.co,fed  c.ui  .mle  hai.eiit 

mcaadeos.  Non  cnimad  popuIutprofLindifermonis  & 

afq^Nullaexculatiof.bi.Nonfunt  tibiba.ban  nomiingu.im  eorum.bene  poteseisloqui.^^^ 
3  ■  bfSed.     «Vna  tib' d  >mus'eiu3. 

jgnot^ Iingu;£,tu  mitteris,ad domum Ifrael^ncqi  ad  popu 

■'•,i_^j:  e.ttr.ine.iab  eloquiolegs.  1       T 

los  multos  profundi  fermonis^&ignot?  Iinguar,quoiu  no 

^.  ,  '"'''P"'"5>iuemi,oncognouilc.uiuit-.„l„in....  eau.e,?obediuitm.hi    ^ 

Tpoliis  audireiermone.s.Etri  ad  illos  mittereiis^ipfi  audiret 

u  lN=  cont.i.ier,s,c,u  a  ....^crU,..  nnlu„r  ,udire.Cui  fimile.CJui  vosrpernlt.melpcrnit.    1-Libetum 
moniltatui  arln.t.u.o.cu.n  d.c.tur.nolu  u  aud.me .  £.  cauf*  d«,qu:a.f.  aHritalronte  dt,&  duro 

te.  DomusaiitirraeInoIuntaudirete,quia'noIunt  audire  | 

a  Ti'er  impudcnti.im.     fsine  reucreui.a.    b  TScilicet  cordi». 
.  "f""  ^"";'"nt'ol'.farpe  fadfalutem  vocati  venirenoluetutit         7 

me.  OisquippedomusirraeI,ta'ttritafronteeft,&duro  ^ 


adhocfolumDeus 
nobis  per  tctam  fa 
cram  fcriptura  lo- 
quitur,  vt  nos  ad 
fuum,&  proximi 
amorcm  trahat.  trcpIeLCtur. 
h  7<lequeadpo.rnul. 
Acfidiceret.  Quid 
loquar  de  populo  tpdulcciine 
vno  ?  fi  ad  diuerfas 
temitterem  natio- 
nes,autoritas&po 
tentia  mea  omne  .      ,  •  ,.  . 

vinceretdifficulta-,i"SS! 
tem .  Vtinamqj  tc-  ficihs. 
pus  efltt  quo  ad 
omnesmKTurussiiE 
nationcs  &  lingua- 
rum  daturus  gra- 
tias ,  vt  praedicent 
apoftoli  mei,&  to- 
tummundum,  & 
diuerfitatcm    lin- 
guariim,vnafide, 
meofubdantimpc 
rio,  faciiius  illi  au-  xj^^ 
direntquiprofun- 


.     .,  difuntaltique  fer- 

monis,nihil  habentesIudaicajleuitatis,fedgraui&foli 
doinccdutpcde,&cijignota:fintlinguK,notfefideisut. 
•5<  Thcod.Oftcnditdifcrimen  inter  Apoftolicos  &  pro 
pheticos  labores.IUis.n.vnius  tantum  gcn  tis,ex  qua  onii 
di  craiit ,  cuiufque  natiuam  linguam  habebant,curaco- 
mift^a  fuir,  Apoftolis  vero  cundus  orbis  terrarum  &  om 
ncs  gcntes  eommcndatcB funt,fecijdum  doraini  iufl[lim. 
Euntcsdoccteomnes  gente.5,  qu2Binfinitashabebant& 
diucrlaslinguas,moreTquevarios&contrariasleges.Ac 
tamen  hiquib.multa:gentes,diuerfa:lingux,  varip  mo- 
res,o(Tinis  gcncris  legescrcditsEfucre,orbem  vniucrfum 
ad  pra;ftantiora  inftimta  traduxerunt.quibus  vero effrse 
natusiUepopuluscommiflliseft,hi  nrultosquidem  fu- 
ftinucrunt  labores,non  dignos  tamen  laboris  frudus  tu 
lerc. 

i     e^ /;at/i/.wir,?>.a«.fe.Deniquepoftea  mifit ,  &  omnes  Aa  i?  e 
pariter  credidcrunt,vnde,£c«  co««er.  arf^mw  .A(o«  imeni  Matt.sVb,* 

tartcam  fidem  in  Ifrael. 

•je  Theodo.Pcrhxcoftenditgentiumobedientiam,& 
ipfius  Kracl  contumaciam,&  interpretatus  eft  et  illud,ri 
Jwti^iu  iitm .  aperte docens non  ignorare  fe ,  fcd  optime 
noftc  ipforum  peruicaciam ,  fimulquc  fignificatiam  ca 
voluntateaon  anaturaprofedam 
k  .Attritafmntefit.  Sunt  qui  non  folu  laborarcprohis 
mundani^non  fugiunt,fedetiam  in  laboribusquifibi 
ncganturimportuni  viderinon  crubefcunt  Qijibufda 
.n.prauis  mcntibus  nihil  cftlaboriofius  ,  quam  li  in  hu- 
ius  nuindi  laboribus  non  laborare  priEcipiancur.  vhi  fupra 

GL-cg,Q;^ioculpafrequcntiuscommittitur,e6minus  i^re.^.b. 
commutcatis  animus vcrccundatur,vnde ,  erotts  muUens  f 
meretncisfu^.i  eji  tibi,iion  eiubejcit. 

a  Ecce 


C 


NICOLAVS  DE  LYRA. 


''^''^^'a,^intHkx.tqmdfv{,nific.nct.  ^ 

Uulii^  ^^  '"  '^'^'^  "^^°  ^'^"^-    -^"  1""  defi^naturfraui ■ 
arr^uu!)    '^'"^'""''"'"'""'  P'"""""^  Deo.licct  aiquando  iubcat 

wST '""''''"' ''''^'•'^^'?"''''''"  ^*''"'«^f'/i3'«  inde  ji- 
U  u  ■  „  '''"M'"»''^  e it  de  pumtione  iUorum  ,  d  quos  afjiutur  il 

^muiic conjequenter  defcnbitur prophet^  confortatio  ,  vt 


co'i!ia,ittr  procedat  in  ofjitio  fibi  impofito,quia  fibi  promittitnr  af- 
ftHentia'diuini  auxilij.  Et  quia  non  mittitur  ad populum  difianttm 
miiUum,ncc cxiranca  ■.ingiis,& jic patet fententiavfque ibi. 

4  Et  fi  ad  iUos  mittcreris. Sicut patct  de  "hlinmitis  qui  egerut 
fcnnncniiirn  ai  pr,tduationcm  lon^e. 

5  Domus  autemlfracl  noluntaudirc  tc.C«w  tamenfts  de 

eadem  '^euie. 

6  Q.iia  nolunt  andire  me  .  ynde  C^  lud^i ad pr^dicatione 
Cbrifi^  fuerum  pro  maioriparte  rebeUts  &  increditU. 

7  Attrita  hon.>. nretierentes  Deo,(i' eius  mintjjs. 

8  Etdurocorde.  fropter  obHinauonemin  pcccatis. 

•jc  Et 


laiptura:perlcctionis&oratioai.s  ftudium. 
-'y^./«r«yij«„ircwe,,(ccunduinillud  pjal.  u8 


jfao: 


Hunrn 


dulcia  faucibus  meis  eloqniatua  fiiper  mcl  ori  mec.  Et  quoniana 
pra:dicator  dcbcteftcperuigil  ad  procurandumlalutem 
animarumlcquitur. 

Tom.4.  Mm    :? 


1099 


Glororcl.&  Nicolai  JeLyra 


no( 


..a...  ?°".sti:p!'r:K'vrAu,,opudorcfupcrc. 

tur  Hincdifcimus 
quiaintcrdumgra 


^Tu  umtn  efto  f«curui.qui».E<:ce<le. 


Si'Xinpudcnt.c     cordcEt  ccccdcdi facicm  taam  vilentiorem  facieb  corum 


rciiitac&ciimlo  a 


1  «VI  an  '"(  lo,)Ui  .lu*  meiiic  coej»  ti. 


b^Qji 


.nli. 
b 


,1Qaiv.l.5Conculc,.,.s  U-go.  ,0.0,  au.o-.n.  non  .iment. 

&  vt  filicem  dedi  facicm  cuara .  Ne  tiraea.s  eosneque  me- 

ui  vcl  ;a- 


tus  aficie  eorum ,  qiiia  domus  t  exafperans  eft. 

.,Hicertc.bus.omm.n...5tl.«c  lun.  vc.ba  ,,uibu>  p.,.d.ucil..aie  =>";!'"'<". 
"^        .  .       1 :.....  i-„..,,.,r    k:..r>n.luin3uic.n.ouu  •nteleri 


nem.10. 


lUr.r.^ 


Eph4b. 

Pfal.47.<l- 

AUegorice 

Pfal.tfi.b. 

Mich.^.b. 

Hoin.io. 


Amo.4JiL 


KoiB.10. 


cubtuciirtrontcm  b  g,  fionte  tuaduriorcmfrontib.eorum,&C  vt  adamantem, 

irOntC    COntCrCrC,    *:  --       1 •  «F'»"  ,Oo,au.o..n.non..ment. 

ncnollravcrccuii- 
dia  ,  &  humanus 
pudor  pcrtimclcai 
infidiasxmuloru. 

S.lSc'  i  xitadmTfiUhomini.s,omneVermonesmeo.ssuosegoIo 
Sdia^.  &  vt  mf-     quor  ad  tcairumc  in  corde  tao,5<.aurib.  tuis  audi,&:  vadc 

CCm  ,  nC  pCr  dclpC-    f    ^        ,  t aU»»  in  c.pt.u.tatem.    f  T.m  men.e.qtua.  co.,^te.    b  1  .dc.t.^  ^^^  ^^^^  ^^^^^.^ 

tnTiitr''" '"  ^  & ingredcre  ad tranfmigracionc,  Id  filios populi mi^S^o 
aucris  ad  cos,&  dices  eis  Hacc  dicii:  dominus  Ocus:  h  torie 

ICoide  '  ,Cumfzpcho«tepe.i.ut..tanlmigntip..pa..  Jutit.a.i6..aiu,,&pr.lati.  confolat.o  da.oi 

« i«  admon...on.bu. '-' V,'^^»:»^ 5m  inrnt mb Jun.  fpiritu  earni.  opeta  non  impleba». 
'  ^  b  TQui  alliimit  manluctos. 

£  fConuerruj  «d  peccatotcs  Babylonios.quali  poft  tergum  yocem  glo- 
ri!rdcmin.»..dicb>t,c.iiuslocu-lerulalem  1  v.fioprt.s. 

audiant  &  quiefcatEt  afTumpfic  me  fpiritus,&  aud  lui  polt 


h 
i 

k 


d  jiunhti  s  tuls  audi. 
Vcrbadomini  au- 
dimus  dum  faci- 
B  mus.&ficrcde^- 
ximis  pra,-dicamus 
vndc  £»  iUttM  Jpf* 
U  fnnt  aures  eiut ,  & 
Jolutum  eft  vinculum 

Ungu^eius&loqn^haturre&K  , 

e  Et  vadein-ir.  Hicr.  Dominusquoq;  venitad  populurn 
ludxorumpatrcmitrcntevt  priedicarct  captiuisrcmif- 
fionem  in  auo  implctur .  Captiuam  dixu  capnuitatem, 
donadcdithominibiis. 

f  ^dtrariimi^r^ti.Gtce,.  Quiabonisopcribusin  pcruer 
fa  cadit,alerul"akln  in  Babyloncm  venit,vndc.  ^uuLnr 
mtusnonemzxtho.  Non  tamcn  dctalibusdclpcrandu  cll. 
Prophcta.n.ad  tranfmigraiioncm  mittitur,vndc.Vcnics 
vfqjinBabyloncm&ibili. 
g  ^j/orteatt.Grcgo.Saepcdum  fubditoscorrigimus,  aUj 


k  Et  audiw  pnH  me  •poce»»,drc.G:cg.  Prophcfamvox  ma- 
gna:  commotionis  fequitiir ,  quia  poft  vcrbiim  pridica- 
tionispoenitcntiumauditur.qui  autequah  tacitiiupcc- 
citis  luisiaccbantfccuri ,  vude  ,  i{equieuu  in  jlcxihu,  jm , 
HocPlalmitlacxoraxdiccus.  Ujijc^es  fpe  >her4»bimmr. 

Et  alibi.  Cunmouijf 

a  ^Qula  erubueiuot  ine  cotam  ho.ninibu..  tertant  '&  C(tntw\}a[i: 

,  CoM.ra  fton.cm_roru.n.  ^       ^^^^  j^^  COr^ritkmcs 

eius^  irr.Cnmprx- 
i     teriraindiuadon-n 
ni  animoreuolui 
mus,  voccmcoir 
mocionis   magna 
pofttcrgum  aud 
mus,  cum  futiira 
meditamur  cx  hii 
quxantcfunt.co 
moncmur. 

Hicro.  Quiafpi 

ritus  Dei  crat  iaci 

tcrrcna    contcm 

ncnsrapituralpi 

tu,  &aiiditpoft  1. 

voccm  commoi. 

nismagn.i:  pr.-EU. 

torumobliuila-n 

&  in   fiuurum  I 

cxteden.s,vtinim 

coru  infidias  po 

^     tcrgum  relinqut 

4    rct.  InExodoqui 


quc  cum  Pharac 
&omniscxercituseiusperfcquebaturIfrael,3ngelusi 
col umna  nubis  deferuit  pnora  caftroru , &  veniens po 

ter"um,tota  noac  ftctit  intcr  Ifracl  &  Acgyptios.vtpe 
tcruisaduerfariisaudiretlfrael,Benediaagl.do.alo.li) 
4«  Thcodo.Neccflariocommotioncm  lcniu  pcrcipi 
vt  mctu  ftimulatusexcquatur  mandatum.Narratcati:: 
quempoftcommotioncmfcniiflc  (c  aflerit.  Bcncd.c 
oloriadomim  dclocouo.Hocycroabiplo  Dcodoci; 
5ixit,  qui  Moyfifupplicanti  vt  (ciplum  mdicarct&a 
enofccndum  pra:beret,'u  wc/,inquit,pw<t«M«»»  »»f"«>' " 
viuc:  Dcindc  [nbiiCit.Ecceloci.scipi^d!ric,&ponam  temfo 


j»     sitotteau.^JrcSiObxpcaum  lUDauoscorn^uuus,.»..,        *'«ui.i^w.i....v  .^^-.^ .  -      • 

f orrieui^tur  aUi  nc2U"Unt.Vndc.T/u;/<f-e.  vr.am  cttutanm,       met.fc^irs  &p>otcgam  te  manu mea &  vnuhs poftm.t. 
corriguntur,auj  ncgu^uni.vi  ue j,  _  r;r»,Lfm ,neam  vidcre  nm  potem  .  non  quod  in  fa 


firluptrduramho»plui.Sx^cz\ncm\Vi7i.  cadcmq,-  cuiitas 
in  partccompluitur ,  in  partc  arcfcit.dum  idcm ,  audita 
corrcfti one  quzdam  vitia corrigit ,  & quafi  complutus 
in  parte  frudum  facit .  Quxdam  autcm  retinet,&  quaU 
in  partc  incompluta  ftcrilis  &  aridus  cft. 
C  h    Et <ii/w«p/)t.Grcg.Pra:dicatoris  mentem  fpiritus  aflu- 
mitcum  timore  Dci  elcuatam  a  tcrrcnis  defidcrijs,facit 
alicnam.vt  fola  fpiritualia  agcrc  hbcat.vndc.opcrcm/n*  no 
cibum  qui  perit,fed  ijui  pcrmanet  in  ritam  £ittnani. 
.Jt    Rupert.Hocapoflolicoordinicongruit.  Etafjurr.pftt 
tnefpitiius.  fubauditurinopusvel  miniftcriumfuum. 
Sic  enimdicitin  attibusapoftoloruraidcm  Spirituflan 
£tus.  Scgregatc  mihi  Barnabam  &  iaulum in  opus  aa  qucd  aj- 
fumpft  eos. 

i  De  /ocofMo.Locusgloriae  Dci.vcl  fanda  anima,vcl  an- 
gclici  fpiritus.Etgloriadominidc  ioco  fuo  bcncdicitur, 
cum  vcl  ab  clcctis  hominibus,  vel  a  fandis  angclis  auto- 
riomniumlaussternacantatur.  Ineocrgo  quod  iufti 
de  conucrtcndispeccatoribuscogitat,quiaeorum  vitia 
confidcrando,  adcarnalesaaus  oculum  ducunt  quafi 
ad  Babvloncmtcndunr,qu:  tamcn  pro  ftatu  fiix  rcaitu- 
dinis.quiain  laude  Dci  bona  fanaorum  confidcrare  nu 


cicmautrmmeamvidcre nm poteri^ .  nonquodin  taci 

pofteriora  numcn  diuifum  fit-  fcdquiapcr  faciem  acc 
pimusdminameflcntiam.perpofterioraverodiuinas 
fpenfationcsacbcneficia,quxplurimaomnilqucgcn 
ris in nos conferuntur ,  locum  itaquc beneficcnnam; 
cant,  propterquam  cum  naturahuiulmodi  lit  ,vtcor 
prchcndi  ncqueat,abhisqui  digm  funt,  quo  ad  emstic 
poicftjComprthcnditur. 

5«  Ruper.Etaudiui.&c.Idcmcftacfidicat.  Vbiadtm 
riiiSpirimflanai,obcdientereuangclijminiftcmiins; 
fus  lum,crcditumq;  mihi  talentum cepi  cxpt^ndcrc.a 
aurcs  audicndi  habcrc,  &  intcrno  auditu  audirevoa 
commotionis  mas;na.',vocem,  &  lamcntationc4upci 
patria: ,  totiufqi  cuangclicscuria;  &  m  cclisconucru 
lufpcnfa  mcnic,cum  adhucin  terrispercgnnariscorF 
rc,  &  intclligerc  prxclarius  cuangclioru  alas  (acramcr 
ruadinuiccmpcrcuticntiam.i.conlonaveritatistcltii 

•niareddcntium,  intelligcrcnihilominus  vocemrot 
fequentium  anin.alia.  i.lcgis  &  prophctarum  tcltimc 
euangclioconlonantia.Hxcomniapoftmcaudiui.i 

prctcnto  recoUegi.Er  quafi  qujercrcs  qualcm  voccm 
dicrit,  articu'atam  an  inarticulatam,  in  iUa  magniu 
ne  commotionis,  pulchre  ait.   Bencdida  gii^ua  m' 


quamdcfinunt,  quamuispcrcogitationem  aiiointcn-  ne  commotionis,  puicnre  ait.  f '"'"''"* .^'"'T" 
dunt,quafi  poft  fc  voccnigloriE  domini  Icrufalcm  .1.  dc  de  locoiautio  /«« .Non  quod  fola,led  quod  P""^^  ns^ 
loco  fuo  audiunt  laudis  in  commotionc  animalmm  audita  iit  ■  rsai. 

^  priiii 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  Eccc  dcdi  facicm  tuam  valentiorem  facicbus  cor.r. 
tX  mea  affiftcntta  Uabotibi  conftanium  CT  fortitudintm  ad  denun 
tiandmn  VvlHuiatern  meam:\uod dcftgnatm pcrfortitudmem ada 
tnaiitis&filicis.Q.d.Dabottbico'ift.;titi^mJiiftinendiomniaaduer 
faintatUs&  verbis  .  Scicndum  tamenquod  vbitranslationo- 
ftrahabet. 

1  Vtadamatcfiii.&  ut./«  Hebrao  /wicrwr.  Vtvermem  for 
rcm  rupc  dedi  faacm  tuam.^  per  vermm  lecundum  eos  in- 


telli^itur  hicfanguU  cuiufdam  vcrmif^iuo  finefonituinc:4U  J 
laptdcs  in  xdifmo  tempU  Salomonis,licut  diiiimfun  ibtdc'»- 
ra  patent  ex  diBis  vjque  ibi.  .  .       . 

j     Et  aflu  mpfit  mc  fpiritus./.  raptus  fui  inlpmtu  aipcr 

dum  qnod  lubdituy.  .  .  . .,  H 

4    Etaudiuipoft  mevoccmcomotionismag  er^^  i, 

faaum  ad  conftrtrundH  dunnni  ;>aburn.l.  fp  dureip'Otl><^  ^  ^ 
tiam ptrfuam alfislentiam,iUt.'i.  lommouo  '?«"»''"**^^^;(/<  ^<- 
defignabat  rnagnituiincm  diuiu*  virtutisipjtpropl^ts 


ItJl 


Ezechielis   Cap.IlI. 


11G> 


Afiina  faciesalam  riiam  mouit.i.  vbi  primum  Dcus  ho- 
Anofaftusin  carne  apparuit ,  audita  eflangeliccElau- 

liS  VOX,G/ona  in  excelfis  Ded. 
Senedida^loria.Gtc2,.  Locusmalignifpiiitus  fuerutit 

,»rda  pcccantium,(cdper  poenitentiam  locus  glorix  do 

inini  fiunt,  &  inde 


uditurbenediftio 
loriae  in  laudem 
(ieivii  priuscrea 
^ris  iniuria  de  a- 
lore  fxculi.  Miris 
toperibusad  alta 


^marus  in  indijimtione.Greg.  Libcf.n.dulcis  in  orc  cor-  D 
dis  ,animumcontrafeamarumfacit,  vtdifpliccatfibi, 
placeatcrcatori. 

*    Rupertus.  Parum  fuerat  Apo(\olis  fpiritusvocetn 
audijfle.nifi  per  eundem  fpiritum  leuati.auderent  ama- 

ri  indignantefque 


<  flizDeifupeilfraet,     AffliAionis  pocnitentiz. 

b  irPlerunquein  facroeloquioaliquid  obfcaii  dicitur,  vt  Deo  mir.ibUit«i  dif- 

pcii(aiitciniiltip!iciirr  cxponatur.  tLucc  inaceflibili 

mevocemcommotionismagniE.Benedidlagloriadnide 

a  f  Aniiu<!,uliiclt  iocu^  Dei,liof^itiumOei,vcl  liLusqui  dicic.Egoin  patic&paieiinmc. 
b  ^^iupiacxpolitumelt. 

TQuia ex  ipfo  luftu  poeniientium  oriuntui  virtutes fan^lorum.vttanto  tnagis  tn bono pto 
riciant.^uo  lir  nequiuscgilTe  rarminctint 
b  - 


loficiunt,  vtani-  c  Idco  fuo.Etvoceaiarum  animaliumpercatientiumaltera 


ialiaDeifiant,& 
^nis  &  virtutibus 
^defiderio  ad  alta 
Mlent. 

l  Delocofu.Vade 
Eccedominu! 
.delofuo,&de/ce 
fuper  exceifa  terne 

5cdmoueJ}untur  mon 
fuper  euttt,&  tabe- 
fm  yalks  ficut  cera 
°Mcie  ignis  ,&  ftcut 
ata  qutt  defertur  in 


a  \  f  oll. 


incedcic  (pirituali 

indignatione&fe- 

uera  amantudine, 

qualem  Spirituflan 

ftus  fefe  illis  con- 

ferre  fignificas,  ap- 

paruitinigncnara 

apparuerut  difper-  ^ 

titsBlingua;tanqua 

ignis.  proindequa- 

fi  qusEreres  quomo 

doamarus,  addit. 

Manus.n.  domini 

eratmecum  cofor 

tansme.Ergoforti 

tudo  zcli  apoftolo-    .t  ^^^* 

rum.ipfaeflamari^P'^"?'- 

tudodulecdini  vi- 

tiorum  contraria. 

g     Manusenim.  Vt 

poffim  nomcn  .f. 

Ipeculatoris  accipe 

re  &  docere  quod      ' 

didici. 


b  f  T^:rtanicn!orum 
f(^iapoftquam  in  honotem  vcnitvita  fan^orum  ,vcneianclt  apparueianthominibus 
elotjui.!  tcliamenioium. 
c  •  Foft  pradicatlonem  prima  comulotio  eft  plangeie  mala  qui  fecimus.poft  vo- 
cciii  vcro  alarum  iSciotarum  lecunda  eft.inagno  fletu  quatrcie  bonacocleftia 
qui  audiuimus. 

ad  alteram,  &  vdce  rotarum  fequcntium  animalia,  &  vd- 

,':,''  .     •  a  fltetum. 

b  ^Ad  maioia.t.adquz  pizdiratot  pioficit  dunifenfusaudientium  ad  Dei  de- 
fidcrium  prouchit.vnde.  R.iuoseinsiiicbii,ins,itiuli'plicagenimina  rius  &c. 

cem  commotionis  magnx.  Spiritus  quoqj  leuauit  me,  & 

«  TConftantcm  tcnuit.     b  «!Lcuaius,&  alVumptus. 

cf  Intellc^fla  indignatione  Dei,8£  fignificationem  vifionis  mentepetttaftans. 
d  «Hominis.f  vnde  Ifaias.  De  nofte  conlurgitfpiiitus  mcusad  te  Deus. 
fNon  faiistcitur  propheta  fpiritu.fedcorpore.quod  de  Abacuch  Ieg'tur. 

afTumpfit  me :  ctabij  amarusin  indignationefpiritus  mei.  ^ 

a^Filiusperqucm  omaia.         b  fyuj  ait,Sincme  nihil  potcfti^  lacere.   De  quo  pec  Moyfen  dicitui, 
"fo '""^'""^'"'^*'""'"'*     ^  r.cuaboad  coclum  manum  meam. 

j„,  ttn.raluatore a pa-  h  Mlnuscnim  dominierattmecum,confortans  me.Etvenl  ^ 

tl  ,   eXCella  terraj    l  HScilicet.  f  Fil.orum.     « Animatrm  fanftaium.  TScilicet.  ^ 

>a<i  mnteique  com-     aj  tranfmisrationem  adtaceruum  nouarum  frus;u,ad  eos  ^ 

mn  funt ,  &  infe-  ^  ^ 

^  rira  vallium  liquefadia. 

c  Etvocemularnn  am.  Vcl  vnumquodcunque  animal 

aks  fuas  collidebat,vel  alterius  vicifiim.  Vna.n.noftraru 

v|tutum,altcram  adperfedionempulfat,vt  verbi  Dei 

f(intia,&  mifericordix  vil"cera,&  omnes  fanfti  fe  vicif- 

flifuisvirtutibusadproueftum  mutuisexcmplisinci- 

■  tJ  t,dum  alter  miratur  in  altero,quod  non  habet  in  feip 

■  fimdefupcrioresfibiinuicemarbitrantes.  Hocergofa 
c  Deus  in  cordibus  hominu  m  ,quod  in  regionibus  terra 
rm.non  vniomniatribuit,fedaliudalij  .  Nifi.n.vicif- 
fii  mutuis  fruiaibus  indigerent ,  communionem  adin- 

i:emnonhabcrent.Sicergoomnesvnacharitateiun-      gesDci,vnde  San5l'.is ifraeldomino prirnitije frugumeius-  Pri- 
gntur.  ■  ■• '  .     r  ^ 

d  Setjuentium animalia.Grcg.Qviiz in  fandoru m  patrum 

vacognofcimus,  quid  in  fcriptura  intelligere  debea- 

nis,quoruni  nobisaftio  aperit,quod  in  fuis  pradicatio 
-  jiiuspagina  teftamenti  dicit.  Leu^iuit  me,& afjumpfn .  Ba- 
:    laiperprophetixfpiritum  elcuatuseraf,quo  logepofl 

fuiracognolcebat,fed  afllimptus  non  erat,quia  mcnte 

a«rrenisdefiderijsnonfeparabat.£«a/>^a»»<trw,  Quanto 
.  Jfldicatori  dulcc  fit,quod  intus  videt,tant6  inamantu- 

ditm  vertuntur,qua!  foris  fuftinet.  Vnde./«  multafapien- 
.    tuidta  indi^natiu,(J ijui  afjponitfaentiam.apponit  &  laborem. 

t  Et  abij. Quo  fercbar ,  vel fublimis  impctu  fui  fpiritus 

feJbatur,cupiensirequo  dominus  impcrabat. 

f  Amarus  tn  mdignatiunt. Gtcgo.Dc  Achaz  quoque  dici- 

tuad  prophetam  .  T^ome humUiatum  uidiiti  .AihaT^coram 

■fr  Wfgiturnoninducam  malum  in  dicbus  euis  Vnde  col 
"gur.quomcdo  talis  amaritudo  in  lanclis  Dco  placcat 
qumittcre  Deum  timent,  fi  fic  ei,  &  in  reprobo  poeni- 
te(iaplacuit,&ineoquitimebat  amittcre  pracfens  fc 
cwm,&  quomodo  grata  fit  fpontanca  afflidio  pro  cul 
pi  neisqui  placent.fi hoc  ad  tcmpus  placuit,  &in  eo 
qidifphcebat. 


^  Mani4s.Grcg.  Nul  £ 

lus.n.  hocextotocordeproDei  amoreagcrepr.-Eualet, 
nifieiusanimamSpirituflandusaflumpferit.  Ad  bona 
quippe  aflTurgcre  perfede  non  poflTumus.nifi  nos  fpiritus 
&  prxueniendo  elcuct  &  fubfequendo  confortet. 
h  Et  ve.ad  tranjm.  Grcg.In  prophetis  ficut  verbis  res,ita  Honj.ri. 
nonnunquam  rebus  verba exponuntur ,  vt  eorum  non 
folum  verba.fcd  &  res  geftae  prophetise  fint,  vndc. 

(^eni  ad  tranfmigratiunem  ad  aceruum  wo«i7./i-«.filios.f  Ifracl 
quorum  patres  multiiam  mortuierant,de  filijsaut  plu-  F 
rcscrcditurierant,  &adfertilitatembonioperisperucn  1:10.2.9, 
turi.vndcaceruusfrugumdicuntur.bonai.n.animaBfra 


...AC 


mi  cnim  Ifraclitxcrcdiderunt.gentesfccutaefun^. 
^  Rupertus.  Miro  modo  tcmpus  infinuat  quo  Chrifli 
Apoflolos  virtute  armatosad  praedicandum  Spiritus  mi 
fit,diccndo.  Etveniadtranfmigrationem,adaceruum  nouarum 
/>-/<^(w  .Quo.n.anni  temporefuntaccruinouarumfru- 
gum.  tcftanturduopanesprimitiarum,quiinPentcco- 
fteoffcrcbantur .  Spiritualitcr  nouas  fruges  appcllat,qui 
perprxdicationem  Apoftolorumad  Chriftum  coUeai 
funt,ipfa  die  aduentusSpirituflTanfti.rran/wJ^m/oBe»?  vo 
cat,quia  credcndo  in  Chriftum , captiuos  fe  efl!e confite- 
bantur,&  tranfmigratos  in  Adam .  .Actritum  nouatumjru- 
gum,  quiconfepultigranofrumcnti  Chriftoper  baptif- 
muminmortem,  dcincepsinnouitate  vita:  ambularc 
ccc^cn\r\t.tuxia  fiuuium  Cl7oharj,c[\iod  noftralinguagraue 
fonat,habitabant,quiaquotquot  fupcrnae  lerufalem  me 
mincrunt ,  grauitatcm  mifcras  mortalitatis  triftcsprse o- 
culishabcbat  &  flebant.iuxtaillud.^^wpfr^Mw/wa  Baby.&c. 
i  .^^^atfrwMw.Thelabib  Hebrxum,fignificattpsquono- 
ua  frumenta  vel  hordea  congregantur,&  poft  famem  &  ■p^±^g. 
pcnuriam  antequam  tcrantur  in  arca  fpem  ciborum  ali- 
qua  rcpromittuntjitalfracl  paruus.&rcnuisquafircuiui 
fcens ,  ortufq;  de  terra  ludaici  popuh  femete  ^mittebat. 

^  OHarens 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

'*  ^,-^P!"^"^^"°q"eleuauit  me  &  aflump.m.  ideji,  dedit 
'  jimtm  &  confiantiam  exequendi  mandatum  diuinum . 
J»tJubdHur. 

■^  ^iMj.l^oknsobedire. 

I..^'^.^'^usinindignationefpiritusmci.7'rooffy<f7/r;fwwi 

y     "™''^'»po/"</'  rnei  a  Deo  a  <ditam  ,  quia  diaum  efi ,   licet 

■"^«iuinumdukefitaudienti  inquantum  a  Deo  procedit,  ta- 


rne»  ratione  alicuius  confequevtis  potc^  effe  caufa  amaritudi- 
nis. 

4  Manus.n.dominicratmccumconfortafnsme.  Quaft 
dicat ,  Licetjcirem  me  miffum  adpopulum  rebellem ,  & incredu- 
lum ,  tamen  virtus  domini  affijtens  mihi ,  dabit  mihi  conjlantiam 
eundt. 

5  Et  veni  ad  tranfmigrationem.f.arfpopH/M?»  qui  de  ludM 
tranfmigraueratinBubylonem. 

6  Adaceruum  nouarumfrugumadcosqui.  Secundum 

Tom.4.  M  ra    4 


Glof.  ord.  &Nicolai  de  Ly  ra        ir  o 


1103 

X  •    Marent  In  meHo  f.Hicro.Thcodotio.admirans.vt  {lu- 

A  Dorem  prophctz.iniquitarcscorum  ccrnentis,exprimc- 

fct.  Aquila,  quicfccns,vt  nuamuis  in  mcdio  corum  tuil 

f«  mcntc  fcparatum  Ic  oftcndat.  ^       ^     .,     • 

Scgo.  Mocrcnscompaticns  mifcris  ficut  fcrru  pnus 

liquatur 


vt  cum 
fcrro  iungacur,  vcl 
quia  domus  Ifracl 
exafpcranscft,  ncc 
pcrfla^cllaculpam 
agnolcit.  Moercns 
intcr  gcntes  fedcr, 


f  Vt  fuff». 


tuljJk, 


aiiihabitat  iuxtafluuiumChobar,&  fcdi  vbi  illi fedebat,  ^ 

'*!'  '^^^Vd  ersu«  vidcr  Joloie.nih.lque  coium  in  coBfcientu  haberc.  qu«  in il.jj  debet 
coirigcte. 

rtaS?o(fcn'  a  &  nia-nfTibireptemdreb.t  mcerensm  medio«orum.Cum  ^ 
datquodloquivc-  »>  ^utcm  pertranriilcnt  feptemdies,faaumeltverbumdni 
^"'c^mautm,  per.  c  admc  dicens.Filihommis,fpeculatorenidedite  domuilf  t 

D      t«TO  aifjrw  ^  Ncprrfuir.as  logu.  quod  nuu  audiciis.vndc.  /ncl.i.abo  in  paraboUm  an.mcam 

tran.  GrCgO.MlflUS  ai"'"*-    "»x^      a^i,m  inpfaf.p.opo.im. 

adprxdicandu  fuc  ''^''*'"'-  '^D"'»"''» 

rat,  &  tamcn  fcptc 

dicbos  mocrcns  ta- 

ccbat,  quiaillclo- 

quivcracitcrnouit 

qUl  laLCrC  UIUH.U  •  j^Ninmoticcopuii'    "uu '"""»',i"» —■••.•■ •- .     •  ^ 

B  Quoddam  n.nutri  ^  ^^^. .  r^  [mmus  in  iniqui  tate  fua  morietur:fanguinem  aut 
SSlcnt^^vn-  f  e lus  dc  manu  tua  requiram.  Si  autem tu annuntiaueris  im 
Acjmpustacemi/j        ■     ^{Wqx-^q^  fueritconuerfusabimpietatefua,  & a via 

tempHS  loqi*endi,tZCC  l         *  ,  ^^inetemorinur.quiain  caufamortisatecontrad.citur,  morti»«iocuificon- 

■■        ■  ■  '*  tra^icis.adiuiigetis.  ^ 

fua  impia :  ipfe  quidem  iniquitate  fua  m6rietur,tu  autem 
animamtuamliberalli.  Scd&ficonuerfus  iultusaiuftitia 


H.m.rr. 


Esoi4oJft 


diprius,loqucndi 

poftcrius.  Si  pro- 

phcra  fandus  qui 

miffuscftadloque 

dum  tacct,  vt  rcde  ^^^^ 

loquatur  ,quanta  culpacftnon  taccre ,  quem  neceauas 

loquinoncogit.Taccndoergoloquidifcamus. 

c    Fdihomms.  Hicro.Speculatorcftquifemper  inalto 

nat.vtquicquid  vcnturum  efl,longeprolpiciat,cuuisvi 

ta  alta  dcbet  efle  &  circumfpeaa. 

Grcgo.Prxdicatorem  fpeculatorem  vocat.Cui.n.alic 
na  cura  committitur.fpeculator  dicitur,  vtm  mcntis  al- 
titudine  fcdeat,  &  vocabulum  nominis  ex  virtute  adho- 


T/f/icjn/^wc.Hicro.Duofuntimpij.fiueiniquijVtl.xx.) 
tranflulcrunt.  Vnus.qui  nihU  auditaipccubiore,6cir 
fua  impictate  moritur,cuius  languis  dc  fpcculatorism.) 
nibus  quxritur .  Alrer,  cui  (pcculacor  annuntiat , 3c  illf 
contemncnsvitio  fuomoritur,  &  fpcculatoraculpac^ 

alicnusvndcint. 

a^rfidicatarujtiscompatiti.r,  qoiafermo  Ubentetaeci-  ligimUS  dominun, 

pi.urquiacon,_,.a,.._ntcorofcr.ur    ^     ,     ,    ^  jj^^    ^^^^-^    ^^\ 

minari,&diccrc 
Moriemotitri! ,  vt 
ueitatur  vir  a  via  , 
impia,&  viuat.Qov 
minatio.nnon  1 
homincscfl.fcd: 
pcccata.  ncc  in  i 
qui  conucrtunt; 
a  vitijs,  fcd  qui  pi 
niancnt.Magni 
qux  dilirrimcn 
tacerc  Dci  fcrn 
ncs,  veltimorc, 
pigritia  vel  adui. 
tione,  vndelfaii' 
Vx  mihi  qfia  tacui. 
^    TheodoTcr 
bilis  ,  &  horrot 
plena   commin 
tio,idoneaaddc' 
rendoseos  quir 
xime  lapidci  fin 
incfFabilis  auten 


plat.ptopo. 
bfFilio.  . -.  ^ 

racl:&  audies  t  de  orc  meo  vcibu,8cjnnutinbis  eis  ex  me. 
d  Sidicente  me ad  impiu  morte  morieris ,  non  annuntiaue- 
risei,neqilocutus  fueris,vt  auertatur  a  via  fua  impia,&  vi 

■^  afQiiimeruit.        bTNonlua.  . 

c  i^Non  mottc  co^pot.s  imb  smmi,  ou*  admoninone  tiu  fcrapcr  potuit  viucre. 


qua:per  commii 
tione  bonitaspr 
monftratur.  Minatur.n.iufto,fe  ab  eo  rationcs  cxaftur 
nifiiniquo  mortem  minis  przfignificct. 
•J«  Rupcr.Magna&formidabilisncceflltas  fpccul 
rum.quam  fcicns  vnusillorumPaulus.dixit,  Nafic 
gclizauero,non  efl  mihigloria.  Neceflitas.n.  incut 
mihi.Ve.n.mihieft,finoneuangclizaucro  Magnaid 
&  iufta  damnatio  In^xx ,  qua;  (peculatorum  vigila 
clamantcm,quantum  potuit,audirenoluit,  (cd&f 


titudineicaeat,  ocvocaouiuiu  iiwiii.iwov/» ..-.." no  ,  ^  ^    r         i-. 

nis  trahat.Speculator  in  alto  dcbct  ftate  per  vitam,vt  pof      cuta  eft  &  longe  a  fe  rcpulit. 


fit  prodcflc  pcr  prouidcntiam,vndc.  In  montemexcelfima- 
fcende  tu  qui  f«4w.Si.vt(ubicaorumvitam  tranfcendat ,  & 
terrcnisanimumnon  fupponat,  &tanta  tafta  eorum 

(ubtiliusvideat.  ,.  ,     ^  ... 

,     ..r.        Grcgo.LoquideDeoquietc,&vahd3e,&libcrxme- 

koqmsoco  jijgQ^^nde  j-^^^  ^y^„e adfeneHras,l  tcrrcna cura  viq^ad 

facerdotcs,vt  ficut  fcnefttiE  claufa:,lumen  fubditis  effun 

dcrenonpoflaut,  (cd  obmutcfcant ab  offitio  praedica- 

tionis.  ,  /-  .        . 

d  si  dicente  me .  Nec  fubicaus  ex  culpa  prxpofiti  morij 
tur,nec  pr^pofitus  fine  culpa  eft,  quando  verba  vits  no 
audiens  ex  fuaculpamoriturfubicaus .  Impio.n.mors 
debctur,  fedeia  fpeculatore  vitx  via  nuntianda,  &im- 
pictas  increpanda  .  Si  autcm  tacct,  impius  in  iniquitatc 
fua  mor.quia  impictatis  eius  mcritum  fuit,vt  dignui  no 
cfl^et  ad  quem  (peculatoris  fcr  mo  ficrct ,  fcd  ipfe  eum  oc 
Q  cidit,quitacendomortitradidit: 


e  sanguinem.  Gteg.  Sanguinepeccatumdcfigantur, 
culp^pr^pofiti  i\  tacuerit,imputatur,  vndc  .  Liberami 
y4*ijj«j«jiHj.peccatis,(oilicct,carnis. 
f  siauttm  t.at^.Y^no  (untquedcbctannuntiareprcdic 
tor,fides&  opcratio.  Impietas  adinfidelitatem  pertin 
praua  via  ad  adionem .  Debet  crgo  ftudcre .  vt  pn 
ad  pictatem  fidci,poftmodum  ad  viam  pertrahatacli 
nis. 

g  Tu  aiitem  ammrfw.  Hiero.  5"?  cuius  opus  exarferit  dftrinv 
patietur.lpjf  wnemfalims  eritfic  tamen  qir.ifi  pcr  f.g«e,vt  pro 
tur.f.  vtrumfpeculatorfinecriminefit  mortis  ciusi 
perijtan  reus.Opus  enim  magiftri,falus  difcipuli. 
h  Std&  fi  conntrjns.  Sicutduos  impioslegimus. 
numquinonaudiuit,  &perijt,  altcrumquiaudr 
&  in  ncquitiafua  perfeuerauit .  Sicduo  iufli  funt.v 
qui  non  audiuit  &  perij t ,  altcr  qui audiuit ,  & con: 
fus  animam  fuam  (aluauit.  Notandum  quoq,-  cpp* 

"^  luKu 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

j^  hebr^os  nomen  efi  locifeu  teritcrijfic  vocati,  forfitan  eb^fruges 

•    ibi  vebciter  matwejcebant,fecudum  alios  hic  notatur  tempus  quo 

E\echid  venit  adpopulum  tranfmigrationis ,  quia  fecundum eos 

tunc  erat  tempus  m  quo  fruges  primitiu£  in  accruos  congregaban- 

tur. 

1  Et  fcdi  vbi  illi  fcdebant . '".  manfi  cum  eis  eo  modo  loquendi 
quo  dicttur,Deut.  i  .g.  Scdiftis  in  Cadcs  multo  tempore.J.  ibi 
manfiHis.tt  jubditur  duratio  hu  us  matifionis. 

2  Et  manfi  ibi  fcptcm  diebus  moercns  in  medio  eorum. 
j.filens  a  rcprtlmfioni  corum,&  marens  pro  malitiaeorum. 

3  Cum  autem  pcrtranfiiTcnt  fcptemdi.  Hic  cotifequenter 
arguitur  ET^ethulis  jiienttu.tt  prim6arguitur,fecund6,ponitur,ibi 
Et  iiCii  cf\.Circa  primum  arguitur  per  fimiUtHdinemJpcculatoris 


quiad  hoc  in  alto  loco  conJlituitur,vt  denuntiet  ciuibus pericu « 
veniens  fuper  eos  vtfibiprxcaueaiit,&  adexcUandim  tosfi  1 ' 
pigrefcant  &  dormiant,  vtficfemper  fint  paraii  ciuitatem  deji  f 
rc,&  fic  qui  omittat  aliq'4d  de vjjitiofibi  impofito,  dignus t^  " 
nitione.E^j^echiei  autem  i  rat  confiitutus  a  Deo  fpeculator  jpin 
lts,&  ideo  ex  ojfitio  tenebatur  malos  arguere  de  peccatis  vtpa 
rent,(^  bonos  monere  vt  perfeuerarent  in  bonis,ne  ojjenftm  Ui 
currerent.Et  quia  nimis  tacuerat.f.  perfeptem  dies,ideo  oficiK  ' 
fibi  poma  taciturnitatistqua:  debttur prxlatojeu  fupet iori,ji  fi' '' 
gligcns  in  argutione peccatorum  ci)m  fubditur.  Sanguincn:  U 
tem  eius  demanu  tuarequiram.  Confequenter  oliendtu  '• 
bi  Itbcratio  fui,ft  fecerit  quod  in  Je  cJi,cumfubditur.Si  autcff  l" 
annunliaueris  impio.&  Jeqmtur  pojiea. 


1 1    fil>  ho.fpr.de. &c.  Qui  autcm  pr^dicare  debcat ,  fequi- 
tuncumdicitur. 
t    :>t  dictniej&cVbi  oftcnditur,^  dcbet  pr^dicare  viiia, 


admittendum  &  fugicndum,  &  virtutes,adt)rofcqi  J 
dum,&  conferuandum,&  poenas,  ad  timendum  &  - 
cauendum,&  pr^mia,ad  defiderandum.Oftcnditui } 
tcmprcdicatons  punitio,  fi  fuerit  ncgligcnsinoffiu  ' 

bi  commiiTo^cum  diatur. 

fSt 


Ezechielis.   CaD.IlI. 


^  i!;\iisca(icrc,&  flmagiflrumhabiierit  ad  mclioracon- 

A  iria.Bona  igituropcraiiid;gentalTiciiioprx'ceptore,ne 

vl  hf^Tusab  optimo  curfu  pcdcm  rctrahat. 

^,  Theo.Noniimplicircrdixit,(ipeccauerit  iuftus,fed  (i 

scrfusftierita  iuftitijs  fuisA  feceritddicium,hoceft,  ^x 

j-idareflaquain 

clcbat,via,  inalte- 

r;n  mfus  fuerit, 

nn  beatus  etiam 

i;;uid  pcccauit  & 

nxima  commifit 

fanora.non  reli- 

0,  f  tamcn  viaqua 

iredcbat,  fed  cum 


IIO^ 


Quandomgrcditnrad  capriuosfdequib.  di£tumcft,  q?  D 
inianiant  &:  pcrfequantur  euni  forti  manu  )  indio-et,  vt 
poilTt  refiacre .  Quando  au tem  cgredi mr  in  campum '  fit 
lupereum  manusdomini,  finecuiusadiutorioexireno 
poterat:fed  non  additur  fortis,  quia  ad  videndamgloria 

domini,nonadpu- 


.»  I^Qj^onftatimmorietut. 
b  TH|f ro.Ne  plaiiam  viam  inueni3t,&  Ijnguidum  intellieat  &  dic«t 
Connerrac  i„™  : ^„,  mca,d'mi  configitur  fpina 


p        r  ...  ^o"'""f'SsluminafMmnimi:a,d'mi  configiturfpina 

luakceritiniquitatem.ponamoffendiculum  cor£co:  Ipfe 

a  TCulpa  tua.Cij-iuere  potuinct  fi  maglfter  docuiaer  *■ 


b  •Antecafum  vig,l.Tndumenimerat,necad»ret 


j,    .  _        "  ,  "■"='-""""''giJTnaumenimerat,necad»ret 

monetur,quia  non  anniltial^i  ei.In  peccato  fuo  morietur: 


.    _    .  IBietiibutionis.  j  ^fuui. 

b  Qa;=' "<:'"«'>&  noluilb_eirerolicittis;nprsdica.ionr.P.wrepsemindamnatione. 


gnam  egreditur. 
*  Thcod.Crcbri- 
us  vifione  afTequi- 
tur,  vtad  verbimi- 
nifteriQ  ftudiofior 
reddatur .  Et  illud 
nosfcireopus  efl'. 


■edcbat,  fed cum  •  -  "  ^''"'"**''^"»"^"*>-='''roiicitus;„p«dicauonr.p.wrepsemindamnatione  nosicircopus  clt, 
■ndiflet&iapfus  b  ^^° ^^"^^^^in n^emoriaiuftitigeiusquasfecrt.Sanguineve  ^  peeasquidemreuc 
'rfurrexir,&id&  .  a  TqL>icuftodiredcb,iiai.  b  f M,repecc»u,?  iationes,  quarnm 


e(t.furrexir,&ide- 
it(  fccutus  eft. 
a  ?onatn  'jfh  .Greg. 
Qia  .f.  in  quo  of- 
feJerat,poenitere 
ji(iuit,contemnen- 
fiionit  Deus  vbi 


V      .          j                '  lE"»'",'"'*«m.girtroeget.vnHi!:Sapiemibus.Vinr,pen,ibusdebitorrum.  modum  pofllt  hu- 

ro  eius  de manu  tua  requira.  Si aut tu  annuntiaueris  iufto,  t  niana namra  pcrci 

-              .    „        r,  -11                  aTBeneinmunio      '>  f jn coeio.  pcre,  ab his qui ad- 

vtnopeccetiultus,&iJlenopcccauerit,viuensuiuet:quIa  modumpuramcn 

^       ,\',Q--"™.g.M^notuo                                                TAnnunH,m'o.                                  ^  tC  fucrint ,  pOtUifiC 

annutialti  ei,6<:  tu  aiam  tua  liberafti.  Et  fada  d\  fup  me  ma  t  confpici ,  ficut  tan- 

a  1Q.uiafedif»biillifedeh.n,      b  Ta  luJaca.Tquia  ingreirus  fuerat  ad  tranf.oigratione  n     ^  dcm  hiC   Ctiam  prO 

^b,  in  medio.f.  cap.iuorum  gl^ci.^m  De,  viderinon  potetl.    j  phcta,  qui  annis  vi- 


a  1<iujafedif»biillifedebant. 
c  *Hiero  O' 


grt.UUS   irapingat.  «■  -nieroQ.is,biinmedio.l.C3piiuortimglori.TmDe,  viderinonpotctl 

Pfcamm  qiiippe  ^  nusdni,&:dixitad  mc:Surf;es  ceredereicapuAibiloquar 

qod  pcr  pOeniten-    ^    «lubeme  ,,o..,iao  iogred.tn.-  &  cgt<d,rur.,.d.^i  cum  ,?den,ibus,quia  fta.Lm  cantiu,  „on  auire  po 

■  ■■  Ml,ffu'« 


ti;n  CitiUS  nOn  dC-    r  "    r:     r  ^  »  IGentesquilongelaiequediffu* 

lc:r,autpeccatum  ^  '^^"'  -t-nurgens  egreflus  su  in  campu,&  eccc  ibi  gloria  dni 
^ciSfcaufapcccati, 
aipeccatum  eft  &  pocna  peccati,  aut  peccatum  fimul  & 

•  cala&pocnapeccati.vndcMoyfcs.  H<»'dumcomplcujunt 
paiaUmorrh£oruTn.EtT)7i\iid  inquiti^pponeini^uitatem  ' 

.  fuff  imtjuitatem  corim.  Et  aliuspropheta:  Sanguisfanxuinem 
'  KffM.peccatumpcccatoadditur.Paulusquoq;ait:ffiw 
plifitpucatafuafemptr.  loanniquoqueper  angelum  dici- 
WS^Qttiinfordibm  efi,fordefcatadhuc.Et  hicquoque:  SV  fecerit 
miit.oonamoflendic.corameo.Q.  d.  QuiapOenitendo  no- 
lujvjdcreiam  vbi impegit,  iuftocum iudicio  deferens , 
pdam  ci  vbi  grauius  impingat .  Hoc  autcm  non  cft  ad 
txjcatum  impeilcre,  fcd  apeccato  non  liberare.  Sicut  il- 

IU:  iniuraho  cor  Tharaonis .  Obdurare dicitur  Deus,cu  ab 

inurationc  non  liberat.  Non.n.cor  peccantis  obdurat. 

b  £i  non  trmu  in  mc. Grcg.  Hoc  nobis  maxjme  cofideran 

dracfl:quia  cum  mala  committimus  finecaufa  ad  me 

mriambonatranfaaa  rcuocamus,quoniam  in  perpe- 

fftioneraalorumnulladebet  cflcfiducia  prxteritorum 

•  boorum. 

csiautm.  *  Theod.Duplicem  cnim  lucraris  vitam.tibi 

&lli.Illecnimtuisadmonitionibuscffugietpcrditionis 

b:athrum,&  via:  lufis  dignum  fc  rcpcriet  exitum:tu  au 

'  laareddendis  rationibus  liber  eris. 

^\surgtns .  Grcg.  Scruata  varictate  hiftoris  diuina elo- 

'•  qlaahquando  ex  loco  caufas  defignant.Sicutcu  ,Moyfe 

-    d(j:endente  de  monte  populo  Iuda:orum  in  campeftri. 

bHlexdatacft.Ezechiel  iubeturin  campumegredi.Ali- 

qundo  cx  tempore,  ficur  pridicantc  domino  ludsis  di 

ciiriHycmscrat.Dominusergoin  medio  Ifraelitarum 

aorophetam locuturusdicit:  '^^rederf  m  camp'im,-jr  ,hi  lo 

q'*rteiurn   Prius  cnim  prophetisgratiam  ludcxdigna- 

dSft    "  ^*"^'  ^  P°^"^°'^""^ '"  latitudincgentium 

'    c  ^greiere  in  ww.Hicr.Non  in  vallcs  c6fragofas,n6  in  ni 
pq)r:Eruptas,fed in  campl  latitudine ,  qua; poffitgloria 
.   drcapere. vnde  Apoftolus  Corinthiis  ?D,latamim&  vos. 
Quan- 

NICOLAVS    DE    LYRA. 

tt tu  a.t. li.  Ettdtm  ofhnditur (ibi  de  negUgentia  &  diligen. 
"«i  monendo  iufios  vt  pcrfeuerem  in  bono,cum  dtcitur;Scd  &  fi 
cciuerfus  iuftus,&c.e^  patet  Utera. 

2^Etfa.eft.H;c conjcquenter ftlentium prxdiaHmpimitur.  Vri- 
^cumpr^mutnur  diuinaappariiio  ftbifacla^rum  dicttur:Et  fa 
"citiuperme  manus  domi.&c. 
3  i>urgensegre.&c.  i^uaft  diceret.-lllicm  quibtu  es,nonfmt 

digni 


E 

Moralitef. 


fionis  experietiam 
ccpi(ret,ftatimtam5 
caditvtcontempla- 
tus  eft,  &  gratia  in- 
digetexcitantc 
Greg.  Egredere  m  campumfixttz  te  fcilicet  pofitos  corri- 
ge,&  abiniquitatecompefce.ibigloriam  Dei  prsdicator 
videt,quiatanto  largiusdoarjnxgratiam  percipif,quan 
to  fe  in  iaborem  prsdicationiscx  amoreproxiniorum 
extenditDecampo autem ad  domu  rcddit,vt in hisque 
dicit  qualis  ipfe  fit,etiam  agnofcat.  Si.n.bene  Ioquitur,& 
non  bene  facit,  adcampum  quidem  loquendo  exit,  fcd 
femetipfum  cognofcendo  domum  redirccontemnit.  In 
medio  domusincluditur,quadoperfpiritusgratiam  ad 
difcutiendamcntisfux  fecretarcnocatur,vtapud  femet- 
ipfnm  in  Deoanimus  quiefcat,&  percxtcriorcsconcupi 
fcentiasnondifcurrat.vnde:  TolUgrabatum  tuum,(^  vade  in  Natth.o,a.' 
donntntuum.  In  domo  poft campumprjedicator^claudi 
pr.Tcipitur,vtpoftgratiamdo(arina:quam  proximis  mi 
niftrat ,  ad  confcicntiam  redeat,  &  fubtiliusdifcutiat,  ne 
dchisquaiforis  prxdicat,  interiuslaudcmquxrar.vnde: 
A;o«  lini.  alnni  parcicipes tui^dc  quib.f.dicitur.  ^heni  itiftrre-  Prou.y .<f. 
xerunt  ad^icrfum  me,&fortes  cju.eiterunt  animam  we-Jw.Dantur  ^^'^•ii-i- 
fuper  eu  vincula.qtiia  quanto  magis  fe  difcutit.tanto  am 
pliusagnofcitquantismortaUtatisfusinfirmitatib.liga-  „,., 
tus  {it.vndc-.Deftdcriiim habens  diffolui,&  efje  cu  Chrifio.  Et  Da  lc^         • 
Uld inqait,i^taudiretgemitHs  vmcdatorum.EtlcrcCircum^di  Thren!».*c 
ficJuitadiierfHmme,vtnonegrediaryaggrauauitpedemeH.\nmc 
dio  eorii  non  egredietur,  quia  pp  duras  metes  auditoru, 
a  bonisquoque  obmurefcit.vnde  fequitur.  Etltngua  tuam 
adhxrere  fa  iam  pa.tuo .  Aliqii  vcro  ctiam  contra  refiften- 
tiunii  linguasprjedicatium  corda  dominuszelo  fui  amo- 
risafccndit,netaceaat  vnde  fubditur.  cmw  autem. 
f    Et  eccl.ibiii/.d.Hicr.Qazm  anteambulantem  vidit,& 
clcuantem  fe,  &  intcrdum  ftantcm ,  quia  iuxta  fluuiuni 
huius fsculi  Chobar  (qui  interpretaturgrauillimus)  glo 
ria  videbatur:quod  fignificat  omnem  huius  mundi  glo-  F 
riam  pr?terfluere,&  gradum  ftabilem  non  habere.  Glo- 
ria  autem  Dei  ftans  &  perfeuerans,  cum  ftat  prophcta  in 
capo,  videtur,qii3e  m  medio captiuorum  nec  ftarc  pote- 
ratnecvidcri.  ^  a  Et 


itigni  vidcre gloriam  domini  tibi  apparentem  ,  cumfint  rebelles  & 
ini.rduli. 

4  Et  furgcns  egrcflus  fum  in  campum.i(/^y?,  ad  locum  foli- 

taiium  lccHiidum  Deim.tndatum. 

5  Etecceibigloria  domini  ftabatquafi./rfa7,w;/jo  imagi- 
nariafimilisiUi,qux  defcnpta  tli  primo  capite  dc  animaUbtis,& 
rotis,lirmametito,&  fcdent&fuper  thronum  adrepr^fcntandum  glo 
riam  diuin^  matesiatis, 

•J«  Et 


t  \l'^^mm  autem.  Oftenditur  ctiamciiis  prsmiatio ,  C 
J^i-ntdiligenscumdicitur. 
T  ^'W£Mr«.Sequitur. 

Le?r'""'"'T'"-  ^f  ^"f^niam  pridicator  aliquando 
'coetatumulmpopuUiUbtrahcrc,  vt  poflTit  Jibcrius 

contcm- 

/ 


contemplationi  vacarc.  Seqnitur. 

5  Surgens  egre.  in  carnpum  ejT ibi  lo.  tecum. Nam  rcuelatio- 
nes  diuins  frcqucntius  fiunt  in  conlemplationis  folitu- 
dinc.OfeX  z.c.  'Jucam  eam  infolitudinem,^^  loqnar  adcor  eiws. 
Etquoniam  aliquando  prjedicatioimpeditur  cx  fuperio 
ris  duritia  ncgando  liccntiam  pracdicandi,vcl  datam  im- 
pedicndo.  Idcofubdimr 

t  Ecce 


A 


1107 


Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra 


11(8 


if  a    £t  cecidi  h  fae-em.  Grcgor.Quia  quamujs  homo  ad  in- 

AlclliecndarubUmia  lcuatur,  cx  contemplatione  tamcn 

««.. n      m  icbns Dci.infirm.catcm fux cond.t.on.s mtcll.s.^&: 

qiufi  ftatum  non  habct.  qui  Ic  antc  Dci  oculos  cOc  cinc- 

rcm  &  pulucrcm  vidci. 

b      Etjta.me.GlC^  ,  cib  eentiboi  b  «lpr^m.ieft«gfniiba.ippiruit.  qu«ptiustecleaiilud«oiumfpuim 

HOC   in  CampO  dC  ■!      B  icua-ntcdecluauit.  .     .       .  ,  n- 

nwv.   1"  »••"     K  c  ^Vifa-gloria      d  tSuntrm  -'on.imfrrre  non  fu^inen». 

>_:.  r  ..:4;  iuxtaflumenChobar,etcecicli  » 

.let  cadenicm. 


g    Eccr  data fuw  f  per t  /J"!:  Grc%.\n  Aavno  ^rcyp\\zu\\ii  ^ 
tur,  quoniam  ab  ipfo  liiogcncrc  ludxa  fidclistribulat 
ncm  luftincbit  pcrlccutionis.prcfla  vinculis  doloris. 
h    'Et  noHfi<c  tnmcdio  co.Quiaadcorda  prauoruiTipr 
dicatio  non  prcucnict. 


a  ftabat,quafigloriag  vidi 

lldco.    iVtltu.r 


1  f  Leuauit    b  «Q^i  humilitei  Mcui. 


iSnpr.  ».a. 


Heb.1». 


prophctaagitur.qa 
enamclcaisgcntui 
SpiritulVan^iS  da- 
duscrat.quicosal- 
furacrct&priusfa  b  in 

f«  7t"^^  c  rupcrVMcsmcosSlocutusefttTiihiAd.xit^ndmerTngre 

fupcrpc^cs.i.bona  d  dere^&induderein  mediodomustu?.  Ettunhhois,ecce 

Opcra  fclidarCt.yn-   C  iM'--.fcti"nt,.cu.aqu,prxmd.n.ur^_^^_^^^^^^^^^^^^^^^^  i„o,„nibu.-,.men  obedien,  cft. 

f/.Si"X    "  g  data  funt  fuper  te  vincula,  &  1  igabut  te  in  cis,  &  non  cgrc- 
EtUcmtu (dmthi.  h  jj^cris  in  medio  corum,&hnguam tuam adlia^rerefaciam 


1  faciem  mca.lEt  ingrcfliis  eft  in  me  rpiritus,&  ftatuit  me 

,  rvt  inbonoorerequili  iuwt  pcdcsex  rrftiiudm^^lbrcin 


,os 


a  1C,  t  i.ii<-    «rA.tumu 


Grcg.Sccundumhi  i 
ftoriam  obedicntic 
«cmplu  nobis  pcr  k 
prophctam  tribui- 
tur.quimodohuc  l 
difcurrit,modoil- 
luc:&  lua:  volunta-  m 
B  tisarbitrium  fcm- 
pcr  ad  Dci  frangit 

'  ^''/rXe.Grcg.Dcmcdiopopulicxitprophctainca. 
^'  «''"•  pum.dccamporcditindomum,vtpr^-dicat.oquxlu- 
5xx  faaa cfl,egrcdi3tur  in  gcntes.qu.b.fidc  rcelcns  rcc- 
piat  Iud^afpir1tual.sdoanncedona,qua5  antcamihr. 
TEt.ndule  m  medu,  .wnu.  .«.i.Qu.a  Ant.chnfti  tempo 
rc  ab  his gcntibus  qux  in  infidclitatc  rcmanlcnnt  ludsi 
1 i,A„.;.  nrrr-oitionibus  an-^uftiabunrur .  vndc: 


CQi,,..  i^:iobl'irgationciiidignatione  indgni. 


i      Et  lingnm: 

adhje.f>ciiipj.t.( 
tunc  inftantib. 
probis  pridicato 
fcientiataccrec 
pcllitur.iiti///.?.,- 

aUh^rere,&{.M\(] 
do  pro  vitio  pr,- 
5  cantis,aliquanc 
t  vitioaudicntisli 
trahiturfcnnor 
dicationis:aliqi 

4  doproauditoi 

5  bonisdatur  fc; 
doftoribus.etir: 

t     lis,  aliquando. 

6  ptcrvtrofqueiu. 
iicandos,  aliqua 


diar,  5(^qui  qu  iercir,quiefcai:c|  uia  domus  exafperans  eft, 


10 


Afoco.» 


nalato  tuo,&  cris  mutus,nec  quafi  vir  obiurgans,  quia  dS 

1  a  1  1    mpus  nccndi  8c  tempus  loquend  . 

r,   ^  xiar-L-  •  ncanaos,  aiic 

mus  exafperans  eft  Cum  aute  locutus  tuero  tibi,aperiam  7    ^0  pn  vtrolq 

*■  a  f  Autc.     b  ^LXX.QmincrcdulusclMncjcdulusfit.         iiMcnte.    ^  nJidoS  fubtral 

tuum,5rdicesadeos:H?cdicitdnsDeus.Quiauditau-  ^    k  QuiadomHse^ 

mindi.  b.^Corde.  ^Non  reuocetin  cxcniplo  maio^um.    9       C)   A   Tantian 

tudinis  funt,& ; 
traDeum  cont 
tionis.vt  obiurgantcm  audirc  non  mereantur.Ex  qi; 
tet.vbi  fucrit  multitudo  peccatorum,peccantcs  indi;: 
efl!c  qui  a  domino  corrigantur. 
l     Cum  autrm  lo.fi'.ri.  Qnia  Enoc &  Eliaprazdicantcni 
ex  lud^is  qui  in  infidelitate  rcmaQfcrat,  ad  cognitior 
vcriratis  rcdibunt.Tunc.n.velut  inextrcmo  os  prop! 
apcritur,  cu  in prcdicanonc  Elig  &  Enoc a  ludsis ad  i 
redeuntibus ,  prophetia  de  Chrifto  fuiflecognolcicur 
m     Qui  audii  audiatylj  qui quiejcit.  Hicro.Sccunda  Aqi 
cdilio.£J«i  audit  audietur,&  qiu  reliquit  relmquetur.  C 
cat.  iluihabet  dabitur ei,& quinon  habet,etiam  quod  ■ 
htre  auferetur  ab  eo. 

ff    Theod.H?cifemlibcram  mentis  voluntatcmdec 
rant.  Tu  enim  communem  omnibus  aftcr  dodrinam 
docens  voluntariam  obedientiam  fuisverbis  appor 
Qui  vult  obcdiar,&  non  obedicns  qui  cotraria  f; 
tradicat.vnufquifquc.n.prometisoptioneprgm 

Greg.  Q^ti  audit  audi.&  qui  quie.q.Si  enim  quie(cit  a  n 
lo  opcre ,  &  non  quiefcit  a  praua  cogitatione,  ap   • 
quod  dicitur:  yidtrunt  eam  hoJ{cs,&  dtnjeruntjabbd 

Grcg.  Qni  audit  verba  veritatis,  audiat  idcft,  peric 
rct,quamuis  vidcat  alios  ncgligcntes.vnde:  2\(o/<  maU'^ 
in  malignaniibus,&  c, 

Qui  audit  ^iM.Hicr.  Eiufdem  fapienti?  eft,&  tacerc  & 
qui pro  tempore ,  &  dare  confcruis cibaria  in  tempr 
vnde  Ifaias  ad  populuni  non  credentcm,  Tacui.  7S(«. 


conucrhduris  pcrfccutionibus 

QHornam  datum  ijigentlbus,&  cmtaiemf.mtlum  <  ak.^bunt  menlt 

^V^tde^&vZ'^^cro.Q,i.Q^^\^  roboratus  cs  afpeau 

dominicx  maicftatis  nihil  t.mcas.fcd  rcuertcre  .n  domu 

tuam.vcl  ad  ncccflitatcs  corporis  vt  qu.dam  puta.ir,.n  fi- 

cnum  futurcobfidionis:EtquomodQ  Kaiasdifcalccatus 

&  nudus  trium  annorumcaptiuitatem  &  nuditatem  po 

^^"'"-      puli  nuntiauit:  ita&tuclaufusdomo.opereipioprophe 

ta.vicinamobfidioncmIerulalcm. 

f    £t  tu  fiii  /ww/mj.Hiero.Quod  in  domoclauditur.quod 

liKaturnon  cgrcd.tur  .fcdintcr  multitud.nem  captmo- 

rum  fohtudincm  carceris  patitur ,  obfidion.s  lud.ciufn 

cft.queclaufa  Icrufalem,&  circundata  abexerc.tu  Chal- 

dcorumnuUum  ex.repermittct.Hxceftolla  dequa  lerc 

m"ias  loquitur,  &  Ezechicl  in  fequcntibus,  m  qua  carnes 

populiconfumuntur.  ,    .    ,, 

*    Theod.  Pxdotribxinftardommusvelutiathlctam 

-,  qucndam  prophetam  vngit ,  futuras  illi  calamitates  prx- 

^  diccns.&  moleftiasquascxhibituruseftpopulus.Suft.ne 


xc  tamcn  iubct atquc filirc.quoad  ipfi  loqucndi  facultate      i^mpir tacibo, du ic  dominu^  ^  Qiii  igitur ob  multitud'n 
Concefliflrct:&  vbiqucaddit,quiadomus  irritanscft.do-      ~"— »-        *— — -  — :-— -j  - 
ccns  non  cflc  eos  mttucndos,qui  ablque  mctu  Dcum  ir- 
ritcntalpcrnandi  fiquidcm  funtiniqui. 

g 


Ecce 


'  nTCOLAVS  DE  LYRA. 

^  I    Et  cccidi  in  facicm  mcam.£.t  bumana  fragilitatead  diui 
nam  pnjoitiam. 

2  Et  ingrcflus  efl  in  me  fpiritus ,  &c.».  contuUt  mihifubji- 
Hendi  nnutcm  quam ex  me  non  habcbam,&  fubditurpana  Jtlcn- 
ttjprfdiHi  lum  dicitur. 

i  Ingrcdcre  &  inclu.  Fbi  ponitur  duplexpena.Vna  eji  reclu- 
fionis  &  Ugationii.vnde  fubditur. 

4  Data  funt  fupcr  tc  vin.&  liga.tc  in  cis.f.famuli  tui.Volo 
.n.(}udd (ic te  fucijs  U^ari.Siii  eliJuUtraHio  locutionis,cii  dicitur. 

5  Et  linguam  tuam  adhaEterc  faciam  palato  mo.ytftcut 
nimis  tacueias  p  op,n  uolu>itate,{ic  inuitus  taieas  ex  diuinapote- 
flate.  Et  Hia  caufa  non  exprimitur  hic,fedfuppomtur  ex  pr^diciis. 
.Alia  autem  caufa  exprimitur,cum  dicitur. 

6  Quia  domus  cxafperans  c(\.[.populu^  tum.q.d.Vna  caufa 
tuM  ligatiohii  it  jubiruBionis  ioqueU  eji ,  vt  per  hoc  ojlendatur ,  ^ 
nonjiut  digni  tua  focietate  ingrcdiendo  &  couerfando  cum  eisiT^ec 
euam  digni  tua  dodrina  &  rcprehenftoneyidco  tua  cohabitaiio  cum 


pcccatorum  tacuit,quia  vidit  aliquospolTeconutrti 
quibusdicitur:  Quiaud.  aud.  &c.  Apcrtoorc,nonpio; 
voluntatc,  IcddominiiuflSoneloquitur  adpopuium 

<0  Cap 

cis,& aUocutio  ttmpore  cornpcteniifutiira,nonJict  vis  jecwm  ' 
rum  merita,fed  ex mea tmumgratia. ideojequitur. 

7  Cum  aut locutus  fuero,&c. Hando  tibi  luquendi facui 

8  Et  diccs  ad  eos.^.fa  q  ■■]£  intuir^am  tibi. 

9  H^c dicitdo.Deus,qui auditau.5"ec«nrf«w  quoddidt i 
Sal.  ijtud  nonponnur  hic  quaji  irnpojitum  E-T^xhieli  addui)! 
populo,Jed pojlquam domiiiHS dixtrat  li:  ApcriamoStUUlV 
dices  ad  eos.f.ca  que  tibi  itiiungam,don,inni dixit E7^ecl)ie!i 
ditionem  populi  diiens. 

10  Qui audit audiat,  &  qui quielcitqui.».  aHquidepo) » 
te  audient,  it.  bis  tuis  acquieicendo ,  (2  aliqui  quiefcent  ah  auii , 
verba  tua  repellendo,&  de ijiis JubdituriQan  donius  cxaf  • 
raj^S  cft.  Secundum  atios  vero  verbum  eji  impofitum  ET^echid  ' 
diceduM  populoinperjbna  Dei.  Quj  auditaudiat./(/cv<,(j»i  '|f 
audire  audiat,&  qui  non  vult,dimittat .  Ei  e{i  modns loquena  r 
liws  quigrauiter  &  molelii  portat  duritiamaudicntium,idcofu'  j- 
m.Quiadomuscxafperanscft.  j 

4«  Cap] 


hlOi<^.ALlTEB^  t     ErismutiiS,necquafivirobiiirgaTis,f]uiadomus,C^c.Qiii'' 

tt    Eccedatafunt,&c.idc([,prohibitioncs  praedicationcm  mcn-impcdimentum  vtrumque  tollitur  aliquandc ^ 

impcdicntcs.  Impcditur  ctiam aliquando ex populi  raa  Dci  ordmatione .  Scqmtixt : Cut/t  autemtibi  locHtusJbf* 

hua.idcofcqnitur.  aperiamoituum,&c,  \ 

t  Eris  i  HOK>^\ 


IC? 


Ezcchiclis   Cap.IlIL 


IIIO 


A  D  D  I  T  I  O. 

iwp. ^.vhi dkitur in poitilla :  Etaudiui  pofl mevoccm 
cciniotionis. 

U(  yox  tiiog>'-^  coniniotwnn  vjdetur]i^nipcare,(jui.  a  njcayiia- 
.•mqut  profhet£  fucnii  in  pr.tcedentihHs )  eiidata  erat  maxime 
JlMjs&potoitu :  vvde  declarans  qhod  JatiJ>at  pcr  illam  yccem 
/a^f.Bcnediftagloriadominideloco  Cuoujiue  vnbapro. 

nhi-i  pi£<imopiopojito  auaptai.tur ,  quia  de  hnr/nmtact'  delfjca 

'-^  C  A  P.    1 1 1 1. 


ferincarnaiiuMm  p^nprik dlcitur :  bcncdida  gloria  domini,  D 

e^  quodftqiiinir. di:  loco  fno.  cciriponiict  huu  (jUod  diutuy  Mi- 

chtcix.x.a.d'  har  nr  ttria :  Eccc dominu.s  cgredictur  de  loco 
fuo,(?c  dcfcendct  &  calcabit  iupcr  excetfa  tcrraj .  tt  nora, 
quod  dtxifprupbUa.  Et  audiui  poil  nic  VOCem.''0»  f wjm  dixit 
a^teme,'  ec  coram  rm  ^vttriHueici  quoa  bc>icd'cla glorja  doniinide 
qtiiloqufbatiir  pofl  eum  trat  ver/tura  co  trndo  quo  hannes  dtxit 
loan.  I .rf.Poft  mc  vcnit,qui  ante  me  fadus eft. 


fi-^/«/i7^/'o.Grc^.  Qiiafidicat.  Counnfccquid  fis^&  fi 
fupcrtc  cleuatu.s,diuma  fccrcta  conlpici,<:. 
ttufiliho  Hiero.Mali  ctfitolciarur.iiibitocrrruunt, 
&orumpccnasintirmi  confpiciunt ,  ne  culpasimitcn 
tuindehicludse 


de^latiolubiungi- 

tu) 
licro.  Hoc  qno-  a 

qufignumcftobfi 

diois.i-'«e»'f--Sym- 

mihus  aperfm  la- 

}tcr«iliim  vel  aba- 

cuiijincuiuspulue  b 

rclilentgrammas, 

idc!,lineas  gcomc- 

fri<adio  fcriberc. 

vrjoquidani  pro- 

baccomctriae  fcie 


d     E: pji.arir.  Grcg.  Quibus  mun  fundamcnta  quatiun- 
tur,lap!desdiflb!uuntur.Hacdefcript!oncfignificaturvr . 
bis  vicina capriuitas fub  roge Sedcchia.cuius  1 1 . anno&  ^**'?-* 
ipfccapruscn,&  ciuitas.Poflumustamen  dicerclatercm 
in  fuggillationcm  Ifraelis  accipere, quia  in luto  &  latere 

fcruierit  Pharaoni. 

IIII.  Siucvrbsquam  pii 

a  f Terrrniim ai.HitnrfiT,.        tabat  firmiflimam 

Ttufililiominisruinetibilitercm,&  ^    ^'^"P^?'^^^^}^'^} 

mcl 


C  A  P. 


a  f  intenEa  mcjite  qualitatemeiusconjld-riiid 
3 r'  ^b 


ix  vitnin  i*i 
.  «F  Cordc 

poiies  eum  cora  tc :  8<;dercribcs  in  eo 

tGaudialupcrna!  paliij;  ^tuii 

3  i;lcl'f>,proHc:cnriaaniii,a:qin:  lenMtiones  Cc^ui-rMr Tnnfitffce. 

ciuitatcm  lerufalem.Etordinabis  ad- 


&  lateri  fragiLfli- 
i     mocoparatur,qui 

4  ad  tac^umaquxilU 
cofoiuif:  vt  dequa 

5  dicirur-.Nuquid  pc- 

6  tra  duriflim.-i,  vclut  E 

7  dcicrti  efl  mons  fi- 
licSion:vertaturin 
latcrcm,qui  inuda- 
tionc    Babylonica 


.1    »  I'  •'•litJ  .do. 

uerfus  eam  obfidionem,^*:  ^dificabis 

•  f<^bu5vtbs  claudiiur.nequis  cxeat.    b  5^'<^8  Tctrcnis  f  cogitaiiunes. 

c  ^Quo  foflir  coinplentut.  d  1  Colledaj  malignoiuni  fpiriruum  infidias  de^ 

x.Kf..'^'.  • .-.—  I  monltrando    Suntenim  quid.nr  Hbi  co^nsta  vitia.  nvyuy,  «ly    .v*. ..-...« 

tiai',a:tendcnt-j$cp  c  munitiones:  6^comportabis  aggerem,  &dabis  contra  8    corrupatur.  vndc: 

lelii  cxploratores  a  ♦Miiiiumcut.Mi^.         o  ^vii a iMiguU ...ucntia.  p     Vopteieaaddncet  dii-  ic^i^^^^^^ 

nutquiterramde  d  cam  Cattra/&  pones   arietes  ill  gyro.   Et  tU  fumc  tibi   lO  rninusfupervosa^Has 

fCI-'erat,qU0d  gCO    e    »  lltam  d.>mni  indJaubilcinnullispreciciusfle.x'o;!ein:Nuiiienimfeitodurius:Hecponitutquali     II    multiS  &fortesO'tt 
-^x!-;»     nr/M-»riiim  murus  tVr/cu^  vt  o(t;  n^jtur  ciuitJ»  ;n  b- -ui  confrin'.;endj.     b  «rSiauditor  coir??!  nolucnt. 

cft.nZacha  quo-  f  '  urtagineni  terream  ,  et  ponss  eam  m  murum  fcr 


•35 


! 


.  qU|angeUis  habet 
eccnetricum  calamum  ad  mcticndum  Icrufalem. 
*  theod  Ipfius!crula!cmobfidioncmdclcribcrclubc 
tuinlaterc  autcm  fit  dclcriptio  proptcr  incolarumdc 
bilktemquinonaEdificaucruntdomum  fua,fm  fapica 
tct  iUum,rupra  petram.lcd  lupcrarcnam  •  Quare  vcne 
rutflumiiia&defccJitpluuia,&  fiaucrut  veti,&  irruc 
jindomij  ipforu.6t  cccidir,&  fuit  ruina  illius  magna. 
-  Grcg.E^cchiclmagiftrorumlpecicmtcnet,  Dodlo- 
tquippc  idudi  fibi  laterem  fiimunt,  qua  Jo  tcrrcnum 
cauditoium  vtdoccanr,apprehendunt .  Qucmlatete 
canilcponunt.quiatotaillud  follicitudmis  intcntio- 
..cuftodiunt.  In  quociuiiatcm  lcrufalemiubcntur  dc- 
rcDere.quiaprxdicandocurantterrcniscordibus,  quan 
-.  tatfupcrns  pacis  vifio.dcmonflrarc. 
"  b  ftord  .Grcg.  iTtedicator  obfidioneordinat,cum  pcr 
latli  adinonitionis  vcrba  fingulis  virtutibusquazvcl 
qu)usmodisvifiainfidiantur,oftendit. 

5rcg.  Dclcripta.n.lcrulalemlntcrrcnocordcprcfum 
pt<lupern2Bpacisamore,tentatioacrior  infurgit.vn.  Fdi 
actitns<.dJLruitutem  b  iorxoaraatiirnain  tuam  aittutaiinnes. 
c  ^iKstioftfs.Hicr.Qu^malamunitacontramcntem  ve 
niat.vtvitiafub  virtutumlpccicleabfcodant,  &c  in  alto 
fe  (lendant  pcr  imagine,cum  fint  in  imo  pcr  actioncm. 

d     Ec 


gts  ^fiy>i'^rurri.  F.t  po 
nesarie.  Aliquando 
cnim 


Gngulaviti.i 

hincinde  mentcm  fcriunt,  quce  in  gyro  a  prcdicatorcpo 
nuntur.duinolknditquamblandeluxuna  percutit.qua 
aljjcrc  impaticnria  occidit,  &  huiufmodi. 
e    £s  tu  ji:  *Theod.  Docctur  fore  vt  prxfens  Deus  3c 
qu.-ccontraH'crolblymaficrent,iTitucnsoia,  nullacos 
prouidcntiadignetiir,fcd  qaafi  muro  qiiodam  fcrreo 
cocicitus,ncqucccraercqua:  fiantncquc  fibi  fupplicates 
audcre  videatur.  Hecautcm,inquit,f.icito  fignum  dans 
hisqui  obcdirc  tcnuant,&  didis  recugncntpl-r  res  ipfas, 
Grcg.Fcrrum  fortemetallumeft.In  iartagmccibus  fri 
gitur,  pcr  fartaginem  ergo  fcrrcam,  fpiritualis  Cfxli  for 
tis  frixura  fignatur:quidoiCtoris  animam  frigit,quia  val 
decruciatur,dum  videtinfirmos  xterna  deferere.tempo  p 
raliaquxrcre.  vnde :  I>'<,«  infir.  c?  e.i;o  nun  i',f.qt;sic.  &e.  Ita  i.Cor.n.g» 
lauUiscontravitiaardcbat,  fcu  Virtutum  alimenta  cx 
fua  aftiiclione  parabar, 

f  fefpo.  .iw.Grego.  Vtfi  audireisquidoccturnolucrit, 
doftor  tamcn  pro  zelo  quem  cxhibct  rcus  no  fit.vt  fccii- 
rus  fit  in  die  ludicii.NuUum  Dco  maius  facrificiu,quam 
zclus  animarum.vndc:Zt/«irfo.(a.('to.w.Indepr9Cipitur,vt  pf^j  ^g  ^ 
fimila  olcoconfperfain  fartaginefrigatur.i.mundamcs 
per  lanfti  ardorem  zcb  cremctiir,&  charitati  mifcricor-  £cd.7.c. 
dia:  mifccatiir.quiE  in  confpcdu  Dci  ardct  &  lucct. 

4^  Et 


NICOLAVS  Dt  LYllA.  CAP.  IIII. 

!  TjT  tu  ^'i,Voitquam  def( ripta  ejt  ojjuij  impujiuo,hit  tonfequen 
j^terpointur impofitiexLLktio.Et diuidititr  iuduaspavtts:quia 
praoponnur  ciuilatts ,&  populi  lie^ruHio.  Secu>  Hj  diliruciiunis 
rao,c,  i^.Trirnauahuc  in  duas,  qutapr:mb  dei  itntiaturctutatis 
&'opuli  txieminium.  Sccundo  vtfirtur  &  rtrntdi.mi,' .1.^.  Vri- 
tncidhuc  in  trts,quia  primo  d  cia  dellruclio  pr{dicitur,f  cudo  mul 
tipx  abominatio  in  lerujatem  ofienditnr,  c.  8.  rtrtiofcripturaad 
fr>ofitumreuertitur,r.^.  Vrimaadlm dtuidttur  in  quatuor:quia 
prio  diftrtbitur  ipftus  lerufalcm  obftd'o.Secund6,populifm  vajia 
Map.yTt(ti6,ierre  depopulatio,  i  ap.6.  Q^arid,ditl.t  vafiaiionts 
'>^'i£raito,c.y.VraJi  ns  autem  caput  in  duus  pai  tts  diuiditu  ■ :  quia 
P<ydefinbttur  obftljio  (i'iitutis .  Secundo,exljOi  fequei^s  oppttf- 
I"trms,'bi:Et  tu  lume.Vrima adhut  inauas:quiapnm6  dcjcrt- 
Oiir  obfidiaiiis  rnndits.  iecund6,captiuiiatis  vJintq-iitatistem- 
P'>>bi:Et  tu  dor.Ci^-fa primum  diciiur. 
*  tttu  fi.ljte  modus loquendi fi cqucntcr fit  E-^^chieli.  Cuiusra- 
tiJcn  afjjgnant  doHores  communiter.f.nf  txeleuotione  conternpla 
I  M  0  R^.A   lT~T   E   l'(. 

1  £rt«^.io.qui  dc  terra  formatur,propter  quod  pcr  ip- 
uncorpushumanum  fignatur. 
'f.^t«f/«j.qu(glccundumfcnfum  monlcm  fignatani- 
nr.m  rationalcm.  Igiturin  latere  lcrulalcm  dclcnbitur, 
qandoantmacxiftcns  incorporc  pcr  ptxdicationcm 

con- 


tionis  obituifrereth  r  humaiM  Jragilitatis. 

1     Su me  ti.liLf.ttudum.vt pojjint  ibipret^ahi figur^, 

3  Et  po.cu  m.  VI  vtdtas  ibt  dihgenter  &  aitente, 

4  Et  dclcri.in  co.'.?V/  medio  li  s  tiuit.item  Lerufulem. 

5  ^toc.i.'!  jtitbei. 

6  Aducriuscamob. /«c?Vc«w/f««W. 

7  Eta;di.mu.<.  dijtrtbes  ftmilitudincm turrium lignearum ,ex 
qu.iri'>njiini-niiute  videi tnr ab extvailia qu.c fiuntin liuitate. 

8  Et  compor.  ag.  /.  dtjcnbtsporiatotts  terr^&liv^norum  ad 
imfl  •  diitnfniatJ. 

9  Et  da.con.eam  C3.i.defciibesacies  armatotu  oppugnates  ta. 

10  Et.po  d^nci.ii' fti ibts.Sunt  autern  aiittes  iigna  viUin»a  in  ca  Ariete«. 
pi  e/  iiuia,ttm  qntbi:S  irnpi  llitur  murus  ad  cadendum,  &  licvidc 
tWtijtod  itlcLier  erat jatis magntis ,vt pofient  in  eo  dcjciibium- 

nia  i,ia:tamcn  in  paruisfigwispoJJMnt  muUa  dcjtribi  injatispar- 

iii,fpacio. 

1 1   Et  tu  fu.  ti.  Vcr  hoc  dcftgnaiur^  quod  Deut  ad  tnifcrandum 

tion  iel;ji(iri  it!'iat-'ryi  fii  obltlJam.  ^  Et 


contradiabolum  \ututibus  mumtur. 

5     tt ./■  di.aiiAtrf  eam  obii. i. ordinandam  dcnuntiabis dc- 

monum  impugnationcm. 

7     Eiudficbisinu.cr  t'jmpor.aggi\l*^:r  ifta  fignanturvaria 

machinSmcnta,quibus  diabolus  vutur  ad rationalcm 

animam  capicndam. 

t  Et 


riir 


Gloford.&NicoIaideLyra        ni-. 


aeg,,.    b     Eirirf.rmi«.Hicro.SubPhacca:fiioRomcl,xqu,re 
cnauit  in  Ifracl  annis.  »o.  pcrcuflb  Phncca  hl.o  Manahe 
Lmino  fuo ,  Thcglathphalnafar  rcx  Aflyriorum  ccpit 
Ahion&Gabcl,& 
domirni  Maachani 
&  lanoc  &  Ccdcs 


ratuspridinam  rcccpitlibcrtatcm.  Fiuntqucafct 
Qnno  Darij.vfqncad  cxrrcniu  Airucti  annum:ann 
&  mcnfcs  4.  qui  additi  fupcrioribus  annis  2^4.  f:, 
annoS  5X9.5C  mcnfcs.4.  SiniUra;  partcsdclcgantui 
li.qui  finc  tcmplo  &  notitia  Dci in Samaria  fuit.  D 

Indx  qui  in 

.  tAliqaandoreufriuj  rg-ndo. 
b  TH:ero.ScueriiMisindiciumcl>,fc:cimJucu  illud  :  Vulins  autem 
doininirupcf  facicntcs  in«'a,vi  |irr,1jtdc   eira  ire  nof;in  corum. 


oc  lanoc  «  v.<cacs  ao.n.n..up..  w...c.uc., . -,.  ,.^...-.^^.-. -.-■  ^ -^ 

&Afor&Galaad&  a  rerumintcrtc  &  interciuitatemr&obhrmabistacicmtua 

Galilza  &  vniucr-  a  iL»|uei.,tentat.onjiiicu.uniitiinoaendf»,vtquanioiiind.oi,  unto  yigiljntiot  viuat 

lhali?iTranft£lit     ad  eam:&  erit  in  obfidionem,^  circundabis  cam:  Signum 

^ucm^^^n^ir  i?  ""  cft  domui  Ifracl.  Et  ni^dormies  fuper  latus  tfium  finilti um, 
"'    '  ^'      "'■■"     5iponesiniquitatcsdomusIi'raeliiipereo,  numerodie- 

i  j  .^  ijclt,  lip'>ta'.><t  tipl.uiiaieaicotuiu. 

rum ,  quibus  dormics  fuper  illud :  &  t  aflum  *.s  iniquita- 
tem  eorum.  E^^ro  aucem  dcdi  tibi  annos  iniquitatis corum, 
numero  dieium  trecentos  &  nonnginta  dies ,  &  por- 
tabis  iniquitatem  domus  Ifrael  .   Et  cum  compleue- 


l'frael  Otcx  filius 
Efaannisnouc  ca- 
ptu(q;cftcum  om 
niSamariaaSalma 

♦-  Rcg.  I7J.  nafar  rcgc  Aflyrio- 

rum,&  transiatus 

cftIfraclinE!am& 

"  arbor  iuxta  fluuiu 

Gozam,inciuitatcs  _      _     _ 

4-Reg.'7.c.  Moedorum  Scxto  autcm  Ezcchir  rcgis  anno, Hcut  Rcgu 
narrat  hiftoria,captus  cft  Ofcc.a  quo  U  (upputcmusquot 
annislfracl  inanguftia  fucrit  captiuitatis  a  fexto  anno 
vfqucadvigcfimumnonii,  totcnim  Ezcchias  rcgnauit, 
luntanni  i+cui  fucceitif  Minancsquinqua.vntaqmnq; 
annis.  Poft  rcgnauit  Amon  annisduobus.dcindc  lofias 
annistriginraduobus.poft  loachimqui  &  Eliachim  an- 
nis  II.  Indc  loachin  qui&Icchoniasqui  (tatimduaus 
cftincapriuitatem.proquo  rcgnauitScdcchiasannis.il. 
fubquo  capta  cft  Icrufalem  ,  tcmplumque  dcftruaum: 
Fiunr  itaque a  prima captiuitate  Ifracl  que  fuI->  Phacce fa 
aacft,vfquead  ii.annum  Scdechia;quotemplumdcfo 
latum  eft,anni  1 54.  A  fccundaquadocaptuscft  Ofca  & 

Aiini  defola  omnisSaniaria  fubucr(a  anni  i  jvFucrunrque  annide- 

uomiteixpli  folationistcmpli  10.  Qui  additi  primxcaptu)uati,faciut 
annos  2  34.!^  (ecundocnim  anno  Darij,  tcmplum  cxtru 
aumcftfubZorobabcl  &  Icfu  faccrdotc  magno,prophe 
tantibus  A2gxo&  Zacharia,quiregnauit  annis  \(>  vno- 
quc fublato,  adduntur annicius  55.  l'oft  qucm rcgnauit 

tMarar«.    XcrxcsfiliusDarijannis 20.  Poft hunc Arrabanusmcn- 

C  flbus7.&  Xerxcsqui  &  t  Macroceirannis^o.  PoftXcr- 

xcs  menfibus  duobus,&  Sogdainus  menfibus  y.Cui  (uc- 

■tMcmor  Da  ^^j^^  Darius  cognouieto  Nothus ,  qui  rcgnauit  annis  157. 

ShaJ  b    Poftqucm  regnauit  Artaxcrxcs  qui  &  t  Mcnnon  Darij 

*'   &Pharifatidisfiliusannis40.quiab  Hcbrzis  Affuerus 

dicirur.SubquoMardocha:i&  Ellhcrnarraturhiftoria, 

quando  omnispopulus  ifracl  dc  mortispciiculo  libe- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

♦  1     Et  obfirmabis.  refpicicndo  eam  quafifactetorua  &  irata,  in 
fignutn  ijHod  Dim  e(i  ei  iratHsimplacabiU  ira,ideofubdttur, 
1    Signum  cft  domui  Ifraei. '.  omnia  qux  ditUfunt  tibifunt 
figna  ( bfidiunii  c?  dejlruciioois  lerujdlcm. . 

3  Et  tu  dormics .  Hic  conf^ejucnter  ponitur  captinitutis  tcm- 
pKS,  lecu''dum  Laiinos,  &primd  quantum  adcaptiuitattm  dicem 
tribuunt,qux  vocantur  h:c  domm  lf>-ael,cum  dicitur  :  Et  tu  dor- 
mics  fuper  latUS  tuum  finiftrum.  Ver  quoi  d:(ignaiur  regnu 
dtum  tniiuum,(^uod  a  principio  rccc/Jit  a  cuttu  diuiuojub  lerohoam 
rtge  primo  quifecit  ritutot  aurevs  j."  f'.;.i2. 

4  Et  poncs  iniquitaics  domus  Ifracl  fupcrco.  Etperini- 

quitaus  mteUiguntur  hic  pcena:  pro  imqwtatibus  tnfiiH^. 

5  Numcrodicrum  quibus  dormics  fupcr  illud.  f.fuper 

laius 


&  rcligionc 
notandumoi; 

1  alterofitpoc; 
cantium  in  , 
virtutis   cxcr 

2  Quod  autcn! 
prophetc,hic. 

3  cft  paticntib, 

4  quos  annos 

5  banifilijLab, 
cobcrantquj 
pauci .  Ncc  I' 
autcmin  fup 
varictascft^. 
fitatc  meritoi 

6  in  rctributio: 
noruni,agni: 

tcra,&  hidiin  finiftra:vndc:  Cor fapicniis mdexierac, 
i  ittem  llntti  in  linillicJ. 

•J«  Thcod.PoftSalomoncmrcgnantcRoboamc 
(\int  duodecim  tribus,  &  dcccm  modo  Ephraini,i 
Ifracl  vocabantur.Iudas  autem  &  Beniamin,Iuda 
bantur,  vcruntame  vnuscrat  populus  ab  Ilraclc  & 
hamoriundus  Quarerantum  de  vnopopuloqua 
ratim  dixit,eadcm  rurfus  coniunxir.Cum  enim  tr 
fetccnnim  quinquagintadicslfrael,  &  ludaquad.- 
ta,  rurfus  tanquamdevnocorporevnaquecogna 
locutus  .cumccntum  nonagintadiebus  coniunxit 
irinaafquc  rurfus  diuifit  &ait,  Dormies  Juper  tatu. 
trunhi?-c. 

Hicro.  Quiautcm  volucritcomputareaprimaL 
uitatc  quaefada  cft  (lib  Manahe  filioGaddi  regcl 
qui  regnauitin  Samariaannis  lo.quando  Phul  rcx 
riorutn  ab  Ifracl  mille  talcnta  arj^enti  in  rributum 
pit ,  &  poft  cum  alios  duos  annos  Phaccc  quos  reg: 
in  ifraciinucniet  2i.anno  Anucricompleri.  jpo.a: 
quando Efthcr  fuit  hifloria,quod crcdibilius cft .  N 
enimfinitoA(rucriimperio,(cdeoadhucrcgnantcl 
fcruitutis  iugum  abiecit. 

^  Theod.Maiorcratiniquitas  illiuspopuli  quil;, 
vocabaiur,  qui  cum  penitus  a  Dco  dcfcciftent.modi  i- 
uencas  colebant,  modoolsgcncrisidolaadorabanil- 
circoillisccntumquinquaginta  dicsdefinit.  Iuda<o 

4>qi 


latiis  ftniflrum  .  Etfulditur  r.tmc^mdierumioo.  &9c. 
ad  drff^nandim  quod  tot  annis  domus  Ifrael  eric  in  captiua 
afficJionepro  inKjuitatib.Juisctot  oiim  anni(vt  dicTn  dcHor: 
fluxcrunt  a  prima  < aptiuitate  regni  deccm  tribuum^quamfcc 
glall)phainajar,qui  cjptiuauhdiias  trib.  curn  dimidia  exifit 
tra  lorda).em,&  cum  hoc aliquos  de itlis  quierant  circa  lor^ 
vfq; ad  annum  .Afjucri ^o.  qui  fitios  Ifrad a  pericido  nwt:' 
rau!t„Aman  &  tilij  e:usj:'ipenfis,vt  Ijabetnr  in  libro  Ejihc! . 
ftioncm  autem  huitts  numei  annirum  per  tempora  regiibic 
to  tx caufa qux polie^i  licctur .Voilea  f.<bditur  tcmpuuapu 
regni duarum  tribwm-.qiod dtcitur Inc  domus  iuda,ci4m di ; 
6    Etcumcompieucrishxcdormies  fuperlatust^ 
Verquoddelighatiii  iegnum  i:,da:quiafirmiusaUlji:fttdomt'.  ' 
lu:  pars  dextera ift  fo'itioi,&  tonge  tardius  reccjjit  a cuttu i 
quam  rtgnum  ifratljVt paict.^.!{e^.&  2.  'Paial. 


MOll^LlTEt{. 
j-  I     Et  obfirmabis faciem  tuam  ad  eam:& erit.  Ad  fignandum, 
quoddiabolus  quicftinmaloobftinatus,  habctcontra 
rationalcmanimaimplacabilcmgucrrS.idcofubditur. 

3  Signum  (}t  do.ij.Czd  hocquod  quilibct  fempcr  fit  mu 
nitus  ad  refiftcndum  infultibus  eius. 

j     Litu  iormiesfup.  Pcrquod  fignatur  cafusdamnatoru, 

Suiponcndifuntadpartcm  finlftram,ficut  dicitur,Mat- 
l.ii.C.Hadi.s  autem  alniijtris.  Ideo  fequitur. 

4  ttponet  iniquitates  domus  ifracl.Qux  peccauit  diuturna 

& 


&  multaidololatria,proptcrquoddecaptiuitateno 
rcdufta  ("ccundum  Hebrxos :  proptcr  quod  fignatp 
intcrminabilem  gchcnna;.  .  , 

6  Et  cum  com.  tex.ho.  Perlatus  dextrum  intclligifi 
tusfaluandorum.fecLindum  illud  Matih.  15  c. ''<"'"' 
dcx.  &c.  Quia  tamen  viram  pra;fcnrcm  noii  rranfcu 
nc  pcccatis.dcquibus  tamcn  pocnitcntvcrc,&con 
tur,ideoiniquitatcsdomus  luda.idcft,  confitcntisd 
tur  ,  &  eorum  poena  tcrminabilis  pcr  numerum  n 
rem.fcilicct  quadLaginta  dierum  (ignatur. 


H 

h 

fi- 
;n 
n 


Ezcchielis   Cap.IlII. 


^cladroginfa.vnnmqncmquedicm  inannum  pofulfibi. 
ji  «^niliwntqiiadra^intodics  Iuda,quadr3ginta  annos  il- 

l5,qiiidccr3ntk'ptuag!nta  annis.DecIaratenini  Dcusp 

jcremiam prophctam,le  (cptuaginta anno.s.vt in  Baby 

;  ic  ilii  d(.aercnt,decrcuifle,l'cd  trigintaiam  tranfierant 

ni.  1  rigeiimo  (i- 

a  n^  njECjdormicsiuperlatuscuumdextrum  fecundo  6c 

i"  '<l^i-,liguiabis  capiiu:i..tcm  >o  uiu. 

taflumes  inicjuitatcm  dciTiusIuda  quadragintadiebus. 
Dicm  pro  anno^diem  inquam  pro  anno  dcdi  tibi.  Et  ad 

oDlidioncm  lerulalem  conuerteris  faciem  tuam:  &  bra- 


1114 


tm  donius  i0,h  ^>,«,ha^inta&{.  Hkron  Dextrila^erisdor  D 
mirioficutannorumqtiadraginrafaciiecoputaturPofl 
tliaclaim  n.qiu  &  loacliim  rcgnauir  filiiis diis  loachim 
qui  &  lechonias  mcnfibustribus.  Qtioregnanteafcede-  4.Res-*4.b 
runticruiNjbuchodonolbr  in  Icruralcm,<Sc  cxpugnam: 

runteam.  Interim 


cidcmcaptiuitatis 

jim  prophcriam 

nrinseflFzcchicl 

ccitcrannuquin 

irnlcchoniaecapti 

i:aiis,aquoviquc 

a.innumrcgniCy 

r;>erl^rcliqui  quadrasinraexplenturanni  ^..^....>....t....,„„rcgmmi:  «abltniitthefaurosdo 

z)omnsf.ftrUtH^t*ur^cxtr.mficmdo:^al[Hmesimqma      niusdrii,&  thclauros  dSmusrcgia;,&paXp^ft  tra^ 

» 


venit  Nabuchodo- 
nolbr&cgrefluseft 
ad  eii  loachim  rcx 
Iuda,&matereius, 
>&  fcruij&princ  pcs 
eiu,s,&eunuchi,& 
,,     .     ^  ..  fufcepiteumrexBa 

byloi^isodauo anno regm fui :  & abfluiitthefauros do- 


NICOLAVS    DE   LYRA. 

B 

«  i: Etaflumes iniquitate.'ndomusIuda.j«'t/J:/.'/;^«<jWiw- 

ptfiratim  pro  eiui  intcjuiiarc  ihdMeiiciani. 

2  Quadragin.di.lJ«oi«w<  {igtirjuatio  jtibditur  cum  dicitur. 

j  Diem  pro  a.'.  qi*vt  diebus  dornnesfupcr  la:us  tut,m  dextiJi, 

toinnis dinabit  c^ptiuitas  dom^s  luda :  Tut.n.auni  vt  dlcniit  do- 

lii!Spr£di8i  ,ft"XerHnt  atranlm^gravone  loathim  j cjia i/iepit 

iUciip!iuit4s,vjtj;  ad priviT,  umti  Cyri,<fi*i  dedi- populo  Ucenii.irrt 

trmdi.Et  dictiur  hic  i'j:Die  pro  anno  dcdi  tibi.i»^  captimta 

te.duplnis Tfgni.  DijlrHcin-ut/ri  Ptro ^o.tnnorum inius  jrCH,id4 

caiuitatisper  timp^  rt^ii  omito  iicni  (f^  prjeteiie  is.Tum  (j',14 

yf^nedidu^io  d-ffu t^  point^r in _» '.  £ ^chiilisjHpfr locum  iJiH: 

aduam  qudibetpottii  recur/cre,  qma  inucr.inr  i^njji  vbiriue.  Tii 

ijit  vtra^jHedtdHHio  vtdsttr  m  ^iiij  iibisdtjco'dae  i  diCtis  com 

mibus  Hebr.torHm  &  Litinornm.  Prima  i<i  hoc  quod  dicu  capti 

uitmtc^ni  Jjrul  irrmt,>aiam  tnnpore  .yfjjuerif  cum  tamen 

onts  Hcbrxi,  eJ*  la-ini  pro  mxiori parte  dicant ,  qnodillaca- 

ft^uSHonefi  aUl-uc  j  liitii:(ed  aihoram  fuerunt  Itberatidperi- 


mnonpoj},,,tcompHtariintemporcii,dicisfcque>.tis.f.lcpthq^,i 
I4dicmit  populum  raiitum  fex anm ,  5-  iUeo  accipiuntur  hic  ii 

<^»»imq.nbuspopul,sfuitrtneiui:cc,n4q.,osieprheiudivaua6 
ar.msMcihH7.^„alon  lo.Abioni.c^ h.echxbemur,M.  ,->   ^ 
Samfon  zo./«c/..  ij.Et.^o  i.^eg.^. cmj.:a,-IJit S.mncl. 'fii  ant'^  ^ 

^>>n'rm-:.hu.clJaci.nta^:nosiS7-6-rnhab.miis8.annotfupeY 
fiuos,  qiii iic  ratt  .nabditer  p,^f„nt  ufindi :  tcri  enhn  jcripturadi^ 
cat,quodomnis  lir.iflfurmc.ms fH:rit  in  eoho  If.^ih  a  Cdeorie  ap 
plii anio  lUui ad cultiim  id.jLrum,tamcn  non  duii.niihd  ImfHerit 

irri'ncdiatc'po[tn,ortemG:iconis,feif:rttfl*Kermtifii^.annian 
t^  ve.  a.iqiia  pars  eomm.  Item  aliqumdo  d^m:dm  annus  vel  winot 
pars  vitus  iudics-  pmanno  intrgro  cnmputatur,vt  ciuando  inHuj^i 

t>*rvitineanmT,clpoamediiim:^rtcrec-undmpiuresnidicespor 
funtrefciniifecundiun  vcritatem,ifii  8.  annivelpars  eimm  d  nu^ 
miro poftto  infcripturj:,iec tamen propter h,c  fcriptnra  cdtmetftl 
fum,q'tialoqiiniirfeci*ii:im  communem  modum  ioquend' ,ftcntli 
rex  Pranciacorjnaretur  in  natiuitate  domi,ii:diccrctur  ri^y^na^e  il- 
loanno.f.a„nodominitali:inparchatefequentiincipsretann-<^f- 
tundusfua:  coronafonis fecuiidum  cdmnnem  modim  Iqunidi  p,  0  - 


'  \^   .1         ••      ,     •,  ,     ;:,•;/      L  y^      '^  -j       ^"■'"■"'J""- ''"■•'"'*-""" J'i->""iurncomunemmoduml.(iiii„dip,o- 

t.*t  fnortis,r,ou  a  lu.^o  JeruttHtts.  Simiittcr fecunda  qu^  dicit,  quod       pter  mutat:oncm  numtrationis  fecundrm  annos  domini  Vimcrus 
ammtvr.Hione  loachinvfqiie  aiprtmumarmtimCyrifiuxciTn       aT4iannoniiyi,ii:iit^tit,tnn,..^i,.^.:..^:^:.  j.^  '^  ^ 


a»nfmtgr.!tione  Inachin  vfque  ad  pnraum  annum  Cyrifiuxctut 
tdm  (\k.\dragi;ta  anni:cHm  ta,nen  fecitndnm  omues  Mcbr^os,($ 
fe\ndm  Lstincs  Jjltempro  maiori  parte  ad  minusjiixerunt.  70. 
(fi.MifecSr/trf. i9./^.jKJ(«i.Cumca:perint  impleri  in  Ba 
boncfeptuagintaanni.vifitabo  lupervos  vcrbumbo- 
nm,(Scc  Stcundum  Hebncos amcn  hic  dij  rib  lut  Pmjusi,,!' 
qkatis, ficut  fonat  litera  vtriujqtc  domis.f.ffati  &  iuda,fpter 
C  qim  vtraqiie meruit  captiuuri.  Lt  atcipitur  bic  imqnitas  iioiaoiiis 
qii  esl per  idololatrian>,cir  qu£  rcfpitit  tommunem  popuium  :  & 
mtmum  perfonam  fiiigularemimquitas  autim  in  .Jia  diino  Ifr. 
dmMiannist,ecentis  nonaginta,quorurn  l.:\Ki.ciipiur,tni  d  primo 
mlcroboam  quipeccauit  idt  peccarcfecn  tfraei  in  vituiis  aurcis 


aut  annoruiwquitatis  domus  ludaincipic  d  t.mpore  M.-.naffer-- 
gis  l'-d£,qu:  h;yr:biliter peccauit,  &populumpcccarefecn,oont- 
dordola  iniepio  d)mi,ii,vtl}alietur ^.i{,'g,z  l .proptir  quod  Jcnten- 
tia  d'.mnu  defnura  capiiuit.Ue  pnp  -li  afcn/fitur  pnca'is  MaHtf- 
j^  ^.Vye'i.zj.vbidicu:  Verunfamenocflaucrrusdns  ab  ira  , 
furonslui  ,quoiratuseflfuroreiuscotra  ludaproptct ' 
irritartones,quibus  prouocauerateu  ManaQl-s.  Dixitita- 
quedon1inus:Etiam  ludam  auferam  a  facie  mca.  yeyrm- 

tariimijie  Maiia[ltspan!!utt,&  pojteafdelitcr  regna,tit,& Idoio. 
lania  ahjiuiit:  propter  quodtvtum  tempusfuum  nonponiturin  pec 
cato  ltida.:Jed tantu  i6.anni prmi,&  duo quibus yc^nautt  .Ammo 
pcljimus,cuijuccelfit  Io!ias,de  cuius  tempore  nil}iipor,Hur,qu,dfult 


Ttrequentcr repctitur.i.lieg.&  4. rjque  ad  ,.oiium  annum  Ojc^,  Jauci-ffmus cm luccef},rnin  duo Jiiii eius  ^aide  maiiloacilim  &  St 

qmim  populo  re^„i  IJraet  tu nc  captiuatus  Juit per  regem  ^fiy-  dechias,&  qmiibet  i  i.anois  rcgnauit,  &  ifli anni rmul  iuxHi  ra- 

ritum,  q„orum  i^umer^s  fic  dcclaratur.  Itroboam  enim  regnauit  cnmt  ^o.De  tempore  vero  loacfjaT  &  lechonix  niljii  Ponitin  lcet 

artsyiviiiniuobus.vthabnur.i.RfOA^.ViillcumJ^radalid^ob.  f,...,i«,  ,„.,1;  .rn.  ,^4^1..!.. ;.,..;.;..  ^         L    .. 


aris  rigr>iiiiuobus,vthabetur.j.l{cg.r.^.  Tofl  cum  't^adab  d'tob. 

a>h  i-l^fg.dciimcq.-.into.Riafa  viginiiquanwr,liia  duobus,Zumri 

miic^m  fietit:ideoi€mpus  eius  computatur  Jub  n^^t  frqutniyfM 

(eidmri.^,juiregnau!t duodecim annis, yfchab  vigii.tiaiobui.H.tc 

hOintur.-^.^cg.xe.Qcijo^iQas  duobus  ^.l{cg.2Z.luram\l..^.!\cg. 

i-hH2S.annis.^.l{eg.io:loacl)a7l  ij.loas.l6..!^.'{^^.l<cim  ter 

ticlcroboam  4 1.4.%^«»/ 1 ^.Zacharias,  &  SciUm  jfx  r„ctijibtis 

taium ,  ideo  ternpus  corum  computatur  cum  fequcnti.J.ManalJcn 

1'iregnauit  decern  annis.lPljaceia  duobus.Vhacee  20. /w  Ijabemr 

^■eg. 1 5.  Ofcf  nouem  quia  no>,o  anno  captus  rn  Samaria  cum  po- 

fu  Juo  duBus  (Jl  in  Sfjynos 4,  f\rg.  1 7.  &  ifii  wmi  fimul  iunili 

fi(t,it  numerumjupradicium.  ^4nni  vero  l^^f.iii^idejiciunt  deto- 

talmmcro.f.trccentis  nun.tginta  accipiu7,ti.r  de  lewporc  iudii  um. 

f<:icet,aprimoanno  ^bimtiech  vfquead  vitimi.mannum  Eir.  di 

tnrenimludic.B.  qubd  Gtdeon  ex  ornameniis  nureis  fibi  datrs 

dpiBoria  liabitadeMadianitisftcit  epljod.-.vifirm  facerdotAe, 

ifubditur  ibiien:  Fornicatufque eft omnis  Ifracl  in  co: ir 

lMiiciumft,uibidtm,iJlaJorn.citio  nonfuit  viucite  Gedco,ie, 

1  i  nonfuit  ephod  ad  cuttum  idUoiatriuJei  ad  Dci  cultum  in  do- 

^'P"^pria,ficut  diaumfuit  ibidem.  Poft  morte aiit cius  ols 

J  ael  fotnicatus  efl  in  ilio  ephod.  vti  ndv  eo  m  cultu  laoioru 

^■^^'rn&Miarotb,ficutibiaimjubditi4r:&  hfcforr,icatin  dura 

" mi  "^ lepus Samueiis,qui dixit pnputo If. i.l\c^.j.a.VTXp3. 

r:ecordaveftradt^o,  &  fcruite  illi  foW. EtfuUttur.hb^iu. 

1'unt crgo  fihj  in-ael Baalim  &  Aftaroth ,  &  feruicrunt 

0  mx.lytmerusattem  annoi  umfic  accipni,r:Mortuo  Ccdcone 

'^meltch  mdicauitpopuinm  tribus  aimis.lnd.o.oofl  eum  Thoia. 

.latr  ziiudt.io.Et  ibifubditur,  qubd  poputus  Ifratipofi  mor- 

« loir  ajjiiciusfuit  per  fiitos  ^mmon  &  Vt/mhi,m.  i  i.annis, 


fucrint  mdi &  idciolatrxujuia  quitibet  eorun,  rtgnauit  taniTitrib. 
meiifibin  ,&  comput.7nt1.ir  iMmpore  aiioruni.yidetur  mihi  '.anie, 
quiHl  vtriq>te exp'>fi:io,ii predicif:  addendum  fit^  ^io.iitsin  qur 
bus  E{ci  b'fl  ia: uit  f.,pcr  latutfimnrum  &  dcxtrumjuerint  ii^nn 
icmports  obfid-.mis  kruj:,lem,quia  in  textu  dicitur  pufl  pr.tctptTi^ 
dtiia'i.iiacenti.r.Et  tonu.-ites  faciem  tuam ad olifidionem  leriijaif. 
OitodficpjtrJidtciurarr.ityufaiemfuitobJtJJad  Chaidxisan„o  ^e 
drchi£  c).'lccnn'j menfc xo.iie mcnjis: (r captafuit  anno  I  \.,tdr- 
chi^.  mfnfe  4. ;t,no die  menjis, vt  hahetur  lerem. ')2.&  Jic  d  prir,ci 
pio  obMioms  vfqa-aifi.tcm eius Ji^xuannus integcr,^- qi:ifi,iue' 
menfes,&  2S. ues. E^^^ixhid auiemdormiuit fiipertatus  fuumfim- 
Sinim  j 90.dicbi,s,&f"per  dcxtrum  ^o.d.(bi:s:q:ti  ftmut iu.iciifa 
ciu>it^i0.di:s:ciuorur,;  3  6$.faciuni  vmmannum  integrum,  &  re 
mantnt b') .dits  qui faciunt  dwis rnenfcs  Q$  fexdies:  &  ftc  lemp;,s 
obiid:onis  lernf.iiem  rfque  adeiuscap  ionern  i'Onexctdit,  timp'4S 
doymitionis  pyophccv  J.,ptr  vtrumqneiatiif.-iiji  in  tttbuf  mcjihus 
&  ii.htbus.Lt  rarionaJjiiiterpoieftdiii,,jubdta,ifj  tert,port  fuit 
i>itcrri:ptaobftdu>:c]uia  Cluid*iandicntcs,qi,(>d  ^evyprtj  vcnitbat 
in  auxttitirn  lmt.tt,rum  rrliqueruntobfidmr,vtob>,'iare,Hcis,(p,i- 
bus  fw/^aris  ad  cbfidioncm  redierunt,vt  habttur  lcrem.^y.&  m  ta 
li  rcctjju  ub  obfidione  &  rcditu  tanti  exercitus  benc  fiu.xcrttnt  t.ts 
nnrifs,c;  2i.dres,&-ftt  habctur propofttum,  fciiicet  qnad  tempus 
obfidionis  lerujalem  ipfaJimU ,  &  tempus  dorrnitionis  prophcta 
fii  runtcsquaiia.  ronfcqi.cnter  reditfcriptura  ad  dejt  riboidum  obft 
dioncm  Ierul.'!im,ium  dtcitur. 

4  Et  ad  obfid.  Qaafi  vuitu  irato  refpiciendo  Ierufaiem,& per  Im 
notandurn  iram  Oei  contra  ipfam. 

5  Et  brach  i  u  m  tu  \.im.ideji  extenttm  ad  defignandMm  commi 
nutionern  vindtcii  Deijuper  eam, 

*tEt 


1 11  j         Glof ord.  &  Nicolai  de  Ly  r  a 

S  ftuUt  o5m  Icrufalcm.  &  ofs  principes,  &  vniucrfcs  for- 
A  tcscxLTCitusdccem  niilia,&omncmartificcm&4ndu- 


\\\(. 


t  Junum 
j.ETurs  /(C 


cx  faba.Atquchuiufmodicibus  argumetum  cftinop 
&  pondusitem  indigcntiam  fignificat  Scmel  enini  d 
forircUclistmpaupcrib.  quocapto  ngnauitSedcdiia.  inq-iir.comcdcviginti  fidos.qtresvncias,  &pauloar 
annisii  fubquocaptacftvrbs.&  tcmplumdcftruatim  plius  inrupcrconficiunt,  vt  allcrunt  iiiqmpoadcra  \\ 
cuius  foiiiudo  vfqueadfmDanjannum  pcrmanfit.lci.  &  mcnfurasdiligcmcrperfciutati  funt. 
annis70.Tr.ccfimo  .„  ,       ,  cEtfm,,u\Ap, 

chiu  tuii crit  eiccluin,S>:  piophctabis .iduerfus  cam.  Eccc 

»5^S'.  vlla  cfutiatum  lo^uio  fpctctur. 

circuclcciitcvincull.%&:  notecouerccsalatcretuoin  latus 

«Ali«altcruin.  »fAll|  conclulionis. 

aliudjdoncc  complcasdics  obfidionis  tux.Et  tu  fumc  tibi 
frumentum,&:hordcum,6^fabam,  &  lentem,&  milium, 
&::  vicia:  6^mittescainvasvnu,&:ficicstibipanesnume 


autdcfolationis  ic 
pU  anno  Cyrus  rc- 
gnauitinPcrfisfub 
ucrib  AlUagc  Moc- 
doruregc.hiciuxta 
Kaiaso.  fcrmimi- 
liadctribu  ludarc 
mifitinlcrufalcm, 
&  vaia  tcmpUqux 
Nabuchodonolor 
alportauit,&  cxtc- 
ra  qu.-e  narrat  F.ldr. 
Siciit  igiturmx.tri 
bubusaPhacccfub 
quo  Thcglatphal- 
Dnafar  IfracUtarum 
multitudinc  vafta- 
uit.vfqucad^o.an- 
nu  AUueri  fupputa 


Oc    VlCia:  CX.lIiln.ca  i;a  m  Vtib  viiu,ui.iciv,n_.'>Lii-»i  ^ain»oiiuiin_' j 

ro  dieruquibus  doiuiiesfuperlatustuu.Trecctis^rnona 

«•".^afi  ilicjt;  Qui  inagismoiiem  ptohbcai  'uaai  vir.-!.  pisbcji. 

ginta  diebus  comedes  iUud.Cibus  autetuus  quo  vefceris,  5 

»»Avefi>eri.f..f.iueaivclperira,a!tiiT>3l;ab»mi\ininnuin  i'  te  I  geuPdain  puunt. 

erit  inpondercvigintiftateiesindie.  Atpcvfcjue  adtps 
comedcs  illud.Etaqua  in  mefurabibes,fextapartehin.  A 

f  ttJ  l.fiant  licui  fubcii\t  iciushoniacr  is. 

tpe  vfque  p.dtempu-^bibes  illud.Etquafi  fubcinericiiihor 
deaceucomedss  jllud:6<fikrcore  \  quod  egrcditur  de  ho 


7 
8 

9 

10 

II 


Lae.tj.b 
Prou.f.d 
Iaui.ii.f 


musannos  }9^-qn 

vniucrfi  ludaici  popuU  pcrfccutio  mitigata  cft.  Sic  d  pri- 

mo  anno  Icchoniic  quando magna pars  Icrulalem  tranf 

lata  cft  in  Babylonem  vfque  ad  primuoi Cy ri  regis  Pcr- 

farum  annum.qui  dcfolationis  tepU  A  tricefimus,  fup- 

putantur  anni  40.fub  quo  ludxorum  relaxata  eft  captiui 

tas,&  Ubertaspopuloreddita. 

a  £tce  </'t/<>/.Hicr.Alia  iuntdomini  vinculaquibusliga 

mur  in  falutcm.  AUa  diaboU  quibuseuangelica  muUer. 

I  S.annis  ligatur.  vndc:  i-«  .A  -j  [ectatcruf  o.im  quifijitf  to?.. 

/fm;vji/tt»-  ,quem  fokiit  dominus  in  typoLazari  (ulQtati, 

qui Vafcijs  &  inftitis vindus  in  fepukhro  iacuit. 

*  Thcodoretus.  Oportetenim  ipfos.cxhisqucemedi- 

taris.percipcrc  nuUam  fe  veniam  confccuturos,vt  reuo- 

ccntur  in  patriam.  Quarc  dccct  te  dcfinitum  iUud  tem- 

pus  ita  in  lalus  vtrumquc  incubantem  dcgere,  vt  ne  mo 

ucaris  in  aliam  partcm,  quo  ipfi  latamcontra  fcfenten- 

tiamintelUgant. 

b  £t/«(/«mf.  Hicron.ficutinfamistcmporenonquaeru- 

turdeUtix,  fcd quomodo  vtcunquevcnter  farciamr  Sic      pafcitur,vtqui cibu  non  inucnit  inllracl  nationun. 


Hieronymus.Nc 
.dumautcm.quij 
iuxta  numerfidl 
rum  finiHri  latcii 
^90.l"ubcinerici)  j 
nesfiut,  quip- 
gulos  dicsc(i 
tur,  &dcp,! 
dcxtrilaicri.s 
notacctur.  i 
occultcfigni; 
nocirccaiidci 
nam  pcculiar 
puU,  vc!  pccL 
fi  notitiam  D 
beat,&  eiuso; 
Ugione  vcrion, 
nodifccdit. 
d  tt  aqiu)n.  I 
nymus  . 
tem cibi.aqux  auget  ftcriUtas.  Scxtam  cnim  p.; 
furxHcbraice,(ciUccthin,iubetur  per  fingulos  diab  y 
re.  Porrohinduoscoros  Atticosfacit,duos  fciUcct 
riosItaUcos ,  vthin  fitmcnfura  ludjMCi  fcxtari)  n. 
quccaftrenGs,cuius  fexta  pars  facit  tertiam  partem 
tarij  ItaUci. 

Allcgorice.Iud>tipoft  offcnfam  Dei  vfquc  hodi. 
cinericiospanesmi(ioscomedunt,frumcnto,hord 
ba,lente,miUo,&  aucna:quorumalter  hominum , 
iumetorum  cibuseft  Quiacnimcreduntinvnun. 
habcntaliquid  frumcnti:qui"a  verofilium  ncgant. 
deofrumentorum  pafcuntur,  &fabisquibus  vcni. 
flatur,  mcns  opprimi  dicitur.  vnde  Pyihagoreis  ell . 
dcicflabiUs.  Propterlcntcm  Elauprimogcnitapcr. 
Milium  ruflicorum,&  agreflium  &altiUum  cibu 
Vicia  vero  fine  auena ,  &  olcribus  bruta  paicuntiii 
malia.  QiiodEUas  fugiens  Iczabel  iuxta^o.fubcinc 
pancminuenifledf ,  pcnuriaifignu  eii:vnde&  ac( 


yjfjnf. 


Q  prophetaomniacofunditin  vnum  ,  facitque  ?9Q.pancs 
quos  comcdat  pcr  fingulos  dics ,  qui  habcnt  viccnos  fi- 
clos,idcft,ftatcres .  Siclus  autem,ideft  ftater  habct  drach- 
mas^.  drachm;eautcm8.Latinamvnciam  faciunt,ita 
vt  vnus  panis  dccem  vncias  habcrc  dicatur,quo  trahitur 
magis  anima  quam  fuftcntatur. 
*  ThcodorctusPcr ca qux facerc iubcbantur.futuram 
docet  lerofolymis  famcn.Q.uarc non  ex  tritico  taniu  pa 
ncmconficac  iubcbantur,(cdetiamexmilioex  fiiiginc 

w  ex 


mundarum  pafcereturalimcntis  Lexquoqucquai 
gunt&nonintclligunt.fubcinericiuspaniseft,  &t 
tushumano  ftercorc.vnde  Paulus,^Hc><i  tegs  &  objen 
ni s  ceiimoniarutn  habit  quajijieuor .,  yt  Chr  fium  luoifacu 
■*  Theodorctus.Panesconficies,inquit  cx  hisom 
fcminibus.ficuti  coniueucrunt  hordeacci  conficip.: 
Etmatcriaignis  adpanisconfcdioncmhumanuiii 
cus  fiat,  vtindicercturinquinamenta,quibusinicr. 
tespolluendifint. 


Diuibo. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1    Et  propheta  aducr.cam.T'»'t)'/'tt«//<i'»(/o  ciusfuhuerfioncm. 
.*  1    Eccccircundcdit  tcvin.»wo(/o/«/;M(/.t'?o. 

3  Et  non  tc  conuertes,&c.do.com.  dics  obfi.  tuz.  ideflt 
reclufionis  tndomo  tua,quorum  mmerus  fuprdeUpojitus,  fcUuet 
j^o.G^  itTttm  40. 

4  Et  tu.fu. /iic  confetjuenter  defaibitur  opprefp.o  famisfecutura 
tx longa  objidione  IeruJaUm,ftcut  habeiur.^.l\cg.vlt.  e>  defcribi- 
tur  hic  per  cjuandam paraholam  qu.ii primo  pmiitnr.  'ii-cundd  expo- 
jutur  ibi :  Et  dicit.  Circa priinum  diciiur.  Et  tu  fumc  tibi  fru- 
mCMV^m.Talibus enim Jolent  muniri  ctuitaies comrAobJidione. 

5  Et  facics  tibi  pa.nu.dicrum.yc///cf  t  j  lo.pancs. 

6  Cibus  au  tcm .  erit  in  ponderr,ficutfit  in  tempore  obfidionis, 
tjuando  viiiujUa  incipiunt  dtficerc. 

7  Viginti  ftatcrcs  in  dic  Stater  veto idem  efi  quod dimidia 
yncia.vt  dicit  iftdorus  16  Etymo. 

8  A  tcmpore vfque ad  tcmpus.idcfi,dprincipio  icfo.dicru 
yjqui  adfmcm  qualibit  die  rntim  paueni. 

9  Et  aquam  in  mcnfura  bibcsfcxtam  partcm  hin.idefi, 
fextartj . 

10  Atcm- 


10  Atemporevfqucadtempus  bibcsillud.p/;c«</ 
let  die  fixtam pantm  -vnusjextarij .  Quaittitas  hmusjexiai 
deccm  vnciarum pariis pr.tdiiH  non  efi  nobis  certa,  quia  rnenj 
cr  pondera  multu  variaiitur  fccundit  tepora  &  prouincias  di 
Jasiimo  ctia  in  e.idem  pronincia  C  in  locis  propinrjuis,ficutj: 
rius  vini  minor  efl  fatis  Tarifiis  qua  in  villafanHi  Dioiiijii,t. 
tx circunfiatia  liierx fatis patct ,  auod  noncrat  taiita,qwdji 
rti  adcibii  ^potum  cbucnientemipfius  L7ieihitlis:jeUmagn 
ad  temperandinn  jamcm  &  ptm  eiusualis  aiimportio  daiin 
do  viilualia  incipiunt  deftcerein  obfidiomb''S. 

1 1  Et  flcrcore qiiod  cgrcditur  dc  homine  opericsiT ' 
In Hcbrcu hahttur .  Coqucs iUud,  diiiio enim Hibtauaijn. 
ponitur,£quiuoca  ijl  ad  uperire  &  ioqttcn\hubra:i  tiirnen  ■fide  i 
hic  mtltus  dicL  rc,qtiia  in  aliquibus  tenis,  rhi  ifi  dtf  tiiisUgnc  » 
Culbguntur  jiercora  Lotim  dtficca/a  incampis,^  indcfitigtn 
idern  pofjctfiti  i  de  fierconbus  bur/ianis,  fed  efiet  nimis  aborrh  i- 
le.Sic  igitur  a:l  dffignsndum  qualitcr  ludxi  comederent  cibnm  <> 
niinabikm  in  terns  alienis,vbi duccrcntur captiui ,  prtccepit l  s 
prophette , quodfaierct igncrn de fiercoribus  horninum  defnc ;, 
&in  camino  calejacio  itlo  ivtte  caqucret  paucftum.  Sed  qnta  '- 
pheta  hoc  burrttit,dixit, 

♦  H 


MOK^ALITEP^. 
I  II  EtnarccrequodeirediturdehomineopcriiSt&c.Uocfccua 


dum  fcnfum  litcralem dicitur  de  captis  ab  aducrCirij  c 
captiuatis.Ideo  fcquitur . 


11 17 


Ezechiclis   Cap.V. 


1118 


af  Ne  ignorent:'Igiiorant!ienim  folet  mireri»  tempersre. 

a  mine,opcries  illud  I  oculis  coru.  Et  dixit  diisrSic  comcdet 


panc,qui  dc  cclo  dcf.  dc  quo  Ta»em  angetorm  mandncawt  D 
/JOW0.N0  Aegypti/scarnib.fcd  mannxtcnuitateviugtes. 
d  Ecce  tgo  tow.OIs  finiftri  &  dcxtri  lateris  dormitio  &  (ub  Pfal.77a 
cincrici;  panis,fcx  fpccieru  varietatec6miftjo,inopia  in* 
crcdibilc  pr^fignat,  quod  hic  apcrit: Ecce ego  c.\n  ccclcfia 

quoquc  dtis  iratus 


t 


'  a  !c "  Prophcts  no  modo  vcrbis ,  fcd  &  faftis  ^phcti 
,  zaficutEzcchicl  pmecomcditin  ftcrcorc:fic  filij  Ifracl, 

&Ispopuliis  hidxoruvel  vtalijputat.x.  tribus,pancm 

pcuiucomcdet  innationibus,hcctnoncomminctur 

cisiui  i3meie£li,  fedquidetcrrapromiflioniscijciedi. 

{,  a/>j/)j.Hicron. 

jsdi  diii  corrndicit 

in-icrio.fedcaufas^ 

rccit,  imo  dfprcca*    filij  Hiael  panc  luij  pollutu  inter  gcntcs  ad  quas  cijcia  cos. 

b  Ecdixi:tHahahadneDeus.Ecccaiameanoncftpoiluta,  ^ 

alQuiid  iinerftulli>ne  fatguinis  nKuiiui.     b1  Dfiuunibut. 

&  morticinu  ^  laceratu  a  beftijs  non  comcdi  ab  infantia 

mca  vfq;nuc,&  no  elt  igrcfTa  in  os  meu  ois  caro  immuda. 

c  Et  dixit  ad  mc:£cce dcdi  tibi  fimii  bou  ^  llercoribus  hu-  ^ 

TQuod  opere  ftru  Hni  moiiilranit,fermon<-  drmontirat. 

m3nis,&  facics  pane  tuu  i  ccEt  dixit  ad  mcrtFili  hois.ec-  ">■   ^^lH^l  ^*1  fratrcm 
A  ,      .  j^     ,,         •   ■    >       I  \^  t,  1-  5     luu:&fitvwqucdi* 

°  cc  e^o  coccra  bacuiu  panis  in  lerulaie,&  comedet  panem  6    fcordia ,  &  Chrifti  ioan.i,.d 

fnu  in  pondere  &  in  foIicitudinc,&  aqua  in  me(ura,&  in  7    tunica  fcindit ,  quS 

af vetbi  Dc.  b»Doftrina.  8    nccmilitcsin  pallto 

cT^uxi^iii  fperan5:li'i;Ti»nateiiim  njfurKeft '     '         '  -.    -     --. 


tuiTur  hoc  facerc 

noipoilit:&impc- 

traidpetit.&icntc 

tixufteritastepera 

lurQuaerircurEzc 

c*.i  minoiarenu 

ar,/  Olecilarimfc 

fcoocopub:,  ncc 

caftmcorpusfcha 

bfrdicif:autn6de 

bcrmeretrjds  c6- 

mitoDcfcroacuia 
tcftcapollolo.' 

. ..  corpus  cfficia- 

iuruiadh«rermc 

rctri.vnde  ofteJi- 

ttiTjOn  iccundum 

hteim  Jtafuiffcm  rcfcd  figuram  fynagcg«,&  ccclefic. 

*  lieod.Coadus,f  pheralegitima  liiav^ita:  duccnd.T  ra 

lior:  nudans  apcni,acdfio  bcnigno  fuppucat  ,vt  ahoiuf 

fiiqxfifaiimpcraia  runrabrogcr,&  franmcxorauit.Bo 

■  vi.dominus cft  , &  quifupplicii  prccib.  facile  fledat. 
tiim  b<  .Hicr.Lcuiora  f.mala  FrmiTsnamqucbou  ab 
:ani  flcrcoris  loge  difiat  iiDtnQditia^vfq;  hodicquo 
.pod  ludgos  ifta  fcruat  fiii3,vt  no  comc«fat.f  pancm 
;ihun>3noftcrcoic.Ncq;.n.idohsfcruiutnccdcmo- 
[irtenta  vcmi anf ,  fcd  in  fimo  bubalino ,  dum  om- 

...j  roptcrcatncm  (Jt  vcntrcm  &  tcrrena  bornaopcran- 

Xui^ie:i>m  fnmt td^TKuet in  eis.  Nos  autcmcomcdimus 


indi^nosnos  iudi- 

catfuopane,  atque 

vtinafalteinpodc- 

rc&foUcitudinccu 

mcreamuraccipcrc 

&arentclingiiacx- 

trcmusLazaridigi 

tusirrorct,vtden- 

cicntibuspanc&>-  i„f^,    . 

qua  corruat  vnUI-  &,4.d 


Lue.i^.f 


,.-.      .,,  ^      rummis.n  uliismagisin,p^x,moq«infec5fi<fct-.    9      HC  aufi  funt  fcindc- 

angultiabibetjVtdchcietiDUspane^aqUdjConuatvnul  lo  rc.  Contabclcimus  E 

af  ProquibuspMiuntui.      ij 


quifquc  ad  fratrefuum,&cotabcfcatin  ini<]uitatibus  fuis. 


autem  in  miquitati 
1 2  bus  noftris,dum  no 

habcmuspangDei. 
Vndc  lercmias :  Varmli.i.  VulgUS  CCCiefia!  penerum  panem ,  Tren.4.t 
&nonerat(juifran.  Paulusautcm  qui  vircrat ,  &  fcicbat 
Chriftu  pancs  frcgifle  icgalcs  &  dcdiife  difcipiilis  eroga  *'C«r.i».* 
doSjCOn fidcntcr  ait:  Pams  qnemfrangimus  nonne par.&c.BA' 
culum  aute.idcft,  firmamctumpaniscomcdere  n6  piit, 
qui  adhuc  iadc  infantijc  cgcnt ,  ncc  valent  accipcrc  foU- 
dum  cibum.Nihii  autcm  ficroboratanimum  vefccntis, 
quomodo  vit£cpanis,qui  fcilicetcofirmatcor  hominis. 
*  Thcod.Duopcrillapanisc6fcdion5fignificantur.  A 
mefurafamcsin  Icrufale:abimmiidoapparatu  vitadc- 
geda  intcr  gcntcs.qu?  lcgc  violent.Vcrum  iuftitia  fuppU 
cium  cotinct:  pocnas.n.Ioluunt  corum  quat  dcliqucrint. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
.  I  la  !i»a  bi  dooiiac  Dcus-  Et  au  w  expoinores  aU/p^iy^nud 
hxtfbmafha,  aadtmta/idum  borrorem  triptitem.j^vditatis 
tmtia0trai!fi^r(j[tonis legis diuirUy& captuutatis  Itgritfi.aUe. 
Siidcjmceditexignoranua  Hehraici  femonis ,  in  ejuo  est  hic 
ynaantnjmdiHio  ydfonat  aJ)  ah :  &  ejl  interieBioadtrurantis  , 
feui'itjuartntis,fuut  iiciumfnit.  i.cap.  lerem. 

2  1  morticinum  &  laccratu  a  beftijs  non  comcdi,&c. 
^.d.:hi4i  (jjitrnihigrauius  vcfci  pane  fic  abominubtli. 

3  Ece  dcdi  tibi  fi.bo.^  ftcr.hu. &c.jn  hocttptrauitpcepiu. 

4  Efacies  pancm  tuum  in  co.  iUeii,coques  tnoduprcdicio. 

5  hiix[t.H!C ponitur  pr^dicii  paraboU  expofitio^eu  appUcatio 
expmndofamem  in  lcrufaUm  futuram,ciim  dicitur. 


6  Ecceego  contcrambaculum  psinh.i.fu§ientamntiicu» 
iusltbtt  cilj!,rjni  nomine  f>anis  intelligitur in  fcriptwa, 

7  Et  comedcnt  pancm  fuum  in  pondere.('.»o«<rf  faturi' 
tatem,ft(i  adfamem  aLiquantulum  temperandain. 

8  In  folicitudinc.  propter  diminutionem  vi^ualium,  &  ima- 
fionem  'bfidcntium. 

P    Vt  deficicntibus  panc  &  3qa2.ide^^taliter  defkiet  ot» 
nis  cibus  &  poius; 

10  Corruat  vnufquifque  ad  fratrcm  fuum.T^p» potensfe 
fuflinere  pr^  dcbilitate  &  timore. 

11  Etcontabcfcat. 't/'^,rfe^cwr.  p 

1 2  In  iniquitatibus  fu is.idtll,propter  intquitates fuas  qitas  ope 
tatifunt  contra  Dcum  &proximum,t^c. 


M  0  \.^  L  i  T  E  \.  gjad^monibuscaptipcrculpammortalem&captiuati 

t  shomedent  jilij  ijrael  paw  ft<u pol>u.&c.6c  pcr  hoc fignat,      pcr  coluctudine  incorporant  fibi  vitia  vilia &  cnormia. 


V. 


C    A    P.        V.  Vltrix  icntcntia  cft,  f  nauaculam 

Aja^jL  *»*T-r       cii         •    •  r        * -1  •    r  j-  .         i  fupcrfluos  cxtcrmi  tonfot""* 

^I^^T  ruhlihominislumetibigladiu  acutumtra-  ^  natura  ludxos.  Si- 

dentcm  piIoS3&  aflumes  eu:  &  duccs  per  caput  3  cut cnim  pili  capi- 

tuu.&  per  barbam  iua;&  aflumcs  tibi  flateram  f  J.!'  ^  barbx corpo 

r  j  nadniercnt,  ledcor 


iT^  itt^lui  hominis, 

XSi.^-t  duces  per 

tapirtuum.Hicr.Cx 

fari<,&barbapul 

chrudinisacvirili 

tati^diciii  funt,quib.  rafis  foeda  nuditasapparefcit,  & 
pacoonacapitis.quaficmortua.Sic  Icrufalc&  populus 
ciusmortuus,&  a  viuo  Dei  corporc  feparatus,fami,  pe 
lUietiar.czd  ,gladio,  captiuitati,  &  difperfioni  traditur. 
*  Iicod Gladmsacutus.innuitvlcifcedi facuiratc:ade- 
pticautecapillorum  &  barbaf,dccorispriuationcm:fla- 
ter:&  p6dera,diuina:(cntcntise  iuftitiam:nihil  cft  cnim 
qu)  ponderctur,apud  incomprchenfibiliaiudiciacius. 
jl^-upenus.  Gladiusacutus  radens  pilos  fcucra  fccleru 

NICOLAVS  DELYRA. 

C  A  P.    V. 

^IT  tu  fili  hominis.  Htc  cdfequeter  dejcribitur populi-lerufir 

■^'■*"ii^rii^ti:&  primo  ad.hocparabnia.ponitur.  feuidotxpo- 

*»*.  ^'.-Hacdicit  dhs.VaraboL  avitifia  no  lolH  eii  verhi,ftdfa 

^^od/  iiurpropheta.   z  Su.ti.gla.acu.  J«  Hfhr.habfiKyyXZ- 

0    l{   .y£  L   i   7«£ 


porispartcsautmcmbranon  funt.SicIndaii,  dequibus 
vcl  conrra  quosfc  mo  eft,Deopatrum  fuorum  nominc 
qu idem  vcl  profeflionc  adhjcrcbant,  (cd  nullo  vcritatis 
timorc  vcl  amorisafFcdu  ad  eam  pcrtincbant. 
*  Grcgorius.  Hoc prophcts fadto iudicium rcdcmptt)- Lib.tmora!. 
risexprimitur ,  quiincarncapparcnscaputrafit,quiaa«*p-.»?' 
ludaicO'  faccrdotio  praECcptorum  fuorum  facramcnta' 
abftulit.Barbam  rafit,quia  rcgnumlfracUticum  dfclcres,. 
pccorum  virtutiscius  amputauit.  ^7f>^ 


forium.  3  Etduces.'.</M(/aci«.  4  Pcrcaputtu.no«.n. 
pvff^t  hocfacfrtprophita  manii  propriajcd  fectt  fwc  per  raforem, 
Etidcm  initlhgendum  di  de  diBisca.prtec.vtdecoBionfpanis  c5*" 
huitifmodi,(]uiaprcphttaJacens  fuper  latvsfuum/itti^irum,immo- 
biluir  non  poierat hoc  f.ioere manu proprtai,  j-  Et-aftu . ide/?, 
aptamad  tKfiir-and-rii.  •»  Et 


t    '^^'  '«5''  hominisfume  ttbu^la.acu.&c.Vzx  giadium  pilos 
^3aitem,Ggnaturp^nitcntia  dcbita  pcccatadiluens. 
^«fju.tibu  pcrhocqd  pili  in  ftatcra  iubcnf  poni.figna 
r;  iiod  grauius  peccatorii  dcbet  diligcnter  cofiderari, 


5 

tii 


&  f  m  hoc  poenifcntite  rcmcdium  adhiberii  vndcCrcg. 
exponcns  illud  Matth.j.b.  Factte ergu ai;inum  fruHnm pani- 
refl«.*,dicit:  pcr  Ivocvniufcuiufque  eonfcicntia  conucni- 
tur,vttantaUcita  fibi  fubtrahat  pcr  poenitcntiam,quan- 
tafc  mcminit  ilUcitaperpctraflc  pct  culpam. 

t  MOB^' 


1119 


Glof  ord.&  Nicolai  deLyra 


11.0 


fubucrrum  &  poft  5o.annos  fub  Aclio  Adrianovrc.(jh 
folumdclctaciuitas  priftinumquoqucnomcn  ami 

tin  medio.Hkr.Ab  Oricntc  cingitur  Afia,  ab  Occid 
uropa.a  Mcridic  Lybia  «5c Aphrica,&  a  Scptctrionc  yy 
lia  &  Armcnia  &  Perfide ,  &  cundlis  Ponti  nationil 

In  mcdioigitur 

p6dcris,&  diuidcs  cos.Tcrtiam  partcm  igni  combuics  in 

^Coirputatmncm. 

mcdio  ciuitatw,  iuxtacoplctioncm  dicrum  t  obfidionis: 

a«Fons  cacdcs  &  bclla. 


/%  a  TfTtia^  pgrtm,&c.  *  Rupcrtus.Ifti  funt  quos  trium  la 
A  tronumloannb,Simonis,atque  Elcazar.gladiusdKcors, 
intra  ciuitatcm  trucidauit,  fimulquc  tamcs  tanta  niulti- 
tudmc.vt  aim  fcpcliri  non  pofTcnt.dc  muro  dcfunaoru 
rcliquix  in  profundaprecipitia  dcijcercnt.  Quodalpi- 
ciesTiius,  altcingc 
muit.  &  manusad 
ccludcuos.tcflatur 
haud  quaqua  iUud 
iibiafcribcndum. 


I 

2 


tiufitacft,  Yt  c 
tratuotuil  ludt. 
7/".w.no.c.Oesii 
cumitu  nationil''' 
lius  fcqucrcnt(:. 

pla.fedipfacir.fc 
Gcntiu  pofitai  -a 
ipictate  fcquui  s 
h  Qujajup.-.Hi^ 


*  idcm.  Iftifunt  b  6;^aflumestcrtia  partem,6cconcidcsgladioinciicumitu 
quos  foris  confcrris 
przliis    Romanus  c 
jnucro  concidit.      d 
C  Tertiamverjaliam,    C 
crf.«Idcm.Iftifunt 
quivcnditi  &capti 

ui  inomnesgentcs  •    '■  j.    '•• 

abduaiiunt.Pluri    f  cicscosinmcdium  ign!s,etcomburcscos  igni,ctexTc6e- 9    notacms, 

mivenalcs.fcdpau      grcdictur  ienis  in  omncmdomumlfrael.Hccdicitdomi  '°  in.^ccjercfupcr. 


s«C.uiritu      b1  IdfU.eos  I  qui  f>itiuiiaic  duicndi  funt  c«Inlupf 

cius:tertiam  vcio aliam in ventum di{pcigcs:&: gladiutnu  4 

.■"  Nttapiiuiraj  Ct  fuinma  malorum.  LlEo«  f  qiiide  ca^itiuitaie  lediturilunt.  S       —    -        ^   , 

dabispofteos.  Etfumcsindcparuiinumerum,  &ligabis  6    q.d.  Quidcau 

cos  in  lummitate  pallij  tui.Et  cx  cis  rurfum  tolIes,ct  proij  ^    fj^  nlds^no^^* 

a^Maccdooet  iienai,  iub  quibus  habitatoretluJiz  &  ptzcipue  letolalcm  miiltipeipcin.  ,  j.   . 

bf  Popuio  f  iud.»oium.         '  latis  oc  ludicia 


cum 


ci  cmptorcs.gaRo 

mani  habcrc  in  ler-  ^  ^       r  -   h 

uitutcm  ludxos  dc  g  nus  Dcus:Ifla  cft: Icrufalcm:in  medio  Gcntiu  pofui  eam,ct 

f  Kconiiatio.  vSequcns  cxcmpluin  (ieniium. 


afQ^ili  in  MnbiJico  mundi.rode:  Opciaiusefttaluiein  in  medioteitz. 

bf  Inexrniplum  boai 
-  —  b 


dignabantur. 

d  t 


11  ritisGcntcs  qu 
circuitu  vcftro 
necfeceritisca 

12  Getes  naturali 


'  gljittum  mid«bo, 
«Jrf.*Idcm.  Ifti  funt 
qui  Titoproc«dcn- 
fe,&  per  fingulas  vr 
j  bcs  pompam  ccic- 
brantc  viftori^,per 
imcbanturinarena 


incircumitu  cius  terras.Etconteplitiudiciamea,vtplus  '^  incordibusUu 
clset impia qua Gcntcs :  prajccpta  mca,vltra quam  tcrrx,       ^%na^up^^uM 


*t  Reiiorrum. 

qua:  in  circumitu  eius  iunt.Iudicia  enim  mcaproicceiiit, 

|Pr<.ficiendo. 

ct  in  prxccptis  meis  non  ambulauerunt.ldclrco  hsc  dicit 
quicunque  pcrgc-  h  dominus  Dcus:Quia  lupeiaftis  Gentes,qu^incircumitu 
bant,ac  dclaccrati  a      ycftro  funt,ct  in  pr^ccpds  mcis  no  ambulaftis ,  ct  iudicia  ^^ 


Ad  hoc  tertio  t 
lit:ldc6.Prim6 
dominusDeus 
ce  ef[o  ad  te,&t.S 
doJdcb  patres  i 
derunt  ft.fnjn  m.t 
tio.  Idco  viuo  «i 


lorephus. 


rita  rcbcllionis. 
c  tt  iun>n  ind'y&c.  >  Idcm.Iftifuntqu!vita»rcferuativi- 
tam  haflcnusaguntligatamextremafcruitute,  condi- 
tioncvcftigali. 

f  tx  eo  e^red  (tur,c^c  Hicr.  Sicut  Machaba:oru  narrat  ht- 
floria.quadaparteludiEorum  fctradidiflTe  AntiochoEpi 
phani,6r  cu  in  perfcquutionepopuli  concitafleriSc  mul- 
taaiiaq  m  ca  fcribunthiftoria,&  in  libris  Iorcphi,&  pr^ 
cipi>cdiirenfioncHircani(Sc  Alcxandri.quoruoccafione 
Popciusin  Ierulalevcnit,5c  cam  llomanisfubdidit.  Po 
ilca  vcro  fub  Tito  &  Vclpafiano  vrbs  capta  cft  tepluquc 

fub 


cit  dominos.Etai  a 
dum,  quodhoncfta  &  dccorapromcritocorumqu  i 
ftincnt  feipfum faccre  profitctur, que  triftiaA  Dco  1 
gna,non  (e  facere,fed  tantum  fieri  dicit,vt  hic:Idc6 
trcs  comedent  filios  fuos  in  medio  tui. 
"k  Thcodor.q.d.Quando.n.getuimcharaftcraindui 
&  caru  inftituds perfufi,  mea  iudicia  &  lcges  auerfai 
ftis,  &  proptcriniquitatiscxuperantiam  impietateg 
viciftis,aquibuscamdidiciftis,hacdecaufaapertcu 
cabo  te  mfpedantibusgentib.&p^nasaudientibus, 
nullaa  tuacquitate  viiUtateperccpercaliquamlali 

#  pcrc 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  r  Et  di WUf.pilLs  capitis  tui,&  barbje  in  trcs  partes  ^quales,  Et 
qa  hoc  ndput  rat  benefierinumerado,  prfcipiturfieri  ponderado. 
2  Tcrtiam  pir. f.Ierufate  defcript*  in  late re,ad  deftgnandum  3» 
tertia  pars populi  lerofolymitani  moreretur  fame  &  peflevbjidto- 
msitpore-.Ethxcpaina  vocatur  hic combufiio  ignis.ln fcriptura.n. 

Qfairafretjitenter  nomineignis  intelUgitur  aliap^na. 
'  3  Et  aftiimcs.af/  deftgnandum  ^  magna pars  populi  lerofolymi- 
tar.iocaatreiur  a  Chaldxis  extra  murps:quia  aliquando  exibant  ad 
irruendum  per  obfidionem,&  ibioccidtbantur  faliem  multi  iionpo 
Htesfe  rttrahere  intra  ctuitatc..4liqui  ttia  occulti  fugientes  de  ci- 
uitate  c  iipiebantur  a  Chaldps  &  occidebantur. 

4  Tertiam./;oc  inpa^tediciturprofugitiuisin^egyptH  pofl  ca- 
pti-ncm ciutt^tiSyVt  habttur lere.^i. 

5  Et  gli.tjuia  i^abuchodonofor pojiea  iiitrauit  Aegyplum ,  ^  «7- 
los  "aitim  occiciii,parttm  capt'uauit,fic  eis predixet  at  lere. 

6  V.ifumcs.i.de lilatertia parte. 

7  Paruum  nviuid Jignaudum  iUos,qui poHea  dnfiifunt  in  Baby 
iontm  capiiuwm  vitaconferuatt. 

8  Et  cx  cis,icc.ad  defignandum  U  hab,&  Sedtchiam ,  quof  iit 
igne  frixn  rex  Babylon  s  vt  habetur  lere.  1 9. 

9  Et  C  X  CO.  Iwc  efl  ex  tllo  ignc,fe»  combuflione. 

10  i£,t<idicmT.i.incrtpatiopfna,feumaledi^ionis.Expunitione 

enim 


enim  illoru  duorTi  affnmptus  eji  modus  cois  loqaendi  in  popd 
vtciivnus  malediccret  alt€ri,dicebat:Sic  tibicotingat  ficutct 
^chab  Cf  Sedechi.t.ftcut  dicitur  lere.  29,  Sic  exponit  liiaai  « 
F^i.Sal.Expofttores aiit  Latini expomint  depana  reuertc>iv-''  '■ 
Babylone,qui muros cinitatis reparaucrtmt  in  angfjliari, 
babetur  in  lib.  ^eemif,(^  de  malitia  quorunda  qui  ttmport  t. 
bprii  concitauerunt  Gtntilts  contra  Iud^a,vt  habetiiri.(^l. 
fedprima  expofitio  planior  &  magis  confona  literxvidelHr. 
1 1  Hec di.  Hic confequtnter  ponitur expofttio paraboU ,p  ■ 
tameri  ratio  diHa  dejirtttiionis  afftgnatur.jecundb  parabola  ai 
pofitum  applicatur,ibi-J[crtiz  pzrs.Circaprimim  dicitia. 
1 1  Ifta  cii\.i.ciuitas  qua  in  latere  defcripfijii  lerufdifig'-''^ 

I  j  In  mcdio.quia ftta  efi  in  quarto  climate  terra  hahiu 

tem  climvib.*s  difiin^x. 

1 4  Et  cbtc.ditplici  rone.f.qwa  Gctes  legesfibi  traditas  afu  t^ 
ioribusjeruauerut.ludxi  veiolt^ea  Deo  Itbtdaiardiquerum  * 
de  ler.z.c.dicitur-.Si  mutauit  Gcns  Deu  {uu.'."Ofl  rnutdi '-' 
fubditur. ?opu\us  aut  mcus  mutauit  gloria  (lU.i.OeHj 
idolu.  Ite  fft/igratitudiatm  benejicioru  d  Deoreceptormtn 
datione,&  manme  c^lrfiis  nutritione ,  !;$  ftmilib'4S  qu£  nonfi  «i 
Deus  alifs  Getibus,lecudu  quod  dicitur  P/!! 47.^.N6  fccit  ti  ct 
on\.nz.Si(.c.!ngratitudo  vero  aggrauat  aita peccaia,ideoj( ' 
1  s  Quia  fupcraftis  Gcntcs./.J»  malitia. 


i)* 


t 


M01l.ALITEJ{. 
i  Ft  diuidrs.pcT  hoc,qu6d  in  trespartcs  diuidunt ,  Cgnat 
qd  pcccata  cx  trib.radicibus  comittuntur,  que  funt  con 
cupifccntia  car,us,c6cupilcetiaoculorQ ,  &  fupbia  vit?. 
a  Tertta.pcT  quam  figuantur  pcccata  carnalia,qu2  com- 

bundcbentaffliaionccorporali,fecundumilludPf.25. 
A.f^reietus  mios  &  cor  meuw. 

3  £t  afjumcs. pcT  hanc  partc  fignatur  peccata  cx  fuperbia 


vitacproccdentia,  quaefunthumilitatisgladiococid»' 
hic.n.eftgladius,quo  Goliac  fuperbicaput  amputat  • 
4  Tertiam  vero  atiam.pcr  quam  fignantur  peccataex  " 
loruconcupifccntiapitoccdentia,qucfunt  per  difpc  ' 
nem  bonorum  temporalinm  in  pijsopcribusrcdin  i- 
da,/miUudDan.^.a.  Teccaratua  ekcmojyus  redime,6  ' 
quitates  tuas  in  mijericordiji  pauperum  ,  &  dc  tali  difpcrl 
diCitnt.?Cilub.Difper.de.pau.iu.e.mJnfc.l€C.  \ 


ll.t 


EzechieJis   CaD.V. 


ap, 


il22 


0  rrcipiaip^a'  «lo  rupplicio. 

A  j^raJ/w.Hieronymiis.  Multadurforapoftmortemfili; 

ffturuscrt.Aliud  cllenimcoluiire  aliquado  idola,  aliud 

]:ifilium  trucidane. 

iideofe.  Hicronymus-  Matres  filios  dcuorafle  l^imus, 
.V  ^nccpatrcsfilios, 

mea  noii  fcciftis,&  iuxta  iuditia  Gentiii  qure  in  clrcumitu 
veftro  funt,  no  cftis  opcrati.Ideo  hiec  dicit  dns  DeusrEccc 


.i^filiosp.itrcs. 

Hicronymus.  In 

c.icfiafepcmagi- 

fl;  contra  difcipu- 

i&fuos  patrcs  con- 

^t^filios,  &  difcipu 

IiDntramagiflros. 

Icft.fili/contrapa 

tr;mutua  fcditio- 

n«:oncitantur,vn- 

ddpoftolus.-i'/»»- 

min  accufatis  ,ride- 

tt  i  ab  innicem  confu- 

tnasini .   Inde  pror 


daecarnibiisii-iSjVt 
fotmur .  Infupcr 
3m;;iftris  quilucra 
mndi,nonfubdi- 
toimfaiutemqu^ 
rm:,dicitur.2«<(ie- 
uo.e.Tn.l'.ef,panis, 
Dcjuibus  Apoflo- 
lusncomedentdo 
mrviduarum. 
c  Wo.  Hicrony 
mi,  Hocidemfa 


milccftilludquodaRcbcccadicitur.  InfenfaftmHmma  D 
rnexpropterfiljas  Chananfonm ,  (i  accepcntlacobfilmmeus  ex  Gene.iy.' 
ipfisvxorem.,  n  quid  mihi  viuere. Hoc  efl,valde  abominor  fl- 
liasChanansorum. 

c  Etnottmije.  Affliftionis tua5,qtua  tu  mifcreri noluifli, 

vnde  Beati  enim  , 
mifcricordes,quo-  ^ 
niamipfimifericor    "^'^* 
dia  confequentur. 
f  Et  complebo  furore. 
*   Theodoretus. 
Expers   aflfeaionis  ■ 
numeneft,&abira 
prorfusvacuum. 
Vtitur  autem  hu- 
manisnominibus, 
ita  appellaseaquaB 
fiunt,  cum  homi- 
nes  puniuntur.  II- 
lud  vero  cxplcbit 
ira  mea  fuper  ipfos 

„-„.,..,....„..„.,.„  Jd fignificat,  finem 

Deus,nifi  pro  ed  g,  randiim  meum  vlSalSln  omnibus  t  l    exper^gVia^oSiT  *  ''^~- 
offenfionib.tuiS;,&  In  cundris  abominationibus  tuis ,  e?o  9    dicerint  ipfi  ,  mc  g 

iJldo^A  tu».   ^  ^blOimvidfroafiiirtioiiem  veltram.  jq   Dcumcfle  acdomi  .,.  •„ 

quoquc  confiringa,  &  n5  parcet  oculus mcus,&  non  mifc  1 1  ""™  '  ^"'  ^"«^a-  tS^u! 

a1  Apofiopefr,.  brHiero  De  l,oc  capitulo  diftum  eft  fupta.  Hiero.Lxx  alitei  hoc  dicunt  fed  Atifteu»-  '^^  COrum  fcclera  . 

^  &  loJephus  &  omnis  fchola  ludxorum.s  lib.Moyfi  tantum  a  Lxx.translatos  efte aflerunt. 

rebor  Tcrtia  pars  tui  pefte  morict ,  &  fame  cofumctur  in 
medio  tui,  ec  tcrtia  pars  tui  gladio  cadec  in  circumtu  tuo. 
Tcrtia  ueropartem  tuam  in  oem  uentum  dilperga,ct  ela- 

aCHum3noaffeftuIoquitur.nonquodirarcatur,'ednosperpoenasatquectuciatuseuiratufenainu$ 


a^Mon  alius.    b1  Non  per  angdura.non  pct  quenalibet  miniftrum.        cTQuamuis  itHus  non 
a      j  •      r  b  /-      .  excedam  poenaium  mcnfuram. 

cgo  ad  te,&  ipie  cgo  taciam  m  medio  tui  iuditia  in  oculis  a 

aTAnte.  IQuiaferuusfc.c-ns  volumatemdominifui,8cnonfaciens,vauulabit  plaBisn.uliifEi; 
Potentespotenteriormeniapaiientur  '    ° 

Gentium:&  facia  in  te  qux  non  fcci ,  86|uibus  fimilia  vl-  j 
tranon  facia  propter  omnes  abominationes  tuas.Ideo  pa  4 

a1  In  Romana  oDfidione  nrn  folum  in  Babylonia.  C 

trcs  comedetfiliosfuosrmediotui,etfiIijcomedetpatres 

»%<i^i  Romana  caj tiuitjte  in  tttum  mundum  difperfi  funt,&  hoceft  in  omnem  ventu  capillotum 
barbzouedilpcrfio.  *         "'" 

fuos.Et  facia  in  te  iuditia,&  uentilabo  uniuerfa  reliquias 

-'  •  -96 


phfa .  Ft  edanicar.      *"^*-'-'-  ^'^^''^  "i  ic  iuuiud,o<.  ucntuaoo  unmcria  reiiquM, 
ntite.  Etlob  Q«w  ^  tuastin  omncm  uentum.t  Idcircouiuo  cgo  dicitdomin' 

j-J„  ^ .'/.....,;..>.»  afProprichoc  id  :cri,falcm  '-■'•'    '■■'■---''■- 


bfM;  fcilicetdcferer>  m  templo  idolj  c  luifti. 
1  b.- 


12 


aiiw    iiu».iuvii»  i«»  -     ■^ ..^^....v/Mu.  .ui.i..,,.  ^uuuii-.v.iui,  eanosperpoenasatquecruciatuscu  iratu  feniimus 

ccfDtibus&  magi  ^  diucuaginabo  pofteos.Et  complcbofurorcm  mcu,ccrc- 

ftriiicit  dominus.  •^  ,. •  ^:^. 


ij 


ftriiicit  dominus 
Satiun  mtum  viola- 
fliipmnihus,&Ciet. 
'^-quoqucvosco 
ai  atque  cofrin 


tuseorumfcelera, 
fiipplicia  intulijCo- 
folabor.  Hocenim 

confilio,poenasir- 
rogaui . 

g  Et  fcient.  Hiero- 
nymus.  Non  con- 
fumpti  fame,  &  pe 
fte,  &gladio,  fed 


•  r        r    •■'  ■     f         •  .  TAcccptavindifta.  itc,  Ccgiadio,  fed 

quieIccretaciaindignationemmcammcis,etc5folabor.  ,.  difperfiin  omnem 

aiHieron.Sub  meiaphoia  viri  &  vxct.s.    Dumenim  vxoremdilsit  j.el..ivnrii«  ..(>/;  «-„i;-:.  j:.:.       ^    VCntUm       alioriim 

mortibus   fuifauc 


»1  Hieron.Sub  meiaphoia  viri  &  vxct.s.    Du  m  enim  vxorem  dilgit  2cU.typtus  cft,  fi  neelieit  dicit 
zclusmeus  reccdita  te,«evliranonirafcarribi  6   g  i,uii.ii. 


Etfcicnt,quiaegodiisloquiitusfuminzclomcocuimp!c  ^5  Sit^Dcu'^^"'' 

anD^ullm^^ut  ^  ^^^^^^^"^^«^'Sn^fifnem  mcam  incis.Etdabotcin  dcicr  %  tientiratum.qJem 


inDpulummeum 
iniueegiftis,cuius 
larsvostegitis  :  & 
Jatcafeovefcimi- 
ni  &fra(Sum  ac 
nid)idum  non  re- 
quitis. 

d  m^um  meum . 

'i  ^J^J^o^^ofctus .  Sandlavocatnonfolumprxcepta 
lcgi(ed etia dcdicatil  fibi  teplu,  quod  idolis  in  co collo- 
cati  pollucrun t  ofll^nfioncs  aut  &  abominationes  ido- 
lanncupat .  Abominationes,vtabominationisplena- 
otteljoncs.vtomni  rcpleta  iniucunditate  .  Huic  fi- 

miie 


tumctinopprobiiiiGcntibusqu?incircumitu  tuofunt  '^  clemetemfcireno- 
inconfpeauoisprsetercuntis.  Eterisopprobriu,cttbIaf  jg  h^'lTdabo.  Hicro- 
phemia,cxeplii  ct  ftupor  in Gencibus,qua: in  circiiitu  tuo  19  nyi""s.  Prodeftlc- 
r         ^  r  I  r     '  ^^"''«'•^"'"^•■''-"niusnaiuiitfiiiiiri.  rufalem  ca  vifia  dc 

iunt,cu  tecero  in  te  iuditia  in  furorc  ct  indignationc.ct  in       ^°^^"  >  &  in  defer- 

^  tumredigi ,  &fua 

peccatacognofcerc  F 
vt  quoB  cjEteris  Gentibus  in  excmplum  virtutum  efle  de- 
buerat,  fitexemplum  miferiarum,  vtquidicit:  ^iue-  pral./z.c 
na  egofum  apud  te,  &pe.  fi.  o.  pa.  mei ,  vndc  alibi.  Et  non  di-  Pral.i»«.« 
xe.  quiprete. bene. do.fup.  vos.  yt  videant  opprobrium  cius 
Sc  doicant . 

^  Sagit. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

tiuxta  iuditia  Gcntium  qua»in  circumitu  veftro 

inn'icc.ide^1,manus  ii<flt,quam  ivji  vixiftis. 
2    aciam  in  medio  tui  iu.dn\2^i.vindiaas  iuflitia mex. 
t  faciam  in  te  qux  non  feci.  Sciluet  temporibus  pr^te- 

4  t  quibus  fimilia  vltra  non  faciam.//2«rf  vlira  nofigni 
ncaterpetuitaiedparte pojljicut  nec  illHd  Ifa.z.h.  Et  non e  xer 
«elJ^itur  vltra  ad  pra:lium,//f«f  pkniusfuit  ibi  cticium,fed  im 
pcf  umpui  Lrigumjciticti  quoufque  iterentur  tales  abominatio 
«« ;/  mawres,  quod  impleuerunt  ludp  in  occifwne  Chrifli ,  pro- 
P^ydmurrerunttantamala  vel  mutora per  l^omanos  quanta 
^'''^»intperChaldxos,ide6fubditur.  ^ 

cent,occ  Hot  enim  tn  vtraqne  obfidionejciiicei  Cbatdcorum, 
^'^manoiumfuitimpletum. 

dcirco  viuocgo  dicit  dominus  Dcus, nxCi.i.ficut  veru 
iimlT       '""'  ^"  <^U'=»ttam,,ta  verum  eji  quod  inferam  di- 

7    'roeoquod  fanflum  mcnm.iden,templum  meo  nomi- 
\olaftiinomnibus.  Scilicttponendoibiidola,vt  habctur. 


j>  EQOqiioqneconfr'mgim.ideJi,tedeJirnam,ficutlagenam 
in  partes  minimas  coi.fraHan. 

10  Et non  parcct oculus  mcus./» tJfSu exteriori. 

1 1  Et  non  mife..^/f<c?.<  interiori , 

1 2  Tcrtia  pars  tui  pefte  morictur ,  &  famc  confumctur 
in  medio  tui,S(.C.Hic conjcquenter paraboia  jupra pofita ad pro 
pofitum  appticatur,&  ex  pr^di&is  e.xponendo  literam  parabolfpa 
tet  litcra  vfq^ie  ibi. 

1 3  Et  complcbo  furorem  meum,  &  requiefccre  faciam 
indignationem  mcam,&c.  Loqunur  defetpfoaU  modum  homi 
nis  irattycnins  ira  quiejctt  iriJiiBa  vindi&a. 

14  Etconfolabor.Taffionesemmirafcibiiisterminantur inpaf- 
Jiones concupijubit.s.yindica>is  enim  malum  fibi  illatum  valde  de- 
leilatur.z.l{l]ctorice.  &  ^.Ethicorum  dicitur.Ira  dulcior  melle  in 
pf^ioribus  vironmi  liquefcit. 

1 5  Et  fcicnt,q u ia  cgo.  Ver  experientiam  pcen^  d  me  illate. 

16  Qahcz,odonv.Voteiisvinii^amfacere. 

1 7  Et  dabo  tc.  'J  <; prius  eras magnifich  habitata.Et  loquitur  de 
lerufalem  diHrucnda. 

18  Etcrisopprobrium  Gcnthm.Q,u^antefuerasJumm^ho 
norata  . 

1 9  Et  blafphcmia  cxcmplum  &  ftupor.  Ex  hoc  enim  quod 
videbatw  tanta  dtjtruciio  diceba  ur ,  qnod  hoc  contigeratpropier 
horribilia  malaqu^  fuerant  in  ea. 

Tom.4.  Nn 


Ii2i        GIo£ord.&NicoIaideLyra         ir:| 


Ptmcc  Dci 
iudicM. 


1latlt.t.a 
4-Reg-  6J 


-,  .  _-it««tie»jecumT«fur«J«mi«l(»eBb««culo  gtJuatiingcmifcimiu.iranidominifuftiiiitCT. 

^a    J<»e/«.HiCrOnyni.  q2oii7«rai.ec«uimoici.  _  KfHic.Mrm.a. 

A  Quidquid  mali  fu-     fj^ci-fp^tionibuiirfiquxegodominusloquuius  lum,qn  ^ 
ci   ftinf mus.pro  pecca-  a  ^  «Mutatiopeiion». 

mircro  fagittas  famis  pe/Timastin  cos,qux  etunt^mortife 

ifHoiii  Boarn  t;ir.j>  tibus  memotlj  Jiia»is  re  ipla  fi  f.itatur.  qui  liteia  quom-do  vidcmi-j  ciptiuo!. 

ic,&  quas  mittam,vtdiipcrdam  vos.Et  famcm  congrega 

*  fVelfiiBianKnmai.  „.,, 

bo  fupcr  vosySc  conicra  m  vobis  baculum  panis,  6c  mitta      ^^ 

.fvcihi  Dei.pam..quide.<»W*rfcendit.         MOmniircc  ua  iniroalii.  Moibus^  ^j^ 

in  vos  famcm ,  &  bcftias  pcfHmas  vfquc  ad  intcrnccionc. 


5Gladi>>s 


IiNd«B. 


B 


,pro  pecca- 
tis  noflris  accidcrc 
nianifcftum  cft,  vn- 
dc .  &  famcs  qus  in 
R«;um  voluminc, 
&Ruth,  (MubElia 
(auando  fribosan- 
nis,  &  (ex  mcnfibuj  b 
c^lum  claulum  cft) 
&  fubElifatoecuius 
jncrcdibilcminopiS 
rcpcntina  abundan 
tia  comperauitjDci 
iudicio  mifl^a  cft  .  «  •  r 

Hicronymus .  In  nos  quoquc  pro  pcccatis  noftris  U- 
mcsmittitur  vcrbi  Dci,dcindcmors,.'vtquoniam  audi- 
uimus:Gi4{i*ce,&  yidete  quonia  [uauis  ejt  (<owiK«f,fentiamus, 
Mon  peccatorum  peffma. 

b  Et  bejiias.  Hicron.BcftiaB  pcffima;  in  nos  mittuntur,  qii 

tradi- 


Et  pcftilcntia  &  fanguis  tranfibonr  pcr  te,  &  gladium  in- 
ducam  fupcr  tc:Ego  dominus  loqnutus  fum. 


3 

4 

5 
6 

7 


tradimQr'in  palT^ 
ncs  ignominiz , 
rcprobum  fcnfun  •< 
&  conlcicntia  pc  ' 
catorum.quccxc  * 
ciant  atquo  lac 
animum  noftn,. 
dincnfioncs.hcrci 
ilmata,  xmnl  »■ 
inuidia.dctra 
tio,dcfidcriamuii 
auaritia,qu«cftr 
dixomniummal 
rum,  &  pcflimi 
ftix  funt,vndc: 


piettepr^uauiatt^ 
Et  alibi.  'H.e  tradas  hcflus  anlmas  cotifltentes  tibi. 
-ic  Theodorct.  Bcfiias  malas ,  crudcliflimos  Chaldj. 
appcllauit,inftarbeftiarumcruoremvorantiura,inua. 
tcs  8c  alios  occidentes ,  alios  viuos  capicntcs ,  aliof  bc. 
captos  in  feruitutem  abduccntes. 


I 


Vtgeua». 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  I     Quando  mifc.D/c«  enivt  yegetius  libro  de  re  militariyqudd 
*  in ciuitatibus  obfeljis  ,  & aliquando  in  cajiris ,  atrius pugnat  fames 
ijuam^ladius. 

2     Et  COntcizm.iden,omnefunentamentum  cibi . 
J     Et  bcSerpcates  &  animalia  vetjenofa  ad  vos  intoxicandimt 

& 


&interficiendumfktu  ^  morfu. 

4    Et  peftilcntia.»</t/?,af rcorrw^fw. 

j     Et  ii3{\gms.ide(i,gladius  effundens fanguinem. 

6  Tranfib.per  tc.Et  fubditur. 

7  Et  dominus,&c.CMi«r  verbum  nonpotefl  effefalfum,(i 
pana  didia  infatlibiUier  veniet. 


Trop*l' 


C  A  P.     VI. 

T  fadus  cft  (cimo  domini  ad  mc  diccns :  Fi- 

fVel  obfirma. 

li  hominisponcfacicmcuamadmonteslf 
racl,  ^^phetabis  ad  eos,  S^diccs :  Montes 

a^Non  aoiibus.fed  impetio  &  potcntu  creatotis,cui  fiinile;  Maie  vidit  &  fugit,  lotdaais  conuer- 
fHScAretiorfiim  Mari  quoqiK  dicitur. face  & obmutefoe.  Etdeteiiadicitut. Qjij  lefpicittei- 
^.j, , . tam,»r  fecit  eam  iiemeie. 

gfapictia  potetiaqi  b  Ifraelaudite  vcrbiidominiDei.Hxc  dicitdominus  Dcus 
&  fcienna ,  &diui-      fsupcibis.  isc.<riitijinfljti». 

montibus  &  collibus ,  rupibus&  valiibus.Eccccgoindu- 

a^  nquibutu.     ..  norabant. 

cam  (iiper  vosgIadium,8Cjdifperdam  excclfaveltra,&^c- 

a<iNon  .neas.  blQ^  de  cordeCnsuntur.         5ifirt..s  deos. 


CAP.  VI. 
/S^TI^T  faaus  ffifermo 
.  X-i  (^C.Montes. Hic- 

'onymus.  Idola  fub 
ucrtenda  fignificat , 
&  aras ,  &  cercmo* 
nias,pofTumus  per 
montcs  Ifrael  prin- 
cipcs  accipere.&eos 


tijs.pollebant,  &  no 
ta  quod  facies  con- 
tra  montes  obfirma 
tur,nec  folis  monti- 
bus  loquitur,  fed  & 
colUbus.rupibus,  & 

_  vallibus ,  in  quibus  inferior  dignitatis  &  gradus  fcientix 

^  prudcntiaique  cognofcitur. 

Hierony mus.  Montes  funt  qui  ad  perfcdam  fcientia 
Trop«I.  pcruencrunt.ColIes  paulo  inferiores,&  rupes,nulla  fcie 
tiam  habcntes,&  tantum  in  couerfatione  fidcntes  aliqui 
fibi  de  fcripturisprsfumunt.habentcs  zelum  Dei.fed  no 
fccundum  (cientiam .  Vallesnouiffimi  inecclefia,  qui 
&  vita  &  fcientia  inferiorcs.tamen  deconuentu  domini 
czfamilixnonrccedunt.  Omnes  verbum  dominiiube- 
tur  audire,vt  vnufquifque  pro  modulo  fuo  intclUgat  qd 
dominus  prscipiat. 

#  Rupcr- 


b1  (^uje  de  corde  Cn  suntur, 

moliar  aras  vcftras,&  confringentur  fimulachra  veftra.Et 


ii  Rupcrtus  Ma 
rumomniumq 

1  hic  di^a  funt,m< 

2  meprincipes  fao 
dotum  &lcribas 
PharifxoscaufaF 
mit,  &  hicfcrmc 
pheticus  lub  non 
nib.motiu&co, 

3  rupium  &  valliu 
cotra  cofdem  fac 
dotes  inuchitur. 

4  *  Thcodorctus> 
funt  montes  ui 
nepr^diti.ncquc; 

5  animatiquiaetii 


fenfucarcnt;cu!f 
bustii  inanimiscolloquitur,  vtrcs  ronc  przdiras  m; 
coarguat.Jta  etia  regnantc  Hieroboa,ad  altare  vir  fcc;  vr 
b  Hxc  di.Hic fxpe  in  hoc prophcta dicitur  Adonai  do  »»|j 
nus  Adonai  vnu  eft  dc  dccem  vocabulis  Dei,.8c  fignifii  |jj 
dominum,quofa:pc&  inhominibus  vtimurHocqi  " 
que Sara  Abraham  di'im  fuum  vocabat  vocabulo,& ' 
dicitur:  Domine  mi  rr x,  Adonai  fcriptum  cft.  Qiiando  i 
duodomini  &  dominiiungunturnomina,priusco 
mune eft.f m  proprium  nomcn  Dci,  proprium '/f"" 
citur.  Ideft,ineftabile ,  quod  fcnptumfuitinaurcalai 

na,qua:eratinfrontcfacerdotis.  _, 

4  tt 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    VI. 

1  C* T izQ.XXSC^.Vofiquam defcripta  eji  lerufalcm  cbftdioyCfpo 
^-^pulieius  deJiiuHio,  hic  confequenter  dejcribiturtotius  ludxx 
>afiatio,& diuidttur  induaspartts:  quiaprimo  defcrihtur  hfc  va 
fiatio,fecundb  vaflationis  acceltratio  d^pitu.Jequenti.  Vnefens  aute 
capitulum  in  tra  partes  diuiditur.  quiaprimo  difcribitur  Ikdef  ge 
neralis  valtatio.fecunddaliquorumfpecialis  riferuatio,ibi:Et  relin 
quim.tertidcfterbrumfinatis  defiru^ioibi:  Hicdicit  domi- 

nus. 


nus.  Circa  primum  dicitur. 

a     Fili  ho.po. f. t.idefl,refpiceterram  ifrael  vultu  irmM it 

gnandum  itJm  Oii  cotra  ipjam. 

}     Haec  dicit  domin.  q.d.nuUus  locus  remanebii  iudifculfiii 

aduerfarius  dijLurreniibus  vbtque  ad  inicfiutudkmhomiusk 

tis,&  rapiendii ftbi  bona  abfcondira,&  lurribm eudum  fd.jKU. 

4  Etdifpcidamexcelfa.  rZ»no/f^.</,m»t/o/d. 

5  Et  deijciam  interf.r/«M  corpora  imerfcclorum  vbiqut^ 
lentur  injepulta,  i  itera  paltntin  litcra  vfque  ti^i. 


M0^.4L1TEI^. 


t 


1  Ef /ifl-Sccundum  literalcm  fenfum  in  hoc  cap.dcfcri 
bitur  vaftatio  ludcEi  gcncralitcr  per  rcgcm  Babylonis ,  p 
quam  myfticc  fignificatur  ccdcfix  vaftatio  per  aftutiam 
dsmoiiis.In  ccclcfia  vcro militante  funt  principes &  prc 
l3;i,qui  pcr  montcs  fignantur  proptcr  altitudincm  ftatus 
fni.6untctiam  militcs  &clcrici,quipcrcolIesfignantur 
quia  minores  funt  principib.  &  pr.xlatis:Colles  vcro  mi- 
norcs  lunt  montibus.  Su n t ctiam  rcl igiofi  qui  dcfignant 


per  rupcs,  coquod  ftatus  religioforum  eft  ftar u.'?  afpc; 
tis. Simt etiam  laici  vulgaresqui  pcr  vallcs  fignannir ' 
quod  funt  in  infcriori  ftatu  relpc^u prxlaroruro.  E; 
omnibusiftis  ftatib.funtpcccatorcs  multiiufliprol  ■ 
peccatispuniendi,dequibusfubduur.  \ 

^  H^c  diiit  dominus Dcns  rncni;.&  col.  ifc  Ecceeft^^^^f 
Juper  vosgladiifm  ,  &c.  Scilicct  iuflitiac  mcat  pcr  ponit  ■ 
ncmdcbitaminiquitativertrx.  ttUibdjturcaufa-c  i 
dicitur. 

4  £<(////5c/(/*w.?^f.i.idoIoIatriasvcftras.Idolumcnim 

j  lusli 


11  ^y 


Ezechielis. 


Cap 


.vi. 


ni6 


%  a  jtdiffW-Hicronyftiiis.Quod  dicit  fc  ofla  monrium  di- 
A  {■o,(rerc,indicatquofqneeorum  fortiffimos  abinuicem 

f •d^andos.  Prodeft  eniixa  perucrfx  fcientia:  m alos  a  ma- 

Ijliuidi , ficut  illi  qui  asdhicabant  turre  pro  vnlitate  fua 

jjUffi  rant,&  lingus  eorum  diuifae  funt,neconfeafus 

pfjjmus  peiorcs  fa 

^ejt  eos ,  ita  oiTa 

^niium  difpergii 

fu^tconatusfuos 

va0sinteUigant. 
:  Theodoretus. 

Abnanimis  adra- 

tioeprsditoscon- 

ueutoratione,mi- 

narrque  cadaueri 

bujcompleturuni 

fcioloru  dclubra, 
'&  umanisoffibus 

dsionumarasjdo 

ccn  ipib  fupplicio 

nih|cisdx'monum 

prcuiflc  cultum, 
Bneaeexillisopem 

aliciam  aut  auxi- 

liuihabuiiTe.Ihis 

qu  fibi  fuerunt  il- 

latJcalamitatibus. 

b  '.(.d.  Qucmfci- 
"licemontesinterfe 


eius,&  potenTiamjjrjBdicarentjhsretici  quoquc  qui  eua 
dere  potuerunr  i^ladium  pcrditioaiseorum,  5c  fidiones 
(quaecontra  D>-unifucrant  conciratcej  hucillucquedi- 
fperfi  ,  recordabuntur  nominis  domini  poenitentiam 
agentes,&  a  catholicis  fe  efle  captos  exuitantes. 

d  i2«'«cow..j«Theo- 


«^■Vl  ibi  fJciantur  c  orpow  mortuorum.vbi  prius  hoftis  irVt  fcilcet  fe  mortuos  &  figmenta  fu»  nihil 

fibi  prodefle  fcntiant. 

deijciainteifedos  veftrosante  idola  veftra.Etdabo  cada- 
ueraliliorii  Ifirael  ante  facic  fimulachrorum  veli:rorum,&: 

afNon  tantuin  ;iv.ntiiUTi,f:d  eoiuiO  qui   ;i<:el>;intin  ciri-umitu  eatu.ii.         TVrlniius  .S:  vitulis. 

difperga ofla  veftra circa aias ueftras  ix\  Smnibus  habita- 

alCouuentus  ha:teticotum.  •  blCauUijuu  vtbcsmontmm  ileittuuntut.vifcilicelexcel.deino. 

fSupcrb-a:. 

tionib.veftris.Vrbcs  deferr^eruntj&^excelfa  demolietur:, 

a»|  ^vruci!  j!u  !i  dop  ii.itum. 

&  di(ripabunfj&  inteributarx  veftrx,&  coff  ingenturj& 

aTQu*  corde  lUo  limaUtunt.  bffhina  qua:con!ra  templum  doruini  conftiuxctunt.  ^Notepla. 

cTNonDei 


cefTabunt  idola  veftra,5«:  coterentur  delubra  veftra;,&  dele 

afM  iitium  Ideil.  mag.Aioruai.fillnjue  f-ient  a:. 

bunt  opera  veftra,&  cadet  intei-fedlus  in  medio  veftri:  & 

^Alias  qjjnwun.        atAlia  liteu  non  habet  Uiiti.      b1"Vnde.Relinii  mihijin  Ifiael  feptem  milia 
virotum^]ui  5<c  Ei  PaiiJus  Reli  luixlccundumeleftionem  ■ttati.i:  faluat  flent. 

fcietis  g.a  ego  sil  m  diis.Et  relinquam  in  uobis+cos  qui  fu 

gerintgladiu  in  Gentibus,cum dilperfero  vos  in  terras:&  2    cor  vtUiter conteri- ,  ,.  ^^^    . 

al  Alias  libtiat        '.  .Oitoli.vel  Cyrus,  6e  Darius.     bTln  quibuscaptijiitatis  tempore  verfabantut.  tUC.    Idcft  ,  thefaU-  /  r 

recordabunf^meiliberitoresveftriinGentib.adquasca-  "  '  '      "^'*''' 

a^  VndeHofce  4.C-Spititu  forniciiionii  feiufli  ;unt. 


doret.\Sineviladu- 
bitatione-ingt  ,eos 
poenitebit,  quod  a 
me  deficientcsido- 
lorum  cultum  co- 
plexi  fucrint .  Hoc 
.n.hocin  loco  for- 
nicatione  vocauit, 
&  ipfa  experietia  di 
fcet  a  me  ncq:  iniii 
fteneq.  (ine  fuavti 
htateeos  huiufmo- 
di  fuppliciis  afFec- 
tos.  Impietas  enim 
iuftitiam  oftendit , 
vtilitatera  pocniten . 
tia. 

Hierony  raus.  H?- 
reticorum  quoque 


If^imd  .lis 


rusperuerforii  dog 
raatum,quia  recef- 


it,  vel  eccieha-  ^  ptiuidudlifunt:  quiaicontriuicoreorumforniclns&re  4    fit  ^  domino,&  for 


f  \duitcfiopi-no5    ^  -.  5     nicantes  oculi  poft 

cedens  a  me,et  oculos  eoru  fornicantes  poft  idola  fua :  et  <**    adinuentiones  fuas; 


iiicviri,qui  male 
viaitcsiinlalutem 

acciderunt,tiic 

letfiniscrirmd 

itlupcrborum, 

cgnolcat,  qnod 
ipleiit  dominus. 
Potft  autcmfieri, 

i  vno  populo 
mGtium  alijs  in- 
tenftis  alijcogno 

at .  Pe(\ilente  enim  flagellato  ftultus  aftutior  crit. 
•>f  heodor.  Quamobrempoena  diuincccognitioniseft 
■   »i£iftra.Idcirco  ctiam  Bcatus  Dauid  dicebat.KowMw  mibi 
t^ic),m'li  ^imVfVidiicam  iujiificaiiones  tuas. 
".  i  lu.  Hieron.  Apoftoli  (irilicet  de  femine  Ifrael  rcfer 

itfunf,vtEuangelium  predicarentin  mundumdifper 

fi.Frcftautedici  quod  idco  aliqui  decaptiuitatc  ludai- 

-  calruatifunt,  vtinGentibusrccordarentur  nominis 

eius. 


qui  cum  domini 
fuerint  recordati , 
difciplicebunt  fibi 
in  abominationib. 
fuis:&inrelligentes 
verce  fidci  veritate  tqiioniam 


^Pocniientes. 

tdilplicebuntfibimetfuper  malis  quas  fecerantin  vniucr- 
fis  abominationibus  fuis,  etfcientt  quiaego  dominus  _ 
nonfruftraloquutusfum,utfaceremeismaIu.hoc.  Hxc  8 

atMalisoperibu^ifeparindo  bf  Negndiatur  itiner- peccatorum.    p 

dicitdnsDeusrPercuteimanumtuamcttiHidepede  tuii,  10  fcient.quiaipfedo-  tpercutcpe 

minus,quiideoperi— fX; 

CUtUVtlanet.  iraciterrape 

e  Etoculos.  Perquorumfcneftras  morsintrat,  vndeduo  de  cakaatie. 
prcsbyteriin  DanieleSufannam  nudari  fecerunt,  vtfal- 
tcm  aperti  corporis  decore  fruerentur. 
f  -^((»1  frustra  loquutus,&c.  Gregorius.Quia  poenituerunt  j^of"=e  *•» 
Impoenitentibus  dicitur.  siMcaufapercu!fifiUos  vejirostdijci  *^'""-'i'* 
flinam  enim  non  reccpcrunt.vcl  rccipere  nolucrunt.  ,        £ 

g  Vcrcute  manu  tua.Vt  non  modo  voce,fed  &  geftu  &  ha 
bitu^ftuporS  admirationeq.  fignificesfu^  peccatis  cor(i. 

'^LUO-      p 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

J     t  fcictis,quia.  vindiH»  me^. 

elinquam.  Hic  conjequenter  defcribitur  aliquorum  fpe. 
V  ...  ^'j-iimtU) ,  q-ta ad  hocfunt  rifeiuati  in  vita ,  '& ducfi  inter 
Genles,vt  perpanitcntiam  ad  Deum  conuerterentur  ,  &  a  Deo  in 
ftri-lislibetarentir,  &  extaliUberatione  mirabili tnulti  Genti- 
les ciuerterentur  adfiUem  vuius  veri  Deijicut  in  lib.Eflber  le.gi- 
tmlefaSum  Uberato pofulo  d perfequutione  Aman.  &  Dan.j. 
vbi  citur  quod  hberatis  tribus  pueris  de  camtno  ignis  rex  prace- 
fitfrtotum  regnum  fuum  reuereri  Deum  c^tli.Et  boc  efl  quod  di- 
citu:.  Etrclinquaminvobis  eos  qui  fugerint  gladium 

iCViC\.,Cbalditorum  ad  Vitarn  rcferuati. 

i    .Utcor.tCic\.ytfaiet  in  exemplis pofitis. 

4  ^i^coattmlcoT.eo.f^exationedante eis intelle&um. 

5  ornicans.T^c»-  idolotatriam. 

6  .t rccedcns.  Latriam  negltgendo,ex  hoc  videtur,  qubd  non 

bene 


henedicant,  qui  exfonunt  fafium  ifium  de  .A.po(iolis  &  alijscrede 

tibus  ex  [ud.eis ,  (juia  nonfuit  in  eis  fanitentia  de  idololatri^pec- 

cdtis  qu£  hic  taKgutitnr,quta  illo  temfore  &  ante  fer  longurn  tem 

fHSceffauiratrdi.lolatriain  ludMS. 

7     Et  fcien  t,&C.  Scilicet  fan<£.  Dicit  enim  Vihilofofh.  5.  Ethic.  Philofophus 

^  fosnxfunt  qu^dam  medicin^  adfeccati  correciionem.  Et  ideoft- 

cut  mcdicinadicitur  cf}efruSlra,qmndo  non  mducit  fanitatem,  ftc 

foma  infiiBa  dicitur  efff  fruUra,quando  ad  eam  non  jcq'(ititr  corre- 

^ic,  ficut  dicitur  ifrf./.Fruftrapercufll  filios  veftros,difcipli 

nam  non  rcceperunt,/erf  /'  tndefequiturcorre£lio,ficMt  in  fro' 

fcfttojunc  non  ejifrujira  d  finefuo, 

8     Hkc  di.Hif  confcquenier  denuciatur  c^terorum  finalls  deflrU' 

liiofropter  ohfiinatiomm  eorum  in  malo,  cumdiciiur  propbet^. 

p     Percutc .  Tercuticndo  manus  ad  inuicem  ad  modum  dolentis, 

0-  iratt. 

10  EtzWldc.Impingendoadlapidemadmodum  hoministurba'- 

ti,qnt\noti  aduertit  vbi  fedem  fuitm  fonit,\ 

•J^Etdic 


M  0  Il^  L  I  T  E  R^. 


t  {,"^'^i^'P5ccatoriscftviciu,cuiprincipalitcr  macipatur. 

^Pi:ll0ru  5.a.0mn<J  fornicator  aut  immmdus aut auar u s ,q  lod 
^J^  "li^rumfetuitus. Wlndquod  cftidoloriiferuitus,non  fo 
lunrcfcrtutad  auaritiam,fcdetiamadaliavitia:Igitur 
•"1  loc  potcft  dici  quod  principcs  idololatrant  fupcrbi?. 
MUes (Scclerici  fimplicium opprcftioni  iniufta:,  na  mi- 
utci)pprimut  fimpliccs  per  potcntiara ,  clerici  vero  pcr 


aftutam  maliriam.  Rcligiofi  vero  periuftitiam  fimuU- 
tam.vulgares  homincsopprimuntfc  mutuopcrfraudu 
lentiam  in  contradibns  liumanis.  Vcruntamco  quiain 
quolibet  ftatu  prasdidlo  funt  aliquiboni,  idcofubditur. 
i  Et  reliiiquamin  ■vobis  tos qui f:germt gladium.  kicft,  cua- 
ferintpunitionemxternam.  Qusduplicitercuaditur. 
Vno  modo  pcr  innoccntiam  vitae.  Alio modo  pcr eme- 
dam  poenitcntia:  debitai :  &  quantum  ad  hoc  fubditur. 
Et  rccordabumur  mei. 

Tom.4.  Nn     a 


^..Iireu  8c  plornquxtibi  dir^liCTBt.  «H«ee<l  etafa  qubd  habit.torej  fcilicei  mojj.mm  & 
V.°um*H«lo^mquccullor«g!.f».?e™.lunt. 

&dichcuadoes  abominationcsmalorum  domui  Hiael, 


tiapUb*. 


uiac^ladio,fame,6cpelHTuimrifunt.Qui longeeftpeftc  ^ 

av^ujoinmventod^nnr  bJIHomunB:        cf  »iu'f»4  J  ti<it".tiii.<.c. 

iorietur:quiaute^pegladioco*rruct,&  qui  rchaus  fuc-  ^ 

.»inur>--        T)   Vit'iDn  c*lgnni.in«cunic)uidicii.  vpo  fum  .iia      d<?ln  hiso-nnibus.    ^ 


1 127         Glof  ord.  &  Nicolai  de  Ly  r  a 

vcntura  fupphcia  &  abominationcs  domus  IlracL 
*  Hicronymus. 
Qui  fingulis.vcl  plu 
hbus  dcdjtus  viciis 
Bonpotjflabcisfc- 
parari.quaficiuodi 
vctcrno  pcftilcnti* 
iorrnitniorbo. 

Hicronymus. 
Qui  ab  ccdcfia  re- 
ccflcritftaiim  pcftc 
morictur.  Qui  fibi 
fciolusvidctur,  & 
diliscns  nificauerit 
gladio  fcrictur  ini- 
mici.  Quifimplici 
contcnms  fidc,  qua 
fi  brutum  animal  > 
vcrfaturquidcmin 
ccdcfia.  lcd  nuUo 
opcrc  perficit.ncc  fi 
Bcutformica  prspa- 
rat  in  mcflc  Cbi  ci- 
bum,famcmoric- 
tur. 

Tfrc«/f,eirf.Theo 
dorctus.Meinquir, 
dedarante,  &  fen- 
tcntia    dcccrnentc 


112 


morietunqi  ^^  ^    ^ 

a^lnvr»--.        T)V't'iDci  c*  Ignniin»  cum  c)mdini.  Vpo  fum  ^ 

rit&Lofc>fcflus,famc  iTidrietur.Etrcoplcbo  indignationcm 

nQiiati  fuj-^rci.us.  ^  1  *!;  holtibu». 

mca  in  cis,&:  fcieris  quia  ego  dns,  cu  fucrint  interfetti  vc- 

50^1«  colebant. 

ftri  in  mcdio  idolorum  veftrorum,  &in  circumitu  araru 
vcftr?.iii,in  omni  coIlcexcelfo,&  in  cundis  fummitatibus 

1Lu«t.f. 

montium,&  fubtus  omnelignu  ncmorofum,  fubtus  vni- 
ucrfamquercufrondofam:  locumvbiaccenderuntthura 

«TNondccoquipotclt  libciare.         IQ^a:  non  profueiuw  eis.         ^Tunc.      HAd  vltionem. 
'  cf  Hueulque  contractam. 

ledolcniia  vniucrfis  idolis  fuis  extendam  manum  mcam 

IHirrtios.  ,EccIcfiam  eorum.  ^ 

fupcr  eos,8^  faciam  terram  defoIatam,&  deftitutam  a  de- 

'  »5Q||«cri  in  tcrraEmaih.qui  nuncEpiphania  vocatur.  _      bTvinihilCtinterfolitudinem  & 

mare  mapniim,quod  n"n  hottilis  mucto  conlumpferit. 
"*"'  n  "'  '  ' 


omnisgeneris  fup  .  .        tn  • 

plicia ,  tu  plaude,&  admirare  fententicc  iuftitiam.  Dem- 
de  iildem  rurfuspraedidisrebus.eos  viddicct  fame,pc- 
fte  &  hoftium  caede  intcrituros  &  captiuos  abduda  iri 
ac  fore  vtcircum  arasidolorum  cultuidicataspcreant. 
a  £r/«f«.Hierony.Quandomagirtri  hjreticoruraabcc- 

clcCafticisquiin(miaifunt:doclrinalaipturarumcon-       ....^.-^ 

Uiti  funt  atquc  fuperati,  videmus  interfeclos  peruer foru      terarum  qujc  paruo  apice  diflant. 


dot^matu  iacereinter  fimulachra,  qua  finxerantdco. 
dc  fuo ,  &  cos qui  fc  elcuabant  f .fcientia Dei ,  ftratos  i 
montibiiscoUibu.sqilubomni  lii^noncmorofo.qui  , 

bcbant  vcrba pompatica  vmb /aq-,  folioru,ac  non  poij 
bonoruopcru:quicrantfubomniqucrcu  frondofn 

non  fcn  fruflc, 
minumfcdpiv 
vbi  acccndcruu  I 
ra  rcdo.vni  ido.f 
cetquomodocn) 
fandus  odore  t 
Deumdclcaat, 
pcccatorcxcii; 
fonadicitur(i'i.. 
&  cor.junt  ci.  m> 
tn(i.me.)zcccnd:- 

lis  fuis  thura  tu 
tia. 

b  ^t/f/fr.Hicroi 

mus.  Dcblatha,t 

fam  ficuura  foi 

caricarumq;  ir 

fe  compadtarum 

poftquara.f.hc 

infimulatadulci 

ncquarnonctai 

tx  culta,fcd  fol 

dinis   amarituc 

repererint,  cog 

fcant  quod  ipii  i 

dominus.Melc 

diftillatdelabi, 

'^  retricis  quod  ad 

pusimpinguatf 

ccs  vefcentia,&  poftea  felleamarius  reperif.  Hocqu( 

fignificat  duo  calathificuu  m  leremiacotra  facietcir. 

vnusficuu  optimaru,  vnus  peflLimarum :  quoru  altcr 

ecdefiam  refertur,alterad  congregationc  malignantii 

Hieronymus.MultiputantDeblatha&  Rcblariiai 

cflTc  propter  fimilitudinem  dalcth  &  res  Hcbraicarun 


t 


10 

II 


IZ 


fertoDeblarhainomnibushabitationibuseoru,  &fciet  ,6 
quia  ego  dominus.  '7 


dog. 


3 

4 

5 
6 

7 
8 

.9 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Et  dl-iM'.lolatriai  propter  poniam  feqiientm,<iu£  fiibditur, 

Ouiagla.y.cKt  declaratum  efl  cap.prxced, 

Qui  lon.  Scilicet  ab  aduerfariis. 

Pcfte  mo.  idefl^orruptione  aeris  &  mortaHtate, 

Qui  i\x.fcilicet  aduerfarios. 

Gladio.  jtduerfariorum. 

Et  qui  K.ConfldeHs  in  fortitudine  murorum,fame  morietur. 

Et  lcictis.Per  experientiam  vindid<e  me^. 

Cum  fu.  yiibipeccauerunt  Ttbi puniantur . 

lO  Et 


10  Ex.(nb.Q.lntalibus enimlocis exercebat  idololatriafim 
Fenens  ^Vnapijibiyin  ■peueratione  eorii  fua  exercentesinx 
H  Vbi 3iC.thu.QuafoUDeodeberentofferri. 

1 2  Et  cx.mi.Idefl potefiiitem  iufliti^  mex. 

1 3  Et  fa.ter./dcfl, vacuam  bominibus, 

14  Et  deftitutam.Bo«ij/r«t^//'«^. 

1 5  A  deferto.o4(/  quod  in  vna  parte  fui termimtur  ludit. 

1 6  In  om.  ideflyvfque adfinem  atterum,  ita  qubd  nihil  rcm) ' 
quod  non  fit  defertum, 

1 7  Et  fcicnt.  Ter  experientiam  me*  punitionis. 


CAP.  VII. 

^  aT?  '""•  Hicronymus.Iam 

JT  inpraifcnti.   Quinto 
cnim  anno  Sedcchia:  caepit  a 
Eze- 


C  A  P.      VII. 

T  fadtus  eft  fermo  domini  ad  me,di 
censrEt  tu  fili  hominis ,  ha:c  dicit 

af  x.iiuc  xj  tiibubus.  ^Capiiuitat. 

diis  Deus  terrjB  Ifracl?  Finis  vc- 


Ezechiel  in  Babylonc  p 
phctare  captiuis,  &n() 
anno  Nabuchodonofo  • 
rufalcm  obfcdit ,  &  ai ) 
Sedechix.  II  .eam  cepit. 


ij 


DlBlfio* 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

e  A  P.     VII. 

3f  ITJT  faftus  cft  fcrmo  domini.Hic  cofequenterponiturpra- 
J^  di3*  vajiationis  accekratio.Circa  quodprimo  ponitur  acce. 

leratio 


Uratio  exterminijifecundo  exclufio  remedif  ibi.  CanitC.  "P^  ;• 

duas,quia  primo  ponitur  vajiationis  acceleratio,Jecundo^fiii^  (• 

dus  vel  r.uioyibi.  Floruit  virga.  Circa  primum  dkitur. 

2     Vmis.idefljfinalis  vajiatio  appropinquat,&  repiicatur,^  * 

ad  matorem  aflertionem. 

*  Supc 


M    0  ^  ^  L  I  T  E  !{. 

X  I  E//"<»fl.Inhocc.fccudumfcnfiimliteralem  denuntia- 
turaccclcratiovaOationis  Iudxorum,pcr  quam  morali- 
ter  fignificaturaccclcratio  mornspcccatorum :  quade- 
bent  pdicatorcs publice  nunciare ,  &  vt  homincs ccflent 
^pcccatofaltcm  timorc  fcruili,  vtpcr  hocdcducantur 
ad  hoc  quod  pcccatum  caueant  timorc  filiali,&  fic  dicit. 
1  f  i'./j.  Pcr  tcrram  fignificatur  homoquiformatuseft 
dehomo.  Huiustcrraquatuor  plagz,  funtxtates  qua- 
tuor  principalcs ,  fcilicct  oricns  iuucntutis ,  mcridici  fta- 


tus  virUis.quia  tunc  eft  in  fortitudine  fua,naturalisc; 
&  lux  rationis ,  &  Aquilo  fene(autis,quia  tuc rcfrigf 
calornaturalis,ficutAquilocftfrigidarcgio,&ocac 

dccrcpitae  xtatis ,  quaepropinquaeftoccafui  mortis. 
omnibus  autcm  iftis  setatibus  vcnit  mors  aUquando 
pcnte :  proptcr  quod  in  omni  a:tate  dcbct  fequiiibc 
mortem  praeparare.Bcrnar.Ohomo  certiK-ftquodr 
riens,fcd  vbi  vel  quando  vcl  quomodo  incertuc(i:n' 
vbique  teexpc6tat;fed  fifapiensfucrismori£  vbiquc 
pcaabis,&  quia  morsin  qualibctxratu  di^aaruveni 
quando  rcpcntina,  idco  dicitur  hicquatcr./««rtM' 


jt 
i 


I 


129 


Ezcchielis.   Cap.VII. 


Ai^    s^ipfr ^'■"'fi* "■  p%*^HieroniiTms. Ali;  alas,vnde Ifaias. 

'^iOomine  ah  ^'h  terr£  porieut.t  auUhimus ,  qaX.L  per  Apofto  - 
e  ftcJosintotoorbegerebantur  Etaiibi.  sidormiaC:s  incerrnt- 
Lx»-  !/iwf/f.p.f.Etalibi.l^or;M  volmcongregare  fiHos  cuos  quemad 


II  jO 


'•*^   nod-mg  illi"^  con.pnl.f.f.a.  Et  zVihi.Expanditalasfuas  te  affum 
^i-^  i/J:fw.Qiiidamfpi 

m  nairr  Hropl. 

b 


j(,^  limalcsalas  tcrrs. 


orgeiuibusad  coeleftia 

eden  olamus,quaruor 

onunt  genera  cre 

ontium.domum 

iaron,&  domum 


afflittionem  vnaoi 
iUatam    omnibus 
pernitiem, 
Hieronymiis.  Pof 
fumus  hoc  fpiri- 


(id. 


,eui,  &  domum 


^ 


impleretur,dilatatume(lfupph'tium.  I> 

4«  Tlicodorctus  IneffabilisDeiclcmcntiapcEnasmiha 
rcturnepocnasinferar,  cum  vero  non  veritifuerimus 
minas,tunccxperientiaeaspercipimus,quod  etiam  iftis 
accidit,qui  ciim  audiflcnt  finem  venirc  non  tamen  veri- 

aTNon  modofupeimoDtes  SccollM.     b  TOfientem.oceidentem.meridiem.  feptemtionem  fexom-  ^'  ^""^  '  VoCataUtC 

.       "'P^'« '!"''•.      -         ,  h  ,  TH,cr.Nondu,ntetr2. 

nir,venit  hnis  i  uper  quatuor plagas  terr?  Nuncfinis  fuper  i 

a    irAntropopnh  >s.         a  fQN  .n  inm.e  ic  no,ya,u„m  «  i  ,d,g,i,v  od^,  f^d  ex  rat,one&  3  juitatc. 

te,8c  immittam  furore  m.eu  in  tel  £t  ludicabo  te  iuxta  vias  2 

tvii,.tnguqurgeniih  _^  luuius   Hoc  ipiri- 

tuas.Etponamconrrateoesabominationestuas.tEtnon  S  tualiter  intcrpreta  ^j„f,^  ^^ 

b  parcet  oculus  meus  fuper  te,& no  miferaborrfed  vias  tuas  4  r'contra  populum 

c  ,r  r^^r-'  bTvtcogno;!.  S  ludxorum,  fuper 

pona  luper  te  c^  abominationes  tu^ in  medio  tui  crunt:& 

-    .      ''^"'  .  "ij°j"«-  '  a.<Singu!aris.         TV-o  Dc. 

1  cietis,  quia ego dns .  H^cdicitdominusDeus.  Afflivflio 

J    3TQjnor.,;,,ci!,non^,„pl,useifugies.  b  «frj^^^fnpleta  c.'l  ini.ju  ^is  tja.   THucuf.,ue  d..rm:uit 

vna,arriid:ioeccevenit.Finisvcnit,venitfinis.EuigiIabitad 

g    a  ♦Q.Nc  putes  mc  fuiu..,  ..,;n.„  .,d,g,to.         b  r.Wx.  Iuf.et  omnes  oui  haHtant in  tetia.San^aus  autcm 
dict  iduenae^ofum  i    ii  t.r,(5£  'eregtinus  ficut  i'.p.me,. 

uerfum  te,ecce  venit.Venit  'concritio  fuper  te,i^  hlbitas  in 

'Tiicut  'CuIuj  .]uot]ii..-  ho.dc  atgum-ntatur. 

tcrra .  Vcnic  rps :  prope  eft  dxzs  occifionis,  &  I  non  glorix 

aTM-^s^iKrorum.vnd- I\,u  rtinTistiunj  ab-ltira  mjntib  i.  :st  ,n,s.     t)  «rNon  fututa  prxi,co 

montium.NuncdepiopinquoefFundam  iram  meam  fup 

f  ^'^•-  r  J»QJJ.>n  elt  ..,r,)r  in;usabr,iu-iud,t,o  b  1  Scilicet  opera 

te,&:  coplebo  furorem  meu  in  te .  Et  iudicabo  te  iuxta  vias 

aTNonmcab.         b  TSupei  caputtuum,vt  fentias.        c  •  Qu  ccinipic,io,na,a  lolus,  per  quera  videt 
omniamundus. 

tuasjd^raponam  tibi  oia  fcelera  tua.  Et  non  parcet  oculus 

^C-  ufa  quate  non  parcat. 

mcusnecjj  mifeFcbor:  fed  uias  tuas  impona  tibi,&  abomi- 

aTVi  cognt.fcas  3r  Pcemtcntia  c,n!nd;s. 

nationcs  tua:  m  mcdio  tui  erunt  3  &  fcictis  quia  co-o 

Tqu,apercutio<iuemdiligo.  a  vlam  a  confilio  ivi. 

fum  dominus  percutiens  .  Ecce  diesvenit  .  Egreffa  cft 

aTId=il,abbrcui  ta.inftatvicinacaptiuitas.         b  ^Q^  minabatur  &dc  flore  ftuaum  plagaiumpe- 

"^m""    ff  +    ^''"'^a-     ri       .      •     h  .    c   .   ;.^Qiiod  metuifti.  10  nis.htvigilauitad- 

.  Nam  h  Tcontractio.floruitun-ga,gcrminauitfuperbia:miquitas  J'  uerfuseospeccatu 
«'""«  r  ^  &impletumeftil.p 

ludApoftoli.  Nuc 
pcruenitrncosira  Deiinfinem  tunciudicati  funtiuxta 
vias  fuas,  quando  indignatio  Dei  fuper  illos  effufa  eft,<fc 
recepcruntfecundum  fcelcra  fua,vtpermaneatdefola- 
tio  vfqueadconfummationem. 

f    T^Hnc «/e/»-op/K.Hieronymus.Abannoquinto tranfmi  i.Cor.^.i 
grationis  rcgis  Icchonix  vfque  ad  9.  annum  regis  Sede-  Pfal.si.c. 
chis  quando  Nabuchodonofor  obfeditlerufaiem  ,tres 
anni  funt  medii.vnde merito  dicitur,  ts^unc depropmc^uo. 
g     Floruit  *?V.Hierony mus  dc qua .  Xpn  auferam  virgam  a 


Tacl ,  &  timentes 

oniinum,  vnde. 

omnf  ifrael  benedici 

,dom':no.  Domus  ^a 

•n  benedi.  do.    Do- 

ns  Leuibene.do.Qui 

metisdominum  bene 

tdo.  In  Aaron  fa- 

frdotium.InLeui 

dituos  fc  mini- 
^"■"fos.Inlfrad.cun- 
'gfjmpopulum.  In 

tnentibus  domi- 

nm  profelytosin 

tligcntes. 

•  Theodoretus. 

( jatuor  alas  terra; 

norbis  terrarum 

dt,  fedterrarum 

d:it,fedIfrael.Hoc 

c,resveftrs  ad  fi- 

nmperucnire,ne 

pjffesvos  ea  mala 

f^cre  ,  qus  fum 

c<ninatus,nifirc- 

fifcentespoenite 

tm  agatis 

cntra  vos  omnes 

titiura  proccdct 
-s  jn  l  Et  non .  Hieronymus .  Sicutmedicusincidit,vrit;vt 

f  rcatnon parcit .  Immedicabile  vulnus  cnfe  rccidcndii 
^    e,nepars fincera  trahatur  .  FUgcllat  Deus  umncu,  fiuum  ijue 

f»pi',vndtEgo  percutiam  &fanabo .  Oinnis  mcdicinaha- 

btadtempusamaritudincm  fed  fruaus  doloris  fanita 

i_    tmonftratur,vnde  Amos.  Liuouiam  vos  coy.wut  de  vmuer- 

Q  Inribubus  ccrre,  idcirco  vkifcur  fupcr  vos  omnia  pcccata  veflra. 

T     CTwx/Mjc.Cui  fimile  eft  hoc  Vlcifcar  lacob  feruii  meu 

:,.fcf^ndumvias(u«,&iuxtaadinuetionesciusreddaiili.  ^    1-«»«»  -'.nicronymusacqua.  Non auteram  vtrgam c 

.xx.attjceiis.  *  Thcodoretus.  Maximaconfolatioijseft  pliotuo  EtApoaolus.<M,id vuttisiinvirgaveniamadvoi^&c. 

;    q|puniuntur,punientis  Deicognitio.  Dauid  quoq;  zitnfitabo  in  virga iniquicates eorum,&  m  vcr 

c  f«»^w  Hicro.i.  extrcmum pcccatorum Veftrorura  be.tbi^s  peccata  eorum.  vtifencordiam auttm meani non di.  ab  eo. 

'    lenndum \\\\i<i.impkte  menjuram  patrum  vifiror.m .  £t il-  Finis  florentis  virgs fanitas  &  corredlio, quJE non  eoru 

m. !^ondum  compLetafuntpeccata .Amorrhaorum .  Dum  hoc  merito  venit qui  corrumpuntur. 

'  ^  Fenit 


quem  venit  finis, 
&  confummatioa 
fanguine.  .Abei.iujli  Matt.v.i. 
vjque   ad  fan^uinem 
Zach.f.B.  Qiiandiu 
.n.nonmifeiut  ma 
nusin  filium  Dci, 
dormitauit  cis  do-  E 
mini  (cntcntia,  & 
diIatataeft,poftqna  +<""»  celeu- 
autem  interfcccrut  "J^  "'°"""n» 

heredemvtperiretl'*'-^. 
haircditas ,  euigila-  bunt  m  moa 
uit  contra  eos  om-  cjIjus, 
nisordomiferiarCi 
atq;  perplexio :  qa 
non  cceleftia  quae- 
fierunt,  fed  terras  • 
haerere  cupicrunt. 
Hieronymus.Pof 
funthzcde  vltima 
captiuitatedici.qii 
poft  interfeciione 
Chriftiveniteis  fi-     , 
■  o  nis.Etvigilauitad-  •^'''•*-^' 


.^        NICOLAVSDE    LYRA. 
;  ■    I  .'Super .  ScUicet  ludaa,  ita  quod  nuUa  pars  remancat  qux  non 
vaetur. 

2  Exin.i.fuundumoperamalaqutefecifli.. 
5  Etnonparcctocu.&c.e/ccf«. 

4  Etnonmi.^jf)fcfl«. 

5  Scd  vias  tuas  ponam  fuper  tc/.  tondu  r  pa:we,tuis  operi- 

mdtbitx. 

^  ^^\Q\ovm.i.mHltiplicatio  affiiaiomm  vniusvenientis 

fur  aiteram. 

7  Finis  VCTotiesrcplicatur  ad  oRendendumaccelerationem. 

8  Et  non  glo.i.  ludxa  qu^  efl  terra  montuofa.Coetera  patent  ex 
«i»  1  quia idem  frequenter  reperitur  ad  maiorem  cxaggeratio- 

9  Floruit .  Hic  confcquenter  ponitur  modus  accelerationis  fe- 
"  "'*"'  '^^(brMSyqui  fuit  per  potentiam  regis  Babylonis  ,  qui  fu  it 


inHrumentum  Dei  in  hac punitione,  vi  frequet.ter  dt8um  ejt,juprd 
in  Ifaiam  &  lere.&fic  dicitur  AzV.FIoruit  virga.i.cfAT  Babylonis 
iwtalmtjqui  efi  vtrga  ad percutiendum  ludaam. 

10  Gcrminz.Qi4iaviilorias quashabebat virtute Dei,exfuper- 
bia  attnbucbcir  proprix  virtuti. 

1 1  Iniquitas  furre.  Q»iafuperatos  &  raptos  crudtliter  &im- 
pie tr.^Bibut  jecundum quod  de eo dicitur Ifa.  i ^.Con triuit do - 
minus  baculum  impiorum  virgam  dominatium,cedcn 
tem  populos  in  indignationeplaga  infanabili:fubijcien- 
tcminfurorcGcntcs  perfequentem  crudcliter.  secun- 
dumalios  veio  hic ponitur  caujafiueratio  acteleratiw.is,  quttfuit 
fuperbia  Sedechiiercgis ,  exquarebeltauitrtgis  B.ibytonis  impib  ' 
frangendo futim  iuramentum  2,Tar.j6.Sicergo  dicitur.  Flo.vir. 
.i.fceptrum  luda ,  qwd  akquando  profperitatem  habnit  fub  Sede- 
c/jM.Germin.fupcrb.  (>MMiwdc /«pcj-Z/wV.Iniquitasfurrexit. 
Quia  ex  Ijoc  lu  ramentum  tranfgreffus  fuit. 

•}«  r  In 


M  0  B,  ^  L  I  T  E  !{, 

f  9  Floruit.  Hicmoralitcrponitur  proceffus  peccati  in 
^i^mcntatione  fui .  Pcrfloritionem.n.virgs  fignificatur 
P^iperitas  tcmporalis,ex  qua  frcqucntcr  Procedit  cla- 
"mentis.idc6fubditur. 
'  ^"minmt.  Ex  quafequitur Viterius  cotcmptus  &  dc 


prcllio  hominumaliorum  idcofubditHr. 
I  r  iniquiias  iu,rexit. QaiE  proprie importat  peccatum  co 
tra  proximum  cui  debctur  aequitas  a  proximo  de  iurc 
naturali,fccundum  quod  dicitur .  Hoc  facias  Jif  quod tibi 
visfieri .  Expcccatoverocontra  proximum  proccditho- 
mo  ad  peccandum  contra  Deum,idco  fubditur. 
Tom.-f.  N  n    } 


1132 


1121         GIoford.&NicoIaideLyra 

yfa    yfnh  f«»(>«j.Hieronymu$.Non  modo  Icrufalcm/cd 

A  &ci  cni  dicitur.  w-/« b;icr,oae  ai,.aj  tr.qux  autimortparani 
(uiustrum\^tS^o^o\\M.rempusaitbr»urfl\.Etz\ibi.V,^'f. 

rit  (iz>^»  hu,u,  mund, .  Et  pr.xfons  tcmpus  pohiit :  qnoti-iic 
.nlabitur.&nunquammcodcmftatupcrmancthtdo- 

Jt?**"^   '''ffroofcftln^hu-     furrexitintvirgaimpictatis.N6cxeIs,&:noncxpopuIo,ne  2    cata. 

tvirtaot     •  CrC      p  -Y-  ,,Q^„fcdunwmigiftr»cl>itiJUetunt,CrucifiRecrucifigifeum.   lEcidco      T-^J  ca^..  u.tjs  ilcrn».     ^       ^       THcOdorCtUS 

""wnmm  qiicext  fonitueoru:&nonerittrecjuicsineis.  Venittem  4    Qijadoputatisfal  * 

P-^  '  --^     L   ^  icapiiuifirs.      » ^Frgo.  _^  5     facflequxami 


Ime.  I ».« 

i.Co.7.e. 
IM.f. 


fignum  clangoris  &  buccinx  praeparcntur  adbcUa. 

Hicron.Iri  noftraquoqjtcrra.i.inlcrufalem.quanJ 
nos  vclpcrrequtiopuhlica,  vcl  vitiorumincentmalii- 
pcr.Kc  nitnntnr.Fruflra  magirtri  ruba  rciiocat,  &  ad  bc' 
la  prxpararc  fcftinant ,  cum  nulla  fit  in  nobis  fortitudo 

quiairamDci  pra 
I  fcntiamerucrcpo 
2 

^  Ei  idco      f  ■itd  ca^.  uitjs  itcrna. 


in  feipfi.  .L  ^  -Q^^  ^,,^  ^gf^f 

tx  rorum  fc  ^ 

ininc. 


Hicronymus .  Na-     pus,appropmquauitdics  Qui  emitno  l:Etctur,&c.g.vendit  5  dicuntur,tubisv(^ 

turalccft in poffcf-     non lueeat:quiaira fupcr omnem populum eius:quiaqui  ^  JL^I^^J"^'"'"'' 

fionum    emptionC   C  01  ^  aMoreiuble     qui.anicmbil.nivcni.r  ciptiutas     °  ™»,rl-,_..»  "^"' 

venir,adtidquodvendiditnonreucrtetur,  t6(^adhucin  '^ 


t.Cor.rc 


t»eoJiiorem  Ixtari.in  vcnditio 
nclugcrc:fcdinfla 
tccaptiuiratcvanu 
cftvirumquc,  vn 
dc.  lempns creue efl: 
quihabent  ftcflnt  t\Hi 
Ji  non  h.ibeant ,  (3  q»' 
flent  tfujft  non  flfontf 
t!r  qui  eiHiiat  quaft  no 
pvlfideant. 

C  iiui  vendit  ai  td 
attod  r?.noreuer,&c. 
Hicronymus  Qui 
B-f.  ha:rctico  crrorc 
fucrit  dcccptus  cu 
dcccptioncm  intcl 
lcxerit,non  rcucrtc 
tur  advcndirorcm 
fccundum .  Lxxi. 
ad  magiftrum ,  fed 
omnino  dcfpicict 
cum. 

d     yifio.n.  adomnt 
niultitudiKt,&c.H'iC- 


*  ^Q.Qui  modo  viuunt  rapiiuitatem  videbant.Ac  non  diScietuc  in  longiiui.        1  Coiuniinatib. 
pt»uifa.       tQiiifif- 

viucntibus  vita  eorum.Vifio.n.adomncm  multitudinem 

rirriia.  a  5  N""  Pf^ierii  ei  imcju  t-^s 'ua. 

")for 


15 
i6 

r? 


Mit.ii.b. 


iri.6t: 

F(il.8o.a. 
i.Then4.d. 
Hic.6.a. 
Mum.io.a. 


cius  non  regrcdietur,&  vir  in  iniquitatc  vit^  fu?  non  cofc 

C    afVoiquihuicp-r  .tsoffitio    b  tQuiaud 'a.l^Adptiluimcontra  Bibyluiiins  i   ronicc     cfTain 

tabitur.Canite  tuba,pr?parent  omnes  et  non  cft  qui  vadat 

fOuianon  ptofuit  m  ineti.    •  ^iraioDeo.nihilett  iiumanafottitado.    b^/eiuralcin  vel  terr*  lu- 

dxorum. 

ad  pr^Iium.Ira  enim  mea  fuper  vniuerfum  populum  e ius.  i 

a*V,  fiipia  b  fExtri  domiiii  ciuitatem.i.ccck-riim.  c«"r)iaholi.     j 

Gla'di'foris,  $c  pefti  s  &  fames  intrinfecus.Qu  i  i  agro  e,gla- 

•  5Negligenj.  «Nnn  pr«patanscibos,dequihus  Qui  nofratur  ierr:imfran'  icplebitur  panibus. 

dio  moriet1&:  qui  in  ciuitare,peftilentia  &  famc  deuorabij 

•  traaci  f.  qui  hzteticotum  gladiam  vcl  dclidiz  f.iinem  raorteinque  vitauctint.     b  1  Non  alibi  falua- 

betis.  (^ 

tur.Et  faluabunf^quifugcrintcxeis.Eteruntin  montibus 

•  ^Vndeqnis  dabit  miiii  pfnna5iici;tco''i  ..bi}!:  volabo&re.        tTunc. 

quafi  columb^  conuallium  omnes  t  trepidi,  vnufquifque 

%lfto.  a  TTune.  ^Nulliu.1  audebir  reSellarc.  b  ^Timorc 

ininiquitate  fua.  Omnes  manus  diflbluentur,  &C  om- 

afPauoiii  magnitudinep   n  potfrit  veficaflucntts  .iquas  letinrre.  b  <Poenitrrtiz.  ^ 

f  nia  genua  fluent  aquis .   Et  accingcnt  fe  cilicijs,  8^25  •?<    Thcodorctu 

ConqucrStes.n. 
lugearescolumbisfublimibusaftjmilabuntiir.Sufpira 
ribus  quippcvox  columbarum  fimilis cft. 
f  Ow"«  .Hicronymus  .  Innoflraquoqucludata.  I 
cft,eccicfia,in  qua  Dei  cft  confeflio,cum  iniquitasabi» 
dar,&:  rcfrigcfcitcharitaSjOmnes  manusbonorumopi 
rum  diflbluuntur ,  &  genua  fluunt aquis ,  eorum.f.qt 
concnbitusimmundosqurErnat,  niftincnteslcminisfti 
xum.Talesvcr6dcbcntaccingicilicijspenitenti2,&v 
turum  iudicem  formidarc,vnde.  Confortate  manusiiitl 
tasy&genua  debiUa  roborate. 

"  In 


prxlJantiorcsc 
Atcertenihili., 

10  bis  profuturfi  ^ 
Ncquc  n.habcbit. 

1 1  qui  poftint  prilf. 

12  dimicarc,  fiqi. 
-ymnibuscomniL 

nitcr  omnis  gcn( 
risinferofuppl 

e      Q,uartcolum 
uaUvim.WxtTOn 
Hae  columbat  qi 
diuinconuallibi' 
funt  ad  fingulat 

18  pidant,harumi 

19  bcmur  imitari  i 
nocentiam.dcqt  y.. 

20  hns.si domiatts : 

21  medios  cUros,&( 

22  huius  fpccic  d; 
ditSpiritufTandi'  m« 

23  &manfitfuperS  f' 

24  uatorcm. 


ronymus  .   Poflli- 

mus  diccre,cp  poftquam  rcceflrcrit  a'Iud$is  vifioprophc- 
l^Ws.Lex.v.^  ptcphnx  rfque ad  lodnnm  :  poftintcrfcdionc 
Saluatoris  non  rcgrcdiatur  ad  eo,s,ncc  vltra  habeant  pro 

^  phctas.  Et  fignificantur  didum  cft    yilio.n.ad c.rn.e.non.r. 

k^rcdictur.n.  adcos  qui  credunt,ad  Apoftolos  f.&ad 
reliquias ,  qux  fakia:  fiunt. 

e  ci>.»ter«/»j.Hicronymus.  Dctubisin  multislegimus. 
Quaft  tubaexalta  voietn  luam.EtzVihi.Clangite in  neomeiia  tuba 
in  infi.tf.fn.vc.Et  Apofto.  la  ii>ffu  ($  in  tuba  Deidelccndn  df  cce 
lo,&.  in  Euang.TVo/  te  tuba  canere  ante  vos.  Et  tubas  dudliles 
atqj  argcntcasin  Numcris  inucnimus  ,qujepropheticc 
dodring  &  Apoftolicz  coparanf':&  pcipit  vt  omncs  ad 

c     "^     nicolavs^Tyra. 

1  In  virga  i mpiet.  Q^iaftc  regmmfuum  fuit  impium  ,  &  va- 
fiatione  dignurn. 

2  Non  CX  cis.Ho; e^  non  remxnebit  aliquis  de  domo  Sedechi^ 
tjuia  tpfcfuit  exocutatusy&  in  captiuitatcm  du(ius,:y  filij  eius  ot- 
cift. 

3  Et  non  cx  ^O^nXo.Quiipartimfuit  captiuatus,  partim  OC' 
cifus. 

4  Ncquc  cx  fonitu  eorum-l/i  Hebr<eo  habetur  .  Neque  cx 
COCtucorum;  & per hoc inteUigitur loannamfilius Cat£te&  fo 
cif  eius,quipofl  mortem  Codoliie  fuerunt  in  .Aegypttm:  vbipofiea 
per  rtgem  Babylonis  fugerunt  pcrtim  occifl ,  &  partim  captiuati, 
ytdiBum  cfl  Juprd.c.^.ideo  fubditur. 

5  Et  non  crit  rcquies  in  cis .  ^on.n.  inuenerunt  requicm  in 
utegyptiiyftcut  c, edebantyvndi  duebant .  Intrabimns  in  Acgy- 
ptum,vbiclangoremtuba:nonaudicmus,&c./cr.42.c. 

6  Venittcmpus.Dfy?r-^«ionjj. 

7  Qui  cmitnon  lJEtctur.Q«/a  citoperdct. 

8  Et  qui  vcndit  non  1  u .  Q,uia  citb perdcret  ttiamft  non  ven- 
derit. 

9  Et  adhuc  viucnti  in  vita  eorum.i.  iufficiat  eisferuare  vi 

tatnfi  pL.jint. 

10  Vifio.n.adomncm  multitudincmcius.».Wy;o/434p'-o 

fhet4  de  tnuUitudmis  captiuitate. 

1 1  Non  rcgrc.no;;  mraaabitm,fedproctdet  In  effiau. 

1 1  tt  vir  m  iniquitatc  Vita: .  Sic  vt poffit  euadere  mortem  vel 
taptiHUatem. 


M  0  f{  .A  L  1  T  E  !\, 

t  1  'nw^cunduTulUu.PictascftcultusDeodebitusac 


II  Canite.  Vofiquampr.tdiBatflacccleratioexterminif.  I 
confeqiienter ponitur  hjcc  cxclufto  nmrdvj ,  &primo  ponitur 
exclufiOyfecundo finalis  conclufio,ibi .  Facconclufioncni. 
mum  fic  oflendendo,quod  non  pciffint  tuadere  nccfe  dcfenierd 
/e  redimendo,tdeo  fubditur  .  CanitC  tu.yosqtiihabetisoffitit 
excttandi  alios  ad  belium .  Et  loquitur  ironici,  quafi  diceretpio 
hilo  facietis,fubditur. 

14  Einon.Cuius ratio fubditur, 

1 5  Ira  cnim. C«i  nulluspoteH  refiflere. 

16  Supcrvni././.?r«/i/ew. 

17  Gladius.  ■Interficitns  eos  quiinucniemrextraciuitiitrv 

1 8  Pcftis.i^.* frequenter  acrius pugnant,quamgladius,  vt  l 
Vegttius  libro  de  re  militari. 

1 9  Qui  in  agro./(e;?«/r<o  eU  eiufdm  fcntentim  adnaimr 
fertioncm. 

20  Et(i\..Ad  locainaccffibilia. 

2 1  Et  crunt .  ldefl,qux  prius  l?abitabant  in  conuallibusfm 
fed ,  quiainde aduulant admontes timore  volentium  eas  (upt 
funtibivaldetrepid£,  &  ficifli  fugitiui  erunt  ibi  in  timore 
fiti. 

22  Vnufquifqueininiquita.irfffl,/»ro  iniquitate futhoc 
tietur. 

^S  Omncs ma.dif.  Timor.n.magnus  reddit  mcmbraextrri 
trementia,&  per  confequens  ad  fe  dtfcndendum  iiiuaUda. 

2 4  Et omnia ^C.f.vrini£,timor.n.diffolmt  veftcam,& ftc'" . 
re  vrtnam. 

25  Et  accingct  fe  Cilicij  s.  Infignum  triflitiit  &  anxietnt»' 

^«  r  Etir 

per  confequens  impicras  eftvitium  aufcrenscultiiE 
dcbitum  proptcr  quod  cft  dircfte  contra  Deuro. 


^33 


Ezechielis.   Cap.   VII. 


»IJ4 


tfa  jnwia^-.Quodluilum.r.fignificatjquandoperdit  dc 
A  >rem ca;raries,& pulchritudincm comarum,vnde. v>o 
1.  &  Mitnento  capnis  hahcbis  cduicium  propcer  opera  tua  .  Etalius 

■Qphct^.Omnia  capitain  omniloco  attondentur,&  otnnis  bar- 
•  i'  rattetur.Et  Michxas.  ^ttonde  &  decaLuure  [uper  filios  delitia 
'     lrituu>^i.DiLit.ical- 

tium  ttium  ftcnt  a- 

ijk,  &  fuper  mor 

tos  iubetur  fieri  a 

diiicium.jlndxi 

,Naz.ira;i,(5cquia 

jjporitificiumve'  b 

fjre  meruerut ,  nd 


vnde  poterant  Dcu  colcre  5cadorarc,indcofFenderent.  D 
d     tt  dabo.  Hicronynius .  Nos  quoque  tradimur  in  ma- 
nusinimicorum  & aDeoalicnorum,quandofacimus 
ornamentanoQrafimulachradjBmonum&omnisglo- 
ria  nolh-a  poflidctur  ab  impijs,vt  nos  fua:  fubi jciatit  po- 

a  l^Non  hoc  folam  Tub  Babylonijs.fed  fub  B.omanis  in  populoillo  taftuip  eft.    bt^Faciei  tubor  pudo-  tCltatl. 

lis  iudicium  ert,confcien'ia  peccaiotum  lucf  t  m  facie.quad  eft  fpes  (alutis.vndc  glocianci  in  pec- 
cmsfuis  dicitur.F.icics.ine'etricisfj.'iaell''hi,io'i  i-rubelcere 

operien  eos  formido:  &  in  oi  facic  confufio,&  in  vniuerfis 

alviuodeft  llgiiuin  luftus      b  urunc.  c^Vrgentc  c.n)imitjte,uefugientibus  linioneri:  quxpabulo 
ante  fuere  voluptati. 

capitibiis  eoru  caluitium.Argcntum  eorum  fdris  proijcie- 

»  T^i»  mund  t  ain  habere  iion  uoteit.ijui  extia  ccLleliam  eft.  1  Dentes  pixciolinimo  metallo  illi,  fi 
,_  ....^. non  minuilxduntur,quamO»ro  lapide.  b1Eloc|uium. 

nntcapita  fna,  c  tur,&auru!TieoruminfterquiIiniiicrit.t  Argentumeorii 

.  uqj.n.mortisopc  " 

r  habcnt  nccim- 
mndifiunt,  quia 
fijdi.  Idett  Naza- 
ri  domini  fnnt. 
'« (^od ji  iuxta  cos     plebuntur :  quia  \  fendalii  iniquitatis  corii  faiflum  eft,5c  ^    1"^  f"^^^  ^^?^^  ^" 

afQua'5qua:dederara  uomamenTKn.  UertitDcUSfaCiem 

ornamentum monilium fuorum in fuperbia  pofueriit, &  4    fuS & fic.Dei  viola 
imagines  abominationii  fuarum  &fimulachrorufecerut       facerdotib"&TaS 

af  Auium  &  argentum.     b  ^Symmachus.innaulcam  tranftulii.fordfsidoloium  ilemonftian».  - 

cx  eo .  Propter  hoc  dcdi  eis  iilud  in  immundicia,&  dabo  il- 

a  THoftiuin  ^ 

lud  in  manus  alienoru  ad diripiendum  ,  8^impijs  terr^e  in 

tldeo.  afNevideai')  nas   abofsiiiationes.    y 

pra;da,&contaminabuntlIIud.  Et  aucrtamfaciemmeam 

a  f<^ia  inea  tacic  indii^ni.     b  tTanc aueifa  facie.  cl^SandlafandorumiquzfolisfaccidocibusSc  foli   8 
pontifi'"^  piiebjnt. 

ab  eis,et  violabiit \  arcanii  meii &  introibu nt In  illudtcmif  \^  y-^^^ ^ yosautem YeZ tdiruentefc 

a  YDoininu<:  ad  prophetain.  -  ■'       * 

farij,&c.contaminabuntilIud.FactconcIufionemquonia 

a  <^ldcnt  quocjue  nobis  contingit  li  fuerit  terra  noftra  ptcna  fanguinibus.&  habitacio  ini(]uitate. 

tcrra  plena  eft  iuditio  fanguinu,&ciuitasplcnainiquitate 

af  In  Lacum  prophecarum  &facerdotum.  b <i Babylouios  vel  dzmones.  c  f  Animas  .  Tcmplum  Dei 
-   4u      "        •    "■ 


afSet!("s.     b^A  f""e  vclobiidione      «iCii'ia  c).M-a  «ccleliam.     c  f  Ah  «rm.i  tanie. 

&  auru  corii  non  valebit  libcrare  eos  in  die'  furoris  domi- 

3  fSenlualiiateiji.         bTOculi  impiorum  infatiabiles. 

n  i.  Aniraani  (ua  non  faturabunt,&  venrres  conim  non  im 

a  f  Qu^ainde  idola  fabricaia  ciiliofs  luos  damnmtia.     b  f  Aigfntum  &  auru'" 


e   Etihtroih"nt.li'te- 

ronymus.HocaBa 
bylonijs,  &  ab  An- 
tiocho,  &  Pompe- 
io:  &  adextremu 
fub  Vefpafiano& 
Tito  faaCi  efle  fci- 
mus,quando  tem-  tSopk.i.d» 
pliafuDiierfumcIt, 
&  omnia  impleta, 
qusefermoprophe 
ticus  comemorat. 

Ad  noflra  quo-  •AHfgoricJ. 


qiipia    mortuus 

*°"  ftrit ,  omnes  dies 

B  piflini  non  repu- 

tsunturfandinca 

tiniseorum.  Sa- 

meljquiafandus 

.  Ei  acterna  capitis  d 

oiamenta  poflc- 

d,  vndc  in  Canti- 

-C  Cuinni  tui  n  i'iri 

fitficut coruns .  Sa- 

fdgperdiditforti  c 
.  tilinem ,  &  rcna- 
'f!|„*  fcibus  capillis  vi-  f 
rCpriftinas  rcca- 
p^uit,  vtmories 
njltoplurcs,  qua 
viusoccideret.Eli 


£tis  Dei  emifl!arij       , 

ingrediantur,&v- 

niuerfacontamineE 

tur,vtfiatiocusim 

mundicia:,quidc- 

buit  efle  fandita- M^"-**'''» 

tis,vnde.  Domus  mea 

domus  orationis  -poca 


fan^fum  eft,quo<l  eftis  vos. 
~  '  —  b/~~ 


II  ftiseamfpeluncamla- 

IZ  tronum. 

f  Fac  concluftonem. 
Hieronymus.i  ir3 
mcam  brcui  fer- 


-fcatenaai* 


(aslicet  corporis     Etadducam  pe/rimosdeGentib.6^poiridebuntddmosco  '^  monecondudcjvt 
-  iioeretcaluitmm,  ,si,    ^  ,qu*  hoc  mc.uii.  quomodoterraplcf 

taienquiaNaza-  g  rii.Etquiefcerefaciafuperbiampotentiu,&tpo{Iidebunt  ''^  na  cft  iuditio  fan-F 

rUSdOmini  erat,         a  fQuxpofcusingredienscontjminauit.Scideomeanonfuni.     b  ^Non  mea.  c  f  Ouz  exuperat  om    ^^    gUmum,   (  OmnCS  t  pr^ 


pollueotub 


cjcinnis 


zcidone. 


fQuxporcusingrediens  contaminauit,5cideomeanunfunt.     b^No -„,^^^ ^ _...  '       •      ^  .  o 

CapUlS  nem  renfum,vnrte,Pacem  meam  reIinquovobis,pacein  meam  do  vobis.  16    .H.  in  iaUffUinC  iU-  J'"^8**'''''« 

frcbat.vndePar-  h  fanduariacorii.tAnguftiafuperuenieterequiret  pacc,&Qi  17  dicant   fundcntes  *-^*^8 "•«■ 
uli  (quiaparuuli  innoxium  langui- 

einr.necdum  ad  virilcm  statcm  pcrucncrant;  illuden  •      ncm ,  quod  &  in  Nabotli  fecifle  ludxos  fcriptura  com- 
tccaluitio  eius  atque  diccntes.  .Afcende  calue,afcrr>d''  calue,      memorat)  fic  iplorum  cruor  fundatur  &  plena  iniquita 
" -----  tisciuitasdemonftretur.Nam&fubManaflrercpletaeft 


f«rum  morfibus ,  ianiati  funt ,  quarum  faltus  &  fyluae 
futliabitaculum. 
*  Theodoretus.  Qiiando.n.viderintmalorum  fibinu 
bcn  inferri ,  &  nuUum  ex  vlla  parte  afFerri  remedium . 
TncabieftoanimoarmabeIlicaproijcient,&lugubre 
aflmet  habitii.  Idcirco  et  facci  meminit  &  capitis  rafi. 
b  ^'gen.Hieronymus.Qui  fugiunt  dc  Ierufalcm,aurii 
fum  &  argcntum  proijciunt  in  lata  &  fpaciofa  via,qu? 
duit ad  mortem,quia  angufla  falutis  viam  reliquerut. 
c  irgen.\\itt.  Argcntum  eloquium,aurum  fenfusfcri- 
ptrarum.Quseeleftafuntmundi&inornamcntumda 
ta  obisjhaeretici  pofuerunt.infomentum  &  matcriam 
fuprbi2,&  imagines  diuerforum  dogmatu  &  abomina 
tioumatqjofFendicuIumfuorumfeccrunt  excis,  vt 


lerufalem  a  portavfque  adportamfanguinepropheta- 
rum  venietquccis  conclufio,vt  nemo  poflHt  euadcrc 
g  Et  p(ffideuunt  fariciuariaeorum.  ■i<  Theodoretus.  Non 
dixit  fandtamea,  fed  fanftaeorum .  Hoceftquarab  ip- 
fis  mihi  confecrata  funt  quibus  es,o  no  indigebam,  Ccd 
propter  cam  curam  quam  habeo  ipforum ,  eam  accepi 
at  rurfus  hxc  cadem  propter  ipforum  fcelera  poUuta  & 
conculcata  defpiciam. 

h  e^n^ufita.  Hicronymus.  Qui.n.audiuit,pax  huicdo- 
mui :  nec  cam  fcruauit ,  ncc  in  cordcretinuit :  fed  malis 
cpcribus  fugauit,quaerct  &  non  iniicniet. 

a  Con- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

*  I   Et  in  vniuerfis.  Qida  Crf  doiore  radtntfibi  capillos. 
i  A.rgentum  corum,&c.i.  argentum  &  aurum  non  plus  va 
leb,cis  quam  flerejuiliuiurn  ,  quia indc  non  potcrunt  habere  cibum 
fnicnctdm  defeiium  vi(iudium,nec  inde  poterunt  feredimere 
de  ■anibus  aduerfanorum.Cuius  ratiofubditur. 

3  Quiaicandalum&c.r"./)rojn/^««a«  fua  corruetunt  abfq; 

^^yrecUone. 

4  Et  ornamentum  monilium./. <juia  de  auro  & argentofe 

'■}^"it  ornamenta  jibi  infuperbiam,  &  ftmulachra  ad  exercendum 
';-mriam,ideo  non  valebit  eis  in  mcejfitate  pofitis,fed  mag  is  da 
^'■^'■eorumaduerfarijs,ide6fubditur. 

5  Propter  hoc  &c.j.  nonplus  valebit  eis  quam  flerquili- 

^  Kt daboillud  in  ma.ali.&c.7rfe/?  Chald<tortm 

7  tt  aucrtam  hcicm. iubtrahendo  eis  omnemetmauxihu. 

^  tt  vio!abunt./.aaW;i. 

*  Arcanum  mc.&ci.  tempium,&  ma.\imc  fanHum  jan^th 


rum,  quodnuUusdebebatingredi  nift  fummuf  facerdos  femelirt 
anno. 

10  Etintroibuntin  \\\\xdcrai(.&cc.i.vilesperfoni&ribaldi 

1 1  Fac  COnclufioncm.H/c  confcquenterponiturprfdi&i  nego 
ivjfinalis  conclufto,fignificando,$>  illud  quod  didum  rfl  ftt  determi- 
vatum  a  Deo  abfque  retradatiom .  Ideb  dicitur  prophetf.  Fac  con 
dufionem.  in  Hebreo  auitm  Imbetur .  Fac  Catenam.^.rf./awi 
catenx  iurttparat^  ad  hgandum  eos,&  ducendum  in  captiuitatem. 

1 2  Quoniam  terraplena eft,&c.  Quiaineacondemnatifunt 
innocerUis  admorttm  per  tniquos  iudices .ldeoiuftumefl,vt  habi" 
tatores  eius  occidantur  vel  captiuentnr. 

I j  Et  adducam  peflimos.i.C/./flWeoi ,  qui  erant  idololatr<t  & 
crudelts  valde. 

14  Etquicr.facia.fu;crb.i.ve^if«^p»'i««/j«»»d''/acc>'rfor«7W. 

1 5  Et  pofllidebunt  fanftuaria eoTum.faducrfarij. 

16  Anguftiafupcrueni.rcq..^i  aduerfarjjs. 

17  Et  no  ex.Vnde Sd^chias  reddidiffet  fe  Chatdeis,nift  timuifjet 
tlludalud^is,qui  transjugerant  ad  Chaldps,  vt  habetur  Icrf.jS, 

Toni.4.  Nn    4 


"BT 


GIoford.&NicoIaideLyra       ni 


i 


9IM1.4-1. 


fGtMiitm  phcas  &  laccfdo- 
"^**"*  tcs&fcniorcsfcha 
bcre  udxnu 

ronymus.  Rcxiu- 
gcns  noftra  pccci- 
raChriftuscft.qui 
ai  t .  1^.*  vtiiits  t  in  fan 
gnwe  mfyium  d'f.  in 


ML»»i. 


UixaisL 


Vcl  mali.qinbus  di  citur.  ^ndite  verbum  dowitupmcipr ,{ 
domo'um,qmiuxu  Lxx.  induuntur  mocrorc,quian6 
bcncarniarura  Doi.necChrifto  fun^induti.  Quotqu 
.n.in  Chrifto  baptizati  lunt.Chriftum  induti  fuac 
d     iecmdtim  vtam  cyrMTO/acwm.Hitronymus.  Pcccator 

reddit  Deus  iir 

a,M,Un,al,s.ccua,uh„.  ^       yiaS  luasTedin 

non eiit.tContLirbatio fuper  contuibationc veniet, & audi  ^    r^-^  ^^^^^^  ^^ 

"       •  =^;r:r;;'^rr.=::'^!^»^  dcmenua.:^. 

b  tusfupcrauditu  .  Etqua:ientvifionemdepmpheta,&ciex  ^    g- J-^^ 


a    CoiUMrhatio:&cSkat  t  contra  fanais  dicitur .  GjudfSe 

udomi'U>fcmD^r,,tfrumduogauiete.EU'bunt  de  Ptrfitemvtr' 

t  tiem,  vt  bona  prxfcntia  bonis  fi.turis  cumulcnt. 

b    f  r  <7«r.,«f.H.cronvmus.Quotid.c  ha:c  m  ccdcfiis  rc- 

Qairunt,quxcumvi(Joncm,le5cm,confiliumquepcrdi 

dcrint.fruftra  pro- 


c  peribit  a  racercIote,&  confiliu  a  fenioribus.  Rcx lugebit,& 

ilOmn,.  lodxorum      b  f  Cuni  hxc  fu«int.     c  1  Nun  Dc.,vnJc.R.e«dc.ut;'-.  ic  in  tcna  lcri.  Mn- 

ftiUU" 


ucUbitur  in  nobiu 

ft>.,u-7c"Io'n^iiinalciiptifanti..  coElis.  I  •      c  -'  1_  pcdia  pCCCatinVi 

princcps iniueturmosrorcec manus  populi  terrxcoturba  7    fccundumoper . 

2,r  «>  Et  FlcnS  fUDCr    d    TorJ.ncm  .Lm  p.-,dcn,cs.        .  1.ccunJ„,»  .Uud.in  <,uo  luiu.o  lud.c.ucri.is  iad.cab.,m  d.  vobi..    8       luftorum  aUtC 
«orfuricnsiupct    a    T       E,,iludin.,a..u1.r.,  »!c.um.tciprumcondcmn«  .      „     ^  t-'-ai-       9       tUSdominitrU 

auitaicmait.W4     jj^j^^^^  Secunduviam  eorum  faciameis,&lccunduiudi-       urgitatc.  Vtid. 

>  tSic.        b  fTan^Jcm.     dV.  f  quem  nonfcn^^ernnt  pfr  be„cliti..fc„>ia,.t^p«  tormrnta.  j^   (iadUtem  Du  VI.. 

cia  eorum  iudicabo  cos ,  ec  lcicnt  cjuia  cgo  dominus.  ttrn:t. 

O  C      Et  fdetit  qu 


tem  lerkfjUm  qm  oc 
fiJif  proplxtjs ,  cr/a. 
e.qktjdH  mtffi  funt: 
MOties  vilui  congre. 
ft.tu.&c. 

-Jc    Thcodorctus.HKc  hodic  qiioqne  apud  ipfos  graHan 
Btur  ncq;  .n.  faccrdotiumfccundumlcgcs  apud  ipfosad- 
inimftratur,6c  prophetiaedonum  cxtinctum  cft 
Tnnctpes .  vcl  boni  .i.  Apoftoli,  qui  lugentpcccatorcs  . 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
i)e  I    Conturbatio  fupcr  conturbationcm  vcnkt.i.multipli- 
cabitur  vna  fuptr  altum. 
1     Etauditus.A/ii/i^rwni  rKmor«OT. 

j     EtquircntviGoncm.&c/.  aprophetisfjlfis,&  nonvale  , 
bitets.  yeldeprupheta  vero  quia  Sedcchias  in  ardapofitus  qu^fi- 
uit  fermonem  dommia  leremia.Ierem.  jS.Sed  eius  confiUo  non 
acijuiruir. 

4  Et  lex,&C.  Quia  Chald^i  combufferunt  legcm. 

5  Et  COnfilium.'.ai»  ordinaijjs  iudicibus  e\nos.interfecit  T^cbit 
'  cbodvnofor^to  $  nlaxauerant  iuumentum  Sedechix,  quod  fecerat 


Hieronymiis. 
verficuliis  frcquenter  in  hoc  libro  ponitur ,  quod  fu; 
cia  atquc  cruciatus  fcquatur  fcientia  Dei :  vt  quem ' 
iiuelligcbantper  bcneticia,pcr  tormcnta  cognofcant 


regi  BahylonisyVt  dicunt  Hebr^i.  Ideofubditur. 

6  Rex  lugcbit ./.  Sedechias  exocuiatus  &  in  captiuitatevi 

aus. 

7  Et  princeps  induetur  mocrore,&c.i.pnncr>w  Sedecl 
Tonitur  hic  (ingulare  pro plurali ,  ficut  Exod.%,f-  VcnitmL 
grau  ifli  ma.  J.»»«/«V«rfo  mufcarum. 

8  Et  manus  populi  ttxtx.i.virtutes  eorum. 

9  Conturbabuntur  &c.  !^«a  non  poteruntfe  defendere. 

10  Secundum  viam  corum  faciamcis,&  fecunduni,! 
Bycddendo  panam  dtbitampro  pacatis. 


CAP.  VIII. 


^  A^VIT  fj3i>*n  rfi.Quinto  anno  tranf 


a 
b 


C    Xj  migrationislechoni^.quarto 
incnfc,quinta  mcnfis  fupcrior  vifio 
fada  cft  ad  prophctam.HEC  autem 
fcxtoanno  ciufdcm  rcgis  fcxto  me 
fc,quinta  mcnfis,i.  a  priore  poft  an- 
num  &  duos  menfcs,  vcl  ctiam  tan 
tofpacio  intermiffa  cftprophctia, 
vcl  qu«  fupcrior  fcrmocomprchcndit,gefla  funt. 
-  *  Thcod.  Perfpicuumeftprophetamcum  lechot^iain 
captiuiiatcm  abduftum  fuiflc.  Quarc  vbique  tempus  ip- 
lumnotat.Pcrfeucrabat  autem  vekiti  quidam  magifter 


CAP.  VIII. 

T  f idu  eft  in  an 
no6.in6.men 
fe,in  5.menfis, 


cgo  fedebam  in  domo  mca 


&  praeceptorpuerornm,  captiuo.  f 
ftituere.  Quod  declarauit  cumi 
&  feniorcs  luda  fcdebant  corain 
b     Inanno  fexto.  HicronymusS* 
rius  ad  fabrica  mundi  pertinet, 
fex  dicb.  fa(51a  cft  in  quinta  mc 
Quinarios  adquinquefcnfusca  .s 
qui  tcrrena  confpiciunt  nonin 
cocleftia  conteplantur:  quiaad|  (•_ 
bytcros  luda  dirigiturfcrmo  ,  ex  quibus  feptuagini 
nebant  thuribula  ,  vigintiquinque  in  temploadora 
folem. 


.  f  Fugicnsficqnentiam 
muJtitndinis. 


I 

3 

3 
4 
5 
6 


N  1  C  O 
i 


L  A  V  S 
C  A  P. 


D  E    L  Y  R  A. 
VIII. 


^  I   IP  Tfaflumcft.  Superius  denunciata  eU  lerufalem  &  to- 

■        Jl-»  tius  ludM  deliruHiOjhic  confequenter  ponitur  multiplex 

abominati')  quxfiebat  in  Ierufalem,&  fuit  in  panefux  defiru8io- 

9iui£at        "".  '""^*  ^""'^'^'""  *''.1?<'  P''*/? «^  capitulum  in  duas  partes,quia  pri 

nbponitur  conditio  reuelationisfa^,e.  Secund6,multiplicatio  abo- 

minationis  reuelatafibi.Et dixit  ad  mc.Vrima  in  duas,quiapri- 

tnbponitur  reuelationis  failxtcmpus.Secundo,locus,ibi.  Et  cmif- 

fa.C/rcd  primum  dicitur. 

2  Et  fa£tum  cft in  a,n.f.tran[migrationis  loachim  regis  ludte 

3  In  fcxto  men  ./.(/»>. 

4  Mcnfis. Ex  Im  patet,^  h<tc  vifiofaaa  efl  pofl  illam  qux  poni 
turfupra  i.cap.per  annum  integrum  &  duos  menfes:  quia  illafuit 
faiU  anno  quinto  tranfmigrationis  loachim ,  quarto  menfe ,  quinta 
die  menjis,vt  habctur  ibidem. 

5  EgO kd.i.manebam:ficut  Deut.i.g.dicitur.  Etfediiiisin  Ca- 
des  multo  tempore. 

6  In  domo  mca .  B^dufus  &  iacens  fuper  latus  dextrum  ad' 


huc .  Quod  declaratur  fic  ,  quia  iila  vifiofoHa  esi  pofiprimm  ^ 
annum  &  duos  rnenfes pra;cisc,vt  didium  efi .  .Annus  auttm  ■  «• 
trecentos  fexagintaqmnque  dtes,&  duo  menfes  quinquaginta.  *"• 
quifimul  iunBifaciunt  quadringentos  vigintiquutuor  dies.  T  «^ 
ftum autem fuit  E^echteli iacere primofuper latus finifln"  " 
tis  nonaginta  diebus,vt  ijabeturfuprd.^ .  cap.  Etfecund. 
tus  dextrum  quadraginta  hiebus  ,  quifimul  iunHifaciunt  (/« (>' 
centos  triginta  dies.  Et  ftcpatet,^^  fi  E^^eclnelaprincipiopn^  " 
ftonis  iacere  ccepiffet fuper  iatus  juum  finifirum  adhuc  remar 
fex  dies  ad  minus,quibus  tenebatur  iaccrefuper  Ijtusfuum  di  "» 
quando  hac  vifiofuit  fibifacia  .  Item  non  habuit  prxcepiuvi  '"• 
cendofuper  latusfuurn  ftnifirum  a  principio  prime  vifion: 
feptemdiespofi,vt  patecfuprd.^  .&  4.C.  qui  iunSicum  'liiij'  "' 
ctu nt  tredecim  dies.&fic  tenebatur  adhuc  iacerefupcr  latus  • 
dexttum  tredeiim  diebus ,  rtiji  forfttan  dicatur  ^teminus  ^ 
fuit  ftbi  abbreuiatus  deiacentia  prediHa,quod  Utera  non  pr{  «« 
fed  magis  contrarium  dicit.Et  ideo  cum  dicitur.EgO  fedeb:"} 
domo  mea.  Scdere  hic  auipitur  pro  manere,quf  manlioif  ^' 
ter  putefl  acctpiflando  vel  iacendo  velfedendo,&  hic  actipi  |  w 
cendo.vt  declaratum  ell.  1 


M  0  Il.y(  L  I  T  E  l{, 
T  I  Et  faatm en in  annofexto.ln  hoc capitulo defcribitur  ad 
Utcram  quadruplcxidololatriapopuli  IudjE,pcrquamy 


fticc  fignificaturquadruplex  fpiritualisidololatria  i 
tis  Chnftian?  Prima  rangitur  ihi.tt  adduxitwetnli 
Ei  fubditur.ffnar/j  ifrAel.  ■ 


i'37 


Eechielis.   CaD.Vill. 


^    Itfenes  luda.  Scnes  luda non  Ifracl.i.dcccni  rribuum, 
A  uspriuscaptiuataserant.rtdcosenim  fermoeft,qui  de 

ibuludacumlcchoniadudifunrincaptiuiratem. 
jbalpedult*niiJof.  Hier.  Norandum  aureiTi,qu6dnec 

nis  vfque  ad  pedes,ncc  fplendor  eledri  vfque  ad  caput 

flcirur  ied  deor- 


1^3^ 


im&furfum:  vt 
tm  in  peccarorib. 
(la  in  fandis  pro  a 
f uerfirate  meriro 
i;m,aliusvfq;ad 
iudvel  illudme- 
ium^aiiusvfque 
aillavclilla  per-  b 
iniat:&quomo- 
6  qui  fanditaris 
prfcftionem  te- 
nncadverricem 
queperueniunt,  c 

*  fiqui  in  pcccati  d 
pafundo  iacent , 

"'■  i^eorum  pedura 
pintas  habenr, 


ftd  inrcr  terra  &  cf h"i,vt  tcrrcna  intcrim  rehnquens  fefli  D 
netadcglu.  Pofrumusautem  dicere,9prophcraproptcr 
bona  opera  fimiiitudincm  manusDciapprchenfus  fir.Sc 
proprer  fcicntiam  rerum  fpirirualium  eleucturafpiriru. 
*    Thcod.  Non  translarum  fuit  corpus ,  nequc  oculus 

carnis  contempia- 

o     r       a    T      J      r     J    I  <:  «"linrdonumperfrftumdefucru.nfft.  tUSelTjfed  domi  fc- 

&lenesludaiedebant  coram  me .    Et  cccidit  fuper  me  ibi  ^    *^^"^  '"^^'^  fcniores 

a  TOfcntio.vt  v,fi„n,s  fa  ,.,r<rnta  foffcm  cognofc«f.         «sic.         h  ,rRei  n<£  rrs  ipft.  *       Iuda,haC  tOtam  vi 


1  THieron.Vel  propheta  verba  «udire  cupientes.vel  inCdiantn.  f  Tunc.  b  uRepente. 

c  «Omnrdonum  perfcftum  defutfuiii  r(i 


manusdominiDci  Etvidi:&ecccfimilitudoquafi  afpcdlus 

k  -r,  ■  "  ^ '&'"■■  ffS^ntutoperscoitus.quK  in  lumbis  i, -naniur  vfau    deo,M,n 

,  _b  f Open  v.rt,,tutm„.  ,  lumb  s  ad fuueriora  confurgSnt.  fplendore,,;  Cbent  ;tZ;ft,r '"m. 

ignis .  Ab  arpeaulumbomeius&c  deorfum  ignls,8<^a  Juin 
bis  eius  &  rurHim  quafi  afpe^us  fpledoris.vt  vifio  clcdri.Et 


f  i\on  ipfa  manus,  in  Dro  cnim  nihil  corporale  tft. 

b  TTntum  enim  caput  apprrhendi  non  poteft  manu. 


}     ditvifionem,quod 

4  pofteiuscnarratio- 
nemperfpicuu  fa- 

5  cit-^fcenUi.n.iz  v/fto- ^fift»  it> 
w»»ed,inquit,hoc 
cft,ad  meipfum  re- 
dij.  Cii  cnimacer- 


TT    r         r     »J  "  ^"'^""^«'"'""putapprrhendinonpoteftmana.    "      UIJ.  VvU  Cnim  aCet' 

emuiaiimilitudomanusapprehcditmciiicincinnocapitis  7    bas  pr^dicat  poe 
mei:&elcuauitmefpiritusmc?Ium&  terra.Etadduxitme  l    "^s,  neceflario  ipfj 

*  1,'f  J,",;?""  "'''""'.  ^'"'  P  ■""•'""^  «^  "^'°>  *  P'^'"'"*» """  'fc  inft"uico„fpie.re,  f.nRuIorum     ^      r     j  *3"°^"e  Cau- 
_  ic.I.ce.  ra..o„c.  com,,!.  >,   o,,nno„e.        b  TVndc  polf.t  alra  cernere.        '        Urti  «titns  ^  «    ^aS  doCCt,  &  afpicit  E 

m  lcruialem  t  Viiione  Dci  t  iuxta  oftium  intcrius,  auod  ''  ^"  ^^^^°  Dei  teplo  ^ "''  "^'"'n 

^  ^ ^  columnam  imagi-  P^.^^Li""' 

*  Theodoretus.  Q^m  fiipcr  Cherubim  cotcmplatus  ibi  prster  legem  flatutum  idolum ,  quod zelum  vocTt 
f.rathuncvidetabfqueCherub.m.Interdumcnimipfi  pcrtranslatiSnemamuIieribusfumpraqueSerrum 
f,rmidabihs,.nterdum  iriitis apparet.  omnia  pro  vt.Iita      committunt,&  viros  fuos  relinquunSlSue commk 

t£E  ad  zelotypiam  epsadducunt. 

*:  Grego.Quideftctncinnuscapitis nificoIle(9;3co<^ira-  ^'•'•J^-W 
tiones  mentis  utnonfparlacdiffluantfcdperdifciplinam  "^*'*' 
conftri<a£  (ubfiftat.Manus  ergo  defuper  mittitur,&  pro 
phetaper  cincinnumcapitis  cleuatur, quiacumnoftra 
mcns  fefeper  cuftodiamcoUigit.vis  fuperna  iurium  nos 
ab  infirmis  trahir.  Beneverointer  terram  &  coelum  fub 
latum  fe  aflerit,quia  quilibet  fanaus  in  carne  mortali  po 
fitus,  plenc  quidem  adhucad  fupcrna  non  peruenit,  fed 
iam  tamen  ima  dcrcliquit.  ^  idoium 


tdifpcrfas.Ipfiusenimdidum  illudeft.£_;^'o  vfiuues  multt 
p.aui,&  in  manibui  ptophetarum  ajjmUatwJum.  Non  fecun 
dm  eflentiam  vifus  fum. 

c  similitudoma.Hictony.  Humanifcilicet corporis  af- 
fwi,nepaueat  quiaiTumitur  .  Si  enim  in  colubri  vcl 
aarumbeftiaruin  fimilitudine  apprchendiflet,non  im- 
njitotcrruiflet. 

d  Eteleuautt  »«e/pmV«j.Hicr.Priusfimilitudine  manus 
aprehenditur,poft  a  fpiritu  lcuatur,  no  flatim  ad  coelu 

fed 


NICOLAVSDE  LYRA. 


Illud  autem  quod  erat  templo  propinquiusjicebmr  atmmfacer 

P-Mf^^^ant  cntm  ad  cofolandum prophetam,qui  tam  dtu  lace.  templi .  Secundum  atrium  dicebatur  mundorum ,  quortiam  acu 

b.,vlangu,du,  n  dtcuntahqut.  M:^  verb  dtcunt,c,u6d  venerant  debant  illuccaufaorationis  &  etiamoblatlnis    ZmZiebant 

mterro^andumeumdeliatu  lauaiem.  Ethoc  vtdetur probabi  faccrdotibus in porta  atrtj  fZrdotum.  T^u2 diccZmmium  c 

k^mUrn.bdtturreueUttofaaapropbeti  de  defhuaione  lc  immundorum  "  Et  in  ifis  duobus  atri^TaUri^tfr^rSs      ^ 


i 


Loctts  -yj^i 


ra 


^.  mlmfiiturapropter  abominationes  ibifaBas.  Ideo fubditur, 
2  Et  cecidit  fup.  Ekuans  me  ad  contuendum  tn  fpiritu  fiatum 

Jefalem. 

i  Eteccefimilitudo.  SciUcet  hominis. 

4  Quafi  alpeftus  ignis.  jfd  deftgnandum  ineendium  ciuitatis 
/»lr«m.  Etptopterhocfa  apparebat  in  pgru  inferiori,fcilicet  a 
luhisviri&deorfum. 

5  Etalumbis,&c.  M deftgnandum, 
quipropter  ruinas  &  clades  qutefiunt  hie 
tnj-ius,  nutlafit  diminutio  feu  immutatio 
inhndore  maieiiatis  diuitts. 
<5  Et  cmifla  fimilitu.Hic  confequemer 
ftitur  huius  vifionts  locus  fcilicet  tcm- 
plft  Icrofolyruitanum;  adcuius  confpeHu 
Jitiabduiius  prophtta,non  in  corpore:fed 
in/ritu.  Sciendum  tamen  propter  intelle- 
i^fcquentium,qu6d  ali^iui  expofttores  di 
fwquddtcmplumfuitfibi  ofienfum  non 
iffofoma^quadefcribitur.  j.  f[egum  de 
tenlo  Salomonisyfed  in  illa  forma  quf  de 
fcrntur  infra  ^o.cap.  Et  ad  hocfatis  pottfl 
«fw  applicart .  ^lvj  verb  dicunt  qubdfibi 
jmnenjumin  forma  tempUSalomonis. 

^^cc  vtdetur  mihi  probabilius  diBum , 

<{M  ad  hocfuitfibi  oficfum,ut  videret  abo 

matmes  quafiebsnt  in  lerufalem  depr^ 

l^l>&  qusfaae  erant  de  prfterito.  Tem- 

fyttemquoddefcribiturinffa^o.cap.     

l7detZfT''"'"''"^'"'  ^"  M^ailjtmhemporefuturo, 
Zu2lJ,''^°"''''"'''""'^'"''''"  ''"'P^overo  Salomonisport 
mZ2f'^  '""^'":'  ^""^''  ^''ihucflabatiHui  templu, 
ScZrJj'  J^'"''^'''^'''''  '^""^  P^ophet^fuerit  oflenfum. 
^^naum  er^o,quod  templum  Salomonis  circafe  habuit  tria  atria, 

lllud 


f 


^  -tt",  Atfiu 

Irespotteonetaieji,^, 


Vnus  tn  parte  .Aqtttlonari .  Mius  inparte  orientali .  Tertius  ve~ 
rb  tn  parte  auflrali  fecundum  modum  hicfiguratum.  Sciendum  td- 
menqubdinplanononpoffuntfigurari  niftfundamenta  parietum. 
Etidebilludqubderigebatur  furfum  oportet  per  imaginationem 
injpicientis  fuppleri. 

His  autem  premiffts  fciendum,qubdpropheta  primbfuit  addu- 
eius  intra  atrium  immundhrum  prope  portam  aquilonaremy  &  ibi 
vidit  idolum  Zeli.  Secundo  fuit  adduHut 
adportam  aquilonarcm  atrij  mundorum. 
Et\tbi  iuxtaportam  qu{  claufa  erat,vtdit 
in  muToforamen,  quod  perfodiens  tranfi- 
uitinatrium,&ibi  viditfenes  thurifican 
tesidolis  depiais.  Tertib  fuit  adduatts  ad 
portam  atrij  facerdotnm,qu^  erat  in  par- 
teorientali:&  ibi  vidit  mulieres  plangen 
tes  Monidem.  Quartb  fuit  addudus  in- 
tra  atriumfacerdotim  .  Et  ibi  vidit  W- 
ros  adorantesfolem  orientem .  Trimb  er- 
go  defcribitur  prophet^  adduBioyCum  di- 
litur:  Etcmifta  fimilitudo  manus. 
SciticetDetvel  angeti  in  fpecie  bominis 
apparentis. 

7  Apprehendit  me  incincinno. 

Idefi,tn  fioccetlo  capillorum. 

8  Eteleuauitmefpiritus,&C2ere. 
ra .  Eleuatione  fctlii  et  troaginaria ,  non 
reati. 

9  Etadduxitmein  lerufalcmin 
Vlfionc  Dci.  Ideflyinvilionea  Deofafta. 

10  luxta  oftium.  Scilicct  atrij  immundorutn. 

11  Intcrius.  .Ad  fignificandum  ,  qubdnon  fuit  pofitus  extra 
atnum  illud,fed  intra. 

1 2  Quod  rcfpiciebat  ad  Aquiloncm.  M  differcntiam  ali9 
rum  dHorum  ofiiorum  eiufdematrij,jcHicet  Qrientalis  et  ^uflralis. 


D««-j 


yra      im 

non  poteft  conrcicntia.dum  luxuriofa  Sclafciua  mcnsM 
cct  in  facic.ac  fccrcta  cordis  motu  corporis  &  geftib.inc  i 
cantur.  Vnde:Hf«  quam  difficile  efi  crimen non prudete  vuh 
G reg.  Fode  panetem.  \  dc ft,cordis  d u  r i ti a m  crcbris  p^ , 


fcrutationum  idibus  rumpe. 


f  Bial. 


Uut.e. 
r.Cor.ACi 


a  r  A  qao  «iidcfcunt  mala.t  quo  olla  facctnti . 

refpicicbatad  Aquiloncm,  vbierac  ftatutum idolu zeli  ad 


TDei. 


i.RegAe. 


112^  Glorord.&NicoIaidcL 

/C  a    idobtmrtll  ai  proiecan.Qupd  fcilicet  xmuhtioncm  & 
K  zclum  prouocatdominum.Vnde:/p/i  w<:pc«oca/.e>«^4d 
ud?  \elHm,i>t  eo  qtod  non  erat  Dets .  (£  ego  prouocabo  cos  ad  ^elum 
in  Gtnte  quenonefi.  .        .      .  •   i 

b    Et  ecce.  &c.  Vt  fui  fcUicct  poenitcntu ,  idolura  tcm- 
plumqnc  dcftruc- 
rct.  Vndccitolub 
ucrfio  t^plilcqui. 

^''mlbluSan  b  prouocandum  t  amulationcm .  Ecccibi  gloriaDeilfrael  2 

'   '        ,  *  ITofthac         THiero.»fl(piritu»qui  leuau  t'ne.  vcl  gloria  Dei. 

?r  nft  L>t"S*  &  pal     fccundum  vifioncm  quam  videram  in  capo.  Et  dixit  ad  mc:  3 

rc  nu  i^  -  vtrum  *  V"'  '"■* '^*'"" '"  ^"'" 

lum  rcuc  Filihominis,lcuaoculostuosadviam  Aquilonis;  Etleuaui  4 

a   fHeron-LXX.  Ab  Aquilonc  vr<|ue  adportam  orienialcin. 

oculos  meos  ad  viam  AquiIonis:&  cccc  ab  Aqiulone  portx  y 
altarLs  idolum  zeli  in  ipfo  introitu .  Et  dixit  ad  mc :  Fili  hois 
putafncvjdcstuquidiftifaciunt,  abominationcs  magnas 
quas  domus  Ifrael  facit  hic,  vt  procul  recedam  a  fandluario 

^Qu»  inrrinfei.u>    latent- 

raco?Et  adhuc  coucrfiis  videbis  abominationes  maiorcs.Et  ^    ^"'lc  Vcrgil.6,, 

finvifione.  9     genumqne  Demr 

rclinqucrc ,  afpicc     introduxitmeadoftiuatrij.Etuidi,&^cccforamenvnuin  ^o  fi'^"' 
NccpmwThi^scf  d  pa"cte.Etdixitadme:FiIi^hominis,fodeparietc^  „  ftn^quoqricmj 

fc  fcclcrum  fin£ ,     dlfseparicre  apparuit  oftiii  vnu.Et  dixit  adme:  IngredercS^     parietibus ,  idc  '■ 
adhuc  maiora  vi-  _  .«.>.    ,^   .      _    ^'"^'«««e.        pingimus,quan 

'  »■»  vitijs  fubiaccs, 
in  cordc   noii 
pcccatorum  co 
rufalcm.&dcno-  _  fcientiapingimi 

ftro  templo  poteft  intclligi,  quando  ficut  Ophni  &  Phi-      &  imagincs,diucrfas  dcqmbus  dicitur .  Domine incwit  Pl 
nccs  idolorum  opcramur  fcclera  in  tabcrnacuio  Dci,  & 
fornicamur  cum  hisquaefc  militix  &  miniftcrio  Dci 
vouerunt,5c  facrificiorum  primitiuadcccrpimus  ,  dan- 
tcs  in  vfumclicntium  &  famulorum,5c  lucri  caula  faci 


liumbrcuc' 
quc  opcrirc  non 
pSt.Q.d.  Qux  con 
ucntio  Chrifti  ad 
Bclial  ?  &  templo 
Djicumidolis? 
C    Fili  hominis  leua. 

Hicrony.  Q.A  Nc 

mc  putcs  immcri 

totcmpludcftruc- 

B  rc  &  ciuitatc  mc5 


6 

7 


C  Et  ecce  omnis,&t 
Nonfolum  idoli 
zelieraiinintroi 
tu  porta;  fed  oc 
tcmpliparicrcsdi 
ucrfisidoloruiii) 
ginibus  pingcba 
tur ,  vt  nuUa  cfl; 
bcflia,  quamno 
parictispifturam 
ftrarct.Hocinph 
nisGcntiliuvfqL 
liodie  cemimi: 
vbi  omnia  bci: 
rum  gencra  ad( 
rat  flulta  rclici- 


dcbis.  vide  abominationcs  pcfHmas  quas  ifti  faciiit  hic.Et  ingrefs'  12 

Hocquoqucdc     vxdi,&ccceoLi,fimilitudorcptiliu&:animahiiabominatio,  '^ 
noftraciuitatc  Ic-  c         *  i  ' 


tua  imaginem  eorum  di/fipabis.Et  alibi :  i^eruntamen  in  imagint 
rambulat  homo .  NuUus  cnim  homo  c(\,  qui  aliquam  n( 
habcat  imaginem,aut  fan6litatis,autpcccati.Vndedc 
riofis  dicitur  :  Furor  illis  fecundum  ftrmlitudinem  ferpensj 


mus .  Si  auteni  tanta  funt  qus  \  idcmus  quanto  maiora      J.&cDc  hominibus  ncq[iam.Generatio  viperarum  quis 


funt  qua:  noftros  cffugiunt  vifus. 
d  Fode  parietem,&c.Yt  amplius.f  facias  foramen  quod  vi 
difti:  quo  apcrto  vidcas  qux  cxtcrius  pofitus  non  vidifti. 
In  hocoftcnditur  tam  in  ccdcfijsquam  in  fingulisnobis 
per  parua  vicia  maiora  monftrari,&  quafiper  foramina 
ad  abominationes  maximas  pcrucniri.Exfrudibus.n.ar 
bor  COgnoicitur,  ficut  cxabundaima coriis  os loquttur.i. pro 
figno  lunt  interioris  hominis  uerba  erumpcntia,  vnde  li- 
bidinofum  aliquando  turpis  fermo  dcmonftratauari-  . 
MattJi.  t>.e.  *'^"^  latcntcm  paruula»  rcicupido  fignat.  Minoribusem 
maiora  monf^rantur .-  vultuque  <Sc  oculis  diftjmuiari 

P non 

^  NICOLAVS    DE    LYRA.         ; 

^  t    Vbi crat  ftatutum  idolum  zcli./»  Hebrao  hahetur^M- 
•    cenftonistfcilicn  ir£.lllui  enim  eratiioium  Baalyincuinscultupro 
Mocabatur  hra  Dei  contra  populum. 

2  Et  cccc  ibi  gloria  Dci  Ifracl  fecundum  vifione,  5cc. 
Jde[i,vifio  Dei gloriofujimilis  iili  viftomquje  iefcribitur in princi 
pio  huius  libri. 

3  Et  dixit.  Hic confequenter ponitur  multiplex  abominatio .  Et 
diuiditurin  quatuor  partes,fecundum  quatuor  abominationes  pro- 
pfitts  ofitnfas.Etpatebuntpartesprofequtndo.  Trima  ergo  abomi 
natio,fcilicet  de  idolo  Baat  ponitur,cum  dicitur. 

4  Lcua  oculos  tuos.  Idcft,^>erfus  portam  aquilonarem. 

5  Et  cccc  ab  Aquil.  &c.  Dicunt  hic  expofttores  communiter, 
qubdhoc  erat  altarel}olocaufloyum:&  dicebatur  porta  iUa,porta  il 
Uhs  altaris,  non  quia  pcr  portam  illam  efjet  ingreffu^  ad  altare  ho- 
locauiiorum  ,  fcd  folum  per  portam  orientaiem ,  vt  pradtHum eft, 
fed  quia  aliare  hoiocauftoru  non  erat  re8i  in  medio  atrij  facerdotu, 
fed  in  patte  aquilonari  illius4trjj,  &  fic  refpitiebat  dircHe portam 
iUamipropter  quod  dicebatur  porta  altaris.Voffet  etiam  aliter  dici, 

qubd 


dat  vos,&i  .Et  de  verfipelii:/te,rf;«re  vulpi  ilii.Et  de  amat 
ribus  focminarum .  Equi  infanientes  injfaminas .  De  bru 
quoque  &  vccordihus.T^olitefieriftcutequw^mulKS, 
multa  huius  gencris. 

*  Thcodor.  Prater  impietatem,ingens  ftultitia;  cxup 
rantia.Quidenim  ftultiushis,  qui  vencnatorum  fcrpc 
tium  &  rationis  expertium  iumentorumadorantini 
gines?Illosenim  vtnoxios  occidereconfueuimus.  H 
vtnobisferuircnt.dominus  attribuit.  Confideremus 
tur  quantum  a  ratione  abhorreat,fi  quis  famuiorum: 
uorumque  adoret  imagincs.  ^ 
^ 

qubi  dicebatur  porta  altaris,f